Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk 0 1133 5583306 5583297 2026-06-27T12:12:38Z Forbidden History 89259 /* Личности од Прилеп и околината */ 5583306 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Прилеп | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = град | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/1 | image1 = Маркови кули Прилеп.JPG | alt1 = Поглед кон Прилеп од Марковите Кули | image2 = Меморијален музеј “11-ти Октомври 1941“ IMG 4856.jpg | alt2 = Меморијален музеј “11-ти Октомври 1941“ | image3 = Споменици на паднатите борци во Прилеп.jpg | alt3 = Могилата на непобедените | image4 = Varoš Monastery, Prilep.jpg | alt4 = Манастирот „Св. Архангел Михаил“ }} | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = Градот под [[Маркови Кули]] | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 20 |lats = 40.00 |latNS = N | longd = 21 |longm = 33 |longs = 20.00 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Република Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Пелагониски Регион]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Прилеп]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title =Првпат споменат во | established_date =1014 | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- established -->| unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 620-650 | population_footnotes = | population_total = 63,308 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = прилепчанец, прилепчанка, [[Список на луѓе од Прилеп|прилепчани]] (мн.)<ref>{{ОДРМЈ|Прилеп}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Прилеп}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = 2400 | area_code_type = | area_code = +389 048 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = PP | blank1_name = Патрон | blank1_info = [[Свети Никола]] | iso_code = | website = [http://www.prilep.gov.mk/ www.prilep.gov.mk] | footnotes = }} '''Прилеп''' — [[град]] во југозападниот дел на [[Република Македонија]], сместен во северниот дел на областа [[Пелагонија]] и седиште на [[Општина Прилеп|истоимената општина]]. До него се стигнува преку [[Автопат А3 (Македонија)|автопатот А3]]. Има 63.308 жители (2021 г.) и се наоѓа на 128 километри југозападно од главниот град [[Скопје]]. Прилеп е познат како „градот под [[Маркови Кули (Прилеп)|Марковите Кули]]“ поради неговата близина до кулите што ги изградил легендарниот херој [[Крале Марко|Крали Марко]] (во Прилеп нарекуван Крале Марко). Градот е одликуван со [[орден на народен херој]] на Југославија на [[7 мај]] [[1975]] и е еден од осумте одликувани града во СФР Југославија со овој орден. Покрај тоа носители на овој орден се уште 14 лица кои потекнуваат од Прилеп и Прилепско. Прилеп е вториот по големина град во [[Пелагониски Регион|Пелагонискиот Регион]], по [[Битола]]. == Потекло на името == [[Податотека:Prilep and Marko's Towers.jpg|250п|мини|лево|Прилеп, Марковите Кули и планината [[Бабуна (планина)|Бабуна]]]] До почетокот на XI век за Прилеп нема податоци од пишани извори. Првиот запис за градот бил забележан два пати во ''Кратката историја'' ({{langx|el|Σύνοψις Ἱστοριῶν}}) на [[Јован Скилица]], и тоа во последните денови од животот на цар Самоил, октомври 1014 г. и непосредно пред неговата смрт, како тврдина ''Πρίλαπον''.<ref name=neskoska>{{cite journal |last1= Нешкоска |first1= Емилија |date= 2018 |title= Кон етимологијата на името на градот Прилеп |url= |journal= Balcanoslavica |volume= 47 |issue= 2 |pages= 157-160 |doi= |access-date=}}</ref> Името е споменувано и во византиските пишани извори од XI век, во записот на византискиот цар Василиј II за правата на Охридската архиепископија. Прилеп е споменуван и во словенските извори од XIV век: ... ''{{старословенски|и градь глаголемии прилѣпъ ... и метохь у прилѣпъ свети ѳеѡдори сь людьми}}...'' Иако првиот запис е од 1014, со сигурност може да се каже дека името на градот постоело и претходно.<ref name=neskoska/> Постојат повеќе претпоставки за потеклото на името на градот Прилеп. Хрватскиот лингвист [[Петар Скок]] ја споменува лексемата ''lijep'', која имала две значења: 1. Тоа што се примило (прилепило) за нешто; 2. Блато, најчесто кал помешана со плева што се лепи. Во овој контекст Скок го споменува и градот Прилеп, т.е. прасл. глагол {{Wikt-lang|en|en:Reconstruction:Proto-Slavic/lěpiti|*lěpiti}} којшто потекнува од индоевропскиот корен {{Wikt-lang|en|en:Reconstruction:Proto-Indo-European/leyp-|*leyp}} со значење 'се придржува'.<ref name=neskoska/> Според едно предание на [[Марко Цепенков]], луѓето кои почнале да се доселуваат, своите куќи ги граделе прилепени до калето на Марко, па поради прилепените куќи и градот го добил името Прилеп. Во истото предание се споменува дека градот бил прилебно место (место каде што се произведувал [[леб]]).<ref>{{наведена книга | last = К. Цепенков | first = Марко | authorlink = Марко Цепенков | title = Македонски народни приказни | publisher= Македонска книга | year = 1989 | isbn = 8636900425 | page = 106 }}</ref> Според некои истражувачи името има [[старословенски јазик|старословенско]] потекло со значење блатно, мочурливо место, место покрај блато.<ref name=muzejprilep>{{Наведена мрежна страница | url = http://muzejprilep.org.mk/muzejska-d/oddelenie-za-istorija/63-prilep-vo-sredniot-vek | title = Прилеп во средниот век | publisher = Завод и Музеј - Прилеп | accessdate = 2015-03-21 | archive-date = 2016-03-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160313144857/http://muzejprilep.org.mk/muzejska-d/oddelenie-za-istorija/63-prilep-vo-sredniot-vek | url-status = dead }}</ref> Меѓутоа, ова толкување има свои пропусти. Првобитната словенска населба се наоѓала на доста високо место, под тврдината Маркови Кули, на надморска височина од околу 700 м. Во такви услови мали се шансите за постоење блато на толку високо место. Во случај да постоело блато, треба да го земеме предвид фактот дека Пелагонија не била единствено место каде што некогаш постоела вода. Во тој случај најверојатно би се очекувало и останати места коишто се наоѓале покрај блато, во своето име да ја содржат лексемата ''леп''.<ref name=neskoska/> Според [[Блаже Конески]] името Прилеп е образувано од личните имиња Прилепа и Прилепка, кои се зачувани во руската антропонимија.<ref name=muzejprilep /> == Историја == {{главна|Историја на Прилеп}} === Праисторија и антички период === [[Податотека:Ceramia from Tabula Peutingeriana.jpg|250п|мини|лево|Според [[Појтингерова табла|Појтингеровата табла]] патот од [[Стоби]] за [[Хераклеја]] поминувал преку Евристон и Керамија (заокружена на картата)]] Градот Прилеп и воопшто населби на подрачјето на поширокиот прилепски регион, датираат уште од антиката, како што е археолошкото наоѓалиште [[Стибера]], кај селото [[Чепигово]]. Во близина на градот, на [[Маркови Кули (Прилеп)|Марковите Кули]] се откриени траги од предисториска населба. Во раната антика тука израснала населбата Керамија (''Ceramie''), обновена во доцната антика, која до крајот на антиката останала селска населба и не прераснала во град и епископија.<ref name=Ivan_Mikulcikj>Иван Микулчиќ, „Средновековни градови и тврдини во Македонија“, Скопје, 1996, стр. 249-250.</ref> === Средновековна историја === Денешната местоположба на градот Прилеп потекнува од раниот среден век, кога Прилеп бил многу важен трговски и воено-стратегиски град. Токму во градот Прилеп, по катастрофалниот пораз на самoиловата војска во [[Беласичката битка]], 1014 година, кога ги видел своите ослепени војници, [[Цар Самоил|царот Самоил]] починал од срцев удар.<ref>{{наведена книга| last1 = Skylitzes | first1 = John | authorlink1 = Јован Скилица | last2 = Wortley | first2 = John | title = John Skylitzes: A Synopsis of Byzantine History, 811–1057: Translation and Notes | publisher= Cambridge University Press | year = 2010 | language = англиски | isbn = 9781139489157 |page= 331 }}</ref> По смртта на Самоил градот потпаднал под византиска власт. Во 1041 година византискиот цар [[Михаил IV Пафлагонецот]] го задушил [[Востание на Петар Делјан|востанието на Петар Делјан]], а локалниот војвода Мануил Ивац се обидел да ја запре византиската војска кај прилепскиот Плетвар со дрвена палисада, но без успех. [[Добромир Хрс]] и неговиот дедо, Мануил Камица, го зазеле Прилеп, но во 1202 [[Алексиј III Ангел|Алексиј III]] повторно ја освоил тврдината.<ref>A. Kazhdan, ‘Prilapos’, The Oxford Dictionary of Byzantium vol. III, 1718</ref> {{Quote box | title = Историска припадност | quote = [[Самоилово Царство]] 970–1014<br /> {{flagicon image|Byzantine imperial flag, 14th century.svg|border=no}} [[Византиска империја]] 1014–1203<br /> [[Второ Бугарско Царство|Бугарско Царство]] 1203–1207<br /> Кнежевство на [[Стрез]] 1207–1214<br /> [[Епирско Деспотство]] 1216–1230<br /> [[Второ Бугарско Царство|Бугарско Царство]] 1230–1246<br /> [[Епирско Деспотство]] 1246–1254<br /> {{flagicon image|Byzantine imperial flag, 14th century.svg|border=no}} [[Византиска империја]] 1254–1257<br /> {{flagicon image|Flag of Serbia (1281).svg|border=no}} [[Кралство Србија (средновековно)|Кралство Србија]] 1296–1298<br /> {{flagicon image|Byzantine imperial flag, 14th century.svg|border=no}} [[Византиска империја]] 1298–1334<br /> {{flagicon image|Flag of the Serbian Empire, reconstruction.svg|border=no}} [[Српско Царство]] 1334–1371<br /> {{flagicon image|Coat of arms of Mrnjavčević family (small).svg|border=no}} [[Прилепско Кралство]] 1371–1395<br /> {{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|border=no}} [[Османлиско Царство]] 1395–1913<br /> {{flagicon image|Flag of Serbia (1882–1918).svg|border=no}} [[Кралство Србија]] 1913–1915<br /> {{flagcountry|Кралство Бугарија}} 1915–1918<br /> {{flagicon image|Flag of Yugoslavia (1918–1941).svg|border=no}} [[Кралство Југославија|Југославија]] 1918–1941<br /> {{flagcountry|Кралство Бугарија}} 1941–1944<br /> {{flagicon|Југославија}} [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] 1944–1991<br /> {{flagcountry|Македонија}} 1991–денес<br /> | align = right | width = 20em | fontsize = 90% | bgcolor = #B0C4DE }} [[Податотека:Frescos from St. Nicholas of Varoš 0295.jpg|250п|мини|лево|Фрески од црквата „Св. Никола“]] Низ XIII век Прилеп преминува постојано во рацете на новите господари — двапати на деспотите од [[Епирско Деспотство|Епир]], двапати на [[Второ Бугарско Царство|Бугарија]], еднаш на царот од [[Никејско Царство|Никеја]].<ref name=Ivan_Mikulcikj /> Најпрво, бугарскиот цар [[Калојан]] ја искористил искористил ситуацијата што настанала во Византија со [[Опсада на Цариград (1204)|доаѓањето на крстоносците пред Цариград]] и во 1203 година ja освоил Северна и голем дел од Западна Македонија, меѓу кои и градот Прилеп.<ref name=kosta>{{cite journal |last1= Аџиевски |first1= Коста |date= 1982 |title= Македонија во првите години по формирањето на Латинското царство (1204–1207) |url= |journal= Годишен зборник на Филозофскиот факултет |volume= 34 |pages= 25-38}}</ref> По смртта на Калојан во 1207, како негов господар се јавува властелинот [[Стрез]], кој владеел до неговата смрт во 1214 година. Потоа, Прилеп како и некои други градови во Западна Македонија биле освоени од деспотот на Епир, [[Теодор Комнен]] (1214-1224). По [[Битка кај Клокотница|Битката кај Клокотница]] во 1230 година, помеѓу бугарската и епирската војска, Прилеп потпаѓа под власта на бугарскиот цар [[Иван Асен II]]. По смртта на Иван Асен, на бугарскиот престол доаѓа неговиот малолетен син, [[Калиман I Асен]], па Прилеп повторно бил завземен од епирскиот деспот Михаил Ангел II, сe до 1254 година, кога градот преминал под никејска власт т.е. под возобновената Византиска империја. [[Податотека:Fortress Towers of Marko with Cross.jpg|250п|мини|лево|Средновековен Прилеп, седиште на државата на [[Крали Марко]]]] Се смета дека Прилеп потпаднал под српска власт после српско-византиската војна во 1296-1297 година, што може да се заклучи по тоа што кралот [[Стефан Милутин]] го помагал манастирот Трескавец.<ref name=dedijer>{{наведена книга| last = Дедијер| first = Јевто| title = Нова Србија: (са 40 слика у тексту и картом нове Србије)| language = српски| publisher= Штамп. "Доситије Обрадовић"| year = 1913| page = 206}}</ref> Кога Прилеп повторно потпаднал под византиска власт не е точно познато. Според [[Стојан Новаковиќ]], тоа се случило во 1298 кога [[Стефан Милутин]] се помирил со Византијците и се оженил со византиската принцеза [[Симонида]].<ref name=dedijer/> Во 1334 година Прилеп заедно со цела Македонија стануваат дел од Српското Кралство, на чело со [[Стефан Душан]]. Значајни извори во тој поглед претставуваат трите Душанови повелби - грамоти дадени на манастирот Трескавец. Од нив се дознава дека Прилеп во тоа време бил големо и важно градско средиште и дека цар Душан тука имал свој дворец. Во 1371 година Прилеп станал престолнина на средновековниот македонски феудален владетел, [[Волкашин]], кој го создал [[Прилепско Кралство|Прилепското Кралство]], со седиште во Прилеп. По неговата смрт во [[Маричката битка]] (1371), го наследил неговиот син, [[Крале Марко]], (во народните преданија и приказни, познат по своите натприродни сили и моќи), кој и по доаѓањето на Турците сè до неговата смрт во [[1395]] година владеел со Прилеп и поширокиот регион на западна и југозападна Македонија. === Османлиски период === [[Податотека:Prilepstreet.png|мини|десно|Улица во Прилеп кон крајот на XIX и почетокот на XX век]] По погубувањето на Крали Марко во [[Битка кај Ровине|Битката кај Ровине]], Романија во 1395 година, Турците го презеле градот. Оттогаш се удомиле и со свои закони и укази управувале не само со населението од Прилеп и Прилепско, туку и со цела Македонија. Ваквиот однос на турската власт кон месното население од Прилепско (кон кое ни малку не била наклонета), може да се види и од еден документ издаден во декември 1565 година. Во овој документ се забележува пристрасноста на прилепскиот суд околу решавањето на спорот помеѓу селаните и некојси војвода од хасовите на везирот Мустафа-паша. Ваквиот став на судот предизвикал и бунт кај населението, со што ќе се случи и првиот поголем бунт на [[Македонци|македонскиот народ]] против турската власт, кога незадоволните [[Мариово|Мариовци]], ќе направат голем протест, проследен со нереди пред судот во Прилеп. Со доаѓањето на [[Турците]], Прилеп од високоразвиен трговски град, се преориентира кон селското производство особено на тутун. Во првата половина на 16 век, Прилел имал 321 куќа, од кои 300 им припаѓале на христијаните, а останатите биле муслимански. Според описите на градот од страна на турскиот патописец [[Евлија Челебија]], кој го посетил Прилеп во 1670 година, населбата била составена од девет маала со илјада куќи изградени со тврд материјал, додека градската чаршија била составена од 200 дуќани.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр.62</ref> [[Податотека:Women from Prilep-beginning of XX century.jpg|мини|лево|Жени од Прилеп во почетокот на XX век]] Во XVIII и XIX век во градот се одржувал голем [[панаѓур]], кој бил еден од најголемите во [[Румелија]] и траел 25 дена.<ref>{{Наведена мрежна страница | url =http://www.muzejprilep.org.mk/en/component/content/article/94-kratka-istorija-na-prilep | title =Кратка историја на Прилеп | publisher =НУ Завод и музеј - Прилеп | accessdate =2012-05-31 | archive-date =2020-06-16 | archive-url =https://web.archive.org/web/20200616001947/http://www.muzejprilep.org.mk/en/component/content/article/94-kratka-istorija-na-prilep | url-status =dead }}</ref> На панаѓурот доаѓале трговци од целиот Балкански Полуостров, а најмногу се тргувало: жито, тутун, килими, стока и др. Во XIX век градот имал 2.800 куќи, 1.100 дуќани, 26 анови, 10 џамии и 5 медреси. Во истиот период, во Прилеп учителствувал големиот македонски преродбеник и собирач на народно творештво [[Димитар Миладинов]], заедно со својот помошник [[Рајко Жинзифов]] и токму во овој период во контакт со Миладинов, [[Марко Цепенков]] (роден прилепчанец) ќе ја прифати идејата на преродбеникот за собирање на македонското народно творештво. Други преродбеници кои учителствувале во Прилеп се: [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]], [[Григор Прличев]], [[Кузман Шапкарев]], [[Јосиф Ковачев]] и др. Во овој период градот бил поделен на христијански и турски дел. Постоеле 17 христијански маала и 10 турски.<ref>{{наведена книга| last = Хаџи Васиљевиќ| first = Јован| title = Прилеп и његова околина| language = српски| publisher= Чупићеве задужбине Л., Београд| year = 1902| page = 32, 33}}</ref> Реформите во војската и администрацијата што почнале да ги спроведуваат турските султани од почетокот на XIX век наишле на отпор, особено кај феудалците во Албанија и Босна. Во 1830 година пашата [[Мустафа Решид Бушатлија]] од [[Скадар]] навлегол во Македонија со цел да ја освои [[Битола]]. Меѓутоа, во неколку битки кај Прилеп и планината [[Бабуна (планина)|Бабуна]], во април и мај 1831 година бил поразен и се повлекол во [[Скадар]]. Во средината на XIX век во Прилеп доаѓа до брз развој на занаетчиството и трговијата. Во овој период во Прилеп биле развиени: казанџискиот, ковачкиот, абаџискиот и ќурчискиот занает, а нешто подоцна почнал да се развива и терзискиот занает. Во овој период Прилеп има три пазарни дена: понеделник, четврток и сабота. Во централниот дел на градот се наоѓала црквата „Св. Благовештение“ или „Стара црква“, како што ја нарекувало населението. Подигната е во 1383 година, најверојатно со помош на еснафите, богатите трговци и граѓани на Прилеп. Нејзини мајстори-градители, ѕидари биле Коста Лауцо и Ристе Тасламиче. Името Коста Лауцо е поврзано и со изградбата на градскиот часовник, саат-кулата во 1858 година.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр.63-64</ref> Според структурата на [[ВМОРО]], Прилеп за време на илинденскиот период бил дел од Прилепската околија на Битолскиот револуционерен округ. Илинденското востание ќе има силен одглас во Прилепско, а со борбите раководеле познатите прилепски војводи [[Петар Ацев]] и [[Крсто Гермов]]-Шаќир војвода. На Илинден востаниците во Прилепско ги исекле телеграфските кабли меѓу Прилеп и [[Велес]] како и меѓу Прилеп и [[Битола]], а биле разрушени и некои дрвени мостови по патиштата кон [[Градско]], [[Кичево]], [[Крушево]] и [[Велес]]. Голем број прилепчани активно се вклучиле во [[Младотурската револуција]]. Во септември 1910 година властите уапсиле над 70 граѓани за време на акцијата за разоружување на младотурците. === Балканските и светските војни === {{Panorama |image=File:Панорама на Прилеп за време на Првата светска војна.jpg |fullwidth=12569 |fullheight=600 |caption={{center|Панорама на Прилеп за време на [[Првата светска војна]]}} |alt=Панорама на Приле за време на Првата светска војна |height=175 }} За време на [[Прва балканска војна|Првата]] (1912-1913) и [[Втората балканска војна]] (1913) во Прилеп и неговата околина се воделе жестоки борби. Таква е Битката кај Прилеп помеѓу војските на Кралството Србија и Отоманското Царство, во која отоманската војска била поразена. Крајот на војните се означил со [[Букурешки договор, 1913|Букурешкиот договор]], со кој Македонија била поделена, а Прилеп крајно разурнат и разорен, како дел од Вардарска Македонија ќе влезе во рамките на [[Кралство Србија|Кралството Србија]]. [[File:Прилеп 1930.jpg|thumb|мини|лево|Панорамски поглед на Прилеп во 1930 година]] Ширењето на идеите на [[октомвриската револуција]] во Русија, довело да се формира [[Социјалистичка работничка партија (комунисти)]] во Белград во 1919 година чијашто прва месна организација во Прилеп била формирана истата година, од приврзаници на социјалистичките идеи. [[Податотека:Прилеп во јуни 2013 (9).JPG|мини|десно|Поранешниот бугарски полициски „участок“, со чиј напад од страна на [[Прилепски партизански одред „Гоце Делчев“|партизанскиот одред „Гоце Делчев“]] на 11 октомври 1941 година започнала [[НОБ|Народноослободителната борба]] против фашистичкиот окупатор.]] Во април 1941&nbsp;г. Прилеп потпаднал под фашистичка окупација. На 8 април таа година во градот влегла германската фашистичка војска, а на 26 април влегла и бугарската војска.<ref name=prilepinfo>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.prilepinfo.mk/mk/za-prilep/prilep-niz-istorijata/133-prilrp-niz-istorijata | title = Прилеп низ историјата | publisher = www.prilepinfo.mk }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Уште од првите денови на окупацијата се појавил отпор, за конечно на 11.10.1941 година со нападот на бугарската полициска станица од страна на Прилепскиот партизански одред „Гоце Делчев“ да започне [[НОБ|антифашистичкото народно востание]] против окупаторската власт.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.a1.com.mk/vesti/default.asp?VestID=46275 | title = Антифашистичката војна во Македонија | publisher= А1 телевизија }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.morm.gov.mk/morm/mk/ARM/History/History3.html | title = Историја на АРМ | publisher = Министерство за одбрана на РМ | accessdate = 2010-02-18 | archive-date = 2011-09-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110902070803/http://www.morm.gov.mk/morm/mk/ARM/History/History3.html | url-status = dead }}</ref>. Во текот на војната, населението од градот и околните села активно се вклучило во борбите. Во борбите се вклучиле и Сојузот на комунистичката младина на Југославија (СКОЈ) и Антифашистичкиот фронт на жените (АФЖ). Градот бил ослободен на 9 септември 1944, а [[Ослободување на Прилеп|конечното ослободување]] е на 3 ноември истата година. Последните битки за ослободување на градот се водени кај местото Песјо Бртце.<ref>{{Наведена мрежна страница| url = http://www.vecer.com.mk/?ItemID=3E07D0C5FDFAE440A1A61B1D841BAF71| title = Останаа спомените за Песјо Бртце| publisher = Вечер}}{{Мртва_врска|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во текот на НОВ од Прилеп и прилепско од 8000 учесници, активни борци со оружје в рака биле 2700. Од нив 650 се загинати, 15 прогласени за народни херои (10 загинати во НОВ) и 154 носители на „Партизанска споменица 1941“.<ref name=prilepinfo /> Поради големиот број на борци и жртви кои Прилеп ги дал во Втората светска војна, градот по војната го добил епитетот „град херој“. По војната градот почнал да се развива и напредува во сите сфери. == Географија == [[Податотека:Слонот, Маркови Кули.jpg|мини|десно|Карпата ''Слонот'' на Маркови Кули]] Градот Прилеп се наоѓа во североисточниот дел на најголемата македонска котлина, [[Пелагонија]], односно во [[Прилепско Поле|Прилепското Поле]], како најголема населба и негов центар. Опкружен е со планините [[Бабуна (планина)|Бабуна]] и [[Дрен Планина]]. Од градовите со кои одржува најдобра сообраќајна комуникација, оддалечен е 33 км од [[Крушево]], 43 км од [[Битола]], 37 км од [[Македонски Брод]], 38 км од [[Демир Хисар]], 64 км од [[Кичево]], 48 км од [[Кавадарци]], 79 км од [[Велес]] и 128 км од [[Скопје]]. === Клима === Градот Прилеп и околината се наоѓаат на надморска висина од 550-700 метри, а Прилепското Поле го ограничуваат високи планини (1500м) коишто условуваат умерено-континентална клима. Средната годишна минимална температура според мерниот пункт во Прилеп изнесува 6,1°С додека пак апсолутната максимална температура изнесува до 39,4°С. Овие температури се повисоки од апсолутните максимални температури во Струга, Ресен, Охрид и Битола. Малото количество на врнежи во текот на годината (500-600 мм) е услов за појава на послаби извори на вода.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.prilep.gov.mk/informacii/mk/klima-turizam-1/ | title = Клима туризам | publisher = Општина Прилеп | accessdate = 2012-07-15 | archive-date = 2012-08-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120810013113/http://www.prilep.gov.mk/informacii/mk/klima-turizam-1/ | url-status = dead }}</ref> Прилеп и околината во текот на годината имаат најчести ветрови од североисточен правец. Североисточниот ветар дува со максимална брзина 22,5&nbsp;m/s. Југоисточниот ветар дува со просечна брзина од 3,8&nbsp;m/s.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.prilep.gov.mk/informacii/mk/klima-zemjodelie-1/ | title = Клима земјоделство | publisher = Општина Прилеп | accessdate = 2012-07-15 | archive-date = 2012-08-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120805115034/http://www.prilep.gov.mk/informacii/mk/klima-zemjodelie-1/ | url-status = dead }}</ref> Градот има повеќе од 250 сончеви денови во годината.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=721555F285D8F44CBDF43B545384B6DC | title = Во Прилеп ќе се гради прва сончева централа | publisher = Утрински Весник }}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{Климатска табела | location= Прилеп | Извор = УХМР<ref>{{нмс|url=http://meteo.gov.mk/MeterolKlimaProsekCharts.asp?X=0|title=Просечни вредности за климата во Прилеп|accessdate=6 ноември 2010|publisher=УХМР|archive-date=2009-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20091230073251/http://www.meteo.gov.mk/MeterolKlimaProsekCharts.asp?X=0|url-status=dead}}</ref>; weatherreports.com<ref>{{нмс|url=http://www.weatherreports.com/prilep?units=c|title=Просеци за времето за Прилеп|accessdate=6 ноември 2010|publisher=weatherreports.com|language=англиски}}</ref> |Јан_прос_макс = 4.4 |Фев_прос_макс = 7 |Мар_прос_макс = 11.3 |Апр_прос_макс = 16 |Мај_прос_макс = 21.4 |Јун_прос_макс = 26.2 |Јул_прос_макс = 28.4 |Авг_прос_макс = 28.5 |Сеп_прос_макс = 24.4 |Окт_прос_макс = 18 |Ное_прос_макс = 10.8 |Дек_прос_макс = 5.7 |Год_прос_макс = |Јан_прос = 0 |Фев_прос = 2.2 |Мар_прос = 6 |Апр_прос = 10.5 |Мај_прос = 15.5 |Јун_прос = 19.7 |Јул_прос = 21.8 |Авг_прос = 21.5 |Сеп_прос = 17.4 |Окт_прос = 11.8 |Ное_прос = 6 |Дек_прос = 1.6 |Год_прос = |Јан_прос_мин = -3.7 |Фев_прос_мин = -1.7 |Мар_прос_мин = 1.3 |Апр_прос_мин = 5.2 |Мај_прос_мин = 9.6 |Јун_прос_мин = 12.9 |Јул_прос_мин = 14.8 |Авг_прос_мин = 14.6 |Сеп_прос_мин = 11.2 |Окт_прос_мин = 6.8 |Ное_прос_мин = 2 |Дек_прос_мин = -1.7 |Год_прос_мин = |Јан_врнежливи_денови = 4.4 |Фев_врнежливи_денови = 3.2 |Мар_врнежливи_денови = 4.7 |Апр_врнежливи_денови = 6.2 |Мај_врнежливи_денови = 6.5 |Јун_врнежливи_денови = 5.9 |Јул_врнежливи_денови = 3.2 |Авг_врнежливи_денови = 3.3 |Сеп_врнежливи_денови = 4.7 |Окт_врнежливи_денови = 6.7 |Ное_врнежливи_денови = 5.6 |Дек_врнежливи_денови = 7.4 |Год_врнежливи_денови = }} === Сообраќај === [[Податотека:ЖС Прилеп 20120807 124308.jpg|мини|десно|Железничката станица во Прилеп]] Прилеп со патишта е поврзан со останатите делови од Македонија. Поважни патни правци се Прилеп-[[Битола]], Прилеп-[[Охрид]] (преку [[Битола]] и [[Ресен]]), Прилеп - [[Кичево]] и патниот правец Прилеп-[[Велес]]-[[Скопје]]. Прилеп е поврзан и со железница со [[Битола]] на југ и [[Велес]] и [[Скопје]] на север, а од [[ЖС „Прилеп“|железничката станица]] во Прилеп во 2010 година отпатувале 149.000 патници.<ref>{{наведена книга| title = Транспорт и други услуги, 2010|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/8.4.11.03_700.pdf| publisher= Државен завод за статистика на Република Македонија| year = 2011| isbn = 9786082270463| page = 17}}</ref> Во градот функционира и јавен автобуски градски превоз. До околните населени места има организирано редовен автобуски или железнички сообраќај. == Население == Во турскиот пописен дефтер од 1467/68 година, Прилеп бил центар на Прилепскиот Вилает и имал вкупно 438 семејства, од кои 300 христијански семејства, 21 муслиманско семејство, 89 неженети христијани и 28 вдовици христијани. Во градот постоеле маала: Хаџи Убејд, Прилепскиот Кетхуда, Калчар, Хроло, Чипо Манко, Франкопол, Штенар, Арменко, Филип, Грнчар, Дропар, Рајко Согло, Поп-Мелахио, Касапите, Хавлан, Кирклино, Дранина, Ценгеран, Хајатан, Мелко и Пустин Дозан.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр.42</ref> Според статистиката на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] ([[Македонија. Етнографија и статистика]]) од 1900 година, во Прилеп живееле 24.520 жители, од кои 16.900 [[Македонци]], 6.200 [[Турци]], 480 [[Власи]] и 960 [[Роми]].<ref>Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр.244.</ref> За време на Балканските војни, бројот на населението опаѓа, па така во 1914 година изнесува 22.237 жители. Потоа започнува процес на миграција на турското население и [[Прва светска војна|Првата светска војна]], а поради тоа населението во градот повторно се намалува и во 1921 година изнесува 18.508 жители. По овие периоди започнува постојан природен прираст на населението. Тоа се јавува најмногу поради доселувањето на извесен број колонисти од [[Кралство Југославија|Југославија]]. Во периодот од 1948 до 1971 бројот на жителите во градот се зголемил повеќе од двапати. Тоа се должи на миграцијата село-град, како и на големиот природен прираст. Денес природниот прираст е во стагнација. Прилеп е [[Градови во Македонија|четврт по големина град]] во [[Македонија]], а според последниот попис од 2002 година, кога Али Чаир, Багеска Ограда, Бончејца, Вишне, Ѓогдере, Ѓоре Спиркоски - Леништанец, Жабино Маало, Карабдалица, Козле, Марино, Ново Корзо, Поткасарни, Поткупи, Рид, Сарика, Старо Корзо, [[Сточен Пазар (Прилеп)|Сточен Пазар]], Табана, Типски, Точила, [[Тризла]], Центар, Чачорица и [[Шарена Чешма (Прилеп)|Шарена Чешма]] се споени, во градот се регистрирани 66.246 жители.<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=14 јули 2016}}</ref> Со новата територијална поделба поранешното село [[Варош]] преку пат на конурбација е споено со градот Прилеп и денес претставува негова приградска населба. Заедно со сите жители во населба [[Варош]], во градот Прилеп вкупно живеат 69.704 жители. (64.756 или 92,9 % [[Македонци]].) ;Етнички групи Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало 66.246 жители (61.320 или 92,56 % [[Македонци]]) и спаѓал во групата на големи градови.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Заедно со приградската населба [[Варош]] (3.458 ж.), која во статистиките се води како одделно населено место, градот Прилеп имало 69.704 жители. Според последниот попис во [[2021]] година, Прилеп брои 63.308 жители, вклучувајќи ја и приградската населба Варош, која преку пат на конурбација е споена со градот. Етнички гледано, населението според пописот од 2002 година е составено од:<ref name="попис"/> {{bar box |float=right |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Македонци|red|92.56}} {{Столбен постоток|Роми|cyan|6.60}} {{Столбен постоток|други|grey|0.34}} {{Столбен постоток|Срби|blue|0.23}} {{Столбен постоток|Турци|orange|0.19}} {{Столбен постоток|Албанци|black|0.03}} {{Столбен постоток|Бошњаци|green|0.03}} {{Столбен постоток|Власи|yellow|0.02}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Народ!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[Македонци]]''' | '''61.320''' | 92,56 |- | [[Албанци]] | 21 | 0,03 |- | [[Турци]] | 123 | 0,19 |- | [[Роми]] | 4.372 | 6,60 |- | [[Власи]] | 16 | 0,02 |- | [[Срби]] | 151 | 0,23 |- | [[Бошњаци]] | 17 | 0,03 |- |други | 226 | 0,34 |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|македонски|red|97.62}} {{Столбен постоток|ромски|cyan|1.62}} {{Столбен постоток|други|grey|0.28}} {{Столбен постоток|српски|blue|0.25}} {{Столбен постоток|турски|orange|0.18}} {{Столбен постоток|албански|black|0.03}} {{Столбен постоток|влашки|yellow|0.02}} {{Столбен постоток|бошњачки|green|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[македонски]]''' | '''64.669''' | 97,62 |- | [[албански]] | 19 | 0,03 |- | [[турски]] | 117 | 0,18 |- | [[ромски]] | 1.072 | 1,62 |- | [[влашки]] | 10 | 0,02 |- | [[српски]] | 163 | 0,25 |- | [[бошњачки]] | 8 | 0,01 |- |други | 188 | 0,28 |} ;Вероисповед Во Прилеп се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Православие|red|91.56}} {{Столбен постоток|Ислам|green|6.55}} {{Столбен постоток|други|grey|1.79}} {{Столбен постоток|Католицизам|orange|0.10}} {{Столбен постоток|Протестантство|yellow|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[МПЦ|Православни]]''' | '''60.655''' | 91,56 |- | [[ИВЗ|Муслимани]] | 4.338 | 6,55 |- | [[Грко-католичка црква во Македонија|Католици]] | 63 | 0,10 |- | [[Протестантството во Македонија|Протестанти]] | 6 | 0,01 |- | други | 1.186 | 1,79 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Прилеп: {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1921|18.508 |1931|22.821 |1948|24.816 |1953|29.776 |1961|37.459 |1971|48.202 |1981|60.464 |1991|66.817 |1994|64.897 |2002|66.246 |2021|63.308 }} {| class="wikitable" |- ! Години ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|Лица без под.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |title=архивска копија |accessdate=2018-04-11 |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |url-status=dead }}</ref> |23.268 |9 |1.207 |1.799 |14 |284 | — |208 | — |'''26.789''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 24.772 | 28 | 2.408 | 1.903 | 9 | 317 | — | 339 | — | '''29.776''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 33.608 | 38 | 884 | — | — | 377 | — | 2.552 | — | '''37.459''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 43.924 | 28 | 2.464 | 201 | — | 471 | — | 1.114 | — | '''48.202''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 55.342 | 31 | 566 | 2.463 | 8 | 391 | — | 1.663 | — | '''60.464''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 61.245 | 29 | 254 | 4.384 | 7 | 305 | — | 593 | — | '''66.817''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 60.786 | 24 | 172 | 3.566 | 7 | 172 | — | 170 | — | '''64.897''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 61.320 | 21 | 123 | 4.372 | 16 | 151 | 17 | 226 | — | '''66.246''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 54.028 | 106 | 82 | 3.966 | 30 | 107 | 14 | 283 | 4.692 | '''63.308''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Населби и маала во Прилеп == [[Податотека:Споменик на Прилепско Езеро.jpg|мини|десно|Прилепско Езеро]] * Али Чаир *Багеска Ограда * Бончејца * [[Варош]] * Вишне * Ѓогдере * Ѓоре Спиркоски - Леништанец * Жабино Маало *Карабдалица * Козле * Марино * Ново Корзо *Поткасарни *Поткупи * Рид * Сарика * Старо Корзо[[Податотека:Prilepski_ploštad.JPG|мини|Плоштадот во Прилеп]] *[[Сточен Пазар (Прилеп)|Сточен Пазар]] *Табана * Типски * Точила *[[Тризла]] *Центар * Чачорица *[[Шарена Чешма (Прилеп)|Шарена Чешма]] == Стопанство == Прилеп е центар на производство на висококвалитетен тутун и цигари, металопреработувачка, електронска, дрвна, текстилна, прехранбена и мермерна индустрија (рудникот „Сивец“). [[Податотека:Tobacco field, Prilep.jpg|мини|десно|Нива со тутун во близина на Прилеп]] [[Тутун]]от е еден од прилепските традиционални култури што успева во македонската клима. Многу од големите светски производители на цигари го користат прилепскиот тутун откако ќе се обработи во нивните локални фабрики. Кога во Прилеп бил основан Институтот за тутун за создавање на нови видови тутун, тоа било прв пример за примена на генетиката во земјоделството на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Повеќето жители на Прилеп опстојуваат со производство на тутун, кој потоа се откупува од [[Тутунски комбинат АД Прилеп]] во Прилеп. Во 2017 година во [[Прилепско Поле]] (општините: Прилеп, Долнени и Кривогаштани) биле произведени 9867 тони тутун,<ref>{{наведена книга|title=Полјоделство, овоштарство и лозарство, 2017|publisher=Државен завод за статистика на Република Македонија|year=2018|isbn=9786082272948|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/5.4.18.01.pdf|last=|first=|location=|pages=}}</ref> што претставува 43% од вкупното количество тутун произведено во Македонија. Покрај тутунопроизводството во Прилеп, од големите индустриски претпријатија работат и [[Прилепска пиварница]], мермерниот комбинат, индустријата за висока технологија „Микросам“ која е позната во светот по големиот број произведени роботи и разни технолошки изуми, повеќе фабрики за мебел, градежни материјали и воена опрема. Во градот функционираат и јавните претпријатија: ЈКП Комуналец, ЈКП Водовод и канализација, ЈКП Пазари и ЈП за просторни и урбанистички планови. [[Податотека:Panorama_of_Prilep,_2019.jpg|алт=Panorama of Prilep from Hotel Kristal Palas, 2019|мини|Панорама на Прилеп]] {| class="wikitable" |'''Претпријатие''' |'''Дејност''' |'''Вработени''' |- |[http://tkprilep.com.mk/ Тутунски комбинат Прилеп] |тутунска |1200 |- |[http://www.mermeren.com/ Мермерен комбинат] |рударство |585 |- |[http://www.vitaminka.com.mk/ Витаминка] |прехранбена |560 |- |[http://www.eurokompozit.mk/mk/frontpage/ Еурокомпозит] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140423025849/http://www.eurokompozit.mk/mk/frontpage/ |date=2014-04-23 }} |Наменска |383 |- |[http://www.comfy-angel.com.mk/index-mk.html Комфи Ангел] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120111113515/http://www.comfy-angel.com.mk/index-mk.html |date=2012-01-11 }} |Текстилна |300 |- |[http://www.metalecprilep.com.mk/ Металец] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130530172548/http://metalecprilep.com.mk/ |date=2013-05-30 }} |Метална |253 |- |[http://prilepskapivarnica.com.mk/index.php/mk Прилепска пиварница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130721064904/http://www.prilepskapivarnica.com.mk/index.php/mk |date=2013-07-21 }} |Производство на пијалаци |250 |- |[http://www.pec11okt.com.mk/mk/index-mk.html 11 октомври] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120109075752/http://www.pec11okt.com.mk/mk/index-mk.html |date=2012-01-09 }} |Печатарска |170 |- |[http://www.zitoprilep.com.mk Жито Прилеп] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181004233310/http://www.zitoprilep.com.mk/ |date=2018-10-04 }} |Прехранбена |150 |- |[http://www.mikrosam.com/ Микросам] |Композитни материјали |80 |} == Образование == [[Податотека:Prilepska shkola od 1893.jpg|мини|десно|Фотографија од 1893 година, од битолскиот фотограф [[Анастас Лозанчев]]. Претставува група ученици од Француското училиште во Прилеп]] [[Податотека:Споменици на паднатите борци - Прилеп.jpg|мини|лево|[[Могила на непобедените]]]] [[Податотека:Куќата на Бектешоски, Прилеп.JPG|мини|лево|[[Куќа на Бектешовци|Куќата на Бектешовци]] изградена во 1923 г. и прогласена за споменик на културата.]] Образованието во Прилеп се одвива во повеќе училишта. Основни училишта се: [[ОУ „Блаже Конески“ - Прилеп|ОУ „Блаже Конески“]], [[ОУ „Гоце Делчев“ - Прилеп|ОУ „Гоце Делчев“]], [[ОУ „Добре Јованоски“ - Прилеп|ОУ „Добре Јованоски“]], [[ОУ „Кире Гаврилоски Јане“ - Прилеп|ОУ „Кире Гаврилоски Јане“]], [[ОУ „Климент Охридски“ - Прилеп|ОУ „Климент Охридски“]], [[ОУ „Кочо Рацин“ - Прилеп|ОУ „Кочо Рацин“]] и [[ОУ „Рампо Левката“ - Прилеп|ОУ „Рампо Левката“]]. Во составот на основните училишта функционираат и повеќе подрачни училишта во градот и околните села. Средните училишта се: [[Гимназија „Мирче Ацев“ - Прилеп|Гимназијата „Мирче Ацев“]], а од стручните: [[СОЕПТУ „Кузман Јосифовски Питу“ - Прилеп|СОЕПТУ „Кузман Јосифовски Питу“]], [[СОУ „Ѓорче Петров“ - Прилеп|СОУ „Ѓорче Петров“]], [[СОУ „Ристе Ристески - Ричко“ - Прилеп|СОУ „Ристе Ристески - Ричко“]] и [[СУ „Орде Чопела“ - Прилеп|СУ „Орде Чопела“]], на кои постојат голем број на стручни насоки. Од високото образование постои [[Економски факултет - Прилеп|Економскиот факултет]], како и дисперзирани студии за информатика и компјутерска техника и земјоделство,<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uklo.edu.mk/categories/view/91 | title = Додипломски студии | publisher = УКЛО | accessdate = 2010-04-13 | archive-date = 2010-08-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100805051703/http://www.uklo.edu.mk/categories/view/91 | url-status = dead }}</ref> производство и преработка на тутун,<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.fznh.ukim.edu.mk/mk/20100912286/proizvodstvo-i-prerabotka-na-tutun.html | title = Производство и преработка на тутун (Дисперзирана настава во Прилеп) | publisher= Факултет за земјоделски науки и храна, Скопје }}</ref> рударство, [[геологија]] и инженерство на природни ресурси. Исто така, во Прилеп функционираат и постдипломски студии при Институтот за композитни материјали и [[роботика]].<ref>{{Наведена мрежна страница| url = http://www.iacr.edu.mk/pages/postgraduate-studies/| title = Постдипломски студии| publisher= Институт за композитни материјали и роботика - Прилеп| language = англиски }}</ref> == Култура == * [[Институт за старословенска култура]] - ИСК генерално се занимава со етногенезета на старите Словени, преку истражувањата на археолозите, историчарите на уметност, етнолозите, лингвистичарите и други помошни историски науки. Формиран е како Центар за истражување на старословенската култура при Музејот на град Прилеп, а во 1980 година се осамостојува како институција од научен карактер. Негов основач е тогашниот директор на Музејот на град Прилеп - проф. д-р. Бошко Бабиќ, а подоцна и негов директор од 1980 година. {{double image|right|Прилепски бранители.JPG|120|Прилепски бранители (2).JPG|240|Споменици посветени на десетте прилепски бранители кои во [[Воен конфликт во Македонија, 2001|конфликтот во 2001 година]] загинаа кај месноста Карпалак}} * [[Центар за современа ликовна уметност]] (ЦСЛУ) - Уметничка колонија, којашто секоја година (во летниот период во месеците јули и свгуст) се одржува во центарот на градот Прилеп, за време на Прилепското културно лето. Основана е во 1957 година, од страна на историчарот на уметност и археолог - проф. д-р. Бошко Бабиќ (директор на ЦСЛУ до 1981 година, а потоа и нејзин доживотен почесен претседател), по негова иницијатива и исто така по иницијатива на неговиот пријател и долгогодишен соработник на ЦСЛУ - академскиот сликар Ристо Лозановски. Уметничката колонија е една од најстарите во Југоисточна Европа, а е најстара на Балканот. Секоја година, се одржуваат, редовни четири работилници: „Интернационалната сликарска колонија'' (започната 1957&nbsp;г.), „Интернационален вајарски симпозиум „Мермер"'' (1963&nbsp;г.), „Интернационално студио за пластика во дрво'' (1971) и ''Интернационално ателје за скулптура во метал'' (1984). Периодично се одржуваат и други работилници, како: „Уметничка Фотографија, Керамика, Витраж, Мозаик, Графика'', а од 2005 година и „Студиото за пластика во пластика'', основано по инцијатива на директорот на ЦСЛУ Диме Јанески (на функција од 1981 година до денес) и академскиот вајар Предраг Јаневски.'' * [[Македонски театарски Фестивал „Војдан Чернодрински"]] - кој се одржува во чест на првиот модерен македонски автор на драми, [[Војдан Чернодрински]], кој е роден во село Селци, Струшко во 1875&nbsp;г. Основан е во 1965 година, од страна на познати македонски глумци, кои ја дале целата нивна поддршка, како што се: [[Нада Гешоска]], [[Димче Гешоски]], режисерот [[Мирко Стефановски|Мирко Стефаноски]] и други. Овој театарски Фестивал е најголемиот и најзначајниот за македонската театарска дејност, како и пошироко на Балканот, чии признанија се од голема важност во животот на глумците. Се одржува секоја година, во првата недела од јуни. * [[Манастир]]от во [[Зрзе]] и манастирот „[[Св. Архангел Михаил]]“, кои имаат фрески од XII и XIV век, се значајни знаменитости на културата во Прилеп. * Исто така е важен манастирот „[[Трескавец]]“, кој се наоѓа на падините под врвот Златоврв каде се снимени дел од сцените на филмот „[[Пред дождот]]“ на [[Милчо Манчевски]]. == Уметност и архитектура == [[Податотека:Црква “Благовештение“.jpg|мини|десно|[[Црква „Св. Благовештение“ - Прилеп|Црквата „Св. Благовештение“]]]] [[Податотека:Храм „Св. Кирил и Методиј“ 1.JPG|мини|десно|Црквата „Св. Кирил и Методиј“]] Постојат неколку антички знаменитости во Прилеп, вклучувајќи една кај [[Маркови Кули (Прилеп)|Маркови Кули]], црквата „Св. Никола“ од XIII век, црквата „Св. Успение Богородично“ („[[Трескавец]]“), црквата „[[Црква „Свето Преображение“ - Прилеп|Св. Преображение]]“ и „[[Могилата на непобедените]]“, споменик во чест на жртвите од фашизмот кој се наоѓа во централниот парк на Прилеп. Познато е дека постои голема римска [[некропола]] каде се најдени голем број на ѕидини. Римски урнатини се наоѓаат и блиску до [[Варошки Манастир|Варошкиот Манастир]], изграден на стрмните падини на ридот, каде подоцна е населена средновековна заедница. Голем број на раноримски гробници, некои со скулптурни релјефи на починатите или од „тракискиот јавач“ и други споменици од официјална природа, се наоѓаат во двориштето на црквата под јужната падина на [[Варош]]. Некои од најголемите споменици биле изградени во ѕидовите на црквата. Најважниот антички споменик е стариот град [[Стибера]] ситуиран на ридот Бедем близу [[Чепигово]], во централниот дел на [[Пелагонија]]. Манастирот [[Трескавец]], е изграден во XII век во планините на 10км северно од Прилеп, под Златоврв, на работ на мала висорамнина на околу 1100 метри надморска висина. Други инскрипции во Трескавец вклучуваат неколку римски творби од I век посветени на [[Аполон]]. Старата [[тврдина]] била користена од Римјаните, а подоцна Византијците. Во средновековието, [[Крале Марко]] ја обновил цитаделата, правејќи ја важна воена тврдина. Дури и [[Самуил|Цар Самуил]] дошол таму по поразот на [[Беласица]] во [[1014]] година. Од Прилеп потекнуваат ликовните уметници: [[Ѓорѓи Ачески]], [[Јордан Грабулоски]], [[Рубенс Корубин]], [[Боро Митриќески]], [[Борко Лазески]], [[Ангеле Иваноски]], [[Ристо Калчевски]]. ;Цркви *[[Црква „Св. Благовештение“ - Прилеп|Црква „Св. Благовештение“]] - позната како Стара Црква; *[[Црква „Св. Кирил и Методиј“ - Прилеп|Црква „Св. Кирил и Методиј“]] - црква градена во периодот 1926-1936 <ref name="олд">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oldprilep.com/prilepska-crkovna-opstina/crkva-sveti-kiril-i-metodij.html|title=ЦРКВА „СВЕТИ КИРИЛ И МЕТОДИЈ“ – ПАРАКЛИС|accessdate=2012-04-25|archive-date=2014-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308001704/http://www.oldprilep.com/prilepska-crkovna-opstina/crkva-sveti-kiril-i-metodij.html|url-status=dead}}</ref>; *[[Црква „Св. Преображение“ - Прилеп|Црква „Св. Преображение“]] - се наоѓа во самиот центар на градот; *[[Црква „Св. Петка“ - Прилеп|Црква „Св. Петка“]] - црква од поново време. Се наоѓа во населбата Точила<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kurir.mk/republika/opstini/57798-Donirani-sredstva-za-izgradba-na-crkvata-Sv-Petka-vo-Prilep|title=Донирани средства за изградба на црквата Св. Петка во Прилеп|last=|first=|date=20 јануари 2012|work=|publisher=Курир|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314115632/http://kurir.mk/republika/opstini/57798-Donirani-sredstva-za-izgradba-na-crkvata-Sv-Petka-vo-Prilep|archive-date=2012-03-14|dead-url=|accessdate=2012-04-25|url-status=dead}}</ref>; *[[Црква „Св. Троица“ - Прилеп|Црква „Св. Троица“]] - гробјаснка црква која се наоѓа се наоѓа на Песјобрдо; *[[Црква „Св. Константин и Елена“ - Прилеп|Црква „Св. Константин и Елена“]] - се наоѓа во населбата Аличаир. Поставени темели во 2012;<ref name="дневник">{{цитирање вести|url=http://www.dnevnik.com.mk/default.asp?ItemID=D853FCF2D38F2143821411470E2699F7|title=Осветени темели на уште на една црква во Прилеп|last=|first=|date=24 април 2012|work=|accessdate=2012-04-25|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Дневник}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Црква „Св. Пантелејмон“ - Прилеп|Црква „Св. Пантелејмон“]] - се наоѓа во дворот на градската болница. Поставени темели во 2012<ref name="дневник" />; *[[Црква „Св. Наум Охридски“ - Прилеп|Црква „Св. Наум Охридски“]] - се наоѓа покрај спортската сала „Македонија“. Поставени темели во 2012<ref name="дневник" />; *[[Црква „Покров на Пресвета Богородица“ - Прилеп|Црква „Покров на Пресвета Богородица“]] - се наоѓа на три километри од Прилеп, кај месноста Кула,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://dnevnik.mk/?ItemID=49D1E4C0C25C064BAC3A5ED3F377869F |title=''Сонуваниот храм се издигна кај Кула'' |accessdate=2014-10-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192750/http://dnevnik.mk/?ItemID=49D1E4C0C25C064BAC3A5ED3F377869F |url-status=dead }}</ref> осветена на 13 октомври 2018 година<ref>[https://sitel.com.mk/dvajca-brakja-od-prilepsko-sekoj-den-11-godini-gradele-crkva-deneska-beshe-osvetena ''Двајца браќа од прилепско секој ден 11 години граделе црква, денеска беше осветена'']</ref>; *[[Црква „Св. Трифун“ - Склештен Мост|Црква „Св. Трифун“]] - се наоѓа во месноста Склештен Мост и традиционално се посетува за време на закројувањето на лозјето на Трифуновден<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.prilep.gov.mk/news/mk/gradonacalnikot-risteski-gi-zakroi-lozite-vo-mesnosta-skleshten-most/|title=Градоначалникот Ристески ги закрои лозите во месноста Склештен мост|date=10 февруари 2016|publisher=Општина Прилеп|accessdate=2017-02-26|archive-date=2017-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170609094744/http://www.prilep.gov.mk/news/mk/gradonacalnikot-risteski-gi-zakroi-lozite-vo-mesnosta-skleshten-most/|url-status=dead}}</ref>; ;Археолошки наоѓалишта *[[Али Чаир (Прилеп)|Али Чаир]] — населба од неолитското и римското време; *[[Баба (Прилеп)|Баба]] — тврдина и депо на монети од доцноантичкото време; *[[Бакалница (Прилеп)|Бакалница]] — некропола од доцноантичкото време; *[[Болница (Прилеп)|Болница - Учителско Училиште]] — населба од неолитското, некропола од железното и осамен наод од римското време; *[[Бончеица (Прилеп)|Бончеица]] — населба и некропола од доцноантичкото време; *[[Долно Садово (Прилеп)|Долно Садово]] — населба од неолитското време; *[[Илино (Прилеп)|Илино]] - средновековна некропола *[[Каменица (Прилеп)|Каменица]] — населба од бакарното време; *[[Караташ (Прилеп)|Караташ]] — некропола од римското време; *[[Касарни (Прилеп)|Касарни]] — некропола од железното време; *[[Кладенец (Прилеп)|Кладенец]] — случајни наоди - монети од римското време; *[[Крклари (Прилеп)|Крклари]] — некропола од хеленистичкото време; *[[Кукул (Прилеп)|Кукул]] — населба од римското време; *[[Куршумли-ан (Прилеп)|Куршумли-ан]] — осамени наоди од римското време; *[[Параклис (Прилеп)|Параклис]] — осамен наод од римското време; *[[Поводеници (Прилеп)|Поводеници]] — случаен наод од римското време; *[[Силос (Прилеп)|Силос]] — некропола од римското време; *[[Тополка (Прилеп)|Тополка - Шилево]] — некропола од доцноантичкото време; *[[Тражица (Прилеп)|Тражица]] — фурна од римското време; == Редовни настани == * „[[Пиво фест]]“ - фестивал на [[пиво]]то со голема посетеност и разни домашни и странски естрадни гости. * Интернационални сликарски и вајарски работилници во организација на ЦСЛУ-Прилеп, основано уште од далечната 1957 година. == Личности од Прилеп и околината == {{Div col|cols=2}} * ([[1300]] - [[1349]]), [[Григориј Акиндин]], книжевник и теолошки мислител, прогласен за еретик; * ([[1320]] - [[1406]]), [[Никодим Тисмански]], преподобен, светец, книжевник, исихаст, црковен политичар; * ([[1335]] - [[1395]]), [[Крале Марко]], [[среден век|средновековен]] владетел; * ([[1829]] - [[1920]]), [[Марко Цепенков]], македонски преродбеник, еден од најголемите собирачи на народно творештво; * ([[1860]] - [[1908]]), [[Атанас Бадев]], композитор, хорски и музички теоретичар; * ([[1864]] - [[1921]]), [[Ѓорче Петров]], македонски револуционер, еден од раководителите на ЦК на [[ВМРО]]; * ([[1865]] - [[1912]]), [[Пере Тошев]], македонски револуционер, еден од најзначајните членови на ЦК на [[ВМРО]]; * ([[1868]] - [[1962]]), [[Крсто Гермов]] (''Шаќир Војвода''), илинденски војвода и прв претседател на Народното собрание на асномска Македонија; * ([[1877]] - [[1939]]), [[Петар Ацев]], македонски револуционер за време на владеењето на [[Отоманското Царство]] со Македонија; * ([[1880]] - [[1943]]), [[Али Фетхи Окјар]], премиер на Република Турција и претседател на турскиот парламент; * ([[1897]] - [[1944]]), [[Методија Шаторов - Шарло]], македонски комунист, национален деец; * ([[1898]] - [[1966]]), [[Димитар Талев]], бугарски писател; * ([[1902]] - [[1957]]), [[Методија Андонов - Ченто]], прв претседател на [[АСНОМ]]; * ([[1909]] - [[1944]]), [[Круме Волнароски]], народен херој на Југославија; * ([[1909]] - [[1942]]), [[Рампо Левков]], народен херој на Југославија; * ([[1909]] - [[1988]]), [[Круме Кепески]], автор на првата книга за граматика за македонски јазик * ([[1912]] - [[1942]]), [[Борка Велески]], народен херој на Југославија; * ([[1912]] - [[1942]]), [[Јордан Чопела]], народен херој на Југославија; * ([[1915]] - [[1944]]), [[Кузман Јосифоски - Питу]], организатор на антифашистичкото ослободително движење за време на [[НОБ]], познат како вториот Гоце Делчев, народен херој на Југославија; * ([[1915]] - [[2004]]), [[Илија Џувалековски]], македонски театарски, филмски и телевизиски глумец, режисер и педагог.; * ([[1915]] - [[1943]]), [[Мирче Ацев]], народен херој на Југославија; * [[Алекса Гаврилоски]], соработник со илинденските револуционери и учесник во заднината на НОВ на Македонија * ([[1918]] - [[1944]]), [[Кире Гаврилоски]], народен херој на Југославија; * ([[1927]] - , [[Загорка Гаврилоска]], учесник во НОВ на Македонија * ([[1918]] - [[2002]]), [[Илија Милчин]], македонски глумец, режисер, јазичар и преведувач, почесен член на ДПМ; * [[Блага Ристеска]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Спасија Ангелоска]] (р.1921) — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Стојчева]] (р.1920) — учесник во НОВ на Македонија * [[Милка Богданоска]] (р.1924) — учесник во НОВ на Македонија * [[Аргида Андреевска]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Нада Ачкоска]] (р.1913) — учесник во НОВ на Македонија и дел од редакцијaта на списанието [[Македонка (списание)]] * [[Цветанка Антулеска]] (р.1912) — учесник во НОВ на Македонија * [[Васе Аполеска]] (р.1925) — учесник во НОВ на Македонија * [[Олга Аризаноска]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Маре Бајрамческа]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Весела Беличанец]] (р.1912) — учесник во НОВ на Македонија * [[Симка Белазелкоска]] (р. 1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Цветанка Блажеска]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Блага Божиноска]] (р.1924) — учесник во НОВ на Македонија * [[Марија Боцеска]] (р.1870) — учесник во НОВ на Македонија * [[Илка Василеска]] (1923-1944) — учесник во НОВ на Македонија * [[Илка Везироска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Еленица Велеска]] (р.1930) — учесник во НОВ на Македонија * [[Велика Венкоска]] (р.1898) — учесник во НОВ на Македонија * [[Стеве Грижоска|Стеве Стеваноска Грижоска]] (р.1925) — учесник во НОВ на Македонија * [[Фанче Дамеска|Фанче Николова Дамеска]] (р.1918) — учесник во НОВ на Македонија и носител на Партизанска споменица 1941 * [[Богданка Данеска]] (р.1922) — учесник во НОВ на Македонија * [[Весела Димитроска]] (р.1913) — учесник во НОВ на Македонија * [[Благородна Димитрова|Благородна Алексова Димитрова]] (р.1898) — учесник во НОВ на Македонија * [[Добра Димитроска|Добра Богоева Димитроска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Стевка Димова|Стевка Рампова Димова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Мара Димоска|Мара Михајлоска Димоска]] (1920 — 1944) — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Димоска|Вера Ангелова Џамбазова Димоска]] (1918-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Блага Донеска|Блага Милеска Танева Донеска]] (1914-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Љуба Зисова|Љуба Ташкова Зисова]] (1927-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Стева Ѓорѓиеска]] (р.1900) — учесник во НОВ на Македонија * [[Сотир Ѓорѓиевски-Сотката|Сотир Ѓорѓиески - Сотката]] (1921-1944 ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Цвета Вујанац|Цвета Мирисалоска-Наскова Вујанац]] (р.1929) — учесник во НОВ на Македонија * [[Пара Андреевска (Прилеп)|Пара Андреевска]] (р.1888) — учесник во НОВ на Македонија * [[Пандора Тодева]] (р.1913) — учесник во НОВ на Македонија и носител на Партизанска Споменица 1941 година * [[Стева Бојкоска]] (р.1924) — учесник во НОВ на Македонија и носител на Партизанска Споменица 1941 година * [[Јулка Бешироска]] (р.1919) — учесник во НОВ на Македонија * [[Добрила Делова|Добрила Кузева Делова]] (р.1914) — учесник во НОВ на Македонија * [[Милица Димеска]] (р.1922) — учесник во НОВ на Македонија * [[Спасија Димеска|Спасија Андонова Димеска]] (р.1925) — учесник во НОВ на Македонија * [[Мара Димеска|Мара Михајлова Димеска]] (1926 — 1944) — учесник во НОВ на Македонија * [[Василка Георгиева]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Добрила Жереска|Добрила Балент Жереска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Јорданка Златеска|Јорданка Бошкова Златеска]] (1 јули 1922 — 3 мај 1944) — учесник во НОВ на Македонија * [[Тодорка Зуграфоска-Илијоска]] (р.1922 ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Менка Иванова|Менка Димова Иванова]] (р.1927) — учесник во НОВ на Македонија * [[Менка Иваноска|Менка Игеска Иваноска]] (9 февруари 1923 — ) — учесник во НОВ на Македонија и носител на [[Партизанска споменица 1941]] * [[Павлина Иваноска|Павлина Тодороска Иваноска]] (р.1921) — учесник во НОВ на Македонија * [[Боца Иваноска]] (1923 — 1959) — учесник во НОВ на Македонија и носител на Партизанска споменица од 1941 година * [[Спасија Иваноска]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Блага Илиеска|Блага Рампова Илиеска]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Љубица Илиоска|Љубица Јорданоска Илиоска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Блага Јанакиева|Блага Димитрова Јанакиева]] (р.1909) — учесник во НОВ на Македонија * [[Мира Јанеска]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Блага Јанеска|Блага Орданоска Јанеска]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Даница Орданоска-Оровчанец|Даница Јанкова Орданоска-Оровчанец]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Гена Орданова|Гена Јанковска Орданова]] (р.1893) — учесник во НОВ на Македонија * [[Вета Јанкулова|Вета Костова Јанкулова]] (р.1871) — учесник во НОВ на Македонија * [[Даница Јанкулоска|Даница Петрева Јанкулоска]] (р.1922) — учесник во НОВ на Македонија * [[Спасија Јованова|Спасија Георгиева Јованова]] (р.1899) — учесник во НОВ на Македонија * [[Верка Јованова|Верка Колиштркоска Јованова]] (р.1925) — учесник во НОВ на Македонија * [[Цена Ристеска|Цена Ристеска - Џинорозо]] (? — 1944) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ * [[Милка Јованоска]] (1924 —) — учесник во НОВ на Македонија * [[Добра Јованоска|Добра Цекова Јованоска]] (1923 — ) — учесник во НОВ на Македонија и носител на Партизанска споменица 1941 * [[Елена Јованоска|Елена Кусеска Јованоска]] (1920 — ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Весела Јорданова|Весела Коцева Јорданова]] (1926 — ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Добрица Јорданова]] (1918 — ) — учесник во НОВ на Македонија и е носител е на Партизанска споменица 1941 * [[Горица Кајџаноска]] (1928-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Васа Капчева]] (р.1916-) — учесник во НОВ на Македонија и носител е на Партизанска споменица 1941 * [[Анѓа Кимова|Анѓа Јованова Кимова]] (р.1887) — учесник во НОВ на Македонија * [[Горица Кипарова]] (р.1928-) — учесник во НОВ на Македонија * ([[1926]] - [[2003]]), [[Тодорка Кондова-Зафировска]], македонска театарска, филмска и телевизиска глумица и режисер; * ([[1946]] - [[2015]]), [[Благоја Спиркоски-Џумерко]], македонски театарски, филмски и телевизиски глумец * ([[1948]] - [[2011]]), [[Кирил Ристоски]], македонски театарски, филмски и телевизиски глумец; * ([[1919]] - [[2006]]), [[Вера Ацева]], народен херој на Југославија; * ([[1919]] - [[2001]]), [[Борко Темелковски]], народен херој на Југославија; * ([[1921]] - [[2001]]), [[Крсте Црвенковски]], народен херој на Југославија; * ([[1921]] - [[1993]]), [[Блаже Конески]], македонски преродбеник, поет и татко на македонскиот јазик и литература; * ([[1921]] - [[1942]]), [[Борка Талески]], народен херој на Југославија; * ([[1921]] - ), [[Илија Јовановски]], с. [[Топлица]], народен херој на Југославија; * ([[1922]] - [[1995]]), [[Ѓоре Дамевски]], народен херој на Југославија; * ([[1925]] - [[2013]] ), [[Атанас Забзаноски]], народен херој на Југославија; * ([[1932]] - [[1984]]), [[Дарко Дамески]], македонски глумец; * ([[1930]] - [[2003]]), [[Нада Гешоска]], македонска театарска, филмска и телевизиска глумица; * ([[1945]] - [[2021]]), [[Трајче Иваноски]], македонски театарски, филмски и телевизиски глумец; * ([[1943]] - ), [[Ненад Милосављевиќ]], македонски театарски, филмски и телевизиски глумец; * ([[1947]] - ), [[Блага Петреска]], македонска фолк пејачка; * ([[1980]] - ), [[Елена Велевска]], македонска фолк пејачка; {{Div col end}} :''Поврзано целосна [[Список на личности од Прилеп]], [[:Категорија:Родени во Прилепско]], [[:Категорија:Починати во Прилепско]]'' == Збратимени градови == Градот Прилеп е збратимен со градовите<ref>http://www.prilep.gov.mk/index.php?option=com_content&task=view&id=261</ref>: {{Div col|cols=2|small=yes}} * [[Податотека:Flag of Bulgaria.svg|20px]] [[Асеновград]], [[Бугарија]] * [[Податотека:Flag of China.svg|20px]] [[Дејанг]], [[Кина]] * [[Податотека:Flag of Poland.svg|20px]] [[Радом]], [[Полска]] * [[Податотека:Flag of the United States.svg|20px]] [[Гарфилд]], [[САД]] * [[Податотека:Flag of Slovakia.svg|20px]] [[Тополчани (Словачка)|Тополчани]], [[Словачка]] * [[Податотека:Flag of Australia.svg|20px]] [[Винсент]], [[Австралија]] * [[Податотека:Flag of Turkey.svg|20px]] [[Тире]], [[Турција]] * [[Податотека:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Чернигов]], [[Украина]]<ref>[http://www.plusinfo.mk/vest/25740/Prilep-se-zbratimi-so-ukrainski-Chernigov Прилеп се збратими со украински Чернигов]</ref> * [[Податотека:Flag of Slovenia.svg|20px]] [[Копер]], [[Словенија]] {{Div col end}} ==Прилеп како мотив во уметноста== * „Хроника на Прилеп“ — песна на македонскиот поет [[Блаже Конески]].<ref>Блаже Конески, ''Црн овен''. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 16.</ref> == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Prilep spomenik Aleksandar Makedonski).JPG|Споменикот на Александар Македонски Податотека:Clock Tower Prilep.jpg|[[Саат-кула (Прилеп)|Саат-кулата]] Податотека:Sušenje duvana u Prilepu.JPG| Сушници со тутун Податотека:Ulaz u Prilepsku pijacu.JPG|Влез во прилепскиот пазар Филип II Податотека:Pogled na Markovi kuli (Markovu tvrđavu) iz Prilepske ulice.JPG|Поглед кон Маркови Кули Податотека:Prilep 023.JPG|Поранешниот хотел „Југославија“ Податотека:Економски факултет - Прилеп.jpg|[[Економски факултет - Прилеп|Економскиот факултет]] во Прилеп Податотека:Prilep 03.JPG|Дом на културата „Марко Цепенков“ Податотека:Prilep 042.JPG|Улица во Старата чаршија Податотека:Inv br 137.jpg|Експонати во [[Музеј на тутун|Музејот на тутун]] во Прилеп Податотека:Osloboduvanje na Prilep, 1944.jpg|Свечен пречек на раководители на НОВ и ПОМ по повод ослободувањето на Прилеп. (3 ноември 1944) Податотека:Могила на Непобедените - Прилеп......jpg|Спомен комплекс „[[Могила на непобедените]]“ Податотека:Споменик на паднатите борци - Прилеп 1.JPG|Споменик посветен на паднатите борци од [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] Податотека:Споменик на Пеце Атанасоски во Прилеп (2).JPG|Споменик на [[Пеце Атанасовски|Пеце Атанасоски]] Податотека:Црква Св. Димитрија, Варош, Прилеп IMG 4659.jpg|Црквата „[[Црква „Св. Димитриј“ - Варош|Свети Димитрија]]“ во [[Варош]] Податотека:Споменик на Кузман Јосифовски Питу во Прилеп (2).JPG|Споменик на [[Кузман Јосифоски - Питу|Кузман Јосифовски - Питу]] </gallery> </center> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Prilep}} * [http://www.prilep.gov.mk/ Официјална страница на општината Прилеп] * [http://www.oldprilep.com/ Стар Прилеп - Да се потсетиме, да не заборавиме!] * [http://gradskiprevozprilep.com/ Јавен градски превоз - Прилеп] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140420130402/http://gradskiprevozprilep.com/ |date=2014-04-20 }} * [http://www.isk.edu.mk/ Институт за старословенска култура - Прилеп]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://markocepenkov.org/ Национална установа центар за култура „Марко Цепенков“ - Прилеп] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131107043453/http://markocepenkov.org/ |date=2013-11-07 }} * [http://www.komunalecprilep.com.mk/ ЈКП Комуналец - Прилеп] * [http://www.tkprilep.com.mk/?jazik=2&id=01 Тутунски комбинат АД Прилеп] * [http://www.pivofestival.mk/ Пиво фест] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220520000851/http://pivofestival.mk/ |date=2022-05-20 }} {{Населби во Прилеп}} {{Општина Прилеп}} {{Градови во Македонија}} {{Градови-херои на СФРЈ}} [[Категорија:Прилеп| ]] t7f5l3b7ftgowot4jbc555d4invbmv9 0 1154 5583301 5583062 2026-06-27T12:04:07Z Forbidden History 89259 /* Познати личности од Велес */ 5583301 wikitext text/x-wiki {{другизначења|Велес (појаснување)}} {{Инфокутија Населено место | name = Велес | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = Град | image_skyline = Veles X19.jpg | image_alt = | image_caption = Поглед на Велес | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = Местоположба на Велес во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 43 |lats = 00 |latNS = N | longd = 21 |longm = 47 |longs = 00 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Република Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Вардарски Регион]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Велес]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- established -->| established_title = | established_date = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 206 | population_footnotes = | population_total = 40,664 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = [[Список на луѓе од Велес|Велешани]] (мн.) | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = +389 043 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = VE | blank1_name = | blank1_info = | iso_code = | website = [https://veles.gov.mk/ www.veles.gov.mk] | footnotes = }} '''Велес''' — [[Градови во Македонија|град]] во Средишна Македонија и седиште на [[Општина Велес|истоимената општина]]. Тој е [[Градови во Македонија|седми град по број на жители]] во Македонија со вкупно население од 40.664 жители (2021 г.). На северозапад од Велес се наоѓа главниот град на Македонија, [[Скопје]] (54 км), на североисток се наоѓа градот [[Свети Николе]] (34 км), на исток се наоѓа градот [[Штип]] (43 км), на југозапад се наоѓа [[Прилеп]] (79 км) и на југоисток се наоѓаат [[Кавадарци]] (43 км) и [[Неготино]] (40 км). Велес има мошне поволна географска положба бидејќи е крстопат на меѓународни патни и железнички правци и еден од поглавните транзитни центри во Македонија. Велес низ историјата се нарекувал со различни имиња, од кои три се најмногу користени. Од самото основање на градот, Велес се нарекувал со името '''[[Билазора|Вилазора]]'''. Подоцна во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] градот се преименувал со името '''Ќупурли''', кое подоцна било заменето со денешниот назив. За време на [[СР Македонија]], но и во првите години од самостојноста на државата, Велес се нарекувал со името '''Титов Велес''', во чест на маршалот [[Јосип Броз - Тито]]. Велес како населба постоел уште од 168 година п.н.е. и се наоѓал нешто поисточно од денешната локација. Бидејќи градот има стратешка позиција, тој бил често мета на различни странски инвазии и окупации и бил дел од различни балкански кралства и држави, почнувајќи од [[Пајонија]], па завршувајќи со [[СФРЈ]]. Велес е значаен и познат по голем број работи. Градот бил дом на голем број македонски преродбеници, револуционери, писатели и поети и тој е една од лулките на македонската култура, а низ историјата се среќава како град на првиот театар во Македонија, град каде што настапила првата глумица, учителката Тенка А. Коларова во популарната мелодрама „Многустрадалната Геновева“ во 1875 година, град на првата библиотека, првата гимназија, првото музичко училиште, како и првиот музеј. Градот е карактеритичен по својата типична велешка и староградска архитектура. Велес е еден од индустриските центри на Македонија и значаен трговски, транспортен и економски центар. == Потекло на поимот == [[Податотека:Veles panoram.JPG|мини|Поглед кон Велес]] [[Податотека:Veles, razglednica, maalo Brzorek.jpg|мини|Разгледница од Велес, маало „Брзорек“, 1920-те години]] Велес како урбана населба датира уште од 168 година п.н.е. Првичните стари антички населби биле источно од градот во однос на денешната положба на градот. Со подоцнежното населување на Словените, градот бил сместен на денешната положба и го добил денешното име - Велес. Во текот на историјата градот често го менувал името, па така бил познат како '''Вила Зора''', '''Ќупурли''', '''Титов Велес''' и '''Велес'''. Денешното име го добил во [[VII век]] со доаѓањето на [[Словени]]те на [[Балкански Полуостров|Балканот]], од словенското '''В ЛЕС''' што значи „в шума“, име кое било дадено поради густите шуми што го опкружувале градот. Но некои слависти сметаат поради голите тревнати ридишта и реката [[Вардар]] местото го населувале сточари чиј словенски бог на стадата бил ''[[Велес (бог)|Велес]]''. == Историја == === Праисториски период === Наоѓалиштата на [[фосил|фосилни остатоци]] во околината на Велес во селото [[Мамутчево]], како и оние во глиништето во фабриката „Киро Ќучук” во самиот град, само ја потврдуваат теоријата дека овој простор отсекогаш бил населен со жив свет. Еволуирањето и појавата на човекот се следат преку бројните траги низ времето од старата камена епоха - [[палеолит]]от па сè до денес. Единствените истражувања од времето на палеолит во Македонија се вршени во непосредна близина на Велес, во месноста наречена ''Пешти'', која се наоѓа 110 метри над десниот брег на реката [[Бабуна]] во пештерата [[Макаровец]]. Според научниците пештерата датира од 70.000 до 10.000 години п.н.е., а пронајдената фосилна фауна укажува дека на просторот живееле цицачи од ова време како што се пештерска мечка, пештерска хиена, пештерски лав, козорог, волци и лисици. Пронајдените артефакти од камен упатуваат на доцен палеолит. Во [[бронзеното време]], кога се карактеристични почетоците на формирање етнички заедници, реонот на [[Повардарие]]то го населувале [[Пајонци]]те, [[Бриги]]те и [[античките Македонци]]. За Велес и околината се претпоставува дека живеело пајонско население во текот на целиот I милениум п.н.е. и дека од IV до III век п.н.е. формирало кралство. Траги од вакви населби се присутни во наоѓалиштето ''Теќе'', кое се наоѓа на 2 километри оддалеченост од [[Башино Село]], во близина на вливот на [[Отовичка Река]] во езерото [[езерото Младост|Младост]]. Наоѓалиштата од железното време придонесуваат за формирање на сликата на животот во првите векови од I милениум п.н.е. Такви се сместени во селото [[Долно Оризари]] во наоѓалиштето ''Свилара'' каде се пронајдени некропола, могилите во с. [[Иванковци]] во наоѓалиштето ''Инчерлак'' како и остатоците пронајдени во месноста ''Тумба'' во с. [[Караслари]]. Организираниот живот на Пајонците овозможил подоцна на оваа територија да се развијат поорганизирани форми на општествено живеење. === Антички период === ;Вила Зора {{главна статија|Вила Зора}} За време на раниот антички период, територијата на Велес влегувала во составот на пајонската држава, која се претпоставува дека ја сочинувале голем број градски населби. Хелинистичкиот слој јужно од градот кај наоѓалиштето ''[[Велешка тврдина|Кале]]'' при влезот во [[Велешка Клисура|Велешката Клисура]] покрива плато од 3,5 хектари површина оградена со бедем, на кој бил сместен најголемиот пајонски град [[Вила Зора]] (''Била Зора''). Вила Зора се наоѓала на самиот влез од [[Дарданија]] во Македонија ([[Пајонија]]) така што [[Филип V]] освојувајќи ја во [[217 п.н.е.|217 година пред н.е.]], ја одбранил својата држава од упадот на [[Дарданци]]те. Вила Зора бил значаен воен центар сè до последните години на македонското владеење. За последен пат се споменува во [[168 п.н.е.|168 година пред н.е]]. Континуитетот на името ''Вила Зора'' и ''Велес'' тешко може да се одреди, зашто Велес се спомнува дури во [[1018]] година. Се претпоставува дека во оваа временска празнина моќта на Вила Зора во римското владеење опаднала или пак нејзината локација треба да се бара на друго место. Во пошироката околина на Велес има повеќе траги кои укажуваат на античкиот град [[Аргос]] поврзан со територијата на Македонија. ;Стоби {{главна статија|Стоби}} [[Податотека:Stobi.jpg|десно|300п|мини|Стоби - значаен стар пајонски и македонски град.]] Античкиот град Стоби бил пајонски, македонски и римски град. Првиот документиран спомен за Стоби потекнува од [[197 п.н.е.|197&nbsp;г. п.н.е.]], кога на тоа место македонскиот крал [[Филип V]] ја поразил дарданската војска. Во изворите каде што римскиот историчар [[Тит Ливиј]] го споменува овој податок, Стоби носи епитет на „стар град”. Урбаниот дел на Стоби се наоѓа опкружен со бедеми на вливот на ''Еригон'' во ''Аксиос'', денес познати под името [[Црна река|Црна Река]] и [[Вардар]]. Градот зафаќал мошне важна трговска и воена позиција. Променливите борби на [[антички Македонци|Македонците]] со северните соседи биле судбоносни за Стоби. Стоби со околината дефинитивно потпаднал под македонска власт во [[217 п.н.е.|217&nbsp;г. п.н.е.]] за време на владеењето на Филип V. Кога во [[168 п.н.е.|168&nbsp;г. п.н.е.]] Римјаните го поразиле македонскиот крал [[Персеј]] кај [[Пидна]], македонското кралство се распаднало. Македонија била поделена на четири независни административни области под римска контрола, а Стоби станува центар на трговијата со сол на третата област. Во [[148 п.н.е.|148&nbsp;г. п.н.е.]] Македонија станува римска покраина. Судејќи според спорадичните наоди, Стоби во пред-римско време било мало гратче со површина од 2,5 хектари. Дури од времето на преминот од старата во новата ера во градот настануваат значајни промени. Новиот град бил испланиран и зачнат, на терен што бил осум пати поголем од дотогашната населба кој бил населен најверојатно со голем број нови жители. Привлечени од Римјаните и нивната стопанска и политичка моќ, во Стоби се населувале истовремено и жители од околината и деселеници од хеленистичкиот свет. Интензивното проширување на градот може да се поврзе со подигнувањето на неговиот статус на ранг на [[муниципиум]] што Стоби го имал уште од [[69]] година. Прераснувањето на Стоби во град со самоуправувачки статус го посведочуваат епиграфските споменици и ковањето на локалните монети со натпис „Муниципиум Стобенсиум” кои го опфаќаат времето од [[Веспазијан]] 69&nbsp;г. до [[Елагабал]] [[222]] год. н.е. === Средновековен период === ;Склавинии Местоположбата на Велес како главна раскрсница балканските патишта [[Вија Егнација]] и [[Виа Милитарис]] и многуте други локални комуникациски врски, била интересна за [[македонски словени|словенското население]] кое во [[6 век|VI век]] навлегло на [[Балканскиот Полуостров]]. Походите најпрво биле пајонски, а дури потоа кога грото од староседелците (романизирано население од македонско, пајонско и римско потекло) се повлекло кон приморјето и во планинските предели, а Словените почнале да ги населуваат. Границата помеѓу античкиот и средновековниот перио на тлото на велешкиот регион може да се определи конкретно во 70-тите и почетокот на 80-тите години на VI век. Тогаш се создадени првите [[склавинии]] на територијата на Македонија. Тие ги зафаќале низинските плодни области покрај Вардар, [[Тополка]] и [[Бабуна]] при што ги разурнувале градовите и крепостите. Тогаш се изменил и етничкиот состав на населението, како и [[топонимија]]та на регионот. Тие станале доминантана етничка група и по својот говор ги именувале местата. Главниот градски центар, тврдината на вливот на реката Тополка во Вардар која била позната како ''Вила Зора'', го добил името ''Велес''. Велес припаѓал на склавинијата [[Верзитија]] која се протегала на територијата помеѓу Велес, [[Охрид]], [[Битола]] и [[Кичево]] и била населена со [[Брсјаци]]. Иако ја признавала византиската номинална власт, Верзитија се наоѓала надвор од сферата на непосредната управна власт на царството. Она што не и успеало на [[Византија]], му успеало на [[Бугарски владетели|бугарскиот кнез]] [[Борис I|Борис]] кој во средината на [[9 век|IX век]] ја освоил Верзитија. Тогаш, велешкиот регион морал да ја признае бугарската врховна власт. Со неа се вратил и подемот на [[христијанство]]то, кое иако не сосем уништено, било во стагнација со доаѓањето на Словените. Воспоставувањето на бугарска власт придонело до интензиривање на процесот на [[феудализација]]. Ваквата состојба довела до заострена социјална борба и до појава на широко, антицрковно, антифеудално ослободително движење чии корени се токму на пошироката велешка територија - [[богомилство|Богомилското движење]]. Неговите приврзаници подоцна биле нарекувани ''Бабуни'' (според реката Бабуна), а името го добило по основачот ''попот Богомил''. По својата суштина, Богомилството е дуалистичко учење за вечната борба меѓу доброто и злото, светлината и темнината, олицетворени во [[Господ]] и [[Сатана]]та. Тие ги отфрлале црковните обреди и култови, [[крст]]от како симбол, празниците и [[икони]]те. Учењето на Богомилите е израз на незадоволство на населението од световната и духовната власт. ;Самоилово Царство и Византија Со освојувањето на [[Скопје]] од страна на Византија, во [[1004]] година, велешката област станала гранична територија на македонската држава и добила улога на заштитник на нејзините цетрални делови. [[Царот Самоил]] се обидувал да го запре византиското навлегување на македонска територија, но во [[битката на Беласица]] во [[1014]] година доживеал катастрофален пораз. Со освојувањето на [[Прилеп]] и [[Штип]], Велес останал отсечен од Македонија. Успевал да опстои само до [[1018]] година кога за првпат од доаѓањето на Словените бил принуден да потпадне под директна византиска власт т.е. да стане дел на византиското царство. Воено-административно, Велес во Византиското владеење припаѓал на [[Тема Бугарија|темата Бугарија]], но начинот на живот, даноците и религиската припадност останалене непроменети. Велес сѐ уште бил дел на Битолската епархија во составот на [[Охридската патријаршија]] на која подоцна ѝ бил одземен рангот и црковниот статус. === Отомански период === [[Податотека:Weles1863.jpg|thumb|300px|десно|Велес во [[1863]] година.]] Веднаш по потпаѓањето под турска власт во [[1395]] година, Велес потпаднал под управата на [[Румелиски беглербеглак|Румелискиот беглербеглак]]. До 60-тите години на [[14 век|XIV век]] областа го носела името ''Велешки Вилает'', а потоа и ''Велешка Нахија'' како најниска управно територијална единица. На чело на вилаетот се наоѓал [[субашија]]та кој живеел во Велес и заповедал со [[спахии]]те кои по правило живееле во селата. Паралелно со ова Велес станал центар на Велешката каза или ''кадилак'' со што прераснал во многу значајна управно-судска единица. [[Турци]]те градот го нарекле '''Ќупурли,''' што во превод значи "град на мостови". Турскиот патописец [[Евлија Челебија]] го опишал Велес од тоа време. Главен објект тогаш бол мостот на [[Вардар]] кого го објаснил како нов, дрвен мост со четири отвори, додека неговиот современик Хаџи Калфа забележал: „Ќупурли се наоѓа во карпеста клисура и има камен мост по кој го добил името. Сепак и двајцата биле во право, бидејќи едниот зборува за мостот кај стариот дел од Велес, а другиот за мостот на местото каде Вардар се преминувал со сплав. [[File:Велес 1910г.jpg|thumb|мини|лево|Панорамска слика на Велес (1910 г.)]] Строго централизираното државно уредување на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] ја спречувало прекумерната експлоатација на рајата, но пишаните закони не можеле да ја спречат злоупотребата на позициите на феудалците и великодостојниците. Најупотребувана форма на експлоатација на населението било наметнувањето бројни даноци. Мал бил бројот на привелигирани граѓани кои имале специјални задолженија како ''соколари'' (фаќање и одгледување соколи), ''оризари'', ''коњари'' итн. Сето ова предизвикувало незадоволство и отпор кај народот кој во почетокот на [[17 век|XVII век]] почнал да се организира во вооружени групи, со што се појавило [[ајдутство]]то. Во велешката околина имало идеални услови за негов развој поради густите шуми и бројните патишта преку кои ги вршеле нападите. Појавата на ајдутските дружини предизвикала додатни репресии врз народот, а тоа пак уште поголема причина за бунтови и востанија. Во средината на [[19 век|XIX век]] Велес бил поделен на 12 маала, а Велешката каза ја сочинувале 93 села. Тешката феудална анархија и сè поголемиот занаетчиски развој од [[18 век|XVIII век]] ги дополниле терзискиот, кираџискиот, бавчаванџискиот, калајџискиот, брашнарскиот, лебарскиот, аџискиот, воденичарскиот, папуџискиот, абаџискиот, бојаџискиот, самарџискиот, дулгерскиот, сарачкиот, ситничарскиот и останати занаети. [[File:Pogled na Veles od Sv.Nedela nad Topolka.jpg|thumb|300px|Поглед на градот Велес од југ, од ридовите над реката [[Тополка]] и црквата Св. Недела на велешкото кале]] Реформите во турскиот државно-правен, политички, економски, верско-просветен и војнички систем од [[1839]] година популарно наречени „[[Гилхански хатишериф]]” или „''Акт на справедливост и благодејанија''”, поволно се одразиле врз граѓанството на Велес. Според овој акт се воведувала еднаквост меѓу [[муслимани|муслиманското]] и [[христијани|христијанското население]], се зголемувале гаранциите и неприкосновеноста на личноста, честа и имотот, еднаквоста пред судот и законот. Тоа овозможувало отворање на училишта на [[македонски јазик]], изградба и реконструкција на цркви и манастири и слободна трговија и производство. Во [[1831]] и повторно во [[1840]] година, Велес го зафатил заразната болест [[колера]] (чума), во [[1833]] година го зафатиле незапамтени студови, во [[1835]] година замрзнала реката Вардар, а во [[1847]] година му се случиле големи поплави. И покрај сè, првата половина на [[19 век|XIX век]] е најзначајна за подемот на Велес. Во ова време отпочнува обновување и изградба на многу цркви и манастири во Велес и [[Велешко]]. === Балканските војни и Првата светска војна === [[Податотека:Spomenik na Ilindencite vo Veles.jpg|мини|десно|300п|Споменик на Илинденците во Велес.]] Со нападот на балканските сојузници во [[1912]] година конечно е ставен крај на турското владеење во Македонија, а Велес се нашол под [[Вардарска Бановина|српска власт]]. Вештачки повлечените граници низ природната целина на Македонија го нарушило вековното единство на територијата. Тоа придонело до нагло опаѓање на занаетчиството, стопанството, трговијата и транспортот до солунското пристаниште. Употребата на македонскиот јазик и македонскиот фолклор биле забранети, а наставата во народните училишта парализирана. Со почетокот на [[Првата светска војна]], во [[1914]] година Велес и околината биле цел на регрутација, мобилизација и реквизиција на населението. По окупацијата на [[Бугарија]], една година подоцна, економската положба на населението уште повеќе се влошила. Со потпишувањето на примирјето во [[1918]] година [[вардарска Македонија|вардарскиот дел на Македонија]] ѝ бил доделен на [[Србија]]. Војната што се водела на територијата на велешко нанела многу штети на инфраструктурата, верските објекти и уметничките вредности. Населението било во социјален колапс. Најдоследните приврзаници за национално и социјално ослободување и обединување на Македонија ја продолжиле својата борба преку организацијата [[ВМРО]]. Велешката околија, согласно [[Видовденски устав|Видовденскиот устав]] од [[1921]] година му припаѓа на ''скопскиот округ''. Намалувањето на бројот на жители во текот на цели 20 години (до [[1941]] година) ја отсликува тешката економска состојба. Миграционите движења, војните, епидемиите, малата индустриска развиеност придонеле за опаѓање на бројот на жителите во градот. И селата не биле поштедени од промени, на кои им престоела аграрна реформа и колонизација. Паралелно со економскиот, Велес меѓу војните го живеел и својот општествен и политички живот. октомвриската револуција и движењето во Европа за ослободување на малите народи, кај велешката интелигенцијата и прогресивните сили створиле можност за создавање [[КПЈ|Социјалистичка работничка партија]]. Основачкото собрание е одржано во кафеаната „Солун” на [[24 април]] [[1919]] година, а за претседател бил избран учителот [[Коста Минциќ]] од [[Башино Село]]. Организацијата броела 40-тина комунисти и социјалисти меѓу кои и [[Панко Брашнаров]]. [[File:Vardar vo Veles i Kosturnica.jpg|thumb|300px|left|Мостот „Гемиџии“ на реката Вардар во Велес, во позадината е Спомен Костурницата]] Една година подоцна, Социјалистичката работничка партија во Велес се проширила во селата и се зајакнала кадровски. Од нејзините редови произлегле имиња кои трајно ја обележале велешката историја од овој период. Политичкиот живот го иницирал синдикалното организирање во индустриските и државните претпријатија за заштита на правата на работниците. Најмасовен бил железничкиот синдикат кој во [[април]] [[1919]] година го организирал ''Штрајкот на железничарите'' на кој му се придружило и останатото население во протестите против власта. По примерот на железничарите, монополските и другите индустриски работници формирале синдилани организации. Вака организираниот општествено-политички живот овозможил во [[1920]] година, на општинските избори да победи Комунистичката партија, а Велес станал ''„Црвена комуна“''. Комунистичката власт успеала да се одржи од [[август]] 1920 година до [[март]] [[1921]] година. Ова значело крај на демократското владеење, но не ги поколебало револуционерно-социјалистичките елементи кои во ова време на апсења и прогони ја чинеле суштината на организацијата. Идејата особено била широко прифатена од младите работници и ученици во гимназијата кои членувале во младинската комунистичка организација (СКОЈ). Најпрогресивни претставници на [[СКОЈ]] во Велес и негови организатори биле: [[Тодор Шоптрајанов]], [[Лазе Богданов]] и [[Ганчо Хаџипанзов|Ганчо Хаџи Панзов]]. Како резултат на големата пропагандна активност на КП во Велес било издавањето на илегалниот весник „''Искра''” и печатењето на летоци за празнувањето на ''Празникот на трудот'' и учество на сите конгреси на партијата. На конгресот во [[1926]] година претставник од Велес бил [[Панко Брашнаров]]. На засилената партиска активност и консолидирањето на партијата [[ВМРО (Обединета)]] и зајакнатата национална свест, властите одговориле со бројни политички убиства и апсења. Од година на година во партиските редови се појавувале нови имиња меѓу кои и името на [[Кочо Рацин]], кој бил претставник од Македонија на Конгресот на партијата во [[Дрезден]] [[1928]] година. И додека КП јакнела, ВМРО, поради внатрешни разидувања и надворешни влијанија го губела своето значење. Во [[1925]] година во [[Виена]] се одржала основачката конференција на ВМРО (Обединета) во чиј Централен комитет влегле и [[Димитар Влахов]], Панко Брашнаров и [[Ризо Ризов]]. Новата платформа ги привлекла левоориентираните напредни македонски сили. По притисокот на режимот од 1928 година активноста на ВМРО (Обединета) постепено опаѓала и нејзиното членство преминало во КП. [[Податотека:Veles, razglednica, od 1930ti.jpg|мини|Велес во 1930-те години]] Шестојануарската диктатура ([[1929]] година) ја разнишала партиската активност во Велес. Честите провали резултирале со бројни апсења и прогони. Дури во [[1932]] година се оформиле вистински месни комитети со нова генерација приврзаници - [[Страхил Гигов]], [[Васил Ѓоргов]], [[Јовче Патлиџанков]], [[Бане Андреев]], [[Боте Чкорков]], [[Орце Сребров]], [[Тодор Џипунов]] и др. Велес станал „комунистичка тврдина во Македонија”. Од [[1934]] до [[1937]] година следеле нови провали и нови апсења. После секоја провала, после секој терор МК на КП јакнел со нови имиња кои уште повеќе ја ширеле неговата активност. Се јавувале млади жени и девојки кои ја ширеле идејата за национално осознавање и меѓу женската популација. Годините пред [[Втората светска војна]] се период на широка мрежа на партиски активности низ градот и околината. Паралелно со партиската, јакнела и синдикалната организираност која се одвивала преку формирање на културно-уметнички секции, подружници и агитациони групи преку кои се организирале штрајкови и демонстрации. Борбата за национална слобода и рамноправност биле изразени и преку движењето именувано како [[Македонски народен покрет]] (МАНАПО) за чие создавање и популаризација придонеле културно-просветните друштва на македонските студенти од „Вардар” на Белградскиот и Загребскиот универзитет. Во нив членувале велешаните: [[Коста Урумов]], [[Борис Рибаров]], [[Борис Шукарев]] и др. Политичката платформа на МАНАПО се темелела на будење на националната свест на македонскиот народ и афирмација на народниот јазик, борба против српската хегемонизација и борба против [[фашизам|фашизмот]]. === Втора светска војна === [[Податотека:Veles Memorial Ossuary 02.jpg|мини|десно|Спомен костурница на загинатите борци во НОВ од Велес и велешко]] Германските продирања на територијата на Македонија биле проследени со воздушни напади. Уште на [[6 април]] [[1941]] година, Велес 13 пати бил надлетуван од германски авиони. Страв и паника се населиле во градот од плитар. Којник, Бузаана, Мегдан, Сармаале, Варналиите, железницата, мостот и центарот ги потресле силни детонации на [[7 април]] рано наутро. Цели семејства го завршиле својот животен пат во тоа априлско утро. Другиот ден градот го зазеле окупаторските единици и бил блокиран целокупниот економски и културен живот. Изменетите воено-политички услови придонеле за воведување на воена управа со строго пропишани правила на живеење и однесување. Ова ја отежнувало политичката активност на КП како единствена политичка сила. Ангажирањата се насочиле кон прибирање оружје и создавање услови за вооружено востание. Воено-полициските органи во Велес ѝ биле доделени на бугарската сојузничка држава која целокупната активност ја насочувала кон откривање и оневозможување на делувањето на КП. Покрај редовните мерки на насилство, апсења и прогони, формирала профашистички организации во интелектуалните јадра со тенденција за национална асимилација со фалсификување на македонската национална историја, преименување на историските личности во бугарски и слично. Бугарската власт мошне успешно и систематски го спроведувала пљачкањето и теророт врз населението. Реквизицијата и ограбувањето предизвикале недостиг од стоки за широка потрошувачка и воведување на купонски систем. Овие услови го зголемувале незадоволството на народот кој единствен излез и помош барал во делувањето на партијата. Кон членовите на партијата се придружиле членовите од ВМРО. Бане Андреев-Ронката и Панко Брашнаров формирале местен воен комитет и создавале услови за почеток на вооружена борба. Комитетот го сочинувале, покрај нив, и [[Никола Кирков]], [[Борис Гонев]], [[Благојка Демниева]], [[Коло Бабунски]], [[Јовче Ќучук]], [[Димко Митрев]], [[Јовче Матев]] и [[Страхил Гигов]]. Набрзо активноста се проширила и во велешката околија, [[Азот]] и [[Клепа]] преку [[Трајче Петкановски]], [[Стоилко Ивановски-Планински]], [[Боро Мокров]], [[Димче Мирчев]], [[Трајко Капчев]], [[Орце Лазов]] и други. Во месните комитети огромна помош и поддршка добивале од народот. Кон крајот на [[септември|септрември]] [[1941]] година се формирале првите партизански чети за до [[пролет]]та [[1942]] година се исфрли и велешкиот партизански одред ''„Димитар Влахов”''. Организираниот отпор на територијата на Велес најголеми размери добил во [[1942]] година, кога е организиран и штрајкот на учениците од Велешката гимназија во знак на протест против бугарската асимилаторска политика. Штрајкот е инициран од Одлуката на директорот на Гимназијата за исклучување на учениците за кои постоел сомнеж дека се членови на [[СКОЈ]]. На [[14 март]] [[1942]] година учениците демонстративно ги напуштиле училниците, а ним спонтано им се придружиле и другите ученици. Утредента штрајкот од гимназискиот двор се префрлил на улиците на Велес. На учениците им се придружиле родителите и граѓани на Велес. Како знак на револт за регрутацијата на велешаните во редовите на бугарската војска, партиското раководство организирало протест на жените. Преку 200 жени утрото на [[11 мај]] [[1942]] година пред општинската зграда извикувале пароли против бугарската власт. Најсложената и најконспиративна дејност во илегала била печатење на летоци и билтени. Неколку машини за пишување и преса за умножување биле целата печатарска техника со која располагала илегалната печатница сместена во куќата на [[Нада Бутникошарева]] и во куќите на [[Димко Митрев]] и [[Јовче Ќучук]]. Во работата на печатницата биле ангажирани членовите на овие семејства. [[Кочо Рацин]] пишувал статии за весникот „[[Народен билтен]]”, а му помагале и [[Данчо Зографски]], [[Јордан Тодоровски]], [[Љубомир Босилков]], [[Никола Кирков]] и други. Во [[1942]] година со изградба на скривница во куќата на Митреви се зголемила дејноста на илегалната печатница. Тогаш се умножувале брошури и летоци, се печателе списанијата „Пролетер” и „Искра”. Со печатен материјал се снабдувале партиските организации ширум Македонија. Со упадот во печатницата во декември 1942 година се разоткрила илегалната дејност на КП. Одредот „Трајче Петкановски” се појавил во многу специфични услови на [[23 април]] [[1944]] година во месноста [[Кадиица]] составен од борци од Велешко и [[Прилепско]]. Одредот во почетокот го сочинувале 26 борци за до [[1 септември]] [[1944]] година достигне бројка од 500 борци. Во своето 5-месечно делување не дал ниту една жртва. Од него и од новопристигнати борци на [[2 септември]] [[1944]] година во с. [[Отиштино]] била формирана ''Осмата (македонска) велешка бригада''. Нејзините дејствија биле насочени кон целосно ослободување на Македонија од фашистичкиот агресор. Ноќта меѓу 8 и [[9 ноември]] бригадата пристигнала на територијата на Велес, поточно во с. [[Горно Оризари]]. Во 4 часот наутро на [[9 ноември]] ги запоседнале борбените позиции за напад и ослободување на Велес. Во попладневните часови градот бил ослободен. ===Послевоен Велес=== По ослободувањето, со Законот за преименување на името на град Велес во Титов Велес, донесен на [[10 октомври]] [[1946]] година, Велес бил преименуван во Титов Велес.<ref>{{нмс | author= | title=Закон за преименуењето името на град Велес во Титов - Велес | url=https://www.slvesnik.com.mk/Issues/561D856CACDE47A384149DDCCF5D5599.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305180902/http://www.slvesnik.com.mk/Issues/F061B7888CAE4809AEE33286897B5A52.pdf | work= | pages=357 | issue=31 | publisher=[[Службен весник на Република Македонија|Службен весник на Народна Република Македонија]] | archivedate=2016-03-05 | date=15 ноември 1946 | accessdate=3 септември 2023 | url-status=live }}</ref> На [[15 јануари]] [[1945]] без јавно судење, од страна на [[ОЗНА]] [[Масакр во Велес|биле масакрирани 53 затвореници од велешкиот затвор]], родољубни лица, а некои и членови на [[Ванчо Михајлов|Ванчомихајловистичката]] [[ВМРО]] (меѓу кои и познатиот велешки лекар [[Богдан Поп Ѓорчев]]) за кои имало сомневање дека биле озлогласени противници на [[НОБ]], соработници со окупаторот, а дел од нив и директни извршители на грозоморни убиства врз македонското население и македонските партизани.<ref>{{Наведена книга|title=Во интерес на вистината|first=|publisher=Семејствата на загинатите борци, осуденици и жртви на фашизмот од НОБ|year=1997|isbn=|location=Велес|pages=}}</ref> Без заокружена истражна постапка и без јавно судење за докажување на нивната вина, биле групно стрелани, а потоа и закопани во заедничка гробница. Масовната гробница била пронајдена дури 1996 година во месноста Пуста Кула во атарот на селото [[Летевци]]. Според обдукцијата, затворениците биле усмртени на најсвиреп начин со токмаци и железа, со удари по главата.<ref>{{Наведена мрежна страница|date= 13 април 2009|url=https://time.mk/arhiva/?d1=01&m1=01&y1=1991&d2=31&m2=08&y2=2018&all=1&fulltext=1&timeup=2&show=1&q=%D0%BC%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%20%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0&read=deb7400044560f0|title=Токмаци удрија врз стреланите велешани|publisher=Дневник|}}</ref> Ова претставува најголем масакр врз цивили извршен од [[ОЗНА]] во ослободена [[Македонија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=23 јануари 2013|url=https://www.mn.mk/istorija/7284-Masakrot-vo-Veles|title=Масакрот во Велес|publisher=Македонска нација|5=|accessdate=2018-10-03|archive-date=2019-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528002953/http://www.mn.mk/istorija/7284-Masakrot-vo-Veles|url-status=dead}}</ref> Во наредниот период од [[1946]] – [[1990]] година, со Велес, како и со државата на која и припаѓал, раководела [[КПЈ|Комунистичката партија]]. Еднопартискиот систем во првите 30 години јакнел, за потоа да отпочне неговото постепено слабеење. Во [[1990]] година, се реализирани првите повеќепартиски парламентарни избори во рамките на независна Македонија. === Велес денес === [[Податотека:Sts. Cyril and Methodius Church (Veles)9.jpg|мини|лево|Новоизградената црква „Св. Кирил и Методиј“ во младинскиот парк во Велес]] [[File:Споменик на Оливер Китановски во Башино Село.jpg|thumb|Споменик на бранителот [[Оливер Китановски]] - Млеко во родното [[Башино Село]], припадник на [[Единица за специјални задачи „Тигар“|ЕСЗ Тигар]], загинат во [[Битка во Арачиново|Битката за Арачиново]].]] Од осамостојувањето на Македонија на [[8 септември]] [[1991]] година Велес се соочил со многу кризи. Стопанството, големите капацитети со стари и непродуктивни технологии не ја издржале конкуренцијата на пазарот. Социјалните стеги, падот на стандардот, невработеноста се сѐ уште проблем со кој се соочува градот. Официјално името од ''Титов Велес'' било сменето во ''Велес'' на [[14 септември]] [[1996]] година со ''Законот за територијлната поделба на Република Македонија'' и одредување на единиците на [[локална самоуправа|локалната самоуправа]] на Македонија. Покрај економските и социјалните проблеми, Велес се соочува и со еколошките проблеми, особено со загадувањето од страна на топилницата која се наоѓа во самиот град. Поради топилницата, Велес важел за „''најзагаден град во Македонија''“. Кога Македонија се соочувала со [[Воен конфликт во Македонија, 2001|војната во 2001 година]], во одбрана на територијалниот суверентитет и интегритет голем придонес дале и Велешани. Вкупно 6 бранители од Велес загинале, од кои: [[Оливер Китановски|Оливер Китановски - Млекото]], [[Душко Гочевски]], [[Сашко Манасков]], [[Дејанчо Богданов]], [[Александар Стојановски]] и [[Ќамуран Шакиров]]. Сите биле посмртно одликувани со [[Медал за храброст (Македонија)|Медал за храброст]] од [[Претседател на Македонија|Претседателот на Македонија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=17 август 2012|url=http://www.mkd.mk/52147/makedonija/medal-za-hrabrost-za-vojnici-na-arm|title=Медал за храброст за сите загинати припадници на вооружените сили на Република Македонија|publisher=MKD.mk|accessdate=2018-01-07|archive-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329211258/https://www.mkd.mk/52147/makedonija/medal-za-hrabrost-za-vojnici-na-arm|url-status=dead}}</ref> Тие биле дел од т.н. „Велешка бригада“, која во текот на седумте месеци воени операции била распоредена низ [[Рашче]], [[Матка (село)|Матка]], [[Карпалак]], [[Кучково]], [[Слупчане]], [[Ваксинце]], [[Танушевци]]. Со новата територијална организација на Македонија на [[16 август]] [[2004]] година намалена е [[Општина Велес]]. Во 2016 година Велес станал познат во светските медиуми поради трендот кој се појавил меѓу дел од младата популација на ширење лажни вести. Тие ја искористиле политичката ситуација во [[САД]] и [[Претседателски избори во САД (2016)|претседателските избори]] на кои победил [[Доналд Трамп]] со тоа што создале стотина мрежни места за вести на кои објавувале вести со лажна содржина и истите ги споделувале на социјалните мрежи како [[Фејсбук]]. Потоа преку системот на [[Гугл]] за платени реклами заработувале пари од посетеноста на нивните мрежни места.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Велес се загрева за 2020 година|url=https://www.dw.com/mk/%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81-%D1%81%D0%B5-%D0%B7%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-2020-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0/a-40942570|work=Дојче Веле|date=14 октомври 2017|accessdate=13 декември 2018}}</ref> == Местоположба == Велес има централна местопололжба во [[Македонија]]. Недалеку од Велес во југозападен правец се наоѓа централната точка на [[Македонија]]. Градот Велес претставува значаен сообраќаен јазол каде се вкрстуваат најважните патни и железнички сообраќајни правци на меѓународниот сообраќаен коридор кој ја поврзува [[Европа]] со [[Блискиот Исток]] и [[Северна Африка]]. Градот е сместен во долината на реката [[Вардар]], на нејзините два брега во малата Велешка Котлина над [[Велешката клисура]] на надморска височина од 206 метри. {{wide image|Панорама на Велес со црквата Св.Пантелејмон.jpg|1100px|Панорама на Велес со [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес|црквата „Св. Пантелејмон“]].}} == Население == Во турскиот пописен дефтер од 1467/68 година, Велес имал 190 христијански семсјтва, 12 неженети , 35 вдовици христијани, како и 12 муслимански семејства. Градот се делел на неколку маала и тоа: Булиман, Кокора, Јован, Радослав, Стале, Доброслав и Дабижив.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Во средината на [[16 век|XVI век]] во Велес живееле 214 христијански и 35 муслимански семејства. Социјалната и професионалната структура на населението била обратна од етничката. На горните општествени скалила било турската, а на дното македонската градска сиромаштија. Меѓу нив се наоѓал најбројниот слој на средноимотни граѓани од двата етноса. Во редината на [[XIX век]], националниот состав на жителите го сочинувале 2/3 христијани ([[Македонци]] и [[Власи]]) и 1/3 муслимани (турско исламизирано население). Во околината на Велес живеала и помала група [[Роми]]. [[Податотека:Veles - nov stamben del na gradot.jpg|мини|десно|Поглед на поновиот дел на Велес со станбени згради и висококатници]] Од поновата историја констатиран е значаен пораст на [[миграција]]та од село во град до 90-тите години на 20 век, а во последните десетина години има обратна миграција, особено на постарата популација. Констатиран е и значаен пораст на миграција на работоспособно население од општината надвор од границите на Македонија. Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, Велес бил еден од најголемите градови во Македонија со 19.700 жители, од кои 12.000 [[Македонци]], 6.600 [[Турци]], 600 [[Роми]] и 500 [[Власи]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_07.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.156.]</ref> Заедно со приградската населба [[Превалец]] (2.974 ж.) која статистички се води како одделна од градот Велес, иако урбанистички е дел од градот, Велес има 46.690 жители (од кои 43.197 — 92,52 % се [[Македонци]]). Градот Велес има неповолна демографска слика бидејќи бројот на неговото население константно опаѓа. [[Општина Велес]] брои 55.108 жители од кои 46.767 (84,86 %) се [[Македонци]]. ;Етнички групи Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало 43.716 жители и спаѓал во групата на средни градови.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Според последниот попис на населението на Македонија од [[2021]] година, Велес брои 40.664 жители и претставува седмиот град во Македонија и воедно на [[Вардар]]. Етнички гледано, населението (без [[Превалец]]) е составено од:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија |accessdate=11 март 2016}}</ref> {{bar box |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |float=right |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[Македонци]]|red|92.12}} {{Столбен постоток|[[Македонски Турци|Турци]]|orange|3.88}} {{Столбен постоток|[[Македонски Роми|Роми]]|cyan|1.83}} {{Столбен постоток|[[Македонски Власи|Власи]]|yellow|0.78}} {{Столбен постоток|[[Македонски Срби|Срби]]|blue|0.68}} {{Столбен постоток|други|grey|0.43}} {{Столбен постоток|[[Македонски Албанци|Албанци]]|green|0.21}} {{Столбен постоток|[[Македонски Бошњаци|Бошњаци]]|black|0.08}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Народ!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[Македонци]]''' | '''40.269''' | 92,12 |- | [[Албанци]] | 91 | 0,21 |- | [[Турци]] | 1.694 | 3,88 |- | [[Роми]] | 799 | 1,83 |- | [[Власи]] | 340 | 0,78 |- | [[Срби]] | 297 | 0,68 |- | [[Бошњаци]] | 36 | 0,08 |- |други | 190 | 0,43 |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[македонски јазик|македонски]]|red|92.82}} {{Столбен постоток|[[турски јазик|турски]]|orange|3.94}} {{Столбен постоток|[[ромски јазик|ромски]]|cyan|1.55}} {{Столбен постоток|[[влашки јазик|влашки]]|yellow|0.63}} {{Столбен постоток|[[српски јазик|српски]]|blue|0.52}} {{Столбен постоток|други|grey|0.30}} {{Столбен постоток|[[албански јазик|албански]]|green|0.17}} {{Столбен постоток|[[бошњачки јазик|бошњачки]]|black|0.07}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[македонски јазик|македонски]]''' | '''40.576''' | 92,82 |- | [[албански јазик|албански]] | 76 | 0,17 |- | [[турски јазик|турски]] | 1.724 | 3,94 |- | [[ромски јазик|ромски]] | 676 | 1,55 |- | [[влашки јазик|влашки]] | 277 | 0,63 |- | [[српски јазик|српски]] | 228 | 0,52 |- | [[бошњачки јазик|бошњачки]] | 30 | 0,07 |- | други | 129 | 0,30 |} ;Вероисповед Во Велес се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[православие]]|red|91.81}} {{Столбен постоток|[[ислам]]|green|6.21}} {{Столбен постоток|други|grey|1.84}} {{Столбен постоток|[[Апостолски егзархат во Македонија|католицизам]]|orange|0.13}} {{Столбен постоток|[[Протестантство во Македонија|протестантство]]|orange|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[МПЦ|православни]]''' | '''40.135''' | 91,81 |- | [[ИВЗ|муслимани]] | 2.714 | 6,21 |- | [[Апостолски егзархат во Македонија|католици]] | 58 | 0,13 |- | [[Протестантство во Македонија|протестанти]] | 6 | 0,01 |- | други | 803 | 1,84 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Велес:{{#tag:ref|Податоците за населеното место [[Бабуна]], согласно важечките територијални организации, во пописите од 1948 и 1953 година, се вклучени во податоците за населеното место Велес (тогаш Титов Велес).|group="заб"}}{{#tag:ref|Податоците за населеното место [[Превалец]], согласно важечките територијални организации, во пописите од 1948, 1953 и 1961 година, се вклучени во податоците за населеното место Велес (тогаш Титов Велес).|group="заб"}} {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|15.350 | 1953|19.373 | 1961|27.050 | 1971|35.980 | 1981|42.557 | 1991|45.037 | 1994|44.149 | 2002|43.716 | 2021|40.664 }} {| class="wikitable" |- ! Години ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |title=архивска копија |accessdate=2018-04-11 |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |url-status=dead }}</ref> |13.296 |51 |588 |767 |47 |304 | — |303 | — |'''15.356''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 16.846 | 106 | 1.594 | 281 | 54 | 203 | — | 289 | — | '''19.373''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 24.570 | 69 | 1.532 | — | — | 437 | — | 442 | — | '''27.050''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 32.555 | 75 | 2.035 | 57 | — | 702 | — | 556 | — | '''35.980''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 38.622 | 64 | 2.206 | 188 | 194 | 592 | — | 691 | — | '''42.557''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 41.245 | 94 | 1.919 | 470 | 263 | 473 | — | 573 | — | '''45.037''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 41.219 | 97 | 1.572 | 421 | 303 | 334 | — | 203 | — | '''44.149''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 40.269 | 91 | 1.694 | 799 | 340 | 297 | 36 | 190 | — | '''43.716''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 33.956 | 127 | 1.018 | 506 | 266 | 198 | 55 | 264 | 4.274 | '''40.664''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948 — 2002), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Стопанство == Градот имал средна економска развиеност обично со трговијата која се обавувала со сплавови по [[Вардар]] кон [[Солун]] и [[Скопје]]. Меѓутоа Велес доживеал вистински економски развиток преку изградбата на Вардарската железничка линија „Солун-Скопје“ кон крајот на XIX век, а подоцна и со железничката пруга кон [[Прилеп]] и [[Битола]] во 30-тите години на XX век. Велес е значаен идустриско-стопански центар и сообраќајно-железничка крстосница на Македонија. Од Велес се двојат железничките пруги кон Кочани и Битола и продолжува меѓународниот коридор кон Солун. Уште во минатото Велес бил развиен занаетчиски град со голем број на занаети како на пример грнчари, калајџии, ковачи, јорганџии, дограмаџии, касапи и многу други, а своите производи велешките занаетчии отпрвин ги превезувале преку сплавови (гемии) преку реката [[Вардар]] до [[Солун]], а подоцна со изградбата на пругата замрел овој вид транспорт. Во Велес почнале да се градат првите фабрики меѓу кои ''„Маслодајна“'' или денешен ''„Благој Ѓорев“'', Фабриката за грнчарски производи ''„Вила Зора“'' и други. Од занаетчиски во индустриски град Велес преминува по втората светска војна. Велес денес е втор град со најголем број индустриски капацитети во [[Македонија]], веднаш зад [[Скопје]]. Од индустриските капацитети поважни се ''Топилницата за олово и цинк „МХК Злетово“'' , ''Фабриката за вештачки ѓубрива „[[Хемиска индустрија Велес]]“'', ''Фабриката за вагони и шински возила „Колска“'', фабриката за бојлери и апарати за домаќинство ''„Динамо — Леов“'', металната и металопрепработувачката индустрија ''„БРАКО“'' (некогашно ''„Браќа Кошулчеви“''), текстилната индустрија ''Нонча Камишова'' (денес „Ветекс“, „Нокатекс“), индустријата за порцелан и керамика (денешна ''„Керамика Нова“'' или поранешна „Порцеланка“), индустријата за ќерамиди и цигли ''„Киро Ќучук“'', кожарско-крзнарската индустрија ''„Димко Митрев“'', земјоделскиот комбинат ''„Лозар“'' (денес приватизиран и поделен на неколку фирми), најголемата фабрика за масло во Македонија ''„Благој Ѓорев“'', мелничко-пекарскиот комбинат ''„Жито Вардар“'' кој поседува и свињарски и живинарски фарми, фабриката за медицинска опрема и пластика „Вемед“, свињарската фарма и месна индустрија „Агрија“, тутунскиот комбинат "А.Д Велес Табак" ( поранешно "Југотутун" ) и др. Туристички објекти во градот се хотелите „Романтик“ и „Монтенегро“, како и бродот „Хотел Панини“. Во Велес, силно се развива туризмот на вештачкото езеро Младост кое се наоѓа помеѓу Велес и Скопје. Угостителството е на среден степен на развиеност. Застапени се кафеани, ресторани, пицерии, ноќни клубови, дискотеки и друго. Посебен белег остава угостителствово во зимниот период кога од цела Македонија доаѓаат гости за проба на пита пастрмајлија, еден од заштитните знаци на велешката кујна. Финансискиот сектор е развиен на ниво на експозитури на банки и осигурителни компании кои нудат кредитирање, лизинг, осигурување и друго. Со тоа се постигнува поголем развој на велешката економија, пред сè на малите и средни претпријатија. [[Податотека:Veleshko Ezero 4.JPG|мини|десно|Езерото [[Младост (езеро)|Младост]]]] === Туризам === {{Главна статија|Младост (езеро)}} Најголема туристичка атракција во блиската околина на Велес е античкиот град [[Стоби]]. Покрај него, значајни се и наоѓалиштето Бреза и наоѓалиштето [[Пешти]], кој изобилува со пештери со археолошки остатоци од неолитот, ранохристијански пештери. Надвор од градот се наоѓа и тврдината [[Велешко кале]]. == Култура == Во [[среден век|средниот век]] Велес е лулка на културата на [[Балкан]]от. Тука е напишан првиот драмски текст на македонски јазик од преродбеникот и учител [[Јордан Хаџи Константинов Џинот]], во Велес на театарската сцена првпат настапила жена, првата гимназија на Балканот е во Велес, првата библиотека, првото училиште, првиот музеј, првиот фотограф, социјалист итн. Познати велешки културни дејци се [[Коле Неделковски]], роден во село [[Војница]], близу до Велес, потоа бесмртниот поет [[Кочо Рацин|Коста Солев-Рацин]], кој со својата појава засекогаш го измени лицето на македонската и светската поезија и кој остави длабк траг на поезијата заветувајќи ги своите идни поколенија да се држат до јасно зацртаната патека која тој ја трасираше. Потоа овде мора да се споменат големите имиња кои ја одржуваа и негуваа културата и литературата во Велес како [[Јордан Леов]], [[Тихо Најдовски]] и [[Македонка Јанчевска]]. Од современиците, се издвојува појавата на поетот и писател [[Игор Крајчев]], кој како млад писател е основополжник на епската фантастика во македонската книжевност, жанр што досега беше непознат и неискористен во нашата книжевна ризница. === Културно-општествените установи === ;'''Театар „''Јордан Хаџи-Константинов Џинот''“''' Познатиот антички – римски театар кој функционирал во древниот град [[Стоби]] пред две илјади години е дел од театарската традиција на овие простори. Традицијата ја продолжува просветителот и преродбеник [[Јордан Хаџи-Константинов Џинот]] чии напишани драмски текстови во [[1845]] година му го обезбедија приматот на основоположник на современиот театарски текст. Во познатиот центар на вековната театарска традиција, во градот Велес, од [[1948]] година работи професионален театар, односно [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Народниот театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“]]. Театарот денеска е стожер на културниот живот во Велес, со во просек, шест премиери годишно. Особено внимание кај тетарската публика привлекува постојаната глумечка екипа која досега има освоено награди на бројни домашни и меѓународни фестивали. Малубројниот, но компактен ансамбл негува различни театарски жанрови и е носител на активностите за враќање на театарската традиција на сцената во древниот Стоби. Со цел да се зачува долгата театарска традиција и да се обезбедат услови за работа на новите генерации глумци, режисери и сценски уметници, изготвен е проект за изградба на комплексен објект— Центар за култура, во кој ќе биде сместен новиот театар.<ref>[http://www.macedonium.org/Macedonium.aspx?jazik=2&kid=4&pid=11&ppid=149&tid=1845 ''Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“'']</ref> ;'''Матична библиотека „''Гоце Делчев''“''' Некогаш првата библиотека во Македонија, денес матична библиотека „Гоце Делчев“ — Велес, веќе од 1978 година е сместена во центарот на градот, во простор поделен на два дела. Во едниот дел се сместен библиотечниот фонд за возрасни и е поставена импровизирана читална, а во вториот дел се наоѓа одделението за деца. Матичната библиотека располага со библиотечен фонд од околу 10.000 книги и публикции. Библиотеката се грижи за набавка, обработка и одржување на библиотечниот фонд, негово користење и издавање. Покрај бисерите на македонската, европската и светската литература, таа располага и со мало роднокрајно одделение во кое се чуваат сите значајни досега објавени дела посветени на Велес низ историјата. За своите читатели, библиотеката нуди и дневни весници и списанија. Во моментов матичната библиотека „Гоце Делчев“ има 3.500 редовни читатели, а нејзините услуги ги користат околу 10.000 граѓани од сите националности и возрасти. Библиотеката располага и со литература на [[англиски]] и [[француски јазик]]. Со цел матичната библиотека во Велес да се приближи до европските стандарди за библиотечно работење во [[Европа]], тековно се работи на обезбедување на нов простор за вршење на библиотечната дејност, компјутеризација и создавање на основа на податоци за библиотечниот фонд. Во тек е и проект за отворање на точка за бесплатен пристап до Интернет за граѓаните на Велес, со што ќе се осовремени информативната дејност на библиотеката. Исто така во плане изградба на нова зграда на библиотеката.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://velesonline.com/index.php?option=com_content&task=view&id=18&Itemid=40 |title=''Велес ќе добие современа библиотека'' |accessdate=2009-02-14 |archive-date=2020-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610172707/http://velesonline.com/index.php?option=com_content&task=view&id=18&Itemid=40 |url-status=dead }}</ref> [[Податотека:National Museum - Veles 4.jpg|мини|лево|Зградата на Народниот музеј]] ;'''Народен музеј''' Објектот со специфична градска архитектура што го краси центарот на Велес, е седиште на велешката историја и култура. Овој прв повоен музеј во Македонија е отворен во далечната [[1946]] година. Сите посетители секој ден од 8 до 12 и од 16 до 20 часот имаат можност да ги видат вредните експонати изложени во археолошкото, историското, етнолошкото и одделението за историја на уметноста. Музејот располага со околу 3000 експонати од кои во постановките се изложени 1000. Особен интерес привлекува етнолошкото одделение каде се изложени раскошни градски и селски носии како и ентериери уредени според старата велешка архитектура. Интерес привлекуваат и останатите поставки, особено археолошкото одделение кое изобилува со експонати пронајдени на археолошките наоѓалишта во регионот на Велес.<ref>[http://www.dnevnik.com.mk/?itemID=EE99187E8092F84D9ECA1EC1657823BE&arc=1 ''Подновена археолошката поставка во велешкиот музеј'']</ref> Народниот музеј располага и со три спомен куќи, меморијален комплекс во село [[Горно Врановци]] и спомен костурница. Во рамките на стратегијата за развој музејот предвидува отворање и на палеонтолошко одделение во кое ќе бидат конзервирани експонати од времето на палеолитот со кои изобилува регионот на Велес. [[Податотека:Stanbeni-zgradi-Veles-MK.jpg|мини|десно|Станбени згради во новиот дел на Велес]] ;'''Кино „''11 октомври“''''' Љубителите на филмската уметност, во Велес имаат можност да ги проследат најновите филмски хитови, но и евергрините во киното '''11 октомври'''. Киното располага со сала со капацитет од 550 седишта. Во летните периоди, кино проекциите се одвиваат на летна кино тераса адаптирана за овој период од годината. Филската уметност има долга историја во Велес. Во градот работеле и денес работат неколку режисери аматери кои претежно реализираат документарни и кратки филмови. Во Велес се реализирани и 7 проекта од македонската кинематографија. ;'''Центар за детско творештво „''Ѓоре Органџиев''“''' Во прилог на развојот на креативноста на децата и младите како и реализацијата на вонучилишни активности, во Велес работи Центарот за детско творештво „''Ѓоре Органџиев''“. Во центарот функционираат повеќе секции меѓу кои играорната група „''Буба Мари''“, балетската група „''Црни мачиња''“, ликовната секција и литературната секција. Овде децата имаат можност да изучуваат повеќе странски јазици и компјутерски вештини. Центарот кој располага со привлечен простор и сала за јавни настани е организатор на традиционалната манифестација „''Детски Рацинови средби''“.<ref>[http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=2624&stID=44601 ''Детски Рацинови средби'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ;'''Стрип центар на Македонија''' Со цел да се афирмира културата на стрипот и уметноста во [[Република Македонија]] како и да се организираат авторите на стриповите во нивните креативни активности, во [[2003]] година, во Велес е отворен ''Стрип центарот на Македонија''. Библиотеката на стрипови која располага со 6000 наслови на македонски, француски, англиски и српско хрватски јазик опфаќа повеќе од сто активни членови. Во центарот се организираат образовни работилници за почетниците, но и за еминентните цртачи. Често се организираат и изложби на стрипови. Центарот издава списанија за стрипови, а периодично издава и книги на стрипови засновани на народното творештво. Секоја година, во текот на ноември центарот организира меѓународен салон на стрипови.<ref>[http://www.ngocenters.org.mk/novosti_detail.asp?lang=mak&id=30 ''Изложба во Стрип Центар на Македонија'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Споменици === [[Податотека:Varnaliite vo Veles 025.JPG|мини|десно|Детаљ од куќа во комплексот Варналии]] ;'''[[Спомен-куќа на Кочо Рацин]]''' Куќата на еден од најголемите поети во периодот помеѓу двете светски војни [[Кочо Рацин|Коста Солев-Рацин]] во [[1962]] година е целосно реставрирана. Приземјето е изградено од камен, на катот доминира фасада со бела боја, а покривот е висок и покриен со ќерамиди. Двокрилна порта од дрво води во тремот решен како мал простор кој ги спојува катот, фурната, чардаците и грнчарската работилница. Работилницата има голема површина, а во нејзинот под има мала скривница. Чардакот на куќата е споен со фурната. На спротивниот крај чардакот со скали води кон повисок чардак. Во спомен куќата на Рацин денеска се наоѓаат негови оригинални ракописи и голем број други спомени за неговиот живот и дело.<ref>[http://www.dnevnik.com.mk/?itemID=8DDD804F14F3E44ABF9F714914D15994&arc=1 ''Обновени куќата и поставката на Кочо Рацин'']</ref> ;'''[[Спомен-куќа на Васил Главинов]]''' [[Спомен куќа]]та на првиот [[пропагатор]] на социјалистичките [[Идеја|идеи]] во [[Македонија]] [[Васил Главинов]], денес е [[музеј]] посветен на неговиот живот и дело. [[Куќа]]та се смета за еден од најубавите белези на старатa велешка [[архитектура]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.kontrapunkt-mk.org/slevanje/arhiva/20031224/maraton2.htm |title=''Велес, Спомен куќа на Васил Главинов: Александар Ботев, Вид(ови), изложба, промоција на "Елементи"'' |accessdate=2009-02-15 |archive-date=2009-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106135906/http://www.kontrapunkt-mk.org/slevanje/arhiva/20031224/maraton2.htm |url-status=dead }}</ref> На првиот кат од куќата се наоѓа чардакот кој од левата страна продолжува во гостинска одаја. Од десната страна на [[чардак]]от има две други простории. Гостинската одаја има врата со правилна форма. [[Прозорец|Прозорците]] се со хоризонтални и вертикални пречки, а завршуваат во [[Барок|баркона]] [[форма]]. На вториот кат се наоѓа чардак со неправилна форма. ;'''[[Спомен-куќа на Јордан Хаџи-Константинов Џинот|Спомен-куќа на Јордан Хаџи Константинов-Џинот]]''' Спомен куќата на еден од најзначајните македонски [[Просветителство|просветители]] и [[Преродбеник|преродбеници]] [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] е изградена на левата страна на [[река]]та [[Вардар]], во велешкиот [[сокак]]. Куќата се одликува со специфична [[староградска архитектура]] во која доминираат ѕидови од кршен камен, жолта фасада, дрвени столбови и [[Дрво|дрвена]] ограда со тобозани. Чардакот е динамичен, на три нивоа и во квадратна форма се надвиснува над високиот камен. Поради специфичната [[староградска архитектура]] и [[Историја|историското]] значење на куќата на еден од најголемите преродбеници, [[Министерство за култура|Министерството за култура]] и Заводот за заштита на спомениците на културата оваа куќа ја прогласија за [[споменик на култура]]та. Општина Велес тековно работи на реставрација на куќата која ќе биде претворена во спомен музеј посветен на животот и делото на Јордан Хаџи Константинов-Џинот.<ref>[http://www.porta3.com.mk/index.php?option=com_content&task=view&id=748&Itemid=46 ''Внатрешно уредување на спомен-куќата на Јордан Хаџи Константинов-Џинот во Велес'']</ref>[[Податотека:Clock tower (Veles) X5.JPG|мини|десно|Улица во Велес со градскиот саат]] ;'''[[Градски саат (Велес)|Градски саат]]''' Изградена во првата половина на [[18]] [[век]], [[кула]]та во централното градско подрачје на Велес служела како осматрачница за отоманските власти. Кон крајот на [[18]] век, во периодот на преродбата во Велес, кулата била претворена во градски саат. Оттогаш камбанаријата на часовникот е постојан потсетник за времето за граѓаните на Велес. Со својата специфична [[архитектура]], оваа градба од камен со раскошен врв денес е неодминлив симбол на Велес, присутен и на [[грб]]от и [[знаме]]то на [[град]]от. [[Кула]]та овозможува убав поглед на централното градско подрачје.<ref>[http://galerija.velesonline.com/displayimage.php?album=3&pos=32 ''Галерија на слики од кулата'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Ентериер]]от кој е израз на древната игра на дрвото и каменот ја прави оваа туристика атракција уште поинтересна. Градскиот саат кој им одолеал на вековите, веднаш го привлекува вниманието на љубителите на специфичната урбана [[архитектура]]. ;'''Спомен костурница''' Импозантниот споменик изграден во [[1979]] година веднаш над влезот во Велес, од неговата десна страна, е вечен дом на стотина велешки борци кои во втората светска војна загинале за остварување на вековниот сон за слобода на македонскиот народ. Споменикот, изграден во форма на [[афион]]ов цвет е дело на академскиот вајар [[Љубомир Денковиќ]] и архитектoт [[Саво Суботин]] од [[Србија]]. Во централниот дел на внатрешноста е поставен симболот на слободата во форма на расцветано дрво, додека по сите страни од ѕидовите е распослан најголемиот мозаичен комплекс во Македонија, дело на академскиот сликар [[Петар Мазев]]. На вкупна површина од 220 м², преку една композиција составена од пет слики, авторот ја насликал историјата на македонскиот народ од Илинденската епопеја преку социјалните превривања меѓу двете светски војни,периодот на народно ослободителната војна и сенародното востание, сè до победата над фашистичкиот окупатор, повоената изградба на Македонија и слободата како врвна придобивка. Мозаикот е направен од природен и вештачки камен од венецијанска паста, во повеќе бои, преку кои едни од други се одвојуваат симболите и формите. [[Податотека:Spomenik na Gemidžiite vo Veles 07.jpg|алт=Спомен обележје посветено на Гемиџиите|лево|мини|272x272пкс|Спомен обележје посветено на [[Солунски атентати|Гемиџиите]]]] '''Споменик на Гемиџиите''' На левиот брег на реката [[Вардар]], на уредено плато на кејот се издига споменикот посветен на Гемиџиите. Споменикот е поставен во чест на големиот јубилеј „100 години Илинденско востание - 100 години македонска државност“. Импозантниот споменик висок 6,5 метри, претставува сплет од 12 зраци што ги симболизираат дванаесетмината [[Гемиџии]], кои во предвечерјето на [[Илинденското востание]] ги извршија познатите [[Солунски атентати]], во обид да го свртат вниманието на [[Европа]] кон [[македонското прашање]]. Споменикот е дело на академскиот вајар [[Станко Павлевски]]. Крај споменикот е поставена плоча со имињата на гемиџиите на која е испишана нивната историска порака „'''''Се арчиме за Македонија'''''“.[[Податотека:Кочо Рацин -Велес.jpg|алт=Споменик на Кочо Рацин во Велес|мини|Споменик на [[Кочо Рацин]] во Велес]] ;'''Споменици на Кочо Рацин''' Во чест на патронот на велешката Гимназија, во [[1968]] година на [[Кочо Рацин|Кочо Солев Рацин]] во неговиот роден град за првпат му е поставен споменик. Споменикот е дело на академскиот вајар [[Димко Тодоровски]] кој преку преку натприродната големина на фигурата на Рацин направил обид за претставување на големината на македонскиот народ. Изработен е од глина и излиен во бронза. Традиционално пред него секоја година во Велес започнува меѓународната средбата на поетите посветена на делото на ненадминливиот поет и револуционер. И во центарот на Велес, наспроти градскиот саат се издига споменик на основоположникот на современата македонска поезија Кочо Солев Рацин. Споменикот поставен во [[2002]] година е дело на акдемик [[Томе Серафимовски]]. Висок е 2,80 метри и тежок 500 килограми. Фигурата на Рацин е излеана во бронза. Споменикот е донација на македонскиот стопанственик [[Трифун Костовски]]. === Културно-општествени манифестации === ;'''Меѓународна поетска манифестација „''Рацинови средби''“''' Од [[1964]] година, Велес е домаќин на поетите од [[Балкан]]от кои, во родниот град на основоположникот на современата македонска поезија и литература [[Кочо Рацин]], го слават битот на поетскиот збор.<ref>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=80339 ''Во Велес се одржуваат 44-тите Рацинови средби''] -А1 Телевизија</ref> Покрај презентацијата на поетското творештво во рамките на манифестацијата „Рацинови Средби“ се одржуваат и научни собири посветени на животот и творештвото на Рацин. На манифестацијата традицинално се доделува [[Рациново призние]] за најуспешно литературно остварување помеѓу две манифестации како и почесното Рациново признание кое се доделува за научни трудови, преводи и други дела посветени на творештвото на Кочо Рацин. Секоја година манифестацијата се збогатува со разни содржини како настапи на истакнти музички уметници, изложби, саеми на книги. На нив учествуваат музичари и групи од Македонија и од соседството. ;'''Мегународен фестивал на античка драма „''Стоби''“''' Со цел да се зачува традицијата на античкиот театар, со изведба на антички театарски текстови на древната сцена во [[Стоби]], од [[1992]] година, на иницијатива на глумците при велешкиот театар, во летните периоди се одржуваат претстави во античкиот амфитеатар.<ref>[http://www.macedonium.org/Macedonium.aspx?jazik=2&kid=4&pid=11&ppid=152&tid=1852 ''Меѓународен фестивал на Античка драма „Стоби“'']</ref> Од [[2001]] година оваа традиција прерасна во '''''Меѓународен фестивал на античка драма''''', која секоја година привлекува сè поголем број на театарски уметници од светот. Фестивалот е атракција не само за велешани, туку и за љубителите на театарот од целата држава за што сведочи огромниот број на посетители кој се движи од 2500 до 3000 по претстава. На фестивалот традиционално се доделува '''наградата за најдобра претстава''', '''наградата за режија''' како и наградите '''најдобри глумци'''.<ref>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=66337 ''Доделени наградите на фестивалот на античка драма „Стоби“'']</ref> Древната сцена во Стоби е особено привлечна за театарските уметници поради можноста за создавање на вистински спектакли во древниот амбиент на античкиот амфитеатар и оживување на текстовите на [[Софокле]], [[Аристофан]], [[Еврипид]] и други [[антички писатели|антички автори]]. [http://kadmusarts.com/festivals/5244.html Мрежно место на фестивалот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090323000659/http://kadmusarts.com/festivals/5244.html |date=2009-03-23 }} ;'''Меѓународен фолкорен фестивал „''Велес''“''' Долгата традиција на негување на македонскиот фолклор во Велес ги поттикна културните работници да го основаат Меѓународен фолклорен фестивал „Велес“. Првото издание на фестивалот се одржа во '''2004''' година со учество на фолклорни ансамбли од Македонија, [[Република Бугарија]], [[Словенија]], [[Србија]] и [[Црна Гора]]. Фестивлот го привлече интересот на јавноста со богатиот фолклорен колорит на народите и убавината на народното музичко творештво што фолклорните ансмбли ги презентираат на повеќе локации во градот. Особено внимание кај посетителите привлекува дефилето на учесниците на фестивалот низ велешките улици.<ref>[http://www.culture.in.mk/story_mk.asp?id=14849&rub=44 Министерство за култура на Македонија]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ;'''Сликарска колонија „''Еко-Арт''“''' Од [[1998]] година, на иницијатива на домот на културата во Велес, во живописните предели на село [[Горно Врановци]], традиционално се одржува меѓународната сликарска колонија „Еко арт“. Оваа меѓународна ликовна мнифестација е поттикната од желбата на уметниците да помогнат во решавањето на еколошките проблеми на велешани. Учесниците на колонијата имаат можност во услови на крактеристични природни амбиенти да создаваат дела со длабока еколошка порака, вградувајќи во нив елементи од непосредниот урбан и природен амбиент на градот и околината. Колонијата го привлекува интересот на голем број уметници од Балканот и пошироко чии дела се изложуваат на постановка посветена на делата создадени на оваа сликарска колонија. === Културно-уметнички друштва === ;'''Ансамбл „''Распеани Велешани''“''' Ансамблот „Распеани Велешани“ е основан во [[1971]] година. Пејачката група на ансамблот денеска брои 30 активни членови, а музичката група-чалгијата, шестмина. Ансамблот ја негува [[староградската песна]] од Велес и велешко, како и од повеќе региони на Република Македонија. Музичката група на ансамблот свири на оригинални инструменти меѓу кои преовладуваат [[кларинет]], [[виолина]], [[дајре]], [[џумбуш]] и [[ут (музички инструмент)|ут]]. Ансамблот „Распеани Велешани“ учествувал на повеќе реномирани фестивали во земјава и на просторите на поранешна [[Југославија]]. Тој има освоено повеќе престижни награди меѓу кои и прва награда grand prix на фестивалот „[[Илинденски денови]]“ одржан во [[Битола]], во [[2002]] година. „Распеани Велешани“ имаат издадено две лонг плеј плочи и едно цд со изведба на староградски песни.<ref>[http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=2442&stID=32875 ''Чалгијата го одушевила и султанот'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ;'''КУД „''Керамичар''“''' Ансамблот Керамичар е основан во [[1954]] година. Денес тој брои 250 членови, повеќето ученици и студенти. Ансамблот Керамичар досега одржал повеќе од 3.500 концерти. Има учествувано на голем број фестивали, културни манифестации, прослави и ревии на музика. Благодарение на квалитетот на неговата програма, тој е добитник на многу награди, признанија и плакети. За својот настап на манифестацијата ММФ, во [[Дижон]], [[Франција]], ансамблот ја доби наградата сребрен гердан. Керамичар има објавено неколку плочи на народни песни и ора. Во рамките на своите настапи, ансамблот ги презентира нарродните носии кои се одликуваат со богат колорит. На носиите, доминираат црвената и црната боја кои се исткаени на бела основа. Македонскиот народ ги зачувал овие носии низ својата историја. Со голем ентузијазам, младите луѓе учествуваат во активностите на ансамблот и се грижат за ритмот и народните песни и ора на македонскиот народ.<ref>[http://www.lisica.mk/?statija=84 ''Играорците од КУД Керамичар заминаа за Хрватска'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ;'''КУД „''Коле Неделковски''“''' Културно уметничкото друштво „Коле Неделковски“ кое го носи името на еден од најеминентните велешки поети и револуционери, постои и работи повеќе од 18 години. Денес ова друштво опфаќа повеќе од 250 активни членови кои работат во неколку секции. Во рамките на друштвото работи и балетската група „'''Анабела'''“ која негува модерен балет. КУД „Коле Неделковски“ има учествувано на голем број фестивали во повеќе земји меѓу кои [[Шпанија]], [[Германија]], [[Турција]], [[Романија]], [[Словачка]], [[Бугарија]] како и во [[Словенија]], [[Србија]], [[Црна Гора]], [[Босна и Херцеговина]], [[Хрватска]] и др. Репертоарот на друштвото ги опфаќа ората [[Комитско]], [[Калајџиско]], ората од источниот регион на [[Повардарие]]то, егејски ора, [[Водарки]], [[Бувчанско оро]] и голем број други ора и песни.<ref>[http://www.lisica.mk/?statija=475 ''Во Велес се пее, игра и танцува'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Архитектура == Од крајот на [[XVIII век|XVIII]] до почетокот на [[XX век]], како резултат на развојот на трговијата и миграцијта на неимарските тајфи, во Велес се развива специфична градска архитектура. === Комплекс „Варналиите“ === [[Податотека:Varnaliite vo Veles 02.jpg|мини|десно|Куќа од комплексот Варналиите]] ;'''Куќата на Паунови''' Изградена е во [[1868]] година, во месноста Варналиите. Основата на куќата е правилна и се развива во три нивоа. Куќата е пространа, составена од приземје и два ката. На неа доминира чардакот и прозорците. Особено е впечатлив е ентериерот во кој доминираат детали од традиционалното градителство. Со цел да се долови впечатокот на традиционалната градска архитектура општина Велес ја реставрираше фасадата на куќата на Паунови. ;'''Куќата на Тренчови''' Изградена е истовремено со куќата на Паунови. Поради специфичниот терен, куќата е отворена кон улицата со тесна фасада и покрај приземјето има уште два ката. Приземјето и првиот кат се направени од камен. На вториот кат доминираат прозорците, архитектонската графика и опшивниот венец. Архитектонското решение на вториот кат е особено впечатливо и во него доминира одаја со седум прозорци свртени кон улицата. Фасадата на куќата чиј ентериер е исполнет со традициолно изработена покуќнина е реставрирана. ;'''Куќата на Прнарови''' Изградена е во [[1868]] година на три нивоа со специфична неправилна форма во основата. Поплочениот двор на приземјето е отворен простор поврзан со улицата. Централно место во архитектонското решение зазема чардакот кој ги спојува сите одаи . На вториот кат доминираат големи прозорци и исфрлена стреа со декоративни елементи на флора и фауна која завршува во покривот. Обновената фасада на куќата на Прнарови се одликува со [[еркер]]но исфрлени катови. === Останати позначајни архитектонски белези === ;'''Куќите на Ѓоргови''' Сместена во центарот на Велес, куќата на семејството Ѓоргови е изградена во [[1930]] година по примерот на европскиот модел на градска куќа од тој период. Куќата има јавно приземје, два приватни станбени катови и мансарда. Веднаш до неа се наоѓа втората куќа на семејството Ѓоргови, изградена во [[1928]] година, исто така, по европски модел на градска куќа со приземје и два ката. Основата на куЌата е асиметрична , а фасадата симетрична и убаво обликувана, со венец околу прозорците. ;Куќата на Шукареви Изградена е во [[1927]] година во центарот на Велес и се смета за еден од најубавите објекти во Велес. Оваа куќа се одликува со симетрична фасада, со специфични декоративни елементи. Во централниот дел доминираат завршните елементи со декоративна пластика, полна ѕидана ограда и ковано железо. Денеска фасадта на куќата е обновена. Куќата има јавно приземје во кое се сместени продавници и приватни станбени катови со завршеток од таван или мансарда. Малтерисаната фасада во окер жолти тонови е обновена. === Велешко кале === Повеќе од две илјади години имало живот на велешкото Кале, од рано христијанскиот период, па сѐ до средината на [[19 век|XIX век]], покажуваат археолошките истражувања на овој простор. Тој не е така познат како другите слични простори во земјава, но наспроти нив тука имало богат живот кој е малку истражуван. Наоѓалиштето лежи над манастирот Св. Димитрија, а под него се реките Вардар и Тополка и според археолозите, најстарите велешани потекнуваат од овде. Првата населба или стариот град Велес датира од раноримскиот период. Подоцнежните истражувања говорат дека на овој простор имало жители до [[19 век|XIX век]], кога според пишаните податоци се иселува последниот човек. Се смета дека ова место во почетокот се нарекувало [[Волос]], по словенскиот [[Велес (бог)|бог на шумите]], кои ги имало во изобилие во неговата околина, така и спротивниот рид го добил името поврзано со дрвјата и огнот Св.Илија - громовник. Каде има и шума, има и стока, па како остаток на тоа време, половина град и денес го одбележува христијанскиот празник Св.Никола кој во словенската митологија бил заштитник на стоката. Во калето се одвивал богат живот, разбирливо бидејќи бил на крстосница и на важно стратешка локација. Тој може да биде многу посетено туристичко место. Има проект и елаборат, но досега не се обезбедени средства за негова реализација. Ова се смета како контра тврдење дека градот Вила Зора се наоѓал во [[Овче Поле|Овчеполието]], а не тука. == Општествени установи == === Образование === Во Велес има [[:Категорија:Основни училишта во општина Велес|6 основни училишта]], [[:Категорија:Средни училишта во Велес|4 средни училишта]] во кои годишно се образуваат околу 3.176 ученици и едно училиште за образование на деца со лесни пречки во развојот. Потреба од проширување на образовните капацитети постои во насока на високото образование. Во градот делува и работнички универзитет за дообразование, учење на занаети, странски јазици и нижо музичко училиште, а постои и интернат за сместување на ученици од средното образование. За предучилишно образование постојат и работат 6 организациони единици на предучилишната установа „Димче Мирчев“. Во градинките се опфатени околу 650 деца, а просториите во кои престојуваат се естетски уредени, адекватни и и одговараат на педагошките барања и норми. ==== Високо образование ==== Установи за високо и више образование во Велес, за првпат се отворени по Втората светска војна, кога била отворена и вишата хемиска школа. Во денешно време со политика на дисперзирање на студии на македонските универзитети во Велес, работат дисперзирани студии на Правниот Факултет „Јустинијан Први“ од [[Скопје]], како и на факултетот за туризам и техничко-технолошкиот факултет при универзитетот „Св. Климент Охридски“ од [[Битола]]. ==== Средно образование ==== * [[Гимназија "Кочо Рацин" - Велес|Гимназија "Кочо Рацин"]] * [[ОСУ "Јовче Тесличков" - Велес|ОСУ "Јовче Тесличков"]] * [[УСО "Коле Неделковски" - Велес|УСО "Коле Неделковски"]] * [[ССОУ "Димитрија Чуповски" - Велес|ССОУ "Димитрија Чуповски"]] ==== Основно образование ==== * [[ОУ "Благој Кирков" - Велес|ОУ "Благој Кирков"]] * [[ОУ "Блаже Коневски" - Велес|ОУ "Блаже Коневски"]] * [[ОУ "Васил Главинов" - Велес|ОУ "Васил Главинов"]] * [[ОУ "М. Овчарова" - Велес|ОУ "М. Овчарова"]] * [[ОУ "Трајко Андреев" - Велес|ОУ "Трајко Андреев"]] * [[ОУ "Кирил и Методиј" - Велес|ОУ "Кирил и Методиј"]] * [[ОУ "Јордан Хаџи-Константинов Џинот" - Велес|ОУ "Јордан-Хаџи Константинов Џинот"]] === Цркви и манастири === [[Податотека:St Panteleimon Church Veles.jpg|мини|десно|250п|Градската [[соборна црква]] Св. Пантелејмон]] Од досегашните познати историски податоци се дознава дека Велес имал свој епископ за време на [[Охридска архиепископија|Охридскиот архиепископ]] [[Димитар Хоматијан]] ([[1216]] — [[1234]]). Сепак до [[1661]] г. нема сигурни податоци за другите велешки епископи. Постојат повеќе причини зошто е тоа така: на прво место е влијанието на политичките околности, а потоа, се разбира и црковните состојби во Охридската архиепископија. Епископите често биле присилно сменувани, од кои некои биле само по една година. Но од втората половина на [[17 век|XVII век]] веќе се познати приличен број имиња на велешки епископи. Најстар историски извор за антитурското раздвижување во Велес постои од крајот на [[16 век|XVI век]]. Бунтот бил предводен од страна на тогашниот Охридски архиепископ [[Варлаам]], кој на Архиепископскиот престол дошол по смртта на [[Атанасиј I]], познатиот организатор за кревање на општобалканско востание за чија реализација барал помош од европските држави. Архиепископот Варлаам по сè изгледа активно продолжил по стапките на својот претходник, но сето тоа било со краток век. Во [[1598]] година, бил фатен и погубен од [[јаничари]]те во Велес. Денес градот Велес е седиште на [[Повардарска епархија|Повардарската епархија]] при [[МПЦ]]. ;'''Св. Пантелејмон''' {{Главна статија|Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес}} Градската [[соборна црква]] Св.Пантелејмон се наоѓа југозападно од градот, на неколку стотини метри оддалечена од последните куќи во една длабнатина. Теренот, на кој е поставена, прилично е стрмен, особено од западната страна, каде што над црквата високо се издига ридот [[Вршник]], а од источната стрмо се спушта во [[Велешка Клисура|Велешката клисура]], дури до брегот на [[Вардар]] и главниот пат кон југ. Заради тоа соѕидана е подлога за црквата, а како бедем од источната страна изграден е потпорен ѕид од деклан камен, како кај одбранбените тврдини. Во дворот на црквата, при самиот влез, поставена е камбанаријата, а десно од неа во правец на црквата се изградени неколку зградички, кои служат за разни потреби. Камбанаријата е подигната во 1904-1905 година, за која цел дотогаш служеле црковните клепала. Црквата има два влеза: еден од север, а другиот од југ. Што се однесува до постанокот на црквата Св.Пантелејмон има повеќе верзии. Тие се засноваат, главно, на народното кажување и на извесни предметни сведоштва. На прво место, како непобитен факт, е тоа дека денешната црква е од поново време, а старата, која постоела како мала црквичка, можно е во старо време да служела како манастир на Стар Велес. Во секој случај, нејзиниот денешен изглед датира од [[1837]]-[[1940]] година. Идејата за обновување на црквата се родила од самата потреба. За време околу 4 години (1837-1840) црквата била оспособена за богослужба. Во таа година црквата била осветена од велешкиот владика Игнатиј. При осветувањето на црквата, извршено на [[9 август]] [[1840]] година, на владиката му помагал месниот свештеник '''поп Грујо''', кој во исто време заедно со '''Хаџи Ѓорѓи Дрндар''' бил најзаслужниот човек за изградбата на црквата. Дефинитивното довршување на црквата траело сè до [[1847]] година, а во [[1849]] година е поставено клепалото. ;'''Успение на Пресвета Богородица''' {{Главна статија|Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Велес}} [[Податотека:Crkva-Sveta-Bogorodica-Veles-MK.jpg|мини|десно|Црквата „Успение на Пресвета Богородица“]] Црквата Св.Богородица се наоѓа на источната страна од градот во месноста '''Дервен''', каде што порано живееле извесен број [[власи|влашки семејства]], така што и нивната улица почнале да ја викаат “''Влашко маало''”. Надворешниот изглед на црквата не е впечатлива архитектура, повеќе личи на поголема зграда, отколку на црква, па според тоа и не припаѓа на некој посебен црковен стил. Најболно прашање за Власите било тоа што тие немале своја црква. Бидејќи во [[1874]] година не успеале на присилен начин да ја присвојат црквата Св. Спас, во [[1882]] година започнале со градењето на своја црква- Св. Богородица. Оваа година е втисната и на сребрениот крст за рачна употреба, а кој подолго време се наоѓа на светиот престол во олтарот на црквата, како дар од некој член на влашкото семејство Дочеви, кои имале аптека во Велес. На завршните работи во [[1905]] година и овде работела тајфата на прочуениот мајстор Дамјан, синот на Андреја, мајстор градител од семејството Рензовци-Зографовци во Велес. Најпосле Власите се здобиваат со своја црква, Св.Богородица, која населението ја нарекло “Влашка црква”. Уште од самиот почеток богослужението во неа се вршело на грчки јазик со одобрение и благослов од владиката во Велес. За прв парохијски свештеник бил поставен Димитриј Бога, член на семејството Бога, од кое потекнува и добротворот Чекрдак. На тоа место како протојереј, Димитриј останал сè до [[1915]] година. Инаку, грчката служба во црквата престанала уште во [[1912]] година по одењето на [[Турци]]те од [[Македонија]], бидејќи новопоставените свештеници не знаеле грчки. За успехот на црквата и нејзиниот углед најголема заслуга има нејзиниот голем добротвор Михајло Чекрдак. Потоа треба да се спомнат имињата на питропите, кои секогаш совесно ја вршеле својата работа и секогаш биле активни соработници на црковните лица. ;'''Црква Св. Спас''' {{Главна статија|Црква „Св. Спас“ - Велес}} Во подножјето на ридот [[Рамина]] е изградена црквата Св.Спас. Таа е во непосредна близина на градот, југоисточно, само на стотина метри оддалечена од последните градски куќи. Како таква, таа има отоврен видокруг кон долината на [[Вардар]] од задната страна и претставува спротивност на црквата Св.Пантелејмон, која се наоѓа на западната страна преку Вардар. [[Васил К’нчов]] вели дека на местото на Св.Спас некогаш постоела мала црквичка, односно да служела и како манастир. И во Енциклопедијата на лексикографскиот завод се спомнува дека таа потекнува уште од [[14 век|XIV век]], а била обновена во [[19 век|XIX век]]. [[Христо Чочков]] подолго време се занимавал со историјата на овој град, и според него црквата Св.Спас потекнува од [[17 век|XVII век]] како претходница на спротивната црква Св.Пантелејмон. ;'''Црква Св. Никола''' {{Главна статија|Црква „Св. Никола“ - Велес}} [[Податотека:Црква “Св.Никола”, Велес.jpg|мини|десно|Црквата „Св. Никола“]] Малата црквичка Св. Никола е доградена на околу стотина метри јужно од манастирот Св. Димитрија, над висната над самиот пат, кој кривулесто се провлекува кон [[Градско]]. Како и другите мали храмови, така и овој, посматран од надворешната страна ни малку не прилега на црква, туку како на некоја одбранбена тврдина, чија големина изнесува околу 20 м². Според мислењето на постарите Велешани, слични црквички по облик и димензија, постоеле и по други места на Велешко како и во Стариот Град. Инаку ни за овој храм како и за спомнатите не постојат историски податоци.Се смета дека и оваа црква му припаѓала на некој манастир, а веројатно на манастирот Св. Димитрија, во чија близина и се наоѓа. Инаку, што се однесува до нејзиното потекло, ако овој храм се спореди со другите од оваа област и нивните фрески по ѕидовите, може да се констатира оти храмот потекнува веројатно уште од [[10 век|X век]], или нешто подоцна. До таков заклучок доаѓаат уметниците и археолозите, кои црквичката ја идентификуваат со [[Маркова Меана]]. ;'''Манастир Св. вмч. Димитрија''' {{Главна статија|Манастир „Св. вмч. Димитрија“ - Велес}} [[Податотека:Црква “Св.Димитрие”, Велес (2).jpg|мини|десно|Црквата „Св. Димитриј“]] Манастирот Св.„Димитрија“ се наоѓа на околу два километра јужно од градот, на десната страна од реката Вардар, под реката [[Тополка]], која се влева во Вардар. Во секој случај постанокот на манастирот датира од постаро време, за коешто ни сведочат извесни историски податоци, запишани од повеќе патописци, историчари, археолозии раскажување на постари луѓе. Но, како и да е, предност за постанокот на манастирот му се дава на средновековието.Не може да се негира и претпоставката оти овој храм потекнува од многу постаро време, кога уште постоел стариот град Вилазора. Само, се разбира, тогашното постоење на манастиорот, не можело да ги има денешните димензии, од [[14 век|XIV век]], кога го обновил властелинот на [[цар Душан]], Раденко со својата мајка. До таков заклучок се доаѓа преку арехеолошките и други наоди во [[5 век|V]] и [[6 век|VI век]], кога во близината на Вилазора постоеле и други храмови, како што е епископската базилика во Стоби, потоа и базиликата Св. Јован Крстител која потекнува, можеби и од поранешното време. Интересна појава кај овој манастир претставува и самата камбанарија, која е поврзана со манастирската црква и изгледа како да е нејзин составен дел од западната страгана.До средината на овој век, нешто по завршувањето на [[Втората светска војна]], споредните манастирски згради во дворот, служеле како конаци и магацински простории. Од источната страна по сета должина на манастирскиот двор север-југ постоеле две згради составени од приземје и кат. Во приземјето се засолнувала стоката на селските гости, кои доаѓале на манастирската слава Св. Димитрие, првиот петок по [[Велигден]], и во други поголеми празнични денови. ;'''Црква Св. Петка''' {{Главна статија|Црква „Св. Петка“ - Велес}} [[Податотека:Sveta Petka - Veles.jpg|мини|десно|Црквата „Св. Петка“]] Се наоѓа на југ од градот, од десната страна на патот за Градско. Ова здание првин, беше Параклис, за некаде во деведесеттите години од минатиот век да се преуреди и догради во помала црква. Постоењето на Параклисот не е точно утврден, но се претпоставува дека е од понов период. ;'''Црква Св. Недела''' {{Главна статија|Црква „Св. Недела“ - Велес}} Оваа црква добро е запазена, така што голем дел од градското население ја посетува, главно на [[Цветници]], [[Велики Петок]] и секоја не дела во времето од [[Велигден]] до [[Спасовден]]. Црквата се наоѓа на десната страна од реката Тополка, при нејзиното устие во Вардар, а на околу 300 метри северозападно од манастирот Св. Димитрија. Поставена е на една нерамна карпеста височина, прилично стрма над брегот од реката. Во однос на „Калето" од Стариот Град, таа се наоѓа на неговиот северен крај, на кој, изгледа, во свое време му служела како храм, за кој биле изградени и многу други верски објекти, од кои денес нема ни трага, а само спомени кај народот дека тие постоеле. И овој изгледа како нов поради зачуваноста и надворешииот облик, така што по се личи оти, како и двата спомнати, потекнува од време на византискиот период. И тој, е граден на ист начин и од таков материјал како и другите такви цркви. ;'''Црква Св. Ѓорѓи''' {{Главна статија|Црква „Св. Ѓорѓи“ - Велес}} [[Податотека:Sv. Georgij vo Veles 07.jpg|мини|десно|Црквата „Св. Ѓорѓи“]] Се наоѓа на северно-источната страна од градот, во месноста [[Прцорек]]. Таа по надворешниот изглед не се разликува од куќите околу неа додека внатрешноста целосно личи на црковен објект, бидејќи има олтар, иконостас и повеќе икони. За времето кога е направена нема точни податоци. Според едни извори таа е направена во [[1740]] година, а според други [[1766]]. Вториот податок е земен од годината на една икона во црквата Св. Богородица за која се смета дека е најстара икона во Велес. Оваа црква служела и како училиште во кое се изучувал македонскиот јазик и писмо кои во тоа верме биле забранувани и напаѓани од грчката, турската, бугарската интелегенција која пак имала цел да го претопат македонското население. Се наоѓа на околу 2 километри јужно од градот , на десната страна од реката Вардар, под реката Тополка која се влева во Вардар. *[[Црква „Св. Кузман и Дамјан“ - Велес|Црква „Св. Кузман и Дамјан“]] — се наоѓа во дворот на градската болница; *[[Црква „Св. Кирил и Методиј“ - Велес|Црква „Св. Кирил и Методиј“]] — се наоѓа во Младинскиот парк во центарот на Велес; *[[Црква „Св. Јован Крстител“ - Велес|Црква „Св. Јован Крстител“ (Маркова Меана)]] — најстарата средновековна црква која се наоѓа крај Вардар во дворот на крзнарската фабрика „Димко Митрев“ на јужниот излез на Велес; *[[Црква „Св. Наум Охридски“ - Велес|Црква „Св. Наум Охридски“]] — се наоѓа во непосредна близина на црквата „Успение на Пресвета Богородица“;<ref>[http://www.povardarska-eparhija.org.mk/pe//index.php?option=com_content&task=view&id=1643&Itemid=32 ''Започна изградбата на храмот „Св. Наум“'']</ref> *[[Црква „Св. Јован Крстител“ - Тунел|Црква „Св. Јован Крстител“]] — се наоѓа во наделбата Тунел. Камен темелник осветен на [[30 август]] [[2015]];<ref>[http://www.povardarska-eparhija.org.mk/pe/index.php?option=com_content&task=view&id=1800&Itemid=104 ''Слово на освет на камен темелник, Велес'']</ref> *[[Црква „Св. Климент Охридски“ - Велес|Црква „Св. Климент Охридски“]] — епархиски параклис. Се наоѓа во епархиското седиште;<ref>[http://www.povardarska-eparhija.org.mk/pe//index.php?option=com_content&task=view&id=1834&Itemid=32 ''Прослава на патронот во епархискиот параклис'']</ref> *[[Црква „Св. Гаврил Лесновски“ - Велес|Црква „Св. Гаврил Лесновски“]] — прва црква посветена на [[Свети Гаврил Лесновски]] во Македонија; == Археолошки наоѓалишта во градот == * [[Винарска Визба (Велес)|Винарска Визба]] — некропола од римско време * [[Велешка тврдина]] (Кале) — градиште од доцноантичко време * [[Петрова Чешма (Велес)|Петрова Чешма]] — могила од римско време == Населби и урбани заедници == Согласно Законот за локална самоуправа досегашните месни заедници се организираат како урбани заедници. За да може да се организираат за решавање на заедничките потреби на граѓаните, мора точно да се утврди опфатот на урбаните заедници, па дури потоа да пристапи кон формирање на Совети на урбани заедници и Совети на месните заедници. Во Велес постојат вкупно 14 урбани заедници. Велес е составен од следните населби: *[[Којник (Велешка населба)|Којник]], *[[Сар Маале (Велешка населба)|Сар Маале]] *[[Бузаана (Велешка населба)|Бузаана]], *[[Солено Чешмиче (Велешка населба)|Солено Чешмиче]], *[[Долни Дуќани (Велешка населба)|Долни Дуќани]], *[[Црна Џамија (Велешка населба)|Црна Џамија]], *[[Прцорек (Велешка населба)|Прцорек]], *[[Поток (Велешка населба)|Поток]], *[[Тунел (Велешка населба)|Тунел]], *[[Влашка Чешма (Велешка населба)|Влашка Чешма]], *[[Ќерамидна (Велешка населба)|Ќерамидна]], *[[Превалец]], *[[Рамина (Велешка населба)|Рамина]]. === Урбанистички развој на Велес === [[Податотека:Велес во Општина Велес.svg|мини|десно|300п|Велес со својата тековна урбана површина (бело) и принедлежното подрачје (сино), прикажани во рамките на [[Општина Велес]]]] Според урбанистичкиот развој градот може да се подели во два дела: стар и нов. Старото градско јадро на градот Велес се наоѓа на двата брега на реката [[Вардар]]. Овде може да се забележат старата карактеристична архитектура и познатите куќи, тесните, кривулести и стрмни улички, куќите начичкани по ридовите и двете најстари и главни велешки цркви. Новиот дел на градот се наоѓа на десната страна на реката [[Вардар]], северно и западно од старото градско јадро. Во овој дел се повеќе застапени станбените згради и висококатници, плански изградените семејни куќи, широките улици, индустриските и образовните установи. Изградбата на новиот дел започнала кон средината на шеесеттите години на XX век, во екот на индустријализацијата и преселбата село-град. Во најново време градот започнува да се шири и во рамнината на левиот брег на [[Вардар]] помеѓу [[Башино Село]] и населбата [[Прцорек (Велешка населба)|Прцорек]]. Овој предел се нарекува Речани или Шорка и во него раскошни куќи градат најбогатите велешки семејства. == Познати личности од Велес == {{Div col|cols=2}} * [[Кочо Рацин]] (1908 — 1943) — македонски поет, комунист и учесник во НОБ * [[Панко Брашнаров]] (1883 — 1951) — македонски револуционер и учител кој го отворил Првото заседание на [[АСНОМ]] * [[Тодор Христов - Офицерчето]] (1878 — 1903) — македонски револуционер, бугарски офицер, член и раководител на Македонската револуционерна организација, [1] учесник во Илинденското востание * [[Андреј Докурчев]] (1878 — 1907) — македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно двиежење, член и војвода на Македонската револуционерна организација. * [[Миле Поп Јорданов]] (1877 — 1901) — македонски револуционер и просветен деец, учесник во македонското револуционерно движење, член, секретар и војвода на Македонската револуционерна организација * [[Љубомир Весов]] (1892 — 1922) — македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, деец на Македонската револуционерна организација * [[Рајко Жинзифов]] — македонски преродбеник од XIX век * [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] — македонски национален просветител, учител и прв драмски писател од XVIII век * [[Иван Георгов]] — педагог, научник, филозоф и историчар, четири пати ректор на [[Софиски универзитет|Софискиот универзитет]], основач и прв претседател на [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]] * [[Васил Главинов]] — основоположник на социјалистичкото движење во [[Македонија]] * [[Димитар Матов]] — фолклорист и етнограф * [[Александар Танев]] (1863 — 1932) — генерал на бугарската армија, началник на коњичката дивизија со која учестува во Битката кај Велес, [[Прилеп]] и [[Битола]] во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] * [[Андон Шулев]] (1874 — 1956) — правник и социјалист * [[Ѓошо Бојаџиев]] (1848 — 1878) — учител и собирач на народно творештво * [[Иван Крајничанец]] (1869 — 1942) — фармацевт, преведувач и собирач на народни умотворби * [[Алексо Мартулков]] (1878 — 1965) — социјалист и народен пратеник на македонското прогресивно движење во бугарското собрание * [[Милан Војницалија]] (1874 — 1939) — поет * [[Илија Кушев]] (1896 — 1922) — македонски револуционер, велешки војвода на Внатрешната македонска револуциона организација, член на Македонското студентско друштво „Вардар“. * [[Петар Михов]] (? — 1902) — член на [[ТМОРО]] * [[Ганчо Хаџи Панзов]] (1900 — 1936) — револуционер и поет * [[Богдан Поп Ѓорчев]] (25 мај 1904 — 15 јануари 1945, Велес) — македонски лекар, деец на ММТРО, соработник со фашистичкиот окупатор и жртва на комунистичкиот режим * [[Ризо Ризов]] (1878 — 1956 ) — дееец на [[ВМОРО]] * [[Бане Андреев-Ронката]] (1905 — 1980) — активист на комунистичкото, работничкото и студентското движење во Југославија и Македонија меѓу војните * [[Јордан Леов]] (1920 — 1998) — македонски раскажувач, романописец и драмски автор. * [[Цвета Илиева]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Коца Алчева - Новакова]] (р.1917) — учесник во НОВ на Македонија * [[Нада Борисова]] (р.1922) — учесник во НОВ на Македонија * [[Веска Дусниева]] (р.1920) — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Бабунска]] (р.1920) — учесник во НОВ на Македонија * [[Галаба Бабунска]] (р.1906) — учесник во НОВ на Македонија * [[Павлина Бабунска]] (р.1904) — учесник во НОВ на Македонија * [[Васка Гачева|Васка Николова Гачева]] (1903 — 1961) — учесник во НОВ на Македонија * [[Костадинка Арсова|Костадинка Арсова Кусева]] (р.1916) — учесник во НОВ на Македонија * [[Маца Аџиристова]] (р.1913) — учесник во НОВ на Македонија * [[Стојна Бисинова]] (р.1918 — учесник во НОВ на Македонија * [[Савка Бондиќева]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Родна Боцева - Филипова]] (р.1914) — учесник во НОВ на Македонија * [[Трајанка Бошковска]] (р.1924) — учесник во НОВ на Македонија * [[Марика Бунибарова]] (р.1918) — учесник во НОВ на Македонија * [[Слоботка Варналиева]] (р.1916) — учесник во НОВ на Македонија * [[Анѓа Вишинова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Менка Вучковиќ]] (р.1914) — учесник во НОВ на Македонија * [[Лилјана Гаврилска]] (р.1920) — учесник во НОВ на Македонија * [[Александра Гашева]] (р.1922) — учесник во НОВ на Македонија * [[Драга Гонева]] (р.1922) — учесник во НОВ на Македонија * [[Грозда Гонева]] (р.1922) — учесник во НОВ на Македонија * [[Деса Гочева]] (р.1925) — учесник во НОВ на Македонија * [[Родна Давкова]] (р.1898) — учесник во НОВ на Македонија * [[Марика Дамкова]] (р.1909) — учесник во НОВ на Македонија * [[Рахилка Данаилова]] (1912 — 1976) — учесник во НОВ на Македонија * [[Менка Данаилова]] (1919 — 2005) — учесник во НОВ на Македонија и прва генерација повоени наставници * [[Депа Депинова]] (р.1906) — учесник во НОВ на Македонија * [[Маца Димова]] (р.1908) — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Деспотовска|Вера Никола Деспотовска]] (р.1916 — ) — учесник во НОВ на Македонија и носител на Партизанска споменица од 1941 година * [[Марија Димова|Марија Лефкова Димова]] (1885 — 1966) — учесник во НОВ на Македонија и носител на Партизанска споменица од 1941 година * [[Васа Димова (Велес)|Васа Тодорова Димова]] (р.1890) — учесник во НОВ на Македонија * [[Никодинка Димчева]] (р.1916) — учесник во НОВ на Македонија * [[Ленче Домазетова]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Василка Дуракова|Василка Димева Дуракова]] (1900 — 1969) — учесник во НОВ на Македонија * [[Родна Ѓоргова|Родна Илиева Ѓоргова]] (р.1913) — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Есенчева|Вера Ристова Есенчева]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Румена Зафирова|Румена Љубева Зафирова]] (р.1920) — учесник во НОВ на Македонија * [[Николина Здравева|Николина Бочварова Здравева]] (р.1925) — учесник во НОВ на Македонија * [[Марика Здравева-Манева]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Цвета Зафирова|Цвета Илиева Зафирова]] (р.1924) — учесник во НОВ на Македонија * [[Слоботка Игнова]] (р.1929) — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Илиева|Вера Андова Илиева]] (15 декември 1918-) — учесник во НОВ на Македонија и носител на Партизанска споменица од 1941 година * [[Руса Јанева-Гулистојанова]] (1891 — 1966) — учесник во НОВ на Македонија * [[Марија Јанковиќ|Марија Митрева Jанковиќ]] (р.1915) — учесник во НОВ на Македонија * [[Ленче Јованова-Журиќ]] (1921 — 1967) — учесник во НОВ на Македонија * [[Марика Јованова|Марика Караѓорѓева Јованова]] (р.1924) — учесник во НОВ на Македонија * [[Роза Јованова]] (р.1914) — учесник во НОВ на Македонија * [[Александра Јорданова|Александра Капчева Јорданова]] (1915 - ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Рада Јорданова]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Коца Јорданова]] (р.1924) — учесник во НОВ на Македонија * [[Сава Јосифова]] (р.1900) — учесник во НОВ на Македонија * [[Зора Капчева]] (р.1919-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Катарина Капчева]] (1883-1942) — учесник во НОВ на Македонија * [[Марија Каракостева]] (р.1905-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Бранка Кимова-Најдова]] (р.1921) — учесник во НОВ на Македонија * [[Борис Мајсторов]] (1935 — 2008) — македонски глумец, режисер и драматург. * [[Боре Ангеловски]] (1944 — 2009) — истакнат театарски деец, глумец, режисер, бекетолог, основач и уметнички раководител на ''Младинско Драмско Студио - Велес'', основач и уметнички раководител на ''Театар Чекори - Скопје'' * [[Петре Прличко]] (1907 — 1995) — доајен на македонската глума * [[Васил Зафирчев]] (1980) — глумец и режисер<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.vasilzafircev.com.mk/?ItemID=D3DAB0F827C71E4CACDCB0AB6EC66616 |title=''Биографија на Зафирчев'' |accessdate=2009-02-18 |archive-date=2008-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080907220847/http://www.vasilzafircev.com.mk/?ItemID=D3DAB0F827C71E4CACDCB0AB6EC66616 |url-status=dead }}</ref> * [[Оливер Китановски]] ([[1980]] - [[2001]]), [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]], припадник на [[Единица за специјални задачи „Тигар“|ЕСЗ Тигар]] * [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]] — глумец * [[Јордан Витанов]] — глумец и режисер * [[Зоран Љутков]] — глумец * [[Кирил Гравчев]] - глумец * [[Александар Ѓорѓиев]] - глумец * [[Игор Крајчев]] (1981) — поет и писател, основоположник на епската фантастика во Македонија * [[Јордан Поп Јорданов - Орцето]] — македонски револуционер, водач на [[Гемиџиите]] * [[Константин Кирков]] — македонски револуционер, член на [[Гемиџиите]] * [[Илија Трчков]] — македонски револуционер, член на [[Гемиџиите]] * [[Владимир Пингов]] — македонски револуционер, член на [[Гемиџиите]] * [[Димитар Мечев]] — македонски револуционер, член на [[Гемиџиите]] * [[Георги Богданов]] — македонски револуционер, член на [[Гемиџиите]] * [[Милан Арсов]] — македонски револуционер, член на [[Гемиџиите]] *[[Александар Ацев]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Александар Митрев]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Алексо Демниевски - Бауман]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија, учесник во Шпанската граѓанска војна и учесник во НОВ *[[Трајко Мишковски]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија, учесник во Шпанската граѓанска војна и учесник во НОВ *[[Мино Богданов]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и раководител во НОАВМ *[[Ванчо Хаџипанзов]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Благој Ѓорев]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Десанка Ѓорева-Кепева]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Вера Бабунска]] — македонска партизанка, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Никола Бабунски]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Марија Камишова - Нонча]] — македонска партизанка, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Савка Манеска]] — македонска партизанка, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Маца Карбева]] — македонска партизанка, борец за слобода на Македонија, учесник во НОВ и на Првото заседание на [[АСНОМ]] *[[Благој Кирков]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Боро Коробар]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Миле Михајловски]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Димче Мирчев]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Димко Митрев]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Ангел Мојсовски]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Никола Оровчанец]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Панче Јордашевски]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Панче Пешев]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија, композитор и учесник во НОВ *[[Трајче Петкановски]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Славчо Деловски]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Благој Страчковски]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ ;Спортисти *[[Пепи Манасков]] — ракометар *[[Панче Ќумбев]] — фудбалер *[[Владимир Темелков]] — ракометар *[[Дејан Манасков]] — ракометар ;Уметници * [[Ангел Димовски - Чауш]] (1952) — академски вајар * [[Александар Сашко Попов]] (1933) — академски сликар * [[Војко Јаневски]] (1940) — академски сликар * [[Атанас Талевски]] (1954) — фотограф * Д-р [[Фехим Хусковиќ]] (1967) — академски графичар * [[Ангел Коруновски]] (1979) — академски вајар * [[Спасе Перовски]] (1971) — академски сликар * [[Живко Пренџов]] (1957) — академски графичар * [[Борче Стојанов]] (1972) — академски сликар * [[Илчо Стојанов]] (1973) — академски вајар и вајар * [[Славе Петков]] — копаничар * [[Љубомир Бисинов]] — копаничар * [[Светозар Богдановски]] — изработувач на музички инструменти * [[Миле Манчевски]] (1963) — карикатурист * [[Ристо Јанев]] (1929 — 2016) — академски вајар и сликар{{Div col end}}'''Починати во Велес:''' * [[Лела Дакиќ]] — учесник во НОВ на Македонија (загината во битките за [[ослободување на Велес]]) == Збратимени градови == * [[Податотека:Flag of Bulgaria.svg|20px|Бугарија]] [[Перник]], [[Бугарија]] * [[Податотека:Flag of Bulgaria.svg|20px|Бугарија]] [[Свиштов]], [[Бугарија]] * [[Податотека:Flag of Romania.svg|20px|Романија]] [[Слобозија]], [[Романија]] * [[Слика:Flag of Serbia.svg|20п|Србија]] [[Сомбор]], [[Србија]] <ref>[http://www.soinfo.org/vesti/tag/veles/ Напис за збратимувањето на Сомбор и Велес] - Информативен портал на градот Сомбор {{sr}}</ref> * {{знамеикона|Croatia}} [[Самобор]], [[Хрватска]] * {{знамеикона|Croatia}} [[Пула]], [[Хрватска]] (документ за партнерство) * [[Податотека:Flag of Poland.svg|20px|Полска]] [[Новогард]], [[Полска]] ==Велес како мотив во уметноста== * „Велешката градска кафеана“ — песна на македонскиот писател [[Васил Тоциновски]] од 2023 година.<ref>Никола Алтиев, „Поезија со докажани вредности“, ''Современост'', број 3, 2023, стр. 114.</ref> == Поврзано == * [[Велес (бог)|Бог Велес]] * [[Македонија]] * [[Градови во Македонија]] * [[Општина Велес]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{рв|Veles}} * [http://www.veles.gov.mk/ Службен портал на Општина Велес] * [http://teatarveles.mk/ Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“ — Велес] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130317025640/http://teatarveles.mk/ |date=2013-03-17 }} * [http://www.derven.mk/ ЈКП „Дервен“ — Велес] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130520075920/http://www.derven.mk/ |date=2013-05-20 }} * [https://macedoniafromabove.mk/veles/index.htm?language=mk Велес на дланка - 360° виртуелен водич] {{ГеоКомпас |hub = Велес |type = ex |С = [[Отовица]] |СЗ = [[Катланово]] |СИ = [[Лозово]] |З = [[Горно Оризари (Велешко)|Горно Оризари]] |И = [[Штип]] |Ј = [[Сирково]] |ЈЗ = [[Извор (Велешко)|Извор]] |ЈИ = [[Градско]] }} {{Градови во Македонија}} {{Општина Велес}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Велес| ]] [[Категорија:Градови во Македонија]] [[Категорија:Општина Велес]] 26rlqf2cevmhq2wbkazxrpx2dihb67g 0 1691 5583447 5549507 2026-06-27T22:06:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583447 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Галичник | слика= Galichnik-View-Northern-Slope.jpg | опис= Галичник денес | општина={{Општинскигрб|Општина Маврово и Ростуше}} | регион=[[Река (регион)|Река]] | население=48 | година= 2002 | поштенски број= | надморска височина=1&nbsp;270 - 1&nbsp;500 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=35 | lat_sec=39 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=39 | lon_sec=11 | слава= [[Петровден]] | мрежно место= www.galichnik.mk | карта = Галичник во Општина Маврово и Ростуша.svg }} '''Галичник''' — [[село]] во [[Општина Маврово и Ростуше]], во областа [[Рекански регион|Мала Река.]] Сместено е на падините на планината [[Бистра]], во центарот на регионот [[Мијачија]]. Галичник е туристичка знаменитост поради неговата автентична архитектура, богатото културно наследство и восхитувачките пејзажи. == Етимологија на името == Првата варијанта за потеклото на името „Галичник“ вели дека тоа е изведено од името на реката [[Галик]] која тече близу до [[Солун]]. Втората варијанта вели дека тоа е наречено Галичник по големиот број на „диви кокошки“ - ''галици'', кои живееле на месноста над сегашната црква Св. Петар и Павле, која има јужна диспозиција. == Историја == === X — XV век === [[Податотека:Nosii-Galicnik(1903-1908).jpg|мини|десно|250п|Секојдневие на чешмата „Упија“]] Најстарите сознанија за настанувањето на Галичник датираат од [[X век]] и почетокот на [[XI век]]. Се смета за едно од најстарите села во [[Мијачија|мијачкиот]] предел. Првиот период на селото е карактеризиран со мешање на [[Власи|Влашки семејства]] со [[Македонци]] со словенска култура. Престојувањето на Власите во мијачкиот предел го потврдуваат некои топоними од околината на Галичник, како и презимињата на некои од денешните галички семејства: Куцулоски, Гугулоски, Кипроски. === XVI — XVIII век === Вториот период на Галичник е [[Турско ропство|турското владеење]]. Иако имало обиди за [[Исламизација|исламизирање]] на населението, тоа останало [[христијанство|христијанско]], во голема мера благодарение на предводништвото на [[Томо Томоски (преродбеник)|Томо Томоски]]. Томоски е најпознатиот првенец на селото на преминот од [[XVII век|XVII]] кон [[XVIII век]]. Заради експанзијата на немакедонското население во денешна [[Албанија]], што и било поттикнувано од турската власт, во Галичник од XV до XVIII век постои континуирано доселување. === XIX век === [[Податотека:Mijacko zname.jpg|мини|лево|230п|Знаме на Мијаците од [[XV век]]]] [[Податотека:Molba za dozvola za kupuvanje, Galicnik, 1917.JPG|мини|210п|Молба со таксена марка, од Кипро Митрев од селото Сушица, Галичничка околија, да му се издаде дозвола да си купи овци. (18 март 1917)]] Во [[XIX век]], благодарение на доселувањето, високиот наталитет, но и поволните економски услови за сточарство, Галичник е веќе мал град. Турски патописци зборуваат за Галичник во XVIII и XIX век како битен економски центар, не само за регионот, туку и за империјата. Кон крајот на XIX век, Галичник бил поголем и од [[Гостивар]]. [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] во втората половина на XIX век вели дека селото имало 500 куќи. Ако се земе дека во една куќа би живееле во просек 8 луѓе, тогаш бројот на населението би се движел околу 4.000. Галичник во овој период има значително културно влијание во европскиот дел на Османлиското Царство, главно преку своите преродбеници: [[Партенија Зографски]], [[Ѓорѓија Пулевски]], Макарија Фрчкоски, [[Панајот Гиновски]] и др. Во {{Римски|19}} век, Галичник било село во Реканската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. === XX век === [[Податотека:Galičnik, old.jpg|мини|лево|250п|Галичник и Галичани во почетокот на XX век]] Третиот период во историјата на Галичник е од [[1912]] до денес. [[Балкански војни|Балканските војни]] делувале негативно на овчарството, затоа што со грчката окупација било оневозможено зимување на овците во [[Егејска Македонија]]. Сепак, оваа дејност, почнала да стагнира уште во XIX век. Сè поголем дел од мажите оделе на печалба, каде се специјализирале во разни занаети: млекарство, пекарство, слаткарство итн. Во 30-те години на [[XX век]], галичките печалбари веќе имале насобрано големо богатство, а некои од нив биле и милионери во тогашни американски долари. Пример за вакви успешни стопанственици биле Васе Чоланчески, Софре Лоноски, Аврам Лоноски и Огнен Алаутоски. [[Податотека:Куќа на Трајан и Ристе Поповски.jpg|мини|десно|250п|Куќата каде бил одржан состанокот на месната комунистичка ќелија]] Во куќата на Трајан и Ристе Поповски, бил одржан првиот состанок на галичката ќелија на [[Комунистичка партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. Одржувањето било на 20 април 1942 година, во присуство на членот на Покраинскиот комитет на КПЈ, [[Кузман Јосифовски - Питу]]. Вкупно 23 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Географија и местоположба == Се наоѓа на падините на планината [[Бистра (планина)|Бистра]], во срцето на регионот на мијачкиот крај, во пределот [[Рекански регион|Мала Река]], на 16 километри до [[Маврово]] и [[Мавровско Езеро]] и 12 километри до ски-центарот „Заре Лазарески“. Најблиска градска населба до селото е градот [[Гостивар]], од кој е оддалечено 45 километри. Се наоѓа на [[надморска височина]] од 1270 до 1500 метри и е опкружен со пасишта. Познато е по „[[Галичка свадба|Галичката свадба]]“, традиционална и јавна летна свадба, што се одржува секоја година на селската слава - [[Петровден]]. За време на свадбата, се игра „[[Тешкото]]“ оро - што го симболизира надминувањето на тешкотиите во животот. {{панорама|Galicnik Bistra.jpg|950px|Планината Бистра и Галичник (во средината).}} == Стопанство == [[Податотека:Kashkaval-Galichki-Republik of Macedonia.jpg|мини|лево|230п|Галички кашкавал]] Во минатото, економијата на Галичник се засновала на овчарството, додека многу луѓе биле праќани на печалба - да работат надвор од земјата и да пратат дома пари. Денеска, Галичник е само туристичко одредиште, бидејќи месните жители одамна го имаат напуштено како трајно живеалиште. Повеќето од нив се враќаат да ги реновираат старите семејни куќи и да ги искористат како прибежиште за одмор од летните жештини. Интересно е да се забележи дека официјалниот број на жители на Галичник, преку зима е еден жител. Галичник е ценет по квалитетниот галички кашкавал, како и поради белото сирење. Галичник е познат и по локалната традиционална архитектура, летната Галичка уметничка колонија, како и поради околната недопрена природа. == Демографија == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |source= Податоците од 1948-2002 се според официјалните пописи<ref name=popisi>{{нмс | url = http://makstat.stat.gov.mk/pxweb2007bazi/Dialog/varval.asp?ma=Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk&ti=%CD%E0%F1%E5%EB%E5%ED%E8%E5+%ED%E0+%D0%E5%EF%F3%E1%EB%E8%EA%E0+%CC%E0%EA%E5%E4%EE%ED%E8%BC%E0+%F1%EF%EE%F0%E5%E4+%E8%E7%BC%E0%F1%ED%F3%E2%E0%9C%E5%F2%EE+%E7%E0+%E5%F2%ED%E8%F7%EA%E0%F2%E0+%EF%F0%E8%EF%E0%E4%ED%EE%F1%F2%2C+%EF%EE++%ED%E0%F1%E5%EB%E5%ED%E8+%EC%E5%F1%F2%E0%2C+%F1%EF%EE%F0%E5%E4+%EF%EE%EF%E8%F1%E8%F2%E5+%ED%E0+%ED%E0%F1%E5%EB%E5%ED%E8%E5+1948%2C+1953%2C+1961%2C+1971%2C+1981%2C+1991%2C+1994+%E8+2002++%E3%EE%E4%E8%ED%E0+%28%F1%EE%E3%EB%E0%F1%ED%EE+%F2%E5%F0%E8%F2%EE%F0%E8%BC%E0%EB%ED%E0%F2%E0+%EE%F0%E3%E0%ED%E8%E7%E0%F6%E8%BC%E0+%EE%E4+1996+%E3%EE%E4%E8%ED%E0%29&path=../Database/%CF%EE%EF%E8%F1%E8/%CF%EE%EF%E8%F1%E8%20%ED%E0%20%ED%E0%F1%E5%EB%E5%ED%E8%E5%201948%20-%202002/&lang=18 | title = Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) | publisher = Државен завод за статистика }}</ref> |1948 |906 |1953 |948 |1961 |644 |1971 |17 |1981 |10 |1991 |1 |1994 |1 |2002 |3 |2021 |48 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Галичник живееле 3.300 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":0">Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр.263.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Галичник се води како чисто македонско село во Реканската каза на Дебарскиот санџак со 605 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|48}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Галичник имало 4.840 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905, рp. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.700 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во почетокот на XX век во Галичник живееле околу 3.300 жители. Во наредните години бројот на населението на селото Галичник ја надминувало и бројката од 4.000 жители. Селото броело 644 жители во [[1961]] година, додека во [[1994]] година во селото има само еден жител. Поради силните миграциски процеси кои го зафатиле Галичник, според пописот од 2002 година, се забележани само 3 постојани жители, сите [[Македонци]]. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 48 жители, од кои 47 [[Македонци]] и 1 [[Македонски Власи|Влав]]. {{Пописи|3.300|4.840|906|948|644|17|10|1|1|3|48}} === Родови === Галичник е македонско село. Родовите во селото се следните: Фрчковци ( од овој род се Макарија и последниот иконописец Кузман Фрчкоски) Шаровци, Барјамовци, Карговци, Кауриновци, Бабалијовци, Бошковци, Кутревци, Тортевци, Качевци, Чалчевци, Чараповци, Србиновци, Пулевци (од овој род е [[Ѓорѓија Пулевски|Ѓоргија Пулевски]]), Гугуловци, Церговци, Ченгеловци, Шаклевци, Воперовци, Чоланчевци, Ѓозинци, Колачевци, Јуруковци, Змејковци, Желчевци, Писевци, Ѓиновци (од овој род е [[Панајот Гиноски|Панајот Ѓиновски]]), Гуржовци, Ѓурчиновци, Канчевци, Плачковци, Угриновци, Дренковци, Устреловци, Филиповци, Кумевци, Голчевци, Тулевци, Баловци, Сармовци, Мачкинци, Камиловци, Шукриовци, Поповци, Гуловци, Кржаловци, Чудуловци, Черепналковци, Салтановци, Жукинци, Паковци, Пачауровци, Чутинци, Граорковци, Дирлевци, Грандевци, Каркинци, Лепчевци, Барјамовци, Брмбалевци, Кудузовци, Стричевци, Перчуклијевци, Лулевци, Глувчевци, Чудевци, Ванковци, Бумбаровци, Бошнаковци, Јанкуловци, Бужаровци, Синокапчевци, Ќипровци, Аџијевци, Пачовци, Куковци, Крцковци, Караѓозовци, Жантевци, Грдановци, Чурловци, Јонузовци, Кајовци, Нановци, Кеновци, Франговци, Брезовци, Музевци, Жиковци, Лајковци, Мицовци, Лоновци, Мангаровци, Шалевци, Цубаловци, Цинцаровци, Куцуловци, Меловци, Кајчевци, Лакинци, Трбушковци, Личеновци (од овој род е [[Лазар Личеноски]]), Билинци, Беќовци, Ѓургевци, Раповци, Клачовци, Муратовци, Мешковци, Кереловци, Коџоловци, Ондовци, Слендовци, Топузовци, Мандичевци, Сучковци, Шандуловци, Шулевци, Влчевци, Чаловци, Контевци, Бундалевци, Бундовци, Плешковци, Геговци, Панговци, Дојчиновци, Бислимовци, Кецкаровци, Марковци, Сиљановци, Трошановци, Лузевци, Шотаровци, Прлеовци, Жеваировци, Томовци, Маревци и Сарџовци (од овој род се Кајевски). Скоро ниеден род не си го знае потеклото. == Културни и природни знаменитости и туризам == [[Податотека:Galichnik-St-Peter&Paul-Church.jpg|мини|десно|210п|Црквата „Св. Петар и Павле.]] [[Податотека:Црква „Св. Петка“ - Галичник (1).jpg|мини|десно|210п|Црквата „Св. Петка.]] ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> *[[Црква „Св. Петар и Павле“ - Галичник|Црква „Св. Петар и Павле“]] - средишната селска црква, изградена во 1930&nbsp;г., а осветена во 1931&nbsp;г. *[[Црква „Св. Петка“ - Галичник|Црква „Св. Петка“]] — црква од XVI век *[[Црква „Света Петка“ - Галичник|Црква „Св. Петка“]] — црква од V век и *[[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Галичник|Црква „Рождество на Пресвета Богородица“]] - најновата селска црква. Темелите се Осветени на 27 мај 2012 година. Ктитори [[Гора Трпевска]], (родена во Галичник), со сопругот Ванчо Трпевски и нивните синови Јован и Јане.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bigorski.org.mk/index.php?content_type=nastani&action=details&record_id=822|title=Осветување камен темелник и дар на вредна икона|publisher=Бигорски манастир|accessdate=2012-05-29}}</ref> === Галичка свадба === [[Податотека:galichka svadba 1919.jpg|мини|десно|Свадба во Галичник во 1919 година]] [[Податотека:Галичка Свадба.JPG|мини|десно|Оро на галичката свадба]] {{Главна|Галичка свадба}} Галичката свадба се одржува секоја година на [[Петровден]], (втората недела од јули). За разлика од порано, кога на Петровден во Галичник се склопувале и по над 40 бракови, денес свадбата има повеќе културно значење и е еден вид кутлурна манифестација. Денес Галичник живее од [[мај]] до [[октомври]] кога во него престојуваат над 50 семејства, најмногу пензионери со нивните внуци. Галичник е туристичка знаменитост заради својата архитектура и природни убавини. Постојат многу неискористени можности за популаризација на туризмот во селото. Хотелот Неда, изграден во [[1980]] година по заслуга на Велимир Гиновски, тогашен генерален директор на Југохром, нуди можности за добро летување, иако недостасуваат соодветни турискитчки пакети за постителите. === Ликовна колонија === Ликовната колонија во Галичник се организира секоја година во месец [[август]]. Првата колонија од овој вид била организирана во [[1990]] година, благодарение на залагањата на сликарот [[Нове Франговски]]. Колонијата традиционално се одржува во Хотелот Неда, а е финансиски поддржувана од Министерството за култура на Република Македонија. На 17 одржани колонии твореле уметници од [[Македонија]], [[Србија]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Албанија]], [[Романија]], [[Обединетото Кралство]], [[Јапонија]], [[Италија]], [[Унгарија]], [[Германија]] итн. Уметкичките дела, слики и скулптури, се прикажуваат на секои две години на соодветни изложби. === „Овчарски средби“ === Секоја година на ден-два пред [[Петровден]] се одржува т.н. овчарски натпревар во брзо стрижење и молзење, односно „Овчарски средби“. Освен натореварите во стрижење и молзење на овци има и борба на пеливани. Има изложба и дегустација на сирења и нивно оценување. Учествуваат повеќе фолклорни групи од Македонија од повеќе националности. Овие средби се одржуваат на бачилото „Вардар“. === Галичка архитектура === [[Податотека:Galičnik 03.jpg|мини|лево|250п|Галичка куќа]] Архитектурата е една од главните обележја на Галичник. Стрмниот и амфитеатрален терен е искористен за изградба на камени куќи врз изохипсите на теренот. Куќите имаат форма на кубус со благ пирамидален кров. Безбедноста и функционалноста биле главни фактори во изградбата. Куќите се градени на две, а подоцна и на три катни висини. Првата катна висина е т.н. ''трем'' - штала за добиток и два ''кледа'', кои претставувале темни визби, скоро вкопани во карпата врз која е изградена куќата. Втората катна висина е главниот станбен простор. Тука е сместена т.н. ''куќа'' - просторија со огниште каде се подготвува храна. Кај постарите куќи, таа го заземала скоро целиот простор, додека кај поновите, постојат повеќе ''одаи''. Третата катна висина е резервирана за спиење. Некои куќи имаат итн. ''шарена одаја'', која служела за прием на гости. Спратовите најчесто имаат централно поставени ходници - ''гизентии''. Некои од куќите имаат и ''параклис'' - мала просторија со икони, која служела за молење, што всушност претставува еден вид на домашна капела. Прозорците на галичките куќи биле историски релативно рано застаклени. Тие имаат различна големина. Колку се пониски, толку се помали. Ниските прозорци се заштитени со железни решетки. Куќите имаат по две до три влезни врати коишто се обрабени со делкани камења, кои им даваат уникатна привлечност. Првобитните куќи биле ''[[сламеница|сламеници]]''<ref>Томоски и Брезовски -„Галичка архитектура“</ref>, кои биле градени од кршен камен и покривани со слама, и имале приземје и кат. Приземјето бил тремот. Куќите кои денес можат да се видат во Галичник се главно градени кон крајот на XIX век и на почетокот на XX век. Ентериерот на галичките куќи е богат со дрвен мебел, иако приматот секогаш бил даван на функционалноста. == Галичник во литературата == Галичник е доста споменуван во литературата. За него има доста текстови од минатото. Има и голем број на публикации и книги во кои се истражува галичката култура. Галичник е опејуван и во доста песни. Најпозната песна е [[:s:Кондисал Ајрадин Паша|Кондисал Ајрадин Паша]] испеана од еден од најпознатите галичани [[Александар Сариевски]]. == Култура и спорт == === Носија === {{Главна|Носии од Мала и Долна Река}} Галичката носија, особено женската, е една од најпознатите во [[Македонија]]. Се одликува со невообичаено богатство на детали. Исклучително е слична со другите мијачки носии од реканскиот крај ([[Лазарополе]], [[Тресонче]], [[Сушица]], [[Гари]] итн.). Во женската носија кои преовладуваат белата боја (накај жолта) и црвената боја. Белите клашнени облеки, украсени со црни гајтани, се главни одлики на „машката мијачка носија“. Ова е условено од климатските и стопанските услови во кои тие живееле (живеат) како сточари во планинските предели на планината [[Бистра]], [[Стогово]], [[Крчин]] и [[Кораб]]. == Мисли за Галичник == {{цитатник|...Малубројна по наталитет, многубројна по дух и школувана интелигенција, Мијачијата има преродбенички епицентар во Галичник. Од трите еднопросторни и духовни царства, Мијачијата јазично, етнички, народно и поединечно материјално и духовно, од своето славно писмено и усмено, фолклорно и уметничко (современо) творештво е најславно, најпрочуено - тоа е простор за кој постојано, и во војна и во мир, сакале да го освојат-присвојат, останало Мијачкото царство, хомогено, изворно, автентично. Понекогаш љубоморно завидно самото на себе, а камоли на други! Галичник. [[Ремек-дело]] на градителската мијачка рака-куќи-кули. Пред градот, град...|30px||[[Радован Павловски]]}} {{цитатник|...Кога од Охрид се оди за Маврови Анови по живописната долина на бистрата и бучна река Радика, на еден свијок пред Косоврашка Бања се појавува како со нежни бои насликан јапонски параван, планината Бистра, во чие подножје стрмно до Радика се спушта карпа висока речиси километар, а над неа се белеат како птичји гнезда, високи камени куќи, еден дел од Галичник...|30px||[[Лазар Личеноски]]}} {{цитатник|Ако Македонија е библиска земја, Галичник е нејзината последна реликвија!|30px||[[Петре М. Андреевски]]}} == Личности == [[Податотека:Ѓорѓија Пулевски (Галичник).jpg|мини|десно|250п|Статуа на Ѓорѓи Пулевски во Галичник]] * [[Макарија Фрчкоски]] - познат македонски иконописец и резбар. Дела:(иконостас Св.Јован Бигорски - дебарска околија, Св.Спас - Скопје каде што е гробот на Македонскиот великан Гоце Делчев и др.) * [[Јаков Фрчкоски]]-иконописец,Професор-прва генерација во средно уметничко училиште во Скопје * [[Кузман Фрчкоски]] - последен Македонски иконописец, потомок на Макарија Фрчкоски. Дела:(иконостас Св.Никола-Кичево,с. Трубарево - Скопско) * [[Александар Сариевски]] - познат пејач на македонски народни песни * [[Ѓорѓи Пулевски]] - македонски национален деец и војвода * [[Негрија Блажев]] - резбар * [[Ристе Бужаровски]] - Партизан, заменик командант на бригада * [[Димитрије Бужаровски]] - композитор * [[Велимир Гиновски]] - економист, министер за економија на СРМ, помошник министер за финансии на СФРЈ * [[Весна Гиновска]] - оперска дива * [[Партениј Зографски]] - преродбеник, владика, воспитувач на децата на руското царско семејство * [[Панајот Гиновски]] - македонски преродбеник и собирач на народно творештво * [[Иван Пендаровски]] — [[македонски]] револуционер и дебарски војвода на [[ВМОРО]] * [[Овентиј Фрчковски]] — свештеник;<ref>[http://www.bigorski.org.mk/index.php?content_type=nastani&action=details&record_id=2602 ''98-годишнина од страдалничкиот подвиг на о. Овентиј Фрчковски од с. Галичник'']</ref> *[[Ристо Равановски]] — македонски партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]].<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Беа, загинаа, останаа|first=Боро Кралевски и други|publisher=Историски Архив|year=1969|isbn=|location=Скопје|pages=119}}</ref> *[[Аврам Писевски]] — македонски партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]. *[[Глигор Брезовски]] — македонски партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]. *[[Данил Граорковски - Галичанчето]] — македонски партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]. *[[Коста Дојчиновски]] — македонски партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]. *[[Ристо Равановски]] — македонски партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]. *[[Саве Силјановски]] — македонски партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]. *[[Славе Ивановски]] — македонски партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]. *[[Софре Марковски]] — македонски партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]. *[[Трпко Дуковски]] — македонски партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]. *[[Елена Бошковска|Елена Аврамова Бошковска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Невена Бошњаковска|Невена Дингова Бошњаковска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Ана Бужаровска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Невена Бужаровска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Кала Гривчева|Кала Трпкова Гривчева]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Љубица Дуковска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Боро Канчевски]] - организатор на НОБ *[[Лазар Личеноски]] - сликар * [[Глигор Муратовски]] - лекар * [[Кирил Муратовски]]-архитект * [[Фимчо Муратовски]] - симфониски диригент * [[Негре Новаковски]] * [[Елпида Паковска]] - примабалерина * [[Ивко Панговски]] - новинар * [[Јован Бошковски]] - писател * [[Славко Брезоски]] - архитект ====== По потекло од Галичник ====== *[[Љубомир Фрчкоски]] - македонски политичар. По потекло од родот Фрчковци. *[[Стево Пендаровски]] - македонски политичар. Поранешен претседател на [[Македонија|Република Македонија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.magazin.mk/%d1%81%d1%82%d0%b5%d0%b2%d0%be-%d0%bf%d0%b5%d0%bd%d0%b4%d0%b0%d1%80%d0%be%d0%b2%d1%81%d0%ba%d0%b8-%d0%be%d1%82%d0%ba%d1%80%d0%b8-%d0%bc%d0%be%d0%b5%d1%82%d0%be-%d0%bf%d0%be%d1%82%d0%b5%d0%ba%d0%bb/|title=СТЕВО ПЕНДАРОВСКИ ОТКРИ: "Моето потекло е од Галичник, јас сум од ова село"|date=2019-07-14|work=magazin.mk|language=mk-MK|accessdate=2019-09-11}}</ref> *[[Бисера Чадловска]] - диригент *м-р Олга Панго - балерина, кореограф, професор и уметнички директор на НОБ *Дејан Дуковски -драматург и сценарист * == Стопанство == Во минатото, економијата на Галичник се засновала на [[овчарство]]то, додека многу луѓе биле праќани на печалба - да работат надвор од земјата и да пратат дома пари. Денес, Галичник е само туристичко одредиште, бидејќи месните жители одамна го имаат напуштено како трајно живеалиште. Повеќето од нив се враќаат да ги реновираат старите семејни куќи и да ги искористат како прибежиште за одмор од летните горештини. Интересно е да се забележи дека официјалниот број на жители на Галичник, преку зима е еден жител. === Галички кашкавал === Галичник е ценет по квалитетниот [[Галички кашкавал]], како и поради [[белото сирење]]. Галичник е познат и по локалната традиционална архитектура, летната Галичка уметничка колонија, како и поради околната недопрена [[природа]]. == Галичка свадба == {{Главна|Галичка свадба}} [[Галичката свадба]] се одржува секоја година на [[Петровден]], втората недела од јули. За разлика од порано, кога на Петровден во Галичник се склопувале и по над 40 бракови, денес свадбата има повеќе културно значење и е еден вид културна манифестација. Денес Галичник живее од мај до октомври кога во него престојуваат над 50 семејства, најмногу пензионери со нивните внуци. Галичник е туристичка знаменитост заради својата архитектура и природни убавини. Постојат многу неискористени можности за популаризација на туризмот во селото. Хотелот „Неда“, изграден во 1980 година по заслуга на [[Велимир Гиновски]], тогашен генерален директор на [[Југохром]], нуди можности за добро летување, иако недостасуваат соодветни турискитчки пакети за постителите. == Ликовна колонија == Ликовната колонија во Галичник се организира секоја година во месец август. Првата колонија од овој вид била организирана во 1990 година, благодарение на залагањата на сликарот [[Нове Франговски]]. Колонијата традиционално се одржува во хотелот „Неда“, а е финансиски поддржувана од [[Министерството за култура на Република Македонија]]. На 17 одржани колонии твореле уметници од [[Македонија]], [[Србија]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Албанија]], [[Романија]], [[Велика Британија]], [[Јапонија]], [[Италија]], [[Унгарија]], [[Германија]] итн. Уметкичките дела, слики и скулптури, се прикажуваат на секои две години на соодветни изложби. == Овчарски средби == Секоја година на ден-два пред [[Петровден]] се одржува т.н. овчарски натпревар во брзо стрижење и молзење, односно Овчарски средби. Освен натореварите во стрижење и молзење на [[овци]] има и борба на [[пеливан]]и. Има изложба и дегустација на [[сирења]] и нивно оценување. Учествуваат повеќе фолклорни групи од [[Македонија]] од повеќе националности. Овие средби се одржуваат на бачилото „Вардар“. == Галичка архитектура == === Галичка куќа === [[Податотека:Galicnik, village, Macedonia.jpg|мини|десно|Галички куќи]] Архитектурата е една од главните обележја на Галичник. Стрмниот и амфитеатрален терен е искористен за изградба на камени куќи врз изохипсите на теренот. Куќите имаат форма на кубус со благ пирамидален кров. Безбедноста и функционалноста биле главни фактори во изградбата. Куќите се градени на две, а подоцна и на три катни висини. Првата катна висина е т.н. трем - штала за добиток и два кледа, кои претставувале темни визби, скоро вкопани во карпата врз која е изградена куќата. Втората катна висина е главниот станбен простор. Тука е сместена т.н. куќа - просторија со огниште каде се подготвува храна. Кај постарите куќи, таа го заземала скоро целиот простор, додека кај поновите, постојат повеќе одаи. Третата катна висина е резервирана за спиење. Некои куќи имаат итн. шарена одаја, која служела за прием на гости. Спратовите најчесто имаат централно поставени ходници - гизентии. Некои од куќите имаат и параклис - мала просторија со икони, која служела за молење, што всушност претставува еден вид на домашна капела. Прозорците на галичките куќи биле историски релативно рано застаклени. Тие имаат различна големина. Колку се пониски, толку се помали. Ниските прозорци се заштитени со железни решетки. Куќите имаат по две до три влезни врати коишто се обрабени со делкани камења, кои им даваат уникатна привлечност. Првобитните куќи биле сламеници[4], кои биле градени од кршен камен и покривани со слама, и имале приземје и кат. Приземјето бил тремот. Куќите кои денес можат да се видат во Галичник се главно градени кон крајот на XIX век и на почетокот на XX век. Ентериерот на галичките куќи е богат со дрвен мебел, иако приматот секогаш бил даван на функционалноста. == Култура и спорт == ==Галичник како тема во уметноста и во популарната култура== * „Кондисал Ајрадин паша“ - македонска народна песна.<ref>''Macedonian Folklore Classics'', Aleksandar Sarievski. Macedonian Radio and Television.</ref> * „[[Ајрадин-паша во село Галешник]]“ - македонска [[Епска народна поезија|епска народна песна]].<ref>Томе Саздов, ''Грива тресе, бисер рони'' (епска народна поезија). Скопје: Заштита, 1970, стр. 29-31.</ref> * „Галичник виа Њујорк“ - песна на македонската група „[[Љубојна]]“ од [[2017]] година.<ref>Соња Алексоска Неделковска, „Со енергијата ќе ги дигнеме сите на нозе“, ''Дневник'', година XXI, број 6288, понеделник, 13 февруари 2017, стр. 19.</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Galicnik Juni 2009 (18).JPG|Поглед на Галичник Податотека:Galicnik Juni 2009 (19).JPG|Еден дел од селото Податотека:Galicnik Juni 2009 (27).JPG|Вообичаената архитектура во селото Податотека:Galicnik Juni 2009 (44).JPG|Поглед на Галичник со селската црква во средина Податотека:Broj na ziteli po narodnost, Galicnik, 1917.JPG|Број на жители по народност во десет општини од градската општинска управа на град Галичник, 1917 година. Податотека:Dokument od gradska opstinska uprava od grad Galicnik, 1916.JPG|Документ на градската општинска управа од град Галичник, од 9 септември 1916 година. Податотека:Вила Доста - Галичник.jpg|Вилата Доста Куќа на Трајан и Ристе Поповски - спомен плоча.jpg|Спомен-плочата за ќелискиот состанок во 1942 година </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{рв|Galičnik}} * [http://www.galichnik-official.mk/GalichnikJ/index.php?lang=mk Официјално мрежно место за Галичник] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120808182252/http://www.galichnik-official.mk/GalichnikJ/index.php?lang=mk |date=2012-08-08 }} * [http://www.kam.org.mk/ Мрежно место на КАМ-Галичник] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080106174524/http://www.kam.org.mk/ |date=2008-01-06 }} * [http://pt.scribd.com/doc/77749677/Galicka-Povest Галичка Повест] — најдетална книга за историјата на Галичник, напишана од Ристо Бужароски * {{YouTube|id=ThslSSNLGEo|title=Документарниот филм „Галичник“ од 1940 година}} {{Општина Маврово и Ростуше}} {{КНМ-Маврово и Ростуше}} [[Категорија:Галичник| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Мавровско-ростушки села]] [[Категорија:Села во Општина Маврово и Ростуше]] gjoq2fk9fm2fwtu4s0zu7bizj4plize 0 1791 5583412 4888780 2026-06-27T20:09:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583412 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Лиценца за ПО | назив = ГНУ-ова општа јавна лиценца | изворен_назив = GNU General Public License | слика = [[Податотека:GNU General Public License 3 Logo.svg|180п]] | опис = Лого на ОЈЛ | автор =3 | авторско_право = [[Фондација за слободна програмска опрема]] | датум = 29 јуни 2007 | одобрена_ИОПО = да<ref name="osilicenselist">{{нмс |url=http://opensource.org/licenses/alphabetical |title=Licenses by Name |publisher=Open Source Initiative |accessdate=10 December 2009}}</ref> | одобрена_Дебијан = да<ref name="debianlicenses">{{нмс |url=http://www.debian.org/legal/licenses/ |title=Debian – License information |publisher=Software in the Public Interest, Inc. |accessdate=10 декември 2009}}</ref> | copyfree = не<ref>[http://copyfree.org/rejected Одбиени лиценци за статусот „копифри“] {{en}}</ref> | слободна_ПО = да<ref name="fsflicenselist">{{нмс |url=http://www.fsf.org/licensing/licenses/index_html#GPLCompatibleLicenses |title=Лиценци - Фондација за слободна програмска опрема |publisher=Фондација за слободна програмска опрема |accessdate=10 декември 2009 |archive-date=2008-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216005913/http://www.fsf.org/licensing/licenses/index_html#GPLCompatibleLicenses |url-status=dead }} {{en}}</ref> | копилефт = да<ref name="fsflicenselist" /><ref name="fsfcopyleft">{{нмс |url=http://www.fsf.org/licensing/essays/pragmatic.html |title=Копилефт: Прагматичен идеализам – Фондација за слободна програмска опрема |publisher=Лиценци - Фондација за слободна програмска опрема |accessdate=10 декември 2009}} {{en}}</ref> | поврзување = не (освен за поврзување на ГНУ АОЈЛв3 со ГНУ OJЛв3) | портал = [https://gnu.org/licenses/gpl.html gnu.org/licenses/gpl.html] }} '''ГНУ-овата општа јавна лиценца''' или '''ОЈЛ''' ([[англ.]] ''GNU General Public License'', ''GNU GPL'' или ''GPL'') ја има составено [[Ричард Сталман]] со цел да се употребува во рамките на [[ГНУ]] проектот. Развојот на [[лиценца]]та е смислена како обединување на слични лиценци кои биле користени за поранешните верзии на ГНУ Имакс (''GNU Emacs'') и други ГНУ програми. Иако лиценците имале слични поставки и цели, тие биле различни и специфични спрема својата програма. Целта на Сталман била да се осмисли една лиценца која би можела да се користи универзално, за било кој [[програмска опрема|програмски]] проект, и на тој начин да се олесни размената и слободното користење на изворниот код меѓу проектите. Првата верзија (''GPL version 1'') е издадена во јануари 1989. Актуелна е втората верзија од 1991 година. Во 2005 година во тек е подготовката на третата верзија. ГНУ-овата општа јавна лиценца ја има следнава структура: * Наслов; * Вовед; * Одредби и услови за умножување, разделба и менување (12 члена, последните два се однесуваат на отсуство на гаранција); и * Како да се применуваат овие одредби на вашите нови програми (кратко практично упатство). Оригиналниот текст можете да го најдете на следниот врска - [http://www.gnu.org/copyleft/gpl.html] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061205032748/http://www.gnu.org/copyleft/gpl.html |date=2006-12-05 }}. <font size="3">'''Напомена'''</font> ---- <table> <tr> <td width=38%> This is an unofficial translation of the GNU General Public License into the Macedonian language. It was not published by the Free Software Foundation, and does not legally state the distribution terms for software that uses the GNU GPL—only the original English text of the GNU GPL does that. However, we hope that this translation will help Macedonian language speakers understand the GNU GPL better. </td> <td width=10%> </td> <td width=52%> Пред вас е неофицијален превод na ГНУ-овата општа јавна лиценца на македонски јазик. Овој превод не е објавен од страна на Фондацијата за слободна програмска опрема (''Free Software Foundation''), и како таков не ги поставува правните услови за разделување на програмска опрема со ГНУ ГПЛ лиценца; само оригиналната англиската верзија објавена од Фондацијата слободна програмска опрема го чини тоа. Целта на овој превод е да се овозможи луѓето што не го познаваат англискиот јазик, подобро да ја разберат ГНУ-овата општа јавна лиценца. </td> </tr> </table> ---- == Наслов == ГНУ-ова општа јавна лиценца Верзија 2, јуни 1991 г. Авторски права: ''Copyright © 1989, 1991 Free Software Foundation, Inc., 59 Temple Place - Suite 330, Boston, MA 02111-1307, USA.'' Дозволено е умножување и копирање на дословни примероци на текстот од ова лиценца, но не е дозволено нејзиното менување. == Вовед == Мнозинството од лиценците за програмска опрема се составени со цел да Ви ја одземат слободата да го делите и менувате. За разлика од нив, ГНУ-овата општа Јавна јиценца има за намера да Ви ја гарантира Вашата слобода да делите и менувате слободна програмска опрема, и да обезбеди тој програм да биде слободен за сите негови корисници. Оваа општа јавна лиценца се применува на мнозинството на програмите на слободна програмска опрема и на секој програм за кој неговите автори се обврзуваат за неjзина употреба. (делот од програмската опрема на Фондацијата за слободна програмска опрема кој не е издаден под ГНУ-овата општа јавна лиценца, е опфатен со ГНУ-овата библиотечна јавна лиценца.) Секој, па и вие, може да ја употребува ГНУ-овата општа јавна лиценца. Кога зборуваме за слободна програмска опрема, мислиме на слобода, а не на цена. Нашите општи јавни лиценци се составени да ја осигураат вашата слобода на дистрибуција на примероци на слободна програмска опрема (и ако сакате, вие можете да наплаќате за ова услуга), да го добиете изворниот код или да ви биде достапен ако го посакате, да можете да ја менувате програмската опрема или да користите делови од некоја слободна програмска опрема во нова слободен програмска опрема, и да обезбедат да знаете дека горенаведеното можете да го правите. Да ги заштитиме вашите права, мораме да воспоставиме рестрикции кои забрануваат на било кој да Ви ги спори овие права и да Ви бара да се одречете од тие права. Овие рестрикции се претвораат во одредени обврски кои вие морате да ги исполните во случај да разделувате копии на оваа програмска опрема или во случај да ја менувате. На пример, ако разделите копии на оваа програма, бесплатно или за паричен надоместок, морате сите права кои и Вие ги имате да ги дадете на примателите. Морате да осигурате и тие да го добијат, или да им е на располагање, изворниот код. Морате да им ги покажете овие одредби, за и тие да ги спознаат своите права. Ние ги браниме вашите права преку два чекора: (1) го браниме оваа програмска опрема со заштита на авторски права, и (2) ви ја даваме ова лиценца која ви дава правна дозвола да ја умножувате, разделувате и/или менувате оваа програмска опрема. Понатаму, поради нашата заштита и заштитата на секој автор, ние сакаме да се осигураме дека секој разбрира дека нема гаранција за оваа слободна програмска опрема. Ако програмската опрема биде изменета од друг и, така изменета, биде проследена, ние сакаме примателите да знаат дека тоа што го имаат не е оригиналот и со тоа какви било проблеми внесени од страна на други да не се огледаат на угледот на оригиналните автори. Конечно, било којслободна програмска опрема е под постојана закана на патенти за програмска опрема. Ние сакаме да ја избегнеме опасноста дека тие што вршат редистрибуција на еден слободен програм, поединечно би добиле патентна лиценца и на тој начин таа програмска опрема да влезе во приватна сопственост. За да спречиме ваков случај, разјаснивме дека каков било патент мора да биде лиценциран за слободна употреба на сите или воопшто да не биде лиценциран. Следат прецизните одредби за умножување, разделување и менување. == Одредби и услови за умножување, разделба и промена == '''0.''' Оваа лиценца се однесува на секоја програма или друга творба која што содржи порака внесена од сопственикот на авторските права, кажува дека таа може да биде дистрибуирана под одредбите на ова ''Општа јавна лиценца''. Како „програма“, во натамошниот текст, се подразбира каква било програма или творба, и како „творба врз основа на програмата“ се подразбира самата програма или било која творба изведена од нејзе под Законот за авторски права: кажано со други зборови, творба која ја содржи програмата или дел од нејзе, или дословно или со измени или во превод на други јазици. (Во натамошниот текст, превод ќе биде означен, без ограничувања, како измена.) Секој корисник на оваа лиценца ќе биде именуван како „Вие“. Активностите, освен умножување, дистрибуирање и менување, кои не се покриени со ова лиценца се надвор од нејзиниот опсег. Чинот на извршување на програмата не е ограничен и производите на програмата се покриени од ова лиценца само ако нивната содржина претставува творба врз основа на програмата (независно од тоа што извршувањето на програмата ја направила таа творба). Да ли е тоа точно, зависи од тоа што таа програма прави. '''1.''' Вие можете да умножувате и дистрибуирате дословни примероци на изворниот код на програмата штом го добиете, на било кој медиум, под услов да на очигледен и адекватен начин на секоја копија објавите известување за авторските права и порекнување на гаранција; да ги сочувате неразделени сите пораки кои се однесуваат на ова лиценца и на отсутност на каква било гаранција; и на сите други приматели на оваа програма да им дадете една копија на оваа лиценца заедно со програмата. Вие можете да наплаќате хонорар за чинот на физичкиот пренос на копија на ова програма, и Вие можете по Ваш избор да понудите заштита во вид на гаранција во замена за хонорар. '''2.''' Вие можете да ја менувате Вашата копија или копии на ова Програма или на било кој нејзин дел, и така што остварите творба врз основа на оваа Програма, и да ги умножите и дистрибуирате тие измени или творби под одредбите од Членот 1, под услов да ги исполните следните услови: :'''а)''' Вие мора да предизвикате сите изменети податотеки да носат очигледни пораки кои известуваат дека сте ги измениле тие податотеки како и датумите на менувањето. :'''б)''' Вие мора да поттикнете било која творба која ја разделувате или објавувате, која во целост или во било кој нејзин дел содржи или е изведена од ова Програма или некој нејзин дел, да биде лиценцирана во целина и без наплата на сите трети лица под одредбите на ова Лиценца. :'''в)''' Ако изменетата програма вообичаено чита наредби интерактивно при нејзиното извршување, вие морате да поттикнете, при нејзиното извршување за таква интерактивна употреба и во вообичаен начин, таа да испише или прикаже известување за авторски права и известување дека нема гаранција (или дека Вие давате гаранција) и дека корисниците можат да ја разделуваат оваа програма под овие услови, и објаснување за корисникот како може да види една копија од ова Лиценца. (Исклучок: ако Програмата е интерактивна, но не е вообичаено за нејзе да прикажува таква порака, Вашата творба врз основа на ова Програма не е во обврска да прикаже таква порака.) Овие барања се применливи на изменетата творба во нејзина целина. Ако препознатливи делови на таа творба не произлегуваат од Програмата, и можат со право да се сметаат како независни и посебни творби сами по себе, тогаш оваа Лиценца, и нејзините одредби, не се применуваат на тие делови кога ги разделувате како посебни творби. Ако Вие ги дистрибуирате истите тие делови како дел од една целина која е творба врз основа на оваа Програма, дистрибуирањето на целината мора да биде според одредбите на оваа Лиценца, чии дозволи за други носители на ова лиценца се прошируваат на нејзе во целост, и со тоа на секој нејзин дел без разлика на тоа кој го напишал. Според тоа, овој член нема намера да бара права или да ги спори Вашите права на творби кои вие целосно сте ги направиле; напротив, намерата е да се спроведе правото на контрола над разделувањето на изведени или заеднички творби направени врз основа на оваа Програма. Понатаму, самото доставување на некоја друга творба која не е направена врз основа на ова Програма заедно со оваа Програма (или творба врз основа на оваа Програма) на медиум за паметење или дистрибуирање не ја доведува другата творба под рамките на оваа Лиценца. '''3.''' Вие можете да ја умножувате и дистрибуирате оваа Програма (или творба врз основа на нејзе, според член 2.) во објектниот код или во извршна форма под одредбите од гореспомнатите членови 1. и 2. под услов да спроведете еден од овие чина: :'''а)''' со нејзе да го приложите комплетниот изворен код во машинско читлива форма, кој мора да биде разделен во согласност со гореспомнатите членови 1. и 2. на медиум вообичаен за размена на програмска опрема; или, :'''б)''' со нејзе да приложите пишана понуда, со важност од најмалку три години, која дава на било кое трето лице, во замена за паричен надомест не поголема од трошоците на самата дистрибуција, комплетен и машинско читлив примерок од дотичниот изворен код, кој мора да биде разделен во согласност со гореспомнатите членови 1. и 2. на медиум вообичаен за размена на програмска опрема; или, :'''в)''' со нејзе да ја приложите информацијата која Вие сте ја примиле во смисла на понудата за дистрибуирање на изворниот код. (Оваа алтернатива е дозволена само за некомерцијална дистрибуција и само во случај да Вие сте ја добиле ова Програма во објектен код или во извршна форма спрема понудата, во склад со гореспомнатиот подчлен б).) Изворниот код за некоја творба подразбира најсаканата форма за правење измени врз творбата. За извршната творба, целосен изворен код го подразбира целиот изворен код со сите модули кои го чинат, плус какви било податотеки кои ја дефинираат интеракцијата, плус скриптите кои се користат да се контролира компилацијата и инсталацијата на извршната податотека. Меѓутоа, како посебен исклучок, разделениот изворен код не треба да вклучува било што што вообичаено се разделува (или како изворна или во бинарна форма) со главните компоненти (компајлер, јадро, и така натаму) од оперативниот систем на кој извршната податотека се извршува, освен доколку таа компонента самата ја придружува извршната податотека. Ако дистрибуирањето на извршниот или објектниот код се прави со понуда на пристап на еден примерок на одредено место, тогаш понудата на истоветниот изворен код од истото место ќе се зема предвид како дистрибуција на изворниот код, иако трети лица не се под принуда да го умножуваат изворот заедно со објекниот код. '''4.''' Вие не смеете да ја умножувате, менувате или подлиценцирате Програмата освен како што е изречно одредено во оваа лиценца. Каков било обид на друг начин да се умножува, дистрибуира или менува Програмата не е правосилен и автоматски ќе ги поништи Вашите права кон оваа лиценца. Меѓутоа, на лицата што добиле примероци, или права, од Вас под ова лиценца, нивните лиценци нема да им бидат поништени доколку тие лица ги почитуваат одредбите во целост. '''5.''' Вие не сте обврзани да ја прифатите оваа лиценца, бидејќи не сте ја потпишале. Меѓутоа, ништо друго не ви дава право да ја менувате и дистрибуирате Програмата или творби врз нејзина основа. Тие чинови се забранети со закон ако Вие не ја прифатите оваа лиценца. Во таа смисла, со менување или дистрибуирање на Програмата (или било која творба врз нејзина основа), Вие го потврдувате Вашето прифаќање на оваа Лиценца да го чините тоа кон нејзе, и сите нејзини одредби и услови за умножување, дистрибуирање и менување на Програмата или творби врз нејзина основа. '''6.''' Секој пат кога ја дистрибуирате Програмата (или било која творба врз нејзина основа), примателот автоматски ја прима Лиценцата од првобитниот автор-носител на лиценцата да ја умножува, дистрибуира или менува Програмата според овие одредби и услови. Вие не смеете да наметнувате дополнителни ограничувања на спроведувањето на правата овде дадени на тие приматели. Вие не сте одговорни за спроведување на оваа лиценца од страна на трети лица. '''7.''' Ако, како последица на судска пресуда или тужба за патентен прекршок или заради каква било друга причина (кој не мора да биде ограничен на патентни прашања), Ви се наметнати услови (било со судска пресуда, договор или на друг начин) кои се спротивни со условите на ова лиценца, тие не Ви даваат право на исклучок од условите на оваа лиценца. Ако не можете да ја дистрибуирате така што ќе ги задоволите истовремено Вашите обврски кон ова лиценца и било кои други прифатени обврски, тогаш како последица Вие воопшто не смеете да ја дистрибуирате ова Програма. На пример, ако некоја патентна лиценца не дозволува дистрибуирање на Програмата без наплаќање на хонорари од страна на сите што добиле примероци директно или индиректно од Вас, тогаш единствен начин да ја задоволите патентната лиценца и оваа лиценца е целосно да се воздржите од дистрибуирање на оваа Програма. Ако било кој дел на овој член се смета за неважечки или неприменлив под какви било околности, ќе се применува дополнението на овој член и членот во својата целост ќе се применува под други околности. Не е цел на овој член да ве наведе да прекршите какви било патенти или други сопственички права или да ја спори правосилноста на тие права; овој член има единствена цел да го заштити интегритетот на системот на дистрибуирање на слободна програмска опрема, кој се спроведува со примена на јавни лиценци. Многу луѓе имаат дадено несебичен придонес на широкото поле на програмска опрема кој се дели со таков систем и со потпора на доследната примена на тој систем; на авторот/учесникот е да одлучи дали тој или таа сака да дели програмска опрема со било кој друг систем и давачот на лиценцата не може да наметне таква одлука. Овој член има намера целосно да разјасни тоа што се верува дека е последица на остатокот на ова лиценца. '''8.''' Ако дистрибуирањето и/или употребата на оваа Програма е ограничена во одредени земји или со интерфејси кои се под патент или со авторски права, оригиналниот носител на авторските права и тој кој ја става оваа Програма под оваа лиценца може да додаде изречно ограничување со кое ги изоставува тие земји, и така дистрибуирањето да биде дозволено во или меѓу земји кои не се изоставени. Во таков случај, оваа лиценца го отелотворува тоа ограничување како да е напишано во целината на ова лиценца. '''9.''' Фондацијата за слободна програмска опрема повремено може да издаде ревидирани и/или нови верзии на Општата јавна лиценца (ОЈЛ). Такви нови верзии ќе бидат слични во духот со оваа верзија, но може да се разликуваат во поединости за да опфатат нови проблеми или прашања. Секоја верзија добива одреден број на верзија. Ако програмата укажува на број на верзија на оваа лиценца која се применува на нејзе и „било која понатамошна верзија“, тогаш Вие имате избор да ги следите одредбите и условите било на таа верзија или на било која понатамошна верзија издадена од Фондацијата за слободна програмска опрема. Ако Програмата не го специфицира бројот на верзијата на оваа лиценца, Вие можете да си изберете било која верзија која е издадена од страна на Фондацијата за слободна програмска опрема. '''10.''' Ако сакате да вградите делови од оваа Програма во други слободни програми чии услови на дистрибуција се различни, пишете му на авторот и прашајте го за дозвола. За програмска опрема која е под заштита на авторски права во корист на Фондацијата за слободна програмска опрема, пишете на Фондацијата за слободна програмска опрема; ние понекогаш правиме исклучоци од ова лиценца. Нашата одлука ќе биде заснована на две цели на сочувување на слободниот статус на сите дела направени врз основа на слободна програмска опрема и на општо ширење на насоките на делење и повеќекратна употреба на програмска опрема. '''БЕЗ ГАРАНЦИЈА''' '''11.''' БИДЕЈЌИ ОВАА ПРОГРАМАА Е ЛИЦЕНЦИРАНА БЕЗ ПАРИЧEН НАДОМЕСТ, НЕ ПОСТОИ ГАРАНЦИЈА ЗА ОВАА ПРОГРАМА, ДО СТЕПЕН ДОЗВОЛЕН СО ПРИМЕНЛИВИТЕ ЗАКОНИ. ОСВЕН ВО СЛУЧАЈ КАДЕ ИМА НАПИСМЕНО ДОСТАВЕН ИСКЛУЧОК СОПСТВЕНИЦИТЕ НА АВТОРСКИТЕ ПРАВА И ДРУГИ СТРАНКИ ЈА ДОСТАВУВААТ ПРОГРАМАТА „ТАКВА КАКВА ШТО Е“ БЕЗ БИЛО КАКВИ ГАРАНЦИИ, БИЛО ИЗРИЧНИ ИЛИ ТОЛКУВАНИ, ВКЛУЧУВАЈЌИ ГИ, НО БЕЗ НА НИВ ДА СЕ ОГРАНИЧАТ, ТОЛКУВАНИ ГАРАНЦИИ НА КОМЕРЦИЈАЛНА ВРЕДНОСТ И ПРИКЛАДНОСТ ЗА ОДРЕДЕНА УПОТРЕБА. ЦЕЛИОТ РИЗИК ВО ОДНОС НА КВАЛИТЕТОТ И ПЕРФОРМАНСИТЕ НА ОВА ПРОГРАМА ГИ СНОСИТЕ ВИЕ. АКО ПРОГРАМАТА СЕ ПОКАЖЕ КАКО НЕИСПРАВНА, ВИЕ САМИ ГИ СНОСИТЕ СИТЕ ТРОШОЦИ ЗА СИТЕ НЕОПХОДНИ СЕРВИСИРАЊА, ПОПРАВКИ И КОРЕКЦИИ. '''12.''' ВО НИКОЈ СЛУЧАЈ, ОСВЕН АКО ТОА НЕ ГО БАРА ОДРЕДЕН ЗАКОН ИЛИ ПИШАН ДОГОВОР, БИЛО КОЈ СОПСТВЕНИК НА АВТОРСКИТЕ ПРАВА, ИЛИ БИЛО КОЈА ДРУГА СТРАНКА КОЈА МОЖЕ ДА ЈА ДИСТРИБУИРА ОВАА ПРОГРАМА НА ПРЕТХОДНО ОПИШАН НАЧИН, ЌЕ БИДЕ ОДГОВОРНА КОН ВАС ЗА ШТЕТИ, ВКЛУЧУВАЈКИ БИЛО КОИ ОПШТИ, ПОСЕБНИ, СЛУЧАЈНИ ИЛИ ПОСЛЕДИЧНИ ШТЕТИ ШТО ПРОИЗЛЕГУВААТ БИЛО ОД КОРИСТЕЊЕТО ИЛИ ОД НЕСПОСОБНОСТА НА КОРИСТЕЊЕ НА ОВА ПРОГРАМА (ВКЛУЧУВАЈКИ НО НЕ ОГРАНИЧЕНО НА ГУБИТОК НА ПОДАТОЦИ ИЛИ НА ВНЕСУВАЊЕ НА ГРЕШКИ ВО ПОДАТОЦИТЕ ИЛИ НА ГУБИТОЦИ НАПРАВЕНИ ОД ВАС ИЛИ ОД ТРЕТИ ЛИЦА ИЛИ ОД НЕМОЖНОСТА НА ПРОГРАМАТА ДА СЕ ИЗВРШУВА ЗАЕДНО СО ДРУГИ ПРОГРАМИ), ДУРИ И ВО СЛУЧАЈ СОПСТВЕНИКОТ НА АВТОРСКИТЕ ПРАВА ИЛИ БИЛО КОЈА ДРУГА СТРАНКА ДА БИЛЕ СОВЕТУВАНИ ЗА МОЖНОСТА НА ТАКВИ ШТЕТИ. '''КРАЈ НА ОДРЕДБИ И УСЛОВИ''' == Како да се применуваат овие одредби на Вашите нови програми == Ако развиете нова програма, и ако сакате да биде од најголема можна корист за јавноста, најдобриот начин да се стори тоа е програмата да ја направите како слободна програмска опрема кои секој може да ја разделува и менува под овие услови. За да го сторите тоа, прикачите ги следниве објави на програмата. Најбезбедно е тие да се прикачат на почетокот од секоја изворна податотека за најефективно да се пренесе исклучокот на гаранција; и секоја податотека најмалку би требала да го има изразот „Авторски права“ со покажувач до таму каде каде може полната објава на тие права да се најде. една линија со името на програмата и опис што таа прави Copyright (C) *година* име на авторот Оваа програма е слободна програмска опрема; вие можете да ја разделувате и/или да ја менувате под условите на ГНУ-овата општа јавна лиценца објавена од Фондацијата за слободна програмска опрема; било како Верзија 2 од ова Лиценца, или (по Ваш избор) некоја покасна верзија. Ова програма се разделува во надеж дека ќе биде корисна, но БЕЗ БИЛО КАКВА ГАРАНЦИЈА; подеднакво ни без толкувана гаранција на КОМЕРЦИЈАЛНА ВРЕДНОСТ И ПРИКЛАДНОСТ ЗА ОДРЕДЕНА УПОТРЕБА. Видете ја ГНУ-овата општа јавна лиценца за повеќе детали. Вие треба да сте добиле примерок на ГНУ-овата општа јавна лиценца заедно со ова програма; во спротивно, пишете до Фондација за слободна програмска опрема (Free, 51 Franklin Street, Fifth Floor, Boston, MA 02110-1301, USA. Исто така, доставете информација како да се стапи во контакт со Вас преку електронска и обична пошта. Ако програмата е интерактивна, кога почнува да се извршува во интерактивен режим направете ја да дава кратка објава како следнава: Гномовизија верзија 69, Copyright (C) *година* име на авторот Гномовизија доаѓа АПСОЛУТНО БЕЗ ГАРАНЦИЈА; за детали внесете „покажи w“. Оваа програма е слободна програмска опрема и вие сте добредојдени да го редистрибуирате според определени услови; внесете „покажи c“ за деталите. Хипотетичките команди „покажи w“ и „покажи c“ би требале да ги покажат одветните делови на општата јавна лиценца. Се разбира, командите кои Вие ќе ги користите можат да се наречат и поинаку од „покажи w“ и „покажи c“; тие можат да бидат и кликнувања со глушецот или ставки од менито - било што што одговара на Вашата програма. Вие би требале исто да од Вашиот работодавач (ако работите како програмер) или од Вашето училиште, ако тоа постои, да барате да потпишат „одрекнување од авторските права“ над програмата, ако е тоа потребно. Еве еден пример, имињата се менуваат: Јојодин ДОО, се одрекнува од сите авторски права над оваа програма `Гномовизија' (која врши проток низ компајлери) напишана од Џемс Хекер. потпис на Тај Кун, 1 април 1989 Тај Кун, Претседател на Смена Оваа општа јавна лиценца не дозволува вградување на Вашата програма во неслободни програми во приватна сопственост. Ако Вашата програма е библиотека на под-рутини, Вие можете да сметате дека е покорисно да дозволите да неслободни приватни апликации се поврзуваат со таа библиотека. Ако е тоа вашата желба, употребите ја [[ГНУ-ова ограничена општа јавна лиценца|ГНУ-овата ограничена општа јавна лиценца]] (''GNU Lesser General Public License''). == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * [[ГНУ]] * [[ГЛСД]] * [[Слободна програмска опрема]] [[Категорија:Сметачко право]] [[Категорија:Лиценци за слободна содржина]] [[Категорија:Слободна програмска опрема]] [[Категорија:ГНУ|Општа јавна лиценца]] fcz9q1eq0suebel3zasteguv1iim4nw 0 1888 5583640 5551160 2026-06-28T11:24:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583640 wikitext text/x-wiki {{Другизначења}} {{Инфокутија Населено место | name = Дебар | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = [[Градови во Македонија|град]] | image_skyline = Поглед на Дебар 2.jpg | image_caption = Воздушен поглед на градот Дебар | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = | motto = | image_map = {{maplink |frame=yes |frame-width=300 |frame-height=200 |text=Местоположба на Дебар во [[Македонија]] |zoom=11 |type=point |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=3 |title=Дебар |coord={{coord|41|31|0|N|20|32|0|E}} }} | latd = 41 |latm = 31 |latNS = N | longd = 20 |longm = 32 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = {{грб|Југозападен Регион}} | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = {{општинскигрб|Општина Дебар}} | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 625 | population_footnotes = | population_total = 11.735 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = дебранец, дебранка, дебранци/дебарчанец, дебарчанка, дебарчани<ref>{{ОДРМЈ|Дебар}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Дебар}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = +389 046 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = DB | blank1_name = | blank1_info = | iso_code = | website = [http://dibra.gov.mk/mk/ www.dibra.gov.mk] | footnotes = }} '''Дебар''' — град во западниот дел на [[Македонија]] и административен центар на [[Општина Дебар]], која опфаќа уште и 17 села. Се наоѓа во [[Дебарска Котлина|Дебарското Поле]], покрај брегот на [[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]]. Претставува центар на крајниот западен регион, кој главно е населен со [[Македонци муслимани|Македонци од муслиманска вероисповед]] и [[Македонски Албанци|Албанци]]. == Потекло на поимот == [[Податотека:Debrani begstvo od balistite.jpg|мини|лево|220п|Бегство на дебрани од налетот на [[балисти]]те во 1942 година]] [[Податотека:Proslava za 9 maj vo Debar.jpg|thumb|left|200px|Прослава за 9 мај во Дебар.]] Голем дел научници тврдат дека името на градот ''Дебар'' е од [[Македонци|македонско]] потекло, односно со потекло и значење од [[Македонски јазик|македонскиот]], [[словенски јазици|старословенскиот и другите словенските]] јазици. На [[старословенски јазик]] именката ''дебар (дьбръ)'' означува ''долина, котлина''<ref name="ReferenceA">Станковска, Љубица. ''Средновековниот топонимски модел во Струмичко''. ''Акта Велјуса - Acta Veljusa'' - Зборник на трудови. Филозофски факултет, Скопје, 1984&nbsp;г. стр. 142</ref>, што соодветствува со местоположбата и околината во која што се наоѓа градот Дебар. Во [[Македонија]] постојат повеќе имиња на села, области, предели и други топоними кои се изведени од именката ''дебар'' како што е областа, а воедно и котлина, етнографски предел и општина [[Дебрца]] во [[Општина Дебрца|Охридско]], селата [[Дебреше]] (Гостиварско), [[Дебреште]] (Прилепско), [[Дебрец]] ([[Кајлари|Кајларско]]), [[Дебриште]] (Кавадаречко) (во постари записи и тетовското село [[Доброште]] се среќава како Дебреште), месноста Дебревник (Струмичко)<ref name="ReferenceA"/>, со една заедничка одлика дека се наоѓаат во долини и котлини, односно подножја на планини каде започнува долинскиот или рамничарскиот дел на котлините. Исто така, македонскиот просветител, преродбеник и учител [[Јордан Хаџи-Константинов - Џинот]] во своите записи, патописи и објавени статии во педесеттите години на 19 век, често го употребува зборот ''дебрина, дебрини'' за долини и котлини. Оттаму може да се заклучи дека името (топонимот) ''дебар'' е образувано од физичкогеографски, односно орографски термини со значење долина, односно котлина<ref name="ReferenceA"/>. Имајќи ја предвид местоположбата на градот Дебар и Дебарското Поле, денес во најголем дел потопоено под вештачкото езеро, како и пошироката област Горни и Долни Дебар, во котлина помеѓу планините [[Дешат]], [[Стогово]] и [[Јабланица]], а воедно и предел каде се составуваат долините на реките [[Радика]] и [[Црн Дрим]], со сигурност може да се заклучи дека градот го добил своето име од страна на своето староседелско македонско население и неговиот јазик, како резултат на својата географска положба. Но сепак името ''Дебар'' се споменува уште пред доаѓањето на Словените, односно зборот ''Дебар'' ѝ е познат на историјата уште пред нашата ера. Така во „Историја Уннов“ на стр. 86 пишува: „''Во 268 година пред Христа...Готите со 6000 лаѓи и 320 000 војници влегле во Св. Гора, го опседнале Солун, дошле до Дебар каде што се судриле со римската коњаница.''..“ Од ова произлегува дека Дебар е остаток од пражителите на тоа место, со чие се нарекувала целата долина (deboros) и покраина. Оваа теза ја потврдува и чешкиот историчар Иречек, кој меѓу другото вели дека зборот не е словенски, туку произлегува од латинскиот deboros, со значење ''котлина, долина''. Легендите на народниот раскажувач поинаку го толкуваат потеклото на името Дебар: Во свое време Дебар бил едно големо село, чии жители се занимавале со занаети и кираџилук. Кираџиите, патувајќи по стрмните патишта ги заморувале коњите, особено кога се враќале, бидејќи биле многу натоварени. Заморените коњи тие ги терале со „Ди-бре, ди-бре! “ и со времето овој назив останал да се употребува за селиштето. === Први записи за името === [[Податотека:IMARO cheti in Debar 1908.jpg|мини|лево|Дочек на дебарските чети на ВМРО во градот за време на [[Младотурската револуција]]]] Првиот пишан документ што го спомнува името Дебар е картата на [[Клавдиј Птоломеј]], направена околу средината на [[2 век|II век]] во која се нарекува ''Deborus''. [[Византија|Византискиот]] цар [[Василиј II]] знаел за неговото постоење, додека Феликс Петанчиќ го споменува под името ''Dibri'' во [[1502]]. Јастребов во „Стара Србија и Албанија“ („Споменик Српске Краљевске Академије“ кн.41) пишува: „Тој град (Дебар) и за време на Скендербега не постоел“. [[Скендербег]] ја отпочнал војната со Турците во 1444 година, што значи дека и тогаш градот Дебар не постоел. Според Јастребов, на местото на денешниот град Дебар, се наоѓало село Оровник. Ова тој го заклучува од исказите на некои стари [[Албанци]]. Меѓутоа, некој Мустафа Џуф од Лусна му кажал на Јастребова дека под Оровник треба да се подразбира месност што се простирала од денешниот Дебар на север близу до село Граждани. Летописецот Акрополита (1257 г.) вели дека на патот од [[Драч]], преку [[Мат]] во Дебар бил принуден да остане повеќе одошто требало, бидејќи патот бил опасен од востанатото население. Меѓутоа, овде искрснува прашањето дали под името Дебар се подразбира град или покраина. Повеќе од научниците сметаат дека овде станува збор за покраина бидејќи докази за постоењето на називот Дебар уште во XII, па и во XI век, има доста. Пред сè, арапскиот научник Идризи во 1153 година пишува: „Патот Via Egnatia за [[Скопје]] минувал од [[Драч]]-[[Тирана]]-Дебар под долината на реката [[Радика]], [[Маврови Анови|Маврови Ханови]], [[Горни Полог|Горни]] и [[Полошка Котлина|Долни Полог]] преку [[Жеден]] планина за [[Скопје]].“ Првпат градот Дебар под неговото име во географските карти е напишан во една карта издадена во 1545 година со „Dibri“. Потоа и Барлет, биограф на Скендербег во 1577 година вели „самиот бил во градот ''Горни Дебар''“. Од ова произлегува дека при крајот на XV и почетокот на XVI век имаме сигурни податоци за потоењето на градот Дебар.<ref name="ReferenceB">Градскиот дебарски говор,Панче Михаилов,Скопје,1974,стр. 3-7</ref> ==Географија и местоположба== [[Податотека:Дебар и Дебарското Езеро 02.JPG|thumb|мини|лево|Поглед на градот Дебар крај [[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]]]] Градот Дебар се наоѓа во [[Дебарска Котлина|Дебарската Котлина (Поле)]], на крајниот западен дел на [[Западна Македонија]] и воопшто на [[Република Македонија]] близу до границата со [[Албанија]]. Од [[Скопје]] е оддалечен 131 км, а најблиски градови до него се [[Струга]] (52 км) и [[Гостивар]] (71 км). Дебар лежи во југоисточниот дел на [[Дебарско Поле|Дебарското Поле]] во подножјето на планината [[Дешат]] (Крчин) на надморска височина од 625 метри. Исто така Дебар е опкружен и со планините [[Стогово]] на исток и [[Јабланица]] на југ, кои го одделуваат дебарскиот крај од соседните области [[Кичевско]] и [[Дримкол]] во [[Струшко]]. Градот Дебар се наоѓа на самиот брег до вештачкото [[Дебарско Езеро]], кое е заезерено со изградба на браната Шпилје во [[1969]] година на вливот (утоката) на реката [[Радика]] во [[Црн Дрим]], непосредно на јужниот крај на градот. Планините и брдата [[Крчин]], Тикварци и Пашина Ливада му даваат на градот прилично убав изглед. Низ Дебар минуваат неколку рекички како Вакуфска Река, Бански Поток, Цинцароска Река и некои помали. Водата од овие реки се влева во [[Црн Дрим]]. Климата во градот е мешовита од континентална и планинска со изразити одлики и на средоземната (средоземната) клима кои се резултат на силното климатско влијание од [[Јадранското Море]] кое доаѓа и се чувствува од запад по долината и течението на [[Црн Дрим]]. Зимите во Дебар се одликуваат со обилни снежни врнежи, а поради високите планини, јадранското влијание и постоењето на вештачкото езеро пролетта и есента се одликуваат со голема влажност и врнежи, додека летата се одликуваат со пријатна свежина. == Историја == [[Податотека:Skenderbeg-Debar-monument.jpg|алт=Споменик на Скендербег во центарот на Дебар|мини|Споменик на [[Скендербег]] во центарот на Дебар]] Населувањето на [[Словени]]те во Дебарската област се случува во VII и VIII век. Географските и топографските номенклатури говорат од XVII и XVIII век говорат дека Дебарската област била населена со словенско население. Така од 122 називи на селата во [[Дебарско]], 103 носат словенски имиња, додека другите 19 имаат турски називи. До навлегувањето на [[Турци]]те словенското и албанското население во дебарската област било [[христијанско]]. Но оттогаш започнува исламизирањето. Веројатно во почетокот ова исламизирање се вршело по барање на самото месно население. Тоа било предизвикано од чисто економски причини - зачувување на имотите, неплаќање даноци и добивање на разни други привилегии што им ги давала турската власт на муслиманите. Општото движење на македонското население од селата во градот е забележано од XVII век наваму. Ова е предизвикано од честите зулуми и засилените грабежи, Најголеми иселувања се забележани од селата на Два Брата Планина. Меѓутоа, Дебар особено нараснува околу средината и при крајот на XIX век. Турскиот патописец Хаџи Калфа во првата половина на 17 век во својата патописна белешка за Дебар вели: „Дибре е оддалечен од Цариград (Истанбул) седумнаесет дена одење пеш и се наоѓа меѓу Калкандела ([[Тетово]]), Кирчова ([[Кичево]]) и [[Охрид]]“<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр. 25</ref> Во 1832 година се воведува задолжителен данок - „бедел“ за христијанското население. Тоа доведува до исламизирање на многу христијански семејства. Во тоа време станале големи преместувања од селата кон Дебар и понатаму. Ова преместување продолжува низ целиот XIX век. На местото на македонското население се населувале [[Албанци]]. Отаде во дебарските говори се среќаваат многу албански зборови. Многу македонски фамилии доселени во Дебар си ги зачувале своите семејни имиња по селата од каде што дошле, како на пример ''Кочишки'', ''Броштички'', ''Осолнички'', ''Банишки'', ''Раички'', ''Макеларски'', ''Обочки'', ''Радоешки'', ''Отиштански'' и др. Хан во 1865 години бележи дека градот Дебар имал 2 000 куќи со 10 000 жители, додека Шемседин во 1891 година запишал дека Дебар бил населен со 20 000 жители. Како што може да се забележи Дебар бил најмногу населен во XIX век, а најмногу поради тоа што градот бил важен сообраќаен крстопат и еден од најголемите македонски трговски центри. Низ Дебар минувал главниот пат Via Egnatia. Во исто врмее градот ги опфаќал сите покраини од двете страни на средното течение на Црн Дрим - од [[Струга]] до [[Призрен]], од [[Тирана]] до [[Кичево]] и од [[Елбасан]] до [[Гостивар]]. Сето тоа му придавало големо значење на екномскиот центар на западната страна на Балканскиот Полуостров. Преку Дебар се движеле долги колони каравани во разни правци, за [[Албанија]], [[Солун]], [[Скопје]]. Најтесен контакт во трговски однос Дебар имал со [[Елбасан]], потоа со [[Битола]], [[Солун]] и [[Скопје]]. Во Дебар се внесувало жито, стока и манифактура, а се изнесувало значително количество кожи и тоа најмногу од ситна стока, потоа гајтан и земјени садови. Дебар се развивал сè до поставувањето на границата меѓу Југославија и Албанија кога неговото значење почнува нагло да опаѓа. Во тој период Дебар ја изгубил својата моќ на трговски центар. [[Податотека:Debar vo 2010 (6).JPG|мини|десно|Споменик на паднатите борци во Дебар]] Покрај трговијата, во Дебар било многу развиено занаетчиството. Најмногу развиени занаети биле којунџискиот, тервискиот, ковачкиот, ѕидарскиот, потоа опинчарскиот, бојаџискиот, зографскиот, казанџискиот и др. Интересно е што со занаетчиство најмногу се занимавало само македонското население, додека албанското повеќе било трговско. Околното население повеќе се занимавало со земјоделство, а помалку со сточарство. Во почетокот на XIX век во Дебарско почнува да се развива печабарството. Ова печалбарство го предизвика феудалниот поредок. Земјата се наоѓала во рацете на агите и беговите. Неа ја обработувало бедното македонско население, помалу и албанското. Наградите за вложениот труд биле мизерни. И тие требало да бараат начини за својот и опстанокот на своите семејства. Започнале масовни печалбарски миграции во [[Бугарија]], [[Турција]], [[Србија]], [[Романија]], па и во [[Египет]] и [[Соединети Американски Држави|Америка]]. Некои од печалбарите сосема се иселувале од Дебар и останувале постојано да живеат во местата каде што работеле. Денес потомци на дебарчани има во [[Солун]], [[Софија]], [[Белград]], [[Букурешт]], а во [[Скопје]] има и свое маало - „[[Дебар Маало]]“.<ref name="ReferenceB"/> Во 17-19 век многу развиена била Дебарската дрворезбарска школа. Нејзините претставници изработиле многу иконостаси во [[Македонија]], [[Бугарија]], [[Србија]] па дури и во [[Русија]]. Кон крајот на 19 век, во дебарскиот затвор бил затворен и измачуван од турските власти големиот македонски преродбеник [[Григор Прличев]], кој убаво го има опишано Дебар во својата автобиографија. Поради својот економски процут, богатството на своите жители и прочуеноста на дебарските мајстори-градители и ѕидари, во времето на Отоманското Царство постоела изреката: „''Стамбол гори, Дебар го гради''“. Вкупно 93 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Население == [[Податотека:Women from Debar, old.jpg|мини|десно|Македонки од Дебар во почетокот на XX век]] Во првиот организиран попис на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФР Југославија]] од 1948 година, во Дебарскиот срез имало 25.231 жител, од кои 4.698 во градот Дебар, а 20.533 во селата ([[Дебарско Поле]], [[Голо Брдо]], [[Жупа]], [[Рекански регион|Река]], [[Малесија]]). Од етнички аспект, населението го сочинувале 14.516 (57,5 %) [[Македонци]], 7.485 (29,6%) [[Албанци]], 2.913 (11,5 %) [[Турци]], 267 (1,05 %) [[Роми]] и 50 останати.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |title=архивска копија |accessdate=2018-05-08 |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |url-status=dead }}</ref> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во градот Дебар, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, во градот нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од [[2002]] година, градот Дебар има 14.561 жител<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија |accessdate=29 март 2016}}</ref>, додека новосоздадената [[Општина Дебар]] со новата организација броела 17.952 жители. Поради тешката економска состојба последните години е зголемено иселувањето од Дебар, чии жители најчесто се иселуваат во [[САД]]. ;Етнички групи Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало 14.561 жител и спаѓал во групата на средни градови.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Етнички гледано, населението е составено од:<ref name="попис" /> {{bar box |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |float=right |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[Македонски Албанци|Албанци]]|green|73.95}} {{Столбен постоток|[[Македонски Турци|Турци]]|orange|9.72}} {{Столбен постоток|[[Македонски Роми|Роми]]|cyan|7.41}} {{Столбен постоток|[[Македонци]]|red|7.24}} {{Столбен постоток|други|grey|1.50}} {{Столбен постоток|[[Македонски Срби|Срби]]|blue|0.15}} {{Столбен постоток|[[Македонски Власи|Власи]]|yellow|0.01}} {{Столбен постоток|[[Македонски Бошњаци|Бошњаци]]|black|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Народ!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | [[Македонци]] | 1.054 | 7,24 |- | [[Албанци]] | 10.768 | 73,95 |- | [[Турци]] | 1.415 | 9,72 |- | [[Роми]] | 1.079 | 7,41 |- | [[Власи]] | 2 | 0,01 |- | [[Срби]] | 22 | 0,15 |- | [[Бошњаци]] | 2 | 0,01 |- |други | 219 | 1,50 |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[албански јазик|албански]]|green|79.05}} {{Столбен постоток|[[македонски јазик|македонски]]|red|13.40}} {{Столбен постоток|[[турски јазик|турски]]|orange|6.56}} {{Столбен постоток|други|grey|0.52}} {{Столбен постоток|[[ромски јазик|ромски]]|cyan|0.34}} {{Столбен постоток|[[српски јазик|српски]]|blue|0.13}} {{Столбен постоток|[[бошњачки јазик|бошњачки]]|black|0.02}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | [[македонски јазик|македонски]] | 1.950 | 13,40 |- | [[албански јазик|албански]] | 11.510 | 79,05 |- | [[турски јазик|турски]] | 955 | 6,56 |- | [[ромски јазик|ромски]] | 49 | 0,34 |- | [[српски јазик|српски]] | 19 | 0,13 |- | [[бошњачки јазик|бошњачки]] | 2 | 0,02 |- | други | 75 | 0,52 |} ;Вероисповед Во Дебар се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[ислам]]|green|94.52}} {{Столбен постоток|[[православие]]|red|4.72}} {{Столбен постоток|[[Апостолски егзархат во Македонија|католицизам]]|orange|0.38}} {{Столбен постоток|други|grey|0.38}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | [[МПЦ|православни]] | 688 | 4,72 |- | [[ИВЗ|муслимани]] | 13.763 | 94,52 |- | [[Апостолски егзархат во Македонија|католици]] | 55 | 0,38 |- | други | 55 | 0,38 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Дебар: {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|4.698 | 1953|5.520 | 1961|6.323 | 1971|8.823 | 1981|12.201 | 1991|5.911 | 1994|13.340 | 2002|14.561 | 2021|11.735 }} {| class="wikitable" !Години !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !{{крат|Ост.|Останати}} !{{крат|б.п.|Лица без податоци}} !'''Вкупно''' |- |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |— |'''4.698''' |- |1953 |1.110 |4.122 |53 |83 |2 |87 |— |63 |— |'''5.520''' |- |1961 |1.009 |4.507 |195 |— |— |57 |— |555 |— |'''6.323''' |- |1971 |1.276 |6.681 |367 |0 |— |105 |— |394 |— |'''8.823''' |- |1981 |1.106 |8.625 |573 |1.030 |0 |37 |— |830 |— |'''12.201''' |- |1991 |1.375 |1.606 |1.149 |1.309 |0 |34 |— |438 |— |'''5.911''' |- |1994 |1.431 |9.400 |1.175 |1.103 |1 |34 |— |196 |— |'''13.340''' |- |2002 |1.054 |10.768 |1.415 |1.079 |2 |22 |2 |219 |— |'''14.561''' |- |2021 |419 |8.194 |911 |1.140 |2 |4 |5 |146 |914 |'''11.735''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Населби и маала == Градот е поделен на неколку маали и тоа: Варош, Будулец, Џиматовци, Горно Тикварци, Долно Тикварци, Мазија, Вакуф, Долна Маала, Муроец, Пичаковци, Шаваец и некои други помали. [[Податотека:Sv. Petka vo Debar (3).JPG|алт=|лево|мини|Православната црква Св. Петка]] == Знаменитости == Во непосредна близина на Дебар (веднаш после таблата од лева страна) се наоѓа селото [[Рајчица]] кое е всушност негово предградие, во кое се наоѓа женскиот манастир [[Свети Ѓорѓи Победоносец]] кој е [[метох]] на најбогатиот македонски манастир [[Свети Јован Бигорски]]. Манастирот е возобновен во [[1999]] година и денес таму повторно се слави Ѓурѓовден. Во близина на дебарските села [[Баниште]] и [[Долно Косоврасти]] се наоѓаат познатите [[Дебарски Бањи|Дебарски бањи]]. Во Дебар сѐ уште може да се најдат некои изумрени [[занает]]и како терзии, дограмаџии и останати занаети кои сѐ уште опстојуваат и во чаршиите во [[Прилеп]] и [[Битола]]. Исто така познати се и дебарските мајстори-ѕидари, како и дебарските тапанџии и зурлаџии. == Стопанство == [[Податотека:Дебар во Општина Дебар.svg|мини|десно|Дебар и принадлежната околина во рамките на Општина Дебар.]] Најпознати и најголеми стопански капацитети кои вработуваат голем број работници се рудникот и фабриката за гипс „Радика - КНАУФ“, „[[Дебарските Бањи]] Цаpа“ и хидро-централата „Шпилје“. Во Дебар работат и неколку килимари чии килими често се пласираат на странските пазари. Со осамостојувањето на [[Република Македонија|Македонија]] и отворањето на границата со [[Албанија]] во градот голем развој доживеа трговијата и малостопанството, бидејќи сè поголем број на жители од пограничните албански села и градови се снабдуваат со производи и услуги на пазарот во Дебар. == Личности == * [[Јован Дебарски]] (1018 - 1037) - прв поглавар на [[Охридска Архиепископија|Охридската Архиепископија]] и основач-ктитор на манастирот [[Манастир „Св. Јован Крстител“ - Бигорски|Свети Јован - Бигорски]] *[[Георги Граматик]] (втора половина на [[11 век|XI век]] - ?, почеток на [[12 век|XII век]]) - македонски средновековен свештеник, граматик и минијатурист * [[Штерјо Михајлов]] (1856 - 27 декември 1911, [[Рила]], [[Бугарија]]) - македонски револуционер, учесник во [[Разловечко востание|Разловечкото востание]] и војвода во [[Кресненско востание|Кресненското востание]] *[[Исаија Мажовски]] ([[1852]] – [[1926]]) — македонски национален преродбеник *[[Ислам Најдени]] ([[1864]] - [[1903]]) - албански просветен деец, основоположник на првото училиште на албански јазик во Дебар *[[Иван Божинов]] ([[1867]] - [[1927]], [[Софија]]) — македонски национален деец, писател, поет, издавач и печатар *[[Сефедин Пустина]] - албански револуционер, водач на [[Охридско-дебарско востание|Охридско-дебарското востание]] * [[Иван Аговски]] (24 јуни 1887 - 1925, [[Софија]])- македонски револуционер *[[Кирил Жерновски]] ([[21 октомври]] [[1897]] - [[28 декември]] [[1972]], [[Скопје]]) — македонски градежен инженер и редовен професор на [[Градежен факултет - Скопје|Градежниот факултет]] во [[Скопје]], делегат на [[АСНОМ|Второто заседание на АСНОМ]] * [[Живко Ошавков]] (6 јули 1913 - 18 февруари 1982, [[Скопје]]) - социолог и филозоф од [[Бугарија]], еден од основоположниците на социологијата во [[Бугарија]] * [[Билкис Болике]] (р.1913) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Милка Батиста]] (р.1925) — учесник во НОВ на Македонија * [[Петра Богдановска]] (р. 1906) — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Бојаџиска|Вера Цветко Бојаџиска]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Ресмија Велиу|Ресмија Реџем Велиу]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Магбуле Врзиволи]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Даница Гаровска]] (р.1922) — учесник во НОВ на Македонија * [[Деса Георгиева - Кутурец]] (р.1922) — учесник во НОВ на Македонија * [[Голопка Георгиевска]] (р.1921) — учесник во НОВ на Македонија * [[Елисавета Георгиева|Елисавета Ставрева Георгиева]] (1892-1976) — учесник во НОВ на Македонија * [[Јованка Георгиева|Јованка Леонова Георгиева]] (р.1923) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанска споменица од 1941 година]] * [[Стефка Гиновска|Стефка Илиева Гиновска]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Пауна Жерновска|Пауна Јакова Жерновска]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Фирдо Илица-Алили]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Милка Илоска]] (р.1922) — учесник во НОВ на Македонија *[[Александар Маринов]] ([[26 февруари]] [[1914]] ― [[13 ноември]] [[1944]] во [[Скопје]]) — [[Македонија|македонски]] партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] * [[Неџат Аголи]] (1914 - 28 април 1949, [[Голи Оток]]) - македонски правник и комунистички деец * [[Васил Куноски]] ([[20 ноември]] [[1916]] - [[13 јуни]] [[1993]]) - македонски поет за деца *[[Кемал Аголи]] ([[22 октомври]] [[1918]] — [[Голи Оток]], по [[1948]]) — комунистички деец, учесник во [[НОВ]] и делегат на Првото заседание на [[АСНОМ]] * [[Благоја Деспотовски - Шовељ]] (март 1919 - 7 октомври 1941, [[Скопје]]) *[[Стојче Митревски]] (? во Дебар — [[1946]] во [[Скопје]]) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] *[[Атанас Топаловски]] ([[1922]] во Дебар — [[1944]] во [[Тетово]]) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] *[[Љутви Руси]] ([[21 јануари]] [[1923]] - [[Скопје]], [[28 февруари]] [[1981]]) — македонски новинар, писател и преведувач од и на [[албански јазик]] * [[Лиман Каба]] (1924 - 7 април 1945, Банова Јаруга, [[Славонија]], [[Хрватска]]) - народен херој од НОБ * [[Неире Каба]] (1930-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Селија Каба|Селија Акиф Каба]] (р.1926)— учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Адивије Каба|Адивије Јаја Каба]] (р.1903) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Васил Тодоровски]] ([[1925]] во Дебар — [[1945]] во [[Срем]], [[Србија]]) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] * [[Ибе Паликуќа]] (1927 - 1944) - народен херој од [[НОБ]] *[[Ружа Паноска]] ([[10 март]] [[1927]]) - македонски лингвист, методичар, професор на Катедрата за македонски јазик и јужнословенски јазици на [[Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје|Филолошкиот факултет „Блаже Конески“]] во Скопје *[[Коста Крпач]] ([[1 јуни]] [[1927]]) - поранешен македонски филмски работник, поет, уредник и пропагандист *[[Спасе Куновски]] ([[24 септември]] [[1929]] - [[Скопје]], [[1 август]] [[1978]]) — македонски [[сликар]], најзначаен претставник на [[Сликарство#Надреализам|надреализмот]] и [[Метафизичко сликарство|метафизичкото сликарство]] во [[Македонија]] * [[Иван Ивановски]] ([[10 јуни]] [[1930]]) - македонски поет, писател за деца, театарски критичар *[[Масар Кодра]] ([[1932]] - [[Скопје]], [[2004]]) — македонски историчар, научен соработник, универзитетски професор. *[[Милан Панчевски]] ([[16 мај]] [[1935]] - [[9 јануари]] [[2019]]) - поранешен [[Република Македонија|македонски]] и [[СФРЈ|југословенски]] висок комунистички функционер, последен претседател на [[Сојузот на комунистите на Југославија]] *[[Јанка Атанасова]] ([[19 декември]] [[1935]] — [[1980]] во [[Скопје]]) — [[Македонија|македонска]] балерина * [[Јанко Обочки|Јанко Борисов Обочки]] (1935) - поранешен македонски [[хирург]], неврохирург, примариус и министер за здравство на [[СФРЈ]] и [[СР Македонија]] *[[Душко Костовски]] (1939 - [[Скопје]], 1995) - театарски, филмски и телевизиски глумец *[[Г’зим Острени|Г'зим Острени]] ([[1 ноември]] [[1942]]) - македонски политичар, главен командант на [[ОНА]] * [[Неџми Мехмети]] ([[1945]] - [[4 јули]] [[2005]], [[Скопје]]) - македонски писател и новинар, еден од доајените на новинарството на албански јазик * [[Јордан Даниловски]] (р. [[15 јануари]] [[1957]]) - македонски поет, критичар, есеист, романописец ==Дебар како тема во уметноста== * „Бог да убие дебрани“ - македонска народна песна.<ref>''Macedonian Folklore Classics'', Kiril Mančevski. Macedonian Radio and Television, MP 41035.</ref> == Збратимени градови == * {{знамеикона|Bulgaria}} [[Лом]], [[Бугарија]] * {{знамеикона|Kosovo}} [[Ѓаковица]], [[Република Косово|Косово]] * {{знамеикона|Turkey}} [[Капакли]], [[Турција]] == Галерија == <gallery mode=packed heights=100px> Податотека:Дебар (улица) 01.JPG|Улица во Дебар на влезот од јужната страна Податотека:Дебар (булевар).JPG|Главниот булевар во Дебар Податотека:Дебар (центар).jpg|Глетка од центарот на Дебар Податотека:Дебар (парк).jpg|Паркот во Дебар со споменикот на паднатите борци во НОБ Податотека:View Debar Macedonia.jpg|Поглед на градот Дебар и Дебарското езеро од браната [[Шпилје]] Податотека:Поглед на Дебар 3.jpg|Воздушен поглед Податотека:Поглед на Дебар.jpg|Воздушен поглед Податотека:Manastir-debar.jpg|Рајчичкиот манастир „Св. Ѓорѓи Победоносец“ Податотека:Debar Lake 2013 (4).JPG|[[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]] Податотека:HynkarTeqeDzamii.jpg|Хинкар и Теќе џамиите Податотека:Debar-Macedonia.JPG|Поглед на градот Дебар од селото [[Рајчица]] Податотека:Debar, Macedonia.jpg|Џамијата саат-кула Податотека:Debar, most.jpg|Мелнички мост, пред влезот во Дебар Податотека:Debar Lake 2013 (3).JPG|[[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]] </gallery> == Поврзано == {{Портал|Република Македонија}} * [[Општина Дебар]] * [[Југозападен Регион]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{рв|Debar}} * [http://dibra.gov.mk/mk/ Официјален портал на Дебар] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160729164435/http://dibra.gov.mk/mk/ |date=2016-07-29 }} * [https://maps.google.com/maps?q=%D0%94%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D1%80&hl=en&ie=UTF8&ll=41.515262,20.527439&spn=0.069795,0.169086&sll=41.44382,20.546751&sspn=0.034936,0.084543&t=h&hnear=Debar,+Macedonia+(FYROM)&z=13 Сателитска снимка на Дебар] на Google Maps. * [https://macedoniafromabove.mk/debar/ 360° Виртуелна прошетка низ Дебар и Дебарско во „Македонија на дланка“] {{Градови во Македонија}} {{Општина Дебар}} [[Категорија:Дебар| ]] [[Категорија:Градови во Македонија]] [[Категорија:Општина Дебар]] 8sb8km5iwexsdek9fcsip3zcqouhsps 0 3118 5583458 5550932 2026-06-28T00:03:34Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583458 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Гевгелија | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = Град | image_skyline = Gevgeli as it appears from Eidomeni - panoramio.jpg | image_alt = | image_caption = Поглед кон Гевгелија | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = Местоположба на Гевгелија во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 08 |latNS = N | longd = 22 |longm = 30 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Република Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Југоисточен Регион]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Гевгелија]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- established -->| established_title = | established_date = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 64 | population_footnotes = | population_total = 15,156 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = гевгеличанец, гевгеличанка, гевгеличани<ref>{{ОДРМЈ|Гевгелија}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Гевгелија}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = +389 034 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = GE | blank1_name = | blank1_info = | iso_code = | website = [http://www.gevgelija.gov.mk/ www.gevgelija.gov.mk] | footnotes = }} '''Гевгелија''' — град во југоисточниот дел на [[Македонија]], сместен во [[Гевгелиско-валандовска Котлина|Гевгелиско-валандовската Котлина]], област [[Бојмија]], во непосредна близина (3 км) на границата со општините [[Кукуш (општина)|Кукуш]] и [[Меглен]] во [[Егејска Македонија]], [[Грција]]. == Потекло на поимот == Најверојатно зборот Гевгелија потекнува од [[турски]]от збор ''gölgeli'', што означува место во кое има многу сенки. Според една легенда за настанок на името Гевгелија се смета дека еден [[дервиш]] кој дошол и не сакал да си оди од Гевгелија, бидејќи многу му се допаѓало местото. Жителите не сакале да го примат и решиле насила да го прогонат. Разлутен од тоа, дервишот почнал луто да ги проколнува жителите кои се исплашиле и го повикале назад со зборовите '''''гел-гери''''' што значи „ела назад“. Иако легенда, гевгеличани ова го сметаат за заклетва на предците т.е. секогаш да бидат добредојдени оние што одлучуваат да ги задомат своите идеи во градот. == Историја == [[Податотека:Gevgelija Ul. Kralja Petra.jpg|мини|лево|250п|Улица во Гевгелија некаде пред 1930 г.]] Гевгелија како град за првпат се споменува во официјални турски документи од 1664 година. Наоѓајќи се покрај многу важни патишта кои воделе од Солун и [[Дојран]] кон [[Струмица]] и [[Скопје]], околу 19 век, Гевгелија бележи значаен стопански подем.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр.20</ref> Гевгелија како град почнала да се развива уште од средината на {{римски|19}}, кога населението од овие краеви ја почувствувало потребата да создава современа населба во помош на минувачите-трговци и да биде домаќин на нивните патувања кон [[Близок Исток|Блискиот Исток]] со многубројни анови. Па така, од 1871 до 1886 година во Гевгелија биле отворени и првите занаетчиски дуќани. Ваквиот стопански и популациски растеж на населбата за да добие градска физиономија, односно заведувањето во катастарските книги како градска населба, официјално било извршено во 1886 година,<ref name="ReferenceA">Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр.21</ref> кога во административно-управен поглед станала средиште на посебна [[каза]] — Гевгелиска.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gevgelija.gov.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=8&Itemid=137&lang=mk|title=Историјат|publisher=Општина Гевгелија|accessdate=2016-02-04|archive-date=2016-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160119005926/http://gevgelija.gov.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=8&Itemid=137&lang=mk|url-status=dead}}</ref> Црквата „[[Црква „Вознесение Христово“ - Гевгелија|Вознесение Христово]]“ потекнува од 1842 година.<ref>{{нмс|url=http://www.povardarska-eparhija.org.mk/pe//index.php?option=com_content&task=view&id=367&Itemid=55|title=Цркви и манстири во Гевгелија|last=|first=|date=2020-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20231019180314/http://www.povardarska-eparhija.org.mk/pe//index.php?option=com_content&task=view&id=367&Itemid=55|archive-date=2023-10-19|url-status=live|access-date=2023-10-19|website=www.povardarska-eparhija.org.mk}}</ref> Вистински градски лик Гевгелија добива во 1886 година. На [[Референдум во Општина Гевгелија (2017)|референдум]] кој се одржал на 23 април 2017, граѓаните на Општина Гевгелија се изјасниле против отворање на рудници за металични суровини. Вкупно 54 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Општи одлики == [[Податотека:Град Гевгелија, Македонија 18 - panoramio.jpg|алт=Град Гевгелија, Македонија 18 - panoramio.jpg|лево|мини|Старата чаршија во Гевгелија]] [[Податотека:Gevgelija 56.JPG|алт=Gevgelija 56.JPG|мини|Центарот во Гевгелија]] Ова подрачје отсекогаш претставувало значајна крстосница за патниците и стоката кои патувале од [[Европа]] кон [[Блискиот Исток]] или обратно. Со изградба на железничката пруга Скопје-Гевгелија-Солун во [[1873]] година<ref>{{Наведено списание|last=Skenderi|first=Fauzi|last2=Hamiti|first2=Resul|date=Март 2018|title=ECONOMIC-GEOGRAPHICAL CHARACTERISTICS OF THE RAIL TRAFFIC IN THE REPUBLIC OF MACEDONIA|url=https://www.researchgate.net/publication/368392285_ECONOMIC-GEOGRAPHICAL_CHARACTERISTICS_OF_THE_RAIL_TRAFFIC_IN_THE_REPUBLIC_OF_MACEDONIA|journal=}}</ref> и на автопатот [[Автопат А1 (Македонија)|A1]], станала значаен транзитен коридор. Гевгелија се наоѓа 70 км од [[Солун]], а 165 км од [[Скопје]]. Токму поради значајните сообраќајници тука се вкрстуваат патиштата од [[север]] и [[југ]], така што Гевгелија претставува европска порта за сите оние кои тргнале на север. == Клима == Гевгелија се наоѓа на 64 метри [[надморска височина]] и е под влијание на [[средоземна клима]], пред сè, на средоземното климатско влијание од [[Егејското Море]]. [[Кожуф]] планина со својот највисок врв „Зелен бег“, кој се наоѓа на 2.167 метри надморска височина, претставува природна граница меѓу средоземната и континенталната клима. Гевгелија има 240 сончеви денови во годината, со годишна сума од 2.392 часови на осончување. Просечната годишна температура изнесува 14,3ºС, просечната годишна минимална температура изнесува 8,6ºС, додека просечната максимална годишна температура изнесува 20,6ºС. Највисоката максимална температура е измерена во [[јули]] [[2004]] година и изнесува 44,6ºС, а најниската минимална температура е измерена во декември 1999 година и изнесува -16ºС. Просечната годишна сума на врнежи изнесува 649 мм/м². Најмногу врнежи има во месеците [[октомври]] и [[ноември]], додека најсушни се [[јули]] и [[август]]. Меѓутоа, само на [[4 јуни]] [[2004]] година наврнаа 213 л/м². Просечниот број на денови со снежна покривка изнесува 4, а со магла 7 денови. Ваквите климатски погодности овозможуваат под ова средоземнолико поднебје да виреат и средоземните плодови, како што се, смоквите, калинките, маслинките, мандарините и лимоните. По долината на [[Конска Река]], западно од Гевгелија, се среќава едно ретко и единствено зимзелено дрво на [[Балкан]]от, познато како „[[гол човек]]“ (''Arbutus andrachne''), чие стебло е прекриено со црвеникава и лушпеста кора. [[Податотека:Gevgelija 511.JPG|250п|мини|лево|Дел од зградата на Народниот театар]] == Население == [[Податотека:StaraKukja-centar.jpg|мини|десно|180п|Стара неокласична куќа во центарот на градот.]] Според статистиката на Стефан Верковиќ во [[1860]] година, во Гевгелија имало 215 куќи и приближно 1.200 жители, а само десетина години подоцна бројот на населението се зголемил на 1.610, од кои 1.257 биле христијани - [[Македонци]], 250 [[Турци]] и 103 [[Власи]].<ref name="ReferenceA"/> Во [[1870]] година Гевгелија станува важно пазариште за жителите на Гевгелиското Поле и Мајдачката Висорамнина. Во [[1886]] година Гевгелија и формално е прогласена за градска населба и административно-управен центар на Гевгелиска околија, со вкупно 68 населби. Во градот живеат над 3.000 жители. Крај главната улица, која била калдрмисана и осветлена со фенери, никнале зданијата на околиската и општинската управа, воената касарна и повеќе двокатни куќи. Во [[1890]] година во Гевгелија имало околу 4.000 жители, од кои 3.600 биле [[Македонци]], а другите [[Турци]], [[Роми]] и [[Черкези (народ)|Черкези]]. Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Гевгелија живееле 4.175 жители, од кои 3.000 [[Македонци]], 650 Турци, 230 [[Роми]], 175 [[Черкези (народ)|Черкези]] и 120 [[Власи]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_05.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 151.]</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, градот имал 3.950 [[Македонци]], 100 [[Турци]], 25 до 50 [[Унгарци]], 25 до 50 [[Власи]] и 100 други жители.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во првиот организиран попис на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФР Југославија]] од 1948 година, во Гевгелискиот срез имало 31.656 жители, од кои 4.967 во Гевгелија, 1.992 во [[Валандово]], а 24.697 во селата ([[Бојмија]], [[Влахомеглен]], [[Дојранска Котлина|Дојранско Поле]]). Од етнички аспект, населението го сочинувале 24.063 (76 %) [[Македонци]], 5.172 (16.3 %) [[Турци]], 773 (2,44 %) [[Срби]], 593 (1,87 %) [[Власи]], 230 [[Роми]] и 825 останати.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |title=архивска копија |accessdate=2018-05-08 |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |url-status=dead }}</ref> Според пописот од [[2002]] година градот има 15.685 жители.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://212.110.72.46:8080/mlsg/ |title=Министерство за локална самоуправа. База на општински урбанистички планови |accessdate=2009-02-08 |archive-date=2008-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915015002/http://212.110.72.46:8080/mlsg/ |url-status=dead }}</ref> ;Народности Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало 15.685 жители и спаѓал во групата на средни градови.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Етнички гледано, населението е составено од:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија |accessdate=24 март 2016}}</ref> {{bar box |title=Народности<ref name="попис"/> |float=right |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[Македонци]]|red|96.02}} {{Столбен постоток|[[Македонски Срби|Срби]]|blue|1.86}} {{Столбен постоток|[[Македонски Власи|Власи]]|yellow|1.28}} {{Столбен постоток|други|grey|0.52}} {{Столбен постоток|[[Македонски Турци|Турци]]|orange|0.18}} {{Столбен постоток|[[Македонски Роми|Роми]]|cyan|0.08}} {{Столбен постоток|[[Македонски Албанци|Албанци]]|green|0.05}} {{Столбен постоток|[[Македонски Бошњаци|Бошњаци]]|black|0.02}} }} Според последниот попис на населението во Македонија од 2002 година, градот имал 15.685 жители. Следува табела на националната структура на населението<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> {| class="wikitable sortable" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" | '''Националност''' | '''Вкупно''' |- | [[Македонци]] | 15.060 |- | [[Турци]] | 28 |- | [[Роми]] | 12 |- | [[Албанци]] | 7 |- | [[Власи]] | 201 |- | [[Срби]] | 292 |- | [[Бошњаци]] | 3 |- | останати | 82 |- |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[македонски јазик|македонски]]|red|97.15}} {{Столбен постоток|[[српски јазик|српски]]|blue|1.47}} {{Столбен постоток|[[влашки јазик|влашки]]|yellow|0.80}} {{Столбен постоток|други|grey|0.38}} {{Столбен постоток|[[турски јазик|турски]]|orange|0.11}} {{Столбен постоток|[[ромски јазик|ромски]]|cyan|0.06}} {{Столбен постоток|[[албански јазик|албански]]|green|0.03}} {{Столбен постоток|[[бошњачки јазик|бошњачки]]|black|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!! width="100px" | Говорници!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[македонски јазик|македонски]]''' | '''15.238''' | 97,15 |- | [[албански јазик|албански]] | 4 | 0,03 |- | [[турски јазик|турски]] | 18 | 0,11 |- | [[ромски јазик|ромски]] | 9 | 0,06 |- | [[влашки јазик|влашки]] | 126 | 0,80 |- | [[српски јазик|српски]] | 230 | 1,47 |- | [[бошњачки јазик|бошњачки]] | 1 | 0,01 |- | останати | 59 | 0,38 |} ;Вероисповед Во Гевгелија се застапени следните верски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Вероисповед<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[православие]]|red|97.37}} {{Столбен постоток|други|grey|2.06}} {{Столбен постоток|[[ислам]]|green|0.29}} {{Столбен постоток|[[Апостолски егзархат во Македонија|католицизам]]|orange|0.27}} {{Столбен постоток|[[Протестантство во Македонија|протестантство]]|orange|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Лица!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[МПЦ|православни]]''' | '''15.273''' | 97,37 |- | [[ИВЗ|муслимани]] | 45 | 0,29 |- | [[Апостолски егзархат во Македонија|католици]] | 42 | 0,27 |- | [[Протестантство во Македонија|протестанти]] | 2 | 0,01 |- | други | 323 | 2,06 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Гевгелија: {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|4.967 | 1953|5.777 | 1961|7.332 | 1971|9.414 | 1981|12.399 | 1991|14.957 | 1994|14.974 | 2002|15.685 | 2021|15.156 }} {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | — | — | '''4.967''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 5.217 | 1 | 48 | 98 | 235 | 118 | — | 60 | — | '''5.777''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 7.013 | 1 | 16 | — | — | 185 | — | 117 | — | '''7.332''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 8.948 | 30 | 17 | 9 | — | 191 | — | 219 | — | '''9.414''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 11.813 | 20 | 18 | 7 | 108 | 259 | — | 174 | — | '''12.399''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 14.252 | 22 | 14 | 17 | 122 | 295 | — | 235 | — | '''14.957''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 14.449 | 23 | 25 | 1 | 121 | 266 | — | 89 | — | '''14.974''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 15.060 | 7 | 28 | 12 | 201 | 292 | 3 | 82 | — | '''15.685''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 13.621 | 8 | 53 | 21 | 260 | 196 | 8 | 134 | 855 | '''15.156''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2002), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Религија == [[Податотека:Church of the Ascension of Jesus (Gevgelija).jpg|мини|130п|десно|Црквата „Св. Спас“]] [[Податотека:KatolickaCrkvasvPetariPavel.jpg|мини|130п|лево|Црквата „Св. Петар и Павел“]] Црквата „Свети Спас“ е најстарата црква во регионот, изградена на почетокот од [[XIX век]], каде што за панаѓурот во чест на [[светецот–заштитник]] доаѓале луѓе дури од [[Солун]]. Во [[1873]] година со заеднички средства гевгеличани ја изградиле црквата „Света Троица“, а на местото каде што бил подигнат параклисот, во [[1895]] година била изградена и црквата „Свети Кирил и Методиј“. * [[Црква „Св. Кирил и Методиј“ - Гевгелија|Црква „Св. Кирил и Методиј“]] * [[Црква „Св. Спас“ - Гевгелија|Црква „Св. Спас“]] * [[Црква „Св. Петар и Павел“ - Гевгелија|Црква „Петар и Павел“]] - [[католицизам|католичка]] црква * Христијанска адвентистичка црква - Гевгелија - [[адвентизам|адвентистичка]] црква * Седиште на [[Архиерејско намесништво Гевгелија|архиерејското намесништво Гевгелија]] на [[Повардарската епархија]] на [[МПЦ]]. == Општествени установи == ===Образование=== [[Податотека:VasoKarajanov.jpg|мини|180п|десно|Основното музичко училиште „Васо Карајанов“]] Во [[1888]] година, во дворот на црквата „Света Троица“ била изградена еднокатна училишна зграда, каде што е сместено основното училиште, кое дотогаш се наоѓало во приземни куќи. Во [[1909]] година во дворот на црквата „Свети Кирил и Методиј“, била изградена нова еднокатна училишна зграда во која е сместено основното училиште. Првото прогимназијално училиште било отворено во [[1902]] година во двокатницата крај железничката станица. * [[Факултет за туризам и бизнис логистика - Гевгелија|Универзитет „Гоце Делчев“ - Штип]] * [[УСО "Јосиф Јосифовски" - Гевгелија|УСО „Јосиф Јосифовски“]] * [[ОУ "Владо Кантарџиев" - Гевгелија|ОУ „Владо Кантарџиев“]] * [[ОУ "Крсте Петков Мисирков" - Гевгелија|ОУ „Крсте Петков Мисирков“]] * [[ООМУ „Васо Карајанов“ - Гевгелија|ООМУ „Васо Карајанов“]] === Култура === ;Библиотекарство [[Податотека:Gradska Biblioteka Goce Delcev vo Gevgelija 2.JPG|мини|десно|Библиотеката „Гоце Делчев“]] Почетоците на библиотечната дејност во Гевгелија, датираат од [[1910]] година кога во градот било формирано првото читалиште што го носи името ''Просвета''. Читалиштето било формирано за потребите на драмската секција и располагало со симболичен книжен фонд донесен од приватните библиотеки. Во периодот меѓу двете светски војни читалиштето не работело редовно. Имено, имало години, посебно кога неговите управи биле во рацете на симпатизерите на работничкото движење или во рацете на самите партиски организации кога читалиштето било затворано. Таков бил случајот во [[1924]], [[1928]] и [[1938]] година. Во периодот на фашистичката окупација, читалиштето работело повремено и претставувало значајно место за ширењето на напредни идеи. До [[1945]] година читалиштето работело со прекини, условено од тогашните општествено-политички прилики. По ослободувањето на Гевгелија ([[7 ноември]] [[1944]] година), Народноослободителниот одбор на Гевгелија донел одлука за формирање на градско читалиште и ги поканил граѓаните да помогнат во собирањето книги за таа цел.<ref>''Соопштение на Народноослободителниот одбор од Гевгелија од 16 ноември 1944 год''</ref> Со оваа акција биле собрани околу 3.000 книги, по што била направена селекција и во [[1945]] година, во почетокот на [[февруари]], градската библиотека ја започнала својата работа. На почетокот библиотеката била сместена во просториите на Мицо Чугунцалиев, на шеталиштето, во централното градско подрачје, а од [[1950]] година работи во сегашната зграда. Зградата во која е сместена библиотеката е прогласена за [[споменик на културата]]. ;Музеи '''Владовиот конак''' е изграден во [[1906]] , а од [[1992]] година е пренаменет во [[НУ Музеј - Гевгелија|народен музеј]]. Во него се сместени повеќе одделенија од [[праисторија]]та, [[антика|античкиот период]], но и етнолошка историска збирка. ==Културни активности== * Коледарски хепенинг ([[5 јануари]]) * Поетска и музичка манифестација „''За тебе љубов моја''“ ([[8 март]]) * Ден на театарот ([[март]]) * Гевгелиска музичка пролет ([[април]], [[мај]], [[јуни]]) * Спасовден ([[мај]]) * Калинка ([[мај]]) * Гевгелија денс ([[29 мај]]) * Најдобрите за најдобрите ([[мај]]) * Фолклорен ѓердан ([[јуни]]) * Ликовни колонии „Дојрана“ ([[јуни]], [[јули]]) * Ѕвездено детство (од [[септември]] до [[мај]]) * Гевгелиска музичка есен ([[септември]], [[октомври]]) * Добар ден школо ([[септември]]) * Метрички карван ([[Декември|септември-декември]]) * Месец на книгата ([[15 октомври]] до [[15 ноември]]) * 7 ноември ([[Ден на ослободувањето на Гевгелија]]) * Новогодишна претстава ([[декември]]) == Спорт == Гевгелија ја негува спортската традиција преку унапредување на популарните спортови како што е спортската сала во Гевгелија, која е пријатен и модерно опремен простор за спортување. Во близина на центарот на градот се наоѓа и фудбалско игралиште, а традиционално секоја година се одржуваат мотокросови и првенства во европски размери. '''Карате Клубот Гевгелија''' од Гевгелија е наследник на карате клубот Партизан кој почнал со своите активности во [[1968]] година во просториите на друштвото за телесни спортови ''Партизан'' од Гевгелија. Карате Клубот Гевгелија е освојувач на бројни медали на државни и меѓународни натпреварувања. најголем успех во историјата на клубот постигна женската екипа од генерацијата родени [[1989]]/[[1990]] година во дисциплина кати екипно. Имено ова екипа беше повеќекратен европски шампион во дисциплина кати екипно. Екипата опстојуваше околу 10 години и цело време ја водеше Александра Аврамова. Денес клубот брои околу 30 членови од кои повеќето се освојувачи на медали на државните и меѓународните турнири. Уписите на нови членови се вршат паралелно со започнувањето на полугодијата во школите. == Туризам и хотелиерство == * [[Смрдлива Вода]] е туристичко место на [[Кожуф]] Планина кој се наоѓа на [[надморска височина]] од 850 м и на 24 км оддалеченост од градот Гевгелија. Познат е по минералната вода и нејзината лековитост за стомачни заболувања, како и заболувања на [[желудник]]от и [[бубрези]]те. Во шумовитите предели се изградени 400 викендички и хотел за сместување на гостите. * [[Негорски бањи]] се наоѓаат на 4 км од Гевгелија и претставуваат афирмиран туристичко-рекреативен центар поради лековитата минерална вода. Досегашните испитувања и искуства потврдуваат дека минералната вода е погодна за лекување на ревматични заболувања, стерилитет, гастроинтестинални заболувања, заболувања на кардиоваскуларниот систем, воспаленија и други заболувања на периферниот систем, како и на кожата. Бањите ги опколува шума и во нив има можност за подготовка на спортските екипи од земјата и странство, дури и во зимскиот период поради благата клима. Овој комплекс располага со 300 легла во три хотели, базен за капење, одделение за физикална терапија, како и со лековита вода за пиење. [[Податотека:Gevgelija 52.JPG|мини|Градскиот парк и споменикот на [[Сава Михајлов]]]] *'''Ски центар Кожуф''' е скијачки центар на истоимената планина, во непосредна близина на градот Гевгелија. Ски-терените на овој центар се протегаат во два природни амфитеатри кои се наречени '''Марково Езеро''' и '''Порта'''. Секој од амфитеатрите има по 600 хектари, а вкупната површина изнесува некаде околу 1200 хектари. И двата амфитеатри се протегаат кон север, што овозможува подолго задржување на снежната покривка. На Марково Езеро се одредени три одделни ски-патеки за разни варијанти, а тоа се: Табла, К-92 и Зелен брег. * Хотелски комплекси: Гевгелија е нарекувана македонски '''Лас Вегас''', бидејќи во нејзината околина има голем број казина, меѓу кои и едно од најдобрите на Балканот - „Хотел-казино Фламинго“. Во моментов се гради уште еден грандиозен казино-хотел - Шератон (Принцес) - кој ќе биде неколкупати поголем од Фламинго. == Личности == [[Податотека:JosifJosifovski.jpg|мини|180п|десно|Биста на Јосиф Јосифовски во градот]] ;Родени во Гевгелија *[[Тома Бајалцалиев]] (1870 - 1947), револуционер *[[Аргир Манасиев]] (1872 - 1932), револуционер, војвода и раководител на МРО *[[Илија Докторов]] (1874 - 1947), револуционер *[[Сава Михајлов]] (1877 - 1905), револуционер и војвода на МРО *[[Леонид Јанков]] (1878 - 1905), револуционер и војвода на МРО *[[Георги Герџиковиќ]] (1800 - 1911, [[Солун]]) македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, член на [[Македонски клуб (Белград)|Македонскиот клуб]] од [[Белград]] *[[Георгиос Вафопулос]] (1903 - 1996), грчки поет<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.macedonia.org.uk/events/vafop_bio.htm |title=George Vafopoulos |accessdate=2009-02-08 |archive-date=2011-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005024416/http://www.macedonia.org.uk/events/vafop_bio.htm |url-status=dead }}</ref> *[[Милко Мирчев]] (1906 - 1973), просветен деец и археолог *[[Димитар Зафировски]] (1907 - 1973, [[Скопје]]), член на АСНОМ *[[Иван Дојчинов]] ([[11 јануари]] [[1909]] - [[29 јануари]] [[1992]], [[Скопје]]) —македонски комунист, борец во [[Граѓанска војна во Шпанија|Шпанската граѓанска војна]] и учесник во [[НОВ]] *[[Тинка Бардарева]] (1913) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Марика Бачева|Марика Лазарова Бачева]] (1902) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Ката Бутрова]] (1925-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Ташка Грековска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Зора Делева|Зора Димитрова Делева]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Александра Елимова|Александра Каева Елимова]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Кирил Манасиев]] ([[23 јуни]] [[1909]] - [[18 април]] [[1936]], [[Софија]], [[Бугарија]]) - македонски револуционерен и културно-национален деец *[[Јосиф Јосифовски|Јосиф Јосифовски - Свештарот]] ([[2 август]] [[1915]] - [[6 октомври]] [[1943]], с. [[Кленоец]], [[Кичевско]]) - македонски комунист, учесник во [[НОБ]] и [[народен херој]]. *[[Јово Камберски]] ([[11 јануари]] [[1923]] - [[25 април]] [[1995]], [[Скопје]]) - [[Македонци|македонски]] [[раскажувач]] и [[романописец]] *[[Илија Џаџев]] (1926 - 1991, [[Скопје]]), македонски поет *[[Васил Гучев]] (р.1930), македонски физичар *[[Георги Старделов]] (р.1930), естетичар, литературен критичар, претседател на [[МАНУ]] *[[Васил Тоциновски]] (р. 1946), писател, есеист, книжевен историчар и преведувач *[[Никола Ќуркчиев]] (р.1954), политичар, пратеник на [[СДСМ]] *[[Тодор Петров]] (р. 19 март 1960), претседател на [[Светскиот македонски конгрес]] *[[Блаже Миневски|Блаже Миновски]] (1961) - македонски [[Расказ|раскажувач]], [[роман]]описец и [[драма]]тург *[[Јован Костов (лингвист)|Јован Костов]] (р.1982), македонист, лингвист *[[Стефан Марковски]] (р. 1990), писател, поет и филозоф *[[Александар Сингер]], лекар '''Доселени во Гевгелија:''' * [[Трифун Грековски]] — [[Македонски извори за македонскиот идентитет|македонски национален деец]], лекар, публицист и истакнат активист меѓу македонското иселеништво во Швајцарија меѓу двете светски војни. Учесник во [[НОБ]]. == Литература == * [http://strumski.com/biblioteka/?id=730 Димитар хаџи Иванов од Гевгелија - "Гевгелийският говор", Софија, 1932 година] ==Галерија== <gallery> Податотека:Gevgelija, panorama na razglednica, 1930ti.jpg|Разгледница од Гевгелија, од 1930-те години Податотека:Gevgelija, skolo na razglednica od 1930ti.jpg|Разгледница од Гевгелија, основно училиште, од 1930-те години Податотека:Izgradba na most kaj Malosiste Gevgelisko, 1950te.jpg|Изградба на мостот кај Малошиште, Гевгелија. Мостот го спојува автопатот Љубљана-Гевгелија (1950те) Податотека:Гевгелија, Македонија 12.jpg|Главната улица во центарот Muralgvg.jpg|Мурал во градот ParkSpomenici.jpg|Бисти на дејци кај судот SpomenikNob (2).jpg|Споменик на паднатите борби во НОБ Spomeniknazrtvizasamobitnost.jpg|Споменик на жртвите на комунизмот во борбата за македонската самобитност (1945-1990) </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{рв|Gevgelija}} * [http://www.gevgelija.gov.mk Општина Гевгелија] * [https://www.gevgelija.gov.mk/images/PDF/monografija-gevgelija.pdf Монографија за Гевгелија]{{Мртва_врска|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.gvgmidnight.com.mk/ Портал за ноќниот живот во Гевгелија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090424060230/http://www.gvgmidnight.com.mk/ |date=2009-04-24 }} * [http://www.skikozuf.com.mk/mkd/frameset.htm Официјално мрежно место на ски-центарот Кожуф] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110516171442/http://www.skikozuf.com.mk/mkd/frameset.htm |date=2011-05-16 }} * [http://gvg.com.mk/ Гевгелија на дланка] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090907054712/http://www.gvg.com.mk/ |date=2009-09-07 }} (''посетено на 24 јануари 2009'') {{GeoCompass |hub = Гевгелија |type = ex |С = [[Марвинци]] |СЗ = [[Негорци]] |СИ = [[Богданци]] |З = [[Конско]] |И = [[Стар Дојран]] |Ј = [[Ругуновец]] |ЈЗ = |ЈИ = [[Стојаково]] }} {{Градови во Република Македонија}} {{Општина Гевгелија}} [[Категорија:Гевгелија| ]] [[Категорија:Општина Гевгелија]] [[Категорија:Македонско-грчки гранични премини]] 36dyr6ljengsclttgqr84zcy93iqyf6 0 5083 5583521 5564562 2026-06-28T05:24:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583521 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Гостивар | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = Град | image_skyline = Church Gostivar Macedonia.jpg | image_alt = | image_caption = Поглед кон средиштето на Гостивар | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = Местоположба на Гостивар во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 48 |lats = 00 |latNS = N | longd = 20 |longm = 55 |longs = 00 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Република Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Полошки Регион]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Гостивар]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 510 | population_footnotes = | population_total = 32.814 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = гостиварец, гостиварка [[Список на луѓе од Гостивар|гостиварци]] (мн.)<ref>{{ОДРМЈ|Гостивар}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Гостивар}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = 2400 | area_code_type = | area_code = +389 042 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = GV | blank1_name = | blank1_info = | iso_code = | website = [http://gostivari.gov.mk/mk/pocetna/ www.gostivari.gov.mk] | footnotes = }} '''Гостивар''' — град во [[западна Македонија|западна]] [[Македонија]] во јужниот дел на [[Полог|Полошката Котлина]]. Гостивар е средиште на [[Општина Гостивар|истоимената општина]] која зафаќа површина од околу {{км2|650}}. Градот претставува административна, политичка, деловна и културна средина за околу осумдесетина илјади жители, од кои во самото градско јадро според пописот од 2002 година живеат речиси 36.000 жители, а според Пописот од 2021, 32.814 жители. Градот претставува типична мултикултурна средина, во која живеат скоро сите националности во Македонија ([[Македонци]], [[Албанци]], [[Турци]], [[Роми]] и други). == Потекло на името Гостивар == [[Податотека:Gostivar-od-Suva Gora.JPG|мини|лево|Панорамски поглед на Гостивар од [[Сува Гора]]]] [[Податотека:Vardar vo Gostivar.jpg|мини|лево|Реката [[Вардар]] во Гостивар]] За потеклото на името на градот Гостивар постојат повеќе претпоставки и народни преданија и легенди. Меѓутоа, како најверодостојно може да се прифати тврдењето дека името Гостивар е од [[Македонски јазик|македонско]], односно [[Словенски јазици|словенско]] јазично потекло. Како доказ за словенското потекло на името Гостивар може да се земе и фактот што во [[Чешка]] во рамките на главниот град [[Прага]] (области Прага 10 и Прага 15) се наоѓа населба и цел реон кој се нарекува Хостиварж (на чешки: '''Hostivař''', изговор: ''(Г)хостивар(ж)'') кој во минатото бил посебно населено место, а во германски записи од 12 век се сретнува под името ''Gostiwar''[http://cs.wikipedia.org/wiki/Hostiva%C5%99]. Имајќи предвид дека во чешкиот јазик мекото ''' ''х'' ''' е замена за гласот ''' ''г'' ''' (пр. Praha - Прагa) името на оваа голема населба во југоисточниот дел на [[Прага]] е всушност Гостивар, а знаењето на зборовите е речиси исто (именката ''гости'' на чешки e: hostе) може слободно да се заклучи дека името Гостивар кое се сретнува и во [[Македонија]] и во [[Чешка]] е од словенско потекло. Во [[Средниот век]] градот бил многу посетуван од гости од сите краишта, а во летните денови по традиција, секоја година се одржувал голем трговски собир ([[панаѓур]]). Ваквата традиција продолжила и за време на Османлиското царство. Поради големата посетеност на населбата од луѓе од други краишта, гости, Турците меѓу себе, на турски, често викале „гостивар“ (гости има). Тогаш во градот имало и многу гостилници, па се претпоставува дека „гостољубивиот град“ односно „градот на гости“ станал - Гостивар. Инаку, етимолошкото значење на топонимот во науката сѐ уште не е утврдено. За време на турското владеење населбата почнала да се развива во значајно седиште на Горни Полог, наречен уште и Горна Нахија. Населението од околните рамничарски и ридско-планински села почнало да се преселува во централната населба, со што таа почнала и да расте. Во 1659 година, богатиот Мехмед-паша изградил џамија среде населбата, а околу неа подигнал и училиште и бања, а подоцна и карван-сарај и дуќани. И богатиот Агу Беќир-бег во Гостивар изградил џамија и училиште, што се наоѓале на местото на денешната Саат-кула. [[Податотека:Center Of Gostivar.jpg|мини|лево|Црквата [[Црква „Св. Богородица“ - Гостивар|„Света Богородица“]] на плоштадот во центарот на Гостивар]] [[Податотека:Манастирот Св.Преображение Христово, населба Циглана.jpg|мини|Манастирот [[Св.Преображение Христово]], населба Циглана]] Според [[Марко Цепенков]], Гостивар бил метув на манастирите од [[Сува Гора]] (планина источно од градот) каде што се гоштевале многу свештеници, патници и намерници. Поради тоа богато гоштевање метувот го добива името Гостивар. Има и легенда која вели дека доаѓа од турско време каде што Гостивар значи "место каде секогаш доаѓаат гости". Според Турците, градот бил наречен така поради тоа што на турски зборот ВАР значи „има“, така што на тоа место секогаш имало гости. Исто така збор ВАР или Вари во сите словенски јазици означува извор или место од каде што извира голема количина на вода - вриење, а исто така означуа и бања. Како поткрепа на ова ќе го додадеме како пример градот Карлови Вари во Чешка што е во превод Бањите на Карло има и други примери во словенските земји за наставката ВАР како што се Вуковар, Карлобар во Хрватска. Што во превод од [[старословенски]] би било „Бања за Гости“. Некои научници, како рускиот професор [[Афанаси Селишчев]], сметаат дека словенското име на градот било Костово. Врз основа на записите на [[Абдулаќим Догани]], Гостивар го добива името од девојката дојдена од [[Бар (Црна Гора)|Бар]] која што за место на живеење го има одбрано овој град. На локален јазик девојка е ''гоца'' и тоа од Бар (Тиват во [[Црна Гора]]), затоа произлегува името Гостивар од момата од Тиват. Веројатноста и вистинитоста на ова тврдење е многу мала, и е пред сè во контекст на големоалбанскиот национализам, односно да се потврди тезата за автохтоност на Албанците во Гостивар и другите населени места во [[Македонија]], а и самата анегдота има многу мала логичка смисла. Според една друга легенда, сегашното има на градот Гости-гости, настанало за време на владетелот Волкашин. Бидејќи доаѓале голем број на посетители, гости низ овие краишта, во текот турското владеење на турски го нарекувале „Гостивар“ што значи (гости има). Самото име, односно Гостивар, се нарекуваше местото на собирање на гости т.е.„Градот на гостите“. Волкашин на сите свои деца им изградил „градови“ (тврдини). На пример, на ќерката Кита и изградил тврдина во Кичево, наречена „Китин Град“ (Китинград), а на Цвета и изградил кале на Сува Гора наречена уште и „Цвета Гора“, каде што имало многу цркви и манастири. Манастирите во „Цвета Гора“ имале свои чифлици во Горни Полог (Гостиварско). Градот Гостивар тогаш бил место на Сувогорските манастири. Манастирските луѓе често ги посетувале чифлиците кај Гостивар, каде што добро биле гоштевани. Легендата вели дека по „гостувањето“ и населбата била наречена Гостивар. == Местоположба == [[Податотека:Saat kula vo Gostivar 01.jpg|мини|десно|[[Саат-кула (Гостивар)|Саат-кулата]] во Гостивар]] Градот лежи во котлината [[Полог]] (Горен Полог) на надморска височина од 510 метри. Во близина на Гостивар во селото [[Вруток]] (5 км југозападно од Гостивар) се наоѓа изворот на најголемата македонска река [[Вардар]] која тече и низ самиот град кој го дели на два дела, а исто така во негова близина се наоѓа најголемиот македонски национален парк и скијачки центар [[Маврово]]. Гостивар е на 67 километри оддалеченост од [[Скопје]], а соседни градови се [[Тетово]] на 27 километри северно и [[Кичево]] на 46 километри јужно. Гостивар е град кој со голема брзина се гради и станува еден од поубавите градови во Македонија. == Историја == [[Податотека:Saat-kulata i centarot na Gostivar.JPG|мини|300п|лево|Глетка од саат-кулата во централното градско подрачје]] ==== Камена епоха ==== Според најновите податоци добиени преку археолошките ископувања на неолитските наоѓалишта Тумба кај с.[[Долно Палчиште]] (1987/88.) и Под село тумба кај с.[[Стенче]] (2000.), најстарите траги на живот во [[Полошката Котлина]] (тетовскиот и гостиварскиот крај) датирааат од пред 8000 години или поточно од 6100-тата година ст.е. Од овие наоѓалишта потекнуваат голем број ископани фрагменти, но и целосно сочувани парчиња на грнчарија, но и жртвеници и статуетки посветени на женскиот култ. На подрачјето на [[Тетовско]], пронајдени се и многу значајни претстави на карпестата уметност како уметнички композиции поврзани со обредните ритуали.<ref name="gavro">''Дарко Гавровски, "Тетовски древности. Полог од Праисторијата до 7.век н.е., со посебен осврт на тетовскиот крај", Тетово, 2009.''</ref>. Овој крај низ целиот неолит бил населен со носителите на културната група [[Анзабегово-Вршник]], која била застапена и во скопскиот регион и Источна [[Македонија]]. Во раниот неолит, сепак, овој крај бил под силно влијание и на неолитскта култура Велушина-Породин од Пелагонија јужно оттука, што се гледа и преку формата на најстариот сочуван [[жртвеник]] од типот ''[[Големата-Мајка]]'' (lat. Magna Mater) пронајдена на овие простори, а откриен близу [[Стенче]]. Доцниот неолит се одликува со влијание на [[Винчанската култура]] од север.<ref name="gavro"/> [[Податотека:Жолтата_куќа_-_Гостивар.jpg|мини|Бегова куќа]] ==== Метална епоха ==== Кон крајот на 4 милениум ст.е., започнуваат првите продори на новите доселеници, степски народи од Средна Азија- Индоевропејците, кои уништувајќи и асимилирајќи ја старата неолитска култура создаваат нов енеолитски културен комплекс на Балканот, наречен [[Салкуца-Бубањ-Криводол]]. Траги од ова ново население најдени се и во [[Полог]] (во [[Палчиште]], [[Желино]] итн.). Оваа состојба се стабилизира во средното бронзено време кога се појавуваат првите зачетоци на балканските прото-етничките, а подоцна и пра-етничките заедници. Во овој период започнува и силен продор на материјалните обележја од југ од развиената [[Микенска култура]], што се гледа и преку еден параден луксузен бронзен меч пронајден во Тетово, увезен токму од тие микенски центри. Иако и наредните епохи ќе бидат во знак на масовни миграции, сепак [[Железното Време]] се одликува со стабилизација, што довело до развој на трговијата. Од овој период датираат и керамичките големи питоси за житарици, пронајдени близу с.[[Ларце]]. Во овој период, според записите на [[Страбон]] кои се однесуваат на ковницата во [[Дамастион]], а особено според зачуваните ономастички траги од подоцнежните времиња, се гледа дека Полог бил населен од [[Бриги]]те (Briges, Brigoi). Бригите биле составен дел на подоцнежните етнички заедници на [[Пајонци]]те, [[античките Македонци]], [[Дасарети|Десаретите]], [[Едони]]те и [[Мигдонци]]те. Дури и Пајонците, иако биле стара бронзеновременска популација, на овој дел од Балканот, имале неоспорни врски со [[Бриги]]те. Пајонската и античката македонска лингвистика и ономастика покажуваат голем број глоси и имиња со бригиски корен, што упатува на фактот дека Бригите биле substratum или база во пајонското и античкото македонско етничко формирање.<ref name="gavro" /> [[Податотека:Kej na Vardar-Gostivar-MK.JPG|мини|300п|Кејот на реката [[Вардар]] во Гостивар]] ==== Рана антика ==== Во [[1932]] год. блиску местото наречено ''Балезова Чешма'', е пронајдена статуа од бронза од периодот на [[Агријани]]те, [[4 век п.н.е.]], и претставува вреден археолошки пронајдок, најден во [[тетовско|Тетовската околија]]. Статуата е со димензии 9&nbsp;cm, долга и 4&nbsp;cm широка, и се наоѓа во [[Музејот на Македонија]] во [[Скопје]]. Влијанијата на грчките занаетчиски центри врз овој дел на [[Балканот]], всушност ќе доведат до дополнителна промена на културата и начинот на живот на овдешните популации. Токму тие промени го најавуваат новиот, архајски период и преминот од епохата на праисторијата во епохата на историјата и антиката. На археолошки план овие трансформации се видливи преку новите материјални (нови типови керамика, накит и други занаетчиски производи), и духовни (нов начин на погребување: кремирање наместо инхумација, прифаќање на култовите на грчките божества) и други обележја, кои отпрвин биле прифаќани како престиж од најелитните општествени слоеви, а потоа и од останатото население, што најдобро се гледа од т.н. кнежевски гробници, од кои најпозната е онаа од Тетово, во која е пронајдена и познатата статуетка на [[Менада]]. [[Податотека:Domot na kulturata "ASNOM" vo Gostivar-MK.JPG|мини|300п|лево|Домот на културата „АСНОМ“]] Во минатото постоеле различни теории за тоа кое античко племе го населувало овој крај. Сепак според најновите сознанија, целиот простор на Јужна [[Србија]], Источно [[Косово]] и Северна [[Македонија]], вклучително и [[Полог]], во овој период, а сè до [[3 век п.н.е.]] бил населен од најсеверното античко-[[македонско]] ([[пајонско]]) племе [[Агријани]] (Agrianes). Ова се гледа по континуитетот во археолошките хоризонти, развиениот керамички импорт од грчкиот југ, богатите кнежевски гробници и сл. Ова племе имало свои кралеви од кои најпознат е [[Лангар]] (Langaros) кои во [[335 п.н.е.]] му помогнал на македонскиот крал [[Александар III]], при неговиот поход против [[Трибалите]] на север. [[Агријаните]] него го следеле и при неговиот поход низ [[Азија]] кога се покажале како едни од најбезмилосните борци во многу клучни битки, по што станале особено познати во античкиот свет. Поради економскaта и трговска развиеност и одредени градови ковале свои автономни монети. Таков бил случајот со градот [[Пелагија]] (Pelagia) кој низ целиот 4 век п.н.е. кова свои сребрени монети во ковницата во [[Дамастион]]. Градот [[Пелагија]] се смета дека се наоѓал близу денешно Тетово, и е всушност, во урбанистичка смисла негов антички предок, од чиј назив подоцна е изведено и денешното словенско име на целата котлина [[Полог]] (Пелагија-Полог, како во случај и со Скупи-Скопје, Астибо-Штип, Тесалоника-Солун итн). Кон крајот на [[4 век п.н.е.]] ослабената агријанска држава потпаднала под власт на кралот [[Авдолеон]] од [[Пајонија]], а веќе до средината на [[3 век п.н.е.]], сите нивни територии биле заземени од Дарданците од север (на југ сосе Северна [[Македонија]] и [[Полог]]), што се гледа и преку дисконтинуитет во археолошките хоризонти од тој период. Овие погранични краеви низ целиот нареден период ќе биде користен како логистичка позадина, од каде Дарданија организирала јаки пљачкосувачки походи на југ кон богатото кралство [[Македонија]], дури и откако тие територии ќе потпаднат во склоп на Римското Царство во [[168 п.н.е.]]<ref name="gavro"/> ==== Римски период ==== Дури во 29. ст.е. и [[Полог]], задно со останатите делови на [[Дарданија]], па на север сè до [[Дунав]], ќе подапнат под римска управа, по што ќе започне ера на стабилизација, мирен живот, трговија и напредок. Од 2-3 век н.е. датираат неколку камени плочи- стели, на кои епитафот е напишан со грчко писмо што говори дека овој регион бил во склоп на грчката јазична сфера, за разлика од [[Косово]] и скопкскиот регион кои биле дел од латинската јазична сфера. Ова значи дека во [[Раноцарскиот период]] (1-3 век н.е.) [[Полог]] бил дел од римската провинција [[Македонија]], а во доцната атника (3-6 век н.е.), по реформите на Диоклецијан дел од провинцијата [[Македонија Втора]] (Macedonia Secunda). Пронајдените стели содржат и богат ономастички материјал и лични имиња кои се доминантно автохтони и од кои се гледа дека романизацијата на овие периферни краеви, надвор од главните патишта, не зела голем замав. [[File:Bul.Goce Delcev-Gostivar-MK.JPG|thumb|300px|Булеварот „Гоце Делчев“ со познатата висококатница во централното градско подрачје]] [[Податотека:Gostivar, razglednica 1921.jpg|мини|Разгледница од Гостивар, од 1921 година]] Поучена од големите варварски продори ([[Келти]], [[Остроготи]], [[Хуни]]) кои сè почесто се случувале од 3 век, а траеле и низ наредните векови, римските цареви почнале во доцниот IV век да градат укрепени градови и тврдини на доминантни ридови. Од тој период датираат и бројните каструми (castrum), кастели (castellum) и збегови (refugium) за населението во тетовскиот крај од кои најзначајни се оние близу денешните села [[Рогле]], [[Орашје]], [[Лешок]], [[Стенче]], [[Јегуновце]], [[Градец (Гостиварско)|Градец]] и наоѓалиштето Исар-Бањиче крај Тетово. Иако христијанството во Македонија доаѓа со [[Апостол Павле|Св. Апостол Павле]] во 50-тите години од 1 век н.е., сепак дури по легализацијата на [[Константин]] во 313. н.е. тоа можело помасовно да продре до обичните луѓе, и да се отпочне со градење на ранохристијански цркви- базилики. До денес во Полог се регистрирани траги од 16 ранохристијански базилики, од кои 12 во [[Тетовско]] и 4 во [[Гостиварско]], при што најдобро проучени се базиликата од Стенче од 5 век н.е. која е единствена во Македонија со 3 крстилници (баптистериуми), и онаа во [[Туденце]] која датира од втората пол. 6 век. и е најстарата триконхална (трикорабна) црква воопшто во [[Република Македонија]], а е ретка и во цела Јужна [[Европа]]. Сепак, по силните аварско-словенски продори во доцниот 6 век н.е. сите тврдини се напуштени но не во целост и срушени. Поголемиот дел од нив, два-три века подоцна, кога повторно е воведена стабилна државна организација, повторно ќе бидат обновени со истата намена, но овој пат тие ќе бидат населени од доминантното словенско население поставувајќи ги темелите за новите средновековни гратчиња.<ref name="gavro"/> === Среден век === Кога [[Словени]]те дошле во полошката област, рамничарските населби биле напуштени. Еден дел од староседелците се повлекле во некои од пооддалечените, мали планински сточарски населби. Главно, словенското население ги населило најважните места во рамницата, на која и дале ново, словенско име, нарекувајќи ја „Подлог“ (Полог), веројатно со значење „под гора“, „под планина“. Во [[10 век|X век]] Византијците повторно воспоставиле контрола врз целото полошко подрачје, ги закрепнале најважните разурнати тврдини и во нив воспоставиле постојано војничко присуство. Потоа, неколку децении, полошката област била во состав на [[Самоиловото Царство]], по чија пропаст повторно потпаднала под [[Византија]]. Во [[1282]]-[[1283|83]] година, полошкиот крај потпаѓа под власт на [[Срби]]те, на чело со кралот [[Милутин]]. Инаку, Гостивар како населено место првпат е споменат во една повелба на Милутин од [[1313]] година, под името Банска (Бањица), и тоа како село во јужниот дел на [[Полог|Полошката котлина]] со околу 200 жители. Во повелбата се споменува и гостиварскиот средновековен манастир. За време на владеењето на Милутин, во Полошката Котлина било колонизирано српско население. Но, затекнатите Византијци си ги задржале своите права и поседи. Гостивар како селска населба се споменува и за време на Душановото царство, во една повелба на цар [[Стефан Душан|Душан]] од 1331-1340 година, под името '''Белика''', според средновековното име на реката [[Вардар]]. === Османлиски период === [[Податотека:Gostivar - Ilinden 20 July 1916.JPG|мини|лево|Празнување на Илинден во Гостивар во 1916 година]] Во овој период населбата започната да бележи виден пораст, развивајќи се во значајно средиште на Горни Полог, или како што тогаш ја нарекувале - Горна нахија. Населението во овој период, од рамничарските и ридско-планинските села, започнало да се населува во Гостивар, а бројот на жителите значително да се зголемува. Во градот биле доселени голем број [[Турци]] и [[Албанци]]. Во 1659 година, богатиот Мехмед-паша изградил џамија среде населбата, а околу неа подигнал училиште и бања. Истиот бег подоцна изградил и карван-сарај и неколку дуќани во градот. По примерот на Мехмед-паша и останатите бегови, заради престиж, граделе по неколку објекти, претежно муслимански обележја. Така и богатиот Бекир-бег во Гостивар, подигнал џамија и училиште кои се наоѓале на местото на денешната саат-кула.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр. 22-23</ref> Во [[1850]] година, геологот и балканологот Ами Буе, во описот на [[Тетово]], меѓу другото, во еден дел вели дека во Полог се наоѓа „големото село“ Гостивар, додека како град Гостивар по првпат се спомнува во двата записи од [[19 век]]. Според нив, оваа населба на Полог ја има оформено својата чаршија (плоштад), додека вторникот бил пазарен ден. Во [[1874]] год. градот имал 400 куќи, околу 2.000 жители, додека на крајот на истиот век 3.500 жители. Главниот процут Гостивар го доживува кон крајот на [[19 век]], за времето на турското владеење, кога станува центар на каза. Тогаш Гостивар почнува да го добива својот лик на гратче. Со доселувањето на различни мајстори и занаетчии од [[Велес]], [[Крушево]], [[Кичево]] и [[Дебар]] се формира гостиварската чаршија и вторник се назначува за пазарен ден, што е традиција до ден денеска. За време на [[Илинденското востание]] од Гостивар и околината ќе учествуваат повеќемина македонски патриоти, кои ќе отидат да се борат директно во [[Крушево]] и околината. === Втора светска војна === [[Податотека:Cede Filipovski Dame.JPG|мини|300п|десно|Статуа на народниот херој на Југославија и Македонија, [[Чеде Филиповски - Даме]] на градскиот плоштад]] За време на Втората светска војна, [[Македонци|македонското население]] во Гостивар ќе доживее невиден терор од страна на албанските фашистички окупатори - [[балисти]]те предводени од [[Џемо Хаса|Џемо]] и Мефаил. Токму на крајот на војната во близина на Гостивар ќе биде убиен балистичкиот водач Џемо по што ќе следи општонародно славје на [[Македонците]] во Гостивар. Во текот на [[Втората светска војна]] во Гостивар и околината војувале повеќе македонски партизански одреди и единици, кои воделе тешки борби со балистичките единици кои отпрвин биле поддржувани од италијанскиот, а подоцна и од германскиот окупатор. Народен херој од Гостиварско е [[Чеде Филипоски-Даме]] чиј споменик се наоѓа на гостиварскиот плоштад (спроти стоковната куќа). Вкупно 41 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> === Меѓуетнички односи и конфликти === {{Главна статија|Деветтојулските настани во Гостивар и Тетово (1997)}} Гостивар во поновата македонска историја ќе остане запаметен и по [[Деветојулските настани во Гостивар и Тетово (1997)|настаните на 9 јули 1997 година]] кога македонската полиција спроведе акција за отстранување на знамето на туѓа држава ([[Албанија]]) кое беше истакнато пред општинската зграда. Во настаните ќе загинат 4 цивили. За време на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт во 2001 година]] Гостивар и околината ќе бидат поштедени од вооружени борби и судири, но голем број на [[Македонци]] од Гостивар ќе бидат дел од македонските безбедносни сили во операциите во [[Тетово]] и на Тетовското кале. Во поново време, меѓуетничките односи се бранувани по убиството на Бесник Шехапи и Имран Мехмеди, кое на [[28 февруари]] [[2012]], во самоодбрана, го изврши полицаецот Јаким Трифуноски, и по честите иницијативи на албанските политичари за именување улица и поставување споменик на балистичкиот водач од Втората светска војна - Мефаил. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1944|7.698 | 1948|7.832 | 1953|9.509 | 1961|12.787 | 1971|19.467 | 1981|27.726 | 1991|20.078 | 1994|32.926 | 2002|35.847 | 2021|32.814 }} Во текот на 50-ите години на {{римски|19}} век, [[французи|францускиот]] геолог и балканолог [[Ами Буе]], пишувајќи за [[Тетово]], покрај другото соопштува дека во еден дел од [[Полошката Котлина]] се наоѓало „големото село“ Гостивар. Инаку, како гратче, Гостивар првпат се спомеува во два записа од {{римски|19}} век. Според нив, оваа полошка населба веќе имала оформена чаршија, а вторник бил пазарен ден. Во втората половина на {{римски|19}} век, поточно во [[1874]] година, градот имал околу 400 куќи со околу 2.000 жители, а на крајот на истиот век околу 3.500 жители. Рускиот професор и научник Андреј М. Селишчев „гратчето под Шар“ го споменува и со името '''Костово'''. Според статистичките податоци со кои располагал бугарскиот етнолог, географ и патописец [[Васил К’нчов]], на крајот на {{римски|19}} век Гостивар имал 3.735 жители од кои 3.100 [[Турци]], 310 [[Македонци]], 200 [[Роми]], 100 [[Албанци]] и 25 [[Власи]]. По [[Балкански војни|балканските]] и [[Прва светска војна|Првата светска војна]], не е забележан зголемен број на населението, главно поради иселувањето на муслиманското население во [[Турција]]. Во периодот меѓу двете светски војни градот бележи стопанска стагнација, а и целиот Горен Полог бил неразвиено подрачје, без индустриски објекти и инфраструктура. Исклучок била железничката пруга кон [[Скопје]], а подоцна и кон [[Кичево]], која подоцна одиграла важна улога во економското заживување. Во првиот организиран попис на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФР Југославија]] од 1948 година, во Гостиварскиот срез имало 53.258 жители, од кои 7.832 во градот Гостивар, а 45.426 во селата ([[Горни Полог]], [[Мавровска Котлина|Мавровско Поле]], [[Горна Река]]). Од етнички аспект, населението го сочинувале 39 345 (73,8 %) [[Албанци]], 13.091 (24,5 %) [[Македонци]], 342 [[Роми]], 180 [[Срби]], 117 [[Турци]] и 183 останати.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |title=архивска копија |accessdate=2018-05-08 |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |url-status=dead }}</ref> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во градот Гостивар, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, во градот нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од [[2002]] година, градот Гостивар има 35.847 жители<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија |accessdate=29 март 2016}}</ref>, додека новосоздадената [[Општина Гостивар]] со новата организација броела 80.280 жители (старата Општина Гостивар до 2004 година броела 49.545 жители). ;Етнички групи Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало 35.847 жители и спаѓал во групата на средни градови.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Етнички гледано, населението е составено од:<ref name="попис" /> {{bar box |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |float=right |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[Македонски Албанци|Албанци]]|green|47.12}} {{Столбен постоток|[[Македонци]]|red|33.15}} {{Столбен постоток|[[Македонски Турци|Турци]]|orange|12.72}} {{Столбен постоток|[[Македонски Роми|Роми]]|cyan|5.30}} {{Столбен постоток|други|grey|1.17}} {{Столбен постоток|[[Македонски Срби|Срби]]|blue|0.41}} {{Столбен постоток|[[Македонски Бошњаци|Бошњаци]]|black|0.09}} {{Столбен постоток|[[Македонски Власи|Власи]]|yellow|0.04}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Народ!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | [[Македонци]] | 11.885 | 33,15 |- | [[Албанци]] | 16.890 | 47,12 |- | [[Турци]] | 4.559 | 12,72 |- | [[Роми]] | 1.899 | 5,30 |- | [[Власи]] | 15 | 0,04 |- | [[Срби]] | 146 | 0,41 |- | [[Бошњаци]] | 34 | 0,09 |- |други | 419 | 1,17 |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[албански јазик|албански]]|green|47.08}} {{Столбен постоток|[[македонски јазик|македонски]]|red|38.62}} {{Столбен постоток|[[турски јазик|турски]]|orange|12.34}} {{Столбен постоток|[[ромски јазик|ромски]]|cyan|0.84}} {{Столбен постоток|други|grey|0.69}} {{Столбен постоток|[[српски јазик|српски]]|blue|0.35}} {{Столбен постоток|[[бошњачки јазик|бошњачки]]|black|0.08}} {{Столбен постоток|[[влашки јазик|влашки]]|yellow|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | [[македонски јазик|македонски]] | 13.843 | 38,62 |- | [[албански јазик|албански]] | 16.877 | 47,08 |- | [[турски јазик|турски]] | 4.423 | 12,34 |- | [[ромски јазик|ромски]] | 301 | 0,84 |- | [[влашки јазик|влашки]] | 3 | 0,01 |- | [[српски јазик|српски]] | 124 | 0,35 |- | [[бошњачки јазик|бошњачки]] | 29 | 0,08 |- | други | 247 | 0,69 |} ;Вероисповед Во Гостивар се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[ислам]]|green|66.08}} {{Столбен постоток|[[православие]]|red|33.10}} {{Столбен постоток|други|grey|0.70}} {{Столбен постоток|[[Апостолски егзархат во Македонија|католицизам]]|orange|0.13}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | [[МПЦ|православни]] | 11.865 | 33,10 |- | [[ИВЗ|муслимани]] | 23.686 | 66,08 |- | [[Апостолски егзархат во Македонија|католици]] | 45 | 0,13 |- | други | 251 | 0,70 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Гостивар: {| class="wikitable" !Години !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !{{крат|Ост.|Останати}} !{{крат|б.п.|Лица без податоци}}<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> !Вкупно |- style="text-align:center;" |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |— |'''7.832''' |- style="text-align:center;" |1953 |2.637 |4.313 |1.924 |353 |11 |133 |— |138 |— |'''9.509''' |- style="text-align:center;" |1961 |5.092 |2.904 |4.349 |— |— |249 |— |193 |— |'''12.787''' |- style="text-align:center;" |1971 |8.109 |6.044 |4.449 |219 |— |254 |— |392 |— |'''19.467''' |- style="text-align:center;" |1981 |10.127 |10.791 |4.378 |1.254 |6 |223 |— |947 |— |'''27.726''' |- style="text-align:center;" |1991 |11.946 |1.344{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} |4.023 |1.842 |10 |208 |— |705 |— |'''20.078''' |- style="text-align:center;" |1994 |12.084 |14.128 |4.475 |1.609 |11 |231 |— |388 |— |'''32.926''' |- style="text-align:center;" |2002 |11.885 |16.890 |4.559 |1.899 |15 |146 |34 |419 |— |'''35.847''' |- style="text-align:center;" |2021 |10.305 |13.585 |4.725 |1.648 |14 |65 |21 |455 |1.996 |'''32.814''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Знаменити објекти == [[Податотека:Zeleznicka-stanica-Gostivar-MK.JPG|мини|300п|десно|Железничката станица во Гостивар]] [[Податотека:Gostivar old Cross.JPG|мини|300п|десно|Стар крст пронајден во дворот на гостиварската црква Св. Димитрија]] [[Податотека:Панорама на Гостивар.jpg|мини|300п|десно|Панорама на Гостивар]] [[Податотека:Crkva Sv. Petka - GV.jpg|мини|лево|Црквата „Св. Петка“ во Гостивар]] Во градот постојат повеќе знаменити објекти (пред сѐ од турскиот период на владеење) како неколку џамии и препознатливата [[Саат-кула (Гостивар)|гостиварска саат-кула]] во центарот. Исто така на самиот плоштад доминира со својата импозантна големина [[Црква „Св. Богородица“ - Гостивар|црквата Света Богородица]]. Во градот постоела турска бања-амам која била срушена, а на потоа на тоа место се наоѓала филијалата на [[Стопанска банка АД Скопје|Стопанска банка]] сѐ до нејзиното рушење. *[[Црква „Св. Богородица“ - Гостивар]] *[[Св.Преображение Христово|Манастир Св.Преображение Христово - Гостивар]] *[[Саат-кула (Гостивар)]] == Култура == Најзначајното место за културните збиднувања во Гостивар е [[Дом на култура АСНОМ|Домот на културата АСНОМ]]. Во овој културен дом во текот на годината се одржуваат најзначајните културно уметнички настани. Се прави годишна програма која се доставува до [[Министерство за Култура на Република Македонија|Министерството за култура]]. Позначајни настани се Ликовната колонија, која се одржува во Маврово, но главната изложба е во Гостивар. Шоу програма, рецитали, песни и игри кои се изведуваат на три јазици односно на [[македонски]], [[албански]] и [[турски]]. Фунционира и културно уметничкото друштво „Браќа Ѓиноски“, во кое има неколку секции и тоа: секцијата за староградски песни, секцијата за фолклор (играорна секција), како и секцијата за модерни танци. Библиотеката „Вук Караџиќ“ е сместена веднаш позади домот на културата. Располага со над 8.000 наслови, односно над 80.000 книги. Во рамките на библиотеката има и детски оддел. * „[[Литературни искри]]“ - меѓународен поетски фестивал; == Стопанство == Во врска со добрите стопански и сообраќајни прилики, па и со постојаното зголемување на населението, од втората половина на [[XX век]] во градот Гостивар започнуваат да се отвораат занаетчиски и трговски дуќани. Воведен е и пазарен ден (Вторник). Со овие новонастанати прилики во тоа време започнува просперитетот на Гостивар. Велешките и Тетовските трговци, Крушевските и Кичевските занаетчии се меѓу првите во создавањето на Гостиварската чаршија. Во тоа време во Гостивар голема експанзија бележеле разни занаети, кои пред сè служеле повеќе за задоволување на селските потреби. Порано во Гостивар имало многу терзии, опинчари, самарџии, сарачи, казанџии итн. Во денешно време, овие занаети се пред прагот на потполно исчезнување, или се сведени на бледи спомени меѓу населението. Денес во Гостивар се развиени трговијата, индустријата и стопанството. Познати индустриски капацитети се комбинатот „Силика“, Стакларницата, текстилната индустрија Готекс, кланицата „Горни Полог“, мелничарскиот комбинат Жито Шар, фабриката за доломит „Вардар Доломит“ која е приватизирана пред неколку години и успешно ги пласира своите производи и на странските пазари. Последните години во огромен пораст е трговската дејност. Низ градот има повеќе маркети на гигантот „ГЕТРО“ кој има продавници и маркети и во [[Хрватска]], а во самиот центар на градот до саат-кулата е изграден современ модерен трговски центар „Де Јуре“ на повеќе катови со структурална фасада. == Спорт == * '''[[КК Гостивар]]''' е најпознатото спортско друштво од Гостивар. Постои од [[1954]] година под името „'''Маврово'''“. Од тогаш, клубот во повеќе наврати го менува името: '''Готекс''', '''Вардар-Комерц''', '''Гостивар''' и '''Никол Ферт'''. Бележи значајни спортски резултати како во поранешна [[Југославија]] така и во поново време. Трипати е освојувач на титулата Републички првак и тоа во [[1965]], [[1967]] и [[1968]] година. Со успех настапува и во втората лига на некогашна Југославија. Во повеќе наврати екипата се обидува да стане член и на првата лига, меѓутоа недостасувал последниот решавачки чекор за постигнување на целта. Најзабележителни резултати екипата бележи во далечната [[1964]]-[[1965]] година кога успеала да обезбеди учество во четврт финалето каде загубила од „Београд“, тогашен освојувач на шампионската титула. Гостивар бил домаќин на купот во 1993-94 година. * [[РК Пантери]] е стар [[ракомет]]ен клуб од Гостивар. Имал настапи и во првата лига, по што извесно време згаснува. После неколку години повторно се активира и сѐ уште функционира. * [[ПК Бистра|ПК „Бистра“]] е планинарско друштво од Гостивар кое постои од [[1985]] година и функционира најмногу поради ентузијазмот што го имаат членовите. Имаат остварено многу искачувања низ [[Македонија]]. == Образование == Во Гостивар постојат [[:Категорија:Средни училишта во Гостивар|три државни средни училишта]] и едно приватно и тоа: * [[Гимназија "Панче Попоски" - Гостивар|Гимназија "Панче Попоски"]] - основана со одлука на Собранието на [[Општина Гостивар]] во [[1960]] година и започнува со работа од учебната [[1960]]/[[1961|61]] со две паралелки, на [[македонски]] и [[албански јазик]], со по 35 ученици. Првата генерација на матуранти е од учебната [[1963]]/[[1961|64]]. * [[СЕОУ "Чеде Филиповски" - Гостивар|СУ "Чеде Филиповски"]], * [[ОСТУ "Злате Малакоски" - Гостивар|ЦСНО "Злате Малакоски"]] и * [[ПСУ "Јахја Кемал" - Гостивар|ПСУ "Јахја Кемал"]] - колеџот во Гостивар кој постои од [[1999]] година. Тоа функционира како приватно средно училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=2174&stID=19321 |title=''Најдобриот матурант ќе биде првиот Македонец на Харвард'' |accessdate=2009-01-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304210948/http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=2174&stID=19321 |url-status=dead }}</ref> Од [[:Категорија:Основни училишта во општина Гостивар|основните училишта]] во градот функционираат четири и тоа: * [[ОУ "Единство" - Гостивар|ОУ "Братство-Единство"]], * [[ОУ "Гоце Делчев" - Гостивар|ОУ "Гоце Делчев"]], * [[ОУ "Исмаил Љемали" - Гостивар|ОУ "Исмаил Љемали"]] и * [[ОУ „Мустафа Кемал Ататурк“ - Гостивар|ОУ „Мустафа Кемал Ататурк“]], кое има подрачни училишта во селата: Долна Бањица, Беловиште и Врапчиште == Населби и маала во Гостивар == [[File:Naselba-Meleardi-Gostivar-MK.JPG|thumb|300px|Населбата Мелеарди на влезот на Гостивар]] [[File:Naselba-Dutlok-Gostivar-MK.JPG|thumb|300px|left|Населбата Дутлок на левата страна на реката [[Вардар]]]] * [[Дутлок (Гостиварска населба)|Дутлок]] * [[Мелеарди (Гостиварска населба)|Мелеарди]] * [[Питарница (Гостиварска населба)|Питарница]] * [[Тексас маало - Бараки (Гостиварска населба)|Тексас маало - Бараки]] * [[Бањешница (Гостиварска населба)|Бањешница]] * [[Лисна (Гостиварска населба)|Лисна]] * [[Фазанерија (Гостиварска населба)|Фазанерија]] * [[Циглана (Гостивар)|Циглана]] * [[Mлаки (Гостиварска населба)|Mлаки]] * [[Tоска (Гостиварска населба)|Тоска]] * [[Шеста зона]] == Меѓуетнички односи == Според старата поделба, општина Гостивар имаше 26,54% Македонци и 59,01% Албанци, но со новата поделба, со припојување на селските општини [[Вруток]], [[Долна Бањица]], [[Србиново]] и [[Чегране]] бројот на Македонците е намален на 19,77%, а Албанците се 66,37%. Голем дел од македонската заедница во градот смета дека на овој начин се фаворизира албанската политичка доминација во Гостивар. Поврзано со ова е и трендот на рехабилитација на некои албански личности од [[Втората светска војна]] кои припаѓале на организацијата [[Бали Комбетар]]. Според Албанците, се работи за херои, но Македонците сметаат дека со ова всушност се врши легитимизација на [[Фашизам|фашистичката]] окупација на Македонија. Имено, истите личности, според Македонците и нивните сеќавања и според македонската и светската историографија, имаат извршено голем број убиства, кражби, протерувања и злодела врз неалбанското население. Сепак, во градот не е забележана позначајна миграција на [[Македонци]] во другите краишта на земјата. == Личности == [[Податотека:Dom na kultura, razglednica.jpg|мини|десно|300п|Разгледница од Гостивар, Домот на култура, 1930-те години]] [[Податотека:Поглед на Гостивар 2.jpg|мини|десно|300п|Воздушен поглед]] ;Родени * [[Харалампие Поленаковиќ]] (1909 - 1984), македонски академик * [[Александар Гаревски]] ([[5 ноември]] [[1912]] – [[10 септември]] [[1988]], [[Скопје]]) — македонски градежен инженер и поранешен редовен професор на [[Градежен факултет - Скопје|Градежниот факултет]] во [[Скопје]]. * [[Лазо Наумовски]] (1923 - 1978) - македонски писател за деца *[[Христо Исакиев]] (1926 - 1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] *[[Тома Костов]] (1925 - 1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] *[[Ката Аврамовска - Камчевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Таска Апостолоска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Загорка Божиноска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Олга Гиноска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Нада Груевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Олга Грујоска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Маре Давидовска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Арсена Деспотовска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанска споменица од 1941 година]] *[[Ефка Деспотовска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Ѕвезда Деспотовска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Ѕвезда Дуцевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Марта Дуцевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Катерина Дуцевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Перка Ѓуроска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Јорданка Ѓуроска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Божана Иваноска|Божана Иваноска-Голубица]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Анѓа Иловска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Темјана Иловска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Љубица Илоска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Милица Илоска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Донка Јаковлевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Санда Јаковлевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Грозда Јанковска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Лена Јовановска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]. * [[Панче Попоски]] (1924-1944) - македонски комунист, учесник во [[НОВ]] и [[народен херој]] * [[Вукан Диневски]] (1927-2006) - македонски театарски, филмски и телевизиски глумец, режисер, педагошки работник и изведувач на народна и на уметничка поезија * [[Тодор Чаловски]] (1945) - македонски писател * [[Ибрахим Ибрахими]] (1967) - [[министер за труд и социјална политика на Македонија]] во периодот 2016–2017 * [[Јован Манасиевски]] (21 мај 1968) - македонски политичар, пратеник на [[ЛДП]] * [[Бесим Догани]] (1972) - македонски политичар, заменик претседател на [[Собранието на Република Македонија]] * [[Сулејман Рушити]] (1972), политичар и министер * [[Неџати Јакупи]] (10 јули 1973) - македонски политичар и [[Министер за животна средина и просторно планирање на Македонија|министер за животна средина]] во периодот 2008–2011 * [[Висар Вишка]] (р. 17 јануари 1977) - македонски глумец * [[Ружица Милошеска Брчиоска]] - вокал, текстописец, композитор и член на музичкиот состав Ареа * [[Ивица Брчиоски]] - гитарист, композитор и член на музичкиот состав Ареа ;Поврзани * [[Томе Серафимовски]] (од [[Зубовце (Гостиварско)|Зубовце]]), вајар * [[Јанакие Манасиевски]] (од [[Галате]]) (1943 - 2000), прв македонски генерал во независна Македонија * [[Чеде Филиповски - Даме]] (од [[Никифорово]]), народен херој * [[Александар Чомовски]] (од [[Пожаране]]), новинар *[[Јован Трифуноски|Јован Ф. Трифуноски]] (од Вруток [[1914]] – [[1997]]) бил еден од најпознатите македонски и српски [[Антропологија|антрополози]] и географи == Наводи == {{наводи}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{рв|Gostivar}} * [http://www.gostivari.gov.mk/index.php?lang=mk Официјална страница на Општина Гостивар] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130402195058/http://www.gostivari.gov.mk/index.php?lang=mk |date=2013-04-02 }} * [http://www.gostivar.com.mk Портал на градот Гостивар и неговата околина] * [http://makedonija.name/cities/gostivar Информации за Гостивар] {{Градови во Македонија}} {{Општина Гостивар}} {{GeoCompass |hub = Гостивар |type = ex |С = [[Тумчевиште]] |СЗ = [[Врапчиште]] |СИ = [[Чегране]] |З = [[Здуње]] |И = [[Чајле]] |Ј = [[Долна Бањица]] |ЈЗ = [[Вруток]] |ЈИ = [[Беловиште]] }} [[Категорија:Гостивар| ]] [[Категорија:Градови во Македонија]] s8vmonvxufo7mt5tt3ql3t5jr6n36yp 5583649 5583521 2026-06-28T11:31:05Z Forbidden History 89259 /* Личности */ 5583649 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Гостивар | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = Град | image_skyline = Church Gostivar Macedonia.jpg | image_alt = | image_caption = Поглед кон средиштето на Гостивар | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = Местоположба на Гостивар во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 48 |lats = 00 |latNS = N | longd = 20 |longm = 55 |longs = 00 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Република Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Полошки Регион]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Гостивар]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 510 | population_footnotes = | population_total = 32.814 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = гостиварец, гостиварка [[Список на луѓе од Гостивар|гостиварци]] (мн.)<ref>{{ОДРМЈ|Гостивар}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Гостивар}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = 2400 | area_code_type = | area_code = +389 042 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = GV | blank1_name = | blank1_info = | iso_code = | website = [http://gostivari.gov.mk/mk/pocetna/ www.gostivari.gov.mk] | footnotes = }} '''Гостивар''' — град во [[западна Македонија|западна]] [[Македонија]] во јужниот дел на [[Полог|Полошката Котлина]]. Гостивар е средиште на [[Општина Гостивар|истоимената општина]] која зафаќа површина од околу {{км2|650}}. Градот претставува административна, политичка, деловна и културна средина за околу осумдесетина илјади жители, од кои во самото градско јадро според пописот од 2002 година живеат речиси 36.000 жители, а според Пописот од 2021, 32.814 жители. Градот претставува типична мултикултурна средина, во која живеат скоро сите националности во Македонија ([[Македонци]], [[Албанци]], [[Турци]], [[Роми]] и други). == Потекло на името Гостивар == [[Податотека:Gostivar-od-Suva Gora.JPG|мини|лево|Панорамски поглед на Гостивар од [[Сува Гора]]]] [[Податотека:Vardar vo Gostivar.jpg|мини|лево|Реката [[Вардар]] во Гостивар]] За потеклото на името на градот Гостивар постојат повеќе претпоставки и народни преданија и легенди. Меѓутоа, како најверодостојно може да се прифати тврдењето дека името Гостивар е од [[Македонски јазик|македонско]], односно [[Словенски јазици|словенско]] јазично потекло. Како доказ за словенското потекло на името Гостивар може да се земе и фактот што во [[Чешка]] во рамките на главниот град [[Прага]] (области Прага 10 и Прага 15) се наоѓа населба и цел реон кој се нарекува Хостиварж (на чешки: '''Hostivař''', изговор: ''(Г)хостивар(ж)'') кој во минатото бил посебно населено место, а во германски записи од 12 век се сретнува под името ''Gostiwar''[http://cs.wikipedia.org/wiki/Hostiva%C5%99]. Имајќи предвид дека во чешкиот јазик мекото ''' ''х'' ''' е замена за гласот ''' ''г'' ''' (пр. Praha - Прагa) името на оваа голема населба во југоисточниот дел на [[Прага]] е всушност Гостивар, а знаењето на зборовите е речиси исто (именката ''гости'' на чешки e: hostе) може слободно да се заклучи дека името Гостивар кое се сретнува и во [[Македонија]] и во [[Чешка]] е од словенско потекло. Во [[Средниот век]] градот бил многу посетуван од гости од сите краишта, а во летните денови по традиција, секоја година се одржувал голем трговски собир ([[панаѓур]]). Ваквата традиција продолжила и за време на Османлиското царство. Поради големата посетеност на населбата од луѓе од други краишта, гости, Турците меѓу себе, на турски, често викале „гостивар“ (гости има). Тогаш во градот имало и многу гостилници, па се претпоставува дека „гостољубивиот град“ односно „градот на гости“ станал - Гостивар. Инаку, етимолошкото значење на топонимот во науката сѐ уште не е утврдено. За време на турското владеење населбата почнала да се развива во значајно седиште на Горни Полог, наречен уште и Горна Нахија. Населението од околните рамничарски и ридско-планински села почнало да се преселува во централната населба, со што таа почнала и да расте. Во 1659 година, богатиот Мехмед-паша изградил џамија среде населбата, а околу неа подигнал и училиште и бања, а подоцна и карван-сарај и дуќани. И богатиот Агу Беќир-бег во Гостивар изградил џамија и училиште, што се наоѓале на местото на денешната Саат-кула. [[Податотека:Center Of Gostivar.jpg|мини|лево|Црквата [[Црква „Св. Богородица“ - Гостивар|„Света Богородица“]] на плоштадот во центарот на Гостивар]] [[Податотека:Манастирот Св.Преображение Христово, населба Циглана.jpg|мини|Манастирот [[Св.Преображение Христово]], населба Циглана]] Според [[Марко Цепенков]], Гостивар бил метув на манастирите од [[Сува Гора]] (планина источно од градот) каде што се гоштевале многу свештеници, патници и намерници. Поради тоа богато гоштевање метувот го добива името Гостивар. Има и легенда која вели дека доаѓа од турско време каде што Гостивар значи "место каде секогаш доаѓаат гости". Според Турците, градот бил наречен така поради тоа што на турски зборот ВАР значи „има“, така што на тоа место секогаш имало гости. Исто така збор ВАР или Вари во сите словенски јазици означува извор или место од каде што извира голема количина на вода - вриење, а исто така означуа и бања. Како поткрепа на ова ќе го додадеме како пример градот Карлови Вари во Чешка што е во превод Бањите на Карло има и други примери во словенските земји за наставката ВАР како што се Вуковар, Карлобар во Хрватска. Што во превод од [[старословенски]] би било „Бања за Гости“. Некои научници, како рускиот професор [[Афанаси Селишчев]], сметаат дека словенското име на градот било Костово. Врз основа на записите на [[Абдулаќим Догани]], Гостивар го добива името од девојката дојдена од [[Бар (Црна Гора)|Бар]] која што за место на живеење го има одбрано овој град. На локален јазик девојка е ''гоца'' и тоа од Бар (Тиват во [[Црна Гора]]), затоа произлегува името Гостивар од момата од Тиват. Веројатноста и вистинитоста на ова тврдење е многу мала, и е пред сè во контекст на големоалбанскиот национализам, односно да се потврди тезата за автохтоност на Албанците во Гостивар и другите населени места во [[Македонија]], а и самата анегдота има многу мала логичка смисла. Според една друга легенда, сегашното има на градот Гости-гости, настанало за време на владетелот Волкашин. Бидејќи доаѓале голем број на посетители, гости низ овие краишта, во текот турското владеење на турски го нарекувале „Гостивар“ што значи (гости има). Самото име, односно Гостивар, се нарекуваше местото на собирање на гости т.е.„Градот на гостите“. Волкашин на сите свои деца им изградил „градови“ (тврдини). На пример, на ќерката Кита и изградил тврдина во Кичево, наречена „Китин Град“ (Китинград), а на Цвета и изградил кале на Сува Гора наречена уште и „Цвета Гора“, каде што имало многу цркви и манастири. Манастирите во „Цвета Гора“ имале свои чифлици во Горни Полог (Гостиварско). Градот Гостивар тогаш бил место на Сувогорските манастири. Манастирските луѓе често ги посетувале чифлиците кај Гостивар, каде што добро биле гоштевани. Легендата вели дека по „гостувањето“ и населбата била наречена Гостивар. == Местоположба == [[Податотека:Saat kula vo Gostivar 01.jpg|мини|десно|[[Саат-кула (Гостивар)|Саат-кулата]] во Гостивар]] Градот лежи во котлината [[Полог]] (Горен Полог) на надморска височина од 510 метри. Во близина на Гостивар во селото [[Вруток]] (5 км југозападно од Гостивар) се наоѓа изворот на најголемата македонска река [[Вардар]] која тече и низ самиот град кој го дели на два дела, а исто така во негова близина се наоѓа најголемиот македонски национален парк и скијачки центар [[Маврово]]. Гостивар е на 67 километри оддалеченост од [[Скопје]], а соседни градови се [[Тетово]] на 27 километри северно и [[Кичево]] на 46 километри јужно. Гостивар е град кој со голема брзина се гради и станува еден од поубавите градови во Македонија. == Историја == [[Податотека:Saat-kulata i centarot na Gostivar.JPG|мини|300п|лево|Глетка од саат-кулата во централното градско подрачје]] ==== Камена епоха ==== Според најновите податоци добиени преку археолошките ископувања на неолитските наоѓалишта Тумба кај с.[[Долно Палчиште]] (1987/88.) и Под село тумба кај с.[[Стенче]] (2000.), најстарите траги на живот во [[Полошката Котлина]] (тетовскиот и гостиварскиот крај) датирааат од пред 8000 години или поточно од 6100-тата година ст.е. Од овие наоѓалишта потекнуваат голем број ископани фрагменти, но и целосно сочувани парчиња на грнчарија, но и жртвеници и статуетки посветени на женскиот култ. На подрачјето на [[Тетовско]], пронајдени се и многу значајни претстави на карпестата уметност како уметнички композиции поврзани со обредните ритуали.<ref name="gavro">''Дарко Гавровски, "Тетовски древности. Полог од Праисторијата до 7.век н.е., со посебен осврт на тетовскиот крај", Тетово, 2009.''</ref>. Овој крај низ целиот неолит бил населен со носителите на културната група [[Анзабегово-Вршник]], која била застапена и во скопскиот регион и Источна [[Македонија]]. Во раниот неолит, сепак, овој крај бил под силно влијание и на неолитскта култура Велушина-Породин од Пелагонија јужно оттука, што се гледа и преку формата на најстариот сочуван [[жртвеник]] од типот ''[[Големата-Мајка]]'' (lat. Magna Mater) пронајдена на овие простори, а откриен близу [[Стенче]]. Доцниот неолит се одликува со влијание на [[Винчанската култура]] од север.<ref name="gavro"/> [[Податотека:Жолтата_куќа_-_Гостивар.jpg|мини|Бегова куќа]] ==== Метална епоха ==== Кон крајот на 4 милениум ст.е., започнуваат првите продори на новите доселеници, степски народи од Средна Азија- Индоевропејците, кои уништувајќи и асимилирајќи ја старата неолитска култура создаваат нов енеолитски културен комплекс на Балканот, наречен [[Салкуца-Бубањ-Криводол]]. Траги од ова ново население најдени се и во [[Полог]] (во [[Палчиште]], [[Желино]] итн.). Оваа состојба се стабилизира во средното бронзено време кога се појавуваат првите зачетоци на балканските прото-етничките, а подоцна и пра-етничките заедници. Во овој период започнува и силен продор на материјалните обележја од југ од развиената [[Микенска култура]], што се гледа и преку еден параден луксузен бронзен меч пронајден во Тетово, увезен токму од тие микенски центри. Иако и наредните епохи ќе бидат во знак на масовни миграции, сепак [[Железното Време]] се одликува со стабилизација, што довело до развој на трговијата. Од овој период датираат и керамичките големи питоси за житарици, пронајдени близу с.[[Ларце]]. Во овој период, според записите на [[Страбон]] кои се однесуваат на ковницата во [[Дамастион]], а особено според зачуваните ономастички траги од подоцнежните времиња, се гледа дека Полог бил населен од [[Бриги]]те (Briges, Brigoi). Бригите биле составен дел на подоцнежните етнички заедници на [[Пајонци]]те, [[античките Македонци]], [[Дасарети|Десаретите]], [[Едони]]те и [[Мигдонци]]те. Дури и Пајонците, иако биле стара бронзеновременска популација, на овој дел од Балканот, имале неоспорни врски со [[Бриги]]те. Пајонската и античката македонска лингвистика и ономастика покажуваат голем број глоси и имиња со бригиски корен, што упатува на фактот дека Бригите биле substratum или база во пајонското и античкото македонско етничко формирање.<ref name="gavro" /> [[Податотека:Kej na Vardar-Gostivar-MK.JPG|мини|300п|Кејот на реката [[Вардар]] во Гостивар]] ==== Рана антика ==== Во [[1932]] год. блиску местото наречено ''Балезова Чешма'', е пронајдена статуа од бронза од периодот на [[Агријани]]те, [[4 век п.н.е.]], и претставува вреден археолошки пронајдок, најден во [[тетовско|Тетовската околија]]. Статуата е со димензии 9&nbsp;cm, долга и 4&nbsp;cm широка, и се наоѓа во [[Музејот на Македонија]] во [[Скопје]]. Влијанијата на грчките занаетчиски центри врз овој дел на [[Балканот]], всушност ќе доведат до дополнителна промена на културата и начинот на живот на овдешните популации. Токму тие промени го најавуваат новиот, архајски период и преминот од епохата на праисторијата во епохата на историјата и антиката. На археолошки план овие трансформации се видливи преку новите материјални (нови типови керамика, накит и други занаетчиски производи), и духовни (нов начин на погребување: кремирање наместо инхумација, прифаќање на култовите на грчките божества) и други обележја, кои отпрвин биле прифаќани како престиж од најелитните општествени слоеви, а потоа и од останатото население, што најдобро се гледа од т.н. кнежевски гробници, од кои најпозната е онаа од Тетово, во која е пронајдена и познатата статуетка на [[Менада]]. [[Податотека:Domot na kulturata "ASNOM" vo Gostivar-MK.JPG|мини|300п|лево|Домот на културата „АСНОМ“]] Во минатото постоеле различни теории за тоа кое античко племе го населувало овој крај. Сепак според најновите сознанија, целиот простор на Јужна [[Србија]], Источно [[Косово]] и Северна [[Македонија]], вклучително и [[Полог]], во овој период, а сè до [[3 век п.н.е.]] бил населен од најсеверното античко-[[македонско]] ([[пајонско]]) племе [[Агријани]] (Agrianes). Ова се гледа по континуитетот во археолошките хоризонти, развиениот керамички импорт од грчкиот југ, богатите кнежевски гробници и сл. Ова племе имало свои кралеви од кои најпознат е [[Лангар]] (Langaros) кои во [[335 п.н.е.]] му помогнал на македонскиот крал [[Александар III]], при неговиот поход против [[Трибалите]] на север. [[Агријаните]] него го следеле и при неговиот поход низ [[Азија]] кога се покажале како едни од најбезмилосните борци во многу клучни битки, по што станале особено познати во античкиот свет. Поради економскaта и трговска развиеност и одредени градови ковале свои автономни монети. Таков бил случајот со градот [[Пелагија]] (Pelagia) кој низ целиот 4 век п.н.е. кова свои сребрени монети во ковницата во [[Дамастион]]. Градот [[Пелагија]] се смета дека се наоѓал близу денешно Тетово, и е всушност, во урбанистичка смисла негов антички предок, од чиј назив подоцна е изведено и денешното словенско име на целата котлина [[Полог]] (Пелагија-Полог, како во случај и со Скупи-Скопје, Астибо-Штип, Тесалоника-Солун итн). Кон крајот на [[4 век п.н.е.]] ослабената агријанска држава потпаднала под власт на кралот [[Авдолеон]] од [[Пајонија]], а веќе до средината на [[3 век п.н.е.]], сите нивни територии биле заземени од Дарданците од север (на југ сосе Северна [[Македонија]] и [[Полог]]), што се гледа и преку дисконтинуитет во археолошките хоризонти од тој период. Овие погранични краеви низ целиот нареден период ќе биде користен како логистичка позадина, од каде Дарданија организирала јаки пљачкосувачки походи на југ кон богатото кралство [[Македонија]], дури и откако тие територии ќе потпаднат во склоп на Римското Царство во [[168 п.н.е.]]<ref name="gavro"/> ==== Римски период ==== Дури во 29. ст.е. и [[Полог]], задно со останатите делови на [[Дарданија]], па на север сè до [[Дунав]], ќе подапнат под римска управа, по што ќе започне ера на стабилизација, мирен живот, трговија и напредок. Од 2-3 век н.е. датираат неколку камени плочи- стели, на кои епитафот е напишан со грчко писмо што говори дека овој регион бил во склоп на грчката јазична сфера, за разлика од [[Косово]] и скопкскиот регион кои биле дел од латинската јазична сфера. Ова значи дека во [[Раноцарскиот период]] (1-3 век н.е.) [[Полог]] бил дел од римската провинција [[Македонија]], а во доцната атника (3-6 век н.е.), по реформите на Диоклецијан дел од провинцијата [[Македонија Втора]] (Macedonia Secunda). Пронајдените стели содржат и богат ономастички материјал и лични имиња кои се доминантно автохтони и од кои се гледа дека романизацијата на овие периферни краеви, надвор од главните патишта, не зела голем замав. [[File:Bul.Goce Delcev-Gostivar-MK.JPG|thumb|300px|Булеварот „Гоце Делчев“ со познатата висококатница во централното градско подрачје]] [[Податотека:Gostivar, razglednica 1921.jpg|мини|Разгледница од Гостивар, од 1921 година]] Поучена од големите варварски продори ([[Келти]], [[Остроготи]], [[Хуни]]) кои сè почесто се случувале од 3 век, а траеле и низ наредните векови, римските цареви почнале во доцниот IV век да градат укрепени градови и тврдини на доминантни ридови. Од тој период датираат и бројните каструми (castrum), кастели (castellum) и збегови (refugium) за населението во тетовскиот крај од кои најзначајни се оние близу денешните села [[Рогле]], [[Орашје]], [[Лешок]], [[Стенче]], [[Јегуновце]], [[Градец (Гостиварско)|Градец]] и наоѓалиштето Исар-Бањиче крај Тетово. Иако христијанството во Македонија доаѓа со [[Апостол Павле|Св. Апостол Павле]] во 50-тите години од 1 век н.е., сепак дури по легализацијата на [[Константин]] во 313. н.е. тоа можело помасовно да продре до обичните луѓе, и да се отпочне со градење на ранохристијански цркви- базилики. До денес во Полог се регистрирани траги од 16 ранохристијански базилики, од кои 12 во [[Тетовско]] и 4 во [[Гостиварско]], при што најдобро проучени се базиликата од Стенче од 5 век н.е. која е единствена во Македонија со 3 крстилници (баптистериуми), и онаа во [[Туденце]] која датира од втората пол. 6 век. и е најстарата триконхална (трикорабна) црква воопшто во [[Република Македонија]], а е ретка и во цела Јужна [[Европа]]. Сепак, по силните аварско-словенски продори во доцниот 6 век н.е. сите тврдини се напуштени но не во целост и срушени. Поголемиот дел од нив, два-три века подоцна, кога повторно е воведена стабилна државна организација, повторно ќе бидат обновени со истата намена, но овој пат тие ќе бидат населени од доминантното словенско население поставувајќи ги темелите за новите средновековни гратчиња.<ref name="gavro"/> === Среден век === Кога [[Словени]]те дошле во полошката област, рамничарските населби биле напуштени. Еден дел од староседелците се повлекле во некои од пооддалечените, мали планински сточарски населби. Главно, словенското население ги населило најважните места во рамницата, на која и дале ново, словенско име, нарекувајќи ја „Подлог“ (Полог), веројатно со значење „под гора“, „под планина“. Во [[10 век|X век]] Византијците повторно воспоставиле контрола врз целото полошко подрачје, ги закрепнале најважните разурнати тврдини и во нив воспоставиле постојано војничко присуство. Потоа, неколку децении, полошката област била во состав на [[Самоиловото Царство]], по чија пропаст повторно потпаднала под [[Византија]]. Во [[1282]]-[[1283|83]] година, полошкиот крај потпаѓа под власт на [[Срби]]те, на чело со кралот [[Милутин]]. Инаку, Гостивар како населено место првпат е споменат во една повелба на Милутин од [[1313]] година, под името Банска (Бањица), и тоа како село во јужниот дел на [[Полог|Полошката котлина]] со околу 200 жители. Во повелбата се споменува и гостиварскиот средновековен манастир. За време на владеењето на Милутин, во Полошката Котлина било колонизирано српско население. Но, затекнатите Византијци си ги задржале своите права и поседи. Гостивар како селска населба се споменува и за време на Душановото царство, во една повелба на цар [[Стефан Душан|Душан]] од 1331-1340 година, под името '''Белика''', според средновековното име на реката [[Вардар]]. === Османлиски период === [[Податотека:Gostivar - Ilinden 20 July 1916.JPG|мини|лево|Празнување на Илинден во Гостивар во 1916 година]] Во овој период населбата започната да бележи виден пораст, развивајќи се во значајно средиште на Горни Полог, или како што тогаш ја нарекувале - Горна нахија. Населението во овој период, од рамничарските и ридско-планинските села, започнало да се населува во Гостивар, а бројот на жителите значително да се зголемува. Во градот биле доселени голем број [[Турци]] и [[Албанци]]. Во 1659 година, богатиот Мехмед-паша изградил џамија среде населбата, а околу неа подигнал училиште и бања. Истиот бег подоцна изградил и карван-сарај и неколку дуќани во градот. По примерот на Мехмед-паша и останатите бегови, заради престиж, граделе по неколку објекти, претежно муслимански обележја. Така и богатиот Бекир-бег во Гостивар, подигнал џамија и училиште кои се наоѓале на местото на денешната саат-кула.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр. 22-23</ref> Во [[1850]] година, геологот и балканологот Ами Буе, во описот на [[Тетово]], меѓу другото, во еден дел вели дека во Полог се наоѓа „големото село“ Гостивар, додека како град Гостивар по првпат се спомнува во двата записи од [[19 век]]. Според нив, оваа населба на Полог ја има оформено својата чаршија (плоштад), додека вторникот бил пазарен ден. Во [[1874]] год. градот имал 400 куќи, околу 2.000 жители, додека на крајот на истиот век 3.500 жители. Главниот процут Гостивар го доживува кон крајот на [[19 век]], за времето на турското владеење, кога станува центар на каза. Тогаш Гостивар почнува да го добива својот лик на гратче. Со доселувањето на различни мајстори и занаетчии од [[Велес]], [[Крушево]], [[Кичево]] и [[Дебар]] се формира гостиварската чаршија и вторник се назначува за пазарен ден, што е традиција до ден денеска. За време на [[Илинденското востание]] од Гостивар и околината ќе учествуваат повеќемина македонски патриоти, кои ќе отидат да се борат директно во [[Крушево]] и околината. === Втора светска војна === [[Податотека:Cede Filipovski Dame.JPG|мини|300п|десно|Статуа на народниот херој на Југославија и Македонија, [[Чеде Филиповски - Даме]] на градскиот плоштад]] За време на Втората светска војна, [[Македонци|македонското население]] во Гостивар ќе доживее невиден терор од страна на албанските фашистички окупатори - [[балисти]]те предводени од [[Џемо Хаса|Џемо]] и Мефаил. Токму на крајот на војната во близина на Гостивар ќе биде убиен балистичкиот водач Џемо по што ќе следи општонародно славје на [[Македонците]] во Гостивар. Во текот на [[Втората светска војна]] во Гостивар и околината војувале повеќе македонски партизански одреди и единици, кои воделе тешки борби со балистичките единици кои отпрвин биле поддржувани од италијанскиот, а подоцна и од германскиот окупатор. Народен херој од Гостиварско е [[Чеде Филипоски-Даме]] чиј споменик се наоѓа на гостиварскиот плоштад (спроти стоковната куќа). Вкупно 41 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> === Меѓуетнички односи и конфликти === {{Главна статија|Деветтојулските настани во Гостивар и Тетово (1997)}} Гостивар во поновата македонска историја ќе остане запаметен и по [[Деветојулските настани во Гостивар и Тетово (1997)|настаните на 9 јули 1997 година]] кога македонската полиција спроведе акција за отстранување на знамето на туѓа држава ([[Албанија]]) кое беше истакнато пред општинската зграда. Во настаните ќе загинат 4 цивили. За време на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт во 2001 година]] Гостивар и околината ќе бидат поштедени од вооружени борби и судири, но голем број на [[Македонци]] од Гостивар ќе бидат дел од македонските безбедносни сили во операциите во [[Тетово]] и на Тетовското кале. Во поново време, меѓуетничките односи се бранувани по убиството на Бесник Шехапи и Имран Мехмеди, кое на [[28 февруари]] [[2012]], во самоодбрана, го изврши полицаецот Јаким Трифуноски, и по честите иницијативи на албанските политичари за именување улица и поставување споменик на балистичкиот водач од Втората светска војна - Мефаил. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1944|7.698 | 1948|7.832 | 1953|9.509 | 1961|12.787 | 1971|19.467 | 1981|27.726 | 1991|20.078 | 1994|32.926 | 2002|35.847 | 2021|32.814 }} Во текот на 50-ите години на {{римски|19}} век, [[французи|францускиот]] геолог и балканолог [[Ами Буе]], пишувајќи за [[Тетово]], покрај другото соопштува дека во еден дел од [[Полошката Котлина]] се наоѓало „големото село“ Гостивар. Инаку, како гратче, Гостивар првпат се спомеува во два записа од {{римски|19}} век. Според нив, оваа полошка населба веќе имала оформена чаршија, а вторник бил пазарен ден. Во втората половина на {{римски|19}} век, поточно во [[1874]] година, градот имал околу 400 куќи со околу 2.000 жители, а на крајот на истиот век околу 3.500 жители. Рускиот професор и научник Андреј М. Селишчев „гратчето под Шар“ го споменува и со името '''Костово'''. Според статистичките податоци со кои располагал бугарскиот етнолог, географ и патописец [[Васил К’нчов]], на крајот на {{римски|19}} век Гостивар имал 3.735 жители од кои 3.100 [[Турци]], 310 [[Македонци]], 200 [[Роми]], 100 [[Албанци]] и 25 [[Власи]]. По [[Балкански војни|балканските]] и [[Прва светска војна|Првата светска војна]], не е забележан зголемен број на населението, главно поради иселувањето на муслиманското население во [[Турција]]. Во периодот меѓу двете светски војни градот бележи стопанска стагнација, а и целиот Горен Полог бил неразвиено подрачје, без индустриски објекти и инфраструктура. Исклучок била железничката пруга кон [[Скопје]], а подоцна и кон [[Кичево]], која подоцна одиграла важна улога во економското заживување. Во првиот организиран попис на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФР Југославија]] од 1948 година, во Гостиварскиот срез имало 53.258 жители, од кои 7.832 во градот Гостивар, а 45.426 во селата ([[Горни Полог]], [[Мавровска Котлина|Мавровско Поле]], [[Горна Река]]). Од етнички аспект, населението го сочинувале 39 345 (73,8 %) [[Албанци]], 13.091 (24,5 %) [[Македонци]], 342 [[Роми]], 180 [[Срби]], 117 [[Турци]] и 183 останати.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |title=архивска копија |accessdate=2018-05-08 |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |url-status=dead }}</ref> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во градот Гостивар, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, во градот нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од [[2002]] година, градот Гостивар има 35.847 жители<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија |accessdate=29 март 2016}}</ref>, додека новосоздадената [[Општина Гостивар]] со новата организација броела 80.280 жители (старата Општина Гостивар до 2004 година броела 49.545 жители). ;Етнички групи Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало 35.847 жители и спаѓал во групата на средни градови.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Етнички гледано, населението е составено од:<ref name="попис" /> {{bar box |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |float=right |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[Македонски Албанци|Албанци]]|green|47.12}} {{Столбен постоток|[[Македонци]]|red|33.15}} {{Столбен постоток|[[Македонски Турци|Турци]]|orange|12.72}} {{Столбен постоток|[[Македонски Роми|Роми]]|cyan|5.30}} {{Столбен постоток|други|grey|1.17}} {{Столбен постоток|[[Македонски Срби|Срби]]|blue|0.41}} {{Столбен постоток|[[Македонски Бошњаци|Бошњаци]]|black|0.09}} {{Столбен постоток|[[Македонски Власи|Власи]]|yellow|0.04}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Народ!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | [[Македонци]] | 11.885 | 33,15 |- | [[Албанци]] | 16.890 | 47,12 |- | [[Турци]] | 4.559 | 12,72 |- | [[Роми]] | 1.899 | 5,30 |- | [[Власи]] | 15 | 0,04 |- | [[Срби]] | 146 | 0,41 |- | [[Бошњаци]] | 34 | 0,09 |- |други | 419 | 1,17 |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[албански јазик|албански]]|green|47.08}} {{Столбен постоток|[[македонски јазик|македонски]]|red|38.62}} {{Столбен постоток|[[турски јазик|турски]]|orange|12.34}} {{Столбен постоток|[[ромски јазик|ромски]]|cyan|0.84}} {{Столбен постоток|други|grey|0.69}} {{Столбен постоток|[[српски јазик|српски]]|blue|0.35}} {{Столбен постоток|[[бошњачки јазик|бошњачки]]|black|0.08}} {{Столбен постоток|[[влашки јазик|влашки]]|yellow|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | [[македонски јазик|македонски]] | 13.843 | 38,62 |- | [[албански јазик|албански]] | 16.877 | 47,08 |- | [[турски јазик|турски]] | 4.423 | 12,34 |- | [[ромски јазик|ромски]] | 301 | 0,84 |- | [[влашки јазик|влашки]] | 3 | 0,01 |- | [[српски јазик|српски]] | 124 | 0,35 |- | [[бошњачки јазик|бошњачки]] | 29 | 0,08 |- | други | 247 | 0,69 |} ;Вероисповед Во Гостивар се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[ислам]]|green|66.08}} {{Столбен постоток|[[православие]]|red|33.10}} {{Столбен постоток|други|grey|0.70}} {{Столбен постоток|[[Апостолски егзархат во Македонија|католицизам]]|orange|0.13}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | [[МПЦ|православни]] | 11.865 | 33,10 |- | [[ИВЗ|муслимани]] | 23.686 | 66,08 |- | [[Апостолски егзархат во Македонија|католици]] | 45 | 0,13 |- | други | 251 | 0,70 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Гостивар: {| class="wikitable" !Години !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !{{крат|Ост.|Останати}} !{{крат|б.п.|Лица без податоци}}<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> !Вкупно |- style="text-align:center;" |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |— |'''7.832''' |- style="text-align:center;" |1953 |2.637 |4.313 |1.924 |353 |11 |133 |— |138 |— |'''9.509''' |- style="text-align:center;" |1961 |5.092 |2.904 |4.349 |— |— |249 |— |193 |— |'''12.787''' |- style="text-align:center;" |1971 |8.109 |6.044 |4.449 |219 |— |254 |— |392 |— |'''19.467''' |- style="text-align:center;" |1981 |10.127 |10.791 |4.378 |1.254 |6 |223 |— |947 |— |'''27.726''' |- style="text-align:center;" |1991 |11.946 |1.344{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} |4.023 |1.842 |10 |208 |— |705 |— |'''20.078''' |- style="text-align:center;" |1994 |12.084 |14.128 |4.475 |1.609 |11 |231 |— |388 |— |'''32.926''' |- style="text-align:center;" |2002 |11.885 |16.890 |4.559 |1.899 |15 |146 |34 |419 |— |'''35.847''' |- style="text-align:center;" |2021 |10.305 |13.585 |4.725 |1.648 |14 |65 |21 |455 |1.996 |'''32.814''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Знаменити објекти == [[Податотека:Zeleznicka-stanica-Gostivar-MK.JPG|мини|300п|десно|Железничката станица во Гостивар]] [[Податотека:Gostivar old Cross.JPG|мини|300п|десно|Стар крст пронајден во дворот на гостиварската црква Св. Димитрија]] [[Податотека:Панорама на Гостивар.jpg|мини|300п|десно|Панорама на Гостивар]] [[Податотека:Crkva Sv. Petka - GV.jpg|мини|лево|Црквата „Св. Петка“ во Гостивар]] Во градот постојат повеќе знаменити објекти (пред сѐ од турскиот период на владеење) како неколку џамии и препознатливата [[Саат-кула (Гостивар)|гостиварска саат-кула]] во центарот. Исто така на самиот плоштад доминира со својата импозантна големина [[Црква „Св. Богородица“ - Гостивар|црквата Света Богородица]]. Во градот постоела турска бања-амам која била срушена, а на потоа на тоа место се наоѓала филијалата на [[Стопанска банка АД Скопје|Стопанска банка]] сѐ до нејзиното рушење. *[[Црква „Св. Богородица“ - Гостивар]] *[[Св.Преображение Христово|Манастир Св.Преображение Христово - Гостивар]] *[[Саат-кула (Гостивар)]] == Култура == Најзначајното место за културните збиднувања во Гостивар е [[Дом на култура АСНОМ|Домот на културата АСНОМ]]. Во овој културен дом во текот на годината се одржуваат најзначајните културно уметнички настани. Се прави годишна програма која се доставува до [[Министерство за Култура на Република Македонија|Министерството за култура]]. Позначајни настани се Ликовната колонија, која се одржува во Маврово, но главната изложба е во Гостивар. Шоу програма, рецитали, песни и игри кои се изведуваат на три јазици односно на [[македонски]], [[албански]] и [[турски]]. Фунционира и културно уметничкото друштво „Браќа Ѓиноски“, во кое има неколку секции и тоа: секцијата за староградски песни, секцијата за фолклор (играорна секција), како и секцијата за модерни танци. Библиотеката „Вук Караџиќ“ е сместена веднаш позади домот на културата. Располага со над 8.000 наслови, односно над 80.000 книги. Во рамките на библиотеката има и детски оддел. * „[[Литературни искри]]“ - меѓународен поетски фестивал; == Стопанство == Во врска со добрите стопански и сообраќајни прилики, па и со постојаното зголемување на населението, од втората половина на [[XX век]] во градот Гостивар започнуваат да се отвораат занаетчиски и трговски дуќани. Воведен е и пазарен ден (Вторник). Со овие новонастанати прилики во тоа време започнува просперитетот на Гостивар. Велешките и Тетовските трговци, Крушевските и Кичевските занаетчии се меѓу првите во создавањето на Гостиварската чаршија. Во тоа време во Гостивар голема експанзија бележеле разни занаети, кои пред сè служеле повеќе за задоволување на селските потреби. Порано во Гостивар имало многу терзии, опинчари, самарџии, сарачи, казанџии итн. Во денешно време, овие занаети се пред прагот на потполно исчезнување, или се сведени на бледи спомени меѓу населението. Денес во Гостивар се развиени трговијата, индустријата и стопанството. Познати индустриски капацитети се комбинатот „Силика“, Стакларницата, текстилната индустрија Готекс, кланицата „Горни Полог“, мелничарскиот комбинат Жито Шар, фабриката за доломит „Вардар Доломит“ која е приватизирана пред неколку години и успешно ги пласира своите производи и на странските пазари. Последните години во огромен пораст е трговската дејност. Низ градот има повеќе маркети на гигантот „ГЕТРО“ кој има продавници и маркети и во [[Хрватска]], а во самиот центар на градот до саат-кулата е изграден современ модерен трговски центар „Де Јуре“ на повеќе катови со структурална фасада. == Спорт == * '''[[КК Гостивар]]''' е најпознатото спортско друштво од Гостивар. Постои од [[1954]] година под името „'''Маврово'''“. Од тогаш, клубот во повеќе наврати го менува името: '''Готекс''', '''Вардар-Комерц''', '''Гостивар''' и '''Никол Ферт'''. Бележи значајни спортски резултати како во поранешна [[Југославија]] така и во поново време. Трипати е освојувач на титулата Републички првак и тоа во [[1965]], [[1967]] и [[1968]] година. Со успех настапува и во втората лига на некогашна Југославија. Во повеќе наврати екипата се обидува да стане член и на првата лига, меѓутоа недостасувал последниот решавачки чекор за постигнување на целта. Најзабележителни резултати екипата бележи во далечната [[1964]]-[[1965]] година кога успеала да обезбеди учество во четврт финалето каде загубила од „Београд“, тогашен освојувач на шампионската титула. Гостивар бил домаќин на купот во 1993-94 година. * [[РК Пантери]] е стар [[ракомет]]ен клуб од Гостивар. Имал настапи и во првата лига, по што извесно време згаснува. После неколку години повторно се активира и сѐ уште функционира. * [[ПК Бистра|ПК „Бистра“]] е планинарско друштво од Гостивар кое постои од [[1985]] година и функционира најмногу поради ентузијазмот што го имаат членовите. Имаат остварено многу искачувања низ [[Македонија]]. == Образование == Во Гостивар постојат [[:Категорија:Средни училишта во Гостивар|три државни средни училишта]] и едно приватно и тоа: * [[Гимназија "Панче Попоски" - Гостивар|Гимназија "Панче Попоски"]] - основана со одлука на Собранието на [[Општина Гостивар]] во [[1960]] година и започнува со работа од учебната [[1960]]/[[1961|61]] со две паралелки, на [[македонски]] и [[албански јазик]], со по 35 ученици. Првата генерација на матуранти е од учебната [[1963]]/[[1961|64]]. * [[СЕОУ "Чеде Филиповски" - Гостивар|СУ "Чеде Филиповски"]], * [[ОСТУ "Злате Малакоски" - Гостивар|ЦСНО "Злате Малакоски"]] и * [[ПСУ "Јахја Кемал" - Гостивар|ПСУ "Јахја Кемал"]] - колеџот во Гостивар кој постои од [[1999]] година. Тоа функционира како приватно средно училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=2174&stID=19321 |title=''Најдобриот матурант ќе биде првиот Македонец на Харвард'' |accessdate=2009-01-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304210948/http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=2174&stID=19321 |url-status=dead }}</ref> Од [[:Категорија:Основни училишта во општина Гостивар|основните училишта]] во градот функционираат четири и тоа: * [[ОУ "Единство" - Гостивар|ОУ "Братство-Единство"]], * [[ОУ "Гоце Делчев" - Гостивар|ОУ "Гоце Делчев"]], * [[ОУ "Исмаил Љемали" - Гостивар|ОУ "Исмаил Љемали"]] и * [[ОУ „Мустафа Кемал Ататурк“ - Гостивар|ОУ „Мустафа Кемал Ататурк“]], кое има подрачни училишта во селата: Долна Бањица, Беловиште и Врапчиште == Населби и маала во Гостивар == [[File:Naselba-Meleardi-Gostivar-MK.JPG|thumb|300px|Населбата Мелеарди на влезот на Гостивар]] [[File:Naselba-Dutlok-Gostivar-MK.JPG|thumb|300px|left|Населбата Дутлок на левата страна на реката [[Вардар]]]] * [[Дутлок (Гостиварска населба)|Дутлок]] * [[Мелеарди (Гостиварска населба)|Мелеарди]] * [[Питарница (Гостиварска населба)|Питарница]] * [[Тексас маало - Бараки (Гостиварска населба)|Тексас маало - Бараки]] * [[Бањешница (Гостиварска населба)|Бањешница]] * [[Лисна (Гостиварска населба)|Лисна]] * [[Фазанерија (Гостиварска населба)|Фазанерија]] * [[Циглана (Гостивар)|Циглана]] * [[Mлаки (Гостиварска населба)|Mлаки]] * [[Tоска (Гостиварска населба)|Тоска]] * [[Шеста зона]] == Меѓуетнички односи == Според старата поделба, општина Гостивар имаше 26,54% Македонци и 59,01% Албанци, но со новата поделба, со припојување на селските општини [[Вруток]], [[Долна Бањица]], [[Србиново]] и [[Чегране]] бројот на Македонците е намален на 19,77%, а Албанците се 66,37%. Голем дел од македонската заедница во градот смета дека на овој начин се фаворизира албанската политичка доминација во Гостивар. Поврзано со ова е и трендот на рехабилитација на некои албански личности од [[Втората светска војна]] кои припаѓале на организацијата [[Бали Комбетар]]. Според Албанците, се работи за херои, но Македонците сметаат дека со ова всушност се врши легитимизација на [[Фашизам|фашистичката]] окупација на Македонија. Имено, истите личности, според Македонците и нивните сеќавања и според македонската и светската историографија, имаат извршено голем број убиства, кражби, протерувања и злодела врз неалбанското население. Сепак, во градот не е забележана позначајна миграција на [[Македонци]] во другите краишта на земјата. == Личности == [[Податотека:Dom na kultura, razglednica.jpg|мини|десно|300п|Разгледница од Гостивар, Домот на култура, 1930-те години]] [[Податотека:Поглед на Гостивар 2.jpg|мини|десно|300п|Воздушен поглед]] ;Родени * [[Харалампие Поленаковиќ]] (1909 - 1984), македонски академик * [[Александар Гаревски]] ([[5 ноември]] [[1912]] – [[10 септември]] [[1988]], [[Скопје]]) — македонски градежен инженер и поранешен редовен професор на [[Градежен факултет - Скопје|Градежниот факултет]] во [[Скопје]]. * [[Лазо Наумовски]] (1923 - 1978) - македонски писател за деца *[[Христо Исакиев]] (1926 - 1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] *[[Тома Костов]] (1925 - 1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] *[[Ката Аврамовска - Камчевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Таска Апостолоска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Загорка Божиноска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Олга Гиноска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Нада Груевска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Олга Грујоска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Маре Давидовска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Арсена Деспотовска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанска споменица од 1941 година]] *[[Ефка Деспотовска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ѕвезда Деспотовска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ѕвезда Дуцевска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Марта Дуцевска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Катерина Дуцевска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Перка Ѓуроска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Јорданка Ѓуроска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Божана Иваноска|Божана Иваноска-Голубица]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Анѓа Иловска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Темјана Иловска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Љубица Илоска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Милица Илоска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Донка Јаковлевска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Санда Јаковлевска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Грозда Јанковска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Лена Јовановска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ружа Кипровска]] (р.1920-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Панче Попоски]] (1924-1944) - македонски комунист, учесник во [[НОВ]] и [[народен херој]] * [[Вукан Диневски]] (1927-2006) - македонски театарски, филмски и телевизиски глумец, режисер, педагошки работник и изведувач на народна и на уметничка поезија * [[Тодор Чаловски]] (1945) - македонски писател * [[Ибрахим Ибрахими]] (1967) - [[министер за труд и социјална политика на Македонија]] во периодот 2016–2017 * [[Јован Манасиевски]] (21 мај 1968) - македонски политичар, пратеник на [[ЛДП]] * [[Бесим Догани]] (1972) - македонски политичар, заменик претседател на [[Собранието на Република Македонија]] * [[Сулејман Рушити]] (1972), политичар и министер * [[Неџати Јакупи]] (10 јули 1973) - македонски политичар и [[Министер за животна средина и просторно планирање на Македонија|министер за животна средина]] во периодот 2008–2011 * [[Висар Вишка]] (р. 17 јануари 1977) - македонски глумец * [[Ружица Милошеска Брчиоска]] - вокал, текстописец, композитор и член на музичкиот состав Ареа * [[Ивица Брчиоски]] - гитарист, композитор и член на музичкиот состав Ареа ;Поврзани * [[Томе Серафимовски]] (од [[Зубовце (Гостиварско)|Зубовце]]), вајар * [[Јанакие Манасиевски]] (од [[Галате]]) (1943 - 2000), прв македонски генерал во независна Македонија * [[Чеде Филиповски - Даме]] (од [[Никифорово]]), народен херој * [[Александар Чомовски]] (од [[Пожаране]]), новинар *[[Јован Трифуноски|Јован Ф. Трифуноски]] (од Вруток [[1914]] – [[1997]]) бил еден од најпознатите македонски и српски [[Антропологија|антрополози]] и географи == Наводи == {{наводи}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{рв|Gostivar}} * [http://www.gostivari.gov.mk/index.php?lang=mk Официјална страница на Општина Гостивар] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130402195058/http://www.gostivari.gov.mk/index.php?lang=mk |date=2013-04-02 }} * [http://www.gostivar.com.mk Портал на градот Гостивар и неговата околина] * [http://makedonija.name/cities/gostivar Информации за Гостивар] {{Градови во Македонија}} {{Општина Гостивар}} {{GeoCompass |hub = Гостивар |type = ex |С = [[Тумчевиште]] |СЗ = [[Врапчиште]] |СИ = [[Чегране]] |З = [[Здуње]] |И = [[Чајле]] |Ј = [[Долна Бањица]] |ЈЗ = [[Вруток]] |ЈИ = [[Беловиште]] }} [[Категорија:Гостивар| ]] [[Категорија:Градови во Македонија]] bvaym3to96ngjuvhtqrjzve3u91g9eq 0 5235 5583319 5583295 2026-06-27T12:44:08Z SpectralWiz 106165 5583319 wikitext text/x-wiki {{About|градот во Македонија|друга употреба}} {{Инфокутија Населено место | name = Крушево | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = Град |image_skyline = {{Photomontage|position=center | photo1a = Kruševo northern view.jpg | photo2a = Makedonia.jpg | photo2b = Makedonia_-_14832774920.jpg | photo3a = Крушевско езеро.JPG | photo3b = Makedonia - 14995264826.jpg | photo4a = Makedonia - 14833314110.jpg | size = 280 | spacing = 2 | color = | border = 0 | foot_montage = }} | image_alt = | image_caption = Панорама на Крушево | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = Местоположба на Крушево во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 22 |latNS = N | longd = 21 |longm = 14 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Пелагониски Регион|Пелагониски]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Крушево|Крушево]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 1350 | population_footnotes = | population_total = 4.104 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = крушевчанец, крушевчанка, крушевчани<ref>{{ОДРМЈ|Крушево}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Крушево}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = 7550 | area_code_type = | area_code = +389 048 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = KS | blank1_name = | blank1_info = | iso_code = | website = [http://krusevo.gov.mk/ www.krusevo.gov.mk] | footnotes = }} '''Крушево''' ({{langx|rup|Crushuva}})<ref name="Kahl47">{{Наведена книга|last=Kahl|first=Thede|title=Ethnizität und räumliche Verbreitung der Aromunen in Südosteuropa|year=1999|publisher=Universität Münster: Institut für Geographie der Westfälischen Wilhelms|isbn=3-9803935-7-7|url=|pages=147}} "Crușuva"</ref> — [[Градови во Македонија|град]], поточно [[паланка]], во западниот дел на [[Република Македонија]], во пазувите на [[Бушева Планина]]. Тој бил седиште на некогашната [[Крушевска Република]]. Над градот се наоѓа познатиот споменик [[Македониум]]. Со 1.220 метри [[надморска височина]], Крушево претставува единствениот планински град во Македонија и највисокиот град на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Градот Крушево претставува административно седиште на [[Општина Крушево|истоимената општина]]. == Историја == [[Податотека:Krushevo 1903 Greek Photo.jpg|мини|лево|Крушево во 1903 година.]] Крушево првпат се спомнува во историските извори од 1467 година, како мезра т.е. село во состав на имотот на Хусеин бег. Во Слепчанскиот кодик што калуѓерите го воделе од 1544&nbsp;г., се споменува името Крушево коешто се однесува на сегашнава населба. За време на турското владеење, Крушево било мало словеногласно село, а на крајот од XVIII век истото припаѓало на Ќерим бег од [[Охрид]], на кого населението на Крушево му плаќало данок сè до 1847 година. Крушево, како развиена и организирана градска населба била создадена во крајот на XVIII век и почетокот на XIX век. За создавањето на Крушево како градска населба, значајно е доселувањето на [[Македонски Власи|Власите]] од [[Москополе]] и неговата околина од 1769 до 1788 година и го основале Влашкото Маало. Во почетокот на XIX век во периодот од 1812 до 1821 година се доселила втора група Власи, но сега не од Москополе, туку од планината [[Грамошта]]. Тие основале ново [[маало]] наречено [[Струнга]]. По занимање главно биле сточари и го развиле [[сточарство]]то. Во исто време од јужна Албанија во Крушево дошле и група [[Православие|православни]] [[Албанци]] кои лево и десно од [[Крушевска Река]] го основале [[Арнаут Маало (Крушево)|Арнаутското Маало]]. Истовремено од околните села се доселиле и голем број [[Македонци]] сточари од мијачките села: [[Галичник]], [[Лазарополе]], [[Тресонче]], [[Гари]] и др. кои го основале [[Мијачко Маало|Мијачкото Маало]].<ref>Стојмилов, А., (2005), Социоекономска географија на Република Македонија, ПМФ, Скопје</ref> Власите, познати како успешни неимари, трговци, кираџии, занаетчии и печалбари, добро ја организирале својата работа во новата населба, а доселените Мијаци од реканскиот крај, надалеку познати и успешни градители, резбари, зографи и иконописци се вклопиле во процесот на економски и културен развој на населбата. === Крушево во XIX век === Економскиот подем влијаел позитивно и на урбаната заедница, така што во првата половина на XIX век, Крушево добива карактер на градска заедница. До 1845 година, Крушево било чифлик со кој раководеле наследниците на беговите Керим и Рустем од [[Битола]], но истата година неколку богати и угледни крушевчани, собрале околу илјада турски лири и го откупиле чифликот. Според документот за оваа купопродажба, во градот било забрането да се населуваат [[Ислам|муслимански]] семејства.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани. 2004, стр.47</ref> Поради слабата безбедност пред крајот на [[Османлиско Царство|османлиското]] владеење, [[Христијанство|христијанското]] население од околните села, во текот на XIX век континуирано се доселувало во Крушево, зголемувајќи го и на тој начин бројот на населението во веќе формираниот град. Во 1858 година, Крушево веќе имало 1.400 куќи, десет [[ан]]ови, десет ковачници на [[бакар]], [[калај]] и [[железо]], како и осум работилници за обработка на [[лој]] и [[месо]]. Според [[Австриска Империја|Австриецот]] Хан, Крушево за овој период имало специфична физиономија со тринаесет [[Црква (градба)|цркви]], како во градот, така и во блиската околина. Сè до 1870-тите години, без разлика на етничката припадност на населението, сите крушевчани биле православни христијани, кои на црковен план ѝ припаѓале на [[Цариградската Патријаршија]]. Меѓутоа, создавањето на [[Бугарската Егзархија]] во 1870 година ја нарушило црковната унитарност во градот. Дел од македонското население во Крушево постепено започнал да ја прифаќа Егзархијата, да богослужи и да се школува во бугарските црковно–просветни институции. Дополнителен удар на прогрчката Патријаршија ѝ бил зададен во 1876 година, кога Стерју Чона го отворил првото романско училиште во Крушево. Тогаш извесен број од влашкото население во градот се оттргнал од патријаршиската средина и формирал посебна општина.<ref name=minov>Минов, Н. (2017). „Зошто и како беа интернирани крушевските Власи за време на Првата светска војна?“, In Mihailova, J., Nikolova M. (eds.), 100 di anj di proclamarea a Printsipatlui armãnescu Pindu shi 100 di anj di deportarea a Armãnjlor. Skopje: Здружение Интегра Нау, 127-141.</ref> {{multiple image | align = center | total_width = 800 | image1 = Krushevo Arenagogeio Greek Postcard.jpg | caption1 = Грчкото патријаршиско училиште. | image2 = BASA-1932K-1-421-4.jpg | caption2 = Бугарското егзархиско училиште. | image3 = Krushevo Romanian School Postcard.JPG | caption3 = Романското училиште. | footer = Училиштата во Крушево во XIX век }} Кон крајот на 19 век, Крушево било прочуено со кујунџиските, казанџиските и кожарските производи. Покрај ова, во градот било развиено кираџиството. Имало воспоставени каравански врски со [[Прилеп]], [[Битола]], [[Охрид]], [[Солун]] и со други градови од [[Македонија (регион)|Македонија]], што придонело за интензивен развој на трговијата и занаетчиството. Крушевски трговци можеле да се сретнат во: [[Будимпешта]], [[Виена]], [[Лајпциг]], [[Атина]], [[Константинопол]], [[Измир|Смирна]], [[Александрија]], [[Адис Абеба]] и други градови низ целиот свет. Подоцна Крушевчани оделе по трговија дури и во [[Соединетите Држави]] и [[Канада]], тргувале и со [[Азија|азиските]] земји [[Британска Индија|Индија]] и [[Персија]] ([[Иран]]). Со ова градот станал познат скоро во целиот свет.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани. 2004, стр.48</ref> Како занаетчиско и трговско средиште градот многу бргу се развивал и веќе во 1883 година во него живееле околу 12.000 жители. === Илинденско востание === [[Податотека:Krushevo, razglednica.jpg|мини|десно|Разгледница од Крушево од 1920-те години.]] За време на [[Илинденското востание]], градот Крушево е ослободен на 2 август 1903 година и тука е формирана [[Крушевската Република]]. Била избрана привремена влада од шест члена и народно собрание со 60 делегати. Републиката постоела до 13 август. Утрото на 12 август градот бил нападнат од 15 000 турски аскер предводен од Бахтијар-паша. Значајни битки за одбрана на Републиката се воделе на [[Битка кај Мечкин Камен|Мечкин Камен]] и кај [[Битка кај Слива|Слива]]. По задушувањето на Илинденското востание, Крушево било запалено, а голем дел од населението од градот и околните села се иселило. === Балканските и Првата светска војна === [[Податотека:Kruševo - Fritz Lach.jpg|мини|лево|''Крушево во 1918'', Фриц Лах]] Со договорот од Букурешт, градот потпаднал под српска власт. Србија сепак немала доволно време да ја зацврсти својата власт во Крушево, бидејќи во 1914 година започнала [[Првата светска војна]]. На 14 октомври 1915 година, Бугарија ѝ објавила војна на Србија, а, до крајот на ноември, српскиот дел од Македонија, вклучително и Крушево, веќе бил во бугарски раце. Новите бугарски власти во четири наврати извршиле интернација на крушевските Власи, и тоа: на крајот на 1915 година, есента 1916, на 13 јули 1917 и непосредно пред Илинден 1918 година. Во овој период вкупно биле интернирани над 200 крушевчани.<ref name=minov/> Причините за интернирањето на крушевските Власи биле разновидни. Дел биле политички и биле органски поврзани со вклучувањето на Романија и Грција во Првата светска војна. Дел биле резултат на нерасчистени имотни, соседски и семејни односи. Дел од причините се должеле на класичен опортунизам, при што некои крушевчани блиски до новата власт се обиделе да им се одмаздат на своите сограѓани со кои што имале нерасчистени сметки.<ref name=minov/> === Втора светска војна === Крушевчани активно зеле учество и во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|Народноослободителната борба]] на [[Македонци|македонскиот народ]]. На 16 април 1942 година<ref>{{наведена книга| title = NOB Makedonije| language = српски| publisher= Народна задруга|location= Скопје| year = 1964| page = 62}}</ref> во месноста Грујова Нива на планината Осој во близина на Крушево формиран е крушевскиот народноослободителен [[Крушевски партизански одред „Питу Гули“|партизански одред „Питу Гули“]]. Одредот извршил повеќе напади и тоа на бугарската општина во [[Прибилци]] (на 6 август), на рудникот Цер-Небојша, кај селата [[Кочиште]], [[Растојца]], [[Журче]], [[Дивјаци]] и др. По нападите биле одржувани и политички собири. Градот бил ослободен на 8 септември 1944 година. == Географија == [[Податотека:Prilepsko Pole - P1100087.JPG|мини|десно|Поглед на [[Бушева Планина]] и Крушево]] === Местоположба === Крушево лежи на западниот планински раб на [[Пелагонија|Пелагониската Котлина]], односно во рамките на [[Пелагониски Регион|Пелагонискиот Регион]], во изворишниот плиток долински дел на Крушевска Река. Оваа река го дели градот на два дела: поголем на левата и помал на десната страна. Куќите во градот се поставени амфитеатрално. Поради специфичната морфопластика, Крушево се смета за типично планинско гратче, кое има просечна [[надморска височина]] од 1350<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://krusevo.gov.mk/investitori-1.html |title=''Општи податоци за Крушево'' |accessdate=2009-07-30 |archive-date=2009-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150028/http://www.krusevo.gov.mk/investitori-1.html |url-status=dead }}</ref> метри, па затоа се смета за највисокото гратче на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]]. Оддалечено е 25 километри североисточно од [[Демир Хисар]], 32 километри западно од [[Прилеп]] и 52,5 километри северозападно од [[Битола]]. Со [[Скопје]] е поврзано преку градовите Прилеп и [[Велес]] и селата [[Кривогаштани]], [[Плетвар]], [[Тројаци]], [[Фариш]], [[Дреново]], [[Градско]], [[Катланово]] и [[Петровец]] во должина од околу 160 километри, кој поминува низ Фаришката и [[Дреновска Клисура|Дреновската Клисура]]. Исто така, со главниот град е поврзано и преку градовите [[Кичево]], [[Гостивар]] и [[Тетово]], пришто должината така изнесува околу 177 километри. === Маала === [[Податотека:Ѓупско Маало - Крушево (3).jpg|мини|десно|Ѓупско Маало.]] {| class="toccolours" style="float:right; font-size:80%; margin-left:10px;" |+ <big>'''Маала во Крушево'''</big> | style="padding-right:1em;" | <ol> <li>[[Стара крушевска чаршија|Чаршија]] <li>[[Влашко Маало (Крушево)|Влашко Маало]] <li>[[Струнга]] <li>[[Арнаут Маало (Крушево)|Арнаут Маало]] <li>[[Горно Маало (Крушево)|Горно Маало]] <li>[[Мијачко Маало]] <li>[[Ѓупско Маало (Крушево)|Ѓупско Маало]] </ol> | style="background:white; padding:0 1em;" class="toccolours"|[[Податотека:Neighborhoods in Kruševo.svg|250px]] |} Во градот Крушево денес постојат 12 маала: [[Влашко Маало (Крушево)|Влашко]] (југ), Таше, [[Струнга]] (исток), Буша, [[Арнаут Маало (Крушево)|Арбинеш]] (запад), Коку, [[Мијачко Маало]] (северозапад), [[Горно Маало (Крушево)|Горно Маало]] (север), Крстот, Матак, Череш и [[Ѓупско Маало (Крушево)|Ѓупско Маало]] (југоисток). Во средиштата на маалата биле создавани и маалски средишта, мали крстосници со фурна и чешма, а во две такви средишта билее изградени и [[Црква (градба)|цркви]]. === Клима === ==== Температура ==== [[Податотека:Makedoniummonument.jpg|мини|лево|[[Споменик „Илинден“|Споменикот „Илинден“]].]] Просечната годишна температура во Крушево изнесува 8,4°С, просечната јануарска температура изнесува -1,3°С, февруарската е - 0,5°С март 2,6°С април 7,1°С мај 12°С јуни 15,6°С во јули 17,9°С август исто 17,9°С септември 14,6 октомври 8,3°С ноември 4,7°С и декември 0,4°С. Температурните инверзии, кои се честа појава во зимските месеци во ова подрачје, се една од причините за релативно високите температури во оваа сезона во Крушево и даваат посебно климатско обележје на ова место од температурен аспект. Инверзиите влијаат во голема мера на зголемување и на средните месечни температури во зимските месеци кои се во однос на Пелагонија пониски, но не толку колку би требало да бидат во однос на разликата во надморската височина. Годишната температурна амплитуда изнесува 19,2°С. Во Крушево есента е значително потопла од [[пролет]]та. Просечната есенска температура изнесува 9,5°С, а пролетната 7,2°С. [[Септември]] е за 2,6°С потопол од [[мај]], [[октомври]] за 2,2 од [[април]] и [[ноември]] за 2,1°С од [[март]]. Меѓумесечната температурна разлика на пролетните и есенските месеци не е битно изразена и преодот од зимата кон летото и од летото кон зимата не е нагол, така што и пролетта и есента се издвојуваат како преодни годишни сезони. Средногодишната минимална температура во Крушево изнесува 4,9°С, а максимална 12,1°С. Просечно годишно во Крушево се јавуваат 178 мразни дена. Просечниот датум на есенскиот мраз е [[25 октомври]] а најраниот есенски мраз е забележан на [[22 септември]]. Просечниот датум на пролетниот мраз е [[21 април]], а најдоцниот пролетен мраз е забележан на [[13 мај]].<ref name="студија">{{наведена книга|last=Друштво за еколошки консалтинг|title=Студија за оцена на влијанието врз животната средина за поставување на ветерници во Крушево|publisher=Деконс-ЕМА|location=Скопје|date=2008}}</ref> ==== Врнежи ==== [[Податотека:Krusevolake3444.jpg|мини|лево|Крушевското Езеро.]] Врнежите во Крушево се доста нерамномерно распоредени преку годината и ова подрачје спаѓа под средоземниот плувиометриски режим. Повеќето паѓаат во ладниот дел од годината, со максимум во ноември и зимските месеци, а минимум во летните месеци. Секундарниот максимум на врнежите е во мај, што води кон заклучок дека во ова подрачје во одредена мера се нарушува искажаниот плувиометриски режим. Просечната годишна сума на врнежите изнесува 798,6&nbsp;мм, со максимум во ноември 97,6&nbsp;мм, а минимум во август 39,3&nbsp;мм. По сезони, најврнежлива е есента, 225,2&nbsp;мм, потоа, пролетта 218,1&nbsp;мм, зимата 213&nbsp;мм и летото 142,3&nbsp;мм. {{double image|right|House in Kruševo in winter.jpg|200|Blue house in Kruševo in winter.jpg|200|Традиционални крушевски куќи во зима.}} Апсолутно максималната дневна количина на врнежите изнесува 139&nbsp;мм, забележано на [[19 ноември]] [[1979]] година. Од вкупниот просечен годишен број на врнежливи денови (124), 85% се врнежливи денови со дневна количина рамна или поголема од 1,0&nbsp;мм, 42% со количина рамна или поголема од 5,0&nbsp;мм, 20% со дневна количина рамна или поголема од 10,0&nbsp;мми 7% со дневна количина рамна или поголема од 20,0&nbsp;мм. Врнежите во Крушево се од дожд но во значителна мера и од снег. Снегот се јавува од септември заклучно со мај. Максималната височина на снежниот покривач изнесува 135&nbsp;см забележана на 6 февруари 1954 година. Просечната годишна сума на сончевото зрачење изнесува 2109 часови, со максимум во јули 295 часови а минимум во декември, 99 часови. Просечната годишна релативна влажност изнесува 73% со максимум во декември 80% и минимум во јули 63%.<ref name="студија" /> ==== Ветрови ==== Подрачјето на Крушево е доста ветровито. Од вкупниот број на измерени случаи претворени во промили, 739‰ се со ветрови од разни правци, а 261‰ е тивко без ветер т.е. со тишини. Со најголема зачестеност е западниот ветер со честина од 151‰, средна брзина на ветерот од 2м/сек и максимална јачина од 9 бофори. Втор по честина е североисточниот ветер со честина од 98‰, кој најчесто дува во доцната пролет и во летните месеци а со голема зачестеност е во зимските и есенските месеци. Средната годишна брзина му изнесува 3,3м/сек, а максималната јачина во Бофори до 10. Југозападниот ветер е со голема зачестеност од ноември до февруари и во април, а со нешто смалена зачестеност е во летните месеци. Годишната честината му е 89‰ средната годишна брзина му е 3,2 а максималната 10 бофори. Источниот ветар дува со честина од 75‰ средна брзина од 1,6&nbsp;м/с и максимална јачина до 9 бофори. Северниот ветер дува со голема зачестеност преку целата година од 108‰. Нешто смалена зачестеност има само во април, мај и јуни а најчесто дува во јануари, март и јули. Средната годишна брзина му изнесува 2,6 а максималната јачина 10 бофори. Југоисточниот дува со честина од 58‰, средна брзина од 2&nbsp;м/с. и максимална јачина до 8 бофори. Јужниот дува најчесто во ноември и декември, а со нешто смалена зачестеност се јавува преку целата година. Честината му е 64‰, средната годишна брзина му изнесува 2,4 а максималната достигнува до 10 бофори. Северозападниот ветар е со честина од 33‰ со средна годишна брзина од 3&nbsp;м/с и со максимална јачина до 10 бофори.<ref name="студија" /> == Културата на Крушево == Крушевските градители, зографи и резбари стануваат познати имиња и во други краишта на [[Македонија (регион)|Македонија]], како и во соседните земји. Меѓу најстарите сакрални објекти, што биле изградени во Крушево, се смета црквата „Свети Никола“ (1832), опожарена за време на Илинденското востание од 1903 година. Оваа главна црква е позната по прочуениот иконостас, работен од тајфата на [[Петре Филиповски|Петре Филиповски - Гарката]], родум од село [[Гари]] и неговиот помошник и зет Димитар Станишев, роден во Крушево. Двајцата резбари работат заедно скоро три децении. По смртта на Петре Филиповски - Гарката во Крушево (1854), Димитар Станишев создава своја тајфа, работејќи во Македонија, [[Отоманска Бугарија|Бугарија]] и [[Кнежевство Србија|Србија]]. Умира на шеесетгодишна возраст (1866) во Крушево, а неговото дело го продолжува неговиот брат Антон Станишев. Во непосредна околина на Крушево, на месноста [[Трстеник (Крушевско)|Трстеник]] е подигната манастирската црква “[[Црква „Вознесение Христово“ - Крушево|Свети Спас]]”. Според една зачувана плоча, тоа станало за време на игуменот Глигорије во 1836 година. Во самиот град се подигнати четири цркви. Тие се дело на домашни мајстори со прилично големи димензии. Црквата “[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Крушево|Успение на света Богородица]]”, во Мијачката Маала, е од 1867 година, како и црквата “[[Црква „Св. Троица“ - Крушево|Света Троица]]”. [[Податотека:Музеј на НОВ - Крушево (1).jpg|мини|десно|[[Музеј на НОВ (Крушево)|Музејот на НОВ]].]] Во центарот на градот Крушево, во 1904/1905 година, е обновена од основа старата црква “[[Црква „Св. Никола“ - Крушево|Свети Никола]]” (1832 г.), но во значително помали димензии. Само многу мал дел од опожарената црква “Свети Никола” денеска има во [[Музеј на Илинденското востание и Крушевската Република|Музејот на Илинденското востание и Крушевската Република]] и е зачуван цифеблатот (бројникот) на тогашната црква, чии камбани, како што се сеќаваа старите крушевчани, при опожарувањето и паѓањето се чуле, наводно до [[Прилеп]]. А во 1904 година во дворот на романското училиште, била подигната црквата „[[Црква „Св. Јован Крстител“ - Крушево|Св. Јован Крстител]]“, позната како Влашка црква. И зографството било во подем во тие години. Според изборни податоци, зачувани пред сè на иконите во црквите, се спомнуваат имињата на повеќемина зографи, дојденци, или на оние од Крушево. Меѓу нив имаме истакнати личности со реноме на извонредни мајстори, чие сликарско дело оставиле трајни уметнички белези во средината каде што создавале. Таков пример се две зографски семејства - Зиси и Атанасови. Посебно Михаил и неговите синови Димитри и Никола (Лаќа). [[Податотека:Krushevo - St Nicholas Church - P1100222.JPG|мини|десно|Црквата [[Црква „Св. Никола“ - Крушево|„Св. Никола“]], од која е означен почетокот на Илинденското востание]] Зографот Димитрие на едно место хроничарот забележал “..искусен во својот занает што во турска земја не може да биде друг…”. Во областа на [[копаничарство]]то, [[фрескосликарство]]то и на традиционалното градителство, со специфичната крушевска куќа, има плејада поединци и дваесетина тајфи што крстареле и твореле не само на овие простори, но и подалеку по [[Балкан]]от. Од архитектурата Крушево особено го трогнало познатиот [[Франција|француски]] архитект Ле Корбизје. Радува податокот дека во оваа област како да се наѕираат и следбеници на истакнатите културни дејци од овој крај. Покрај неколкуте музеи, споменици, спомен-одбележја од подалечното минато, посебно од Илинденскиот период и навака, како: Музејот на Илинденското востание и Крушевската Република (отворен 1953 година), Галеријата на основоположникот на современата македонска ликовна уметност, крушевчанецот [[Никола Мартиноски]] (1968&nbsp;г.); Споменикот на националноослободителната борба и Илинденското востание (1974 г.), Споменикот на Мечкин Камен на авторот Димо Тодоровски (1983 година), Музејот на НОВ (1989 година), Музејот „Леарница“ (свечено отворен на 2 август 2003 година). Покрај овие, тука може да се вбројат: Споменикот на Никола Карев, на Питу Гули, Бистата на Веле Марков, Споменикот на боиштето на Слива. Ликовното и копаничарското дело го продолжуваат сликарите аматери: Перо Начески (професор во пензија), кој ги слика старите куќи од 19 век, кои забот на времето постепено ги подјадува, даровитите природни убавини, што го опкружуваат Крушево, се наоѓаат на платната на сликарот аматер-примариус д-р Матеја Хаџи (Хаѕи) Лега (сега во пензија), чие творештво е инспирирано од неговото Крушево, како и од мотивите на струшкото крајбрежје, а копаничарот Ѓоре Ќискоски кој чекори по даровитоста на Петре Филипович- Гарката, моментално работи на ликот на поглаварот на Македонската православна црква- Неговото блаженство Г.Г. Михаил, кому наскоро ќе му биде предаден овој копаничарски портрет на скопската митрополија. Во исто време добар творец е и Велко Петковски-Шулц. Сите овие, а има интерес и кај помладите, ќе ги надополнуваат и збогатуваат културните содржини на Крушево, а во скорешна иднина, па и сега може да се потврди дека овој град, бележит град по многу нешта и специфичности, го носи името Град Музеј. === Архитектура === Посебно обележје на Крушева е [[Македонска староградска архитектура|староградската архитектура]]. Притоа, крушевската куќа е симбиоза на [[Власи|влашката]] (епирската) и [[Мијаци|мијачката]] ([[Галичник|галичката]]) [[архитектура]]. Еден од ретките описи на крушевската архитектура е даден во спомените на [[Никола Киров Мајски|Никола Киров - Мајски]], кој ги споменува познатите куќи на Ничотовци и на поп Костадин Стариот. Според неговиот опис, куќата на Ничотовци била изградена на три ката, изработена од делкани [[гранит]]ни плочи донесени од [[Прилеп]], а имала дури 60 простории. Таа се одликувала со високи дивани, еркерни балкони, а вратите, таваните, масандрите и долапите биле направени од [[Бука|буково]] и од [[Орев|ореово]] дрво. На најдолниот кат се чувала зимницата, а во дворот имало [[мермер]]на чешма. За нејзината градба биле потрошени дури 1.000 златни [[Турска лира|турски лири]], што во тоа време било голема сума [[пари]]. Во поново време, во Крушево се истакнувале куќите на Нешковци (позната како „Куќата на пашите“), Фундовци, Таховци итн., но голем дел од нив биле уништени при задушувањето на Илинденското востание. Куќата на Нешковци, соѕидана со врела вар, е препознатлива по високите тавани (3,7 метри) и бројните прозорци (дури 24 на предната страна).<ref>Александар Матески, „Традиционална крушевска куќа“, ''Економија и бизнис'', година 19, број 227, мај 2017, стр. 106-107.</ref> <gallery caption="Традиционална крушевска архитектура" class="center" widths="250" heights="200"> House in Kruševo in winter.jpg Куќа на ул. „Партизанска“ бр. 38 - Крушево (2).jpg Kruševo - panoramio (19).jpg Куќа на ул. „Нико Доага“ бр. 68 - Крушево.jpg Куќа на ул. Коча Миленку бр. 13 - Крушево (3).png </gallery> == Население == Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („''[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]''“) од 1900 година, во Крушево живееле 9.350 жители, од кои 4.950 [[Македонци]], 4.000 [[Македонски Власи|Власи]] и 400 [[Македонски Албанци|Албанци]] христијани.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.240.]</ref> Според германска [[Географска карта|карта]] издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, градот имал 1.950 Македонци и 1.550 Власи, односно 3.500 жители.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот во 1994 година во Крушево живееле 5.507 жители. Според пописот од 2002 година било забележано намалување на македонското население од 4.554 на 4.273, а зголемување на влашкото од 891 на 1.020. ;Етнички групи Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало 5.330 жители и спаѓал во групата на [[Паланка|мали градови]].<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, Крушево имал 4.104 жители, од кои 3.053 [[Македонци]], 9 [[Албанци]], 866 [[Власи]], 10 [[Македонски Срби|Срби]], само 1 [[Македонски Бошњаци|Бошњак]], 19 останати и 146 лица без податоци. Етнички гледано, населението (според пописот од 2002 година) е составено од:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 мај 2016}}</ref> {{bar box |float=right |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Македонци|red|80.17}} {{Столбен постоток|Власи|yellow|19.14}} {{Столбен постоток|Срби|blue|0.49}} {{Столбен постоток|други|grey|0.21}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|народ!!width="100px"| вкупен број!!width="100px" |% од вкупното население |- | '''[[Македонци]]''' | '''4.273''' | 80,17 |- | [[Власи]] | 1.020 | 19,14 |- | [[Срби]] | 26 | 0,49 |- |други | 11 | 0,21 |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|македонски|red|85.59}} {{Столбен постоток|влашки|yellow|13.96}} {{Столбен постоток|српски|blue|0.32}} {{Столбен постоток|други|grey|0.13}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|јазик!!width="100px"| вкупен број!!width="100px" |% од вкупното население |- | '''[[македонски]]''' | '''4.562''' | 85,59 |- | [[влашки]] | 744 | 13,96 |- | [[српски]] | 17 | 0,32 |- |други | 7 | 0,13 |} ;Вероисповед Во Крушево се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Православие|red|98.97}} {{Столбен постоток|други|grey|0.98}} {{Столбен постоток|Католицизам|orange|0.04}} {{Столбен постоток|Ислам|green|0.02}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|религија!!width="100px"| вкупен број!!width="100px" |% од вкупното население |- | '''[[МПЦ|Православни]]''' | '''5.275''' | 98,97 |- | [[ИВЗ|Муслимани]] | 1 | 0,02 |- | [[Грко-католичка црква во Македонија|Католици]] | 2 | 0,04 |- | други | 52 | 0,98 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Крушево: {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|3.570 | 1953|3.846 | 1961|4.099 | 1971|4.477 | 1981|5.211 | 1991|5.449 | 1994|5.507 | 2002|5.330 | 2021|4.104 }} {| class="wikitable" |- ! Години ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- |1913<ref name=":0">Демографските карактеристики во Вардарска Македонија меѓу двете светски војни (анализа на југословенските пописи од 1921 и 1931 година), Борче Илиевски, 2007</ref> |— |— |— |— |— |— |— |— |— | '''7.941''' |- |1921<ref name=":0" /> |— |— |— |— |— |— |— |— |— | '''3.831''' |- |1931<ref name=":0" /> |— |— |— |— |— |— |— |— |— | '''3.595''' |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | — |— | '''3.570''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 2.771 | 2 | 7 | 27 | 1.001 | 15 | — | 23 |— | '''3.846''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 3.012 | 1 | 4 | — | — | 23 | — | 1.059 |— | '''4.099''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 3.518 | 1 | 0 | 23 | — | 28 | — | 907 |— | '''4.477''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 4.301 | 5 | 8 | 48 | 793 | 23 | — | 33 |— | '''5.211''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 4.594 | 0 | 0 | 32 | 789 | 21 | — | 13 |— | '''5.449''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 4.554 | 2 | 0 | 27 | 891 | 23 | — | 10 |— | '''5.507''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 4.273 | 0 | 0 | 0 | 1.020 | 26 | 0 | 11 |— | '''5.330''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 3.053 | 9 | 0 | 0 | 866 | 10 | 1 | 19 | 146 | '''4.104''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2002), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Музеи == * [[Споменик Илинден]] ([[Македониум]]) * [[Музеј на Илинденското востание и Крушевската Република]] * [[Музеј на НОВ (Крушево)|Музеј на НОВ]] * [[Галерија Никола Мартиновски]] * [[Леарница (Крушево)|Леарница за лиење на куршуми за време на Илинденското востание]] * Спомен куќа на Тодор (Тоше) Проески == Образование == Во градот постојат едно основно и едно средно училиште. * [[ОУ „Никола Карев“ - Крушево|ОУ „Никола Карев“]] * [[СУ „Наум Наумовски Борче“ - Крушево|СУ „Наум Наумовски Борче“]] == Администрација и политика == Во општината, покрај [[Македонски јазик|македонскиот]], службени се и [[Влашки јазик|влашкиот јазик]] (согласно новата одлука на Советот на Град Крушево од 30.05.2006 година) и [[Албански јазик|албанскиот јазик]]. === Избирачки места=== Во градот постојат избирачките места бр. 1187, 1187/1, 1188, 1189, 1190, 1191 и 1192 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште, општинска зграда и пензионерски дом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 4.139 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Познати личности од Крушево == {{Div col}} * [[Стојан Везенков]] ([[1828]], [[19 јануари]] [[1897]], [[Одеса]], [[Руска Империја]]) — познат мајстор и учесник во македонското револуционерно движење * [[Константин Везенков]] ([[1848]] - [[1878]], [[Феодосија]], [[Руска Империја]]) — македонски познат лекар * [[Питу Гули]] ([[1865]] - [[12 август]] [[1903]], Крушево) — македонски револуционер * [[Владимир Руменов]] ([[1 мај]] [[1870]] - [[20 јануари]] [[1939]], [[Софија]], [[Царство Бугарија|Бугарија]]) — македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење * [[Никола Карев]] ([[23 ноември]] [[1877]] - [[27 април]] [[1905]], с. [[Рајчани]], [[Кочанско]]) — македонски револуционер и претседател на Крушевската Република * [[Дину Вангели]] - премиер на [[Крушевската Република]] * [[Никола Киров Мајски]] ([[28 јуни]] [[1880]] - [[2 август]] [[1962]], [[Софија]], [[НР Бугарија]]) — македонски револуционер и писател * [[Ѓорѓи Мучитанов - Касапчето]] ([[1882]] 2 август 1911, [[Крушари]]) — македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење и војвода на [[Македонската револуционерна организација]] * [[Иван Котев]] (? - [[12 јули]] [[1913]], [[Журче]], [[Демирхисарско]]) - македонски револуционер, крушевски војвода и терорист на [[Македонската револуционерна организација]] * [[Наум Томалевски]] ([[14 април]] [[1882]] - [[2 декември]] [[1930]], [[Софија]], [[Царство Бугарија|Бугарија]]) — македонски револуционер * [[Васил Мицковски (револуционер)|Васил Мицковски]] ([[18 јануари]] [[1886]] - ?) — македонски револуционер, крушевски војвода на [[Македонската револуционерна организација]] * [[Менча Крничева]] ([[16 март]] [[1900]] - [[10 септември]] [[1964]], [[Рим]], [[Италија]]) — револуционерен деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]], сопруга на [[Иван Михајлов]] * [[Васил Иљоски]] ([[20 декември]] [[1902]] - [[1 ноември]] [[1995]], [[Скопје]]) — македонски писател * [[Никола Мартиноски]] ([[18 август]] [[1903]] - [[7 февруари]] [[1973]], [[Скопје]]) — македонски уметник и академик * [[Наум Наумовски|Наум Наумовски-Борче]] ([[1 мај]] [[1920]] - [[28 септември]] [[1960]], [[Скопје]]) - македонски комунист, учесник во [[НОВ]] и народен херој * [[Манчу Матак]] ([[1920]] - [[25 мај]] [[1944]], [[Витолиште]], [[Мариово]]) — македонски комунистички деец и народен херој * [[Флора Михајлоска]] ([[1908]] - [[1 септември]] [[1944]], [[Кичево]]) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ * [[Павле Наранџоски]] ([[1915]] - [[јануари]] [[1945]], [[Кичево]]) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ * [[Атанасика Атанасоска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Флорика Бабаровска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Захарија Бербероска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Димитар Бербероски]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Андон Бербероски]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Ефигенија Божиноска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Зорка Бочвароска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Велеска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Петра Георгиевска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Милка Влаховиќ|Милка Стојанова Влаховиќ]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Гена Дамческа|Гена Јашева Дамческа]] (1894 - 1970) — учесник во НОВ на Македонија * [[Мена Димитриоска]] (1894 - 1976) — учесник во НОВ на Македонија * [[Андромаха Димитрова]] (р.1895) — учесник во НОВ на Македонија * [[Анушка Димитрова]] (р.1882) — учесник во НОВ на Македонија * [[Фанча Ѓорческа|Фанча Димова Ѓорческа]] (р.1884) — учесник во НОВ на Македонија * [[Роксанда Ивановска|Роксанда Гумешева Ивановска]] (9 септември 1893 — ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Костадина Илиева-Дервенџи]] (р.1919) — учесник во НОВ на Македонија * [[Домника Илиевска]] (р.1892) — учесник во НОВ на Македонија * [[Мица Јанеска]] (р.1918) — учесник во НОВ на Македонија * [[Цветанка Јошеска|Цветанка Димитар Јошеска]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Јулија Кардула]] (р.1928) — учесник во НОВ на Македонија * [[Константина Кардула-Ќука]] (р.1920) — учесник во НОВ на Македонија * [[Вергула Кардула]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Љубица Каческа]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Александар Матковски]] ([[30 мај]] [[1922]] - [[15 април]] [[1992]]) — доктор на историски науки и историчар ориенталист * [[Гоце Петрески]] ([[1953]]) — македонски економист и поранешен министер за развој во првата влада на [[Република Македонија]]. * [[Петар Мирчевски]] ([[11 ноември]] [[1956]]) — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец * [[Тоше Проески]] ([[25 јануари]] [[1981]] - [[16 октомври]] [[2007]], [[Нова Градишка]], [[Хрватска]]) — македонски пејач {{Div col end}} == Збратимени градови == {{Div col}} * {{знамеикона|Bosnia and Herzegovina}} [[Фоча]], [[Босна и Херцеговина]].<ref>{{наведена книга| title = Весник на Општина Крушево| publisher = Општина Крушево| year = 2011| page = 20| url = http://www.krusevo.gov.mk/republika_files/Informator_OpstinaKrusevo.pdf| access-date = 2012-09-04| archive-date = 2012-03-03| archive-url = https://web.archive.org/web/20120303094946/http://www.krusevo.gov.mk/republika_files/Informator_OpstinaKrusevo.pdf| url-status = dead}}</ref> * {{знамеикона|Montenegro}} [[Котор]], [[Црна Гора]] * {{знамеикона|Serbia}} [[Ужице]], [[Србија]] * {{знамеикона|Bulgaria}} [[Банско]], [[Бугарија]] * {{знамеикона|Bulgaria}} [[Копривштица]], [[Бугарија]] * {{знамеикона|Bulgaria}} [[Каварна]], [[Бугарија]] * {{знамеикона|Albania}} [[Белград (Албанија)|Белград]], [[Албанија]] * {{знамеикона|Croatia}} [[Тињан]], [[Хрватска]] {{Div col end}} == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Kruševo 0028.JPG|Улица во Крушево Податотека:Kruševo 0014.JPG|Градскиот пазар Податотека:Toše memorial.JPG|Спомен куќата на Тоше Проески Податотека:Sliva Monument, Krusevo.jpg|Месноста Слива, каде се одиграла една од најзначајните битки во Илинденското востание Податотека:Sv.Trojstvo -- Krusevo 3.jpg|Црквата „Св. Троица“ во Крушево Податотека:Крушево-црква.jpg|мини|Црквата „Св. Троица“ во близина на Крушево Податотека:Св. Никола-Крушево.jpg|мини|Влезот на црквата „Св. Никола“ во Крушево Податотека:Church of the Ascension of Jesus - Kruševo.jpg|Манастирот „Св. Спас“ во Крушево Податотека:Крушевска женска носија.jpg|Жени од Крушево во народни носии од почетокот на XX век Податотека:Старото крушевско школо.jpg|Старото крушевско училиште Податотека:Makedonium 06.JPG|Споменикот „[[Споменик „Илинден“|Илинден]]“ Податотека:Куќа на ул. Манчу Матак бр. 2 - Крушево (1).png|Куќа во [[Македонска староградска архитектура|староградски стил]] на ул. Манчу Матак Податотека:Куќа на ул. Манчу Матак бр. 2 - Крушево (2).png|Куќа во староградски стил на ул. Манчу Матак Податотека:Крушево2024.jpg|мини|Панорама на Крушево Податотека:Крушево-езеро2.jpg|мини|Езерото во близина на Крушево Податотека:Крушевско езеро2024.jpg|мини|Поглед на Крушевското Езеро Податотека:Крушево-крст.jpg|мини|Крстот во близина на Крушево </gallery> </center> == Наводи == {{наводи|2}} == Дополнителна литература == * {{наведена книга |title=Прошетка низ живиот музеј Крушево |last= |first= |authorlink= |author= |year= |publisher=[[Општина Крушево]] |location= |isbn= |page= |pages= |url=http://krusevo.gov.mk/wp-content/uploads/2018/03/Krusevo-MK-final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220312233659/http://krusevo.gov.mk/wp-content/uploads/2018/03/Krusevo-MK-final.pdf |archive-date=13 март 2022 |accessdate=13 март 2022}} == Надворешни врски == {{рв|Kruševo}} * [http://www.krusevo.gov.mk/ Службена страница] на [[Општина Крушево]] * [http://www.krusevo.mk/ Крушево „Етно град“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120705063331/http://www.krusevo.mk/ |date=2012-07-05 }} * [http://makedonija.name/cities/krusevo Гратчето Крушево] * [http://www.lovekrusevo.com/index.aspx www.lovekrusevo.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130918203058/http://lovekrusevo.com/index.aspx |date=2013-09-18 }} {{Крушево}} {{Градови во Македонија}} {{Општина Крушево}} {{Историски главни градови на Македонија}} [[Категорија:Крушево| ]] [[Категорија:Општина Крушево]] [[Категорија:Скијачки центри во Македонија]] t2tog773uksazkfsf70qtmarq4d5bh7 0 5359 5583547 5574614 2026-06-28T08:07:37Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583547 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за држава | conventional_long_name = Грузија | common_name = Грузија | linking_name = Грузија | native_name = {{small|{{nobold|საქართველო}}}} {{small|([[грузиски]])}} <br>{{small|''Sakartvelo''}} | image_flag = Flag of Georgia.svg | image_coat = Greater coat of arms of Georgia.svg |national_motto=[[Ѕала ертобашија]] (ძალა ერთობაშია)<br /><small>([[македонски јазик|македонски]]: ''„Силата е во единството“'') |national_anthem=[[Тависуплеба]] (თავისუფლება)<br /><small>([[македонски јазик|македонски]]: ''„Слобода“'') | image_map = Georgia (orthographic projection with inset).svg | map_caption = Области под грузиска контрола прикажани во темнозелена боја; области, неконтролирани прикажани во светлозелена боја | image_map2 = Georgia — Location Map (2013) - GEO - UNOCHA.svg | capital = [[Тбилиси]] | coordinates = {{Coord|41|43|N|44|47|E|type:city}} | largest_city = [[Тбилиси]] | official_languages = [[грузиски]] <small>(национален)</small><br>[[Апхаски јазик|Апхаски]] <small>([[Абхазија]])</small><ref>{{citation |chapter=Article 8 |title=Constitution of Georgia|title-link=Constitution of Georgia (country)}}. In [[Abkhazian Autonomous Republic|Abkhazian AR]], also [[Abkhaz language|Abkhazian]].</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://parliament.ge/uploads/other/28/28803.pdf |title=Constitution of Georgia |website=Parliament of Georgia |archive-url=https://web.archive.org/web/20171210071629/http://parliament.ge/uploads/other/28/28803.pdf |archive-date=10 December 2017}}</ref> | regional_languages = | languages_type = Говорни јазици<ref name="geostat.ge" /> | ethnic_groups = 86.8% [[Грузијци]]<br>&nbsp;&nbsp;6.2% [[Азери]]<br>&nbsp;&nbsp;4.5% [[Ерменци]]<br>&nbsp;&nbsp;2.8% останати | ethnic_groups_year = 2014 | religion = [[Грузиска православна црква]] | demonym = [[Грузијци]] (Грузиец/Грузијка) | government_type = [[Унитарна држава|унитарна]] [[парламентарна република|парламентарна]] [[Република|конститутивна република]] | leader_title1 = [[Претседател на Грузија|Претседател]] | leader_name1 = [[Саломе Зурабишвили]] | leader_title2 = Претседател на Собрание | leader_name2 = [[Арчил Талаквадзе]] | leader_title3 = [[Премиер на Грузија|Премиер]] | leader_name3 = [[Иракли Кобахиѕе]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://1tv.ge/news/saqartvelos-parlamentma-mtavrobas-ndoba-gamouckhada/|title=საქართველოს პარლამენტმა მთავრობას ნდობა გამოუცხადა [ფოტო/ვიდეო] – 1TV|publisher=|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621020008/https://1tv.ge/news/saqartvelos-parlamentma-mtavrobas-ndoba-gamouckhada/|archive-date=21 June 2018|df=dmy-all}}</ref> | legislature = [[Парламент на Грузија|Парламент]] | sovereignty_type = [[Историја на Грузија|Создавање]] | established_event1 = {{nowrap|[[Колхида]] и [[Кралство Иберија|Иберија]]}} | established_date1 = 13 век п.н.е. – 580 | established_event2 = [[Кралство Абхазија]] и [[Багратидска Иберија]] | established_date2 = 786–1008 | established_event3 = [[Кралство Грузија|Обединето монархија]] | established_date3 = 1008 | established_event4 = Поделба | established_date4 = 1463–1810 | established_event5 = Руска анексија | established_date5 = <br>12 септември 1801 | established_event6 = [[Демократска Република Грузија|{{nowrap|независност од}} Руското Царство]] | established_date6 = <br>26 мај 1918 | established_event7 = [[Инвазија на Црвената армија во Грузија|Руска инвазија]] | established_date7 = 25 февруари 1921 | established_event8 = {{nowrap|независност од}} {{nowrap|Советскиот Сојуз}} <div style="text-align:right;">Declared<br>Finalized</div> | established_date8 = <br><br>9 април 1991<br>25 декември 1991 | established_event9 = {{nowrap|[[Устав на Грузија|Моментален Устав]]}} | established_date9 = 24 август 1995 | area_km2 = 69,700 | area_footnote = | area_rank = 119 <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = 26,911 | percent_water = | population_estimate = 3,723,500{{Ref label|population|a|}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/mosaxleobis%20ricxovnoba%202019_ianvari%20(eng).pdf|title=Number of Population|publisher=|accessdate=3 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716062622/http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=473&lang=eng|archive-date=16 July 2011|df=dmy-all}}</ref> | population_census = 3,713,804{{Ref label|population|a|}}<ref name="2014 Census">{{Наведена мрежна страница|url=http://census.ge/files/results/Census_release_ENG.pdf|title=2014 General Population Census Main Results General Information — National Statistics Office of Georgia|publisher=|accessdate=2 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808154843/http://census.ge/files/results/Census_release_ENG.pdf|archive-date=8 August 2016|df=dmy-all}}</ref> | population_estimate_year = 2019 | population_estimate_rank = 130 | population_census_year = 2014 | population_density_km2 = 53.5 | population_density_sq_mi = 138.6 | population_density_rank = 137 | GDP_PPP = {{nowrap|$46.055 милијарди<ref name="imf.org">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=35&pr.y=14&sy=2016&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=915&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, October 2018 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=23 April 2019}}</ref>}} | GDP_PPP_year = 2019 | GDP_PPP_rank = 112 | GDP_PPP_per_capita = $12,409<ref name="imf.org"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 101 | GDP_nominal = {{nowrap|$17.836 милијарди}}<ref name="imf.org"/> | GDP_nominal_year = 2019 | GDP_nominal_rank = 118 | GDP_nominal_per_capita = $4,805<ref name="imf.org"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 105 | Gini = 37.9 <!-- number only --> | Gini_year = 2017 | Gini_change = increase<!-- increase/decrease/steady --> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{Наведена мрежна страница |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=GE |title=GINI index (World Bank estimate) |publisher=[[World Bank]] |website=data.worldbank.org |access-date=23 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180720065529/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=GE |archive-date=20 July 2018 |df=dmy-all }}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.780 <!-- number only --> | HDI_year = 2017 <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{Наведена мрежна страница |url=http://hdr.undp.org/en/countries/profiles/GEO |title=Human Development Indicators |date=2018 |accessdate=18 September 2018 |publisher=United Nations Development Programme |archive-url=https://web.archive.org/web/20180918231318/http://hdr.undp.org/en/countries/profiles/GEO |archive-date=18 September 2018 |df=dmy-all }}</ref> | HDI_rank = 70 | currency = [[Грузиски лари|Лари]] (₾) | currency_code = GEL | time_zone = GET | utc_offset = +4 | utc_offset_DST = | DST_note = | time_zone_DST = | date_format = | drives_on = right | calling_code = [[+995]] | iso3166code = GE | cctld = [[.ge]] [[.გე]] | official_website = [http://www.gov.ge/ www.gov.ge] | footnote_a = }} '''Грузија''' ([[грузиски]]: საქართველო), позната до [[1995]] како Република Грузија ([[грузиски]]: საქართველოს რესპუბლიკა) — е држава во [[Европа|Источна Европа]].<ref name="Geographic Encyclopaedia">''International Geographic Encyclopaedia and Atlas.'' Springer: 1979, p. 273</ref><ref name="EU perspective">[[Европски парламент]], [http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&language=EN&reference=P8-TA-2014-0009 Resolution 2014/2717(RSP)]:"...pursuant to Article 49 of the Treaty on European Union, Georgia, Moldova and Ukraine – like any other European state – have a European perspective and may apply to become members of the Union...""</ref> На запад, Грузија излегува на [[Црното Море]], на север граничи со [[Русија]], на југ со [[Турција]] и на исток со [[Азербејџан]]. Грузија опфаќа територија од 69.700 квадратни километри, а нејзиното население во [[2017]] година изнесувало околу 3.718 милиони. Главен град на државата е [[Тбилиси]], додека службен јазик е [[грузискиот јазик]]. Грузија е унитарна [[парламентарна република]], при што владата се избира преку [[посредна демократија]]. За време на [[Антика|класичната ера]], неколку независни кралства се формирале на територијата на денешна Грузија, како што се [[Колхида]] и [[Кавкаска Иберија|Иберија]]. Грузијците официјално го прифатиле [[христијанството]] во раниот [[4 век]]. Општото верување имало огромна важност за духовно и политичко обединување на раните грузиски држави. Обединетото [[Кралство Грузија]] ја постигнало својата златна доба за време на владеењето на кралот [[Давид IV Грузиски|Давид]] и кралицата [[Тамар Грузиска|Тамар]] во 12 и почетокот на 13 век. Потоа, кралството било соочено со пат и на крајот се распаднало, паѓајќи под хегемонија на разни регионални сили, вклучувајќи ги и [[Монголци]]те, [[Османлии]]те и последователните династии на Иран. Во доцниот [[XVIII век]], источното грузиско царство [[Картли-Кахети]] направило сојуз со [[Руското Царство]], што директно го анектирало царството во [[1801]] година. Руското владеење над Грузија на крајот било признато во разни мировни договори со Иран и Османлиите и останатите грузиски територии биле апсорбирани од страна на Руското Царство на поединечен начин во текот на [[XIX век]]. За време на [[Руска граѓанска војна|Граѓанската војна]] по [[Руска револуција|Руската револуција]] во [[1917]] година, Грузија накратко станала дел од [[Тракскавкаска Демократска Федеративна Република|Тракскавкаската Демократска Федеративна Република]], а потоа стекнала и краткотрајна независност пред инвазијата на руската армија во [[1921]] година, со која била формирана влада на работничките и селански совети. [[Советска Грузија]] била вклучена во Транскавказската федерација која во [[1922]] година била една од основачките на [[Советскиот Сојуз]]. Во [[1936]] година, Транскавказската федерација била распуштена и Грузија станала формално дел од Советскиот Сојуз под името [[Грузиска Советска Социјалистичка Република]]. За време на [[Втората светска војна]], речиси 700.000 Грузијци се бореле во [[Црвената армија]] против [[Германци]]те. По смртта на советскиот водач [[Јосиф Сталин]], роден во Грузија, започнал да се шири протест против [[Никита Хрушчов]] и неговите реформи за десталинизација, што довело до смрт на речиси стотина студенти во [[1956]] година. До 1980-тите, Грузијците биле подготвени целосно да го напуштат постојниот систем. Движењето за независност довело до отцепување од Советскиот Сојуз во април [[1991]] година. Во поголемиот дел од следната деценија, постсоветската Грузија страдала од граѓански конфликти, војни во [[Абхазија]] и [[Јужна Осетија]] и економска криза. По [[Револуција на розите|Револуцијата на розите]] во [[2003]] година, Грузија продолжила со прозападната надворешна политика, насочувајќи се кон [[НАТО]] и европската интеграција, вовела низа демократски и економски реформи. Ова довело зацврстување на државните институции. Западна ориентација на земјата наскоро довела до влошување на односите со Русија, кулминирајќи во кратката [[Руско-грузиска војна]] во август [[2008]] година и поради територијален спор на Грузија со Русија. Грузија е член на [[ООН]], [[Советот на Европа]] и [[ГУАМ|Организацијата на ГУМ за демократија и економски развој]]. Во неа се наоѓаат два де факто два независни региони, Абхазија и Јужна Осетија, кои добиле многу ограничено меѓународно признание по Руско-грузиската војна во 2008 година. Грузија и повеќето земји во светот ги сметаат регионите за грузиска територија под руска окупација. == Потекло на поимот == [[Податотека:St George, Georgia (15th c).jpg|thumb|left|120px|[[Свети Ѓорѓи]] - [[патрон (светител)|патрон]] на Грузија и по кого некои држави ја нарекуваат земјата ''Џорџија''.]] Самите [[Грузијци]] се нарекуваат „Картвелеби“ (ქართველები), нивната земја ја нарекуваат „Сакартвело“ (საქართველო и значи „место на Картвелите“) и нивниот јазик го нарекуваат „картули“ (ქართული). Според старите грузиски хроничари, предок на грузискиот народ е [[Картлос]], правнук на библискиот [[Јефет]]. Името „Сакартвело“ се состои од два дела. Коренот на зборот е ''kartvel-i'' (ქართველ-ი) што означува жител на источниот грузиски регион [[Картли]]. Старите грчки и римски писатели ги именувале источните Грузијците како „[[Кавкаска Иберија|Ибери]]“, додека западните Грузијци како ''„[[Колхида|колхиди]]“''.<ref>Braund, David. Georgia in Antiquity: A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562, pp. 17-18</ref> [[Македонски јазик|Македонскиот]] назив за државата најверојатно се презел од [[Руски јазик|рускиот јазик]] (''Грузия''), кој пак потекнува од персиско-арапско потекло. Имено, сирискиот назив од 11 и 12 век за регионот бил ''gurz-ān'' или ''gurz-iyān''. Исто така во записите на патописецот [[Ингатиј Солњанин]] од [[1389]] се споменува називот ''гурзи'', додека пак кај [[Афанасиј Никитин]] се споменува терминот ''грузиска земја''. Во [[јуни]] [[2011]] година, владата на оваа земја ги повикала сите држави во светот кои го користат нејзиното име (Грузија) кое потекнува од [[Руски јазик|руското]] говорно подрачје, да се откажат од него и да почнат да го употребуваат името од [[Англиски јазик|англиското]] говорно подачје - Џорџија. Според властите во [[Тбилиси]], до сега тоа го прифатила само [[Јужна Кореја]].<ref>[http://www.netpress.com.mk/vest.asp?id=88367&kategorija=6 Тбилиси го менува името на државата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110701103557/http://www.netpress.com.mk/vest.asp?id=88367&kategorija=6 |date=2011-07-01 }}, www.netpress.com.mk</ref> == Историја == {{Главна|Историја на Грузија}} [[Податотека:Geor tamro aandersen.png|мини|лево|200п|Карта на Кралство Грузија.]] ===Праисторија=== Територијата на денешна Грузија била населена со [[Хомо еректус]] од [[Палеолит|палеолитската ера]]. Протогрузиските племиња за првпат се појавуваат во пишана историја во 12 век п.н.е<ref name="PhoenixThe">Phoenix: The Peoples of the Hills: Ancient Ararat and Caucasus by Charles Burney, David Marshall Lang, Phoenix Press; New Ed edition (31 December 2001)</ref>. Најраните докази за производство на вино до денес се пронајдени во Грузија, каде што биле откриени 8000 години стари винарии<ref name="independent8k">{{наведени вести |first=David |last=Keys |title=Now that's what you call a real vintage: professor unearths 8,000-year-old wine |url=https://www.independent.co.uk/news/science/now-thats-what-you-call-a-real-vintage-professor-unearths-8000yearold-wine-84179.html |work=The Independent |date=28 December 2003 |access-date=28 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925153329/http://www.independent.co.uk/news/science/now-thats-what-you-call-a-real-vintage-professor-unearths-8000yearold-wine-84179.html |archive-date=25 September 2015 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{наведени вести|title=Evidence of ancient wine found in Georgia a vintage quaffed some 6,000 years BC|url=http://www.euronews.com/2015/05/21/evidence-of-ancient-wine-found-in-georgia-a-vintage-quaffed-some-6000-years-bc/|accessdate=24 May 2015|agency=Euronews|date=21 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524115043/http://www.euronews.com/2015/05/21/evidence-of-ancient-wine-found-in-georgia-a-vintage-quaffed-some-6000-years-bc/|archive-date=24 May 2015|df=dmy-all}}</ref>. Археолошките откритија и наводи во древните извори, исто така, откриваат елементи на рани политички и државни формации кои се одликуваат со напредни металургиски и златни техники кои датираат од 7 век п.н.е.<ref name="PhoenixThe" /> Всушност, раната [[металургија]] во Грузија започнала во текот на 6 милениум п.н.е., поврзана со културата [[Шулавери-Шому]]<ref name="saunje.ge">Thomas Stöllner, Irina Gambaschidze (2014) [http://saunje.ge/index.php?id=1533&lang=ka The Gold Mine of Sakdrisi and Earliest Mining and Metallurgy in the Transcausus and the Kura-Valley System] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151118123029/http://saunje.ge/index.php?id=1533&lang=ka |date=18 November 2015 }}</ref>. ===Антика=== [[File:Colchis and Iberia, VI-III centuries B.C..jpg|thumb|Грузиските држави Колхида и Иберија, 500–400 п.н.е.]] Во класичниот период бил забележан пораст на моќта на голем број грузиски држави, особено во регионот [[Колхида]] на запад и Иберија на исток. Во [[старогрчката митологија]], Колхида претставувало место каде биле родени Ет и Медеја, и крајна цел во патувањето на Аргонавтите. Според грчката епска песна [[Агронаутика]], напишана од Аполониј Родоски во 3 век п.н.е., [[Јасон]] патувал со Аргонаутите кон Колхида во потрага на Златното Руно<ref name="LOCge15">"Christianity and the Georgian Empire" (early history) Library of Congress, March 1994, webpage:[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+ge0015) LCweb2-ge0015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170205175809/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+ge0015%29 |date=5 February 2017 }}.</ref>. Во 4 век п.н.е., основано е Кралство Иберија - прв пример за напредна државна организација под еден крал и аристократска хиерархија<ref>{{Наведена книга|title=Lives and Legends of the Georgian Saints|publisher=[[Saint Vladimir's Orthodox Theological Seminary|St. Vladimir's Seminary Press]]|edition=2|year=1997|author=[[David Marshall Lang]]|isbn=978-0913836293}}</ref>. Откако [[Римска Република|Римската Република]] завршила со своето кратко освојување на територијата на денешна Грузија во 66 п.н.е., областа станала примарна цел во следните 700 години на Персија и Рим, во нивното геополитичко соперништво и војни<ref name="Armenia, Azerbaijan 1996, p. 158">[[Ronald Grigor Suny]]. ''Armenia, Azerbaijan, and Georgia'' – "Christianity and the Georgian Empire". DIANE Publishing, 1 Apr 1996, p. 158</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=JNNQCgAAQBAJ|title=Historical Dictionary of Georgia|last1=Mikaberidze|first1=Alexander|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-4146-6|edition=2|pages=527–529|access-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160501101831/https://books.google.com/books?id=JNNQCgAAQBAJ|archive-date=1 May 2016|df=dmy-all}}</ref>. Од првите векови на новата ера, култот на [[Митра]], паганските верувања и [[Зороастризам|зороастризмот]] вообичаено се практикувале во Грузија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranicaonline.org/articles/georgia-iii-art-and-archeology-|title=Georgia iii. Iranian elements in Georgian art and archeology|accessdate=22 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150517034803/http://www.iranicaonline.org/articles/georgia-iii-art-and-archeology-|archive-date=17 May 2015|df=dmy-all}}</ref>. Во [[337]] година, кралот [[Миријан III]] го прогласил христијанството како државна религија<ref>{{Наведена книга|title=Studies in Christian Caucasian History|author=[[Cyril Toumanoff]]|publisher=[[Georgetown University Press]].|year=1967|pages=83–84, 377}}</ref><ref>Sketches of Georgian Church History by Theodore Edward Dowling</ref> The acceptance led to the slow but sure decline of Zoroastrianism,<ref>Dr Stephen H Rapp Jr. [https://books.google.com/books?id=T8VIBQAAQBAJ&pg=PA160 ''The Sasanian World through Georgian Eyes: Caucasia and the Iranian Commonwealth in Late Antique Georgian Literature''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170416224445/https://books.google.com/books?id=T8VIBQAAQBAJ&pg=PA160 |date=16 April 2017 }} Ashgate Publishing, Ltd., 28 Sep. 2014. {{ISBN|1472425529}} p 160</ref>, давајќи голем стимул за развојот на литературата, уметноста и на крај одиграл клучна улога во формирањето на обединета грузиска нација. Прифаќањето довело до спорови, како и до сигурно опаѓање на зороастризмот, кое до 5 век од н.е., се чини дека станало нешто како втора религиозна религија во Иберија (источна Грузија), и таму било нашироко практикувано<ref>Ronald Grigor Suny. [https://books.google.com/books?id=riW0kKzat2sC&pg=PA22 ''The Making of the Georgian Nation''] [[Indiana University Press]], 1994 {{ISBN|0-253-20915-3}} p 22</ref>. ===Среден век === ====Тао-Клардџети==== Исчезнувањето на различните кралски династии од Иберија, како [[Гурамиди]]те и [[Хосроиди]]те, и преокупираноста на [[Абасиди]]те во нивните сопствени граѓански војни и конфликти со [[Византија]], довеле до раст на важноста на семејството [[Багратиони]]. Водачот на династијата Багратиони, [[Ашот I]] (р.813-826), кој се преселил во поранешните југозападни територии на Иберија, започнал да владее со Тао-Клардџети и го обновил кралството Иберија во [[813]] година. Синовите и внуците на Ашот основиле три одделни гранки, често се бориле меѓусебно и со соседните владетели. Преовладувала линијата Картли; во 888 [[Адарнасе IV]] (р.888-923) го обновил автохтониот кралски авторитет од [[580]] година. И покрај ревитализацијата на Ибериската монархија, останатите грузиски земји биле поделени меѓу соперничките власти, додека [[Тбилиси]] останал во рацете на [[Арапи]]те. ====Кралство Абхазија==== Еден арапски упад во западна Грузија, предводен од Марван II, бил отфрлен од [[Лав I (Абхазија)|Лав I]] (р.720-740) заедно со неговите сонародници Лазич и ибериски сојузници во [[736]] година. Лав потоа се оженил со ќерката на Миријан, а неговиот наследник, [[Лав II (Абхазија)|Лав II]], го експлоатирал овој династички сојуз за да се здобие со Лазика во 770-тите години<ref>{{Наведена книга|title=Nation-building in the post-Soviet borderlands|last=Smith|first=Graham|author2=Vivien Law|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-59968-9|page=56}}</ref>. Успешната одбрана против Арапите и новите територијални придобивки им дале на властите на Абхазија доволно моќ да бараат поголема автономија од [[Византија]]. Кон околу 778 година, Лав II (р.780-828) ја прогласил својата целосна независност со помош на [[Хазари]]те и бил крунисан како крал на Абхазија. По добивањето на државната независност, проблемот со независноста на црквата станал главен проблем. Во раниот [[9 век]], Абхазиската црква се отцепила од [[Цариград]] и ја признала власта на католичката. Грузискиот јазик го заменил грчкиот јазик како јазик на писменост и култура<ref>Alexei Zverev, ''Ethnic Conflicts in the Caucasus''; Graham Smith, Edward A Allworth, Vivien A Law et al., pages 56–58; ''Abkhaz'' by W. Barthold [V. Minorsky] in the [[Encyclopaedia of Islam]]; ''The Georgian-Abkhaz State'' (summary), by George Anchabadze, in: Paul Garb, Arda Inal-Ipa, Paata Zakareishvili, editors, Aspects of the Georgian-Abkhaz Conflict: Cultural Continuity in the Context of Statebuilding, Volume 5, 26–28 August 2000.</ref><ref>{{harvnb|Rapp|2007|p=145}}</ref>. Најпросперитетниот период на царството бил помеѓу 850 и 950 година. Една жестока граѓанска војна и феудални револти што започнале во времето на Деметриј III (р. 967-975) го довеле царството во целосна анархија. Следувал период на немири, кој завршил кога Абхазија и источните грузиски држави биле обединети под една грузиска монархија, под раководство на кралот Баграт III (р.975-1014), во голема мера поради дипломатијата и освојувањата на неговиот претходник Давид III (р. 966-1001). ====Обединета монархија==== [[File:Georgian empire with tributaries.png|thumb|Кралство Грузија во 1184–1230]] Развојот на феудализмот и борбата против заедничките освојувачи имало огромна важност за духовното и политичко обединување на феудалната монархија на Грузија под [[династија Багратиони|династијата Багратиони]] во [[11 век]]. [[File:Tamar (Vardzia fresco detail).jpg|thumb|left|upright|Кралицата Тамар како прва жена која управувала со Грузија {{sfn|Eastmond|p=109}}]] Кралството Грузија го достигнало својот зенит во 12 до почетокот на 13 век. Овој период за време на владеењето на Давид IV (р.1089-1125) и неговата внука Тамар (р.1184-1213) е нашироко нарекуван како Златна доба на Грузија или грузиската ренесанса<ref>{{Наведена книга|title=Modern History of Soviet Georgia |author=[[David Marshall Lang]]|publisher=Greenwood Press|location=London|year=1976|page=29|isbn=978-0837181837}}</ref>. Оваа рана грузиска ренесанса, која претходела на ренесансата на [[Западна Европа]], се одликувала со импресивни воени победи, територијална експанзија и културна ренесанса во архитектурата, литературата, филозофијата и науките<ref>{{Наведена книга|title=Trust and Conflict: Representation, Culture and Dialogue|editor1= Ivana Marková |editor2=Alex Gillespie|page=43|series=Cultural Dynamics of Social Representation|year=2011|isbn=978-0415593465}}</ref>. Златното доба на Грузија оставило наследство од големи катедрали, романтична поезија и литература и епската поема ''[[Витез во тигрова кожа]]'', која се смета за национален еп<ref>{{Наведена книга|title=Georgian Literature and Culture|author1=Howard Aronson|author2=Dodona Kiziria|publisher=Slavica |year=1999|page=119|isbn= 978-0893572785}}</ref><ref>{{Наведена книга|last1=Suny|first1=Ronald Grigor|title=Armenia, Azerbaijan, and Georgia|date=1996|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-2813-4|page=184|url=https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|quote=The Knight in the Panther Skin occupies a unique position as the Georgian national epic.|access-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221175149/https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|archive-date=21 December 2016|df=dmy-all}}</ref>. Давид го потиснал несогласувањето на феудалните господари и ја централизирал моќта во свои раце за ефикасно справување со странските закани. Во [[1121]] година, тој решително ги поразил многу поголемите турски војски за време на [[битка кај Дидгори|Битката кај Дидгори]] и го ослободил [[Тбилиси]]<ref name="javaxisvili">{{ka icon}} [[Ivane Javakhishvili|Javakhishvili, Ivane]] (1982), ''k'art'veli eris istoria'' (The History of the Georgian Nation), vol. 2, pp. 184–187. [[Tbilisi State University]] Press.</ref>. 29-годишното владеење на Тамар, првиот женски владетел на Грузија, се смета за најуспешно во грузиската историја<ref name="Eastmond">{{Наведена книга|title=Royal Imagery in Medieval Georgia|author=Antony Eastmond|publisher=Penn State Press |year=2010|page=93|isbn=978-0271016283}}</ref>. Тамар ја добила титулата „кралица на кралевите“ (мепе мепета){{sfn|Eastmond|p=109}}. Таа успеала да ја неутрализира опозицијата и да започне енергична надворешна политика потпомогната од падот на соперничките сили на [[Селџуци]]те и [[Византија]]. Поддржана од моќна воена елита, Тамар успеала да ги надгради успесите на нејзините претходници за да ја консолидира империјата која доминирала во [[Кавказ]] и да се прошири низ поголемите делови на денешните држави [[Азербејџан]], [[Ерменија]] и источна [[Турција]], како и делови од северен [[Иран]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://books.google.com/books?id=PeEeAQAAMAAJ| title=Imagining history at the crossroads: Persia, Byzantium, and the architects of the written Georgian past, Volume 2 p 652 | publisher=University of Michigan 1997 |accessdate= 25 September 2016| year=1997 }}</ref>, сè до нејзиниот колапс поради монголските напади, во рок од две децении по смртта на Тамар во [[1213]] година{{sfn|Eastmond|p=93-95}}. Повторното заживување на Кралството Грузија било вратено откако Тбилиси бил освоен и уништен од страна на водачот на [[Хорезмити]]те Џалал ад-Дин во 1226 година<ref>{{Наведена книга|author=René Grousset, Rene|title='The Empire of the Steppes|publisher=Rutgers University Press|year=1991|page=260}}</ref>. Монголците биле протерани од [[Ѓорѓи V (Грузија)|Ѓорѓи V]] (р.1299-1302), син на Димитриј II (р.1270-1289), кој бил именуван како „Величествен“ поради неговата улога во враќањето на претходната сила на земјата и христијанската култура. Ѓорѓи V бил последниот голем крал на обединета грузиска држава. По неговата смрт, различни локални владетели се бореле за независност од централно-грузиската власт, па сè до целосното распаѓање на ралството во 15 век. Грузија била дополнително ослабена од неколкуте катастрофални инвазии на [[Тамерлан]]. ====Поделба==== [[File:Kingdom of Georgia after dissolution as a unified state, 1490 AD.svg|thumb|Карта од Грузија во 1490 година]] Кралство Грузија се распаднало во анархија до [[1466]] година и фрагментирало во три независни кралства и пет полунезависни кнежевства. Соседните големи царства последователно ја искористиле внатрешната поделба на ослабената земја, а почнувајќи од 16 век до крајот на 18 век, Сафавидите и Османлиите ги освојувале источните и западните региони на Грузија<ref>{{Наведена книга|last1=Mikaberidze|first1=Alexander|title=Historical Dictionary of Georgia|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1442241466|page=xxxi|edition=2}}</ref>. Владетелите на регионите кои останале делумно автономни, организирале бунтови во различни прилики. Меѓутоа, подоцнежните ирански и отомански инвазии дополнително ги ослабиле локалните кралства и региони. Како резултат на постојани војни и депортации, населението на Грузија се намалило на 250.000 жители кон крајот на [[XVIII век]]. Источна Грузија (Сафавидска Грузија), составена од регионите [[Картли]] и [[Кахетија]], била под иранска власт од [[1555]] година по [[Договор од Амасија (1555)|договорот од Амасија]] потпишан со Османлиите. По смртта на Надер Шах во 1747 година, двете кралства се ослободиле од иранската контрола и повторно се обединиле преку личен сојуз на чело со енергичниот крал Хераклиј II во 1762 година. Хераклиј, кој се искачил на врвот на иранските редови, ја добил титулата крал на Картли од Надер во 1744 година за неговата лојална служба за него<ref>Ronald Grigor Suny. [https://books.google.com/books?id=riW0kKzat2sC&pg=PA55 "The Making of the Georgian Nation"] [[Indiana University Press]], 1994. p 55</ref>. Хераклиј сепак ја стабилизирал Источна Грузија до одреден степен во наредниот период и можел да ја гарантира својата автономија{{sfn|Fisher|Avery|Hambly|Melville|1991|p=328}}. Во [[1783]] година, Русија и источното Грузиско царство Картли-Кахетија го потпишале [[Договор од Георгиевск|Договорот од Георгиевск]], со кој Грузија станала протекторат на Русија, која требало да го гарантира територијалниот интегритет на Грузија и продолжување на нејзината владејачката династија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm|script-title=ru:Георгиевский трактат|trans-title=Treaty of Georgievsk|date=24 July 1783|publisher=[[Moscow State University]]|accessdate=1 February 2015|language=ru|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501155836/http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm|archive-date=1 May 2015|df=dmy-all}}</ref>. [[File:George XII of Georgia.jpg|thumb|right|upright|Кралот [[Ѓорѓи XII (Грузија)|Ѓорѓи XII]] бил последен крал на [[Картли]] и [[Кахетија]].]] Меѓутоа, и покрај оваа заложба за одбрана на Грузија, Русија не дала никаква помош кога Иранците извршиле инвазија во [[1795]] година, освојувајќи го [[Тбилиси]] и масакрирајќи го населението, кога новиот наследник на персискиот престол се обидел да ја потврди иранската хегемонија над Грузија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.academia.edu/9137125|title=Relations between Tehran and Moscow, 1797–2014|accessdate=17 May 2015}}</ref>. И покрај казненаиот поход што кој бил лансиран против Ирак во [[1796]] година, овој период кулминирал со руското прекршување на Договорот од Георгиевск од 1801 година и анексија на источна Грузија, проследено со укинување на кралската династија Багратиони, како и автокефалноста на [[Грузиска православна црква|Грузиската православна црква]]. [[Петар Багратион]], еден од потомците на укинатата династија Багратиони, подоцна се придружил на руската војска и станал истакнат генерал во војните против Наполеон<ref>{{citation |last=Mikaberidze |first=Alexander |authorlink=Alexander Mikaberidze |title=Peter Bagration: The Best Georgian General of the Napoleonic Wars |date=2009 |url=http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html |series=The Napoleon Series |editor-last=Burnham |editor-first=Robert |access-date=19 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816052429/http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html |archive-date=16 August 2018 |df=dmy-all }}</ref>. ===Руско Царство=== [[File:George Dawe - Portrait of General Pyotr Bagration (1765-1812) - Google Art Project.jpg|thumb|left|upright|[[Петар Багратион]]]] На [[22 декември]] [[1800]] година, рускиот цар [[Павле I (Русија)|Павле I]], на наводно барање на грузискиот крал Ѓорѓи XII, го потпишал приклучувањето на Грузија (Картли-Кахети) во рамките на [[Руското Царство]], што било финализирано со декрет од [[8 јануари]] [[1801]]<ref>Gvosdev (2000), p. 85.</ref><ref>Avalov (1906), p. 186.</ref> и потврден од цар [[Александар I (Русија)|Александар I]] на 12 септември 1801 година<ref>Gvosdev (2000), p. 86.</ref><ref>Lang (1957), p. 249.</ref>. Кралското семејство Баграти било депортирано од кралството. Грузиските политичари во [[Санкт Петербург]] реагирале со протестна нота која била презентирана на рускиот заменик-канцелар Принц Куракин<ref>Lang (1957), p. 251.</ref>. Во мај [[1801]] година, под надзор на генералот Карл Хајнрих фон Кноринг, Руското Царство ја предала власта во источна Грузија на владата предводена од генералот Иван Петрович Лазарев<ref>Lang (1957), p. 247.</ref>. Грузиското благородништво не го прифатил декретот до [[12 април]] [[1802]] година, по кое Кноринг го собрал благородништво во катедралата Сиони и ги натерал да се заколнат на Царската круна на Русија. Оние кои не се согласиле биле привремено уапсени<ref>Lang (1957), p. 252.</ref>. Во летото 1805 година, руските трупи на реката Аскерани во близина на [[Загам]] ја поразиле иранската армија за време на руско-персиската војна во 1804-13 година и го спасиле Тбилиси. Руската власт над источна Грузија официјално била финализирана со Иран во [[1813]] година, според [[Договор од Ѓулистан|договорот од Ѓулистан]]<ref>Timothy C. Dowling [https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 ''Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208103437/https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 |date=8 February 2017 }} pp 728 ABC-CLIO, 2 December 2014 {{ISBN|1598849484}}</ref>. По анексијата на источна Грузија, западното грузиско царство Имерети било припоено од цар Александар I. Последниот крал и последниот владетел на Багратион, Соломон II, починал во [[егзил]] во [[1815]] година, по обидите да собере луѓе против Русија и да пронајде странска поддршка за која никогаш не успеал да ја добие<ref name="Suny">[[Ronald Grigor Suny|Suny, Ronald Grigor]] (1994), ''The Making of the Georgian Nation: 2nd edition'', p. 64. [[Indiana University Press]], {{ISBN|0253209153}}</ref>. Од 1803 до 1878 година, како резултат на бројни руски војни против [[Отоманското Царство]], неколкуте претходно изгубени територии на Грузија биле повторно освоени. Кнежевството [[Гурија]] било укинато и припоено кон Русија во 1829 година, додека [[Сванети]] постепено бил анектира во 1858 година. [[Мегрелија]], иако руски протекторат од 1803 година, не била вклучена кон територијата на Русија до 1867 година<ref>Allen F. Chew: ''An Atlas of Russian History: Eleven Centuries of Changing Borders''. Yale University Press, 1970, p. 74.</ref>. ===Декларација на независност=== {{Главна|Демократска Република Грузија}} [[File:Democratic Republic of Georgia (en).svg|thumb|upright=1.3|Побарани или предложени граници на Грузија]] По [[Руска револуција|Руската револуција]] од [[1917]] година, Закавкаска демократска Федеративна Република била формирана со [[Николај Чхеидзе]] како свој претседател. Федерацијата се состоела од три нации: Грузија, Ерменија и Азербејџан. Со оглед на тоа што Османлиите напредувале во кавкаските територии, Грузија прогласила независност на [[26 мај]] [[1918]] година. Социјалдемократската партија на Меншевиките во Грузија победила на парламентарните избори, а нејзиниот водач [[Ное Жорданија]] станал премиер. И покрај преземањето од [[Советскиот Сојуз]], Жорданија во 1930-тите бил признат како легитимен шеф на грузиската Влада од Франција, Велика Британија, Белгија и Полска<ref>Stefan Talmon (1998), ''Recognition of Governments in International Law'', p. 289–290. Oxford University Press, {{ISBN|0-19-826573-5}}.</ref>. [[Грузиско-ерменска војна|Грузиско-ерменската војна]] од 1918 година, која избувнала во деловите од грузиските провинции населени претежно од [[Ерменци]], завршила поради британската интервенција. Во 1918-1919 година, грузискиот генерал Маснишвили го предводел нападот врз [[Бела армија|Белата армија]] предводена од Мојсеев и Деникин, со цел да побара брегот на [[Црното Море]] од [[Туапсе]] до [[Сочи]] и Адлер да бидат вклучени во независна Грузија<ref name="shirokov">{{Наведена книга|last1=Широков|first1=И. В.|last2=Тарасов|first2=А. А.|title=Наша маленькая Хоста – Исторический очерк|url=http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|year=2010|location=Sochi|language=ru|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220124843/http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|archive-date=20 February 2014|df=dmy-all}}</ref>. Независноста на земјата не траела долго. ===Советски Сојуз=== [[File:Red Army in Tbilisi Feb 25 1921.jpg|thumb|11-тата Црвена Армија на Руска СФСР одржува воена парада во Тбилиси]] [[Image:Ordzhonikidze, Stalin and Mikoyan, 1925.jpg|thumb|right|[[Анастас Микојан]], [[Јосиф Сталин]] и [[Григориј Орџоникиѕе]] во Тбилиси, 1925]] Во февруари 1921 година, за време на [[Руска граѓанска војна|Руската граѓанска војна]], [[Црвена армија|Црвената армија]] напредувала во Грузија и ги довела локалните [[болшевици]] на власт. Грузиската војска била поразена и владата на Социјалдемократите побегнала од земјата. На [[25 февруари]] [[1921]] година, Црвената армија влегла во [[Тбилиси]] и формирала влада на работничките и селанските совети на чело со [[Филип Махарадзе]] за вршител на должноста шеф на државата. Грузија била инкорпорирана во Закавказската Социјалистичка Федеративна Советска Република, заедно со Ерменија и Азербејџан, во 1921 година, која во 1922 година станала еден од основачите на [[Советскиот Сојуз]]. По овие настани во земјата останала опозицијата која очајнички се спротивставувала на болшевиците. Ова кулминирало со Августовското востание од [[1924]] година, но истото било многу бргу задушено по кое Болшевиците ја зацврстиле својата власт во земјата<ref>Knight, Amy. ''Beria: Stalin's First Lieutenant'', Princeton University Press, [[Princeton, New Jersey]], p. 237, {{ISBN|978-0-691-01093-9}}.</ref>. Грузија останала неиндустриска периферија на [[СССР]] до првиот петгодишен план кога ќе станала главен центар за текстилни производи. Подоцна, во 1936 година, Грузија се појавила како сојузна република: [[Грузиска Советска Социјалистичка Република]] по распуштањето на [[Закавкаска Федеративна Советска Социјалистичка Република]]. [[Јосиф Сталин]], етнички Грузиец, роден во Гори, бил познат меѓу болшевиците<ref>"[http://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html Ethnic tensions: War in the Caucasus is Stalin's legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180620180716/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html |date=20 June 2018 }}". ''The Independent.'' 17 August 2008.</ref>. Во јуни [[1941]] година, Германија го нападнала [[Советскиот Сојуз]] по непосредниот пат кон кавкаските нафтени полиња и фабриките за муниција. Меѓутоа, тие никогаш не стигнале до Грузија, а речиси 700.000 Грузијци се бореле во Црвената армија за да ги одвратат напаѓачите и да напредуваат кон [[Берлин]]. Од нив, околу 350.000 биле убиени. По смртта на Сталин, [[Никита Хрушчов]] станал водач на [[Советскиот Сојуз]] и спровел политика на десталинизација. Ова не било изразено јавно и насилно спротивставено отколку во Грузија, каде што во 1956 година започнале немири и смрт на речиси 100 студенти. Во текот на остатокот од советскиот период, економијата на Грузија продолжила да расте и доживеала значително подобрување, иако корупцијата била исто така во подем. Со почетокот на [[Перестројка]]та во [[1986]] година, грузиското комунистичко раководство се покажало толку неспособно за справување со промените што повеќето Грузијци заклучиле дека единствениот пат на земјата е дистанцирање од постојниот советски систем. ===Независност=== На [[9 април]] [[1991]] година, непосредно пред пропаѓањето на [[Советскиот Сојуз]], Врховниот совет на Грузија прогласил независност по референдумот одржан на [[31 март]] [[1991]] година<ref name="GovtofGeorgia">{{Наведена мрежна страница |url=http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |title=Government of Georgia:About Georgia |publisher=gov.ge |accessdate=9 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821030240/http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |archive-date=21 August 2016 |df=dmy-all }}</ref>. На [[26 мај]] [[1991]] година, [[Звијад Гамсахурдија]] бил избран за прв [[претседател на Грузија|претседател на независна Грузија]]. Тој го поттикнал грузискиот национализам и ветил дека ќе ја потврди власта на Тбилиси врз регионите како што се Абхазија и Јужна Осетија, кои биле класифицирани како автономни области под Советскиот Сојуз<ref name="princeton">{{Наведена мрежна страница |title=Georgia: Abkhazia and South Ossetia |url=https://pesd.princeton.edu/?q=node/274 |website=www.pesd.princeton.edu |publisher=Encyclopedia Princetoniensis |access-date=16 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804112845/https://pesd.princeton.edu/?q=node%2F274 |archive-date=4 August 2018 |df=dmy-all }}</ref> [[File:1993 Georgia war1.svg|thumb|Грузиската граѓанска војна и војната во Абхазија во август-октомври 1993 година]] Наскоро тој бил соборен во крвав државен удар, од [[22 декември]] [[1991]] до [[6 јануари]] [[1992]] година. Успехот го поттикнал дел од Националната гарда и паравоената организација наречена „Мхедриони“ (коњаници). Земјата се вплеткала во горлива граѓанска војна, која траела скоро до [[1995]] година. [[Едуард Шеварднадзе]] (советски министер за надворешни работи од 1985 до 1991 година) се вратил во Грузија во 1992 година и се приклучил на водачите на државниот удар [[Тенгиз Китовани]] и [[Џаба Јоселијани]]. [[File:Georgia, Tbilisi - Rose Revolution (2003).jpg|thumb|right|[[Револуција на розите]], 2003]] Затворањето на споровите во два региони на Грузија, Абхазија и Јужна Осетија, меѓу локалните сепаратисти и мнозинството грузиско население, се претворило во широко распространето меѓуетничко насилство и војни<ref name="princeton"/>. Со поддршка од Русија, Абхазија и Јужна Осетија постигнале де факто независност од Грузија, при што Грузија ја задржала контролата само во мали области на спорните територии. За време на војната во Абхазија (1992-1993), приближно 230.000 до 250.000 Грузијци биле протерани од Абхазија<ref name="hrwreport">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |title=Georgia/Abchasia: Violations of the laws of war and Russia's role in the conflict |date=March 1995 |publisher=Hrw.org |access-date=4 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010220133323/http://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |archive-date=20 February 2001 |df=dmy-all }}</ref> од страна на сепаратистите на Абхазија и волонтерите од Северен Кавказ (вклучувајќи Чеченци). Околу 23.000 Грузијци поегнале од Јужна Осетија<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Human Rights Watch/Helsinki |url=http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm |title=Russia – The Ingush–Ossetian conflict in the Prigorodnyi region |date=May 1996 |access-date=18 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070513003516/http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm |archive-date=13 May 2007 |df=dmy-all }}</ref>, а многу осетиски семејства биле принудени да ги напуштат своите домови и да се преселат во Русија. Во 2003 година, [[Едуард Шеварднадзе]] (кој победил на реизборот во 2000 година) бил соборен од револуцијата на розите, откако грузиската опозиција и меѓународните набљудувачи тврделе дека парламентарните избори на 2 ноември биле фалсификувани<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml |title=EurasiaNet Eurasia Insight – Georgia's Rose Revolution: Momentum and Consolidation |publisher=Eurasianet.org |accessdate=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090805074544/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml |archive-date=5 August 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>. Револуцијата ја предводел [[Михаил Саакашвили]], [[Зураб Жванија]] и [[Нино Бурџанадзе]], поранешни членови и водачи на владејачката партија на Шеварднадзе. Михаил Саакашвили бил избран за претседател на Грузија во 2004 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history|title=არჩევნების ისტორია|publisher=Tabula|date=17 August 2016|access-date=2 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107013905/http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history|archive-date=7 November 2017|df=dmy-all}}{{ka-icon}}</ref>. По револуцијата, се започнале серија реформи за зајакнување на воените и економските можности на земјата. Напорите на новата влада да ја потврди грузиската власт во југозападна автономна република [[Аџарија]] довеле до голема криза во почетокот на 2004 година. Успехот во Аџарија го охрабрил Саакашвили да ги интензивира своите напори, но без успех, во отцепената Јужна Осетија. Овие настани, заедно со обвинувањата за вмешаност на Грузија во [[Втората чеченска војна]]<ref>{{наведени вести | last= Gorshkov | first= Nikolai | url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | title= Duma prepares for Georgia strike | work= BBC News | date= 19 September 2002 | accessdate= 24 July 2009 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090929222413/http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | archive-date= 29 September 2009 | url-status= | df= dmy-all }}</ref>, резултирале со сериозно влошување на односите со Русија, поттикнато и од отворената помош и поддршка на Русија на двете области. И покрај овие тешки односи, во мај 2005 година Грузија и Русија постигнале билатерален договор<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080813052136/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |url-status=dead |archive-date=13 August 2008 |title=Russia, Georgia strike deal on bases |publisher=Civil Georgia, Tbilisi |date=30 May 2005 }}</ref> со кој биле повлечени руските воени бази (датирани од советската ера) во [[Батуми]] и [[Ахалкалаки]]. Русија го повлекла целиот персонал и опрема од овие локации до декември 2007 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=16321|title=Russia Hands Over Batumi Military Base to Georgia|publisher=Civil Georgia, Tbilisi|date=13 November 2007|accessdate=24 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514043306/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=16321|archive-date=14 May 2011|df=dmy-all}}</ref>. ===Руско-грузиска војна=== Тензиите меѓу Грузија и Русија започнале да ескалираат во април [[2008]] година<ref name="shelling">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html | publisher=RFE/RL | author=Brian Whitmore | title=Is The Clock Ticking For Saakashvili?' | date=12 September 2008 | access-date=3 September 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102314/http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html | archive-date=3 September 2014 | url-status= | df=dmy-all }}</ref><ref name="tall_order">{{наведени вести |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |title=Russia criticised over Abkhazia |work=BBC News |date=24 April 2008 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080815002113/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |archive-date=15 August 2008 |df=dmy-all }}</ref><ref name="counterproductive">{{наведени вести |url=http://en.ria.ru/russia/20080516/107542587.html |title=Russia says UN Abkhazian refugee resolution counterproductive |publisher=RIA Novosti |date=16 May 2008 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009021844/http://en.ria.ru/russia/20080516/107542587.html |archive-date=9 October 2014 |df=dmy-all }}</ref>. Експлозија на бомба на [[1 август]] [[2008]] година пукнала кон автомобил кој ги превезувал грузиските мировници. Во нападот биле повредени пет војници а одговорни биле луѓе од [[Јужна Осетија]]. Како одговор<ref>{{наведени вести|url=http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c,dwp_uuid=f2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|title=Countdown in the Caucasus: Seven days that brought Russia and Georgia to war|newspaper=[[Financial Times]]|date=26 August 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080920023223/http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c%2Cdwp_uuid%3Df2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|archivedate=20 September 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> на тоа, неколку јужноосетиски касарни биле погодени<ref name="feud">{{наведени вести |url=http://online.wsj.com/articles/SB121884450978145997 |title=Smoldering Feud, Then War |author1=Marc Champion |author2=Andrew Osborn |newspaper=The Wall Street Journal |date=16 August 2008}}</ref>. Сепаратистите од Јужна Осетија започнале со бомбардирање на грузиските села на [[1 август]]. Овие артилериски напади предизвикале Грузијците да вратат со оган периодично од 1 август<ref name="shelling"/><ref name="feud"/><ref>{{наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|title=Georgia calls on EU for independent inquiry into war|author=Luke Harding|newspaper=The Guardian|date=19 November 2008|access-date=4 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913101015/https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|archive-date=13 September 2017|df=dmy-all}}</ref><ref name="Allison">{{Наведено списание|author=Roy Allison|url=http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|title=Russia resurgent? Moscow's campaign to 'coerce Georgia to peace'|journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|volume=84|issue=6|year=2008|pages=1145–1171|doi=10.1111/j.1468-2346.2008.00762.x|access-date=19 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423221417/http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|archive-date=23 April 2016|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |title=The Conflict Between Russia and Georgia |author=Jean-Rodrigue Paré |publisher=Parliament of Canada |date=13 February 2009 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |archive-date=2 January 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>. На [[30 септември]] [[2009]] година, независна меѓународна мисија за утврдување на факти за конфликтот во Грузија, спонзорирана од Европската унија, изјавила дека, иако пред конфликтот постоеле меѓусебни провокации, „отворените непријателства започнале со голема грузиска воена операција против градот [[Цхинвал]] и околните области, во ноќта од 7-8 август 2008 година.<ref>{{наведени вести |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8281990.stm |title=Georgia 'started unjustified war' |work=[[BBC News]] |date=30 September 2009 |access-date=18 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100420192452/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8281990.stm |archive-date=20 April 2010 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{наведени вести |url=http://www.spiegel.de/international/world/eu-report-independent-experts-blame-georgia-for-south-ossetia-war-a-650228.html |title=EU Report: Independent Experts Blame Georgia for South Ossetia War |work=Der Spiegel |date=21 September 2009 |access-date=18 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180902051536/http://www.spiegel.de/international/world/eu-report-independent-experts-blame-georgia-for-south-ossetia-war-a-650228.html |archive-date=2 September 2018 |df=dmy-all }}</ref>“ [[File:Condoleezza Rice Visit to Georgia, Press Conference with Mikheil Saakashvli.JPG|thumb|Американскиот државен секретар [[Кондолиза Рајс]] остварила заедничка прес-конференција со грузискиот претседател [[Михаил Сакашвили]] за време на Руско-грузиската војна]] Во околу 7 часот на [[7 август]] [[2008]] година, грузискиот претседател [[Михаил Саакашвили]] најавил прекин на огнот и повикал на мировни разговори<ref>{{наведени вести |url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |title=Saakashvili Appeals for Peace in Televised Address |publisher=Civil.Ge |date=7 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019155639/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |archive-date=19 October 2014 |df=dmy-all }}</ref>. Сепак, ескалирачките напади врз грузиските села (сместени во зона на конфликт во Јужна Осетија) набргу се совпаднале со нападите на грузиски трупи<ref name="Jamestown Goals">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |title=The Goals Behind Moscow's Proxy Offensive in South Ossetia |publisher=[[The Jamestown Foundation]] |date=8 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026162658/http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |archive-date=26 October 2014 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://articles.chicagotribune.com/2008-08-09/news/0808080649_1_south-ossetia-russian-peacekeeping-troops-russian-president-dmitry-medvedev/2|title=Georgian conflict puts U.S. in middle|website=Chicago Tribune|date=9 August 2008|access-date=3 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016124315/http://articles.chicagotribune.com/2008-08-09/news/0808080649_1_south-ossetia-russian-peacekeeping-troops-russian-president-dmitry-medvedev/2|archive-date=16 October 2014|df=dmy-all}}</ref>, кои потоа продолжиле да се движат во насока на главниот град на самопрогласената [[Република Јужна Осетија]] ([[Цхинвал]]) во ноќта на 8 август, достигнувајќи го својот центар во утринските часови на 8 август<ref name="washingtonpost.com">{{наведени вести |author=Peter Finn |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |title=A Two-Sided Descent into Full-Scale War |newspaper=The Washington Post |date=17 August 2008 |access-date=28 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106085255/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |archive-date=6 November 2012 |df=dmy-all }}</ref>. Еден грузиски дипломат изјавил за рускиот весник ''Комерсант'' на [[8 август]] дека со преземањето на контролата врз Цхинвал, [[Тбилиси]] сакал да покаже дека Грузија нема да толерира убиства на грузиски граѓани<ref name="rmd_source_1">{{наведени вести|first=Olga|last=Allenova|script-title=ru:Первая миротворческая война|url=http://www.kommersant.ru/doc-y.aspx?DocsID=1009540|publisher=Kommersant|date=8 August 2008|language=ru|title=Архивиран примерок|access-date=19 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20080823175733/http://www.kommersant.ru/doc-y.aspx?DocsID=1009540|archive-date=23 August 2008|df=dmy-all}}</ref>. Според рускиот воен експерт Павел Фелгенхауер, осетистичката провокација имала за цел да го предизвика грузискиот одговор, кој бил потребен како изговор за предумислена руска воена инвазија<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |title=The Russian-Georgian War was Preplanned in Moscow |date=14 August 2008 |author=Pavel Felgenhauer |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820185319/http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |archive-date=20 August 2014 |df=dmy-all }}</ref>. Според грузиските разузнавачки информации<ref name="NYTFreshev">{{наведени вести | url=https://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | work=The New York Times | first=C.J. | last=Chivers | title=Georgia Offers Fresh Evidence on War's Start | date=15 September 2008 | access-date=28 August 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170616163055/http://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | archive-date=16 June 2017 | url-status= | df=dmy-all }}</ref>, и неколку руски медиуми, делови од редовната (не-мировничка) руска армија веќе биле пренесени на територијата на Јужна Осетија преку тунелот Роки пред грузиската воена акција<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |script-title=ru:СМИ: российские войска вошли в Южную Осетию еще до начала боевых действий |publisher=NEWSru.com |date=11 September 2008 |language=ru |title=Архивиран примерок |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |archive-date=2 January 2016 |df=dmy-all }}</ref> Русија ја обвинила Грузија за „''агресија против Јужна Осетија''<ref name="roudik">{{Наведена мрежна страница|publisher=Library of Congress |url=https://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |title=Russian Federation: Legal Aspects of War in Georgia | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140716042951/http://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |archivedate=16 July 2014 |url-status=dead}}</ref>“ и започнала голема инвазија по земја, воздух и море, со изговор за „''спроведување на мирот''“ на [[8 август]] [[2008]] година<ref name="Allison"/>. Исто така започнале и руски воздушни напади против целите во Грузија<ref name="radar"/>. Силите на Абхазија го отвориле вториот фронт на 9 август со нападот на Кодориската долина<ref>{{наведени вести |url=https://www.reuters.com/article/2008/08/09/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |title=Abkhaz separatists strike disputed Georgia gorge |agency=Reuters |date=9 August 2008 |access-date=1 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134849/http://www.reuters.com/article/2008/08/09/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |archive-date=24 September 2015 |df=dmy-all }}</ref>. Цхинвал бил освоен од страна на руската војска до 10 август<ref name="radar">{{наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|title='I got my children out minutes before the bombs fell'|work=The Guardian|date=11 August 2008|first=Luke|last=Harding|access-date=24 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305004656/https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|archive-date=5 March 2017|df=dmy-all}}</ref>. Руските сили ги окупирале грузиските градови [[Зугдиди]]<ref name="new_front_deeper">{{наведени вести |agency=Associated Press |title=Russia opens new front, drives deeper into Georgia |url=http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |date=11 August 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080814211308/http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |archivedate=14 August 2008|url-status=dead}}</ref>, [[Сенаки]]<ref name="gori_central">{{наведени вести | url=https://www.nytimes.com/2008/08/12/world/europe/12georgia.html | work=The New York Times | first1=Michael | last1=Schwirtz | first2=Anne | last2=Barnard | first3=Andrew E. | last3=Kramer | title=Russian Forces Capture Military Base in Georgia | date=11 August 2008 | access-date=28 August 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170622164150/http://www.nytimes.com/2008/08/12/world/europe/12georgia.html | archive-date=22 June 2017 | url-status= | df=dmy-all }}</ref>, Поти<ref name="Russia_NYTimes">{{наведени вести |url=https://www.nytimes.com/2008/08/13/world/europe/13georgia.html |title=Russia, in Accord With Georgians, Sets Withdrawal |work=[[The New York Times]] |date=12 August 2008 |first1=Andrew E. |last1=Kramer |first2=Ellen |last2=Barry |access-date=28 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109164834/http://www.nytimes.com/2008/08/13/world/europe/13georgia.html?_r=4& |archive-date=9 November 2012 |df=dmy-all }}</ref>, и Гори<ref name="gori_major">{{наведени вести | url=https://www.nytimes.com/2008/08/14/world/europe/14georgia.html | author=Steven Lee Myers | work=The New York Times | title=Bush, Sending Aid, Demands That Moscow Withdraw | date=13 August 2008 | access-date=28 August 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171029120128/http://www.nytimes.com/2008/08/14/world/europe/14georgia.html | archive-date=29 October 2017 | url-status= | df=dmy-all }}</ref>. Руската Црноморска флота го блокирала грузискиот брег<ref name="Allison"/>. Походот за етничко чистење против Грузијците во Јужна Осетија била спроведена од страна на силите на Јужна Осетија<ref name="Fact-finding">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091007030130/http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archivedate=7 October 2009|title=Report. Volume I|date=September 2009|publisher=Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in Georgia |page=27}}</ref>, при што грузиските села околу Цхинвал биле уништени по завршувањето на војната<ref name="Damage">{{наведени вести |title=Amnesty International Satellite Images Reveal Damage to South Ossetian Villages After... |url=https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979+09-Oct-2008+PRN20081009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222225015/https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979%2B09-Oct-2008%2BPRN20081009 |archivedate=22 February 2014 |agency=Reuters |date=9 October 2008 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>. Војната раселила 192.000 луѓе<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |title=Civilians in the line of fire |publisher=Amnesty International |date=November 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222042133/http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |archive-date=22 February 2014 |df=dmy-all }}</ref>, и додека многумина биле во можност да се вратат во своите домови по војната, една година подоцна околу 30.000 етнички Грузијци останале раселени<ref>{{наведени вести |title=Georgia Marks Anniversary of War |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |date=7 August 2009 |work=BBC News |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808040149/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |archive-date=8 August 2014 |df=dmy-all }}</ref>. Во интервјуто објавено во Комерсант, водачот на Јужна Осетија, изјавил дека нема да дозволи Грузијците да се вратат<ref>{{Наведена мрежна страница |script-title=ru:Эдуард Кокойты: мы там практически выровняли все |url=http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |date=15 August 2008 |publisher=Kommersant |language=ru |title=Архивиран примерок |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916181813/http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |archive-date=16 September 2014 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title=Rights Groups Say South Ossetian Militias Burning Georgian Villages |url=http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |date=30 September 2008 |publisher=RFE/RL |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102226/http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |archive-date=3 September 2014 |df=dmy-all }}</ref>. Претседателот на Франција [[Николас Саркози]] преговарал за договорот за прекин на огнот на [[12 август]] [[2008]] година<ref>{{наведени вести |url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19069 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080812233838/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19069 |url-status=dead |archive-date=12 August 2008 |title=Russia Endorses Six-Point Plan |publisher=Civil.Ge |date=12 August 2008 |access-date=14 August 2008 |df=dmy-all }}</ref>. На [[17 август]] рускиот претседател [[Дмитриј Медведев]] објавил дека руските сили следниот ден ќе почнат да се повлекуваат од Грузија<ref name="http">{{наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/17/AR2008081700294.html|title=Bush, European Leaders Urge Quick Withdrawal From Georgia|work=Washington Post|date=18 August 2008|first=Fredrick|last=Kunkle|access-date=28 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170630060906/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/17/AR2008081700294.html|archive-date=30 June 2017|df=dmy-all}}</ref>. Русија ги признала Абхазија и Јужна Осетија како посебни републики на [[26 август]]<ref name="kremlin">{{Наведена мрежна страница|url=http://kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|title=Statement by President of Russia Dmitry Medvedev|publisher=The Kremlin|date=26 August 2008|archiveurl= https://web.archive.org/web/20080902001442/http://www.kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|archivedate=2 September 2008|url-status=dead}}</ref>. Како одговор на признавањето на Русија, грузиската влада ги прекинала дипломатските односи со Русија<ref name="break">{{наведени вести |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |title=Georgia breaks ties with Russia |work=BBC News |date=29 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006073511/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |archive-date=6 October 2014 |df=dmy-all }}</ref>. Руските сили ги напуштиле тампонските подрачја што се граничат со Абхазија и Јужна Осетија на 8 октомври, а Мониторинг мисијата на Европската унија во Грузија била испратена до тампонските области<ref name="en.rian">{{наведени вести |url=http://en.rian.ru/world/20081009/117637460.html|title=Russia hands over control of Georgian buffer zones to EU|publisher=RIA Novosti|date=9 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081012093601/http://en.rian.ru/world/20081009/117637460.html|archivedate=12 October 2008|url-status=dead}}</ref>. По војната, Грузија тврдела дека Абхазија и Јужна Осетија се грузиски територии окупирани од Русија<ref name="parliament.ge">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |title=Resolution of the Parliament of Georgia on the Occupation of the Georgian Territories by the Russian Federation |date=29 August 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080903224516/http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |archivedate=3 September 2008}}</ref><ref>{{наведени вести |url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |title=Abkhazia, S.Ossetia Formally Declared Occupied Territory |publisher=Civil.Ge |date=28 August 2008 |access-date=19 December 2018 |archive-url=https://www.webcitation.org/5iUI4JKOc?url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |archive-date=23 July 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>. == Политички систем == {{Главна|Политики на Грузија}} Грузија е демократска [[парламентарна република]], со претседателот како шеф на државата и премиер како шеф на владата. Извршната власт е составена од Кабинетот на Грузија. Кабинетот е составен од министри, предводени од премиерот, а назначен од претседателот. [[Саломе Зурабишвили]] е актуелен [[претседател на Грузија]], откако освоил 59,52 отсто од гласовите на претседателските избори во Грузија 2018 година. Од 2018 година, [[Мамука Бахтадзе]] е [[премиер на Грузија]]. [[Податотека:Parliament of Georgia in Kutaisi.jpg|мини|Парламентот на Грузија во Кутаиси]] Законодавната власт е доделена на [[Парламент на Грузија|Парламентот на Грузија]]. Тој е еднодомен и има 150 членови, познати како пратеници, од кои 73 се избираат како претставници на едночлените окрузи, а 77 се избрани преку партиите со пропорционална застапеност. Членовите на парламентот се избираат за период од четири години. На [[26 мај]] [[2012]] година, Саакашвили ја отворил новата зграда на парламентот во западниот град [[Кутаиси]], во обид да ја децентрализира власта и да префрли одредена политичка контрола поблизу до Абхазија<ref>{{наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/national/georgia-opens-new-parliament-in-kutaisi-far-from-the-capital/2012/05/26/gJQAOhOGsU_story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211070227/https://www.washingtonpost.com/national/georgia-opens-new-parliament-in-kutaisi-far-from-the-capital/2012/05/26/gJQAOhOGsU_story.html |url-status=dead |archive-date=11 December 2018 |title=Georgia opens new parliament in Kutaisi, far from the capital |newspaper=Washington Post |date=26 May 2012 |accessdate=26 May 2012}}</ref>. Изборите во октомври 2012 година резултираа со победа за опозициската коалиција „Грузиски сон - Демократска Грузија“, која претседателот Саакашвили ја примил наредниот ден<ref>{{Citation|title=Saakashvili Concedes Defeat in Parliamentary Election|newspaper=Civil|date=2 October 2012|url=http://civil.ge/eng/article.php?id=25299|archive-url=https://archive.today/20130107143326/http://civil.ge/eng/article.php?id=25299|url-status=dead|archive-date=7 January 2013}}</ref>. Постојат различни мислења во однос на степенот на политичка слобода во Грузија. Саакашвили верувал во 2008 година дека земјата е „''на пат да стане европска демократија''“<ref name=misha>{{наведени вести|title=Georgia Leader: Country on Right Track |publisher=Fox News |date=7 January 2008 |url=http://www.foxnews.com/wires/2008Jan07/0,4670,GeorgiaPresidentialElection,00.html |accessdate=17 October 2008 |first=Lynn |last=Berry |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080108095512/http://www.foxnews.com/wires/2008Jan07/0%2C4670%2CGeorgiaPresidentialElection%2C00.html |archivedate=8 January 2008 |df= }}</ref>. [[Фридом хаус]] ја наведува Грузија како делумно слободна земја<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Freedom in the World 2008 |publisher=[[Freedom House]] |url=http://www.freedomhouse.org/images/File/fiw/FIW_2011_Booklet.pdf |accessdate=23 December 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20110131211403/http://www.freedomhouse.org/images/File/fiw/FIW_2011_Booklet.pdf |archivedate=31 January 2011 |df= }}</ref>. Во рамките на подготовките за парламентарните избори во 2012 година, Парламентот го усвоил новиот изборен законик на [[27 декември]] [[2011]] година, во кој биле опфатени многу препораки од невладините организации (НВО) и [[Венецијанска комисија|Венецијанската комисија]]. Сепак, новиот кодекс не успеал да се осврне на главната препорака на Венецијанската комисија за зајакнување на еднаквоста на гласањето со реконституирање на изборните единици каде еден мандат би бил избиран според големината на регионот. На 28 декември Парламентот го изменил Законот за политички сојузи за регулирање на финансирањето на кампањи и политички партии. Локалните и меѓународните набљудувачи изразиле загриженост во врска со неколку амандмани, вклучувајќи ја нејасноста на критериумите за утврдување политички поткуп и кои поединци и организации ќе бидат предмет на законот. Од март 2012 година, Парламентот заседавал за понатамошни амандмани за решавање на овие проблеми<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/5253.htm |title=Georgia |publisher=State.gov |date=2 April 2012 |accessdate=5 September 2012 |df=dmy-all }}</ref>. ===Надворешни односи=== {{Главна|Надворешни односи на Грузија }} [[File:Nato poster tbilisi.jpg|thumb|upright|Нато постер во главниот град]] Грузија одржува добри односи со своите директни соседи (Ерменија, Азербејџан и Турција) и е членка на [[Обединетите нации]], [[Советот на Европа]], [[Светска трговска организација|Светската трговска организација]], [[Организација на црноморската економска соработка|Организацијата на црноморската економска соработка]], [[Организација за безбедност и соработка во Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]], Заедницата за демократски избори, Организацијата на ГУАМ за демократија и економски развој, Европската банка за реконструкција и развој<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ebrd.com/shareholders-and-board-of-governors.html|title=Shareholders and Board of Governors|publisher=European Bank for Reconstruction and Development|accessdate=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170228141219/http://www.ebrd.com/shareholders-and-board-of-governors.html|archive-date=28 February 2017|df=dmy-all}}</ref> и Азиската банка за развој<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.adb.org/countries/georgia/contacts|title=Georgia Resident Mission|publisher=Asian Development Bank|accessdate=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170228075054/https://www.adb.org/countries/georgia/contacts|archive-date=28 February 2017|df=dmy-all}}</ref>. Грузија, исто така, ги одржува политичките, економските и воените односи со Франција<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mfa.gov.ge/MainNav/ForeignPolicy/BilateralRelations/საფრანგეთის-რესპუბლიკა.aspx |title=Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Relations between Georgia and the Republic of France |publisher=mfa.gov.ge |accessdate=27 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161225152810/http://mfa.gov.ge/MainNav/ForeignPolicy/BilateralRelations/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A4%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%A3%E1%83%91%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90.aspx |archive-date=25 December 2016 |df=dmy-all }}</ref>, Германија<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mfa.gov.ge/MainNav/ForeignPolicy/BilateralRelations/გერმანიის-ფედერაციული-რესპუბლიკა.aspx |title=Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Relations between Georgia and the Federal Republic of Germany |publisher=mfa.gov.ge |accessdate=27 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224170751/http://mfa.gov.ge/MainNav/ForeignPolicy/BilateralRelations/%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%A3%E1%83%91%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90.aspx |archive-date=24 December 2016 |df=dmy-all }}</ref>, Израел,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=309&lang_id=ENG |title=Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Relations between Georgia and the State of Israel |publisher=mfa.gov.ge |accessdate=28 March 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110905180216/http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=309&lang_id=ENG |archivedate=5 September 2011 |df=dmy }}</ref> Јапонија,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=371&lang_id=ENG |title=Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Relations between Georgia and Japan |publisher=Mfa.gov.ge |accessdate=5 May 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080903230319/http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=371&lang_id=ENG |archivedate=3 September 2008 |df=dmy }}</ref> [[Јужна Кореја]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=386&lang_id=ENG |title=Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Visa Information for Foreign Citizens |publisher=Mfa.gov.ge |date=30 April 2009 |accessdate=5 May 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080903230355/http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=386&lang_id=ENG |archivedate=3 September 2008 |df=dmy }} (South Korea is on the list of the countries whose citizens do not need a visa to enter and stay on the territory of Georgia for 360 days)</ref> [[Шри Ланка]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=379&lang_id=ENG |title=Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Democratic Socialist Republic of Sri Lanka |publisher=Mfa.gov.ge |accessdate=5 May 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080903225804/http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=379&lang_id=ENG |archivedate=3 September 2008 |df=dmy }}</ref> [[Турција]],<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mfa.gov.ge/MainNav/ForeignPolicy/BilateralRelations/თურქეთის-რესპუბლიკა.aspx |title=Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Relations between Georgia and the Republic of Turkey |publisher=mfa.gov.ge |accessdate=27 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224134335/http://mfa.gov.ge/MainNav/ForeignPolicy/BilateralRelations/%E1%83%97%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A5%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%A3%E1%83%91%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90.aspx |archive-date=24 December 2016 |df=dmy-all }}</ref> [[Украина]],<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mfa.gov.ge/MainNav/ForeignPolicy/BilateralRelations/უკრაინა.aspx |title=Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Relations between Georgia and Ukraine |publisher=mfa.gov.ge |accessdate=27 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224132137/http://mfa.gov.ge/MainNav/ForeignPolicy/BilateralRelations/%E1%83%A3%E1%83%99%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90.aspx |archive-date=24 December 2016 |df=dmy-all }}</ref> [[САД]],<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://usa.mfa.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=130 |title=Relations Between Georgia and the United States of America |publisher=usa.mfa.gov.ge |accessdate=27 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723170356/http://usa.mfa.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=130 |archive-date=23 July 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> и многу други земји.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mfa.gov.ge/MainNav/ForeignPolicy/BilateralRelations.aspx |title=Bilateral Relations |publisher=mfa.gov.ge |accessdate=27 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209063421/http://mfa.gov.ge/MainNav/ForeignPolicy/BilateralRelations.aspx |archive-date=9 February 2017 |df=dmy-all }}</ref> Зголеменото влијание на [[САД]] и [[Европската унија]] во Грузија, особено преку предложеното членство во ЕУ и во НАТО, програмата за воена помош за обука и опремување од САД и изградбата на нафтоводот Баку-Тбилиси-Чејхан, често ги затегнува односите на Тбилиси со [[Москва]]. Одлуката на Грузија да го зголеми своето присуство во коалиционите сили во [[Ирак]] претставувала голема иницијатива<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=8271 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080812234954/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=8271 |url-status=dead |archive-date=12 August 2008 |title=U.S. Announces New Military Assistance Program for Georgia |publisher=Civil.Ge |date=1 July 2001 |accessdate=5 May 2009 }}</ref>. Грузија во моментов работи да стане полноправна членка на [[НАТО]]. Во август 2004 година официјално бил доставен Акционен План за партнерство на Грузија во НАТО. На [[29 октомври]] [[2004]] година, Северноатлантскиот совет на НАТО го одобрил Поединечниот партнерски акционен план (ИПАП) на Грузија, а Грузија се преселила во втората фаза на евроатланската интеграција. Во 2005 година, со одлука на претседателот на Грузија, била формирана државна комисија за спроведување на Поединечниот акционен план за партнерство, кој претставува меѓусекторска група предводена од премиерот. Комисијата има задача да координира и контролира имплементација на Поединечниот акциски план за партнерство. На [[14 февруари]] [[2005]] година, стапил на сила договорот за назначување на офицер за врски помеѓу Партнерство за мир (ПфП) меѓу Грузија и НАТО, при што во Грузија бил назначен офицер за врски за [[Јужен Кавказ]]. На [[2 март]] [[2005]] година бил потпишан договор за обезбедување на поддршка на земјата домаќин и транзит на силите на НАТО и персоналот на НАТО. На 6-9 март 2006 година, привремено оценувачкиот тим за спроведување на ИПАП пристигнал во [[Тбилиси]]. На [[13 април]] [[2006]] година, во седиштето на НАТО била одржана дискусија за извештајот за оценка на спроведувањето на Поединечниот акциски план за партнерство, во форма 26 + 1<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=89&lang_id=ENG |title=Georgia's way to NATO |publisher=Mfa.gov.ge |date=27 May 2010 |accessdate=2 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080827220629/http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=89&lang_id=ENG |archivedate=27 August 2008 |df=dmy }}</ref>. Во 2006 година, грузискиот парламент едногласно гласал за предлог-законот кој повикува на интеграција на Грузија во НАТО. Повеќето Грузијци и политичарите во Грузија го поддржуваат членството на земјата во НАТО<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.ndi.org/sites/default/files/NDI_November%202016%20poll_press%20release_ENG.pdf |title=NDI Poll: Economy Still Top Concern for Georgians; Support for NATO and EU Stable |publisher=National Democratic Institute |date=16 January 2017 |accessdate=27 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170227233237/https://www.ndi.org/sites/default/files/NDI_November%202016%20poll_press%20release_ENG.pdf |archive-date=27 February 2017 |df=dmy-all }}</ref>. [[Џорџ В. Буш]] станал прв [[претседател на САД]], кој ја посетил земјата<ref>{{наведени вести |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4531273.stm |title=Europe &#124; Bush praises Georgian democracy |work=BBC News |date=10 May 2005 |accessdate=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219051617/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4531273.stm |archive-date=19 December 2008 |df=dmy-all }}</ref>. Поради тоа, улицата што води до Меѓународниот аеродром во Тбилиси е наречена авенија Џорџ В. Буш<ref>[https://www.nytimes.com/aponline/us/AP-Bush.html Bush Heads to Europe for G – 8 Summit]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''The New York Times''</ref>. На [[2 октомври]] [[2006]] година, Грузија и Европската унија потпишале заедничка изјава за договорениот текст на Акциониот план на Грузија и Европската унија во рамките на Европската соседска политика (ЕНП). Акциониот план бил официјално одобрен на седницата на Советот за соработка меѓу ЕУ и Грузија на 14 ноември 2006 година, во [[Брисел]]<ref>[https://wayback.archive-it.org/all/20080813063117/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=13747 EU, Georgia Sign ENP Action Plan], ''Civil Georgia'', 2 October 2006.</ref>. Во јуни 2014 година, ЕУ и Грузија потпишале Договор за асоцијација, кој стапил на сила на [[1 јули]] [[2016]] година<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage_en/9740/EU/Georgia%20Association%20Agreement |title=EU/Georgia Association Agreement |publisher=EEAS |date=13 September 2016 |accessdate=27 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228080904/https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage_en/9740/EU/Georgia%20Association%20Agreement |archive-date=28 February 2017 |df=dmy-all }}</ref>. На [[13 декември]] [[2016]] година, ЕУ и Грузија постигнале договор за визна либерализација за грузиските граѓани<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2016/12/20-visa-liberalisation-georgia/ |title=Visas: Council confirms agreement on visa liberalisation for Georgia |publisher=European Council – Council of the European Union |date=20 December 2016 |accessdate=27 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228075025/http://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2016/12/20-visa-liberalisation-georgia/ |archive-date=28 February 2017 |df=dmy-all }}</ref>. На 27 февруари 2017 година, Советот усвоил регулатива за визна либерализација за Грузијците кои патуваат во ЕУ за период од 90 дена во период од 180 дена<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://dsms.consilium.europa.eu/952/Actions/Newsletter.aspx?messageid=10910&customerid=8798&password=enc_4343363430443232_enc |title=Visas: Council adopts regulation on visa liberalisation for Georgians |publisher=European Council – Council of the European Union |date=27 February 2017 |accessdate=27 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170227233648/http://dsms.consilium.europa.eu/952/Actions/Newsletter.aspx?messageid=10910&customerid=8798&password=enc_4343363430443232_enc |archive-date=27 February 2017 |df=dmy-all }}</ref>. ===Војска=== [[File:APC - Didgori-2.jpg|thumbnail|right]] Грузиската војска е организирана во копнени и воздухопловни сили. Тие се колективно познати како [[Грузиски вооружени сили]] (ГАФ)<ref name="CIA Factbook Georgia">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html |title=Georgia |publisher=Cia.gov |accessdate=2 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161114203408/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html |archive-date=14 November 2016 |df=dmy-all }}</ref>. Мисијата и функциите на ГАФ се засноваат на [[Устав на Грузија|Уставот на Грузија]], Грузискиот закон за одбрана и националната воена стратегија и меѓународните договори за кои Грузија е потписник. Тие се вршат под водство и овластување на Министерството за одбрана. Воениот буџет на Грузија за 2017 година изнесува 748 милиони евра, за 78 милиони повеќе отколку во 2016 година. Најголем дел, 62,5% од воениот буџет е наменет за одржување на подготвеност на оклопните сили и развој на потенцијалот<ref>{{наведени вести |title=Budget |url=https://mod.gov.ge/assets/up-modul/uploads/pdf/2017-budget.pdf |accessdate=26 January 2017 |work=Ministry of Defence of Georgia |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202051200/https://mod.gov.ge/assets/up-modul/uploads/pdf/2017-budget.pdf |archive-date=2 February 2017 |df=dmy-all }}</ref>. По својата независност од Советскиот Сојуз, Грузија започнала да развива сопствена воена индустрија. Првата изложба на производи направени од СТЦ ДЕЛТА била во [[1999]] година<ref>{{наведени вести|title=Delta History|url=http://delta.gov.ge/en/history/|accessdate=21 July 2016|work=STC Delta|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705230154/http://delta.gov.ge/en/history/|archive-date=5 July 2016|df=dmy-all}}</ref>. СТЦ ДЕЛТА денес произведува разновидна воена опрема, вклучувајќи оклопни возила, артилериски системи, воздухопловни системи, опрема за лична заштита и мало оружје<ref>{{наведени вести|title=Delta Products|url=http://delta.gov.ge/en/product/|accessdate=21 July 2016|work=STC Delta|archive-url=https://web.archive.org/web/20160715003423/http://delta.gov.ge/en/product/|archive-date=15 July 2016|df=dmy-all}}</ref>. За време на подоцнежните периоди од војната во Ирак, Грузија имала до 2.000 војници кои служеле во мулти-националните сили<ref>{{наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6433289.stm|work=BBC News|title=Georgia to double troops in Iraq|date=9 March 2007|accessdate=21 July 2016|first=Matthew|last=Collin|archive-url=https://web.archive.org/web/20161222093803/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6433289.stm|archive-date=22 December 2016|df=dmy-all}}</ref>. Грузија, исто така, учествувала во силите за помош во безбедноста на НАТО во [[Авганистан]], предводени од НАТО. Со 1.560 војници во 2013 година, во тоа време имала најголема застапеност на сили за една земја која не е дел од НАТО<ref name="civil1">{{наведени вести|title=MoD Releases Details on Georgian Troops Wounded in May 13 Helmand Attack|url=http://civil.ge/eng/article.php?id=26057|archive-url=https://archive.today/20130619224603/http://civil.ge/eng/article.php?id=26057|url-status=dead|archive-date=19 June 2013|accessdate=21 July 2016|newspaper=Civil Georgia|date=14 May 2013}}</ref> и најголема по број на жители<ref>{{наведени вести|title=Georgia deploying 750 soldiers to Afghanistan|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=georgia-deploying-750-soldiers-to-afghanistan-2010-04-08|accessdate=21 July 2016|newspaper=Hurriyet Daily News|date=4 August 2010|agency=Agence France-Presse|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506192621/http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=georgia-deploying-750-soldiers-to-afghanistan-2010-04-08|archive-date=6 May 2016|df=dmy-all}}</ref><ref>{{наведени вести |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/georgia/6809222/Why-Georgia-sends-troops-to-Afghanistan.html |title=Why Georgia sends troops to Afghanistan |author=Mikheil Saakashvili |newspaper=The Daily Telegraph |date=14 December 2009 |accessdate=21 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160429042325/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/georgia/6809222/Why-Georgia-sends-troops-to-Afghanistan.html |archive-date=29 April 2016 |df=dmy-all }}</ref>. Преку 11.000 грузиски војници се ротирале низ Авганистан<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Ostroska|first1=Jessica|title=Georgian Army ends mission in Helmand|url=http://www.isaf.nato.int/article/news/georgian-army-ends-mission-in-helmand.html|website=Afghanistan International Security Assistance Force|accessdate=21 July 2016|date=16 July 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808050637/http://www.isaf.nato.int/article/news/georgian-army-ends-mission-in-helmand.html|archivedate=8 August 2014|df=dmy-all}}</ref>. До 2015 година, 31 грузиски војници загинале во Авганистан<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://civil.ge/eng/article.php?id=28590 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171011201230/http://civil.ge/eng/article.php?id=28590 |url-status=dead |archive-date=11 October 2017 |title=Georgian Soldier Killed in Afghanistan |date=23 September 2015 |accessdate=21 July 2016 }}</ref>, најмногу за време на походот во Хелменд, а 435 биле повредени<ref name=civil2>{{наведени вести |title=Georgian Troops End Mission in Helmand |url=http://civil.ge/eng/article.php?id=27498 |archive-url=https://archive.today/20140805223625/http://civil.ge/eng/article.php?id=27498 |url-status=dead |archive-date=5 August 2014 |accessdate=21 July 2016 |agency=Civil Georgia |date=17 July 2014 }}</ref><ref>{{наведени вести|title=Georgian Soldier Succumbs to Injuries Suffered in Afghanistan|url=http://civil.ge/eng/article.php?id=28333|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171011201239/http://civil.ge/eng/article.php?id=28333|url-status=dead|archive-date=11 October 2017|accessdate=8 June 2015|work=Civil Georgia|date=8 June 2015}}</ref>. ===Спроведување на законот=== Во Грузија, спроведувањето на законите се спроведува и обезбедува од страна на Министерството за внатрешни работи на Грузија. Во последниве години, полициската служба на Министерството за внатрешни работи на Грузија претрпела радикална трансформација, при што полицијата сега апсорбирал многу должности што претходно ги извршувале независни владини агенции. Новите должности извршени од страна на полицијата вклучуваат гранични безбедносни и царински функции и договори за обезбедување. Втората функција ја извршува посветената полиција за безбедност. Собирањето разузнавачки информации во интерес на националната безбедност сега е задача на Грузиската разузнавачка служба. Во 2005 година, претседателот Михаил Саакашвили ги отпуштил сите полициски сили во сообраќајната полиција (броејќи околу 30.000 полицајци) од Грузиската национална полиција поради корупција.<ref name="mcclatchydc.com">{{Наведена мрежна страница|author=Mark McDonald, Knight Ridder Newspapers |url=http://www.mcclatchydc.com/190/story/11216.html |archive-url=https://archive.today/20130111043128/http://www.mcclatchydc.com/190/story/11216.html |url-status=dead |archive-date=11 January 2013 |title=Firing of traffic police force stands as a symbol of hope in Georgia &#124; McClatchy |publisher=Mcclatchydc.com |date= |accessdate=30 October 2012}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4849472 |title=Georgia's National Police Corruption Project |publisher=NPR |date=15 September 2005 |accessdate=30 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127222146/http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4849472 |archive-date=27 November 2012 |df=dmy-all }}</ref> Новата сила подоцна била изградена преку нови регрути.<ref name="mcclatchydc.com"/>. Бирото за меѓународни наркотици и правосудните служби на американскиот Стејт департмент обезбедува помош и продолжува да дејствува во својство на советодавно тело<ref>[https://web.archive.org/web/20110616050419/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0OXU/is_8_60/ai_n15387346/ Building security in the Republic of Georgia] ''Andrew Stamer'' Retrieved 1 June 2007</ref>. Новата ''Patruli'' единица за првпат била воведена летото 2005 година за да ја замени сообраќајната полиција, единица која била обвинета за широко распространета корупција<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.president.gov.ge/?l=E&m=0&sm=3&st=120&id=211 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110614173627/http://www.president.gov.ge/?l=E&m=0&sm=3&st=120&id=211 |url-status=dead |archive-date=14 June 2011 |title=Remarks by President Saakashvili at the CIS Summit in Tbilisi |publisher=President of Georgia |date=3 June 2005 |accessdate=23 December 2007}}</ref>. Полицијата во 2004 година вовела број 022 (во моментов 112) како број за испраќање итни случаи<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://georgia.usembassy.gov/wardenmessage20041019.html |title=Security Notice |publisher=American Embassy Tbilisi |accessdate=23 December 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070815111418/http://georgia.usembassy.gov/wardenmessage20041019.html |archivedate=15 August 2007 |url-status=dead |df=dmy }}</ref>. ===Човекови права=== Човековите права во Грузија се загарантирани со уставот на земјата. Постои независен јавен бранител за човекови права избран од Парламентот на Грузија за да се обезбеди дека тие права се спроведуваат<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ombudsman.ge |title=Georgia's public defender |publisher=Ombudsman.ge |accessdate=3 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721025943/http://www.ombudsman.ge/ |archive-date=21 July 2011 |df=dmy-all }}</ref>. Грузија ја ратификувала Рамковната конвенција за заштита на националните малцинства во 2005 година. НВО „Толеранција“ во својот алтернативен извештај за нејзиното спроведување зборува за брзо намалување на бројот на азербејџански училишта и случаи на назначување на директори во азербејџанските училишта, кои не зборуваат [[азербејџански јазик]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.minelres.lv/reports/georgia/Shadow_Report_Georgia_2008.pdf |title=Alternative report on the implementation by Georgia of the Framework Convention for the Protection of National Minorities in the region of Kvemo Kartli – Tbilisi, 2008 – p. 58–59 |accessdate=3 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718173634/http://www.minelres.lv/reports/georgia/Shadow_Report_Georgia_2008.pdf |archive-date=18 July 2011 |df=dmy-all }}</ref>. Владата била критикувана поради нејзината наводна употреба на прекумерна сила на 26 мај 2011 година, кога ги растурила демонстрантите предводени од [[Нино Бурџанадзе]], со солзавец и гумени куршуми откако одбиле да се повлечат<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.news.az/articles/Georgia/37341 |title=US, Britain, call for probe into May 26 events in Georgia |publisher=News.Az |date=28 May 2011 |accessdate=3 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601003707/http://www.news.az/articles/georgia/37341 |archive-date=1 June 2011 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |author=Rachel Denber, Europe and Central Asia deputy director |url=https://www.hrw.org/en/news/2011/05/26/georgia-police-used-excessive-force-peaceful-protests |title=Georgia: Police Used Excessive Force on Peaceful Protests &#124; Human Rights Watch |publisher=Hrw.org |date=26 May 2011 |accessdate=3 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702215753/http://www.hrw.org/en/news/2011/05/26/georgia-police-used-excessive-force-peaceful-protests |archive-date=2 July 2011 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Tbilisi Mayor's Offers Protesters Alternative Venues for Rally|url=http://civil.ge/eng/article.php?id=23518|publisher=Civil.ge|accessdate=30 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174050/http://civil.ge/eng/article.php?id=23518|archive-date=22 July 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref name="ABC-AP">{{наведени вести|url=http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=13688230|title=Georgian Police Say 2 Killed in Protest Dispersal|last=Misha |first=Dzhindzhikhashvili |date=26 May 2011|work=[[ABC News]]|agency=Associated Press|accessdate=24 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120122114205/http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=13688230|archive-date=22 January 2012|df=dmy-all}}</ref>. Додека активистите за човекови права тврделе дека протестите биле мирни, владата истакнала дека многу демонстранти биле маскирани и вооружени со молотови коктели<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Audio, Video Recordings Implicate Protest Leaders to 'Plotting Violence'|url=http://civil.ge/eng/article.php?id=23537|publisher=Civil.ge|accessdate=30 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025190210/http://civil.ge/eng/article.php?id=23537|archive-date=25 October 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. Грузиската опозициска водачка изјавила дека обвинувањата за планирање на државен удар се неосновани и дека активностите на демонстрантите биле легитимни<ref name="ABC-AP"/><ref>{{наведени вести |author=Luke Harding in Moscow and agencies |url=https://www.theguardian.com/world/2009/apr/09/georgia-protests-mikheil-saakashvili |title=Thousands gather for street protests against Georgian president Mikheil Saakashvili |work=The Guardian |location=UK |accessdate=3 July 2011 |date=9 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130906100645/http://www.theguardian.com/world/2009/apr/09/georgia-protests-mikheil-saakashvili |archive-date=6 September 2013 |df=dmy-all }}</ref>. == Административна поделба == {{Главна|Административна поделба на Грузија}} [[File:Georgia high detail map.png|thumb|Административна поделба на Грузија]] Грузија е поделена на 9 региони, 1 град и 2 автономни републики<ref name="CIA Factbook Georgia"/>. Овие пак се поделени на 67 окрузи и 12 самоуправни градови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mreg.reestri.gov.ge/|title=Registry of Municipalities|publisher=National Agency of Public Registry|accessdate=23 January 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202020853/https://mreg.reestri.gov.ge/|archivedate=2 February 2017|df=dmy-all}}</ref>. Грузија има два официјални автономни региони, од кои еден прогласил независност. Официјално автономен во рамките на Грузија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.government.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=221 |title=Government of Georgia – Abkhazia |publisher=Government.gov.ge |accessdate=3 July 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717122413/http://www.government.gov.ge/index.php?lang_id=ENG |archivedate=17 July 2011 |df=dmy }}</ref>, но де факто независниот регион на Абхазија прогласил независност во 1999 година<ref>{{наведени вести | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3261059.stm | work=BBC News | title=Regions and territories: Abkhazia | date=8 February 2011 | access-date=30 January 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100420194315/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3261059.stm | archive-date=20 April 2010 | url-status= | df=dmy-all }}</ref>.Покрај тоа, друга територија која не е официјално автономна, исто така, прогласила независност. Јужна Осетија е официјално позната од страна на Грузија како регион Цхинвал, бидејќи ја гледа Јужна Осетија како што имплицира политички врски со руската [[Северна Осетија]]<ref name="BBC South Ossetia">{{наведени вести | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/3797729.stm | work=BBC News | title=Regions and territories: South Ossetia | date=8 February 2011 | access-date=30 January 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110217055824/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/3797729.stm | archive-date=17 February 2011 | url-status= | df=dmy-all }}</ref>. Таа била наречена Јужноосетиска автономна област кога Грузија била дел од Советскиот Сојуз. Нејзиниот автономен статус бил повлечен во 1990 година. Де факто одделен по осамостојувањето на Грузија, биле направени понуди повторно да се даде автономија во Јужна Осетија, но во 2006 година непризнатиот референдум во областа резултирал со гласање за независност.<ref name="BBC South Ossetia"/>. И во [[Абхазија]] и во [[Јужна Осетија]], голем број луѓе добиле руски пасоши, некои преку процес на присилна пасошизација од страна на руските власти<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.osce.org/home/73289 |title=Human Rights in the Occupied Territories of Georgia |publisher=Osce.org |accessdate=30 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616083143/http://www.osce.org/home/73289 |archive-date=16 June 2012 |df=dmy-all }}</ref>. Ова било искористено како оправдување за руската инвазија врз Грузија за време на војната во Јужна Осетија во 2008 година, по што Русија ја признала независноста на регионот<ref>{{наведени вести|newspaper=[[The New York Times]]|title=Russian Passportization|url=http://topics.blogs.nytimes.com/2008/09/09/russian-passportization/|accessdate=30 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115192814/http://topics.blogs.nytimes.com/2008/09/09/russian-passportization/|archive-date=15 November 2012|df=dmy-all}}</ref>. Грузија ги смета регионите како окупирани од Русија<ref name="parliament.ge"/><ref>[http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 Abkhazia, S. Ossetia Formally Declared Occupied Territory.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080903230132/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |date=2008-09-03 }} Civil Georgia. 28 August 2008.</ref>. Двете републики добиле минимално меѓународно признание. Аџарија на чело со локалниот моќник Аслан Абашидзе одржува блиски врски со Русија и дозволил руската воена база да се одржи во [[Батуми]]. По изборот на Михаил Саакашвили во 2004 година, тензиите се зголемиле меѓу Абашидзе и грузиската влада, што довело до демонстрации во Аџарија, како и оставката на Абашидзе. Регионот ја задржува автономијата и како знак за повторно поврзување на Аџарија со централната влада на Грузија, Уставниот суд на Грузија бил преместен од Тбилиси во Батуми<ref>{{наведени вести | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/3520322.stm | work=BBC News | title=Regions and territories: Ajaria | date=8 February 2011 | access-date=31 January 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140202033946/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/3520322.stm | archive-date=2 February 2014 | url-status= | df=dmy-all }}</ref>. {| border="2" cellpadding="3" cellspacing="0" |- ! | Бр. || Регион|| Главен град || <td> '''Карта на Република Грузија''' </td> |- |1||[[Абхазија]] || [[Сухуми]] || <td rowspan=20> [[Податотека:Gruzia AdmDivision.PNG|frame|center|200px|Административна поделба на Република Грузија]] </td> |- |2||[[Тбилиси]] || [[Тбилиси]] |- |3||[[Мегрелија-Горна Сванетија]] || [[Зугдиди]] |- |4||[[Гурија]] || [[Озургети]] |- |5||[[Аџарија]] || [[Батуми]] |- |6 ||[[Џавахетија]] || [[Ахалцихе]] |- |7||[[Имеретија]] || [[Кутаиси]] |- |8||[[Долна Сванетија]] || [[Амбролаури]] |- |9||[[Внатрешна Картли]] ||[[Гори]] |- |10||[[Долна Картли]] || [[Рустави]] |- |11||[[Мтсхетија-Мтианетија]] || [[Мцхета]] |- |12||[[Кахетија]] || [[Телави]] |} == Географија и клима == [[File:Koppen-Geiger Map GEO present.svg|thumb|Климатска класификација на Грузија]] {{Главна|Географија на Грузија}} Вкупната површина на земјата изнесува 69.700&nbsp;км², и според тоа се наоѓа на [[Список на држави и територии по површина|118 место по големина во светот]]. Таа граничи со [[Русија]] на север, [[Азербејџан]] на исток, [[Ерменија]] и [[Турција]] на југ и [[Црно Море]] на запад. Главниот град [[Тбилиси]] е најголемиот во државата со околу 1.093.000 жители. Грузија во најголем дел се наоѓа во [[Јужен Кавказ]], додека дел од земјата се наоѓа и во [[Северен Кавказ]]<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/100270/Caucasus 'Caucasus (region and mountains, Eurasia)'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100427041609/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/100270/Caucasus |date=27 April 2010 }}. ''[[Encyclopædia Britannica]]'', 2010: "Occupying roughly {{convert|170000|mi2|km2|abbr=on}}, it is divided among Russia, Georgia, Azerbaijan, and Armenia and forms part of the traditional dividing line between Europe and Asia. It is bisected by the Caucasus Mountains; the area north of the Greater Caucasus range is called Ciscaucasia and the region to the south Transcaucasia. Inhabited from ancient times, it was under nominal Persian and Turkish suzerainty until conquered by Russia in the 18th–19th centuries."</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cesww.fas.harvard.edu/ces_definition.html|title=CESWW – Definition of Central Eurasia|publisher=Cesww.fas.harvard.edu|accessdate=6 August 2010|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100805052739/http://cesww.fas.harvard.edu/ces_definition.html|archivedate=5 August 2010|df=dmy-all}}</ref>. Земјата лежи помеѓу ширина 41° и 44° С, и должина 40° и 47 ° Е, со површина од 67.900 км<s>2</s>. Грузија е планинска земја. Опсегот Лихи ја дели земјата на источен и запаgeostat.geден дел. Историски гледано, западниот дел од Грузија бил познат како [[Колхида]], додека источниот плато се викал Иберија. Поради комплексната географска поставеност, планините, исто така, го изолираат северниот регион Сванети од остатокот на Грузија. [[Голем Кавказ|Големиот Кавказски планински венец]] ја формира северната граница на Грузија<ref name="Cac">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cac-biodiversity.org/geo/geo_geography.htm |title=Georgia:Geography |publisher=Cac-biodiversity.org |accessdate=3 July 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511110424/http://www.cac-biodiversity.org/geo/geo_geography.htm |archivedate=11 May 2011 }}</ref>. Главните патишта низ планинскиот венец на руска територија водат низ тунелот Роки помеѓу [[Внатрешен Картли]] и [[Северна Осетија]]. Туннелот Роки бил од витално значење за руската војска во Руско-грузиската војна во 2008 година, бидејќи тоа е единствената директна рута низ Кавказските планини. Јужниот дел на земјата е ограничен од страна на [[Мал Кавказ]]<ref name="Cac"/>. [[Голем Кавказ|Големиот Кавказски планински венец]] е многу повисок во однос на планините на Мал Кавказ, со највисоки врвови кои се издигнуваат над 5.000 метри надморска височина. Највисоката планина во Грузија е планината [[Шхара]] на 5.068 метри, а втората највисока е планината Јанга на 5.059 метри надморска височина. Други истакнати врвови ги вклучуваат планината [[Казбек]] со 5,047 метри, Шота Руставели 4,860 м, Тетнулди 4,858 м, планината [[Ушба]] 4.700 метри и Аилама 4.547 метри. Од горенаведените врвови, само Казбек е со вулканско потекло. Низ регионот помеѓу Казбек и Шхара (на растојание од околу 200 км долж главниот кавкаски опсег) доминираат бројни ледници. Од 2.100 ледници кои постојат во Кавказ денес, приближно 30% се наоѓаат во рамките на Грузија. [[File:Tusheti, Georgia — Omalo area.jpg|thumb|left|Регионот Тушети во североисточна Грузија]] Терминот Мали Кавказски Планини често се користи за да се опишат планинските области на јужна Грузија, кои се поврзани со Големиот Кавказски планински венец од страна на опсегот Лихи<ref name="Cac"/>. Вкупниот регион може да се одликува како составен од различни, меѓусебно поврзани планински венци (главно од вулканско потекло) и висорамнини кои не надминуваат 3.400 метри во височина. Значајни одлики на областа вклучуваат вулканските висорамнини Џавахети, езера, вклучувајќи ги и Табацкури и Паравани, како и минерални води и топли извори. Две главни реки во Грузија се [[Риони]] и [[Кура]]. Пештерата Крубера е најдлабоката пештера во светот. Се наоѓа во Арабиканскиот масив, во Абхазија. Во 2001 година, руско-украински тим го поставил рекордот за длабочина во светот за една пештера на 1710 метри. Во 2004 година, рекордот бил зголемен за секоја од трите експедиции, кога еден украински тим поминал 2.000 метри за првпат во историјата на спелеологијата. Во октомври 2005 година тимот на CAVEX го пронајдел неистражениот дел, со што дополнително ја зголемило длабочина на пештерата. Оваа експедиција ја потврдила познатата длабочина на пештерата на 2.140 метри. ===Топографија=== [[File:Physical Map of Georgia (en).svg|thumb|Карта на Грузија]] Пејзажот во рамките на границите на државата е доста разновиден. Пејзажот на Западна Грузија се движи од низинските мочуришни шуми, мочуришта и умерени дождовни шуми до вечните снеговити региони и ледници, додека источниот дел на земјата содржи дури и мал сегмент од полуаридски равнини. Шумите покриваат околу 40 отсто од територијата на Грузија, додека алпската зона изнесува околу 10 проценти од земјата. Голем дел од природните живеалишта во низинските области на западна Грузија исчезнале во изминатите 100 години поради земјоделскиот развој и урбанизацијата. Големо мнозинство шуми кои ја опфаќале областа Колхида сега практично не постојат, со исклучок на регионите кои се вклучени во националните паркови (на пример, областа на езерото [[Палијастоми]]). Во моментов, шумското покритие обично останува надвор од низинските подрачја и главно е сместено долж подножјето и планините. Шумите на Западна Грузија се состојат главно од листопадни дрва под 600 метри надморска височина и содржат видови како што се [[даб]], [[габар]], [[бука]], [[костен]]. [[Зеленика]], исто така, може да се најдат во многу области. Околу 1000 од сите 4000 повисоки растенија во Грузија се ендемски во оваа земја<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.endemic-species-caucasus.info/ |title=Endemic Species of the Caucasus |publisher=Endemic-species-caucasus.info |date=7 January 2009 |accessdate=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412080946/http://www.endemic-species-caucasus.info/ |archive-date=12 April 2009 |df=dmy-all }}</ref>. [[File:Vardzia and Mtkvari valley, Georgia.jpg|thumb|left|Поглед на пештерскиот град [[Вардзија]]]] Западно-централните падини на опсегот Мешхети во [[Аџарија]], како и неколку локации во Самегрело и Абхазија се покриени со умерени дождовни шуми. Меѓу 600-1,000 метри над морското ниво, листопадната шума се меша со зимзелени видови кои го сочинуваат растителниот живот. Зоната се состои главно од [[бука]], [[смрека]] и еластични шуми. На 1500 до 1800 метри, шумата станува главно зимзелена. Линијата обично завршува на околу 1.800 метри и алпската зона ја презема понатаму, што во повеќето области се протега до надморска височина од 3.000 метри над морското ниво. Вечната снежна и ледничка зона лежи над линијата од 3.000 метри. Пејзажот на Источна Грузија (кој се однесува на територијата источно од Лихи) е значително различен од оној на запад, иако, слично на Колхиската рамнина на запад, речиси сите низини на источна Грузија се уништени за земјоделски цели. Покрај тоа, поради релативно посувата клима во регионот, некои од низинските рамнини никогаш не биле покриени со шуми. Генералниот предел на источна Грузија опфаќа бројни долини и клисури кои се разделени со планини. За разлика од западната Грузија, скоро 85 проценти од шумите во регионот се листопадни. Од листопадни видови дрвја доминираат бука, даб и габар. Други листопадни видови вклучуваат неколку видови на [[јавор]], [[јасика]] и [[леска]]. На повисоки височини над 1.000 метри надморска височина доминираат бор и бреза. Генерално, шумите во источна Грузија се наоѓаат помеѓу 500-2000 метри надморска височина, со алпинистичка зона која се протега од 2.000-2.300 до 3.000-3.500 метри. Единствените преостанати големи, нискоземјишни шуми остануваат во долината Алазани. Вечната снежна и ледничка зона лежи над линијата од 3.500 метри во повеќето области на источна Грузија. ===Клима=== Климата на Грузија е исклучително разновидна, со оглед на малата големина на државата. Постојат две главни климатски зони, приближно одговарајќи на источните и западните делови на земјата. Планината [[Голем Кавказ]] игра важна улога во ублажување на климата на Грузија и ја штити од продор на постудени воздушни маси од север. Мал Кавказ делумно го заштитува регионот од влијанието на сув и топол воздух од југ. [[File:Batumi Botanical Garden. Black Sea.jpg|thumb|left|Црноморскиот брег на Батуми, западна Грузија]] Голем дел од западна Грузија лежи во северната периферија на влажната суптропска зона со годишни врнежи кои се движат од 1.000-4.000 мм. Врнежите имаат тенденција да бидат рамномерно распределени во текот на целата година, иако врнежите може да бидат особено тешки за време на есенските месеци. Климата во регионот значително варира со оглед на височината и додека поголемиот дел од низинските области на западна Грузија се релативно топли во текот на годината, подножјата и планинските области доживуваат студени, влажни лета и снежни зими (снежно покритие често надминува 2 метри во многу региони). Аџарија е највлажниот регион на Кавказот, каде што планината Мтирала, добива околу 4.500 мм врнежи годишно. Источна Грузија има преодна клима од влажна суптропска до континентална клима. Временските модели на регионот се под влијание на сува воздушна маса од исток и на влажните црноморски воздушни маси од запад. Пенетрацијата на влажните воздушни маси од Црното Море често е блокирана од планинските масиви (Лихи и Мескети) кои ги одвојуваат источните и западните делови на нацијата. Годишните врнежи се значително помали од оние во западна Грузија и се движат од 400-1,600 мм. Највлажните периоди генерално се јавуваат во текот на пролетта и есента, додека зимските и летните месеци најчесто се најсушени. Голем дел од источна Грузија доживува жешки лета (особено во низинските области) и релативно ладни зими. Како и во западните делови на нацијата, височината игра важна улога во источна Грузија, каде што климатските услови над 1.500 метри се значително постудени отколку во низинските подрачја. Регионите кои лежат над 2.000 метри често се соочуваат со замрзнување дури и во текот на летните месеци. ===Биоразновидност=== [[File:CaucasianOvcharka-Julius.jpg|thumb|[[Кавкаски овчар]]]] Поради големата разноликост на пределот и ниската географска ширина, Грузија е дом на околу 5.601 вид животни, вклучувајќи 648 видови на [[’рбетници]] (повеќе од 1% од видовите пронајдени во целиот свет), а голем дел од овие видови се ендемски<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.biodiversity-georgia.net/index.php?taxon=Chordata |title=Eucariota, Animalia, Chordata |publisher=Institute of Ecology |date=2015 |website=Georgian Biodiversity Database |access-date=7 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625014140/http://www.biodiversity-georgia.net/index.php?taxon=Chordata |archive-date=25 June 2016 |df=dmy-all }}</ref>. Голем број месојади живеат во шумите, како мечки, волци, рисови и кавкаски леопарди. [[Обичен фазан]] (исто така познат како Колхиски фазан) е ендемска птица од Грузија која е широко распространета низ целиот свет како важна птица за игра. Бројот на видови на безрбетници се смета за многу висок, но податоците се дистрибуираат низ голем број публикации. На пример, списокот на пајаци на Грузија вклучува 501 видови<ref name="Caucasus-spiders.info">{{Наведена мрежна страница|url=http://caucasus-spiders.info/introduction/checklists/ |title=Caucasian Spiders " Checklists & Maps |publisher=Caucasus-spiders.info |accessdate=5 May 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090328225817/http://caucasus-spiders.info/introduction/checklists/ |archivedate=28 March 2009 }}</ref>. Малку повеќе од 6.500 видови габи се евидентирани од Грузија<ref>Nakhutsrishvili, I.G. ["Flora of Spore Producing Plants of Georgia (Summary)"]. 888 pp., Tbilisi, Academy of Science of the Georgian SSR, 1986</ref><ref name="cybertruffle1">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cybertruffle.org.uk/robigalia/eng/index.htm |title=Cybertruffle's Robigalia – Observations of fungi and their associated organisms |publisher=cybertruffle.org.uk |accessdate=27 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920032737/http://www.cybertruffle.org.uk/robigalia/eng/index.htm |archive-date=20 September 2011 |df=dmy-all }}</ref>, но овој број е далеку од завршен. Вистинскиот вкупен број на габични видови во Грузија, вклучувајќи ги и оние кои сè уште не се евидентирани, најверојатно ќе биде далеку поголем, со оглед на општо прифатената проценка дека досега се откриени само околу седум проценти од сите габи во светот<ref>Kirk, P.M., Cannon, P.F., Minter, D.W. and Stalpers, J. "Dictionary of the Fungi". Edn 10. CABI, 2008</ref>. Иако количината на достапни информации сè уште е многу мала, направен е прв напор за да се процени бројот на видови габи, ендемски за Грузија, а 2.595 видови биле привремено идентификувани како евентуални ендемски на земјата<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cybertruffle.org.uk/gruzfung/eng/endelist.htm |title=Fungi of Georgia – potential endemics |publisher=cybertruffle.org.uk |accessdate=27 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927173031/http://www.cybertruffle.org.uk/gruzfung/eng/endelist.htm |archive-date=27 September 2011 |df=dmy-all }}</ref>. == Стопанство == {{Главна|Економија на Грузија}} Економијата на Грузија претставува новорастечки [[слободен пазар]]. Како и многу постсоветски држави, Грузија поминала низ период на голем економски пад во текот на 1990-тите, со висока [[инфлација]] и големи буџетски [[дефицит]]и, поради постојаното затајување на даноците. Економското закрепнување било попречено од сепаратистичките спорови во [[Абхазија]] и [[Јужна Осетија]], отпорот на реформите од страна на некои корумпирани и реакционерни фракции, и [[Азиска финансиска криза|Азиската финансиска криза]] од [[1997]] година. Под раководство на претседателот [[Едуард Шеварднадзе]], владата ги либерализирала сите цени и најголем дел од трговијата и вовела стабилна национална валута ([[Грузиски лари|лари]]). Во текот на доцните 1990-ти, повеќе од 10.500 мали претпријатија биле приватизирани, и иако [[приватизација]]та на средните и големите фирми била бавна, повеќе од 1.200 средни и големи компании биле трансформирани како акционерски друштва. Грузија го продолжила својот економски напредок бидејќи, „''се движи од речиси неуспешна држава во [[2003]] година кон релативно добро функционална пазарна економија во [[2014]] година''“<ref>[[United States Department of State]], [https://www.state.gov/documents/organization/229020.pdf ''Georgia: Executive Summary''], Retrieved: 5 May 2016</ref>. Во [[2007]] година, [[Светска банка|Светската банка]] ја прогласила Грузија за светски економски реформатор број еден<ref>[[World Bank]], [http://web.worldbank.org/archive/website01013/WEB/IMAGES/GEORGIAF.DOC Georgia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161006125333/http://web.worldbank.org/archive/website01013/WEB/IMAGES/GEORGIAF.DOC |date=2016-10-06 }}, Retrieved: 4 May 2016</ref><ref>[[Russia Today]], [https://www.rt.com/news/georgias-reforms-please-world-bank/ Georgia’s reforms please World Bank], 17 June 2007</ref>, и постојано ја рангирал земјата на врвот за водење бизнис.Економијата на Грузија е поддржана со релативно слободна и транспарентна атмосфера во земјата. Според извештајот на ''[[Транспаренси интернешнал]]'' во [[2015]] година, Грузија била најмалку корумпирана нација во регионот на [[Црно Море|Црното Море]], надминувајќи ги сите свои непосредни соседи, како и блиските држави на [[Европската Унија]]<ref>[[Transparency International]], [http://www.transparency.org/cpi2015 Corruption Perceptions Index 2015] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191113052359/http://www.transparency.org/cpi2015 |date=2019-11-13 }}, Retrieved: 4 May 2016</ref>. Со мешано медиумско опкружување, Грузија е исто така единствената земја во нејзиното непосредно соседство, каде што печатот не се смета за неслободен<ref>[[Freedom House]], [https://freedomhouse.org/report/freedom-press/freedom-press-2016 Freedom of the Press - 2016], Retrieved: 4 May 2016</ref>. Денес, големите приливи на странски директни инвестиции (СДИ) се водечки фактор зад брзиот економски раст во Грузија од 2003 година<ref>{{Наведена мрежна страница | publisher= [[IMF]] | title = Statement at the Conclusion of a IMF Mission to Georgia | url= http://www.imf.org/external/np/sec/pr/2007/pr07190.htm | date = 2007-09-13 | accessdate=2008-09-22}} </ref> Привлечната и либералната инвестициска клима и еднаков пристап кон локалните и странските инвеститори ја прават земјата привлечно одредиште за СДИ. Од 2003 до 2011 година, СДИ во Грузија изнесувал 811,5 милиони долари. Најголем обем на СДИ - 2.015,0 милиони долари бил постигнат во [[2007]] година, со 69,3% годишен раст<ref name="geostat.ge">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=140&lang=eng|title=GeoStat.Ge|publisher=|accessdate=3 March 2015}}</ref>. Високата стапка на инвестиции се одржувала до [[2008]] година. Во [[2009]] година приливите на СДИ биле окарактеризирани со тренд на намалување. Главните причини за намалување биле надворешните шокови - руско-грузиската војна и влијанијата на глобалната финансиска криза. Од [[2014]] година, Грузија е дел од Длабока и сеопфатна слободна трговска зона, при што [[ЕУ]] и понатаму е најголем трговски партнер во земјата, со повеќе од една четвртина од вкупниот трговски промет на Грузија<ref name="Georgia">[[European Commission]], [http://ec.europa.eu/trade/policy/countries-and-regions/countries/georgia/ Georgia], Retrieved: 7 May 2016</ref>. Следејќи го трговскиот пакт на ЕУ, 2015 година била обележана со натамошно зголемување на билатералната трговија, додека трговијата со [[Заедница на независни држави]] (ЗНД), предводена од [[Русија]], се намалила за 22%<ref name="Georgia’s 2015 Foreign Trade">[[Civil Georgia]], [http://www.civil.ge/eng/article.php?id=28924 Georgia’s 2015 Foreign Trade], 20 January 2016</ref>. Од [[2015]] година, по редослед на големината, главниот извоз на Грузија се: бакарни руди и концентрати, феролегури, лешник, лекови, азотни ѓубрива, вино, сурова нафта, минерална вода и алкохол. Во 2015 година главниот увоз на Грузија, по редослед на големина, се: нафтени производи, возила, јаглеводороди, бакарни руди и концентрати, мобилни телефони и други безжични телефони, пченица, цигари, железни цевки и делови од железни конструкции<ref name="Georgia’s 2015 Foreign Trade"/>. Структурата на економијата се состои од енергија, земјоделство, туризам, логистика, финансии итн. Грузија има значителен хидроелектричен капацитет, фактор кој станал сè повеќе важна компонента на нејзините енергетски резерви и политики. Топографијата на земјата и изобилството на хидроенергии даваат сериозен потенцијал на доминација на хидроелектричните пазари во регионот на [[Кавказ]]. Грузиското Министерство за енергетика проценува дека има околу 26.000 реки на територијата на Грузија, при што околу 300 од тие реки се значајни во однос на производството на енергија. Министерството, исто така, тврди дека тековните проекти за хидроцентралите вредат околу 2,4 милијарди американски долари<ref>Projected Hydropower Plants in Georgia http://www.minenergy.gov.ge/index.php?m=305{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Во 2007 година, Грузија генерирала 8,34 милијарди киловат-часови електрична енергија, додека потрошила 8,15 милијарди kWh<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html|title=The World Factbook|work=cia.gov|accessdate=2009-10-19|archive-date=2015-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016075816/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html|url-status=dead}}</ref>. Поголемиот дел од производството на електрична енергија од Грузија доаѓа од хидроцентралите. Во 2005 година, земјата произвела 6,17 милијарди kWh хидроенергија или 86% од вкупното производство на електрична енергија<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher = Energy Information Administration |title = International Energy Annual 2005nbxn |url = http://www.eia.doe.gov/iea/elec.html |date = 2007-09-13 |accessdate = 2008-09-22 |url-status=dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080514152640/http://www.eia.doe.gov/iea/elec.html |archivedate = 2008-05-14 |df = }} </ref>. Во 2006 година брзиот раст на производството на хидроелектрични емисии (за 27%) соодветствувал со подеднакво силен раст на топлинска енергија (за 28%)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.infoplease.com/country/profiles/georgia.html |title=Georgia |publisher=Infoplease.com |date= |accessdate=2013-04-22}}</ref> . Оттогаш уделот на хидроенергијата растел уште повеќе, кога централата на река Енгури достигнала целосен капацитет во ноември 2007 година<ref>[http://en.rian.ru/analysis/20080813/116003982.html Russia and Georgia: economy as a battlefield] en.rian.ru</ref>. Покрај државната Енгури, која има инсталиран капацитет од 1.300 мегавати, грузиската хидроелектрична инфраструктура се состои од многу мали приватни централи<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.minenergy.gov.ge/index.php?m=349 |title=Архивиран примерок |accessdate=2008-09-22 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721030940/http://www.minenergy.gov.ge/index.php?m=349 |archivedate=2011-07-21 |df= }}, Ministry of Energy of Georgia</ref>. Во моментов, околу 55% од вкупната работна сила е вработена во земјоделството, иако голем дел од тоа земјоделство е за секојдневниот живот<ref>[http://www.investingeorgia.org/sectors/agriculture/ Main Indicators of Agriculture Development] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080929142430/http://www.investingeorgia.org/sectors/agriculture/ |date=2008-09-29 }} investingeorgia.org</ref>. Околу 7% од грузискиот БДП (2011) е генериран од аграрниот сектор. Лозарството и винарството се најважните полиња на земјоделството во Грузија. Во Грузија се одгледуваат над 450 видови локални лози, а земјата се смета за едно од најстарите места за производство на врвни вина во светот. Русија традиционално е најголемиот извозен пазар за грузиското вино. Меѓутоа, ова се променило во 2006 година, кога Русија го забранила увозот на вино и минерална вода од Грузија, пред која биле претставени изјавите на грузиските владини претставници за ниските барања за квалитет на рускиот пазар<ref>[http://www.aif.ru/online/aif/1331/02_05 ] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070312234413/http://www.aif.ru/online/aif/1331/02_05 |date=March 12, 2007 }}</ref>. Оттогаш грузиските производители на вино се обидуваат да го задржат производството и да се пробијат на нови пазари. Во 2011 година Грузија продала вино во вкупен износ од 54 милиони американски долари во 48 земји и алкохолни пијалаци во вкупен износ од 68 милиони американски долари во 32 земји. Вината и алкохолните пијалаци се наоѓаат на топ 10 списокот на извозни добра со 2,5% и 3,1%, соодветно<ref name="External Trade">{{Наведена мрежна страница|url=http://geostat.ge/index.php?action=page&p_id=137&lang=eng%7ctitle=GeoStat.Ge%7cwork=geostat.ge|title=GeoStat.Ge|publisher=|accessdate=3 March 2015}}</ref>. Како и повеќето други постсоветски држави, во грузискиот финансиски сектор доминираат банките. Од 2015 година, имало 21 комерцијални банки, од кои 5 големи банки контролирале најголем дел од финансиските средства<ref>Aaron Batten, Poullang Doung, Enerelt Enkhbold, Gemma Estrada, Jan Hansen, George Luarsabishvili, Md. Goland Mortaza, and Donghyun Park, 2015. [http://www.adb.org/sites/default/files/publication/173460/ewp-450.pdf The Financial Systems of Financially Less Developed Asian Economies: Key Features and Reform Priorities]. ADB Economics Working Paper Series No. 450</ref>. Постојат некои главни предизвици со кои се соочува банкарскиот сектор. На пример, банките имаат ограничена улога во финансирањето на реалната економија и инвестирањето во активности кои се потребни за стабилизирање на постојаната трговија во земјата. Невработеноста е постојан проблем во Грузија уште од независноста на земјата во [[1991]] година. Според податоците на Државниот завод за статистика (Грузија) стапката на невработеност во 2011 година изнесувала 15,1% и е намалена од 16,3% во 2010 година. Во [[2014]] година стапката на невработеност се намалила на 13,7%. === Туризам=== [[Туризам во Грузија|Туризмот во Грузија]] е еден од најбрзорастечките сектори на локалната економија, кој има голем потенцијал за понатамошен развој. Во последниве години бројот на посетители во Грузија значително се зголемил и истиот придонел за растот на другите сектори поврзани со туризмот. Во 2011 година, повеќе од 3 милиони посетители ја посетиле Грузија, кое е за 40% повеќе, отколку во 2010 година<ref>[http://www.gnta.ge/upload/file/2000-2011_Arrivals_foreign_travellers_at_national_borders_of_Georgia.pdf Arrivals of non-resident visitors at national borders of Georgia by country of citizenship]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. За да се поттикне развојот на туристичкиот сектор, Владата на Грузија инвестира многу во развојот на транспортот и основната инфраструктура, реновирањето и развојот на туристичките одредишта, што е стимул за генерирање на приватни инвестиции. Во 2011 година, вкупното производство на услуги поврзани со туризмот се зголемило за 77% во однос на 2006 година и претставувало 7,1% од вкупното производство на економијата<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/nad/output%20of%20tourism.xls |title=Total Output of Production in Tourism |access-date=2012-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130517085345/http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/nad/output%20of%20tourism.xls |archive-date=2013-05-17 |url-status=dead |df= }}</ref>. == Сообраќај== [[File:E60 Sakartvelo.jpg|left|thumb|Патоказ]] Денес сообраќајот во Грузија се состои од железнички, патен, воздушен и воден. Вкупната должина на патиштата со исклучок на окупираните територии е 20.553 километри а на железницата е 1.576 километри<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=wnews_archive1&qy=1&qy1=16&lang=eng |title=Statistical Yearbook of Georgia 2016 |publisher=National Statistics Office of Georgia |page=195 |date=28 December 2016 |accessdate=3 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171028062807/http://www.geostat.ge/index.php?action=wnews_archive1&qy=1&qy1=16&lang=eng |archive-date=28 October 2017 |df=dmy-all }}</ref>. Позиционирана на Кавказ и на брегот на Црното Море, Грузија е клучната земја преку која увозот на енергија во Европската Унија од соседен [[Азербејџан]] поминува. Традиционално, земјата се наоѓала на важен трговски пат меѓу север и југ меѓу Европска Русија и Блискиот Исток и Турција. Во последниве години Грузија инвестирала големи суми пари во модернизацијата на своите транспортни мрежи. Изградбата на нови автопати е приоритетна цел, а големите градови како Тбилиси доживеале драматично подобрување на своите патишта. Квалитетот на меѓуградските патишта останува слаб и до денес е изграден само еден стандарден пат од автопатот - ს 1<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.georoad.ge/?que=eng/statistics/roads |title=Roads Department of Georgia |publisher=Georoad.ge |date= |accessdate=10 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120514101045/http://www.georoad.ge/?que=eng%2Fstatistics%2Froads |archive-date=14 May 2012 |df=dmy-all }}</ref>. Грузиските железници претставуваат важна транспортна артерија за Кавказ, бидејќи тие го сочинуваат најголемиот дел од рутата што ги поврзува Црното и Каспиското Море. За возврат, ова и овозможило да има корист во изминатите години од зголемениот извоз на енергија од соседен Азербејџан до Европската унија, Украина и Турција<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.railway.ge/?web=0&action=page&p_id=407&lang=eng |title=Georgian Railway |publisher=Railway.ge |date= |accessdate=10 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120506073139/http://www.railway.ge/?web=0&action=page&p_id=407&lang=eng |archive-date=6 May 2012 |df=dmy-all }}</ref>. Услугите на патници ги управува Грузиската железница која е во државна сопственост, додека товарни операции се вршат од страна на голем број лиценцирани оператори. Од [[2004]] година грузиските железници се во тек со програма за реновирање на возниот парк и менаџерско реструктуирање, чија цел е обезбедување на поефикасна и удобна услуга за патниците<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.railway.ge/?web=0&action=page&p_id=245&lang=eng |title=Georgian Railway |publisher=Railway.ge |date= |accessdate=10 June 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121007083201/https://railway.ge/?web=0&action=page&p_id=245&lang=eng |archivedate=7 October 2012 |df=dmy }}</ref>. Инфраструктурниот развој, исто така, е на високо ниво на агендата за железниците, при што главната железничка врска во Тбилиси очекува во блиска иднина да биде подложена на голема реконструкција<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.railway.ge/?web=0&action=page&p_id=242&lang=eng |title=Georgian Railway |publisher=Railway.ge |date= |accessdate=10 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120506073016/http://www.railway.ge/?web=0&action=page&p_id=242&lang=eng |archive-date=6 May 2012 |df=dmy-all }}</ref>. Дополнителни проекти, исто така, вклучуваат изградба на економски важна железничка пруга Карс-Тбилиси-Баку, која била отворена на [[30 октомври]] [[2017]] година и поврзува голем дел од Кавказ со Турција со стандардната железничка пруга<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.railway.ge/?web=0&action=page&p_id=290&lang=eng |title=Georgian Railway |publisher=Railway.ge |date= |accessdate=10 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120506072507/http://www.railway.ge/?web=0&action=page&p_id=290&lang=eng |archive-date=6 May 2012 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{наведени вести|title=Baku-Tbilisi-Kars Railway Line Officially Launched|url=https://www.rferl.org/a/baku-tbilisi-kars-railway-line-officially-launched-azerbaijan-georgia-turkey/28824764.html|accessdate=3 November 2017|agency=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=30 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171101204253/https://www.rferl.org/a/baku-tbilisi-kars-railway-line-officially-launched-azerbaijan-georgia-turkey/28824764.html|archive-date=1 November 2017|df=dmy-all}}</ref>. [[File:Port of Batumi, Georgia.jpg|thumb|Пристаниште Батуми]] Воздушниот и поморскиот сообраќај се развива во Грузија, при што првиот се користи главно од патници, а вториот за сообраќај на товар. Грузија во моментов има четири меѓународни аеродроми, од кои најголем е [[Аеродром Тбилиси|Меѓународниот аеродром во Тбилиси]], кој нуди врски со многу големи европски градови. Другите аеродроми во земјата се во голема мера недоволно развиени или немаат закажан сообраќај, иако, се направени напори за решавање на овие проблеми<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.evolutsia.net/kutaisis-airport-georgias-opportunity/ |title=Kutaisi's airport: Georgia's opportunity |publisher=Evolutsia.Net |date=18 January 2012 |accessdate=10 June 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120229115503/http://www.evolutsia.net/kutaisis-airport-georgias-opportunity/ |archivedate=29 February 2012 }}</ref>. Постојат бројни пристаништа долж брегот на Црното Море во Грузија, од кои најголемо е пристаништето Батуми; додека градот сам по себе е одморалиште, пристаништето е главен карго терминал на Кавказ и често го користи соседниот Азербејџан како транзитна точка за правење енергетски доставки во Европа. Закажани и уредени патнички фериботски услуги ја поврзуваат Грузија со Бугарија<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ukrferry.com/eng/schedules/varna-batumi |title=Varna – Batumi |publisher=Ukrferry |date= |accessdate=31 January 2017 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202061252/http://www.ukrferry.com/eng/schedules/varna-batumi |archivedate=2 February 2017 |df=dmy-all }}</ref>, Романија, Турција и Украина<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ukrferry.com/eng/schedules |title=Schedules |publisher=Ukrferry |date= |accessdate=31 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202060856/http://www.ukrferry.com/eng/schedules |archive-date=2 February 2017 |df=dmy-all }}</ref>. == Демографија == {{Главна|Демографија на Грузија}} [[File:Bevölkerungspyramide Georgien 2016.png|thumb|Население во 2016 година]] Како и повеќето кавкаски народи, [[Грузијци]]те не се вклопуваат во ниту една од главните етнички категории на Европа или Азија. [[Грузиски јазик|Грузискиот јазик]], најпродорен од [[Картвелски јазици|картвелските јазици]], не е [[Индоевропски јазици|индоевропски]], турски или семитски. Се смета дека денешната грузиска нација резултирала од спојување автохтони жители со имигранти кои се преселиле во Јужен Кавказ од правецот на Анадолија во далечно време<ref>History of Modern Georgia, David Marshal Lang, p 18</ref>. [[File:Caucasus-ethnic mk.svg|thumb|Етнолингвистички групи во Кавказскиот регион <ref name="ECMI">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ecmicaucasus.org/menu/info_maps.html|title=ECMI – European Centre For Minority Issues Georgia|website=www.ecmicaucasus.org|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904143533/http://ecmicaucasus.org/menu/info_maps.html|archive-date=4 September 2014|df=dmy-all}}</ref>]] Етничките Грузијци формираат околу 86,8 проценти од сегашното население во Грузија од 3,713,804 (според пописот во 2014 година). Други етнички групи се [[Абхази]]те, [[Ерменци]]те, [[Асирци]]те, [[Азербејџанци]]те, [[Грци]]те, [[Евреи]]те, [[Осетијци]]те, [[Руси]]те, [[Украинци]]те, [[Језиди]]те и други. други<ref name="2014 Ethnicity">{{Наведена мрежна страница|url=http://census.ge/files/results/english/17_Total%20population%20by%20regions%20and%20ethnicity.xls|title=Total population by regions and ethnicity|publisher=|access-date=2 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808174812/http://census.ge/files/results/english/17_Total%20population%20by%20regions%20and%20ethnicity.xls|archive-date=8 August 2016|df=dmy-all}}</ref>. Овие податоци не ги вклучуваат Абхазија и Осетија. Грузиските Евреи се една од најстарите еврејски заедници во светот. Откако Грузија била дом на значителни етнички германски заедници, но повеќето Германци биле депортирани за време на [[Втората светска војна]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://einung.org.ge/deutsche-kolonisten-in-georgien/ |title=Deutsche Kolonisten in Georgien |publisher=Einung |accessdate=31 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301172241/http://einung.org.ge/deutsche-kolonisten-in-georgien/ |archive-date=1 March 2017 |df=dmy-all }}</ref>. Според пописот во [[1989]] година, 341.000 биле етнички Руси, или 6,3 проценти од населението<ref>[http://www.eurasianet.org/departments/insightb/articles/eav043009.shtml Georgia: Ethnic Russians Say, "There’s No Place Like Home"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180216143900/https://eurasianet.org/departments/insightb/articles/eav043009.shtml |date=16 February 2018 }}. EurasiaNet.org. 30 April 2009.</ref>, 52.000 Украинци и 100.000 Грци<ref name=emigration/>. Од [[1990]] година, 1,5 милиони грузиски државјани заминале од земјата<ref name=emigration>[http://www.fidh.org/IMG/pdf/ge412ang.pdf Ethnic minorities in Georgia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501012802/http://www.fidh.org/IMG/pdf/ge412ang.pdf |date=1 May 2009 }} ([[PDF]]). Federation Internationale des Ligues des Droits de l'Homme.</ref>. Најмалку милион иселеници од Грузија легално или нелегално живеат во Русија<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/5412672.stm Georgians deported as row deepens] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090929222419/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/5412672.stm |date=29 September 2009 }}. BBC News. 6 October 2006.</ref>. Стапката на нето миграција на Грузија е -4,54, со исклучок на грузиските државјани кои живеат во странство. Сепак, Грузија е населена од имигранти од целиот свет за време на нејзината независност. Според статистичките податоци за [[2014]] година, Грузија добива најголем дел од имигрантите од [[Русија]] (51,6%), [[Грција]] (8,3%), [[Украина]] (8,11%), [[Германија]] (4,3%) и [[Ерменија]] (3,8%)<ref name="Immigration">{{Наведена мрежна страница|url=http://census.ge/files/results/english/29-2_Immigrants%20by%20previous%20country%20of%20residence%20and%20usual%20place%20of%20residence.xls|title=Immigrants by previous country of residence and usual place of residence|publisher=|access-date=2 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809235430/http://census.ge/files/results/english/29-2_Immigrants%20by%20previous%20country%20of%20residence%20and%20usual%20place%20of%20residence.xls|archive-date=9 August 2016|df=dmy-all}}</ref>. Во раните 1990-ти, по [[Распаѓање на Советскиот Сојуз|распаѓањето на Советскиот Сојуз]], избувнале насилни сепаратистички конфликти во автономниот регион на [[Абхазија]] и регионот [[Цхинвал]]. Многу жители на Осетија кои живеат во Грузија ја напуштиле земјата, главно во руската [[Северна Осетија]]<ref>Human Rights Watch/Helsinki, [http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm Russia: The Ingush–Ossetian Conflict in the Prigorodnyi Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070513003516/http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm |date=13 May 2007 }}, May 1996.</ref>. Од друга страна, повеќе од 150.000 Грузијци ја напуштиле Абхазија по немирите во [[1993]] година<ref name=yb2005>''Statistical Yearbook of Georgia 2005'': Population, Table 2.1, p. 33, Department for Statistics, Tbilisi (2005)</ref>. Од [[Месхетски Турци|Месхетските Турци]], кои биле насилно преселени во [[1944]] година, само мал дел се вратиле во Грузија од [[2008]] година<ref>[http://www.unhcr.org/refworld/topic,463af2212,488edfe22,49749c843c,0.html World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Uzbekistan: Meskhetian Turks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121016183834/http://www.unhcr.org/refworld/topic,463af2212,488edfe22,49749c843c,0.html |date=16 October 2012 }}. Minority Rights Group International.</ref>. Најраспространета јазична група е семејството на [[Картвелски јазици|Картвелските јазици]], кое ги вклулчува грузискиот јазик, [[Свански јазик|сванскиот јазик]], [[Мегрелски јазик|мегрелскиот јазик]] и [[Ласки јазик|ласкиот јазик]]<ref name="Boe02">Boeder (2002), p. 3</ref><ref name="Boe05">Boeder (2005), p. 6</ref><ref>Gamkrelidze (1966), p. 69</ref><ref>Fähnrich & Sardzhveladze (2000)</ref><ref>Kajaia (2001)</ref><ref name="Kli98b">Klimov (1998''b''), p. 14</ref>. Службените јазици на Грузија се грузиски, а Абхазија има официјален статус во автономниот регион на Абхазија. Грузискиот е главен јазик кој е зборува од 87,7% од населението, по што следи 6,2% [[азерски|азерскиот јазик]], 3,9% [[ерменски]]от, 1,2% [[руски]]от и 1% други јазици<ref name="2014 Language">{{Наведена мрежна страница|url=http://census.ge/files/results/english/20_Population%20by%20region%2C%20by%20native%20languages%20and%20fluently%20speak%20Georgian%20language.xls|title=Population by region, by native languages and fluently speak Georgian language|publisher=|access-date=2 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808174125/http://census.ge/files/results/english/20_Population%20by%20region%2C%20by%20native%20languages%20and%20fluently%20speak%20Georgian%20language.xls|archive-date=8 August 2016|df=dmy-all}}</ref>. Во [[2010]] година, федералната влада на Соединетите Американски Држави започнала проект за проучување и воведување на англиски јазик во Грузија за промовирање на англиската писменост во основните училишта. Целта била да се воведе англискиот јазик од целиот свет за да се осигура дека сите деца во Грузија ќе зборуваат англиски за четири години и ќе го заменат рускиот јазик како втор јазик<ref name="pri">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.pri.org/stories/2010-09-16/georgia-looks-replace-russian-english |title=Georgia Looks to Replace Russian with English |publisher=[[Public Radio International]] |date=September 16, 2010 |access-date=24 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124135658/https://www.pri.org/stories/2010-09-16/georgia-looks-replace-russian-english |archive-date=24 January 2018 |df=dmy-all }}</ref>. {{Најголеми градови во Грузија}} === Религија === {{bar box |float=right |title=Верници во Грузија<ref name="geostat.ge">{{Наведена мрежна страница|url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf|title=2014 General Population Census – Main Results|last1=|first1=|last2=|first2=|date=28 April 2016|website=|publisher=National Statistics Office of Georgia (Geostat)|accessdate=7 June 2017|quote=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205175903/http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf|archive-date=5 February 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Православие|red|83.4}} {{Столбен постоток|Ислам|green|10.7}} {{Столбен постоток|Ерменска апостолска црква|blue|2.9}} {{Столбен постоток|Римокатолици|yellow|0.5}} {{Столбен постоток|Останати|orange|2.5}} }} [[File:2014_Tbilisi,_Sob%C3%B3r_Tr%C3%B3jcy_%C5%9Awi%C4%99tej_(17).jpg|thumb|left|Катедралата Света Троица]] Грузија има долга историја на верската хармонија во рамките на своите граници, и покрај историските конфликти со околните народи. Во текот на својата историја, различни верски организации опстојувале на териториијата на денешна Грузија, проследени од верски дискриминации<ref name="ReferenceA">Spilling, Michael. Georgia (Cultures of the world). 1997</ref>. Еврејските заедници главно се населени во двата најголеми градови [[Тбилиси]] и [[Кутаиси]]. Азербејџанските групи, кои главно се муслимани се концентрирани главно во новните автономни области во земјата. Ерменската православна црква, која на некој начин се разликува од грузиската, има статус на автокефална црква. Според [[Устав на Грузија|Уставот на Грузија]], верски институции се одвоени од Владата и секој граѓанин има право на избор на [[религија]]. Во историјата, [[Евангелие]]то било проповедано на овие простори од страна на [[Апостол Андреј]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.patriarchate.ge/_en/?action=istoria |title=Patriarchate of Georgia – Official web-site |publisher=Patriarchate.ge |date= |accessdate=10 June 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150111023844/http://www.patriarchate.ge/_en/?action=istoria |archivedate=11 January 2015 |df=dmy }}</ref>, [[Апостол Симон]] и [[Апостол Матеј]]. [[Кавкаска Иберија]] официјално била [[христијанизација|христијанизирана]] во [[326]] <ref name="riassophore11">Riassophore, Adrian monk. "A brief history of Orthodox Christian Georgia." Orthodox Word, 2006: p. 11.</ref> [[Света Нина]] од [[Кападокија]]<ref name="Toumanoff1963">[[Cyril Toumanoff|Toumanoff, Cyril]], "Iberia between Chosroid and Bagratid Rule", in ''Studies in Christian Caucasian History'', Georgetown, 1963, pp. 374–377. Accessible online at {{Наведена мрежна страница|url=http://rbedrosian.com/Ref/Toumicb/toumicb.html |title=Архивиран примерок |accessdate=2012-06-04 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208043427/http://rbedrosian.com/Ref/Toumicb/toumicb.html |archivedate=8 February 2012 |df=dmy }}</ref><ref name="Rapp2007">{{Наведена книга|last=Rapp|first=Stephen H., Jr|title=The Blackwell Companion to Eastern Christianity|chapter-url=https://books.google.com/books?id=fWp9JA3aBvcC&pg=PA137|accessdate=11 May 2012|year=2007|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-3361-9|page=138|chapter=7 – Georgian Christianity}}</ref>. Грузиската православна црква, добила статус на автокефална во [[4 век]] за време на владеењето на кралот Вахтанг Горгасали<ref name="riassophore11"/>. Денес, 83,4% од населението го практикуваат [[Источна православна црква|источното православно христијанство]], при што мнозинството се придржуваат до националната [[Грузиска православна црква]]<ref name="Religion">{{Наведена мрежна страница|url=http://census.ge/files/results/english/22_Population%20by%20regions%20and%20religion.xls|title=Immigrants by previous country of residence and usual place of residence|publisher=|access-date=2 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809001940/http://census.ge/files/results/english/22_Population%20by%20regions%20and%20religion.xls|archive-date=9 August 2016|df=dmy-all}}</ref>. Црквата добила автокефалија во раниот среден век, но била укината за време на руската доминација на земјата, и обновена во 1917 година и целосно признаена од страна на Вселенската патријаршија во Цариград во 1989 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://patriarchate.ge/geo/martlmadidebluri-eklesiebi/avtokefaluri-eklesiebi|title=მართლმადიდებელი ავტოკეფალური ეკლესიები|publisher=საქართველოს საპატრიარქო|accessdate=27 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170228165838/http://patriarchate.ge/geo/martlmadidebluri-eklesiebi/avtokefaluri-eklesiebi/|archive-date=28 February 2017|df=dmy-all}}</ref>. Религиозните малцинства во Грузија вклучуваат муслимани (10,7%), ерменски христијани (2,9%) и римокатолици (0,5%). 0,7% од запишаните во пописот од 2014 година се изјасниле како приврзаници на други религии, 1,2% одбиле или не ја изнеле својата религија, а 0,5% не објавиле дека се припадници на никаква религија<ref name="Religion"/>. Исламот е застапен од страна на двете главни муслимански групи, азербејџански шиитски муслимани (во југоисточните делови), како и сунитски муслимани кои зборуваат [[ласки јазик]], како и турски сунитски Месхети кои живеат на границата со [[Турција]]. Во Абхазија, малцинство е, исто така, сунитско, заедно со верниците на обновената Абхазиска паганска вера. Исто така има и помали заедници на грчки муслимани и ерменски муслимани, кои потекнуваат од отоманската ера кога голем број на христијани го прифатиле исламот или пак на денешната територија на Грузија се населиле од Источна Анадолија. Грузиските Евреи ја следат историјата на нивната заедница до 6 век п.н.е. Нивниот број се намалил во последните децении поради високите нивоа на имиграција во [[Израел]]<ref>Jacobs, Dan Norman. Paul, Ellen Frankel. [https://books.google.com/books?id=M6QK-J-34jMC&pg=PA14 ''Studies of the Third Wave: Recent Migration of Soviet Jews to the United States''] VNR AG, 1 January 1981 {{ISBN|978-0-86531-143-5}} pp. 13–14</ref>. И покрај долгата историја на религиозната хармонија во Грузија<ref name="ReferenceA"/>, имало случаи на верска дискриминација и насилство против нетрадиционалните вери, како што се [[Јеховини сведоци|Јеховините сведоци]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.hrw.org/backgrounder/eca/georgia/georgia_memo_full.htm |title=Memorandum to the U.S. Government on Religious Violence in the Republic of Georgia (Human Rights Watch August 2001) |publisher=Hrw.org |accessdate=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081102220649/http://www.hrw.org/backgrounder/eca/georgia/georgia_memo_full.htm |archive-date=2 November 2008 |df=dmy-all }}</ref>. Покрај традиционалните религиозни организации, Грузија ги задржува секуларните и нерелигиозни сегменти на општеството (0,5 проценти)<ref name="Netgazeti">{{Наведена мрежна страница |url=http://netgazeti.ge/news/110839/ |title=საქართველოს მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის საბოლოო შედეგები |last1= |first1= |last2= |first2= |date=28 April 2016 |website=netgazeti.ge |publisher=Netgazeti |access-date=28 April 2016 |quote= |archive-url=https://web.archive.org/web/20160513213217/http://netgazeti.ge/news/110839/ |archive-date=13 May 2016 |df=dmy-all }}</ref>, како и значителен дел од религиозно поврзани лица кои не активно ја практикуваат својата вера<ref>[http://www.css.ethz.ch/publications/pdfs/CAD-20.pdf Caucasus Analytical Digest No.20] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325085305/http://www.css.ethz.ch/publications/pdfs/CAD-20.pdf |date=25 March 2015 }}, [[Heinrich Böll Foundation|Heinrich Böll Stiftung]], 11 October 2010</ref>. ==Образование== {{Главна|Образование на Грузија}} [[File:Tbilisi, Georgia — Tbilisi State University, I Corpus's front view.jpg|thumb|right|[[Универзитет Тбилиси]], Корпус I]] [[File:Higher Education Institutions in Georgia.svg|thumb|Високообразовни институции во Грузија]] Образовниот систем на Грузија поминал низ модернизирање, и покрај контроверзните реформи од 2004 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4724213.stm|title=Georgia purges education system|date=29 July 2005|publisher=|via=news.bbc.co.uk|access-date=10 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081219051630/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4724213.stm|archive-date=19 December 2008|df=dmy-all}}</ref><ref>Molly Corso (13 May 2005) [http://www.eurasianet.org/departments/civilsociety/articles/eav041305.shtml Education reform rocks Georgia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160731232621/http://www.eurasianet.org/departments/civilsociety/articles/eav041305.shtml |date=31 July 2016 }}. Eurasianet. [[United Nations Development Programme]]. Посетено на 2 September 2008.</ref>. Образованието во Грузија е задолжително за сите деца на возраст од 6 до 14 години<ref name="tempus">[http://www.tempus.ge/EDUCATIONAL%20SYSTEM%20OF%20GEORGIA.html Education system in Georgia]{{dead link|date=July 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. National Tempus Office Georgia. Посетено на 2 September 2008. {{Dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref>. Училишниот систем е поделен на основно (шест години, возраст 6-12), основно (три години, возраст 12-15 години) и средно (три години, возраст 15-18 години), или алтернативни стручни студии (две години). Учениците со средно образование имаат пристап до високо образование. Само учениците кои ги положиле единствените национални испити може да се запишат во високообразовна институција акредитирано од државата, врз основа на рангирање на резултатите добиени на испитите<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://naec.ge/#/en/post/55|publisher=National assessment and examinations center|title=Centralized university entrance examinations|accessdate=31 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170226132040/http://www.naec.ge/#/en/post/55|archive-date=26 February 2017|df=dmy-all}}</ref>. Повеќето од овие институции нудат три нивоа на студии: програма на диплома (три до четири години); магистерска програма (две години) и докторска програма (три години). Исто така, постои Програма за сертифициран специјалист, која претставува една високообразовна програма од една до шест години<ref name="tempus"/><ref>[http://www.mes.gov.ge/index.php?module=text&link_id=50 Education institutions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511223922/http://www.mes.gov.ge/index.php?module=text&link_id=50 |date=11 May 2011 }}. Ministry of Education and Science of Georgia. Посетено на 2 September 2008.</ref>. Од [[2016]] година, 75 високообразовни институции се акредитирани од страна на Министерството за образование и наука на Грузија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mes.gov.ge/content.php?id=1855&lang=eng|publisher=Ministry of Education and Science of Georgia|title=Authorized institutions|accessdate=23 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022182826/http://mes.gov.ge/content.php?id=1855&lang=eng|archive-date=22 October 2016|df=dmy-all}}</ref>. Бруто примарниот упис на запишување бил 117% за периодот 2012-2014, вториот највисок во Европа по [[Шведска]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://data.worldbank.org/indicator/SE.PRM.ENRR?end=2014&locations=GE&start=1981&view=chart|publisher=The World Bank|title=Gross enrollment ratio, primary, both sexes|accessdate=23 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161023210048/http://data.worldbank.org/indicator/SE.PRM.ENRR?end=2014&locations=GE&start=1981&view=chart|archive-date=23 October 2016|df=dmy-all}}</ref>. Тбилиси станал главна артерија на грузискиот образовен систем, особено со оглед на тоа што создавањето на првата република во 1918 година овозможило создавање на модерни образовни институции на [[грузиски јазик]]. Тбилиси е дом на неколку големи високообразовни институции во Грузија, особено на Државниот медицински универзитет во Тбилиси, кој бил основан како Медицински институт во Тбилиси во 1918 година и Државниот универзитет во Тбилиси (ТСУ), кој е основан во [[1918]] година и останува најстариот универзитет во целиот Кавкаски регион<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=1297&info_id=6933 |title=New Tbilisi.Gov.Ge – თბილისის მერიის ოფიციალური ვებ გვერდი |publisher=Tbilisi.gov.ge |date= |accessdate=2014-01-05 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120220042201/http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=1297&info_id=6933 |archivedate=20 February 2012 |df=dmy }}</ref>. Со запишување на над 35.000 студенти, бројот на факултет и персонал (соработници) е околу 5.000. Главниот и најголем технички универзитет во Грузија, Грузискиот технички универзитет<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gtu.ge/Contact/|title=Contact|publisher=gtu.ge|accessdate=16 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170227215738/http://gtu.ge/Contact/|archive-date=27 February 2017|df=dmy-all}}</ref>, како и Универзитетот Грузија (Тбилиси)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ug.edu.ge/page/full/55|title=Contact|publisher=ug.edu.ge|accessdate=16 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170301054819/https://www.ug.edu.ge/page/full/55|archive-date=1 March 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>, Кавказскиот универзитет<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cu.edu.ge/en/contact|title=Contact|publisher=cu.edu.ge|accessdate=16 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170216212136/http://cu.edu.ge/en/contact|archive-date=16 February 2017|df=dmy-all}}</ref> и Слободниот универзитет во Тбилиси <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://freeuni.edu.ge/en/contact|title=Contact|publisher=freeuni.edu.ge|accessdate=16 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217062548/http://freeuni.edu.ge/en/contact|archive-date=17 February 2017|df=dmy-all}}</ref>, исто така сенаоѓаат во Тбилиси. ==Култура== {{Главна|Култура во Грузија}} [[File:Colchis_riders_pendants_-_pair.JPG|upright|thumb|left|Антички колхидски коњаници, Национален музеј на Грузија]] Грузиската култура се развивала преку 1.000 години со основањето на цивилизациите од Кавкаска Иберија и Колхида<ref>Georgia : in the mountains of poetry 3rd rev. ed., Nasmyth, Peter</ref>. Грузиската култура доживеала ренесанса и златна ера на класичната литература, уметност, филозофија, архитектура и наука во 11 век<ref>Rapp, Stephen H. (2003), ''Studies In Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts''. Peeters Publishers, {{ISBN|90-429-1318-5}}</ref>. Грузиската култура била под влијание на класичната Грција, Рим, Византија, различните ирански царства (особено [[Ахеменидско Царство|Ахеменидското]], [[Партско Царство|Партското]], [[Сасанидско Царство|Сасанидското]] итн.<ref>I. Gagoshidze "The Achaemenid influence in Iberia" Boreas 19. (1996)</ref><ref>[[Ehsan Yarshater|Yarshater, Ehsan]]. [https://books.google.com/books?id=wBIZAQAAIAAJ "Encyclopædia Iranica"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160507035127/https://books.google.com/books?id=wBIZAQAAIAAJ |date=7 May 2016 }} Routledge & Keagan Paul, 2001. {{ISBN|978-0-933273-56-6}} pp 464–479</ref><ref>{{Наведена книга |quote=(...) Iranian power and cultural influence dominated eastern Georgia until the coming of the Russians|title= Vagabond Life: The Caucasus Journals of George Kennan |first=Hans Dieter |last=Kennan|publisher= University of Washington Press |year=2013 |page=32 |display-authors=etal}}</ref><ref>Willem Floor, Edmund Herzig. [https://books.google.com/books?id=2S_DxLGKw6IC&pg=PA494 ''Iran and the World in the Safavid Age''] I.B.Tauris, 15 September 2012 {{ISBN|1850439303}} p 494</ref>) а подоцна, од [[XIX век]], од страна на [[Руското царство]]. [[File:The Sukhishvili Georgian National Ballet - Khorumi.jpg|thumb|Грузиски традиционален борбен танц [[Коруми]]]] Грузискиот јазик и класичната грузиска литература на поетот [[Шота Руставели]], биле обновени во [[XIX век]] по долгиот период на превирања, поставувајќи ги темелите на романтичарите и романописците од модерната ера, како што се [[Григол Орбелијани]], [[Николоз Бараташвили]], [[Илија Чавчаваѕе]], [[Акаки Церетели]], [[Важа-Пшавела]]<ref name="Lang David, Georgians">Lang David, Georgians</ref>. [[Грузиски јазик|Грузискиот јазик]] е напишан во три уникатни скрипти, кои според традиционалните извештаи биле измислени од кралот [[Фарнаваз I]] во 3 век п.н.е.<ref>[[David Marshall Lang|Lang, David Marshall]]. ''Georgia''. p. 515.{{Request quotation|date=March 2012}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.101languages.net/georgian/writing_system.html|title=Georgian Alphabet|publisher=101languages.net|accessdate=30 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121028171137/http://www.101languages.net/georgian/writing_system.html|archive-date=28 October 2012|df=dmy-all}}</ref> Грузија е позната по својот фолклор, традиционална музика, игри, театар, кино и уметност. Значајни сликари од [[XX век]] се [[Нико Пиросмани]], [[Ладо Гудијашвили]], [[Елена Ахвледиани]]. Значајни балетски кореографи се: [[Џорџ Баланчин]], [[Вахтанг Чабукијани]] и [[Нино Анајашвили]]. Познати поети вклучуваат [[Галактион Табидзе]], [[Ладо Асатијани]] и [[Мукрахан Мачаваријани]]. Познати театарски и филмски режисери се [[Роберт Стуруа]], [[Тенгиз Абуладзе]], [[Отар Јоселијани]]<ref name="Lang David, Georgians"/>. ===Архитектура и уметност=== Грузиската архитектура била под влијание на многу цивилизации. Постојат неколку различни архитектонски стилови за замоци, кули, утврдувања и цркви. Сванети, како и градот Шатили се некои од најдобрите примери на средновековната грузиска архитектура. Други архитектонски аспекти на Грузија ја вклучуваат авенија Руставели во Тбилиси и Стариот градски округ. Грузиската црковна уметност е еден од најзначајните аспекти на грузиската христијанска архитектура, која го комбинира класичниот куполен стил со оригиналниот стил на [[базилика]], формирајќи го она што е познато како стил на грузиски куполи. Развиена архитектура во Грузија во текот на 9 век; пред тоа, повеќето грузиски цркви биле базилики. Други примери на грузиската црковна архитектура можат да се најдат надвор од Грузија: [[Бачковски манастир]] во [[Бугарија]] (изграден во [[1083]] од страна на грузискиот воен командант [[Григориј Бакуријани]]), [[Иверски манастир|Иверскиот манастир]] на [[Света Гора]] (изграден од Грузијците во 10 век) и [[Манастир на крстот]] во [[Ерусалим]] (изграден од страна на Грузијци во 9 век). Еден од најпознатите грузиски уметници од 19 век и почетокот на 20 век бил примитивистичкиот сликар [[Нико Пиросмани]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.pirosmani.org/pirosmani/ |title=Niko Pirosmani – Short Biographical Information |publisher=Steele Communications |website=Niko Pirosmani |access-date=21 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161228055000/http://www.pirosmani.org/pirosmani/ |archive-date=28 December 2016 |df=dmy-all }}</ref>. ===Медиуми=== Телевизијата, списанијата и весниците во Грузија се управувани од државните и непрофитни корпорации кои зависат од рекламирањето, претплата и други приходи поврзани со продажба. Уставот на Грузија гарантира слобода на говорот. Како земја во транзиција, грузискиот медиумски систем е под трансформација. Медиумското окружување на Грузија останува најслободно и најразновидно во Јужен Кавказ<ref>[http://www.enpi-info.eu/eastportal/news/latest/38565/Media-freedom-in-Eastern-Partnership-countries:-Georgia-tops-list,-Ukraine-improves-position enpi-info.eu] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303194716/http://www.enpi-info.eu/eastportal/news/latest/38565/Media-freedom-in-Eastern-Partnership-countries%3A-Georgia-tops-list%2C-Ukraine-improves-position |date=3 March 2016 }}</ref>, и покрај долгорочната политизација и поларизација што го погодува секторот. Политичката борба за контрола над јавниот радиодифузер го оставил без сопствена насока во текот 2014 година<ref name=FH>[[Freedom House]], [https://freedomhouse.org/report/freedom-press/2015/georgia Georgia 2015 Press Freedom report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304210314/https://freedomhouse.org/report/freedom-press/2015/georgia |date=4 March 2016 }}</ref>. Голем процент од грузиските домаќинства имаат телевизија, а повеќето имаат барем едно радио. Повеќето медиуми во Грузија се со седиште во главниот град и најголемиот град во Тбилиси. ===Кујна=== [[File:Georgian Cuisine Collage.png|thumb|Грузиска кујна]] Грузиската кујна и виното се развиле низ вековите, прилагодувајќи ги традициите во секоја ера. Една од најневообичаените традиции на јадење е ''супра'', или грузиска маса, која исто така е начин на дружење со пријателите и семејството. Главниот супра ги спроведува високо филозофските тости и се грижи секој да ужива. Различни историски региони на Грузија се познати по своите посебни јадења: на пример, [[Хинкали]] (месни кнедли), од источната планинска Грузија, и [[хачапури]], главно од Имерети, Самегрело и Адџара. Покрај традиционалните грузиски јадења, храната од други земји е доведена во Грузија од страна на имигранти од Русија, Грција и неодамна во Кина. ===Спорт=== {{Главна|Спорт во Грузија}} [[File:Georgia vs Romania 2011 RWC (3).jpg|thumb|left|Грузија против Романија на Светското првенство во рагби 2011]] Најпопуларните спортови во Грузија се фудбал, кошарка, рагби, борење, џудо и кревање тегови. Историски гледано, Грузија е позната по физичкото образование. Римјаните биле фасцинирани од физичките квалитети на Грузијците откако ги виделе техниките за обука на древната Иберија<ref>Romans erected the statue of the Iberian King Pharsman after he demonstrated Georgian training methods during his visit to Rome; [[Cassius Dio]], ''Roman History'', LXIX, 15.3</ref>. Борењето останува историски важен спорт на Грузија, а некои историчари сметаат дека грчко-римскиот стил на борење вклучува многу грузиски елементи<ref>Williams, Douglas. ''Georgia in my Heart'', 1999.</ref>. Во рамките на Грузија, еден од најпопуларните стилови на борење е кахетичкиот стил. Во минатото имало голем број други стилови кои денес не се толку широко користени. На пример, регионот на Хевсурети во Грузија има три различни стилови на борење. Други популарни спортови во 19 век во Грузија биле поло, а ''лело'', традиционален грузиски натпревар подоцна беше заменет со рагби. [[File:Race at Rustavi International Motorpark (7773225804).jpg|thumb|]] Првата и единствената трка во регионот на Кавказот се наоѓа во Грузија. Мотопаркот Рустави, изграден во 1978 година, бил повторно отворен во 2012 година по целосна реконструкција<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://rustavi2.com/news/news_text.php?id_news=45318&pg=1&im=main&ct=0&wth=0 |title=Rustavi 2 Broadcasting Company |publisher=Rustavi2.com |date=29 April 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130501161314/http://rustavi2.com/news/news_text.php?id_news=45318&pg=1&im=main&ct=0&wth=0 |archivedate=1 May 2013 |df=dmy }}</ref>, чија вредност изнесувала 20 милиони долари. Патеката ги задоволува барањата на [[ФИА]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.1tv.ge/news-view/37425/en |title=Georgian National Broadcaster |publisher=1tv.ge |date=30 April 2012 }}{{Dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref>. Кошарката била секогаш еден од главните спортови во Грузија, а Грузија имала неколку многу познати членови на репрезентацијата на [[Советскиот Сојуз]], како што се [[Отар Коркија]], [[Михеил Коркија]], Зураб Саканделизе и Леван Мошешли. Динамо Тбилиси го освоил престижниот натпревар во Евролига во 1962 година. ==Меѓународни рангирања== {|class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! style="width:60%;"|Индекс ! style="width:20%;"|+/- ! style="width:15%;"|Место ! style="width:20%;"|По земја |- |align="left"|[[Леснотија на водење бизнис индекс]] 2018<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.doingbusiness.org/reports/global-reports/doing-business-2018 |title=Doing Business 2018 |publisher=The World Bank Group |accessdate=2 November 2017 |df=dmy-all |archive-url=https://web.archive.org/web/20171101050420/http://www.doingbusiness.org/reports/global-reports/doing-business-2018 |archive-date=1 November 2017 }}</ref> |{{increase}} 95.3%|| 9 ||190 |- |align="left"|[[Индекс на економска слобода]] 2018<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.heritage.org/index/ranking|title=Index of Economic Freedom 2018|publisher=The Heritage Foundation|accessdate=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170916153902/http://www.heritage.org/index/ranking|archive-date=16 September 2017|df=dmy-all}}</ref> |{{decrease}} 91.4%|| 16 ||186 |- |align="left"|[[Фридм Хаус]] Net Freedom 2017<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://freedomhouse.org/report/table-country-scores-fotn-2017|title=Internet Freedom – 65 Country Score Comparison|publisher=Freedom House|accessdate=15 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171114193104/https://freedomhouse.org/report/table-country-scores-fotn-2017|archive-date=14 November 2017|df=dmy-all}}</ref> |{{increase}} 87.7%|| 8||65 |- |align="left"|[[Индекс на перцепција на корупција]] 2017<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.transparency.org/news/feature/corruption_perceptions_index_2017|title=Corruption Perceptions Index 2017|publisher=Transparency International|accessdate=22 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181124010205/https://www.transparency.org/news/feature/corruption_perceptions_index_2017|archive-date=24 November 2018|df=dmy-all}}</ref> |{{decrease}} 74.4%|| 46 ||180 |- |align="left"|[[Светски индекс за слобода]] 2017<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://patrickrhamey.com/saturday-research/2017/8/15/2017-state-of-world-liberty-index|title=2017 state of world liberty index|publisher=J. Patrick Rhamey Jr.|accessdate=18 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171022105051/http://patrickrhamey.com/saturday-research/2017/8/15/2017-state-of-world-liberty-index|archive-date=22 October 2017|df=dmy-all}}</ref> |{{increase}} 71.6%|| 52 ||183 |- |align="left"|''World Freedom Index'' 2017<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldfreedomindex.com|title=World Freedom Index|publisher=|accessdate=18 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171210041709/http://www.worldfreedomindex.com/|archive-date=10 December 2017|df=dmy-all}}</ref> |{{increase}} 68.5%|| 52 ||165 |- |align="left"|[[ООН]] [[Е-влада]] индекс2016<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://publicadministration.un.org/egovkb/en-us/Data/Country-Information/id/64-Georgia-Country|title=The e-Government Index 2016|publisher=United Nations|accessdate=26 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202034453/https://publicadministration.un.org/egovkb/en-us/Data/Country-Information/id/64-Georgia-Country|archive-date=2 February 2017|df=dmy-all}}</ref> |{{decrease}} 68.3%|| 61||193 |- |align="left"|[[Индекс на социјален напредок]] 2017<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.socialprogressimperative.org/countries/GEO/|title=Social Progress Index|publisher=The Social Progress Imperative|accessdate=18 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170311221701/http://www.socialprogressimperative.org/countries/geo/|archive-date=11 March 2017|df=dmy-all}}</ref> |{{increase}} 66.9%|| 53 ||160 |- |align="left"|[[''World Justice Project'']] 2018<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://data.worldjusticeproject.org/#/groups/GEO|title=The Rule of Law Index 2018|publisher=World Justice Project|accessdate=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429071718/http://data.worldjusticeproject.org/#/groups/GEO|archive-date=29 April 2015|df=dmy-all}}</ref> |{{decrease}} 66.4%|| 38 ||113 |- |align="left"|[[Индекс на слободата на печатот]] 2018<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rsf.org/en/ranking|title=2018 World Press Freedom Index|publisher=Reporters without borders|accessdate=27 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201195036/https://rsf.org/en/ranking|archive-date=1 February 2017|df=dmy-all}}</ref> |{{increase}} 66.1%|| 61 ||180 |- |align="left"|[[Good Country Index]] 2017<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://goodcountry.org/index/overall-rankings#GEO|title=The Good Country Index 2017|publisher=Simon Anholt|accessdate=18 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504082202/https://goodcountry.org/index/overall-rankings#GEO|archive-date=4 May 2017|df=dmy-all}}</ref> |{{decrease}} 65.0%|| 57 ||163 |- |align="left"|[[Индекс на човековиот развој]] 2018<ref name="HDI"/> |{{increase}} 63.0%|| 70 ||189 |- |align="left"|[[Индекс на мрежно поврзување]] 2016<ref name="NRI">{{Наведена мрежна страница|url=http://reports.weforum.org/global-information-technology-report-2016/networked-readiness-index/|title=Networked Readiness Index 2016|publisher=World Economic Forum|accessdate=21 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221235737/http://reports.weforum.org/global-information-technology-report-2016/networked-readiness-index/|archive-date=21 December 2016|df=dmy-all}}</ref> |{{increase}} 58.2%|| 58 ||139 |- |align="left"|[[Legatum Prosperity Index]] 2017<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.prosperity.com/rankings|title=The Legatum Prosperity Index 2017|publisher=Legatum Institute Foundation|accessdate=18 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171218094656/http://www.prosperity.com/rankings|archive-date=18 December 2017|df=dmy-all}}</ref> |{{steady}} 43.6%|| 84 ||149 |- |align="left"|[[Извештај за глобалниот гендерски развој]] 2017<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://reports.weforum.org/global-gender-gap-report-2017/dataexplorer/|title=The Global Gender Gap Report 2017|publisher=World Economic Forum|accessdate=18 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216040016/http://reports.weforum.org/global-gender-gap-report-2017/dataexplorer/|archive-date=16 December 2017|df=dmy-all}}</ref> |{{decrease}} 34.7%|| 94 ||144 |} {{среди}} == Галерија == <center> <gallery> File:DSCN3638.jpg| Планински пејзаж. File:JvariAugust2008.jpg|Манастир Џвари од 4 век. File:Gremi.jpg| Греми. File:Ananuridc.jpg| Ананури, тврдина и црква. File:Gagra. Аbkhazia.jpg| Гагра. File:VittfarneGeorgien 155.jpg| Северна Грузија File:Kutaisi - Bagrati.jpg|Црква на Крал Баграт од 11 век </gallery> </center> == Наводи == {{наводи}} == Додатни информации == * Braund, David (1994) ''Georgia in Antiquity: a History of Colchis and Transcaucasian Iberia 550 BC – AD 562'' Clarendon Press, Oxford ISBN 0-19-814473-3 * Brook, Stephen ''Claws of the Crab: Georgia and Armenia in Crisis'' * Burford, Tim ''Bradt Guide: Georgia'' * Goldstein, Darra ''The Georgian Feast: the Vibrant Culture and Savory Food of the Republic of Georgia'' * Karumidze, Zurab & Wertshtor, James V. ''Enough!: The Rose Revolution in the Republic of Georgia 2003'' * Kurtsikidze, Shorena & Chikovani, Vakhtang, ''Ethnography and Folklore of the Georgia-Chechnya Border: Images, Customs, Myths & Folk Tales of the Peripheries,'' Munich: Lincom Europa, 2008 * ''Lonely Planet World Guide: Georgia, Armenia and Azerbaijan'' * Nasmyth, Peter ''Georgia: In the Mountains of Poetry'' * Rosen, Roger ''Georgia: A Sovereign Country in the Caucasus'' * Russell, Mary ''Please Don't Call It Soviet Georgia: a Journey Through a Troubled Paradise'' * Shelley, Louise; Scott, Erik & Latta, Anthony, eds. ''Organized Crime and Corruption in Georgia'' Routledge, Oxford. * Steavenson, Wendell ''Stories I Stole'' == Поврзано == * [[Тбилиси]] * [[Абхазија]] * [[Јужна Осетија]] * [[Грузиски јазик]] * [[Грузијци]] * [[Кавказ]] == Надворешни врски == {{sisterlinks}} ;Влада * [http://www.president.gov.ge/?l=E&m=0&sm=0 Претседател на Грузија] * [http://www.government.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=1 Влада на Грузија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110427091847/http://www.government.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=1 |date=2011-04-27 }} * [http://www.mfa.gov.ge/ Министерство за надворешни работи на Грузија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081108001143/http://mfa.gov.ge/ |date=2008-11-08 }} * [http://www.tourism.gov.ge/ Оддел за туризам на Грузија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090105162200/http://www.tourism.gov.ge/ |date=2009-01-05 }} * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-g/georgia.html Шеф на држава и кабинет] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130624094841/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-g/georgia.html |date=2013-06-24 }} ;Општо * {{CIA World Factbook link|gg|Грузија}} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/georgia.htm Грузија на UCB] * {{dmoz|Regional/Asia/Georgia}} * [http://tec.army.mil/georgia/index.html Топографски карти на Грузија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081009125645/http://tec.army.mil/Georgia/index.html |date=2008-10-09 }} * [http://www.library.illinois.edu/spx/webct/nationalbib/georgiaintro.htm Издаваштво и национална библиографија на Грузија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100405050620/http://www.library.illinois.edu/spx/webct/nationalbib/georgiaintro.htm |date=2010-04-05 }} ;Вести * [http://alertnet.org/db/crisisprofiles/GG_OSS.htm?v=in_detail Грузија, Осетија и Абхазија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090610071936/http://alertnet.org/db/crisisprofiles/GG_OSS.htm?v=in_detail |date=2009-06-10 }} * [http://georgiandaily.com/ Georgian Daily] * [http://www.georgiatimes.info/ Georgia Times] {{Грузија}} {{Држави на Европскиот континент}} {{Азија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Грузија| ]] [[Категорија:Држави во Југозападна Азија]] [[Категорија:Држави во Европа]] [[Категорија:Закавказје]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1991 година]] [[Категорија:Држави во Азија]] [[Категорија:Републики]] 94odgaa8r8xd81ey12wdxtsyeq5auqs 0 5559 5583371 5549119 2026-06-27T16:33:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583371 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Вруток | слика = Поглед на Вруток.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Вруток | општина = {{општинскигрб|Општина Гостивар}} | регион = {{грб|Полошки Регион}} | област = [[Полошка Котлина|Горен Полог]] | население = 640 | година = 2021 | поштенски број = 1231 | повикувачки број = 042 | надморска височина = 620-710 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=46 | lat_sec=6 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=50 | lon_sec=20 | слава = | мрежно место = | карта = Вруток во Општина Гостивар.svg }} '''Вруток''' — село во [[Општина Гостивар]], во областа [[Полошка Котлина|Горен Полог]], во околината на градот [[Гостивар]]. Познато по изворот на реката [[Вардар]], истоимената [[ХЕ „Вруток“|хидроцентрала]] и специјализираните рибни ресторани. Денес, Вруток претставува една современа селска населба со огромен потенцијал за еколошки туризам. Во вруточките рибници за првпат била створена „златната пастрмка“, а подоцна и „сребрената“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=B2EAD7A891E8ED4CA51E7943642506D9|title=Лососот ќе почека за да плива во македонските рибници|last=Кипроски|first=Киро|date=19 август 2011|work=|publisher=Утрински Весник|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=2012-04-24}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> До 2004 година, Вруток бил административно седиште на [[Општина Вруток|истоимената општина]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Поглед кон Вруток.JPG|мини|300п|лево|Поглед на селото Вруток]] [[Податотека:Изворите на Вардар.JPG|мини|лево|300п|Изворите на [[Вардар]]]] Името Вруток е добиено по самиот извор на Вардар. Зборот Вруток значи '''врело''', односно ''извор''.<ref name=":0" /> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во јужниот дел на територијата на [[Општина Гостивар]], недалеку од самиот град [[Гостивар]] на југозапад.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=63}}</ref> Селото е ридско, чии куќи се издигаат на надморска височина од 620 до 710 метри. Од градот Гостивар, селото е оддалечено околу седум километри.<ref name="енциклопедија" /> Вруток лежи во југозападниот дел на [[Полошката котлина|Полошката Котлина]], на самиот извор на најголемата македонска река [[Вардар]]. Во минатото селото било познато по своите чешми од кои населението се снабдувало со вода. Тие биле: Вардарска, Кладенец, Долномаалска, Чешмиште, Ѓункоец, Селска Чешма и други. Другите чешми се наоѓале подалеку од селото, од кои најпознати се: Глаа Вардар, Шапатинец, Ласкоравен, Јоаноа Чешма, Маџоски Извори, Мариќеец, Јанче-извор, Бигорно Изворче, Студен Извор и Еѓупечка Чешма.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Полог|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=САНУ|year=1976|isbn=|location=[[Белград]]|pages=229-232}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Мрамор, Равјане, Завој, Долно Поле, Ридоој, Облаче, Горно Поле, Лаг, Шавар, Селиште, Шапатинец, Задцрква, Пуштињиште, Маџоски Лагој, Лазој, Рупа, Бранкоа Нива, Долје, Господска Нива или Мелца, Бигор, В’лчин дол, Осој, Бојчиница, Присој, Краста, Садои, Црвеники, Црн Камен, Баба и Старец, Корииче, Плоча, Мариќеец, Душка Стеница, Стог, Горно Изгорено, Деде-бег, Зендел-бег, Горна и Стара Корија.<ref name=":0" /> Вруток е типична селска населба од збиен тип. Поделено е на седум маала. Пет маала го сочинуваат главниот дел на селото. Тоа се Горно или Маџоско, Срејно или Рупадок, Долно, Ѓаковско и Шееско Маало. Шесто маало е Прекувардарското Маало, кое лежи источно од главниот селски пат. Името го добило според тоа што се наоѓа на другата, десна страна од Вардар. Седмо е Баба Мусино Маало, кое се наоѓа североисточно од главниот селски дел, крај патот [[Гостивар]]-[[Кичево]]-[[Охрид]].<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Куќа во Вруток.jpg|мини|300п|десно|Стара куќа во селото]] Поради доброто земјиште, питката вода, густите шуми и местоположба заштитена од ветришта, селото Вруток се создало доста рано. Староста на селото се потврдува во пишани извори, народната традиција и остатоците од старини.<ref name=":0" /> Првото споменување на Вруток е во [[хрисовул]]а (златна була или печат) на српскиот крал [[Стефан Урош II Милутин]] од 1300 година, даден на [[Скопје|скопскиот]] [[Виргински манастир]]. Селото е споменато и во периодот од 1337-1346 година. Тогаш тетовскиот манастир „Св. Богородица“ во атарот на селото имал ниви, ливади и воденици.<ref>''Гласник српског ученог друштва, XV, 224''</ref>.<ref name=":0" /> Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од нахијата Калканделен (Nahiye-I Kalkandelen) и имало 42 семејства, 2 неженети и 4 вдовици, сите христијани.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр. 341</ref> Друг податок е зачуван и во списите на Мехмет-паша. Тука се наведува дека во [[1608]] година се споменуваат воденици.<ref>''Х . Калеши и М. Мехмедовски: Три Вакуфнами на Качаникли Мехмед-паша. Институт за национална историја Скопје, 1958. стр. 57''</ref> Во скопскиот манастир [[Црква „Св. Андреја“ - Матка|Матка]] се наведува дека вруточани давале прилози за манастирот.<ref>{{наведена книга|last=Афанасий Матвеевич Селищев|title=Македонские кодики XVI-XVIII веков: очерки по исторической этнографии и диалектологии Македонии|publisher=Македонского научного института|date=1933}}</ref> Првобитно село се наоѓало во долината на потокот '''Мелца''' на југоисток и [[Вардар]] на северозапад. Тоа место се нарекува [[Селиште (Вруток)|Селиште]] и денес претставува регистрирано археолошко наоѓалиште.<ref name="АрхеоКарта" /> Се смета дека во некои дејствија за време на турското ропство Вруток е раселен. Од старото македонско население преостанало само едно семејство, кое подоцна преминало на левата страна од Вардар и таму го основало денешното село.<ref name=":0" /> Вкупно 9 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:ХЕЦ „Вруток“.jpg|мини|десно|300п|На влезот во селото се наоѓа [[ХЕЦ „Вруток“|хидроцентралата „Вруток“]], една од трите на [[ХС „Маврово“]]]] Атарот на селото зафаќа простор од 10,9&nbsp;км², при што преовладуваат шумите со површина од 621,9 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 243,9 хектари, а на пасиштата само 27,6 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Врз основа на составот на атарот селото Вруток има полјоделско-шумарска функција. Во селото работат продавници и угостителски објекти, а во минатото имало посебна земјоделска задруга.<ref name="енциклопедија" /> Во селото работи [[ХЕЦ „Вруток“|хидроцентралата „Вруток“]], дел од [[ХС „Маврово“|хидросистемот „Маврово“]], која во времето на Југославија го носела името ХЕЦ „Тито“.<ref name="енциклопедија" /><ref>Ј.П. Електростопанство на Македонија, 50 години македонско електростопанство, Скопје, 1995;</ref> Има моќност од 150 [[Ват|MW]].<ref>[http://www.esmak.com.mk esmak.com.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080421212351/http://www.esmak.com.mk/ |date=2008-04-21 }}, Ј.П. Електростопанство на Македонија, Скопје, пребарано на 28 август 2010</ref> Вруток е село на рибници и рибни ресторани. Првиот [[рибник]] за одгледување [[калифорниска пастрмка]], кој е со капацитет од 200 тони, бил изграден во 1962 година и денес годишно произведува над 100 тони риба. Во последните години се изградени уште четири рибници. Вкупното годишно производство на сите рибници достигнува над 200 тони и целосно се пласира на домашниот пазар. Во последните години во Вруток, на повеќе привлечни локации, покрај култниот ресторан „Панорама“, изградени се и рестораните „Кај Симе“, „Бигор“, „Златна пастрмка“ и „Бурими“ (што значи „Извори“), каде што се приготвува вруточката пастрмка, кои се добро посетени. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1141 |1953|1405 |1961|1385 |1971|1345 |1981|1258 |1991|303 |1994|1126 |2002|1127 |2021|640 }} Според податоците на поручник Скалон од рускиот конзулат во Битола во [[1867]]-[[1868]] година во Вруток има 30 чисто христијански куќи. Постепено во селото започнуваат да се населуваат и Албанци и според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Вруток живееле 784 жители, од кои 460 жители Македонци христијани, 300 [[Албанци]] муслимани и 24 [[Роми]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_27.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“, София, 1902, стр. 213.]</ref> Според секретарот на Бугарската егзархија [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Вруток имало 480 [[Македонци]] под врховенството на егзархијата и во него работело егзархиско училиште.<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 124-125.</ref> Една година подоцна во [[1906]], се дознава дека 24 од 69 христијански куќи во селото биле [[Пеќска патријаршија|патријаршистички]].<ref>Георгиев, Величко, Стайко Трифонов, История на българите 1878 - 1944 в документи, том 1 1878 - 1912, част втора, стр. 300.</ref> Според [[Афанасиј Селишчев]] во [[1929]] година Вруток е центар на општина со четири села во Горнополошкиот срез и има 162 куќи со 938 жители.<ref>Селищев, Афанасий. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. - София, 1929, стр. 25.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 450 [[Македонци]] и 450 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Вруток е големо село. Во 1961 година селото броело 1.386 жители, од кои 820 биле Албанци, 513 Македонци и 35 Турци. Во 1994 година, бројот се намалил и тоа на 1.126 жители, од кои 835 биле Албанци, а 288 Македонци.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во селото Вруток, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема целосни податоци.{{efn|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да замат учество (го бојкотираа) во Пописот.|name="Попис1991"}} Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 1.127 жители, од кои 276 Македонци, 846 Албанци, 3 Срби и 2 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=12 јуни 2023}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 640 жители, од кои 203 [[Македонци]], 369 [[Македонски Албанци|Албанци]], 9 [[Македонски Турци|Турци]], 2 останати и 56 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Срби ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | '''1.141''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 570 | 760 | 16 | 23 | 36 | — | '''1.405''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 513 | 820 | 39 | 10 | 3 | — | '''1.385''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 442 | 882 | 9 | 7 | 5 | — | '''1.345''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 363 | 886 | 2 | 4 | 3 | — | '''1.258''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 274 | 27 | 0 | 2 | 0 | — | '''303''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 288 | 835 | 0 | 1 | 2 | — | '''1.126''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 276 | 846 | 0 | 3 | 2 | — | '''1.127''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 203 | 369 | 9 | 0 | 2 | 56 | '''640''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Според етнографските истражувања на познатиот етнограф [[Јован Трифуноски]], кој и самиот е од Вруток, во селото постојат пет групи на население. Првата се православните Македонци, втората се [[Македонци муслимани|Македонците муслимани]], трета се исламизирани и албанизирани Македонци, четврта се муслиманските Албанци, додека петта група се Турците. Денес, сите овие се претопени во две основни групи и тоа Македонци и Албанци.<ref name=":0" /> Македонското православно население се староседелци во селото. Турските семејства, кои биле дојдени од Мала Азија се преселиле во Гостивар, додека Албанците се доселеници од Албанија. Преостанатите се претопиле во Албанци. Според истражувањата од 1946 година, родови во селото се:<ref name=":0" /> * '''Македонски родови:''' **'''Староседелци:''' ''Љуљковци'' (5 к.), се делат на ''Трифуновци'' (од кои е [[Јован Трифуноски]]), ''Исајловци'' и ''Серафимовци''. Имаат иселеници во [[Скопје]] (едно семејство) и во [[Белград]] (едно семејство); ''Динговци'' (1 к.), гранка се од родот Љуљковци; ''Јандровци'' (1 к.), гранка се од родот Љуљковци; ''Лешовци'' (18 к.), имаат иселеници во [[Лешница (Гостиварско)|Лешница]] (едно семејство), [[Тетово]] (две семејства) и во [[Скопје]] (едно семејство); ''Маџовци'' (11 к.), имаат иселеници во [[Лесковац]] (две семејства); ''Божиновци'' (9 к.), имаат иселеници во [[Скопје]] (едно семејство); ''Радевци'' (8 к.), имаат иселеници во [[Лесковац]] (едно семејство); **'''Доселеници:''' ''Анковци'' (3 к.), стари доселеници од областа [[Порече]]; ''Ѓаковци'' (16 к.), доселени се од околината на [[Ѓаковица]], и се делат на ''Шукаревци'', ''Димовци'', ''Серафимовци'' и ''Ќипровци''. Имаат иселеници во [[Лесковац]] (едно семејство); ''Аџиовци'' (6 к.), доселени се од селото [[Врбен]], [[Горна Река]]. Имаат иселеници во [[Софија]] (шест семејства); ''Даниловци'' (6 к.), доселени се од селото [[Ново Село (Полошко)|Ново Село]]. Имаат иселеници во [[Скопје]] (две семејства) и во [[Љубљана]] (едно семејство); ''Јосифовци'' (1 к.), доселени се од селото [[Лешница (Гостиварско)|Лешница]], каде биле староседелци, овде се доселил домазет; ''Мерџановци'' (1 к.), доселени се од [[Врбен]], [[Горна Река]]. Од каде избегале од крв двајца браќа, Максим и Атанаско. Максим во Вруток имал син Мерџан, по кого родот го носи името ''Мерџановци'' или ''Мерџанои''. Имаат иселеници во [[Сушица (Гостиварско)|Сушица]]; ''Сиљановци'' (2 к.), доселени се однекаде. Имаат иселеници во [[Белград]] (две семејства); ''Билбиловци'' (2 к.), доселени се од [[Печково]], таму им се род ''Игњовци'', подалечно потекло имаат од [[Љура]] во [[Албанија]]; ''Микаил'' (1 к.), потекнуваат од домазет доселен од [[Церово (Гостиварско)|Церово]], каде биле староседелци, и припаѓале на родот ''Богдановци''; ''Бежовци'' (1 к.), потекнуваат од домазет кој дошол од селото [[Сретково]], каде биле староседелци; ''Шукаревци'' (1 к.), потекнуваат од предокот Змејко, кој дошол како домазет од [[Беловиште (Гостиварско)|Беловиште]], каде биле староседелци и припаѓале на родот ''Меновци''. * '''Торбешки родови:''' **'''Доселеници:''' ''Ќамиловци'' (2 к.), доселени се од селото [[Велебрдо]], [[Долна Река]]. Брачни врски одржуваат со [[Албанци]]те, а дома зборуваат на македонски и албански јазик. * '''Исламизирани и албанизирани македонски родови:''' **'''Староседелци:''' ''Дурмишовци'' (6 к.), ''Фидановци'' (6 к.), ''Бајрамовци'' (3 к.), потекнуваат од православни родови, кои во ова село најпрво се исламизирале, и станале [[Македонци муслимани|Торбеши]], па потоа се албанизирале. Порано зборувале само на македонски, додека сега дома зборуваат само на албански. Од ''Бајрамовци'' има иселеници во [[Гостивар]] (две семејства). **'''Доселеници:''' ''Џаферовци'' (1 к.), доселени се од [[Дримкол|Дебарски Дримкол]] како Торбеши, но во Вруток мешајќи се со Албанците се поалбанчиле. Имаат иселеници во [[Лакавица (Гостиварско)|Лакавица]]; ''Гуљамчевци'' (6 к.), и тие се доселени како Торбеши од некое село во [[Голо Брдо]], но мешајќи се со Албанците од Вруток се поалбанчиле. * '''Албански родови:''' **'''Доселеници:''' ''Зиберовци'' (4 к.), доселени се од Калиса во [[Албанија|Северна Албанија]], доселени се кон крајот на ХVIII век. Имаат иселеници во [[Турција]] (едно семејство); ''Нурчевци'' (5 к.), доселени се од околината на [[Пешкопеја]]; ''Мерсимовци'' (5 к.), исто потекло како и родот Зиберовци. Имаат иселеници во [[Гостивар]] (едно семејство) и во [[Турција]] (едно семејство); ''Церјани'' (3 к.), доселени се од [[Церани]] во [[Калиса]], Северна Албанија; ''Абазовци'' (10 к.), доселени се од [[Радомир]] во [[Калиса]], Северна Албанија; ''Мудовци'' (3 к.), исто место на потекло како и родот Абазовци; ''Оломановци'' (4 к.), доселени се од областа [[Матија|Мат]], Северна Албанија; ''Исеновци'' (1 к.), доселени се од исто место како и Абазовци и Мудовци; ''Рустановци'' (2 к.) и ''Суљовци'' (2 к.), потекнуваат од ист предок, доселени се од [[Калиса]] или [[Љума]], Северна Албанија; ''Велиовци'' (3 к.), ''Ракиповци'' (2 к.), ''Веаповци'' (3 к.) и ''Ганиои'' (5 к.), доселени се од [[Радомир]], [[Калиса]], Северна Албанија; ''Зитои'' (1 к.), доселени се од [[Речане]]; ''Реџеповци'' (2 к.), доселени се од околината на [[Пешкопеја]]. * '''Турски родови:''' **'''Доселеници:''' ''Баба Мусовци'' (4 к.), доселени се од [[Мала Азија]], од старината најпрво се населиле во [[Коџаџик]], па од таму дошле во Вруток. Брачни врски одржуваат со [[Турци]]те од [[Гостивар]]. Имаат иселеници во [[Гостивар]] (четири семејства). === Иселеништво === Во минатото имало иселување од селото, а поединечните иселувања, се прикажани кај родовските гранки.<ref name=":0" /> Според последниот попис, особено е забележливо иселувањето на албанското население. == Општествени установи == * [[ОУ „Лирија“ - Вруток|Основно училиште „Лирија“]], централно основно училиште во селото * Амбуланта * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|1231]]) * Дом на културата <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Vrutok, školo, stara.jpg|Балистички клас во [[ОУ „Лирија“ - Вруток|ОУ „Лирија“]] (тогашно ОУ „Анастас Пандели“), учебна година 1942/43 Податотека:Игралиште во Вруток.jpg|Спортско игралиште Податотека:Пошта во Вруток.jpg|Поштата Податотека:Амбуланта во Вруток.jpg|Амбулантата Податотека:Управна зграда во Вруток.jpg|Дом на културата </gallery> == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Вруток било село во [[Гостиварска нахија|Гостиварската нахија]] на [[Тетовска каза|Тетовската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото се наоѓа во рамките на [[Општина Гостивар]], која била значително проширена со [[Административна поделба на Македонија|територијалната поделба]] на Македонија во 2004 година. Претходно селото било административно седиште на [[Општина Вруток|истоимената]] општина. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Гостивар. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Вруток, во која покрај Вруток се наоѓале Дуф, Ново Село, Орќуше, Печково, Равен и Речане. Во периодот 1950-1952 година, селото било седиште на тогашната истоимена општина во која влегувале селата Вруток, Мердита, Печково и Равен. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 526 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 988 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.025 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/20-687|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612162028/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/20-687|archive-date=2023-06-12|dead-url=|accessdate=12 јуни 2023|title=архивска копија|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|108}}</ref> * [[Бигор (Вруток)|Бигор]] — средновековна некропола; * [[Лазови (Вруток)|Лазови]] — средновековна црква и некропола; и * [[Селиште (Вруток)|Селиште]] — средновековна населба. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Вруток|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — главна селска црква; и * [[Црква „Св. Мина“ - Вруток|Црква „Св. Мина“]] — манастирска црква. ;Џамии<ref name="верски објекти" /> * [[Џамија (Вруток)|Џамија]] — селска џамија. ;Други исламски објекти * [[Бектешко теќе (Вруток)|Бектешиско теќе]] и * [[Шелериско теќе (Вруток)|Шелериско теќе]]. ;Споменици * Споменик на [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] ;Реки * [[Вардар]] — најголемата македонска река извира во селото <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Црква „Св. Мина“ - Вруток 4.jpg|Манастирската црква „Св. Мина“ Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Вруток.jpg|Главната селска црква „Св. Архангел Михаил“ Податотека:Споменик во Вруток 2.jpg|Споменик за НОБ во селото, дело на [[Глигор Чемерски]] Податотека:Џамија во Вруток.jpg|Џамијата во селото </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Вруток * [[Саве Трајчев Арсенов]] — македоно-одрински ополченец, 46-годишен, 1 чета на 2 скопска дружина, носител на орден „[[За храброст]]“ IV степен<ref>„Македоно-одринското опълчение 1912-1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 53-54.</ref> * [[Јаков Змејковиќ]] (1840-1913) — даскал; * [[Јован Ф. Трифуноски]] (1914 – 1997) — еден од најпознатите македонски и српски антрополози; * [[Саво Јаневски]] (1923-2007) — првоборец и носител на Партизанска споменица 1941; * [[Незир Незири]] (р. 1924) — македонски учител и политички деец; * [[Магда Крајова]] (р.1924) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]. * [[Вера Аврамовска]] (р. 1926) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Младен Србиновски]] (р. 1958) — македонски писател. <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Гробишта во Вруток.jpg|Гробишта во селото Податотека:Поглед во Вруток.jpg|Сретселото Податотека:Fish Restaurant Burimi (Извор) in Vrutok 11.JPG|Рибен ресторан „Извори“ („Бурими“) во близина на самите извори на Вардар </gallery> == Поврзано == * [[Општина Гостивар]] * [[Гостивар]] * [[Горен Полог]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{notelist}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Vrutok}} {{Општина Гостивар}} [[Категорија:Вруток| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Гостиварски села]] [[Категорија:Села во Општина Гостивар]] 43626y1xlki3w92qy4pwm6dqvtwv17y 0 6253 5583508 5565904 2026-06-28T04:54:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583508 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Горна Џумаја | native_name = Благоевград | native_name_lang = bg | image_skyline = [[File:Blgizgled.jpg|thumb|Панорама на градот]] | imagesize = {{#if:{{{imagesize|}}}|{{{imagesize}}}|270x220px}} | image_flag = [[File:Emblem of Blagoevgrad.svg|thumb|Грб на Општина Горна Џумаја]] | flag_size = 100x100px | image_seal = | seal_size = 100x100px | pushpin_map = {{#if: {{{lat_deg<includeonly>|</includeonly>}}} | Бугарија }} | pushpin_mapsize = 270px | pushpin_map_caption = <!-- Wedge secondary map in box after pushpin map --> {{#if: {{{image_map|}}} | </small></td></tr><tr class="mergedrow"> <td colspan=2 style="text-align:center;"> {{hidden begin |titlestyle=height:auto; padding-right:2em; |border=line |title={{{map_caption|Местоположба во областа}}} }} {{{image_map|}}} {{hidden end}} }} | latd = {{{lat_deg|<noinclude>41</noinclude>}}} |latm = 45{{{lat_min|}}} |lats = |latNS = | longd = {{{lon_deg|<noinclude>23</noinclude>}}} |longm = 25{{{lon_min|}}} |longs = |longEW = | coordinates_display = inline,title | coordinates_format = dms | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type2 = област | subdivision_name2 = [[Благоевград|Благоевград (област)]] | subdivision_type3 = општина | subdivision_name3 = [[Благоевград|Горна Џумаја (општина)]] | established_date = {{{established_c<includeonly>|</includeonly>}}} | established_date1 = {{{established_m<includeonly>|</includeonly>}}} | established_date2 = {{{established_v<includeonly>|</includeonly>}}} | leader_title = Градоначалник | leader_name = Методи Баjкушев | area_urban_km2 = 28,91 | area_blank1_title = {{#if: {{{area_municipality<includeonly>|</includeonly>}}} | Општина }} | area_blank1_km2 = 620.12 | elevation_m = 360 | population_footnotes = {{#ifeq: {{{population_as_of}}} | 2011 |<ref name=census01>{{наведена книга |title=Фактична состојба на населението и домовите во Бугарија според пописот од 1 февруари 2011 г. |publisher=Ethnic composition, all places: 2011 census |url=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-ethnic-loc2011.htm |access-date=2020-02-03 |archive-date=2024-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240908091015/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-ethnic-loc2011.htm |url-status=dead }}</ref> }} | population_total = 70.881 (2011) | population_as_of = {{{population_as_of|}}} | population_density_km2 = auto | population_density_urban_km2 = auto | population_density_rural_km2 = auto | population_density_metro_km2 = auto | population_blank1_title = Општ. | population_blank1 = 77.441 (2011) | population_density_blank1_km2 = auto | population_density_blank2_km2 = auto | demographics1_title1 = Население | demographics1_title2 = Површина (км<sup>2</sup>) | timezone1 = [[источноевропско време|EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[источноевропско летно време|EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = [[Поштенски број|Пошт. бр.]] | postal_code = 2700 | area_code_type = [[Повикувачки број|Повик. бр.]] | area_code = 073 | registration_plate = E }} '''Горна Џумаја''' (од 1950 г. офиц. '''Благоевград''') — [[град]] во [[Пиринска Македонија]], Југозападна [[Бугарија]], седиште на [[Благоевград (област)|Благоевградската Област]] (Горноџумајска Област). До [[1950]] година, градот и официјално го носел името Горна Џумаја, а името Благоевград го добива во 1950 г. во чест на [[Димитар Благоев|Димитар Благоев - Дедото]], социјалист од [[Загоричани]], [[Костурско]], кој е еден од основачите на социјалистичкото движење и партија во [[Бугарија]]. == Потекло на поимот == Името ''Џумаја'' потекнува од турскиот збор „c''uma“'' што во превод значи „''петок“'', т.е. пазарниот ден на градот. == Географија == [[Податотека:Blagoevgrad.Downtown.jpg|алт=|лево|мини|Плоштадот „Георги Измирлиев - Македончето“]] Благоевград се наоѓа во долината на реката [[Струма]], во северниот дел на [[Пиринска Македонија]]. Преку градот тече реката Бистрица ([[Благоевградска Бистрица]]). Сместен е во Горноџумајската Колтина, на 360 метри надморска височина помеѓу планините [[Рила]] и Влаина, а во неговата близина се издига и [[Пирин Планина]]. Оддалечен е 27 километри источно од македонско-бугарскиот граничен премин „Делчево“ и 39 километри од градот [[Делчево]]. Се наоѓа на 100 километри јужно од главниот град на државата, [[Софија]]. == Историја == Во античкиот период, на местото на денешниот град Горна Џумаја, во IV век п.н.е. постоел тракискиот град [[Скаптопара]] (Σκαπτοπάρα). [[Податотека:Varosha,_Blagoevgrad.jpg|мини|Маалото Варош|алт=|лево]]Во средината на XVII век, овој регион го посетува османлискиот патописец [[Евлија Челебија]], којшто запишал дека гратчето ''Орта Џума'' има 200 куќи покриени со ќерамиди, голема џамија со многу верници, 80 дуќани и многу минерални извори. Во 30-тите години на XIX век, Горна Џумаја го посетил и францускиот геолог Ами Буе, којшто го опишува како град со 3.000 до 4.000 жители. Џамиите се доказ дека покрај [[Бугари]]те,<ref name=":0" /> имало доста [[Турци]] и [[Помаци]]. Исто така, градот го нарекува ''Шума'' (од „шума“ - гора). Во 1844 година, по издавањето на султанскиот ферман, во маалото Варош е осветена црквата „Воведение на Пресвета Богородица“, доградена и зографисана во наредните 50 години. Рускиот патописец [[Виктор Григорович]] на пат од Мелник за Рискиот манастир, го посетува градот и го споменува во неговата книга „Опис на патувањето низ Европска Турција“. {| class="wikitable" |„ |...откако го оставив селото Семитли, влегов во долина украсена од гратчето Џумаја на реката Струма. Ноќта на поминав со неговите гостопримливи жители. Џумаја има една црква „Воведените на Пресвета Богородица“ и неголемо училишт<span class="reference" id="cite_ref-7"></span>е. |“ |} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] кон крајот на ХІХ век, Горна Џумаја има 6 440 жители од кои 4 500 [[Турци]], 1 250 [[Македонци]],<ref name=":0">{{БИМ}}</ref> 250 [[Власи]], 200 [[Роми]], 180 [[Евреи]] и 60 [[Грци]].<ref name="Кънчов">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_19.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 191.]</ref> По завршувањето [[Балкански војни|Балканските војни]] и [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор]], градот како и целиот регион влегува во границите на [[Бугарија]]. По 1913 година, голем дел од турското и другото муслиманско население се иселува, а на нивно место во градот се доселуваат бројни бегалски маси на Македонци од [[Егејска Македонија|Егејска]] и [[Вардарска Македонија]]. [[Податотека:The_Presentation_of_Virgin_Mary.jpg|мини|Црквата „Воведение на Пресвета Богородица“|алт=|лево]]Според Димитар Гаџанов, во 1916 година во Горна Џумаја имало околу 7.000 жители, од кои само околу 30 семејства биле Турци, (коишто до [[Балкански војни|Балканските војни]] сочинува мнозинска заедница во градот), 100 семејства Власи и мал дел Евреи и Роми.<ref>Гаджанов, Димитър Г. [http://www.promacedonia.org/bg_1916/bg_1916_2_13.htm#a2 Мюсюлманското население в Новоосвободените земи], во: Научна експедиция в Македония и Поморавието 1916, Военноиздателски комплекс „Св. Георги Победоносец“, Университетско издателство „Св. Климент Охридски“, София, 1993, стр. 244</ref> Во 1919 година излегува првиот весник во Горна Џумаја „Македонска солза“, а во 1920 година во градот се преместува Солунската гимназија, денес гимназија „Св. Кирил и Методиј“. Во 1925 година започнува темелното уредување на центарот на градот и подоцна се формира плоштадот „Македонија“ и неговите соседни улици. Во 1929 година, Горна Џумаја за првпат добива електрична енергија, прославена како национална радост и веселба на плоштадот. Во февруари 1933 година, во Горна Џумаја се организира првиот [[Голем македонски собор]] на Македонците-бегалци од сите страни на [[Македонија (регион)|Македонија]]. По повод 30-годишнината од [[Илинденско востание|Илинденското востание]], во градот е поставен Споменик на незнајниот македонски борец, кој потоа е разрушен во државниот удар во 1944 година.<ref>[https://web.archive.org/web/20170202050032/http://www.museumblg.com/downloads/Blagoevgrad_istoria_1.doc „История на днешен Благоевград“], преземено од www.museumblg.com на 16 март 2010 г.</ref> Во 1954 година кон градот се присоединува селото [[Грамада]], а по 1973 година и селото Струмско. Во 1955 година е поставен споменик на македонскиот револуционер [[Гоце Делчев]], висок 8 метра. [[Податотека:Blagoevgrad_Panorama_02.jpg|алт=Blagoevgrad Panorama 02.jpg|мини|Поглед на дел од градот]] == Население == Горна Џумаја е најголемиот град во [[Пиринска Македонија]] и петнаесетти град по големина во [[Бугарија]]. Според пописот од 2011 година, во Горна Џумаја живееле 70.881 жител.<ref name="nsi">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nsi.bg/nrnm/show9.php?sid=303&ezik=bul|title=Справка за населението на гр. Благоевград, общ. Благоевград, обл. Благоевград|accessdate=2018-02-04|lang=bg|archive-date=2018-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616155731/http://www.nsi.bg/nrnm/show9.php?sid=303&ezik=bul|url-status=dead}}</ref> На табелата е прикажан националниот состав на населението во градот: {| class="wikitable sortable" |'''националност''' |'''број''' |'''%''' |- |[[Бугари]] |62.674 |88,42 |- |[[Роми]] |1.813 |2,55 |- |[[Турци]] |123 |0,17 |- |други |684 |0,96 |- |не се самоопределиле |271 |0,38 |- |не одговориле |5.316 |7,49 |- |Вкупно |70.881 |100 |} Во градот и околината живеат голем број [[Македонци]], кои од страна на бугарската држава не се признаваат како посебна етничка заедница и голем дел од нив се запишуваат како Бугари.<ref name=":02" /> Во пописот од 1956 година, кога имало можност за самоопределување на македонски народ, вкупно '''52,18 %''' од населението во Горноџумајската околија се декларирале како Македонци.<ref>[http://www.imir-bg.org/imir/books/malcinstvena%20politika%20na%20BKP.pdf Улрих Бюксеншютц - „Малцинствената политика в България. Политиката на БКП към евреи, роми, помаци и Турци (1944-1989)“, стр. 5] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130520194244/http://www.imir-bg.org/imir/books/malcinstvena%20politika%20na%20BKP.pdf|date=2013-05-20}} ''До днес не e ясно, дали в България има значим брой хора, които се чувстват като “Македонци”, макар резултатите от преброяването през 1956 г. да посочват техния брой на почти 200000 (виж табл. 5). Тези резултати обаче са грубо фалшифицирани - в онова време върху населението на Пирин планина се упражнява масивен натиск да се признаят за “Македонци”.''</ref> На табелата е прикажан бројот на населението во Горна Џумаја за периодот 1934-2011: {| class="wikitable standard" !Година !1934 !1946 !1956 !1965 !1975 !1985 !1992 !2001 !2011 |- !Население |11.145 |16.007 |22.826 |34.177 |50.023 |65.065 |71.476 |71.144 |70.881 |} Последниве години градот бележи пад на населението и според пописот на Националниот статистички институт на Бугарија, по проценките од 31 декември 2018 година, во градот имало 69.178 жители.<ref>[http://www.nsi.bg/bg/content/2975/население-по-области-общини-местоживеене-и-пол Национален статистически институт]</ref> [[Податотека:Blagoevgrad-American_University.jpg|мини|Зградата на Американскиот универзитет во Бугарија]] == Култура == Во Горна Џумаја се наоѓаат два универзитета - Југозападниот и Американскиот. Во градот излегуваат весниците „Струма“ и „Вјара“ и единствениот македонски весник во Бугарија, месечникот „[[Народна Волја]]“. == Личности == * [[Катерина Трајкова Нурџиева]] ([[18 октомври]] [[1922]] - [[12 октомври]] [[2018]]) — македонски национален деец, борец и внука на [[Гоце Делчев]]. *[[Димитар Коштанов]] ([[18 март]] [[1879]] - [[21 мај]] [[1915]]) — македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, [[анархист]], член на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] и [[Гемиџии|гемиџија]]. *[[Веса Бараковска-Роза]] ([[18 март]] [[1922]] — [[29 јануари]] [[1944]]) — [[Македонци|македонска]] младинска работничка и прва партизанка од [[Пиринска Македонија|Пиринскиот дел на Македонија]] *[[Славејко Ангелов]] ([[1909]] — [[1961]]) — [[Македонци|македонски]] активист. Жртва на [[Комунизам|комунистичкиот]] режим во [[Бугарија]] *[[Чудомир Илиев|Чудомир Ефтимов Илиев]] ( [[1916]] — [[1995]]) — [[Македонци|македонски]] активист. Жртва на [[Комунизам|комунистичкиот]] режим во [[Бугарија]] *[[Бојка Вапцарова]] (1913 - 2003) – [[Публицистика|публицистка]], историчарка на литература, сопруга на [[Никола Вапцаров]] *[[Љубен Најденов]] ([[1930]] - [[1979]]) — македонски архитект *[[Теменуга Симовска]] (1925 - ) — Специјалист по орална хирургија, носител *[[Атанас Кирјаков]] — активист и борец за правата на македонското малцинство *[[Димитар Бербатов]] — бугарски фудбалер == Поврзано == * [[Горноџумајска Котлина]] * [[Горноџумајска Бистрица]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.blagoevgrad.info Портал на Горна Џумаја „Благоевград Инфо“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201118163004/http://blagoevgrad.info/ |date=2020-11-18 }} {{Градови во Бугарија}} {{Општина Горна Џумаја}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Горна Џумаја| ]] [[Категорија:Градови во Пиринска Македонија]] [[Категорија:Општина Горна Џумаја]] ituh1hh77skwb28ncp6d9resi0nr0is 0 6984 5583536 5220446 2026-06-28T06:51:41Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583536 wikitext text/x-wiki {{Infobox Coat of arms |name = Грб на Македонија |image = Coat of arms of North Macedonia.svg |image_width = 200 |middle = |middle_width = |middle_caption = |lesser = |lesser_width = |lesser_caption = |image2 = |image2_width = |image2_caption = |image3 = |image3_width = |image3_caption = |armiger = |year_adopted = [[2009]] |crest = |torse = |shield = |supporters = |compartment = |motto = нема |orders = |other_elements = |earlier_versions = [[File:Coat of arms of Macedonia (1946-2009).svg|150px]] <br />[[File:State Coat of arms of Macedonia.svg|left|150px]] <br />[[Податотека:Coat of arms of Macedonia (1944–1946).svg|left|150px]] |use = }} '''Грбот на Македонија''' (службено: '''Грб на Северна Македонија''') — официјалниот грб на државата. [[Грб]]от кој е во употреба, со мали модификации, уште од [[27 јули]] [[1946]] година кога е заменет грбот на [[Народна Република Македонија]], a на [[16 ноември]] [[2009]] е отстранета црвената петокрака од социјалистичкиот македонски грб. Македонскиот државен грб е еден од двата во [[Европа]] кои сè уште имаат [[Социјалистичка хералдика|социјалистички стил]] и се со пејзажен карактер, наместо историски. Другиот грб со пејзажен стил е [[Грб на Белорусија|грбот на Белорусија]]. Според сите меѓународни и домашни [[хералдика|хералдички]] стандарди ова не е грб туку [[амблем]], но и покрај тоа што е амблем, законот на Македонија го именува како грб. Во декември 2014 година, Владата на Македонија усвоила нов предлог-закон за државен грб на Македонија. Новиот предлог, според замислата, треба да го замени актуелниот пејзажен грб со златен штит со приказ на разгневен црвен лав. == Народна Република Македонија == [[Податотека:Coat of arms of Macedonia (1944–1946).svg|left|180px]] Грбот на Народна Република Македонија, донесен од второто вонредно заседание на Народното собрание на НР Македонија на 27 јули [[1946]] година во Скопје и бил дизајниран по урнек на другите социјалистички држави. Дизајнот се засновал на амблемот на [[СССР]] и му се припишува на [[Василие Поповиќ – Цицо]]. За разлика од другите социјалистички републики кои ги вклопиле историските грбови во новите амблеми, [[Македонија]] добила пејзажен дизајн, и со тоа потпаѓајќи во истата категорија со Народна Република [[Романија]], [[Босна и Херцеговина]], [[Црна Гора]] и [[Словенија]], како и [[Ерменска Советска Социјалистичка Република|Советска Ерменија]]. Грбот на Народна Република Македонија означувал симбол на слободата и братството на [[Македонци|македонскиот народ]] и богатството на македонската земја. Житното класје, плодовите на [[афион]]от и листовите [[тутун]] го претставуваат богатството на Македонија и разновидноста на нејзиното стопанство. Денес исфрлената [[Петокрака|петокрака ѕвезда]] ја симболизирала [[Македонија во Втората светска војна|Народноослободителната војна]] со која македонскиот народ ја добил слободата. Народниот мотив на лентата го изразува богатството и убавината на народниот бит. Во средината на полето се наоѓа планината [[Пирин]], најголемата македонска планина које била центар на [[Народно-ослободителната борба|народноосободителните војни]] во минатото, а реката која тече е реката Вардар, најпознатата Македонска река во Републиката. [[Пирин]] и [[Вардар]] истовремено го претставуват единството на сите делови на Македонија и идеалот на македонскиот народ за национално обединување. Сонцето го претставува слободниот и творечки живот во Македонија и симболот на [[Македонци|македонскиот народ]]. На везот на грбот на НР Македонија стои натписот „НР Македонија“ и формата на грбот е округлеста. == Социјалистичка Република Македонија == [[Податотека:State Coat of arms of Macedonia.svg|right|160px]] Грбот на [[Социјалистичка Република Македонија]] го заменил грбот на [[Народна Република Македонија]] и воедно останал државен грб на [[Република Македонија]] по осамостијувањето во [[1991]] година. Овој грб видно се разликува од грбот на Народна Република Македонија по дизајнот, боите и мотивите. Имено, планината [[Пирин]] која е претставена во грбот на Народна Република Македонија била заменета со планината [[Кораб]] и дизајнот на двете планини е различен, едната е пониска другата повисока. Понатака, симболот на [[Македонци]]те- сонцето, е изменето во дизајнот и така од првичните тенки 12 краци се создадени 8 подебели краци. Реката, везот, класјето, афионот и ѕвездата во двата грба остануваат исти со разлики во боите. За разлика од грбот на Народна Република Македонија каде во везот пишувало „НР Македонија“, во новиот грб на СР Македонија натписот го нема. Формата на грбот на СР Македонија е потесна одошто грбот на НР Македонија. Грбот на СР Македонија и Македонија имаат неколку верзии поврзани со боите и тоа е поради неофицијалната стандардизација на боите со законот за грб на Република Македонија и СР Македонија. == Република Македонија == [[File:Предлог-грб_на_Република_Македонија_2014.svg|thumb|160px|Предлог за хералдички грб од декември 2014 година.<ref>[http://vlada.mk/node/9799/ Владата усвои нацрт-закон за нов државен грб]</ref>]] До 2009 година, Македонија го користела стариот социјалистички грб, додека пак на [[16 ноември]] [[2009]] година е усвоен нов грб. Новиот грб е многу сличен со стариот социјалистички и разликата е во тоа што е тргната црвената [[петокрака]] од грбот. На 5 декември 2014 година, Владата на Република Македонија усвоила нацрт-закон за промена на грбот на Македонија. Според нацртот, грбот е составен од златен штит со приказ на разгневен црвен лав. Над штитот има ѕидна круна.<ref>[http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=D17F399A59B1274D80FC41831D09D456 Дневник - Ова е новиот грб на Република Македонија]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Предлогот за грб на Република Македонија е заснован на традицијата на грбови поврзани со Македонија, почнувајќи од илустрациите на Вилем Верланд (+1481) и грбовникот на Жером де Бара од 1581&nbsp;г., кој преку Стематографиите на [[Павао Ритер Витезовиќ|Витезовиќ]] (1694) и [[Христофор Жефарович|Жефарович]] (1741), ќе стане и земски грб на Македонија.<ref>[http://heraldika.org.mk/heraldry/heraldry-arms/state-coat-of-arms/predlog-nov-grb-republika-makedonija/ Владата го усвои предлогот за нов грб на Република Македонија]</ref> Златно - жолтата круна која е украсена со [[Охридски бисер|бисери]] и рубини треба да го симболизира републиканското уредување на државата. == Историски македонски земски грб == {{Главна|Македонски лав|Грбови на Македонија}} [[Податотека:Coat of arms of Macedonia 1620.jpg|десно|thumb|160px|Грб на Македонија од 1620.]] Грбот на Македонија првпат се појавува во [[Илирски грбовник|Илирскиот Грбовник]] од крајот на [[16 век]]. Ова збирка грбови го претставуваат основниот извор на балканската хералдика. Појавувањето на грбот на Македонија е поврзано со [[Петар Охмучевиќ]] од [[Дубровничка Република|Дубровничката Република]]. Дон Педро бил богат морнар кој бил во служба на [[Шпанија]]. Во [[1588]] г. Тој станал заповедник на фрегата која ја сочинувале 12 големи бродови. Подоцна во својата морнаричка кариера стигнал до чинот адмирал. Иако адмирал, тој не можел да стане витез на редовите на Калатрава, Алкантаре и Св. Јаков од Компостеле, бидејќи не бил од признато благородничко семејство. За да докаже дека потекнува од благородничко семејство, тој почнал да собира материјални докази, и од [[1580]] г. почнува да произведува фалсификувани документи и измислени грбовници, за да докаже дека е потомок на [[Хреља Охмучевиќ]], кој во [[1349]] година добил титула [[Бан на Костур]] од [[Цар Душан]]. Тој почнал да собира и да создава грбови за своите предци и роднини и со тоа, како што тогаш бил обичајот, да докаже дека е благородник. Со ова започнува илирската хералдика. Тој ги собира собраните и создадените грбови во грбовник за кој тврди дека е составен [[1340]] и е најден меѓу светите книги на островот [[Атос]], [[Македонија]]. Така првиот Илирски Грбовник е изработен меѓу [[1584]] и [[1594]] година за да ги задоволи потребите на адмирал Петар Охмучевиќ од Дубровничката Република. Грбовите се направени во согласност со веќе постојните европски грбовници. Овој грбовник, кој претставува прототип за другите е изгубен, или пак останува неоткриен некаде во библиотеките на Италија или Шпанија. Најстариот сочуван грбовник е така нареќениот Коренич- Неорич од [[1595]] година кој се чува во загрепската библиотека. Напочетокот на овој грбовник има 11 земски грба односно „Амблеми на земјите и светите племиња“. Потоа следат 140 семејни грбови на различни војводи, вождови, принцови, витези и други. Меѓу овие е и грбот на Македонија на страна 6. Под грбот пишува „Македонија“ а над него „Цимери македонске земље“. Грбот е Златен исправен крунисан лав на црвено поле. Над штитот има голема царска круна. Во овој грбовник, грбот на Македонија се јавува двапати, еднаш сам и еднаш во општо словенскиот грб на Цар Душан, кој ја зел титулата Цар Илирски кој владеел со 9 територии, Македонија, Босна, Далмација, Хрватска, Приморје, Славонија, Бугарија, Србија и Рашка, заедно со 14о вазали чии грбови се вклучени во овој грбовник. Општиот грб се состои од различни земски грбови ставени на заеднички штит, со македонскиот грб на првото [[хералдичко поле]]. Грбот на Македонија може да се најде и во други извори кои се чуваат во библиотеки и архиви во странство. Ќе споменеме неколку од нив: Грбовникот на Палмич од крајот на 16 век, во Југословенската академија, Мавро Орбини, 1601, Алтанм 1614, универзитетската библиотека во Болоња, Грбовникот од 1620 во музејот на применете уметност во Белград, Марко Скороевич, 1636, Виена;Фојничкиот грбовник, 1675; Оловиот грбовник од 17 век; Патријархот од Карловац од 1741, итн.<ref>„Грбовите на Македонија“, [[Александар Матковски]], Скопје.</ref> Во [[1694]] година Павле Витезовиќ го променил блазонот на македонскиот земски грб - лавот станал црвен, а штитот златен.<ref>Страница на Македонското Хералдичко Здружение [http://heraldika.org.mk/zemski.htm heraldika.org.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090917040843/http://www.heraldika.org.mk/zemski.htm |date=2009-09-17 }}, дел Земски грб.</ref> Истата промена била зачувана и во подоцните грбовници на Павле Витезовиќ. [[Христофор Жефарович]] во преводот на грбовникот на Витезовиќ, именуван како ''Стематографија'' и издаден во [[1741]] година, го дава македонскиот земски грб во верзијата на Витезовиќ со црвен лав и златен штит.<ref>"Стематографија. Изображение оружиj илирических. Изрезали у бакру Христофор Жефарович и Тома Месмер, 1741", приредио д-р Динко Давидов, Нови Сад, 1972.</ref> == Минати предлози за нов грб == [[Податотека:Macedonian lion.svg|160px|right|мини|Најпопуларен и најприфатлив предлог грб на Македонија]] Со независноста и новиот устав од [[1991]], се појави и прашањето на државните симболи. Државната [[химна]] остана истата. Се донесе ново знаме. Златно сонце на црвено поле, честопати именувано како [[ѕвездата од Кутлеш]]. Поради спорот со Република [[Грција]], во [[1995]] година, тоа беше заменето со друго, исто така претставувајќи Златно сонце на црвена основа. Прашањето за нов грб беше покомплицирано. Беше формирана комисија и беше прогласен јавен повик во обид да се најде нов дизајн. Најголемиот број на предлози добиени на тендерот се засноваа на историскиот грб, златен крунисан двоопашест исправен лав на црвено поле. Ова во главно беше основано на истражувањето и на работата на академик [[Александар Матковски]], објавени во книгата „[[Грбовите на Македонија]]“. Неговото истражување покажа дека историскиот грб на Македонија е Златен Лав кој води свои корени од грбовникот на Корениќ- Неориќ кој датира од [[1595]]. Повеќе за овој грб во неговиот заклучок на страната Земскиот грб. Најприфатлив дизајн беше оној на Мирослав Грчев, професор на архитектонскиот факултет, заснован на историскиот грб на Македонија. Но за овој предлог немаше политички концензус и затоа дури и не стигна на расправа во [[Собрание]]то. Овој предлог повеќепати беше возобновен, но без успех. Првиот предлог дојде во [[1992]] кој претставуваше употреба на сонцето од знамето, со вметнување на буквата М, како инициал на името на [[држава]]та. Имаше повеќе обиди да се реши ова прашање. Во основа се работеше со три предлози. Едниот беше да се прифати дизајнот на лавот кој веќе го користеше [[ВМРО-ДПМНЕ]] и другите партии со претставка [[ВМРО]], со измени само во текстот на лентите над и под штитот. Втор, беше само да се отстрани ѕвездата од сегашниот дизајн, предлог за кој главно се залагаше тогашниот претседател на Собранието, Никола Поповски. Трет, е да се постави сегашниот пејсажен дизајн на штит. Ова е т.н. словенечко решение. Имено, Република Словенија го употреби овој модел, ставајки ја планината од стариот [[социјализам|социјалистички]] пејсажен мотив на штит, но овојпат додаваќи и три ѕвезди преземени од историскиот грб. Република Словенија го напушта овој пристап, и е во процес на изнаоѓање на подобро решение. <center> <gallery> File:Proposal coat of arms of Macedonia 1.svg|Еден од четирите предлог-грбови кои биле отфрлени при втората селекција на дизајни за грб на Македонија.<ref name="хералд">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.heraldika.org.mk/wp-content/uploads/2011/08/MkHerald5-web-s.pdf|title=Македонски хералд, број 5|accessdate=2011-08-13}}</ref> File:Proposal coat of arms of Macedonia 2.svg|Еден од четирите предлог-грбови кои биле отфрлени при втората селекција на дизајни за грб на Македонија.<ref name="хералд"/> File:Proposal coat of arms of Macedonia 3.svg|Еден од четирите предлог-грбови кои биле отфрлени при втората селекција на дизајни за грб на Македонија.<ref name="хералд"/> File:Proposal coat of arms of Macedonia 4.svg|Еден од четирите предлог-грбови кои биле отфрлени при втората селекција на дизајни за грб на Македонија.<ref name="хералд"/> File:First unofficial proposal of the Macedonian coat of arms.svg|Прва илустрација за „Словенечкото решение“ на грбот на Македонија. File:Second unofficial proposal of the Macedonian coat of arms.svg|Втора илустрација за „Словенечкото решение“ на грбот на Македонија. </gallery> </center> == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Coat_of_arms_of_Macedonia_1340.jpg|Грб на Македонија од 1340<ref>[http://www.heraldikasrbija.com/galerija/main.php?g2_itemId=1101 Хералдика Србија]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.samostan.ba/index.php?idp=grbovnik |title=Fojnički gbovnik |accessdate=2009-12-28 |archive-date=2011-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110823083129/http://www.samostan.ba/index.php?idp=grbovnik |url-status=dead }}</ref> Податотека:Coat of arms of Macedonia 17th century.png|Грб на Македонија од 17 век. Податотека:Makedonski grb od Berlinski grbovnik.jpg|Македонски грб од Берлинскиот грбовник (17 век). Податотека:Coat_of_arms_of_Macedonia_1595.jpg|Македонскиот грб од 1595 г. Податотека:Coat of arms of Macedonia 1614.jpg|Македонскиот грб од 1614 г. Податотека:Coat_of_arms_of_Macedonia_1694.png|Грб на Македонија од 1694. Податотека:Coat of Arms of Macedonia from Stemmatographia by Hristofor Zhefarovich (1741).jpg|Грб на Македонија од 1741. Податотека:Macedonian historical coats of arms.png|Колекција македонски грбови. Податотека:Macedonian lion, 1620, stylized.svg|Стлизиран македонски грб од 1620. Податотека:Lev Lav - Grb na Makedonija.JPG|Македонскиот грб на постамент на бронзен лав (мост „Гоце Делчев“, Скопје) </gallery> </center> == Наводи == {{reflist}} == Поврзано == * [[Социјалистичка хералдика]] * [[Знаме на Македонија]] * [[Химна на Македонија]] * [[Македонски лав]] * [[Ѕвездата од Кутлеш]] * [[Грб на претседателот на Македонија]] * [[Симболи на Македонија]] * [[Грбови на Македонија]] == Надворешни врски == {{рв|Coats of arms of the Republic of Macedonia}} * [[:s:Закон за грбот на Македонија|Закон за грбот на Македонија]] на Викиизвор. * [http://heraldika.org.mk/ Страница на Македонско грбословно друштво] * [https://web.archive.org/web/20131008072833/http://jovan.us/mkherald-3-prefinal.pdf Грбовите на Македонија], Осврт на Јован Јоновски {{Симболи на Македонија}} {{Европа по тема|Грб на}} [[Категорија:Национални симболи на Македонија]] [[Категорија:Државни грбови во Европа|М]] qgqsk28o5m38vgbgnr4ubua0vvhs0tc 0 8826 5583663 5489404 2026-06-28T11:42:37Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583663 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Дедино | слика = Дедино 02.JPG | големина на слика = 300п | опис = Панорамски поглед на селото Дедино | општина = {{општинскигрб|Општина Конче}} | регион = {{грб|Југоисточен Регион}} | население = 498 | година = 2002 | поштенски број = 2420 | повикувачки број = 032 | надморска височина = 689 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=34 | lat_sec=12 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=25 | lon_sec=28 | слава = [[Атанасовден|Свети Атанасиј]] | мрежно место = | карта = Дедино во Општина Конче.svg }} '''Дедино''' — село во [[Општина Конче]], во околината на градот [[Радовиш]]. Според пописот од 2002 година, селото имало население од 716 жители<ref name="попис" />, со што селото се вбројува во средни села во областа на Конче и Радовиш.<ref name="книга">{{наведена книга|last=Атанасов|first=Зоранчо|title=Инфраструктурни одлики на населените места во општините Радовиш и Конче|url=http://www.igeografija.mk/MGD/Razgledi_44-45/06-Zoranco.pdf|accessdate=9 мај 2016|year=2011|language=македонски|pages=65–77|archive-date=2019-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419195141/http://www.igeografija.mk/MGD/Razgledi_44-45/06-Zoranco.pdf|url-status=dead}}</ref>. Дедино е познато како значајно место од времето на [[Илинденско востание|Илинденското востание]], кога во него била изградена пушкарница, а добар дел од населението директно учествувало во востанието<ref name="Митко Панов" />. == Географија и местоположба == Селото Дедино се наоѓа на територијата на [[Општина Конче]], на превалот (превојот), односно на сртот на планината [[Смрдеш (планина)|Смрдешник]], помеѓу Радовишкото Поле и горното сливно подрачје на [[Крива Лакавица]]<ref name="Митко Панов">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|isbn=9989-862-00-1|page=93}}</ref>. Иако има ваква специфична местоположба на самата граница помеѓу [[Струмичко-радовишка Котлина|Радовишкото Поле]] и [[Лакавичко]], сепак според кажувањата на самите жители и според географските и етнографските одлики, Дедино ''припаѓа на Лакавицата'', па поради тоа во минатото било преместено од рамките на некогашната општина во [[Ињево]] во [[Конче]]<ref name="Кажување">Според кажување на жител на с.&nbsp;Дедино, забележале [[Корисник:Македонец|Марио Шаревски]], [[Корисник:Ehrlich91|Тони Ристовски]], Кирил Симеоновски на 02.04.2016</ref>. Дедино е ридско село<ref name="Митко Панов" /> кое се наоѓа на надморска височина од 689 метри. Селото се наоѓа на планината [[Смрдеш (планина)|Смрдешник]] заобиколено со неколку ридови. Низ селото минува регионалниот пат од [[Радовиш]] за општината [[Конче]] и го дели селото на два дела: Горно и Долно Маало. Од градот [[Радовиш]] е оддалечено 10 километри<ref name="Митко Панов" />. Атарот е голем и зафаќа простор од 22,1&nbsp;км<sup>2</sup>, на кои преовладуваат шумите на површина од 1.338,8&nbsp;ха, на обработливото земјиште отпаѓаат 592,6&nbsp;ха, а на пасиштата 248,1&nbsp;ха<ref name="Митко Панов" />. == Историја == [[Податотека:ЕкспедицијаЛакавичко 207.jpg|мини|лево|300п|Споменик за паднатите жртви од селото Дедино во [[НОБ]] и за првите бомби налеани, кои биле употребени во [[Илинденско востание|Илинденското востание]]]] Селото Дедино е многу старо село, едно од најстарите села во [[Радовишко]] и [[Лакавичко]] за што сведочат пишани записи уште од [[XIV век]]. Имено, тоа под истото име Дедино (''' ''Д{{Уникод|ѣ}}дино'' ''') заедно со [[Ракитец]], [[Конче]], [[Лубница]] се споменати во еден пишан запис од [[1366]] година<ref name="Олга Иванова" />, кога била изградена познатата црква „[[Црква „Св. Стефан“ - Конче|Св. Стефан]]“ во селото Конче. Во турските пописни дефтери од XVI век, односно од [[1570]] година, Дедино се среќава во 2 записи, како чисто христијанско македонско село кое припаѓало во рамки на казата и нахија [[Струмица]] во состав на [[Ќустендилски санџак|Ќустендилскиот санџак]]<ref name="Турски документи">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=V|year=1982|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|language=македонски|pages=165, 185-186}}</ref>. Во првиот запис тоа е запишано како чифлиг на некој царски слуга во кое имало 14 укинати соколари и уште 21 христијанско македонско семејство кои произведувале 45 товари пченица, 53 товари мешано жито, леќа, наут, грав (од видот мердумек), градинарски култури, овошје, грозје, шира, сено, одгледувале свињи и пчели во улишта и кошници за што се остварувало приход од 5103 акчиња<ref name="Турски документи" />. Во вториот запис се наведени 21 македонско христијанско семејство, што соодвествува со првиот запис, кои произведувале 48 товари пченица, 40 товари мешано жито, леќа, градинарски култури, грав, грозје и шира, чувале свињи и пчели за што се остварувало данок од 4585 акчиња<ref name="Турски документи" />. {{multiple image<!-- begin stack of images, scroll down for article --> |direction = vertical | width = 180 |image1 = Куќа во Дедино - Г.Делчев, Ј.Сандански.jpg|caption1 = Куќата во која престојувале [[Гоце Делчев]], [[Јане Сандански]] и [[Коста Мазнејков]]<br> |image2 = Куќа во Дедино - атска бомба.jpg|caption2 = Куќата во која е изработена првата атска бомба |image3 = Куќа во Дедино - куршуми за Илинден.jpg|caption3 = Куќата во која се лиени куршуми за [[Илинденско востание|Илинденското востание]]<br> }}<!-- End stack of images, article text starts below --> За селото Дедино во својата книга [[Материјали по изучувањето на Македонија]] од [[1896]] година, македонскиот револуционер [[Ѓорче Петров]] запишал дека се наоѓа 2 часа на југ од [[Радовиш]] на планината [[Смрдеш (планина)|Смрдеш]], а низ него минувал патот од [[Радовиш]] за [[Криволак]], што од една страна му носело полза, а од друга штета зашто низ него бил патот и на конечките Турци<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 443|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref>. Во тоа време на крајот на XIX век, селото имало околу 90 македонски куќи, а неговите жители - дединци се занимавале со земјоделство, произведувајќи крупна пченица и со сточарство, но главното занимање им било производството на вар<ref name="Ѓорче Петров" />. Дединци правеле вар кој го носеле во [[Штип]], [[Радовиш]] и [[Струмица]]<ref name="Ѓорче Петров" />. Некогаш Дедино било чифлик, но во тоа време веќе било самостојно село чии давачки односно Спахилакот му изнесувал 370 лири, а во селото имало и до 5.000 глави добиток<ref name="Ѓорче Петров" />. Дедино има стара црква во која Ѓорче Петров ги пронашол следниве нешта: Евангелие од Теофилакт со запис на почетокот од еден поп од с.&nbsp;Дедино во кој се кажува дека во [[1745]] година станало чудо големо: едно јагне се продавало за три гроша, ока сол за пет пари, ока леб за една пара, па се појавиле многу глувци и змии „''па беше стравотија''“; и натпис на една црковна книга од зајачка кожа<ref name="Ѓорче Петров" />. Книгата во Радовиш ја купи стопан Богој<ref name="Ѓорче Петров" />. На крајот на {{римски|19}} век, селото било дел од Радовишката каза на Отоманското Царство. За селото се врзуваат неколку историски настани како што е изработувањето на првите бомби. Работилницата за рачни бомби во селото била отворена кон крајот на 1896 година, но била затворена во ноември 1897 година.<ref name="мн">{{наведена мрежна страница|url=http://www.mn.mk/komentari/10130-Racna-bomba-Makedonka-koristena-za-vreme-na-Balkanskite-vojni|title=Рачна бомба „Македонка“ користена за време на Балканските војни|date=18 февруари 2015|work=Македонска нација|language=македонски|accessdate=9 мај 2016|archive-date=2019-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717102015/http://www.mn.mk/komentari/10130-Racna-bomba-Makedonka-koristena-za-vreme-na-Balkanskite-vojni|url-status=dead}}</ref>. Во време на национално-ослободителното револуционерно движење во селото Дедино отседнале и престојувале двајцата македонски револуционери - великани, [[Гоце Делчев]] и [[Јане Сандански]]. Во 1897 година, во Дедино и [[Ињево]] се одвила [[Радовишка афера|Радовишката афера]] на [[МРО]].<ref>Куманов, Милен. Македония. Кратък исторически справочник, София, 1993, стр. 213.</ref>. На [[25 август]] во Дедино, настанало убиство на двајца собирачи на такси за тутунот, кои посвоите зулуми станале несносливи за народот<ref name="Радовиш и Радовишко">{{наведена книга|last=Андонов - Полјански|first=Христо|title=Историско и културно минато |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5b/%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%88_%D0%B8_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%BE.pdf|series=Радовиш и Радовишко|year=1984|publisher=Собрание на општината Радовиш|location=Радовиш|language=македонски|pages=118–119|chapter=5. Национално-ослободително движење (1893-1918)}}</ref>. Со ова убиство настанала таканаречената „''Дединска афера''“<ref name="Радовиш и Радовишко" />. Собирачите на данокот за тутун правеле многу пљачки низ селата, поради што месното раководство на [[ТМОРО]] во [[Радовиш]] донело решение да бидат спречени со сила, при што селската милиција во Дедино ги опколила и двајца од нив убила<ref name="Радовиш и Радовишко" />. Главатарот на групата бил ранет и успеал да избега, по што ја известил војската во [[Радовиш]] која го опсадила дедино, при што во селото започнале претреси по куќите каде биле откриени скалдови со оружје и муниција, малтретирања и апсења во кои биле затворени 116 селани, а 123 биле измачувани<ref name="Радовиш и Радовишко" />. Дединската афера се проширила и на соседното село [[Ињево]], а предизвикала цела низа афери, со што македонското националноослободително движење претрпело значителни штети<ref name="Радовиш и Радовишко" />. === Потекло и значење на името === Според преданијата името го добило па некои дедо и внук кои живееле во оваа месност. Името на селото Дедино е многу старо со најстара потврда, запишано со истиот облик ''' ''Д{{Уникод|ѣ}}дино'' ''' од [[1366]] година, а според научните толкувања тоа доаѓа од зборот дедо или личното име Дедо, Деде<ref name="Олга Иванова">{{наведена книга|last=Иванова|first=Олга|title=Речник на топонимите во областа по сливот на Брегалница|year=1996|publisher=Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“|location=Скопје|page=172}}</ref>. Имајќи предвид дека во постарите средновековни времиња, па и до денешни дни за свештеници и верски великодостојници - владики се вели ''дедо'', поради средишната значајна местоположба можно е Дедино да било седиште и живеалиште на некој дедо-владика од каде го добило името ''Дедино'' - село, место. == Стопанство == Според составот на атарот селото Дедино има мешовита земјоделска функција<ref name="Митко Панов" />. Најголемиот дел од населението се занимава со земјодели, при што најмногу се одгледува тутун, градинарски култури и ран зеленчук под пластеници - пипер, патлиџан, кромид, зелка, марула, лук, краставици, лубеници и дињи, жита - пченица, пченка и јачмен, а како и во поширокиот радовишки крај и во Дедино е многу застапено овоштарството и тоа најмногу одгледувањето на сливи, во помала мерка и цреши, кајсии, вишни, а застапено е и лозарството<ref name="Кажување" />. За потребите на земјоделието бидејќи селото е сместено високо на вододелницата помеѓу двата речни слива на [[Крива Лакавица]] и [[Струмица (река)|Струмица]] во Дедино постои систем за наводнување со пумпи<ref name="Кажување" />. Поради големите површини под шума, како и околните села, Дедино уште одамна има долга историска традиција на производство на вар, кој се произведува и во денешно време во помали размери. Од големите шумски површини се сече многу дрво за огрев и градежен материјал кое се продава во [[Радовиш]] и [[Скопје]]. Од сточарството е застапено одгледувањето на козите од ситниот и кравите и воловите од крупниот добиток. Во самото село работат неколку продавници, а поради близината на [[Радовиш]], дел од населението се занимава со стопански - услужни и занаетчиски дејности надвор од Дедино, во прв ред автопревоз на големи камиони во странство, градежништво, трговија итн. == Население == [[Податотека:ЕкспедицијаЛакавичко 150.jpg|мини|десно|300п|Една од старите традиционални куќи во селото]] {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|606 |1953|702 |1961|675 |1971|762 |1981|814 |1991|778 |1994|779 |2002|716 |2021|498 }} Според податоците на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, селото имало 700 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_35.htm К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 234]</ref> По податоци на секретарот на [[Бугарска егзархија|егзархијата]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во селото Дедино имало 800 Македонци.<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 138 - 139.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 500 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, селото имало 716 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=9 мај 2016}}</ref> Иако во последниот попис и во селото Дедино се забележува намалување на жителите поради миграцијата град-село, сепак сè уште во селото живеат повеќе лица отколку на првиот попис во 1948 година и со тоа претставува едно од ретките села во Македонија каде не се намалил бројот на жителите.<ref name="дневник">{{наведени вести|url=http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=318BBB773550FD47A2FD78D5A2E47A55|title=Струјата во Конче задоцни два века|last=Шатевски|first=Љупчо|date=13 ноември 2013|work=[[Дневник (дневен весник)|Дневник]]|publisher=МПМ Македонија|language=македонски|accessdate=9 мај 2016|location=Скопје}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Во периодот од 30 години бројот на жителите се зголемил за 100, односно во 1961 Дедино броело 675 жители, а во 1994 бројот се зголемил на 779 жители<ref name="Митко Панов" />. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 498 жители, од кои 457 [[Македонци]] и 41 лицe без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|700|800|606|702|675|762|814|778|779|716|498}} === Родови === Селото Дедино отсекогаш па до денес е населено исклучиво со родови на [[Македонци]] од [[Православие|православна христијанска]] вероисповед меѓу кои најстари се: ''Кубурци'', ''Гуширци'' од кои потекнувал селскиот кмет и чии предци откако направиле „збрка“ сакајќи да го убијат турскиот бег од [[Конче]] биле насилно раселени и однесени во [[Гостивар]], ''Милевци'' - припадници на овој род заедно со членови од претходните два рода изработувале бомби и учествувале во познатата Радовишка афера на МРО, ''Здравеви''. Останати семејства кои живеат во Дедино се: ''Ристови'', ''Трендови'', ''Веселинови'', ''Илиеви'', ''Ефтимови'', ''Андонови''. == Општествени установи == [[Податотека:ЕкспедицијаЛакавичко 208.jpg|мини|десно|300п|Поглед на подрачното основно училиште „Орце Николов“ во селото]] * Пошта * [[ПУ „Орце Николов“ - Дедино|Основно училиште „Орце Николов“]] до V одделение<ref name="книга" />, подрачно училиште на [[ОУ „Орце Николов“ - Ињево]] * Месна заедница == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Конче]], една од ретките општини во Македонија, која не била променета по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било исто така во рамките на Општина Конче. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Радовиш. Селото припаѓало на некогашната општина Радовиш во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Ињево, во која покрај селото Дедино, се наоѓале и селата Бучим, Воиславци, Горна Враштица, Дамјан, Долна Враштица, Ињево, Погулево, Сулдурци и Топалница. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната Општина Дедино, во која влегувале селата Горни Липовиќ, Долни Липовиќ, Дедино, Габревци, Негреновци и Ракитец. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1608 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=29 декември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 538 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=29 декември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == {{Повеќе слики | width = 230 | image1 = ЕкспедицијаЛакавичко 162.jpg | caption1 = Главната селска црква „Св. Никола“ | image2 = ЕкспедицијаЛакавичко 209.jpg | caption2 = Поглед на црквата „Св. Атанасиј“ }} ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Дедино|Црква „Св. Никола“]] — главната селска црква; * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Дедино|Црква „Св. Атанасиј“]] — селска црква на влезот во селото. ;Споменици Во селото има неколку споменици, а сè уште опстојуват и куќите каде што биле изработени првите бомби. == Редовни настани == * Атанасовден Летен (15 мај) — селска слава <!--== Личности ==--> == Култура и спорт == Во селото работи аматерски фолклорен ансамбл „Цветови“, кој има 40-годишно постоење.<ref name="алфа">{{наведена мрежна страница|url=http://www.alfa.mk/TiReporter.aspx?id=57717#.VzDjJvl97IU|title=Дали и колку ја чуваме и негуваме нашата традиција?!|date=5 јуни 2013|work=Алфа Телевизија|accessdate=9 мај 2016|archive-date=2014-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20140706045146/http://alfa.mk/TiReporter.aspx?id=57717#.VzDjJvl97IU|url-status=dead}}</ref> Во селото функционира и фудбалскиот клуб „Илиница“. == Иселеништво == Селото има голем број на иселеници кои живеат во Радовиш како и Гевгелија со околината. == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Дедино 01.JPG|Глетка на Дедино од камбанаријата на селската црква Податотека:ЕкспедицијаЛакавичко 151.jpg|Селските гробишта сместени околу главната селска црква Податотека:ЕкспедицијаЛакавичко 157.jpg|Дел од селските гробишта Податотека:ЕкспедицијаЛакавичко 163.jpg|Поглед на еден дел од селото Податотека:ЕкспедицијаЛакавичко 164.jpg|На влезот во селото Податотека:ЕкспедицијаЛакавичко 165.jpg|Еден дел од селото Податотека:ЕкспедицијаЛакавичко 211.jpg|Поглед на селото </gallery> </center> == Поврзано == * [[Радовишко Поле]] * [[Општина Конче]] * [[Радовиш]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Dedino}} * [https://maps.google.com/maps?q=%D0%94%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE,+%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0&hl=mk&ie=UTF8&ll=41.57022,22.425885&spn=0.008717,0.021136&sll=41.511148,22.49146&sspn=0.008725,0.021136&t=h&hnear=Dedino,+Macedonia+(FYROM)&z=16 Сателитска снимка на Дедино] на Карти на Гугл {{Општина Конче}} [[Категорија:Дедино| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Радовишки села]] [[Категорија:Села во Општина Конче]] epa9etvfugtub4a3yxy8wf51sje5uk8 0 9040 5583635 5165803 2026-06-28T11:21:13Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583635 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Двориште}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Двориште | слика = Панорамски поглед на Двориште.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на сретселото на Двориште, каде се наоѓаат главните општествени установи | регион = {{грб|Источен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Берово}} | област = [[Малешевија]] | население = 641 | година = 2002 | поштенски број = 2330 | повикувачки број = 033 | надморска височина = 1.016 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=35 | lat_sec=9 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=55 | lon_sec=9 | слава = | мрежно место = | карта = Двориште во Општина Берово.svg }} '''Двориште''' — село во [[Општина Берово]], во областа [[Малешевија]], во околината на градот [[Берово]]. == Потекло на името == Името на селото потекнува од ископините на една стара населба позната како „Двор“.<ref name="дневник" /> == Географија и местоположба == Населбата се наоѓа на крајниот југоисточен дел на територијата на [[Општина Берово]], во јужната падина на [[Малешевски Планини|Малешевските Планини]], чиј атар се допира, на една страна, со државната граница со [[Бугарија]], а на друга страна, со територијата на општината [[Општина Ново Село|Ново Село]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=7 март 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=91-92}}</ref> Селото е планинско, на надморска височина од 940 метри. Од градот [[Берово]] е оддалечено 21 километар.<ref name="енциклопедија" /> Има мошне голем атар, којшто зафаќа простор од 85,8&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат шумите на површина од 4.526,7 [[хектар]]и, потоа следат пасиштата на површина од 2.551 хектар, а на обработливото земјиште отпаѓаат 1.410,4 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Двориште е единствено село од разбиен тип во [[Малешевија]]та. Селото е поделено на неколку маала. Оддалечено е четири километри од регионалниот пат [[Берово]]-[[Струмица]].<ref name="ирис">{{наведена мрежна страница|url=http://iris.mk/index.php/vesti/regionalnivesti/7594-2013-06-24-12-53-25|title=Еден век од создавањето на беровското село Двориште|work=Ирис|accessdate=9 март 2017}}</ref> Селото е поделено на пет маала именувани според селата во [[Пиринска Македонија]], од каде што потекнуваат поголемиот дел од жителите: Новоселско маало, Чурилско маало, Баскалско маало, Тренчовско маало и Добрилачко маало.<ref name="дневник" /> == Историја == Во 1913 година со потпишувањето на [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот мировен договор]], жителите на оваа областа останале поделени, со што едните останале да живеат тогашната српска власт, додека другите останале во рамките на [[Бугарија]].<ref name="ирис" /> Со пописот од 1914 година, Двориште не било регистрирано како населено место, зашто првата куќа била изградена во 1913 година. Дотогаш, во атарот на денешното село Двориште, кој бил поделен, постоеле само колиби по ридовите. По исцртувањето на граничната линија, Србите наредиле да се изгради село, со цел полесна контрола на селаните од планинските колиби.<ref name="дневник">{{наведени вести|url=http://dnevnik.mk/?ItemID=E7327C98EE58A74E8784C9DF79634FAE|title=Букурешт раздели браќа и сестри во Малеш|last=Шатевски|first=Љупчо|date=25 јуни 2013|work=[[Дневник (дневен весник)|Дневник]]|publisher=МПМ Македонија|language=македонски|accessdate=10 март 2017|location=Скопје}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во 1927 година биле изградени училиштето и црквата.<ref name="дневник" /> Вкупно 1 жител на оваа населба e заведен како жртвa во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото во основа има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Најмногу се одгледува компир од поледелските активности, додека сточарството е исто така многу развиено. Најмногу се одгледуваат овци, кози, свињи и нешто крупен добиток.<ref name="дневник" /> Во селото работат и две мали пилани.<ref name="дневник" /> == Население == [[Податотека:Основно училиште во Двориште.jpg|мини|300п|десно|Подрачното основно училиште во селото]]Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 650 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_37_41-42_DZUMAJA_u._41-41_SALONIKI_(TEILSTUECK)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref>{{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1162 |1953|1339 |1961|1318 |1971|1182 |1981|955 |1991|845 |1994|825 |2002|757 |2021|641 }} Двориште е голема населба, но со намалување на бројот на населението. Во 1961 година селото броело 1.318 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 825 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 757 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=9 март 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 641 жител, од кои 515 [[Македонци]] и 126 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|—|—|1.162|1.339|1.318|1.182|955|845|825|757|641}} == Општествени установи == [[Податотека:Амбуланта во Двориште 2.jpg|мини|300п|десно|Амбулантата во селото]] * [[ПУ „Дедо Иљо Малешевски“ - Двориште|Основно училиште „Дедо Иљо Малешевски“]] до IX одделение<ref name="основно">{{наведена мрежна страница|url= http://berovo.gov.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=215:2010-03-18-08-47-52&catid=65:2009-09-30-13-35-17&Itemid=137|title=ОУ „Дедо Иљо Малешевски“|publisher=[[Општина Берово]]|accessdate=9 март 2017|location=македонски}}</ref>, подрачно училиште на [[ОУ „Дедо Иљо Малешевски“ - Берово]] * Амбуланта == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Берово]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Берово. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната Општина Двориште, каде Двориште било единствено село во општината. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на Беровската градска општина, во која покрај селото Двориште се наоѓале градот Берово и селата Ратево и Смојмирово. Во периодот 1955-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Берово. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0010 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1IeUbxK7-cViuPg3NOdxilENRG7f76dnQ/view?usp=sharing|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 октомври 2021}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 582 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Богородица“ - Двориште 3.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Пресвета Богородица“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). „Археолошка карта на Република Македонија“. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Бабини Колиби (Двориште)|Бабини Колиби]] ('''Чаплаковски Колиби''') — [[населба]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]] и старохристијанска [[црква]]; * [[Градиште I (Двориште)|Градиште I]] — [[градиште]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]]; * [[Градиште II (Двориште)|Градиште II]] — [[градиште]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]]; * [[Рабуш (Двориште)|Рабуш]] — [[населба]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]]; и * [[Црква (Двориште)|Црква]] — старохристијанска [[црква]]. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Пресвета Богородица“ - Двориште|Црква „Пресвета Богородица“]] — главна селска црква. ;Реки<ref>{{РекиМак|страници=26 и 77}}</ref> * [[Дворишка Река]] (Циронска Река) — река која тече низ селото == Редовни настани == * Сурова — обичај изведуван ноќта на 13 спроти 14 јануари * [[Мала Богородица]] („Рожден“) — главна селска слава * [[Илинден]] (2 август) — црковно-народен собир == Личности == ;Родени во Двориште * [[Ацо Русковски]] (1925-1947) — народен херој <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=180px> Податотека:Амбуланта во Двориште.jpg|Селската амбуланта Податотека:Викиекспедиција Малешевија (128).jpg|Селските гробишта Податотека:Домашни свињи во Двориште.jpg|Одгледување на свињи Податотека:Куќи во Двориште.jpg|Стара куќа во селото Податотека:Објекти во Двориште.jpg|Дел од селото Податотека:Поглед на Двориште 2.jpg|Поглед на селото Податотека:Поглед на Двориште.jpg|Дел од селото Податотека:Стара куќа во Двориште.jpg|Стара руинирана куќа </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dvorište}} {{Општина Берово}} [[Категорија:Двориште (Беровско)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Беровски села]] [[Категорија:Села во Општина Берово]] [[Категорија:Малешевија]] swc9frw7sf35946p8qw9vla1bgdkqh1 0 9054 5583350 5214702 2026-06-27T15:11:45Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583350 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Вратиславци | слика = Село Вратиславци (1).jpg | големина на слика = 300п | опис = Панорама на Вратиславци | регион = {{грб|Источен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Делчево}} | област = [[Осоговија]] | население = 45 | година = 2002 | поштенски број = 2320 | повикувачки број = 033 | надморска височина = 760-860 | lat_dir=N|lat_deg=42|lat_min=02|lat_sec=49 | lon_dir=E|lon_deg=22|lon_min=41|lon_sec=49 | слава = | веб = | карта = Вратиславци во Општина Делчево.svg }} '''Вратиславци''' (се среќава и како '''Братиславци''') — село во [[Општина Делчево]], во областа [[Осоговија]], во околината на градот [[Делчево]]. == Географија и местоположба == Вратиславци е сместено во крајниот северозападен дел на територијата на [[Општина Делчево]], на југоисточните огранки на [[Осоговски Планини|Осоговските Планини]], а неговиот атар на север се граничи со [[Бугарија]]. Селото е планинско и неговите маала се издигаат на надморска височина од 760-860 метри. Атарот на селото зафаќа површина од 11,7&nbsp;км<sup>2</sup>.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|last=Панов|first=Митко|publisher=Патрија|year=1998|location=Скопје|pages=61|language=македонски}}</ref> Селото е од разбиен тип и се состои од повеќе маала: Балтаци, Галабовци, Илиовци, В’ците, Горно Маало и Терѕиите. == Историја == Во почетокот на XX век, Вратиславци било село во Малешевската каза на [[Отоманското Царство]]. Во [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]], од селото имало еден доброволец кој бил дел од [[Македонско-одрински доброволни чети|Македонско-одринските доброволни чети]].<ref>Македоно-одринското опълчение 1912 – 1913 г. Личен състав, Главно управление на архивите, 2006, стр. 835.</ref> Во [[Втора светска војна|Втората светска војна]] имало повеќе учесници од селото, а Никола Ивановски загинал во пробивањето на [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]], за што посмртно му е доделена Партизанска споменица. Вкупно 2 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото има полјоделско-шумарска функција. Во неговиот атар преовладуваат шумите на површина од 633,9&nbsp;ха, обработливото земјиште зафаќа површина од 305,4&nbsp;ха, а на пасишта отпаѓаат 163,5&nbsp;ха.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|255 |1953|275 |1961|242 |1971|243 |1981|153 |1991|99 |1994|79 |2002|32 |2021|45 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Вратиславци живееле 128 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_33.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“, София, 1900, стр. 229.]</ref> По податоците на секретарот на Бугарската егзархија [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во селото живееле 128 Македонци.<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.140-141.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 200 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> На пописот од 2002 година, селото имало 32 жители, сите Македонци.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=10 јули 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 45 жители, од кои 44 [[Македонци]] и 1 лицe без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|128|128|255|275|242|243|153|99|79|32|45}} === Родови === Жителите на селото главно потекнуваат од следните семејства: Атанасовски, Анастасовски, Ивановски, Гоцевски, Начевски, Велиновски, Стојменовски, Стоименовски и Мијалчовски. == Самоуправа и политика == Селото влегува во составот на [[Општина Делчево]] од 1955 година. Во периодот 1950-1952, селото било дел од општината Луковица општина во склоп на Делчевската околија. Во периодот 1952-1955, селото било дел од општината Драмче во склоп на Малешевската околија. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0600 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mojotizbor.mk/files/izbiracki-mesta/ie3-delcevo.pdf|title=Изборна единица 3 — Општина Делчево|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=10 јули 2018}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 38 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=25&ps=771|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522092807/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=25&ps=771|archive-date=2021-05-22|dead-url=|accessdate=10 јули 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 33 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта * [[Чука (Вратиславци)|Чука]] — могила од римско време == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Село Вратиславци (2).jpg|Патот низ селото Податотека:Село Вратиславци (3).jpg|Куќа во селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Vratislavci}} {{Општина Делчево}} [[Категорија:Вратиславци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Делчевски села]] [[Категорија:Села во Општина Делчево]] 7sun0yazdcm4qu8sr7gda4e7f1e8veh 0 9055 5583418 5549069 2026-06-27T20:46:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583418 wikitext text/x-wiki {{Другизначења4|село во Делчевско|останати значења|Габрово}}{{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Габрово | слика = Улица во селото Габрово.jpg | големина на слика = 300п | опис = Улица низ селото | регион = {{грб|Источен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Делчево}} | област = [[Пијанец]] | население = 606 | година = 2002 | поштенски број = 2320 | повикувачки број = 033 | надморска височина = 660-765 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=59 | lat_sec=08 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=48 | lon_sec=00 | слава = | мрежно место = | карта = Габрово во Општина Делчево.svg }} '''Габрово''' или '''Турско Габрово''' — село во [[Општина Делчево]], во областа [[Делчевска Котлина|Пијанец]], во околината на градот [[Делчево]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во источниот дел на територијата на [[Општина Делчево]], меѓу планините [[Влаина]] и [[Осогово]], а неговиот атар делумно е ограничен со државната граница со [[Бугарија]]. Селото е од разбиен тип, а неговите маала се издигаат на надморска височина од 660-765 метри. Селскиот атар зафаќа површина од 26,7&nbsp;км<sup>2</sup>. Од [[Делчево]] е оддалечено 6&nbsp;км.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|last=Панов|first=Митко|publisher=Патрија|year=1998|location=Скопје|pages=65|language=македонски}}</ref> == Историја == Во почетокот на XX век, Габрово било село во Малешевската каза на [[Отоманското Царство]]. Само 4 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото има мешовита земјоделска функција. Во неговиот атар преовладуваат шумите на површина од 1.545,9&nbsp;ха, додека на обработливо земјиште отпаѓаат 505,2&nbsp;ха, а на пасишта 503,5&nbsp;ха.<ref name="енциклопедија"/> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|970 |1953|970 |1961|690 |1971|770 |1981|787 |1991|791 |1994|829 |2002|794 |2021|606 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Габрово живееле 415 жители, од кои 400 [[Македонци муслимани]] и 15 [[Роми]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_33.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“, София, 1900, стр. 228.]</ref> По податоците на [[Димитар Гаџанов]], во 1916 година во селото живееле 534 жители, сите [[Македонци]], од кои 517 муслимани и 17 православни.<ref>Гаджанов, Димитър Г. Мюсюлманското население в Новоосвободените земи, во: Научна експедиция в Македония и Поморавието 1916, Военноиздателски комплекс „Св. Георги Победоносец“, Университетско издателство „Св. Климент Охридски“, София, 1993, стр. 241.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 750 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 794 жители, од кои 791 [[Македонци|Македонец]] и 3 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=11 јули 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 606 жители, од кои 558 [[Македонци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]], 1 [[Македонски Власи|Влав]], 6 останати и 40 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Во табелата во продолжение е прикажано вкупното население и етничка припадност во Габрово:<ref>Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население во 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година). Извор: [http://makstat.stat.gov.mk ДЗС] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200203213035/http://makstat.stat.gov.mk/ |date=2020-02-03 }}.</ref> {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | '''970''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 138 | 853 | 8 | 0 | 0 | 5 | — | '''970''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 398 | 291 | 0 | 0 | 0 | 1 | — | '''690''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 753 | 9 | 0 | 0 | 2 | 6 | — | '''770''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 786 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | — | '''787''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 789 | 0 | 0 | 0 | 1 | 1 | — | '''791''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 828 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | — | '''829''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 791 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3 | — | '''794''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 558 | 1 | 0 | 0 | 1 | 6 | 40 | '''606''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години.</small> == Општествени установи == [[Податотека:Основното училиште во Габрово.jpg|мини|десно|200п|Основното училиште]] * [[ПУ „Ванчо Прке“ - Габрово|Основно училиште „Ванчо Прке“]] до IX одделение<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.delcevo.gov.mk/delcevo-vodic/obrazovanie/2011-10-19-08-12-56/1376--q-q.html|title=ОУ „Ванчо Прке“ - Делчево|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=16 јули 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, подрачно училиште на [[ОУ „Ванчо Прке“ - Делчево]]. == Самоуправа и политика == Селото влегува во составот на [[Општина Делчево]] од 1952 година. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на истоимената општина во склоп на Делчевската околија. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0588 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во објектот на селската месна заедница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mojotizbor.mk/files/izbiracki-mesta/ie3-delcevo.pdf|title=Изборна единица 3 — Општина Делчево|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=10 јули 2018}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 686 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=25&ps=759|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117092047/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=25&ps=759|archive-date=2020-11-17|dead-url=|accessdate=10 јули 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 662 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни знаменитости == [[Податотека:Црквата „Св. Димитриј“ во Габрово.jpg|мини|десно|200п|Црквата „Св. Димитриј“]] ;Археолошки наоѓалишта * [[Градиште (Габрово)|Градиште]] — градиште од доцноантичко време * [[Скокото (Габрово)|Скокото]] — населба од неолитско време * [[Црквиште (Габрово)|Црквиште]] — средновековна црква ;Цркви * [[Црква „Св. Димитриј“ - Габрово|Црква „Св. Димитриј“]] — главна селска црква {{-}} == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gabrovo, Delčevo}} {{Општина Делчево}} [[Категорија:Габрово (Делчевско)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Делчевски села]] [[Категорија:Села во Општина Делчево]] 29lgh5emw8rq5mpdjurouv6gjf4i9fe 0 9619 5583415 5381668 2026-06-27T20:18:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583415 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Габалавци | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=8 | lat_sec=3 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=14 | lon_sec=27 | регион= | општина=[[Општина Битола|Битола]] | население=69 | поштенски број= | надморска височина=660 | географска широчина=41° 8' 3N | географска должина=21° 14' 27E | мрежно место= | карта = Габалавци во Општина Битола.svg }} '''Габалавци''' (на некои места се среќава и како '''Габалевци''') — село во [[Општина Битола]], во околината на градот [[Битола]]. == Географија и местоположба == Габалавци — село во северниот дел на [[Општина Битола]] (до [[2004]] беше во составот Општина [[Кукуречани]]). Од градот Битола е оддалечено 19 километри, а од спомнатиот пат 3,3 километри. Селото се наоѓа лево од патот [[Битола]] - [[Демир Хисар]], а на десната страна на реката [[Шемница]]. Се работи за ридско село кое се наоѓа на надморска височина од 660 метри. Атарот на селото е мал — само {{км2|5,7}}. == Историја == Во XIX век селото било дел од Битолската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Во периодот од [[16 ноември|16]] до [[19 ноември]] [[1912]] година, Габалавци било зафатено од воените дејства за време на [[Битка кај Битола (Прва балканска војна)|Битолската битка]] за време на [[Првата балканска војна]]. Во селото била стационирана [[Отоманско Царство|турска]] артилерија која успешно била неутрализирана од [[Србија|српската]] војска. Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Населението се занимава најмногу со [[полјоделство]] (одгледување [[жито]] и познатата кукуречанска [[пиперка]]). Обработливото земјиште зафаќа 349,3 хектари, [[пасиште|пасиштата]] зафаќаат 291,3 хектари, додека само 8,7 хектари се [[шума|шуми]]. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|228 |1953|258 |1961|286 |1971|277 |1981|301 |1991|214 |1994|146 |2002|114 |2021|69 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во ''Кобалевци'' живееле 1.200 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":0">Кѫнчовъ, Василъ. Македония. Етнография и статистика. София, Българското книжовно дружество, 1900. ISBN 954430424X. с. 238.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, ''Габаловци'' се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 15 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|16}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 150 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Габалавци е мало село и во [[1961]] година бројот на жители изнесувал 286. Во [[1994]] година бројот се намалил на 146, сите [[Македонци]]. Според пописот од 2002 година, во селото Габалавци живеат 114 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 69 жители, од кои 60 [[Македонци]] и 9 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|1.200|—|228|258|286|277|301|214|146|114|69}} === Родови === Габаловци е македонско православно село, во селото има еден староседелски род, а сите останати родови во селото се доселенички. Родови во Габаловци се: * '''Староседелци:''' ''Тодоровци'' (4 к.) * '''Доселеници:''' ''Бечвиновци'' (6 к.) доселени се однекаде; ''Шаљевци'' (2 к.) стари доселеници, не знаат од каде се доселени; ''Амаловци'' (5 к.) доселени се од [[Карамани]] или [[Трн (село)|Трн]]; ''Коминовци'' (4 к.) доселени се од соседното село [[Секирани]]; ''Јанчевци'' (1 к.) доселени се од селото [[Стрежево]]; ''Марковци'' (1 к.) доселени се од [[Кукуречани]]; ''Пузевци'' (3 к.) доселени се од раселеното село Црн Врв; ''Могилчани'' (2 к.) потекнуваат од мајка која ги донела своите деца после премажувањето, она влегла во родот Марковци; ''Бошковци'' (3 к.) доселени се 1907 година од раселеното село [[Кочишта (Драгожани)|Кочишта]]; ''Мицковци'' (2 к.) доселени се од селото [[Граиште]] во [[Железник]]; ''Марковци'' (2 к.) доселени се после 1912 година од селото [[Облаково]], каде биле староседелци.<ref name="Јован" /> == Општествени установи == == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 202 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место е опфатено и селото [[Облаково]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 114 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> *[[Црква „Св. Атанасиј“ - Габалавци|Црква „Св. Атанасиј“]] — главната селска црква изградена во 1890 г. ;Археолошки наоѓалишта<ref name="Јован">[[Јован Ф. Трифуновски]], (1998) ''Битољско - Прилепска котлина, Антропогеогрофско проучавање. Београд, САНУ'' ISBN 8670252678</ref> *[[Манастириште (Габалавци)|Манастириште]] — наоѓалиште од непознат тип и период *[[Црквиште (Габалавци)|Црквиште]] — наоѓалиште од непознат тип и период *[[Арапски Гробишта (Габалавци)|Арапски Гробишта]] — наоѓалиште од непознат тип и период *[[Бајрак (Габалавци)|Бајрак]] — наоѓалиште од непознат тип и период *[[Маркова Нога (Габалавци)|Маркова Нога]] — наоѓалиште од непознат тип и период == Редовни настани == == Личности == * [[Секула Јанчев Вељанов]] — македонски револуционер, илинденец.<ref>{{Наведена книга|title=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том I, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.}}</ref> == Култура и спорт == Во селото работи основно училиште до IV одделение и има продавница. == Иселеништво == == Наводи == {{наводи}} *''Панов, Митко: ''Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја.'' Патрија, Скопје, 1998, 64 стр.'' == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Општина Битола}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] [[Категорија:Габалавци| ]] st0az0mfu1o05vaud0rkd9s4hszddgl 0 9979 5583351 5468734 2026-06-27T15:19:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583351 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Врањевци | регион= | општина=[[Општина Новаци|Новаци]] | население=0 | поштенски број= | надморска височина=660 | географска широчина=41° 2' 22" сев. ш. | географска должина=21° 29' 24" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=2 | lat_sec=22 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=29 | lon_sec=24 | мрежно место= | карта = Врањевци во Општина Новаци.svg }} '''Врањевци''' — поранешно село во [[Општина Новаци]], во околината на градот [[Битола]]. == Географија == Селото лежи во средишниот дел на Битолското Поле, на надморска височина од 660 метри, а од градот [[Битола]] е оддалечено 17 километри. Поради проширување на рудникот Суводол во [[1961]] година, селото било напуштено и денес е целосно раскопано и уништено. == Историја == Во XIX век селото било дел од Битолската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|296 |1953|308 |1961|319 |1971|254 |1981|140 |1991|27 |1994|33 |2002|0 |2021|0 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Врањевци живееле 230 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":04">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.237]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Врањевци имало 200 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":0">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 168-169.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Врановци'' се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 24 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|13}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е целосно раселено, така според пописот од 2002 година во селото не се забележани жители.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Истото било потврдено и на пописот од 2021 година. {{Пописи|230|200|296|308|319|254|140|27|33|0|0}} === Родови === Врањевци било чисто македонско село. Родови во Врањевци биле: Ерговци (8 к.), Мушковци (2 к.), Јосифовци (2 к.), Пашовци (2 к.) и Шишковци (2 к.) за овие родови се вели дека се многу стари, возможно е да се староседелци; Шаторовци (6 к.), Ристевци (6 к.) и Шуплевци (3 к.) доселени се однекаде; Мегленчани (2 к.) доселени се од селото [[Мегленци]] во XIX век; Шкорлевци (2 к.) доселени се на крајот од XIX век од селото [[Арматуш]].<ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/469501519|title=Битољско-Прилепска котлина : антропогеографска проучавања (1914-1997)|last=Трифуноски Ф.|first=Јован|year=1998|publisher=Српска академија наука и уметности|isbn=8670252678|oclc=469501519}}</ref> == Цркви == *[[Црква „Св. Теодор Тирон“ - Врањевци|Црква „Св. Теодор Тирон“]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=97565&idg=5&idb=1471&rubrika=Makedonija |title=''Црквата го тужи ЕСМ'' |accessdate=2014-01-31 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304200004/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=97565&idg=5&idb=1471&rubrika=Makedonija |url-status=dead }}</ref>;<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> *[[Црква „Св. Димитриј“ - Врањевци|Црква „Св. Димитриј“]]; == Археолошки наоѓалишта == ;* Археолошки наоѓалишта<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=25045&idg=2&idb=524&rubrika=Kultura |title=''Откриени гробници од римско време'' |accessdate=2014-02-01 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304190559/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=25045&idg=2&idb=524&rubrika=Kultura |url-status=dead }}</ref> *[[Поројница (Врањевци)|Поројница]] — некропола од римско време; == Личности == * [[Цане Здравковски]] (1936 - 2010) - македонски писател; == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Општина Новаци}} [[Категорија:Села во Општина Новаци]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Врањевци| ]] [[Категорија:Раселени села во Македонија]] lagys1p97a3uo7iw3booecngh2phlgs 0 10281 5583304 5454281 2026-06-27T12:09:48Z Forbidden History 89259 /* Личности */ 5583304 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика=Strachinci-MKD.JPG | опис=Поглед на селото Страчинци | име=Страчинци | регион= | општина=[[Општина Гази Баба|Гази Баба]] | население=1.136 | поштенски број= | надморска височина=400 | географска широчина=42° 2' 45" сев. ш. | географска должина=21° 31' 55" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=2 | lat_sec=45 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=31 | lon_sec=55 | мрежно место= | карта= Страчинци во Општина Гази Баба.svg }} '''Страчинци''' — село во [[Општина Гази Баба]], во околината на градот [[Скопје]]. == Географија и местоположба == Селото Страчинци се наоѓа во североисточниот дел на [[Скопска Котлина|Скопската Котлина]] расположено на југоисточната падина на [[Скопска Црна Гора]]<ref name="ReferenceA">Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.287</ref>. Страчинци е ридско село сместено на надморска височина од 400 метри<ref name="ReferenceA"/>. Поточно, селото е сместено во засек на падините од двете страни на стрмен дол. Во средината на селото (засекот на долот), а во подножјето на варовничкото возвишение Дрезга избива силен карстен извор соѕидан во шест чешми, со што Страчинци спаѓа во едно од најдобро снабдените села со вода<ref name="ReferenceB">Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964&nbsp;г. стр.19</ref>. Атарот зафаќа површина од 6,7&nbsp;км<sup>2</sup>, од кои пасиштата заземаат 311&nbsp;ха, додека обработливото земјиште зафаќа 253&nbsp;ха<ref name="ReferenceA"/>. За името на селото понекогаш се слуша и називот Трачинци, а самото село е од збиен тип и се дели на маала кои носат име според својата местоположба (Горно и Долно Маало) и по родовите кои живеат (Етемовско, Здравковско)<ref name="ReferenceB"/>. == Историја == Природните и стопанските услови за живот во Страчинци се доста поволни, при што на тоа место отсекогаш морало да постои населено место кое од самото име како и имињата на пределите најпрвин било населено со македонско православно население<ref name="ReferenceB"/>. Во {{Римски|19}} век, селото е дел од нахијата ''Чаирско Поле'' ([[Скопска Блатија|Блатија]]) во [[Скопска каза|Скопската каза]] во [[Отоманското Царство]]. Според опширните [[Османлиско Царство|османлиски]] [[дефтер]]и за населението на [[Скопска Каза|Скопската Каза]] од 1832/33 година, селото било мешано со [[Ислам|муслиманско]] и [[Христијанство|христијанско]] население, со 8 [[Ислам|муслимански]] и 7 [[Христијанство|христијански]] домаќинства. На овој попис биле забележани 40 мажи муслимани, со 2 новороденчиња и 32 мажи христијани со 2 новороденчиња. Се проценува дека селото во тој период имало 152 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Османлиски документи за историјата на Македонија - пописи од XIX век на муслиманското население - Скопски Санџак, каза Скопје.|publisher=д-р Емил Крстески|year=2020|location=Скопје}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Османлиски документи за историјата на Македонија - пописи од XIX век на христијанското население - Скопски Санџак, каза Скопје.|publisher=д-р Емил Крстески|year=2021|location=Скопје}}</ref> Старото македонско население на Страчинци се иселило околу 1830 и 1840 година, кога селскиот атар го заземале муслимани доселени од [[Албанија|северна Албанија]] кои ги користеле пасиштата и шумите на падините на Скопска Црна Гора и Турци-чифликсајбии од [[Скопје]] кои ги користеле нивите во нискиот дел<ref name="ReferenceB" />. За потребите на чифлигот околу средината на XIX век во Страчинци биле населени две македонски домаќинства по потекло од [[Овче Поле]]<ref name="ReferenceB" />. [[Стефан Верковиќ]] во 1857 го бележи со 158 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи|last=Верковиќ|first=Стефан|year=1889|location=Санкт Петербург}}</ref> Според статистиката на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] ([[Македонија. Етнографија и статистика]]) од [[1900]] година, во Страчинци живееле 90 жители, од кои 50 [[Македонци|Македонски]] христијани и 40 [[Албанци|Арнаути]]{{Sfn|Албанците биле забележани под терминот Арнаути}} муслимани. Во 1913 година, во селото биле евидентирани 205 жители. Било дел од Општина [[Брњарци]]. Во периодот на крајот на турското владеење во селото постоеле два чифлига и имало 17 домаќинства (2 македонски и 15 албански). По заминувањето на турската власт сопствениците на чифлизите земјата ја распродале на Македонците и Албанците кои живееле во селото. Поради фактот што селото е опкружено со македонски села ([[Брњарци]] на југоисток, [[Виниче]] на северозапад и [[Стајковци]] на југозапад) чести се тензиите помеѓу жителите од различна етничка припадност, а не ретки се инцидентите. Меѓусебната недоверба има долга историска традиција, поради тоа што уште во време на турското владеење Македонците на муслиманските Албанци гледале како на повластен елемент со изразено непријателско расположение едни наспроти други кое не било избришано помеѓу постарите генерации ниту во средината на (педесеттите) XX век<ref name="ReferenceC">Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964&nbsp;г. стр.20</ref>. Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 50 Македонци и 250 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Името на селото е од [[Македонски јазик|македонско]] потекло, и најверојатно доаѓа според името на птицата - страчка. == Стопанство == Селото Страчинци има полјоделско-сточарска функција<ref name="ReferenceD">Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.288</ref>. До 1912 година додека обработливото земјиште припаѓало на чифликсајбиите и ја обработувале Македонците, жителите на Страчинци главно Албанци се занимавале со сточарство односно со одгледување овци, кози и говеда. Во тоа време селаните ја користел и дабовата шума на падините на [[Скопска Црна Гора]] која поради сечата сосема ја уништиле<ref name="ReferenceC"/>. По заминувањето на турската власта земјоделството добило поголемо значење за сметка на сточарството, а особено нагло се раширило одгледувањето на тутун<ref name="ReferenceC"/>. Во Страчинци се произведува доста квалитетен тутун, а многу домаќинства годишно произведувале по околу 500 кг (за што добивале по околу 500,000 југословенски динари) поради што се сметало дека селото највеќе живеело од тутун. Поради пошумувањето на планината над селото во југословенско време сточарството и шумарството забележале приличен пад<ref>Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964&nbsp;г. стр.21</ref>. Одење на работа надворе од селото не постоела, но во денешно време тоа е прилично изменето. Земјоделството и начинот на обработката на земјиштето се прилично послаби и полоши споредено со соседните македонски села [[Стајковци]], [[Брњарци]] и [[Црешево]]. Значаен дел од населението се занимава со сточарство, работа во [[Скопје]] како што се трговија и препродавање, занаетчиство, а еден дел луѓе се на привремена работа во странство претежно во западна Европа во [[Швајцарија]], [[Австрија]] и Германија. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|466 |1953|500 |1961|541 |1971|526 |1981|650 |1991|332 |1994|1038 |2002|1185 |2021|1136 }} Селото бележи постојан пораст на бројот на жители, но занимливи се промените во бројноста на припадниците на етничките групи. Во 1961 година селото имало 541 жител од кои: 69 [[Македонци]], 94 Албанци и 377 Турци, додека во 1994 бројот се зголемил на 1038 жители од кои: 317 [[Македонци]], 709 Албанци и 8 Турци<ref name="ReferenceD"/>. На пописот од 2002 година, селото имало 1.185 жители, од кои 396 Македонци, 787 Албанци, 1 Турчин и 1 останат.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.136 жители, од кои 341 [[Македонци|Македонец]], 775 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 [[Македонски Турци|Турчин]], 1 останат и 18 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|90|32|466|500|541|526|650|332|1.038|1.185|1.136}} === Родови === Според истражувањата од 1963 година, родови во селото: '''Албански''' *'''Доселеници:''' ''Џаџалар (27 к.)'' нивните куќи им се наоѓаат во Горно Маало. Го знаат следното родословие: Амет (жив на 53&nbsp;г. во 1963 година) Осман-Рушит-Јонуз, основачот на родот кој се доселил од северна [[Албанија]], припаѓаат на фисот [[Бериша]]; ''Еминолар или Кера (14 к.)'' куќите им се во Долно Маало. Го знаат следното родословие: Шаип (жив на 55&nbsp;г. во 1963 година) Бајрам-Мемиш-Емин, кој се доселил од северна Албанија; ''Етемолар (16 к.)'' куќите им се во Етемоско Маало, и они потекнуваат од северна Албанија '''Македонски''' * '''Доселеници:''' ''Здравковци (3 к.)'' потекнуваат од предокот Здравко кој се доселил од некое село во [[Овче Поле]]. Го знаат следното родословие: Тоде (жив на 60&nbsp;г. во 1963 година) Анѓеле-Цветко-Здравко, основачот на родот; Баљовци (1 к.) и нивното потекло е од Овче Поле каде имале роднини.<ref name="ReferenceC" /> == Општествени установи == == Самоуправа и политика == == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == == Личности == '''Личности родени во Страчинци:''' * [[Љубица Кимова|Љубица Цветковска Кимова]] (р.1926-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] == Култура и спорт == == Иселеништво == Во турско време од Македонците наполно се иселил родот Шаневци во соседното с. [[Виниче]], а по Втората светска војна забележано е иселување и во [[Стајковци]] и [[Скопје]] (населбите Маџари и М.А. Ченто)<ref name="ReferenceC"/>. Од Албанците забележани се иселувања во [[Скопје]] (населбите Сингилиќ, Чаир, Бутел), [[Турција]]<ref name="ReferenceC"/>, а во поново време и во западна Европа (Швајцарија, Австрија и Германија). == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Општина Гази Баба}} {{Скопски села}} [[Категорија:Страчинци| ]] kkcp0jm8u2a4xbou2arf4i9hrlg6n7t 0 10386 5583492 5492872 2026-06-28T04:19:25Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583492 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Гопеш | слика = Велоекспедиција Ѓават-Кол 49.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Битола}} | област = [[Ѓават-Кол]] | население = 1 | година = 2002 | поштенски број = 7314 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 1.140 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=7 | lat_sec=12 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=7 | lon_sec=18 | слава = [[Преображение Христово]] | мрежно место = | карта = Гопеш во Општина Битола.svg }} '''Гопеш''' — село во [[Општина Битола]], во областа [[Ѓават-Кол]], во околината на градот [[Битола]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Gopesh 1917 Postcard.jpg|мини|300п|лево|Разгледница со панорама на селото од 1917 година]] Селото се наоѓа во областа [[Ѓават-Кол]], во западниот дел од [[Општина Битола]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=29 ноември 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=72}}</ref> Селото е планинско, на надморска височина од 1.140 метри.<ref name="енциклопедија" /> Атарот зафаќа површина од 9,2&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат шумите на површина од 703 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 132 хектари, а на обработливото земјиште само 51 хектар.<ref name="енциклопедија" /> Од градот [[Битола]] е оддалечено 28 километри.<ref name="мојроденкрај">{{Наведена мрежна страница|url=http://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=189|title=Гопеш|last=|first=|date=|work=Мој Роден Крај|archive-url=https://web.archive.org/web/20171208103008/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=189|archive-date=2017-12-08|dead-url=|accessdate=29 ноември 2017|url-status=dead}}</ref> Селото се наоѓа во пазувите на планината [[Бигла (планина)|Бигла]], западно од [[Битола]]. До него води асфалтен пат, направен во 1997 година.<ref name="матица" /> == Историја == Селото е основано од [[Власи]] од [[Москополе]], [[Албанија]] (поточно од [[Гопеш (Албанија)|истоименото село]]). Постои предание кое тврди дека селото постоело и претходно, подолу кон езерото [[Стрежевско Езеро|Стрежево]], каде што седум браќа подигнале населба со седум куќи и црква посветена на „Св. Никола“, кого заеднички го празнувале.<ref name="матица">{{Наведена мрежна страница|url=http://maticanaiselenici.mk/?p=2650|title=Пророштвото од XIX век го претскажа опустошувањето на селото Гопеш|last=|first=|date=|work=Матица на иселеници|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=30 ноември 2017}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На новата положба во близина на патот кон [[Битола]] и кон [[Ресен]], Гопеш многу брзо се развил во големо и мошне богато село. По само неколку децении броело 900 куќи и 5.000 жители. Селаните најмногу се занимавале со занаетчиство и трговија, од која и го стекнале големото богатство.<ref name="матица" /> Во {{римски|19}} век, Гопеш било село во Ресенската нахија во Битолската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото добило улично осветлување во 1912 година.<ref name="матица" /> Во 1911 година, [[Браќа Манаки]] го снимиле филмот „[[Романска делегација во посета на Гопеш]]“, при што е забележано пристигнувањето и пречекот на делегацијата во селото. Штабот на [[Седма македонска ударна бригада|Седмата македонска ударна бригада]], додека истата делувала во Битолско, бил сместен во Гопеш.<ref>{{нмс| title=Борби за ослободување на Битола | url=https://bitola-thinkquest.weebly.com/10411086108810731080-10791072-108610891083108610731086107610911074107211141077-10851072-104110801090108610831072.html | work= | publisher=Битола | date= | accessdate=22 април 2022}}</ref> Вкупно 4 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Во минатото селото било развиено и во 1900 година биле забележани 22 бакалници, 7 фурни, 5 касапници, 1 фотограф и 1 аптека.<ref name="мојроденкрај" /> Селото нема посебна стопанска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|243 |1953|214 |1961|97 |1971|98 |1981|0 |1991|3 |1994|3 |2002|0 |2021|1 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Гопеш имало 2.460 жители, сите [[Власи]] христијани.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 241.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, ''Гопеши'' се води како чисто влашко село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 480 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|18}}</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Гопеш имало 2.400 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 174-175.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Власи]] и 50 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Гопеш е мало село коешто во 1961 година имало 97 жители, а во 1994 година само тројца жители, [[Власи]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Гопеш немало жители.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=29 ноември 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 1 жител, [[Македонски Власи|Влав]]. {{Пописи|2.460|2.400|243|214|97|98|0|3|3|0|1}} === Родови === Гопеш е влашко село. Во [[1957]] година, во селото живееле 38 [[Власи|влашки]] домаќинства. Од нив, најстариот сој биле 26 домаќинства: по две семејства имале родовите: Папа, Јанаки, Чунга и Мустрик; по едно семејство имале родовите Ќира, Албо, Бела, Мазни, Карали, Ерка, Топал, Катаробе, Дукарица, Дудуш, Шути, Генани, Цингар, Михо, Шарка, Христа, Пица и Санту. Овие родови по потекло се од истоименото село во [[Албанија]] и од околината на [[Москополе]]. Се доселиле кон крајот на {{римски|18}} век и почетокот на {{римски|19}} век. Останатите доселеници во Гопеш (12 куќи) биле доселениците од [[Музакија]], приморска [[Албанија]]. Тоа биле Ѓендеровци (4 куќи), Тоти (2 куќи), Пеле (2), Буле (2), Спиро (1) и Моча (1). Овие домаќинства во Гопеш се доселиле по ослободувањето на [[Турци]]те и по [[Прва светска војна|Првата светска војна]] (дошле во [[1913]] и во [[1920]] година). Од иселените постари [[Власи]] купиле куќи и малку земјиште; претежно ливади. Меѓу поранодоселените Власи и новите постоеле значителни разлики во начинот на животот, уредувањето на куќите и во [[влашки]]от говор. <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == [[Податотека:Panorama na seloto Gopeš.jpg|мини|300п|десно|Панорама на селото со автомобил, 1930-ти.]] Селото влегува во рамките на [[Општина Битола]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе биле придодадени поранешните општини, [[Општина Бистрица|Бистрица]], [[Општина Кукуречани|Кукуречани]] и [[Општина Цапари|Цапари]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Цапари. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Кажани, во која влегувале селата Гопеш, Доленци, Ѓавато, Кажани, Маловиште и Лера. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Кажани, во која покрај селото Гопеш се наоѓале селата Доленци, Ѓавато, Кажани, Лера, Маловиште, Рамна, Ротино, Српци и Цапари. Во периодот 1955-1965, селото било дел од тогашната општина Дихово. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Битола. === Избирачко место === Селото е опфатено во склоп на избирачкото место бр. 0207 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое ги опфаќа селата [[Доленци (Битолско)|Доленци]] и Гопеш, кое е сместено во основното училиште во Доленци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=29 ноември 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 227 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529205527/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|archive-date=2020-05-29|dead-url=|accessdate=29 ноември 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 223 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква Св.Богородица,Гопеш.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Преображение“, заштитен споменик на културата]] ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Преображение“ - Гопеш|Црква „Св. Преображение“]] — главна селска црква; * [[Црква „Св. Илија“ - Гопеш|Црква „Св. Илија“]] — помала селска црква на патот кон селото; и * [[Црква „Св. Никола“ - Гопеш|Црква „Св. Никола“]] — црква на тромеѓата на атарите на селата Доленци, Лера и Гопеш. == Редовни настани == За време на [[христијанство|христијанскиот]] празник [[Преображение Христово]], кој се слави на 19 август, во селото престојуваат повеќе стотици посетители и иселеници од сите краеви на светот. == Личности == ;Родени во Гопеш * [[Александар Кошка]] (1873-1907) — револуционер и офицер * [[Сотир Шундовски]] (1933-2002) — архитект * [[Наум Торбов]] (1880-1952) — архитект <!--== Култура и спорт ==--> == Иселеништво == Во минатото, селото Гопеш било големо, со околу 5.000 жители и имало голем број иселеници во [[Франција]], [[Англија]], [[Америка]] итн., каде се занимавале со трговија и други дејности. Оттаму, печалбарите носеле разна стока која ја продавале во [[Битола]], при што, жителите на селото биле едни од побогатите во битолско. Така, уште во [[1930]]-тите, во селото пристигнал првиот автомобил од марката „[[форд]]“, кого го донел некој печалбар од Америка, кој таа година дошол на одмор во родниот крај. Фотографијата која го прикажува иселеникот со автомобилот и ден-денес се чува во црквата „Свето Преображение“.<ref>„Во Гопеш се возел „форд“ пред девет децении“, ''Дневник'', број 5292, година XVII, четврток, 17 октомври 2013, стр. 18.</ref> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gopeš}} {{Општина Битола}} [[Категорија:Гопеш| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] 9qw0kmi25lr08coyqy2c45vmw55qn9n 0 10389 5583529 5549047 2026-06-28T06:19:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583529 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Граешница | слика = Поглед на Граешница 2.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Граешница | општина = {{општинскигрб|Општина Битола}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Пелагонија]] | население = 202 | година = 2021 | поштенски број = 7223 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 612 | lat_dir=N | lat_deg=40 | lat_min=54 | lat_sec=0 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=21 | lon_sec=0 | слава = [[Атанасовден]] | мрежно место = | карта = Граешница во Општина Битола.svg }} '''Граешница''' — село во областа [[Пелагонија]], во [[Општина Битола]], во околината на градот [[Битола]]. == Потекло и значење на името == Името на селото доаѓа од апелативот [[град]] (градец, утврдена населба). Се смета дека слично како и селото [[Градешница]], така и името на ова село доаѓа од фактот што тука во минатото имало утврдена населба, која се викала град или градец.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=160|title=Мој Роден Крај|last=|first=|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2024-08-17|archive-date=2024-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719152627/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=160|url-status=dead}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Граешница.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Селото се наоѓа во [[Пелагонија]], во крајниот јужен дел на Битолското Поле и на територијата на [[Општина Битола]], под источната страна на планината [[Баба (планина)|Баба]], со што може да се смета како потпелистерско село. Воедно, атарот на селото се издига до сртот на Баба Планина, каде што се допира со подрачјето на [[Општина Ресен]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=2 јуни 2024|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=86}}</ref> Селото е ридско, чии куќи се издигаат на надморска височина од 660 до 740 метри. Од градот [[Битола]], селото е оддалечено 20 километри во јужна насока, додека од регионалниот пат 2333 е оддалечено скоро 2 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2333|регионалниот пат 2333]]. Граешница се наоѓа во источното подножје на [[Баба (планина)|Баба Планина]], на излезот на [[Граешка Река]] од планината. Источно од селото се наоѓаат ниви на кои се одгледува пченка и жито, додека на запад се наоѓаат пасишта и шуми. Околни села се [[Драгош]], [[Кишава]], [[Лажец]] и [[Велушина]]. Граешница изобилува со вода, поседува две селски чешми наречени Талевчева и Ѓолганова, а во селото има и 7-8 бунари, чија длабочина е до 12 метри. Имињата на изворите и чешмите околу селото се: Света Недела, Богле Чешма, Бачилиште, Црна Река, Студен Кладенец, Садиково Кладенче, Копанки, Бошково Кладенче, Чергово Кладенче, Ноачево Кладенче и Тупачкои.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|first=Јован |authorlink=Јован Трифуноски|page=204-206|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Кале, Мал Присој, Голем Камен, Чукли, Мечкин Камен, Стамат, Закланик, Мачороец, Црвеница, Реван, Летника, Калдрма, Чаиорот, Ливади, Дабчето, Тумбата, Скапците, Црвена Земја, Козарка, Тапанче, Породински Пат и Рибарски Пат.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип и е издолжено во насока запад-исток. Селото е поделено на Горно, Долно и Отаде Маало. Првите две се наоѓаат лево од селската рекичка, а третото десно. Некои делови на селото се групирани по роднински куќи.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Семејство во носии од с. Граешница, Горни Села (1918).jpg|мини|Семејство во носии од селото Граешница во 1918 година]] Покрај селото од неговата западна страна се издигнува возвишението Кале. На врвот на возвишението се забележуваат ѕидови од кружен бедем. Таму, мештаните наоѓале стари пари, а во подножјето на возвишението ископувале разни гробови. Во традицијата се наведува дека Калето бил град кој го контролирал стариот пат долж долината на [[Граешка Река]]. Судејќи по остатоците може да се претпостави дека овој град потекнува од римско време. По 1925 година, на врвот на возвишението Кале, мештаните ги подигнале црквичките посветени на Свети Никола и Свети Атанас.<ref name=":0" /> Во [[Народен музеј на Србија|Народниот музеј]] во [[Белград]] се чува [[биста]] на девојка изработена од печена земја, која била донесена од ова село и потекнува од третиот век пред нашата ера.<ref name=":0" /> Остатоци од старини има и на другите месноста околу селото. Такви месноста се Мал Присој, Селиште и Присој. На Присој, околу 2 километри северозападно од селото, се наоѓа црквата „Св. Теодор“ подигната во 1926 година, а претходно на тоа место имало црквиште. До оваа црква се наоѓа многу стар бунар. Овие старини, како пренесуваат мештаните, потекнуваат од времето кога постоело утврдување на Калето. .<ref name=":0" /> За Граешница се кажува дека е доста старо село, а првпат било споменато како „Градешница“ во турски документи од периодот 1650-1750 година. Во ова село, македонското население е претежно староседелско. До крајот на отоманскиот период, животот на населението било тешко, бидејќи многу страдале од муслиманските Арбанаси населени во селата [[Кишава]], [[Острец]] и [[Лажец]].<ref name=":0" /> Арбанасот Садик-ага од [[Крушево]] се населил во Граешница и се обидел да создаде [[чифлиг]], но во 1909 година морал да се исели од ова село поради [[комити]]те.<ref name=":0" /> Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Стопански објект во Граешница.jpg|мини|300п|десно|Поранешен стопански објект во селото]] Атарот на селото е релативно голем и зафаќа простор од 19,2&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат шумите на површина од 1.059,3 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 417,2 хектари, а на пасиштата 381,9 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> До 1912 година, мештаните добиле малку своја земја, која главно се наоѓала по ридовите. Тогаш, поголемиот дел од нив работеле на земјата на Арбанасите од Кишава и Лажец, или пак оделе на печалба.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|545 |1953|526 |1961|444 |1971|570 |1981|525 |1991|230 |1994|218 |2002|190 |2021|202 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Граешница живееле 540 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 236.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Граешница се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 80 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|13}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Граешница имало 424 [[Македонци]], патријаршисти.<ref name=":3">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 166-167.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 500 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во 1961 година, селото броело 444 жители, од кои 422 биле Македонци, а 20 жители Турци, додека во 1994 година бројот речиси се преполовил на 218 жители, од кои 190 биле Албанци, а 28 Македонци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 селото броело 190 жители, од кои 17 [[Македонци]], 122 [[Македонски Албанци|Албанци]] (во најголем дел [[Македонци муслимани]]) и 1 останат.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=2 јуни 2024}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 202 жители, од кои 7 [[Македонци]], 190 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 5 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Граешница: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Срби ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | '''545''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 515 | 0 | 0 | 8 | 3 | — | '''526''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 422 | 0 | 20 | 1 | 1 | — | '''444''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 420 | 145 | 0 | 1 | 4 | — | '''570''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 314 | 206 | 0 | 2 | 3 | — | '''525''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 37 | 193 | 0 | 0 | 0 | — | '''230''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 28 | 190 | 0 | 0 | 0 | — | '''218''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 17 | 172 | 0 | 0 | 1 | — | '''190''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 7 | 190 | 0 | 0 | 0 | 5 | '''202''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Граешница е македонско православно село, но по пописот во 1991 година е мнозинско албанско село. Македонските родови во селото се староседелски и доселенички.<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1953 година, родови во селото: * '''Староседелски родови:''' ''Митковци'' (4 к.), ''Ќолгановци'' (4 к.), ''Димчевци'' (3 к.), ''Цулуфкаровци'' (3 к.), ''Черговци'' (2 к.), ''Буцуковци'' (2 к.), ''Шејтановци'' (2 к.), ''Саќитковци'' (1 к.), ''Стефовци'' (1 к.), ''Скендеровци'' (1 к.), ''Анѓелевци'' (7 к.), ''Влашковци'' (4 к.), ''Чуљовци'' (4 к.), ''Дафковци'' (3 к.), ''Кузмановци'' (3 к.), ''Саријевци'' (2 к.), ''Бошковци'' (2 к.), ''Чикаровци'' (2 к.), ''Анаќијевци'' (1 к.), ''Ризовци'' (1 к.), ''Тупачковци'' (2 к.), ''Новачевци'' (1 к.), ''Тодоровци'' (1 к.) и ''Милушовци'' (1 к.). * '''Доселенички родови:''' ''Марковци'' (2 к.), доселени се од селото [[Велушина]], таму им се род ''Пашовци''. Од Велушина се иселиле во XIX век; ''Олевци'' (2 к.), доселени се од [[Олевени]], таму припаѓале на родот ''Стојчевци''. Основачот на родот, дедо Петре најпрвин бил момок во Лажец, а потоа преминал како момок кај Садик-ага; ''Јанкуловци'' (2 к.), од [[Егри]] прешле во [[Жабени|Жабјани]], па од таму во Граешница; ''Цифуновци'' (1 к.), доселени се од [[Лажец]], биле воденичари; ''Мориовчиња'' (4 к.), доселени се од селото [[Свето Тодори]], таму припаѓале на родот ''Ѓурчиновци'', подалечно потекло од селото [[Трновци]]; ''Терзиовци'' (15 к.), доселени се однекаде; ''Рибаревци'' (4 к.), доселени се од селото [[Рибарци (Битолско)|Рибарци]]; ''Таловчиња'' (3 к.), доселени се однекаде; ''Верговци'' (2 к.) и ''Зозевци'' (1 к.), доселени се однекаде. ''Верговци'' порано се викале ''Крстевци'', сега се викаат ''Верговци'' по баба Верга. === Иселеништво === Три семејства од родот ''Марковци'' се иселиле во [[Северна Америка]], а од истиот род има иселеници и во Битола. Од родот Терзиовци има пет семејства иселено во [[Северна Америка]] и во [[Битола]]. Според податоците од 1953 година од ова село се имаат иселено преку 50 семејства во [[Битола]], [[Соединети Американски Држави|САД]], [[Канада]] и [[Австралија]].<ref name=":0" /> == Општествени установи == * [[ПУ „Крсте Петков Мисирков“ - Граешница|Подрачното основно училиште „Крсте Петков Мисирков“]], петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Крсте Петков Мисирков“ - Бистрица]] * Поранешна амбуланта * Задружен дом <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Автобуска постојка во Граешница.jpg|Автобуска постојка Податотека:Објект во Граешница.jpg|Телекомуникациски објект Податотека:Општествен објект во Граешница.jpg|Поранешната амбуланта Податотека:Основно училиште во Граешница.jpg|Основното училиште Податотека:Разрушен објект во Граешница.jpg|Руинираниот задружен дом </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Граешница било чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Битола]], која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната [[Општина Бистрица]]. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Битола. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото влегувало во рамките на тогашната општина Бистрица. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Велушина, во која покрај селото Граешница се наоѓале селата Барешани, Велушина, Драгош, Жабени, Канино, Кишава, Лажец, Олевени, Острец и Породин. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Граешница, во која влегувале селата Граешница, Драгош и Кишава. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0143 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 175 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 178 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url= https://ep.sec.mk/election/results/electionType/local/electionYear/2021/electionRound/21/municipality/532/pollingStation/21082|title=Резултати|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2024}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Граешница.jpg|300п|мини|десно|Најстарата селска црква „Воведение на Пресвета Богородица“]] [[Податотека:Граешнички манастир.jpg|300п|мини|десно|Поглед на [[Граешнички манастир|Граешничкиот манастир]]]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name=":0" /> * [[Кале (Граешница)|Кале]] — утврдена населба од римско време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Граешница|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“]] — најстара селска црква, од XV век; * [[Црква „Вознесение Христово“ - Граешница|Црква „Вознесение Христово“]] („Св. Спас“) — главна селска црква, изградена во 1860 г.; * [[Црква „Св. Никола“ - Граешница|Црква „Св. Никола“]] — помала селска црква подигната на Калето; * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Граешница|Црква „Св. Атанасиј“]] — помала селска црква подигната на Калето; * [[Црква „Св. Димитриј“ - Граешница|Црква „Св. Димитриј“]] — помала селска црква; * [[Црква „Св. Петка“ - Граешница|Црква „Св. Петка“]] — помала селска црква; * [[Црква „Св. Недела“ - Граешница|Црква „Св. Недела“]] — помала селска црква; * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Граешница|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — гробишна црква; и * [[Црква „Св. Теодор Тирон“ - Граешница|Црква „Св. Теодор Тирон“]] — манастирска црква. ;Манастири * [[Граешнички манастир]] — манастир над селото ;Споменици * Спомен-плоча од НОБ ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=41}}</ref> * [[Граешка Река]] — река низ селото {{clear}} <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Спомен-плоча на НОБ во Граешница.jpg|Спомен-плоча на НОБ Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ - Граешница.jpg|Црквата „Св. Атанасиј“ Податотека:Црква „Св. Теодор Тирон“ - Граешница.jpg|Манастирската црква „Св. Теодор Тирон“ Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Граешница.jpg|Гробишната црква „Св. Архангел Михаил“ Податотека:Црква „Св. Недела“ - Граешница.jpg|Црквата „Св. Недела“ Податотека:Црква „Св. Никола“ - Граешница.jpg|Црквата „Св. Никола“ Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Граешница.jpg|Главната селска црква „Вознесение Христово“ </gallery> == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Атанасовден]] (31 јануари) — селска слава == Личности == ;Родени во или по потекло од Граешница * [[Петар Димитриевски]] (1926-2005) — партизан, офицер, генерал <!--== Култура и спорт ==--> == Поврзано == * [[Општина Битола]] * [[Пелагонија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Graešnica}} {{Општина Битола}} [[Категорија:Граешница| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] r8wjm5pggf7hvtveavcp95dia4im1fw 0 10551 5583656 5520400 2026-06-28T11:38:49Z Forbidden History 89259 /* Личности */ 5583656 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Стенче | слика = Поглед на Стенче 2.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Брвеница}} | регион = {{грб|Полошки Регион}} | област = [[Полог|Горен Полог]] | население = 131 | година = 2021 | поштенски број = 1237 | повикувачки број = 044 | надморска височина = 570 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=52 | lat_sec=36 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=1 | lon_sec=59 | слава = | мрежно место = | карта = Стенче во Општина Брвеница.svg }} '''Стенче''' — село во [[Општина Брвеница]], во областа [[Полог|Горен Полог]], во околината на градот [[Тетово]]. Селото е на самата граница помеѓу тетовските и гостиварските села, а во повеќе извори и различно е сместено во Долен или Горен Полог.<ref>''Стенче : минато, сегашност, иднина / Ѓорѓи Наумовски ; [изработка на скица на Стенче Горан Тошевски]. - Скопје : Патриот-Р, 2007. - 104 стр., листови со слики во боја, превиткан лист со скица : илустр. ; 24 см''</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Стенче.jpg|лево|мини|300п|Воздушен поглед на селото]] Селото се наоѓа во областа [[Долен Полог]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Брвеница]], а чиј атар се издига на северозападната падина на [[Сува Гора]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|last=Панов|first=Митко|publisher=Патрија|year=1998|location=Скопје|page=285|language=македонски|accessdate=6 декември 2025}}</ref> Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 570 метри. Од градот [[Тетово]], селото е оддалечено 25 километри на југ,<ref name="енциклопедија" /> додека од градот [[Гостивар]] е оддалечено 14 километри на север. До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2233|регионалниот пат 2233]] пред селото [[Волковија (Тетовско)|Волковија]]. Селото се наоѓа во подножјето на [[Сува Гора]]. Северно од селото се протега косината Света Недела (висока околу 680 м.), која е граница помеѓу областите Горен и Долен Полог. Поради тоа, ова село е најсеверното село, кое има горнополошки етнички особини. Во минатото, водата за пиење мештаните ја добивале од чешми и бунари. Во самото село се наоѓале чешмите Горна, Долна, Црковна и Бутур-чешма. Низ селото имало и над 30 бунари, а на атарот на селото избиваат изворите Црвенка и Бунари.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/460319681/%D0%88%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3|title=Полог|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=159-161|date=1976|publisher=[[Српска академија на науките и уметностите]]|isbn=|location=[[Белград]]|oclc=}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Лозја, Иљоица, Средно Поле, Радов Дол, Копачи, Брегои, Бари, Гавраница, Фалише, Грошарки, Крс, Тапаноец, Папрадник, Крушка, Чардак, Бунари, Локва, Кофилница, Лескоец, Долга Присојница, Јовеј Дабје, Подишта, Горна Корија, Присој, Осој, Мали Камен, Липа, Дапче, Сек, Чука, Ридои, Плочи, Драка, Шумаркои Дупки и Змијарник.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип и куќите му се поделени во четири маала кои се едно до друго и се наречени: Горно, Долно, Јанкоско и Ѓутурско Маало.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Фрагмент од Цветен триод Лазаревац - крајот на 16 и почетокот на 17 век.pdf|мини|300п|десно|Фрагмент од Цветен триод Лазаревац од крајот на {{римски|16}} и почетокот на {{римски|17}} век, најден во Стенче|page=5]] Во пишаните извори селото е споменато како '''Штенче''' помеѓу 1337 и 1348 година, кога било приложено на [[Црква „Св. Богородица“ - Тетово|манастирот „Св. Богородица“]] во [[Тетово]]. Во 1348 година, пак, било приложено на [[Хиландар|манастирот Хиландар]].<ref name=":0" /> Од средниот век се зачувани и помените за двете цркви: [[Црква „Св. Недела“ - Теново|црквата „Св. Недела“]] (црква со ова име денес се наоѓа во атарот на селото [[Теново]]) во Стенче заедно со селото била приложена на тетовскиот манастир „Св. Богородица“, додека [[Црква „Св. Илија“ - Стенче|црквата „Св. Илија“]] која се наоѓала недалеку од селото на падините на Сува Гора била исто така [[метох]] на тетовскиот манастир.<ref name=":0" /> По предание, некогашното село се наоѓало пониско од денешното село, односно било сместено покрај самата река [[Вардар]]. Тогаш се нарекувало '''Стење''' и личело на град. Источно од него на падините на Сува Гора се наоѓа возвишението Градиште, каде се наоѓала [[Стенчевска тврдина|Стенчевската тврдина]]. Се говори дека селото Стење било разорено од страна на Турците при освојувањето на Полог.<ref name=":0" /> На местото на некогашното Стење селаните и денес низ нивите наоѓаат остатоци на ѕидови, црепови и ќупови. Слаби трагови на населба се познаваат и на Градиште, како што се остатоци на ѕидови од камен и цигла. На југоисточната страна на Градиште има остатоци од стари гробови. Покрај тврдината порано воделе два пата: еден од [[Волковија (Тетовско)|Волковија]] кон [[Блаце (Тетовско)|Блаце]], а другиот кон [[Сува Гора]] и [[Порече]]. Остатоците од првиот пат се зачувани и денес.<ref name=":0" /> По разорувањето на старото Стење, еден дел од преживеаните го основале селото Стенче на денешното место.<ref name=":0" /> Во селото бил најден фрагмент од [[Старословенски јазик|старословенскиот]] ракопис „Цветен триод Лазаревац“. Северозападно од селото, на возвишението Света Недела (на границата кон селото [[Теново]]), мештаните во 1939 година изградиле параклис посветен на Света Недела. Претходно таму имало гробови и остатоци од стар храм, исто така посветен на Света Недела. Главната селска црква „Св. Илија“ се наоѓа во горниот дел на селото и била подигната во 1860-тите на место на помала трошна зграда. Североисточно од селото, на возвишението Црвенка во 1923 година селаните ја изградиле [[Црква „Св. Петка“ - Стенче|црквичката „Св. Петка“]]. Претходно, таму се наоѓале руини од истоимениот храм.<ref name=":0" /> Во селото постои спомен-чешма за илинденците, како и споменик за загинатите во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name="енциклопедија" /> <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Спомен-чешма во Стенче.jpg|Спомен-чешма за илинденците Податотека:Споменик на НОБ во Стенче.jpg|Споменик на НОБ </gallery> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 16,3 километри квадратни. На него пасиштата заземаат површина од 658 [[хектар]]и, на обработливите површини отпаѓаат 512 хектари, а на шумите 411 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Во основа, селото има мешовита земјоделска функција. Во него работи продавница.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|739 |1953|762 |1961|614 |1971|405 |1981|276 |1991|214 |1994|184 |2002|150 |2021|131 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Стенче живееле 680 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":1">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_27.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.212.]</ref> Според секретарот на Бугарската егзархија [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Стенче имало 664 [[Македонци]], егзархисти.<ref name=":2">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.122-123.</ref> Според рускиот филолог, Афанасиј Селишчев, селото во 1929 година имало 101 куќа со 957 жители.<ref name=":3">Селищев, Афанасий. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. - София, 1929, стр.24.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 550 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Стенче преминало од средно во мало село по големина, населено со македонско население. Во 1961 година селото имало 614, а во 1994 година 184 жители.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, селото имало 150 жители, од кои 149 [[Македонци]] и 1 [[Македонски Срби|Србин]].<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|language=македонски|accessdate=6 декември 2025}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 131 жител, од кои 110 [[Македонци]] и 21 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|680|664|739|762|614|405|276|214|184|150|131}} === Родови === Стенче е македонско православно село.<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1947 година, родови во селото се: * '''Староседелци:''' ''Сакаровци'' (14 к.), живееле во старото село Стенче. Имаат иселеници во [[Тетово]] (едно семејство); ''Мојсовци'' (12 к.), исто живееле во старото село. Имаат иселеници во [[Гостивар]] (едно семејство), [[Тетово]] (две семејства), [[Варна]] (едно семејство), [[Бугарија]] (едно семејство) и во [[Романија]] (едно семејство) и ''Луканој'' (2 к.), исто така од старото село. * '''Доселеници:''' ''Топенчоски'' (12 к.), доселени одамна. Не знаат точно од каде се доселени. Имаат иселеници во [[Тетово]] (четири семејства). П. Јовановиќ за нив дознал дека се од [[Гостиварско]]. Ги викаат и Цигани; ''Ѓуревци'' (5 к.), доселени се од селото [[Матка (село)|Матка]] во [[Скопски Дервен]]. Имаат иселеници во [[Романија]] (едно семејство); ''Рупаковци'' или ''Маркои'' (3 к.), имаат исто потекло како и родот ''Ѓуревци''; ''Којчиновци'' (4 к.), стари доселеници, но не знаат точно од каде се доселени. На почетокот од {{римски|19}} век Којчиновци биле богати сточари. Имале околу 600 овци. Подоцна стоката исчезнала. Најпознатиот домаќин во овој род се викал Јанкула. Имаат иселеници во [[Скопје]] (едно семејство) и [[Панчево]] (едно семејство); ''Аврамовци I'' (25 к.), потекнуваат од [[Матка (село)|Матка]] во [[Скопски Дервен]]. На почетокот од {{римски|19}} век од таму се иселиле тројца браќа поради напади од „Турци“. П. Јовановиќ за нив забележал дека се доселени од селото [[Глумово]] во близина на [[Матка (село)|Матка]]. Браќата се населиле во Стенче и станале чобани во родот ''Којчиновци''. Ја знаат следната генеологија Ѓурчин (жив, 80 години во 1947 г.)-Крсте-Здраве-Аврам, еден од браќата кои се доселиле. Аврамовци се намножиле од браќата Аврам и Бошко. Од третиот брат не се сочувале потомци. Имаат иселеници во [[Скопје]] (две семејства), [[Битола]] (едно семејство), [[Софија]] (едно семејство) и во [[Романија]] (четири семејства); ''Гркачовци'' (1 к.), не знаат точно од каде се доселени. Имаат иселеници во [[Тетово]] (едно семејство); ''Мешиновци'' (9 к.), доселени се од некое село во [[Охридско]]. П. Јовановиќ за нив слушал дека потекнуваат од [[Крушевско]]. Најпрво во Стенче работеле како калајџии. Имаат иселеници во [[Гостивар]] (едно семејство), [[Скопје]] (едно семејство) и во [[Романија]] (три семејства); ''Попои'' (3 к.), потекнуваат од предокот поп Стојко. Тој се доселил од некое село во [[Охридско]]. Ја знаат следната генеологија Сретко (жив, 56 години во 1947 г.)-Васил-Симјан-Стојко, кој се доселил. Овде се доселени поради крвна одмазда. Од родот Стојкои биле познати свештениците Коста и Никола. Имаат иселеници во [[Зубовце (Гостиварско)|Зубовце]] и во [[Скопје]] (едно семејство); ''Аврамовци II'' (13 к.), доселени се од селото [[Волче]] во [[Порече]]. Аврам основачот на родот е дојден во 1810-тите. Ја знаат следната генеологија Оносим (жив, 70 години во 1947 г.)-Гроздан-Неделко-Аврам. Аврам имал четири сина: Димитрија, Павле, Здраве и Неделко. Од овој род има иселеници во [[Скопје]] (едно семејство), [[Бугарија]] (три семејства), [[Грција]] (едно семејство) и во [[Романија]] (две семејства); ''Огњановци'' (1 к.), потекнуваат од соседното сега уништено село [[Горно Фалише]]. Родот изумрел со текот на времето и во 1940-тите останала само една снаа на доселениот Огњан (Трпејца); ''Анџаковци'' (7 к.), потекнуваат од предокот Рафаил. Тој се доселил од селото [[Галате]]. Тој имал пет сина: Тимосиј, Стојан, Тофил, Цветан и Русе; ''Крајчевци'' (1 к.), не знаат точно од каде се доселени. Едно нивно семејство живее во Тетово; ''Младен'' (1 к.), се доселил Младен (жив во 1947 година) како домазет од селото [[Теново]]; ''Раде'' (1 к.), се доселил Раде од селото [[Церово (Гостиварско)|Церово]], каде припаѓал на староседелскиот род ''Ивановци''; ''Меновци'' (1 к.), се доселил основачот на родот Огњан како домазет од селото [[Растеш]] во [[Порече]] и ''Николоски'' (1 к.), потекнуваат од домазет од селото [[Блаце (Тетовско)|Блаце]]. Во Блаце постојат нивни истоимени роднини. Подалечно потекло од селото [[Пршовце]] на [[Шар Планина]]. Се знае и за изумрениот род Ќосевци, кои биле староседелци, како и за ''Анѓелковци'', ''Петковци'' и ''Дамњановци'', кои биле доселени од историското село Горно Фалише.<ref name=":0" /> === Иселеништво === Од селото се иселиле следниве родови: ''Кљанковци'', староседелци, првин нивна гранка се иселила во [[Чајле]], па понатаму во [[Балин Дол]] (21 к.), а последно нивно семејство од Стенче се иселило во 1930-тите во Скопје; ''Снегуловци'', некои нивни семејства живеат во [[Долно Палчиште]] (1 к.), [[Тетово]] (1 к.), [[Скопје]] (3 к.) и [[Романија]] (2 к.), последни семејства од родот заминале во 1923 година; ''Шеменковци'', староседелци, потполно се иселиле во Тетово (1 к.) и во Скопје (1 к.); ''Ќумбаковци'' (1 к.), заминале во [[Волковија (Тетовско)|Волковија]] и ''Спироски'' (1 к.), се иселиле во [[Брвеница]].<ref name=":0" /> == Општествени институции == * [[ОУ „Гоце Делчев“ - Стенче|ОУ „Гоце Делчев“]] - централно [[основно училиште]] за ученици од прво до деветто одделение * Поранешна здравствена амбуланта <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:ОУ „Гоце Делчев“ во Стенче.jpg|Основното училиште Податотека:Општествен објект во Стенче.jpg|Стар општествен објект </gallery> == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Стенче било село во [[Тетовска каза|Тетовската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Брвеница]], која била една од ретките општини во Македонија која останала непроменета по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така било дел од општината Брвеница. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Тетово. Селото припаѓало на некогашната општина Жеровјане во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната општина Чегране, во која покрај селото Стенче, се наоѓале селата Волковија, Тумчевиште, Форино и Чегране. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Стенче, во која влегувале селата Волковија и Стенче. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 2044 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 116 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 115 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url= https://ep.sec.mk/election/results/electionType/local/electionYear/2021/electionRound/21/municipality/584/pollingStation/23252|title=Резултати|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=6 декември 2025}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|425}}</ref> * [[Стенчевска тврдина]] — утврдена населба од доцноантичко време и старохристијанска базилика ([[Ранохристијанска епископија (Стенче)]]); и * [[Тумба Потсело]] — населба од доцноантичкото време. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Илија“ - Стенче|Црква „Св. Илија“]] — главна селска црква; * [[Црква „Св. Екатерина“ - Стенче|Црква „Св. Екатерина“]] — манастирска црква; * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Стенче|Црква „Св. Атанасиј“]] — селската црква на [[Горно Фалише]], чиј атар денес е припоен кон стенчевскиот и за црквата се грижат мештаните на Стенче; и * [[Црква „Св. Петка“ - Стенче|Црква „Св. Петка“]] — мала црквичка, која се наоѓа во атарот на соседното село [[Блаце (Тетовско)|Блаце]]. Манастирската [[Црква „Св. Недела“ - Теново|црква „Св. Недела“]] се наоѓа на возвишението Света Недела, на самата атарска граница со [[Теново]] и се смета дека постоела уште одамна и во нејзината изградба учествувале селаните од некогашното село Стење, а подоцна мештаните во 1939 година подигнале параклис. ;Манастири * [[Стенчевски манастир]] — нов манастир во селото. ;Споменици * Спомен-чешма за илинденците; и * Споменик на НОБ. <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Црква „Св. Илија“ - Стенче 25.jpg|Главната селска црква „Св. Илија“ Податотека:Црква „Св. Екатерина“ - Стенче 12.jpg|Манастирската црква „Св. Екатерина“ Податотека:Стенчевска тврдина 3.jpg|Воздушен поглед на Стенчевската тврдина и базиликата Податотека:Жртвеник на големата мајка (Стенче).jpg|[[Жртвеник]] на големата мајка пронајден на наоѓалиштето [[Тумба Потсело]] во Стенче Податотека:Црква „Св. Петка“ - Стенче 11.jpg|Малата црква „Св. Петка“ </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Волковија * [[Славица Кипровска]] (р.1927-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Кузман Сотировски|Кузман Сотировски - Чокалија]] (1908-1990) - македонски фудбалер и прв македонски олимпиец; * [[Владо Бучковски]] — македонски политичар; * [[Војо Михајловски]] - македонски политичар; и * [[Томе Николовски|Томе Николовски - Мако]] - спортски работник и десно крило во ФК „Балкан“, Скопје. <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=170px> Податотека:Гробишта во Стенче.jpg|Селските гробишта Податотека:Невестинска носија с.Стенче горни Полог IXX век 2.JPG|Невестинската носија од Стенче е типична [[Носии од Полог|македонска носија од Горни Полог]] Податотека:Архитектура с.Стенче горни Полог 3.JPG|Традиционална архитектура во Стенче </gallery> == Поврзано == * [[Општина Брвеница]] * [[Полошка Котлина|Долен Полог]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Stenče}} * [http://www.stence.com.mk Портал посветен на Стенче] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090814193308/http://www.stence.com.mk/ |date=2009-08-14 }} * [http://www.vest.com.mk/default.asp?id=117157&idg=6&idb=1768&rubrika=Makedonija Средбата на Владо Бучковски со својот дедо од Стенче]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([[Вест (дневен весник)|Вест]]) * [http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=1847&stID=2533 Иконите во Стенче се оригинални, а селаните нестручни ]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Натпис во [[Дневник (дневен весник)|Дневник]]) {{Општина Брвеница}} [[Категорија:Стенче| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Тетовски села]] [[Категорија:Села во Општина Брвеница]] ewn4r3kdlxpl1s2oarvr4ec81r7yf35 0 10634 5583348 5549072 2026-06-27T15:04:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583348 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Врановци | регион= | општина=[[Општина Врапчиште|Врапчиште]] | население=312 | поштенски број= | надморска височина=620 | географска широчина=41° 49' 37" сев. ш. | географска должина=20° 51' 59" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=49 | lat_sec=37 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=51 | lon_sec=59 | мрежно место= | карта = Врановци во Општина Врапчиште.svg }} '''Врановци''' — село во [[Општина Врапчиште]], во околината на градот [[Гостивар]]. == Географија и местоположба == == Историја == Вкупно 4 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|547 |1953|603 |1961|632 |1971|826 |1981|898 |1991|0<ref>Во пописот од 1991 година, во населените места: Грачани, Никиштане, Ново Село (Боговиње), Раковец, Селце Кеч, Гургурница, Долно Јаболчиште, Клуковец, Добовјани, Врановци, Јажинце, Орашје, Равен, Спас, Богојци, Поум, Џепин, Долна Ѓоновица, Горна Лешница, Групчин, Добарце, Копачин Дол, Ларце, Мерово, Ново Село (Желино), Палатица, Рогле, Седларево, Стримница, Церово, Чифлик (Желино), Грешница, Длапкин Дол, Долно Строгомиште, Колибари, Речани - Зајаско, Вражале, Горно Седларце, Новаќе, Синичане, Мамудовци, Трапчин Дол, Горно Свиларе, Дворце, Рашче, Алашевце, Ваксинце, Виштица, Глажња, Гошинце, Злокуќане, Извор (Липково), Липково, Лојане, Оризари, Отља, Р’нковце, Руница, Слупчане, Стрима, Бибај, Богдево, Грекај, Нивиште, Орќуше, Рибница, Горјане, Градец, Ѓурѓевиште, Ломница, Арангел, Жубрино, Папрадиште, Ќафа, Црвивци, Бојане, Копаница, Паничари, Раовиќ, Чајлане, Патишка Река, Света Петка, Чифлик (Сопиште), Лакавица, Падалиште, Србиново, Страјане, Трново, Франгово, Шум, Алдинци, Горно Количани, Драчевица, Рамни Габер, Црвена Вода, Црн Врв, Нераште, Вејце, Селце, Корито, Блаце, Брест, Танушевци, Ѓермо, Порој, Бозовце, Бродец, Вешала и Шипковица, целото население не прифати да земе учество (го бојкотираше) во Пописот.</ref> |1994|638 |2002|480 |2021|312 }} Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 350 Албанци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 480 жители, од кои 2 Турци, 477 Албанци и 1 останат.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 312 жители, од кои 303 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 9 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|244|—|547|603|632|826|898|0|638|480|312}} === Родови === Врановци е албанско село. Според истражувањата од 1946 година, родови во селото: * Камберовци (5 к.), Фетоски (10 к.) и Уљароски (9 к.) наведените три рода во селото биле '''староседелски'''. Основачите на родовите зборувале само македонски, но преку брачни врски со доселените родови од [[Албанија]] целосно се албанизирале. * Јонуз (1 к.) доселени се од селото [[Пожаране]]. А таму од [[Долна Река]]. Основачот на родот бил [[Македонци муслимани|Торбеш]]. * Рамовци (7 к.) доселени се од [[Љума]] во северна [[Албанија]]. * Јонузовци (4 к.) доселени се од [[Љума]] во северна [[Албанија]]. * Ељезовци (4 к.) доселени се од [[Љума]] во северна [[Албанија]]. * Мемедови (20 к.) доселени се од [[Чаје]] кај [[Љума]] во северна [[Албанија]]. * Ајвазовци (10 к.) исто потекло како и претходниот род. * Аџијоски (4 к.) доселени се од некое место во северна Албанија. * Куртовци (6 к.) доселени се од Љума во северна Албанија. * Дане (1 к.) основачот на родот е доселен како домазет од северна [[Албанија]]. * Мета (1 к.) доселени се од селото [[Прошовце]]. А таму од [[Љума]] во [[Албанија]] * Бектеш (1 к.) доселени се од селото [[Речани]]. А таму од северна [[Албанија]].<ref>{{Наведена книга|title=Полог: антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=САНУ|year=1976|isbn=|location=Белград|pages=}}</ref> == Општествени установи == == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 453 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место е опфатено и селото [[Ново Село (Полошко)|Ново Село]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 697 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво == == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Македонија-гео-никулец}} {{Општина Врапчиште}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Гостиварски села]] [[Категорија:Села во Општина Врапчиште]] [[Категорија:Врановци| ]] 14mhccp5hy11sgfcdr082bt107ajcop 0 10635 5583349 5467639 2026-06-27T15:08:28Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583349 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Врапчиште | регион= | општина=[[Општина Врапчиште|Врапчиште]] | население=4.003 | поштенски број=1238 | надморска височина=538 | географска широчина=41° 50' 2" сев. ш. | географска должина=20° 53' 7" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=50 | lat_sec=2 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=53 | lon_sec=7 | мрежно место= | карта = Врапчиште во Општина Врапчиште.svg }} '''Врапчиште''' — село во областа [[Горни Полог]], во околината на градот [[Гостивар]], во северозападниот дел на [[Македонија]] и седиште на [[Општина Врапчиште|истоимената општина]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во областа [[Полошка Котлина|Горни Полог]], оддалечено 5 километри северно од [[Гостивар]]. == Историја == Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од Нахијата Калканделен (Nahiye-I Kalkandelen) и било едно од најголемите села во полошката област со 240 христијански семејства, 17 неженети христијани и 2 вдовици христијани.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр. 404</ref> Во {{Римски|19}} век, Врапчиште било село во Полошката нахија во рамките на Гостиварската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Вкупно 13 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|2988 |1953|3368 |1961|3420 |1971|4047 |1981|4992 |1991|3574<ref>Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да замат учество (го бојкотираа) во Пописот.</ref> |1994|5015 |2002|4874 |2021|4003 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Врапчиште живееле 1.865 жители, од кои 1.300 [[Турци]], 350 [[Македонци]], 165 [[Албанци]] и 50 [[Роми]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_27.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 213.]</ref> Според [[Афанасиј Селишчев]] во 1929 година, Врапчиште е центар на Галтска општина во Горнополошкиот срез и има 394 куќи со 2.120 жители [[Македонци]], [[Турци]], [[Албанци]] и [[Роми]].<ref>Селищев, Афанасий. Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии, София, 1929, стр. 24.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 2.000 [[Турци]], 250 [[Македонци]] и 50 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Врапчиште е најголемо село, коешто во [[1961]] година имало 3.420 жители, а во [[1994]] година 5.015 жители, од кои 191 биле [[Македонци]], 1.743 [[Албанци]], 3.072 [[Турци]], 1 [[Срби]]н и 8 други. Според пописот од 2002, Врапчиште има 4.874 жители и претставува едно од најголемите села во [[Гостиварско]] и [[Полошка Котлина|Полог]].<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 4.003 жители, од кои 118 [[Македонци]], 912 [[Македонски Албанци|Албанци]], 2.765 [[Македонски Турци|Турци]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 1 [[Македонски Бошњаци|Бошњак]], 3 останати и 203 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> На табелата е прикажан националниот состав на населението низ сите пописни години:<ref>Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година). [http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 База на податоци МАКСтат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211210163915/http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 |date=2021-12-10 }}. Државен завод за статистика.</ref> {| class="wikitable" !Година !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !{{крат|Ост.|Останати}} !{{крат|б.п.|Лица без податоци}} !Вкупно |- |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |— |'''2.988''' |- |1953 |343 |2.079 |919 |5 |— |3 |— |19 |— |'''3.368''' |- |1961 |289 |1.023 |2.096 |— |— |2 |— |10 |— |'''3.420''' |- |1971 |241 |2.075 |1.683 |— |— |3 |— |45 |— |'''4.047''' |- |1981 |226 |1.833 |2.822 |— |— |— |— |111 |— |'''4.992''' |- |1991 |205 |348 |2.998 |— |— |— |— |23 |— |'''3.574''' |- |1994 |191 |1.743 |3.072 |— |— |1 |— |8 |— |'''5.015''' |- |2002 |172 |1.777 |2.899 |— |— |— |— |26 |— |'''4.874''' |- |2021 |118 |912 |2.765 |— |— |1 |1 |3 |203 |'''4.003''' |} === Родови === Врапчиште е мешано село. Според истражувањата од 1951 година, родови во селото: '''Македонски''' * Самарџиовци (4 к.) '''староседелци'''. Имаат иселеници во [[Гостивар]] (таму се викаат Манојлоски) и во [[Бугарија]] (седум семејства). * Таргаџовци (4 к.), Брбушевци (6 к.), Лјчковци (2 к.), Суслаковци (6 к.), Серафилоски (1 к.) и Мишмировци (8 к.) и тие се '''староседелци'''. * Пупевци (2 к.) доселени се однекаде. * Кљункаровци (2 к.) доселени се од селото [[Тумчевиште]]. Основачот на родот се викал Апостол. '''Православни Роми''' * Стрезоски (3 к.) тие се стар селски род. Зборуваат македонски. Брачни врски одржувале со православните Роми од [[Тетово]], и со Македонците. Последно зеле некоја Македонка од [[Железна Река]]. Имаат заеднички гробишта со Македонците. За родот ''Стрезовци'' се слуша и името ''Ефремовци'', по некој помлад предок. '''Турски''' * Чапраз (3 к.) најстар муслимански род во селото. Доселени се одамна од [[Мала Азија]]. * Фис (4 к.) исто како и претходниот род. * Спахија (30 к.) исто како и претходните родови. Со родот Фис потекнуваат од ист предок. * Оџалари (8 к.) доселени се од околината на [[Видин]] во [[Бугарија]]. Подалечно потекло од [[Турција]]. * Кара Батака (32 к.) доселени се од некое место во [[Бугарија]]. Подалечно потекло од [[Мала Азија]]. * Врањко (16 к.) доселени се во 1878 година од [[Врање]] во [[Србија]]. Право потекло од [[Мала Азија]]. * Мула Алил (17 к.) од турско потекло се. * Вејис (32 к.) доселени се од Дебарско. * Кара Хасан (11 к.) доселени се од Дебарско. * Челик (14 к.)од турско потекло се. * Печелари (8 к.) доселени се од [[Дебарско]]. '''Албански''' * Коколари (22 к.) доселени се од [[Чаје]] во [[Љума]], северна [[Албанија]]. Овде живеат од XVIII век. * Аључи (12 к.) доселени се од [[Церане]] во [[Калиса]], северна [[Албанија]]. * Љуш (22 к.) доселени се од [[Чаје]] во [[Љума]], северна [[Албанија]]. * Лика Јаз (32 к.) доселени се од [[Чаје]] или [[Церане]] во [[Љума]]/[[Калиса]], северна Албанија. * Оџолари (4 к.) доселени се од некое село во [[Горна Река]]. * Штин (11 к.) доселени се од некое село кај [[Пешкопеја]] во северна [[Албанија]]. * Салко (11 к.) доселени се од некое место во северна [[Албанија]]. * Будин (7 к.) доселени се од некое село кај [[Пешкопеја]] во северна [[Албанија]] * Шеховци (7 к.) доселени се од [[Церане]] во [[Калиса]], северна [[Албанија]]. * Топал (2 к.) доселени се од селото [[Беловиште (Гостиварско)|Беловиште]]. А таму од северна Албанија. * Партал (22 к.) доселени се од некое место во северна [[Албанија]]. * Гоголари (6 к.) доселени се од некое место во северна [[Албанија]]. '''Муслимански Роми''' * Тосум (8 к.) зборуваат турски и ромски. Овде живеат од турско време. Брачни врски склопуваат со Ромите од [[Тетово]] и [[Гостивар]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Полог: антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=САНУ|year=1976|isbn=|location=Белград|pages=}}</ref> == Општествени установи == *„[[Градинка „Пранвера-Пролет-Бахар“|Пранвера - Бахар - Пролет]]“ — [[детска градинка]]; *[[ОУ „Чеде Филиповски“ - Врапчиште|ОУ „ВРАПЧИШТЕ“]] — основно училиште; *[[СУ „Панче Попоски“ - Врапчиште|СУ „Панче Попоски“]] — средно училиште; == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 455, 455/1, 456, 456/1, 457, 457/1, 458, 458/1, 459 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 5.738 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Брца (Врапчиште)|Брца]] — некропола од доцноантичко време; *[[Градиште (Врапчиште)|Градиште]] — населба од доцна антика; *[[Тумба (Врапчиште)|Тумба]] — некропола од средниот век; *[[Ограда (Врапчиште)|Ограда]] — населба и некропола од доцноантичко време; *[[Топлишница (Врапчиште)|Топлишница]] — населба и некропола од доцноантичко време; ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> *[[Црква „Св. Димитриј“ - Врапчиште|Црква „Св. Димитриј“]] - изградена е во периодот помеѓу 1912 - 1916 година и се наоѓа во западниот дел на селото. Околу неа се старите гробишта; *[[Црква „Св. Илија“ - Врапчиште|Црква „Св. Илија“]] — манастирска црква. Се наоѓа на падините на Шар Планина *[[Црква „Св. Петка“ - Врапчиште|Црква „Св. Петка“]] - изградена е во периодот помеѓу 1912 - 1916 година и се наоѓа во западниот дел на селото; *[[Црква „Св. Атанасиј“ - Врапчиште|Црква „Св. Атанасиј“]] - изградена е во 1918 година и се наоѓа во западниот дел на селото; ;Џамии *[[Стара Џамија (Врапчиште)|Стара Џамија]] - Ески Џами *[[Нова Џамија (Врапчиште)|Нова Џамија]] - Јени Џами *[[Хаџи Ахмет Џамија (Врапчиште)|Хаџи Ахмет Џамија]] == Редовни настани == == Личности == * [[Мухамед Аручи|Мохамед Аручи]] - македонски и турски теолог; * [[Кенан Хасипи]] (р. 1955) - македонски политичар, пратеник и претседател на [[Демократската партија на Турците на Македонија|ДПТМ]]; * [[Јаничие Димитриевиќ]] (14 септември 1879/1880 - 17 декември 1946) - лекар, пратеник, конзул; * Меваип Ефенди Сипахи (теолог,муфтија) * Јусуф Хасани (македонски политичар и пратеник од ДПТМ) * Јусуф Хамзаоглу (професор по историја при УКИМ) * Ќемал Ефенди Аручи (теолог) * Сали Мурати ( уставен судија и претседател на Уставниот суд на РСМ) * Назим Ибрахим ( редовен универзитетски професор по турски јазик и книжевност при УКИМ) * Илами Халими ( македонски фудбалер ) * Ќераметтин Шар (познат турски интернист - Аџибадем - Истанбул) * Мехмет Зеки Ибрахимгил ( професор при универзитетот Гази во Анкара - Факултет за литература, отсек историја на уметност) * Галип Велиу ( универзитетски професор по филозофија) == Култура и спорт == ФК ВРАПЧИШТЕ - Во 2012 година се одржа проектот"Спортот за заедништво,толеранција и сплотување". Од 1958 година постои фудбалскиот клуб Врапчиште кој во сезоната 2017/18 испадна од третата лига Запад. Културно уметничко друштво "Јунус Емре" - Врапчиште == Иселеништво == Од селото се има селено турското население. Иселени се околу 30 семејства во Турција до 1951 година.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Општина Врапчиште}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Гостиварски села]] [[Категорија:Села во Општина Врапчиште]] [[Категорија:Врапчиште|*]] 3co8bkmi0yljeydkorczbois5vdjgb1 0 10636 5583435 5271676 2026-06-27T21:39:44Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583435 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Галате | регион= | општина=[[Општина Врапчиште|Врапчиште]] | население=980 | поштенски број= | надморска височина=557 | географска широчина=41° 50' 26" сев. ш. | географска должина=20° 52' 41" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=50 | lat_sec=26 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=52 | lon_sec=41 | мрежно место= | карта = Галате во Општина Врапчиште.svg }} [[Податотека:Sv. Nikola - Galate (4).JPG|мини|десно|Црквата „Св. Никола“ во Галате]] [[Податотека:Св Богородица Село Галате 3.jpg|мини|десно|Црквата „Св. Богородица“ во Галате]] '''Галате''' — село во [[Општина Врапчиште]], во околината на градот [[Гостивар]]. == Географија и местоположба == == Историја == Вкупно 5 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|391 |1953|454 |1961|421 |1971|392 |1981|398 |1991|461 |1994|928 |2002|1151 |2021|980 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Галате живееле 325 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_27.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 213.]</ref> Според секретарот на Бугарската егзархија [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Галате имало 424 [[Македонци]] патријаршисти.<ref>[http://anemi.lib.uoc.gr/php/pdf_pager.php?filename=/var/www/tkl-portal-neo//metadata/6/9/5/attached-metadata-5d3c137498cf87397083652dec9dfdac_1242889374/154547_w.pdf&lang=en&pageno=1&pagestart=1&width=1031&height=728&maxpage=141 Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne. Avec deux cartes ethnographiques, Paris, 1905, pp. 122-123.]</ref> Според [[Афанасиј Селишчев]] во 1929 година селото е дел од Галатска општина и брои 47 куќи со 203 жители [[Македонци]].<ref>Селищев, Афанасий. Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии, София, 1929, стр. 24.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 1.151 жител.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 980 жители, од кои 296 [[Македонци]], 461 [[Македонски Албанци|Албанец]], 214 [[Македонски Турци|Турци]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 2 останати и 6 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> На табелата е прикажан националниот состав на населението низ сите пописни години:<ref>Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година). [http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 База на податоци МАКСтат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211210163915/http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 |date=2021-12-10 }}. Државен завод за статистика.</ref> {| class="wikitable" !Година !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !{{крат|Ост.|Останати}} !{{крат|б.п.|Лица без податоци}} !Вкупно |- |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |— |'''391''' |- |1953 |450 |3 |— |— |— |1 |— |— |— |'''454''' |- |1961 |420 |— |— |— |— |1 |— |— |— |'''421''' |- |1971 |379 |— |— |— |— |13 |— |— |— |'''392''' |- |1981 |397 |— |— |— |— |1 |— |— |— |'''398''' |- |1991 |372 |9 |78 |— |— |1 |— |1 |— |'''461''' |- |1994 |349 |437 |126 |— |— |14 |— |2 |— |'''928''' |- |2002 |334 |643 |173 |— |— |1 |— |— |— |'''1.151''' |- |2021 |296 |461 |214 |— |— |1 |— |2 |6 |'''980''' |} === Родови === Во времето на истражувањата кои биле вршени во селото во 1947 година, Галате било чисто македонско село, родови во селото биле: * ''Цвеловци (8 к.),'' '''староседелци.''' Имаат иселеници во [[Обреновац]] (две семејства). * ''Новаковци (2 к.),'' '''староседелци.''' * ''Мировци (9 к.),'' '''староседелци.''' Имаат иселеници во [[Гостивар]] (едно семејство) и во [[Ратае]]. * ''Пејовци (1 к.),'' '''староседелци.''' * ''Гоџовци (2 к.),'' '''староседелци.''' Имаат иселеници во [[Белград]] (едно семејство), [[Варна]] (едно семејство) и во [[Шумен]] (едно семејство). * ''Ѓорговци (5 к.),'' '''староседелци.''' * ''Шакшалевци (1 к.),'' '''староседелци.''' Имаат иселеници во [[Обреновац]] (едно семејство). * ''Поповци (3 к.),'' '''староседелци.''' Имаат иселеници во [[Тетово]] (едно семејство) и во [[Белград]] (две семејства). * ''Цоцолевци (8 к.)'' и ''Страшевци (5 к.)'' доселени во различен период, од сега албанското село [[Пршовце]]. Во родот ''Страшевци'' го знаат следното родословие: Петко (жив на 47&nbsp;г. во 1947 година) Милош-Змејко-Димо, кој се доселил; * ''Балабановци (5 к.)'' и тие се доселени од селото [[Прошовце]], подалечно потекло од селото [[Радомир]] во [[Калиса]] ([[Албанија|северна Албанија]]). Го знаат следното родословие: Манојло (жив на 58&nbsp;г. во 1947 година) Оносим-Димитрија-Стојко, кој се доселил од Прошовце. Имаат иселеници во [[Брвеница]]. * ''Цацановци (3 к.)'' доселени се од сега албанското село [[Градец (Гостиварско)|Градец]]. Имаат иселеници во [[Романија]] (едно семејство). * ''Синадиновци (2 к.)'' доселени се од селото [[Чајле]]. * ''Димитриовци (1 к.)'' доселени се од селото [[Балин Дол]]. * ''Поречанец (1 к.)'' основачот на родот е дојден како домазет од [[Порече]]. * ''Симјановци (1 к.)'' доселени се од [[Ново Село (Гостиварско)|Ново Село]], каде биле староседелци. * ''Кукевци (1 к.)'' основачот на родот се доселил од селото [[Пожаране]]. * ''Бучуковци (1 к.)'' исто така доселени од [[Пожаране]].<ref>{{Наведена книга|title=Полог|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=САНУ|year=1976|isbn=|location=Белград|pages=}}</ref> == Општествени установи == == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 460 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 262 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> *[[Црква „Св. Никола“ - Галате|Црква „Св. Никола“]] — главната селска црква; *[[Црква „Св. Богородица“ - Галате|Црква „Св. Богородица“]] - се наоѓа над на селото, на падините на Шара; ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Гладница (Галате)|Гладница]] — населба и некропола од доцна антика; *[[Градиште (Галате)|Градиште]] — утврдена населба од железно и римско време; == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво == == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Општина Врапчиште}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Гостиварски села]] [[Категорија:Села во Општина Врапчиште]] [[Категорија:Галате| ]] an66wdf84jlh0egnzz47d8gz0be56k7 0 10637 5583526 5467461 2026-06-28T05:48:41Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583526 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Градец | регион= | општина=[[Општина Врапчиште|Врапчиште]] | население=3.934 | поштенски број=1241 | надморска височина=505 | географска широчина=41° 53' 45" сев. ш. | географска должина=20° 54' 15" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=53 | lat_sec=45 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=54 | lon_sec=15 | мрежно место= | карта = Градец во Општина Врапчиште.svg }} '''Градец''' — село во [[Општина Врапчиште]], во околината на градот [[Гостивар]]. Пред новата територијална поделба селото било дел од поранешната општина, [[Општина Неготино-Полошко]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во областа [[Полошка Котлина|Горни Полог]] во источното подножје на [[Шар Планина]], оддалечено 15 километри северозападно од [[Гостивар]]. == Историја == Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од Скопскиот Вилает и имало 105 христијански семејства и 3 вдовици христијани.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр. 481</ref> Вкупно 5 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1024 |1953|1760 |1961|2012 |1971|2284 |1981|2949 |1991|3751 |1994|4077 |2002|4555 |2021|3934 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Градец живееле 760 жители, од кои 660 [[Албанци]] и 100 [[Македонци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_27.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 212.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Градец имало 56 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":12">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.130-131.</ref> Според [[Афанасиј Селишчев]], во 1929 година Градец — село во Сенокоска општина во Долнополошкиот срез и има 174 куќи и 1.024 жители, [[Албанци]] и [[Македонци]].<ref name=":1">Селищев, Афанасий. Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии, София, 1929, стр. 24.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 1.300 Албанци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во 1961 година, бројот на населението изнесувало 2.012 жители, а во 1994 година 4.077 жители од кои најбројни се Македонците и Албанците. Според пописот од 2002 година, во Градец живеат 4.555 жители, од кои 4.535 [[Албанци]], 7 [[Македонци]], 4 [[Бошњаци]] и 9 останати.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 3.934 жители, од кои 3.833 [[Македонски Албанци|Албанци]], 3 [[Македонски Роми|Роми]], 3 [[Македонски Бошњаци|Бошњаци]] и 95 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|760|56|1.024|1.760|2.012|2.284|2.949|3.751|4.077|4.555|3.934}} === Родови === Градец е претежно албанско село. Според истражувањата од 1947 година, родови во селото се: '''Македонски''' * '''Староседелци:''' ''Јанковци (1 к.)'' тие имале иселеници во [[Тетово]] (две семејства), [[Романија]] (три семејства) и во [[Одеса]] (две семејства) '''Турски''' * '''Доселеници:''' ''Бајрам Деде (3 к.)'' први муслимански доселеници во селото. Потекнувале од предокот Нуза База кој бил доселен од [[Мала Азија]]. '''Албански''' * '''Доселеници''': ''Дерала (66 к.)'' живеат во истоименото маало. Се делат на повеќе родовски гранки. Потекнуваат од предок кој се доселил од [[Хаса]] во северна [[Албанија]]. Имаат роднини во [[Жеровјане]], [[Челопек (Тетовско)|Челопек]] и [[Голема Речица]]. А род со истото име постои и во прилепско ([[Житоше|Горно Житоше]]); ''Дранче (23 к.)'' доселени се од областа [[Матија (општина)|Мат]] во северна Албанија. Некое време живееле и во селото [[Ѓурѓевиште|Ѓургевиште]] каде имаат истоимени роднини; ''Чајан (5 к.) и Коко (7 к.)'' доселени се од областа [[Љума]] во северна Албанија; ''Фанде (4 к.)'' доселени се од местото [[Фанде]] во северна Албанија, западно од Љума. Порано биле католици; ''Кајлије (34 к.)'' доселени се од [[Калиса]] во северна Албанија. Таму живееле во местото наречено [[Дац]]. Го знаат следниот родослов. Асан (жив на 75 год. во 1947 година) Ќазим-Алил-Јонуз-Мифтар, кој се доселил во селото; ''Пособе (9 к.)'' живееле во истоименото мааало; ''Дано Ипи (4 к.)'' доселени се од местото [[Шат]] во северна Албанија; ''Меди (2 к.)'' доселени се од [[Горна Река]], подалечно потекло од северна Албанија; ''Исен Оџа (2 к.)'' доселени се од некое [[Полошка Котлина|полошко]] село. Подалечно потекло од северна Албанија; ''Љоче (14 к.)'' доселени се од северна Албанија. Го знаат следниот родослов. Ракип (жив на 52 год. во 1947 година) Рамадан-Рушит-Идриз; ''Хасо (3 к.)'' доселени се од Хаса во северна Албанија; ''Коцак (1 к.)'' доселени се од северна Албанија; ''Руфат (1 к.)'' доселени се од селото [[Горјане]]. Таму припаѓале на родот ''Велко'', подалечно потекло од [[Мирдита (округ)|Мирдита]] во северна Албанија; ''Дога (5 к.)'' доселени се од северна Албанија; ''Куље (8 к.)'' доселени се од Хаса во северна Албанија; ''Авдија (1 к.)'' доселени се од планинското село Ѓурѓевиште. Подалечно потекло од северна Албанија; ''Коџија (4 к.)'' доселени се од северна Албанија; ''Изет (1 к.) и Беч (6 к.)'' доселени се од селото [[Раковец (Тетовско)|Раковец]] Подалечно потекло од Горна Река; ''Бајрам Шабан (9 к.)'' по потекло [[Горанци]]. Доселени се од селото [[Рестелица]] во [[Гора (област)|Гора]]; ''Ашколар (4 к.)'' по потекло Горанци. Доселени се од областа Гора. Имаат роднини во селото [[Пирок]]; ''Оџол (1 к.)'' доселени се од раселеното село [[Поточане (Градец)|Поточане]], порано зборувале македонски; ''Торбеши (4 к.)'' доселени се во 1916 година од некое село во областа Гора. '''Роми''' * '''Доселеници:''' ''Рамаданови (5 к.)'' доселени се однекаде; ''Исенови (1 к.)'' доселени се од Тетово.<ref>{{Наведена книга|title=|others=Трифуноски, Јован (1976). Полог: антропогеографска проучавања. Белград: САНУ.}}</ref> == Општествени установи == == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 445, 445/1, 446, 447 и 447/1 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 3.829 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == == Личности == *[[Мехмет Паша Дерала]] (1843-1918) — албански политичар, прв министер за одбрана на Албанија; роден во с.&nbsp;Градец каде и поседувал големи пространства земја кои ги наследил од неговите предци. Од својата рана младост тој се школувал во најелитните тогашни институци во Истанбул, каде се здобил со знаења и вештини од политичките и војните војните науки.Му служел на империата како чиновник и војник долго време.Кога почна превирањата и движењата за слобода во бакан ,тој прво му се придружил ма “призренската лига“ .По објавата на независноста на државата Албанија тој станува прв нејзин министар за војна,и почнува со организирање на воската со нејзино структуирање и обучување. * [[Веби Велија]] (1948-2009) — албански стопанственик, сопственик на балканската регионална индустриска и консалтинг корпорација [[ВЕ-ВЕ Груп]] и на телевизискиот синџир „[[Алсат]]“ во Македонија ([[Алсат М]]), Албанија и Косово. == Култура и спорт == == Иселеништво == == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски== {{рвр|Gradec, Gostivar}} {{Општина Врапчиште}} [[Категорија:Градец (Гостиварско)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Гостиварски села]] [[Категорија:Села во Општина Врапчиште]] bcnijlokn7pujl6csj49zutzkpyz37a 0 10650 5583417 5464910 2026-06-27T20:45:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583417 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Габрово}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Габрово | слика = Патот низ Габрово.jpg | големина на слика = 300п | опис = Пред сретселото | регион = {{грб|Вардарски Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Гевгелија}} | област = [[Бојмија]] | население = 5 | година = 2002 | поштенски број = 1489 | повикувачки број = 034 | надморска височина = 300 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=18 | lat_sec= | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=24 | lon_sec= | слава = | мрежно место = | карта = Габрово во Општина Гевгелија.svg }} '''Габрово''' — село во [[Општина Гевгелија]], во областа [[Бојмија]], во околината на градот [[Гевгелија]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Куќи во Габрово.jpg|мини|лево|250п|Куќи во селото]] Ова мало село се наоѓа во областа [[Бојмија]], во северниот дел на територијата на [[Општина Гевгелија]], од десната страна на железничката линија [[Скопје]]-[[Гевгелија]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Енциклопедија на селата во Република Македонија.pdf|accessdate=3 октомври 2021|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=65}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 300 метри. Од градот Гевгелија е оддалечено 31 километар.<ref name="енциклопедија" /> Селото се наоѓа на источните падини на планината [[Кожуф]]. Водата за пиење во селото се обезбедува од сопствени бунари.<ref name="студија">{{нмс|url=https://www.moepp.gov.mk/wp-content/uploads/2021/03/Studija-za-OVZS-Petrovo_draft_02.2021-za-CD.pdf|title=Ветерен парк Петрово|date=2021|publisher=[[Министерство за животна средина и просторно планирање]]|accessdate=4 октомври 2021|archive-date=2021-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017162230/https://www.moepp.gov.mk/wp-content/uploads/2021/03/Studija-za-OVZS-Petrovo_draft_02.2021-za-CD.pdf|url-status=dead}}</ref> == Историја == Подрачјето на Габрово е населено уште од [[доцна антика|доцната антика]], за што сводочат повеќето [[#Културни и природни знаменитости|археолошки наоѓалишта]] околу него. Во отоманскиот период, селото било чисто турско село.<ref name="студија1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gevgelija.gov.mk/images/PDF/monografija-gevgelija.pdf|title=Монографија Гевгелија|work=[[Општина Гевгелија]]|accessdate=2021-10-04}}</ref> Селото активно учествувало во текот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Вкупно 8 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Има мошне голем атар, што зафаќа површина од 28,8&nbsp;км². На него преовладуваат шумите со површина од 2.227,3 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 137,1 хектар, а на пасиштата само 3,5 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото има полјоделско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|212 |1953|257 |1961|208 |1971|175 |1981|63 |1991|46 |1994|31 |2002|20 |2021|5 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Габрово имало 75 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 152.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Габрово имало 96 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 194-195.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 150 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Габрово е мало село, во фаза на раселување. Во 1961 година селото броело 208 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 31 жител, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Габрово имало 20 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=3 октомври 2021}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 5 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|75|96|212|257|208|175|63|46|31|20|5}} <!--=== Родови === === Иселеништво === == Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Габрово било село во [[Гевгелиска каза|Гевгелиската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Гевгелија]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната [[Општина Миравци]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било дел од некогашната Општина Миравци. Во периодот 1955-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Гевгелија. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Гевгелија. Во периодот 1950-1955, селото било дел од некогашната општина Миравци, во која влегувале селата Габрово, Давидово, Миравци, Милетково и Петрово. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 366 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во приватна куќа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 октомври 2021|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 8 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1572|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213184039/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1572|archive-date=2019-12-13|dead-url=|accessdate=21 декември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски парламентарни избори (2020)|парламентарните избори во 2020 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 8 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/|title=Предвремени избори за пратеници 2020|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715190628/https://rezultati.sec.mk/|archive-date=2020-07-15|dead-url=|accessdate=3 октомври 2021|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|96}}</ref> * [[Аузо (Габрово)|Аузо]] — населба од римското време; * [[Градиште (Габрово)|Градиште]] — средновековно градиште; * [[Дедовец (Габрово)|Дедовец]] — рударска населба од римското време; * [[Кочиње (Габрово)|Кочиње]] — населба од доцноантичкото време; * [[Лалово Трло (Габрово)|Лалово Трло]] — населба од доцноантичкото време; * [[Селиште (Габрово)|Селиште]] — населба од римското време; * [[Стојков Рид (Габрово)|Стојков Рид]] — некропола од доцноантичкото време; и * [[Студенка (Габрово)|Студенка]] — населба од доцноантичкото време. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Габрово|Црква „Св. Атанасиј“]] — главна селска црква, дело на истакнатиот мајстор [[Андон Китанов]] ;Споменици * Споменик на [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] ;Езера * [[Габрешко Езеро]] — мало езеро во близина на селото ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=22}}</ref> * [[Габрешка Река]] — мала река низ селото ;Споменици на природата * [[Висока Чука (Гевгелиско)|Висока Чука]] ([[Прнар|див прнар]]) — споменик на природата прогласен во 1977 година == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Споменик на НОБ во Габрово.jpg|Споменик на НОБ во селото Податотека:Габрешко Езеро.jpg|Габрешко Езеро Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ - Габрово.jpg|Главната селска црква „Св. Атанасиј“ </gallery> <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Габрово == Култура и спорт ==--> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Бојмија]] * [[Општина Гевгелија]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gabrovo, Gevgelija|Габрово}} {{Општина Гевгелија}} [[Категорија:Габрово (Гевгелиско)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Гевгелиски села]] [[Категорија:Села во Општина Гевгелија]] ngdmovbky2f2n1vesn6zrultef4smf2 0 10651 5583562 5313721 2026-06-28T09:14:22Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583562 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Давидово | слика = Викиекспедиција до Бојмија 282.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на Давидово | регион = {{грб|Вардарски Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Гевгелија}} | област = [[Бојмија]] | население = 302 | година = 2002 | поштенски број = 2464 | повикувачки број = 034 | надморска височина = 95 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=19 | lat_sec=55 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=25 | lon_sec=41 | слава = | мрежно место = | карта = Давидово во Општина Гевгелија.svg }} '''Давидово''' — село во [[Општина Гевгелија]], во областа [[Бојмија]], во околината на градот [[Гевгелија]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Давидово.jpg|мини|лево|300п|Поглед на селото од [[Давидовски манастир|Давидовскиот манастир]]]] Селото се наоѓа во областа [[Бојмија]], во крајниот северен дел на територијата на [[Општина Гевгелија]], на десната страна на реката [[Вардар]] и железничката линија [[Скопје]]-[[Гевгелија]]. Атарот на селото се допира со подрачјето на општините [[Општина Демир Капија|Демир Капија]] и [[Општина Валандово|Валандово]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=26 мај 2017 |year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=91}}</ref> Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 95 метри. Од градот Гевгелија е оддалечено 33 километри.<ref name="енциклопедија" /> == Историја == [[Податотека:Davidovo, 1931.jpg|мини|десно|300п|Давидово, 1931 г.]] Во селото во периодот 1895–1896 бил основан комитет на [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name="Докторов.53">„Борбите в Македония – Спомени на отец Герасим, Георги Райков, Дельо Марковски, Илия Докторов, Васил Драгомиров“, Борис Йорданов Николов, ИК „Звезди“, 2005 г., стр. 53, ISBN 954-9514-56-0</ref> Селото било срамнето со земја при [[Валандовски земјотрес (1931)|Валандовскиот земјотрес]] во 1931 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.porta3.mk/razurnuvachkiot-zemjotres-vo-valandovo-od-1931-godina/|title=Разурнувачкиот земјотрес во Валандово од 1931 година|last=Порта3|date=2017-12-21|work=Порта3 - градежништво, архитектура и екологија|accessdate=2021-10-08}}</ref> Вкупно 2 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Неговиот атар е голем и зафаќа површина од 25,2&nbsp;км². На него преовладуваат шумите со површина од 1.556,5 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 228,8 хектари, а на пасиштата само 153,5 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото има полјоделско-шумарска функција. Во минатото, во селото имало земјоделска задруга. Денес, има продавница и угостителски објект.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|362 |1953|332 |1961|378 |1971|419 |1981|403 |1991|359 |1994|364 |2002|373 |2021|302 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Давидово имало 170 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 152.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Давидово имало 288 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 194-195.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е средно по големина, без некои поголеми промени во населеноста. Во 1961 година селото броело 378 жители, а во 1994 година 364 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Давидово имало 373 жители, од кои 370 [[Македонци]], 1 [[Срби]]н и 2 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=26 мај 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 302 жители, од кои 299 [[Македонци]] и 3 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|170|288|362|332|378|419|403|359|364|373|302}} <!--=== Родови === === Иселеништво ===--> == Општествени установи == * [[ПУ „Климент Охридски“ - Давидово|Основно училиште „Климент Охридски“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Климент Охридски“ - Миравци]] == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Давидово било [[христијани|христијанско]] село во [[Гевгелиска каза|Гевгелиската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Гевгелија]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната [[Општина Миравци]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Миравци. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Гевгелија. Во периодот 1955-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Гевгелија. Во периодот 1950-1955, селото било во рамките на некогашната општина Миравци, во која влегувале селата Габрово, Давидово, Миравци, Милетково и Петрово. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 364 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=29 декември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 265 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=29 декември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски парламентарни избори (2020)|парламентарните избори во 2020 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 259 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/|title=Предвремени избори за пратеници 2020|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715190628/https://rezultati.sec.mk/|archive-date=2020-07-15|dead-url=|accessdate=4 октомври 2021|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|100}}</ref> * [[Брест (Давидово)|Брест]] — населба од доцноантичкото време; * [[Варијанта (Давидово)|Варијанта]] — населба и некропола од доцноантичкото време; * [[Градиште (Давидово)|Градиште]] — населба од римското време; * [[Гробишта (Давидово)|Гробишта]] — доцноантичка некропола; и * [[Селиште (Давидово)|Селиште]] — доцноантичка населба. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Давидово|Црква „Раѓање на Пресвета Богородица”]] — главна селска црква, изградена пред 1860 година од неимарот [[Андон Китанов]]; и * [[Црква „Св. Илија“ - Давидово|Црква „Св. Илија“]] — главна манастирска црква на Давидовскиот манастир од [[1937]] година. ;Манастири * [[Давидовски манастир]] — манастир од {{римски|20}} век ;Споменици * Споменици во чест на [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Давидово.jpg|Главната селска црква Податотека:Споменици во Давидово.jpg|Споменици во селото Податотека:Црква „Св. Илија“ - Давидово 10.jpg|Манастирската црква </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Давидово * [[Мице Митков Димков]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска; Ленина Жила; Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва том I, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Васил Делов Минов]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска; Ленина Жила; Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва том III, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 127.jpg|Спомениците во селото Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 128.jpg|Дел од селото Податотека:Споменик на Јордан Марков во Давидово.jpg|Биста на [[Јордан Марков]] Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 129.jpg|Селските гробишта Податотека:Панорама на Давидово.jpg|Панорама на селото Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 131.jpg|Куќи во селото Податотека:Споменик на Леонид Стојков во Давидово.jpg|Биста на [[Леонид Стојков]] Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 130.jpg|Поглед на селото Податотека:Сретселото во Давидово.jpg|Сретселото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Бојмија]] * [[Општина Гевгелија]] * [[Гевгелија]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Davidovo}} {{Општина Гевгелија}} [[Категорија:Давидово| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Гевгелиски села]] [[Категорија:Села во Општина Гевгелија]] hb8n66q3lvbuqvcg1tua6ra9druaj8o 0 10667 5583509 5496136 2026-06-28T04:54:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583509 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Горна Бањица | регион= | општина=[[Општина Гостивар|Гостивар]] | население=3.436 | поштенски број= | надморска височина=530 | географска широчина=41° 46' 48" сев. ш. | географска должина=20° 53' 33" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=46 | lat_sec=48 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=53 | lon_sec=33 | мрежно место= | карта = Горна Бањица во Општина Гостивар.svg }} '''Горна Бањица''' — село во [[Општина Гостивар]], во областа [[Горни Полог]], во околината на градот [[Гостивар]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во областа [[Полошка Котлина|Горни Полог]], оддалечено само 3 километри јужно од [[Гостивар]]. Речиси е споено со населбата [[Долна Бањица]], која претставува дел од урбаната зона на [[Гостивар]]. == Историја == Селото Горна Бањица се споменува во повеќе документи. Околу средината на [[XI век]] [[византија|византискиот]] цар [[Роман III]] го подарил на манастирот св. Горг кај [[Скопје]], а тоа го потврдиле и бугарскиот владетел [[Константин Асен]] во [[1265]] година и кралот [[Милутин]] српски во [[1300]] година во нивните грамоти. Горна Бањица е наведена и во пописните дефтери од [[1452]]/[[1453|53]] и [[1467]]/[[1468|68]] година. Денешното село Горна Бањица лежи на средновековната локација во североисточното подножје на [[Горнобањичка тврдина|Градиштето]], има стари гробишта и средновековно црквиште. Малку посеверно од него бил основан манастирот Гостивар, спомнат во црковните документи од [[1318]] и [[1343]] г. Покрај манастирот постепено се ширело истоимено село, кое во пописниот дефтер од [[1452]]/[[1453|53]] г. броело 88 куќи, а во [[1467]]/[[1468|68]] г. 108 куќи. Истото се развивало на сметка на соседната [[Долна Бањица]], за на крајот да го достигне денешниот обем и значење како центар на [[Полошка Котлина|Горниот Полог]].<ref>''И. Микулчиќ 1970, 85; истиот TIR, 57; — Т. Томоски 1970, 87—88; и 1976, 262''</ref> На крајот на {{Римски|19}} век, селото е дел од Полошката нахија во Гостиварската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. На [[11 ноември]] [[1944]] во [[Гостивар]], во центарот на градот, албанските балисти стрелале шестмина македонски патриоти, меѓу кој и [[Васил Пејчиновски]] од Горна Бањица. Вкупно 6 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Главна стопанска гранка на населението е земјоделството. Селото Горна Бањица во Македонија и на Балканот е позната по производството на висококвалитетниот '''црвен благ кромид''', кој е најдоминантната полјоделска култура што се одгледува во селото, а која во минатото била извезувана и со товарни возови низ [[Македонија]] и [[Југославија]]. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|919 |1953|1072 |1961|1108 |1971|1267 |1981|1611 |1991|1094 |1994|1662 |2002|4423 |2021|3436 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Горна Бањица живееле 435 жители, 400 [[Македонски Турци|Турци]] и 35 [[Македонци]].<ref name=":02">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_27.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.214.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Горна Бањица имало 32 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, стр.124-125.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 600 [[Турци]] и 50 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Горна Бањица е село во [[Гостиварско]] и [[Полог]], така што во 1961 година броело 1.108 жители, а во 1994 година 1.662 жители, од кои 422 биле [[Албанци]], 1.239 [[Турци]] и 1 останат. На пописот од 2002 година, селото имало 4.423 жители, од кои 1.196 [[Македонци]], 1.636 [[Албанци]], 1.243 [[Турци]], 315 [[Роми]], 4 [[Срби]] и 29 останати.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 3.436 жители, од кои 839 [[Македонци]], 811 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1.053 [[Македонски Турци|Турци]], 610 [[Македонски Роми|Роми]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 15 останати и 107 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> На табелата е прикажан националниот состав на населението низ сите пописни години:<ref>Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година). [http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 База на податоци МАКСтат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211210163915/http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 |date=2021-12-10 }}. Државен завод за статистика.</ref> {| class="wikitable" !Година !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !<abbr>Ост.</abbr> !{{крат|б.п.|Лица без податоци}} !Вкупно |- |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |— |'''919''' |- |1953 |73 |754 |240 |— |— |2 |... |3 |— |'''1.072''' |- |1961 |68 |212 |827 |... |... |1 |... |— |— |'''1.108''' |- |1971 |25 |239 |1.003 |— |... |— |... |— |— |'''1.267''' |- |1981 |7 |474 |1.118 |— |— |2 |... |10 |— |'''1.611''' |- |1991 |4 |22 |1.067 |— |— |— |... |1 |— |'''1.094''' |- |1994 |— |422 |1.239 |— |— |— |... |1 |— |'''1.662''' |- |2002 |1.196 |1.636 |1.243 |315 |— |4 |— |29 |— |'''4.423''' |- |2021 |839 |811 |1.053 |610 |— |1 |— |15 |107 |'''3.436''' |} === Родови === Горна Бањица е мултиетничко, автохтоното турско село заедно со албанско-македонско население. Според истражувањата од 1946 година, родови во селото се: *'''Македонци:''' *''Бибовци (3 к.)'' '''староседелци'''. Имаат иселеници во [[Долна Бањица]]. *''Богојевци (3 к.)'' доселени се од некое село во [[Порече]]; *''Јовановци (1 к.) и Пејчиновци (1 к.)'' доселени се од селото [[Долно Јеловце]]. Од Јовановци има иселеници во [[Обреновац]] (едно семејство), а од Пејчиновци во [[Романија]] (едно семејство). *'''Турци:''' *''Фетаовци (6 к.), Шабуљеј (7 к.), Табаковци (9 к.), Изовци (4 к.), Јакуповци (7 к.) и Чупче (7 к.)'' овие родови се поисламени и потурчени Македонци, мешајќи се со Турците го примиле турскиот јазик. Првите пет рода се староседелски, додека последниот род е доселен од селото [[Падалиште]]. Од сите нив има иселеници во [[Гостивар]] (пет семејства) и во [[Турција]] (две семејства). *''Абазовци (1 к.), Сурче (1 к.), Усмановци 5 к.), Алиловци (3 к.), Кадриовци (1 к.), Салиовци (1 к.), Пале (1 к.) и Адовци (3 к.)'' овие родови cе од мешано албанско-турско потекло и потекнуваат од денешна северна [[Албанија]] и околна полошка села. Од нив има иселеници во [[Гостивар]] (четири семејства). *''Беџетовци (3 к.), Фазлијовци (13 к.), Реџеповци (4 к.), Расимовци (3 к.), Муратовци (5 к.), Меровци (5 к.), Сулејмановци (3 к.), Шабановци (6 к.), Исмаиловци (3 к.), Камберовци (3 к.), Оџовци (1 к.) и Даутовци (2 к.)'' потекнуваат од прави Турци. Нивното потекло е од [[Турција]] но не се знае кога се доселени, некои родови се дојдени преку турското село [[Коџаџик]], [[Дебарско]]. Од нив има иселеници во [[Истанбул]] (едно семејство) и во [[Гостивар]] (две семејства). *'''Албанци:''' *''Куртишовци (2 к.), Селман (1 к.), Меметовци (5 к.), Тафовци (2 к.), Ќамил (1 к.), Малик (1 к.) и Шаиновци (2 к.)'' сите се доселени од [[Албанија]]. Некои преку други полошки села.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Полог|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=САНУ|year=1976|isbn=|location=Белград|pages=}}</ref> == Општествени установи == == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 515 и 516 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.747 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == * [[Горнобањичка тврдина]] == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == Во август 2015 година е формиран фудбалскиот клуб Трабзонспор кој во сезоната 2018/19 за првпат игра во третата лига Запад. == Иселеништво == Од Македонците се знае за следните иселеници: ''Бацковци (3 к.)'' иселени се во [[Порече|поречкото]] село [[Заград]]. ''Олиовци (9 к.)'' иселени се во [[Порече|поречкото]] село [[Битово]]. ''Јаковчевци (5 к.)'' иселени се во селото [[Здуње (Гостиварско)|Здуње]]. Иселеници има и во јужна [[Русија]], каде иселениците создале истоимено село.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Општина Гостивар}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Гостиварски села]] [[Категорија:Села во Општина Гостивар]] [[Категорија:Горна Бањица| ]] s4isjhh47eq82mggov0moayff3ptsmd 0 10668 5583513 5547126 2026-06-28T05:03:47Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583513 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика=Горно Јеловце.jpg | опис=Поглед на Горно Јеловце | име=Горно Јеловце | регион= | општина=[[Општина Гостивар|Гостивар]] | население=4 | поштенски број= | надморска височина=1313 | географска широчина=41° 48' 25" сев. ш. | географска должина=20° 47' 22" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=48 | lat_sec=25 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=47 | lon_sec=22 | мрежно место= | карта = Горно Јеловце во Општина Гостивар.svg }} '''Горно Јеловце''' — село во [[Општина Гостивар]], во околината на градот [[Гостивар]]. == Географија и местоположба == Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Бојовски Камен, Руски Камен, Осој, Дедебег, Леска, Линиште, Гоедарник, Голем Камен, Меѓуришта, Миладиноа Нива, Миов Дол, Радев Камен, Леништа, Штиројца, Шкала и Илиница.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Полог|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=[[Српска академија на науките и уметностите]]|isbn=|location=[[Белград]]|url=https://www.scribd.com/document/460319681/%D0%88%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3|authorlink=Јован Трифуноски|page=237-239|date=1976|oclc=}}</ref> == Историја == Во XIX век селото било дел од Гостиварската нахија на Тетовската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Вкупно 3 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|238 |1953|275 |1961|197 |1971|0 |1981|0 |1991|2 |1994|2 |2002|2 |2021|4 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Горно Јеловце живееле 710 жители, од кои 390 [[Македонци]] и 320 [[Албанци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_27.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 213.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Горно Јеловце имало 520 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">D.M.Brancoff. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905, стр. 124 – 125.</ref> Според [[Афанасиј Селишчев]] во 1929 година, Горно Јеловце е дел од Долнојеловска општина (со центар во [[Здуње (Гостиварско)|Здуње]]) во Горнополошкиот срез и има 57 куќи со 405 жители, [[Македонци]] и [[Албанци]].<ref name=":2">Афанасий Селищев. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. – София, 1929, стр. 25.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 200 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од [[2002]] година, во селото Горно Јеловце живеат само 2 жители, [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://212.110.72.46:8080/mlsg/ |title=Министерство за локална самоуправа. База на општински урбанистички планови |accessdate=2019-05-10 |archive-date=2008-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915015002/http://212.110.72.46:8080/mlsg/ |url-status=dead }}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 4 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|710|520|238|275|197|0|0|2|2|2|4}} === Родови === Горно Јеловце е македонско село. Родови во селото се: Радевци (4 к.), Цопаковци (6 к.), Царуски (10 к.) доселени се од селото [[Ничпур]], [[Горна Река]]; Дудевци (4 к.) и Буревци (4 к.) доселени се од селото [[Реч]], Горна Река; Сурлевци (6 к.) доселени се од селото [[Штировица]], Горна Река; Кекеревци (3 к.) доселени се од некое село во Горна Река; Фенчевци (4 к.) доселени се од некое село во [[Полошка Котлина|Полог]]. Помуслиманен македонски род: Ковачевци (1 к.) доселени се од некое место во [[Албанија]], таму предците им биле православни. Албански род: Мерсимовци (1 к.) доселени се од некое место во Албанија.<ref>{{Наведена книга|title=Полог|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=САНУ|year=1976|isbn=|location=Белград|pages=237-238-239}}</ref> == Општествени установи == == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 533 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште на селото [[Долно Јеловце]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 14 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> *[[Црква „Св. Атанасиј“ - Горно Јеловце|Црква „Св. Атанасиј“]] — главната селска црква; *[[Црква „Св. Мина“ - Горно Јеловце|Црква „Св. Мина“]] - главната и единствена црква на Горнојеловскиот манастир; ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Будимиров Гроб (Горно Јеловце)|Будимиров Гроб]] — средновековна некропола; == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво == == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://www.dnevnik.com.mk/default.asp?ItemID=6A7D47F60FE5444B8F8CB089AB7D5F93 Горно Јеловце кани амбасадори]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Дневник, 26.05.2010) *[http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=F200E4355386094DA681DC1FB8569D35 Крштавка по половина век во Горно Јеловце] (Утрински Весник, 12.05.2010) *[http://kiss.com.mk/mak/novosti1.asp?id=16928 Традиција на сучење на врвката за Водици во Горно Јеловце ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304122314/http://kiss.com.mk/mak/novosti1.asp?id=16928 |date=2016-03-04 }} (Kiss TV, 13.01.2013) {{Општина Гостивар}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Гостиварски села]] [[Категорија:Села во Општина Гостивар]] [[Категорија:Горно Јеловце| ]] smkzsc4ofztw5czbnripy4zb158cuyk 0 10669 5583507 5467560 2026-06-28T04:54:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583507 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Горна Ѓоновица | слика = Поглед на Горна Ѓоновица.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото Горна Ѓоновица | општина = {{општинскигрб|Општина Гостивар}} | регион = {{грб|Полошки Регион}} | област = [[Полошка Котлина|Горен Полог]] | население = 40 | година = 2021 | поштенски број = 1230 | повикувачки број = 042 | надморска височина = 810 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=42 | lat_sec=30 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=54 | lon_sec=29 | слава = | мрежно место = | карта = Горна Ѓоновица во Општина Гостивар.svg }} '''Горна Ѓоновица''' ([[гостиварски дијалект|дијалектно]]: ''Горна Ѓоноица'') — село во [[Општина Гостивар]], во областа [[Полошка Котлина|Горен Полог]], во околината на градот [[Гостивар]]. == Потекло и значење на името == Селото го добило своето име од својот основач Ѓоне. Подоцна го добила името '''Горна''' за да се разликува од соседното [[Долна Ѓоновица]], кое се наоѓа на 1,5 километри северозападно.<ref name=":0" /> Дијалектно е познато и под името '''Горна Ѓоноица'''. == Географија и местоположба == [[Податотека:Бигор во Горна Ѓоновица 2.jpg|мини|300п|лево|Издвоениот заселок Бигор на патот помеѓу [[Србиново]] и [[Долна Ѓоновица]]]] Селото се наоѓа во јужниот дел на територијата на [[Општина Гостивар]], лево од стариот пат за [[Охрид]], на северната падина на планината [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]], чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Кичево]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=74}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 810 метри. Од градот Гостивар, селото е оддалечено 14 километри.<ref name="енциклопедија" /> Селото се наоѓа високо на планината Буковиќ. Северно и источно од него се наоѓа длабоката долина на [[Ѓоновичка Река]] (или Симничка Река). Во минатото, мештаните вода за пиење пиеле од чешмите и од изворите околу селото како Брачеец, Гиначоо, Воден Дол, Орниче, Горни Бигор, Шкуртоа Ливада и Бела Вода.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Полог|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=САНУ|year=1976|isbn=|location=[[Белград]]|pages=209-211}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Расло Гумно, Требејнца, Танео Гумно, Стари Куќи, Грнчари, Мали Присој, Бркоа Нива, Црни Јели, Црни Врв, Прдоа Нива, Самоков, Трноа Слива, Меризи, Под Јасики, Бигор, Ѕвезда, Ливаѓе, Кошари, Црни Камен, Пештер, Воден Дел, Кукљоо, Фргички Присој, Краста, Чаришта, Лош Дол, Габер, Запоќе, Гоечки Меризи, Мечито, Тепе и Чука.<ref name=":0" /> Горна Ѓоновица е типична селска населба од збиен тип. Поделено е на две маала наречени Горно и Долно Маало.<ref name=":0" /> Покрај тоа, во атарот на селото постои издвоена населба („заселок“) наречена Бигор, во која живеат етнички Албанци. == Историја == На местото каде се наоѓаат двете села Горна и [[Долна Ѓоновица]] постоело старо македонско село, кое имало околу 350 домови. Тоа старо село било уништено, а старата црква и гробишта се наоѓале на местото на денешните гробишта во муслиманско-албанското село Долна Ѓоновица. Старото село било раселено во некоја војна, која се случила околу 1700-тите години, што се поистоветува со уништувањето и другите околни македонски села и познатиот [[Симнички манастир]] во денешното муслиманско-албанско село [[Симница]]. Од старите мештани останала само една жена (Крајоица) со две машки деца (Ѓоне и Доне), која заминала кај своите кумови во [[Закамен]], раселено село во струшка [[Малесија]].<ref name=":0" /> На селиштето на старото село се познаваат остатоци од куќи, кои може да се сретнат на месностите Стари Куќи, Орниче, Фуша Дангут (Дангово Поле) близу Долна Ѓоновица, како и на местото каде денес се наоѓа селото Горна Ѓоновица.<ref name=":0" /> По уништувањето на старото село, земјиштето некое време останало ненаселено. Подоцна се проширила вест по околните области дека преживеаните македонски жители од ова село, но и од другите соседни села, можат да се вратат во своите стари села. Жената која заминала во Малесија се вратила со своите возрасни синови во старото напуштено село. На селиштето нашле само еден ан, кој припаѓал на новодоселениот Македонец Тане. Анот се наоѓал на местото на денешна Горна Ѓоновица, додека мајката со своите синови подигнала куќа на местото каде денес се наоѓа [[Долна Ѓоновица]]. На тој начин, старото село започнало да се обновува. Но, набрзо во селото се случила [[Чума (болест)|чума]], од која сите умреле освен синот наречен Ѓоне.<ref name=":0" /> [[Податотека:Куќи во Горна Ѓоновица.jpg|мини|300п|десно|Амбар и куќи во селото]] Кога првпат било обновено селото, еден Албанец од Албанија побегнал во Полог и се сместил во еден ан кај денешното село [[Долна Бањица]]. Ѓоне го повикал овој Албанец во неговото село, за да не седи сам, но набрзо потоа во Ѓоновица завладеале пљачка и несигурност. Ѓоне ја напуштил својата куќа и имот во Долна Ѓоновица и се населил во денешното Горна Ѓоновица.<ref name=":0" /> За време на отоманскиот период, селаните биле мета на напади од некои Албанци од другите села: ги убивале на пасиштата, во шумите, во нивите, им ја грабале стоката, но и ги напаѓале при поминување низ Долна Ѓоновица на патот за Гостивар.<ref name=":0" /> При пожар во 1937 година, во селото настрадале 16 куќи.<ref name=":0" /> Вкупно 2 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото е заеднички со атарот на соседното село [[Долна Ѓоновица]] и зафаќа простор од 14,3&nbsp;км², при што преовладуваат шумите со површина од 835,7 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 462,4 хектари, а на обработливото земјиште 110,7 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Врз основа на составот на атарот селото Горна Ѓоновица има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|193 |1953|— |1961|164 |1971|75 |1981|16 |1991|10 |1994|16 |2002|8 |2021|40 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Ѓоновица (Горна и Долна) живееле 330 жители, од кои 140 жители Македонци христијани и 190 [[Албанци]] муслимани.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_27.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“, София, 1902, стр. 214.]</ref> Според секретарот на Бугарската егзархија [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Ѓоновица (Горна и Долна) имало 200 [[Македонци]] под врховенството на патријаршијата.<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 122-123.</ref> Селото е мало и во 1961 година броело 164 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 16 жители, од кои 13 биле Македонци, а тројца жители Срби.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото имало 8 жители, сите Македонци.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=15 јуни 2023}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 40 жители, од кои 39 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 1 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Оваа промена за етничката структура во селото е поради создавањето на населбата Бигор, која катастарски е вброена во Горна Ѓоновица. {{Пописи|330|200|193|—|164|75|16|10|16|8|40}} === Родови === Горна Ѓоновица е македонско село.<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1947 година, родови во селото: * '''Староседелци:''' ''Атанасковци'' (14 к.), се делат на ''Пандиловци'', ''Србиновци'' и ''Ристовци''. Атанасковци потекнуваат од предокот Ѓоне. Го знаат следното родословие: Миладин (жив на 77&nbsp;г. во 1947 година) Синадин-Никола-Цветан-Атанаско-Ѓоне, основачот на родот. Имаат иселеници во [[Гостивар]] и [[Белград]]. * '''Доселеници:''' ''Никовци'' (12 к.), потекнуваат од некое село во близина на [[Мавровско Езеро]]. Го знаат следното родословие: Драган (жив на 27&nbsp;г. во 1947 година) Смилко-Нестор-Анѓеле-Ѓоре-Нико. Споменатиот предок Нико од старото место се иселиле најпрво во [[кичевско]]то село [[Тајмиште]]. Од таму преминал во Горна Ѓоновица. Нико имал тројца синови, Ѓоре, Јане и Иван. Овој род сега се дели на ''Ѓоревци'', ''Јовчевци'', ''Николовци'' и ''Сарџевци''. Изумреле ''Арсевци'', кои потекнувале од синот на Нико, Јане. Од ова село ''Никовци'' имаат иселеници во [[Гостивар]] (две семејства), [[Тетово]] (едно семејство) и во [[Америка]] (едно семејство); ''Тримчевци'' (2 к.) и ''Гавевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Долно Ботушје|Ботушје]] во [[Порече]]. Таму имаат роднини. Имаат иселеници во [[Смедерево]] (едно семејство) и во [[Гостивар]] (едно семејство); ''Митре'' (1 к.), доселени се од [[Куново (Гостиварско)|Куново]]; ''Русе'' (1 к.), доселени се од [[Печково]]. === Иселеништво === Во струшкото село [[Луково (Струшко)|Луково]] живее родот ''Ѓоновци'' (7 к.), кои дошле како тројца браќа. Родот ''Миревци'' живеат во [[Гостивар]], додека родот ''Геговци'' живеат во [[Дебреше]], а ''Божиновци'' се иселиле во [[Церово (Гостиварско)]].<ref name=":0" /> <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Горна Ѓоновица било село во [[Гостиварска нахија|Гостиварската нахија]] на [[Тетовска каза|Тетовската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото се наоѓа во рамките на [[Општина Гостивар]], која била значително проширена со [[Административна поделба на Македонија|територијалната поделба]] на Македонија во 2004 година. Претходно селото припаѓало на поранешната помала Општина Долна Бањица. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Гостивар. Во периодот 1952-1955, селото се наоѓало во рамките на Општина Бањица, во која покрај Горна Ѓоновица се наоѓале Беловиште, Горна Бањица, Долна Бањица, Долна Ѓоновица, Лакавица, Митрои Крсти, Симница, Сретково, Сушица и Церово. Во периодот 1950-1952 година, селото се наоѓало во тогашната општина Симница во која влегувале селата Горна Ѓоновица, Долна Ѓоновица, Митрој Крсти, Симница, Сретково и Трново. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 513 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште на селото [[Долна Ѓоновица]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 256 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 254 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/20-671|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230615194124/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/20-671|archive-date=2023-06-15|dead-url=|accessdate=15 јуни 2023|title=архивска копија|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Горна Ѓоновица.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Никола“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|108}}</ref> * [[Ѓоновичко Кале]] — утврдена населба од римското време и средниот век; и * [[Ѕвезда (Горна Ѓоновица)|Ѕвезда]] — населба од римското време. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Горна Ѓоновица|Црква „Св. Никола“]] — главна селска црква. ;Пештери * [[Убавица (пештера)|Убавица]] (или Ѓоновица) — една од позначајните [[пештера|пештери]] во Македонија == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Свети Никола]] — селска слава * [[Ѓурѓовден]] — во минатото селаните се собирале на Ѓурѓовден на [[Ѓоновичко Кале|Ѕвездино Кале]] <!--== Личности == ;Родени во или по потекло од Горна Ѓоновица == Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Амбар во Горна Ѓоновица.jpg|Амбар во селото Податотека:Бигор во Горна Ѓоновица.jpg|Патот низ издвоеното маало Бигор Податотека:Куќа во Горна Ѓоновица.jpg|Стара куќа во селото Податотека:Убавица (пештера) 01.jpg|Влезот во пештерата Убавица Податотека:Куќи во Горна Ѓоновица 2.jpg|Куќи во селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Гостивар]] * [[Гостивар]] * [[Горен Полог]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gorna Ǵonovica}} {{Општина Гостивар}} [[Категорија:Горна Ѓоновица| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Гостиварски села]] [[Категорија:Села во Општина Гостивар]] m1ao532pf23gz79qfrf86gwuabxxjdy 0 10670 5583647 5467563 2026-06-28T11:28:41Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583647 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика=Debreshe-MKD.JPG | опис=Поглед на селото Дебреше | име=Дебреше | регион= | општина=[[Општина Гостивар|Гостивар]] | население=2.859 | поштенски број=1234 | надморска височина=541 | географска широчина=41° 49' 2" сев. ш. | географска должина=20° 52' 50" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=49 | lat_sec=2 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=52 | lon_sec=50 | мрежно место= | карта = Дебреше во Општина Гостивар.svg }} [[File:Debreshe-MK.JPG|thumb|250px|Поглед на селото Дебреше, Полошката котлина и Сува Гора во позадината]] [[File:Debreshe-Macedonia.JPG|thumb|250px|Поглед на селото Дебреше, Полог и Шар Планина]] '''Дебреше''' — село во [[Општина Гостивар]], во областа [[Горни Полог]], во северозападниот дел на [[Македонија]]. Поради близината до градот [[Гостивар]], се смета и за негово предградие. == Географија и местоположба == Селото Дебреше е сместено во подножјето на [[Шар Планина]] на допирот со низнискиот рамничарски дел на котлината [[Полог]]. Од градот [[Гостивар]] е оддалечено 4 километри во северозападен правец, и поради самата непосредна близина припаѓа на неговата рурбална зона<ref name="ReferenceA">Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр. 92</ref>. Надморската височина на која се расположени куќите се движи од 590 до 640 метри<ref name="ReferenceA"/>. Низ селото протекува малата Дебрешка Река, која спуштајќи се од [[Шар Планина]] токму во Дебреше навлегува во [[Полог]]. Дебреше претставува село од збиен тип и се дели на осум маала именувани според родовските презимиња кои ги основале и кои живееле во нив како што се: Грујоска, Буладиноска, Митреска, Чифлик и Радеска Маала во кои во минатото живееле исклучиво православни [[Македонци]], а денес во поголем дел се населени од [[Албанци]] и три големи маала населени со муслиманско албанско население Менга, Курто и Муро Маало. Во поново време е забележливо тоа што доселените [[Албанци]] даваат нови имиња за маалата кои носат имиња на македонските родови, најчесто поврзани со [[Косово]] или [[Албанија]] како што е примерот со името Дреница Маало (именувано по истоимената област во Косово). Атарот на селото Дебреше зафаќа површина од 10,5&nbsp;км², од кои на обработливото земјиште расположено кон исток, север и југ отпаѓаат 544,6 хектари, шумите зафаќаат 188,3 хектари, а пасиштата расположени на запад на падините на [[Шар Планина]] зафаќаат 134,7 хектари<ref name="ReferenceA"/>. Нивите и ливадите се наоѓаат под селото на потезитеЧ Долно Ливаѓе, Папраѓе, Дебел Трн, Вртач, Алабачки пат, Џигерица, Пазарски пат, Градиште, Ограѓе, Каракашаец, додека лединитеи шумите се наоѓаат над селото на падините на Шар Планина на пределите Чука, Ледиње, Сек, Пржал, Стрмол, Калуѓерица, Меѓу Кошари, Осој, Карамајнца, Ледина<ref name="ReferenceB">Трифуноски, Ф. Јован. ''Полог, антропогеографска проучавања'' .САНУ, Белград, 1976 година. стр. 245</ref>. Етнографски селото Дебреше припаѓа на областа [[Полог|Горни Полог]], во предлот на селата во подгорието на [[Шар Планина]] што е видливо по градбата на старите селски најчесто двокатни куќи со плитар (непечна тула), како и говорот и обичаите на населението. == Историја == Дебреше спаѓа во редот на доста стари села во [[Полог]] и воопшто во [[Македонија]]. Во пишаните извори Дебреше за првпат се споменува помеѓу 1366 и 1371 година<ref name="ReferenceB"/>. Тогаш во Дебреше живеел попот Михајло, кој бил родум од соседното село [[Лешница]]<ref name="ReferenceB"/>. Во тоа време, во XIV век, Дебреше било значајно место, бидејќи во него се наоѓале неколку цркви, од кои сите подоцна биле урнати од Турците<ref name="ReferenceB"/>. Во белешка од XIX век во Дебреше се наведуваат 17 црквишта, а во друга се наведени 12, од кои најзначајни биле рушевините на црквите Св. Димитрија, Св. Богородица, Св. Троица, Св. Ѓорѓија, Вознесение и други, на чии денови на патроните празници жителите на селото одржувале собири и колеле жртви, а кај некои црквишта се вршело и осветување на вода (водокрст)<ref name="ReferenceB"/>. Според народните преданија Дебреше некогаш било големо македонско село со 12 цкрви и манастири: Св. Атанасиј (под селото во нивите и ливадите), Св. Димитрија на влезот на Дебреше од правец на [[Гостивар]] (до скоро се познавале рушевини и остатоци од гробишта), Св. Никола во Муро Маало, Св. Богородица јужно од селото во правец на с. [[Здуње]] (возобновена во 1998), Св. Илија во Курто Маало, Св. Ѓорѓија возобновена во 1924 над селото, Св. Спас во месноста Јасики над селото, Св. Петка над селото од десната страна на Дебрешка Река, каде се познавале остатоци од гробови и манастирот Св. Јован кој се нааоѓал помеѓу Дебреше и заселокот Ропај<ref>Трифуноски, Ф. Јован. ''Полог, антропогеографска проучавања'' .САНУ, Белград, 1976 година. стр. 245-246</ref>. На границата на дебрешкиот атар во правец на [[Здуње]] во подножјето на [[Шар Планина]] се наоѓа варовничко возвишение наречено Градиште, за кое меѓу жителите постои предание дека некогаш „бил град“ недалеку од патот за [[Дебар]], а во чија внатрешност течела река која избивала на Земјината површина кај селото [[Чајле]] близу [[Гостивар]]<ref>Трифуноски, Ф. Јован. ''Полог, антропогеографска проучавања'' .САНУ, Белград, 1976 година. стр. 246</ref>. Вкупно 26 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> [[File:Grujovsko-maalo-Debreshe-MK.JPG|thumb|250px|лево|Грујовско Маало, во подножјето на Шар Планина]] ===Потекло и значење на името Дебрeше=== Името на селото ''Дебреше'' е од [[Македонци|македонско]] потекло, односно со потекло и значење од [[Македонски јазик|македонскиот]], [[словенски јазици|старословенскиот и другите словенските]] јазици. На [[старословенски јазик]] именката ''дебар (дьбръ)'' означува ''долина, котлина''<ref name="ReferenceC">Станковска, Љубица. ''Средновековниот топонимски модел во Струмичко''. ''Акта Велјуса - Acta Veljusa'' - Зборник на трудови. Филозофски факултет, Скопје, 1984&nbsp;г. стр. 142</ref>, што соодветствува со местоположбата и околината во која што се наоѓа селото Дебреше, во долина на допирот на подножјето на [[Шар Планина]] и рамнината на котлината [[Полог]]. Во [[Македонија]] постојат повеќе имиња на села, области, предели и други топоними кои се изведени од именката ''дебар'' како што се градот [[Дебар]], областа, а воедно и котлина, етнографски предел и општина [[Дебрца]] во [[Општина Дебрца|Охридско]], [[Дебреште]] (Прилепско), [[Дебриште]] (Кавадаречко) (во постари записи и тетовското село [[Доброште]] се среќава како Дебреште), месноста Дебревник (Струмичко)<ref name="ReferenceC"/>, со една заедничка одлика дека се наоѓаат во долини и котлини, односно подножја на планини каде започнува долинскиот или рамничарскиот дел на котлините. Исто така, македонскиот просветител, преродбеник и учител [[Јордан Хаџи-Константинов - Џинот]] во своите записи, патописи и објавени статии во педесеттите години на XIX век, често го употребува зборот ''дебрина, дебрини'' за долини и котлини. Оттаму може да се заклучи дека името (топонимот) ''дебар'' е образувано од физичкогеографски, односно орографски термини со значење долина, односно котлина<ref name="ReferenceC"/>. == Стопанство == [[File:Debreshe-Makedonija.JPG|thumb|250px|Глетка од Дебреше]] Во основа Дебреше има полјоделска функција. Од полјоделските култури најзастапени се житата, односно пченицата, јачменот и пченката. Во голема мерка се одгледуваат и индустриски (фуражни) култури за сточна храна како што е детелината и луцерката, како и градинарски култури особено во полето близу до автопатот и [[Гостивар]] каде што се одгледуваат домати, пиперки, кромид, лук. Поради идеалните услови во подножјето на Шар Планина е застапено и овоштарството од кое највеќе се одгледуваат јаболка, круши, сливи, цреши, кајсии, вишни, ореви и костени. Во минатото, сè до изградбата на Мавровското Езеро многу се одгледувала и успевала виновата лоза. Поради богатите пасишта и ливади застапено е и сточарството, односно одгледувањето на крупен добиток како крави, волови, како и овци и кози, кои се претежено за сопствени потреби. Сточарството се развива под влијание на бројните доселеници од соседните повисоки планинскисела, додека староседелското население претежно се занимава со земјоделство (полјоделство). Поради големината на населбата и близината до градот [[Гостивар]], во Дебреше работат повеќе фирми од други стопански дејности како што се продавници, големи ресторани за свадби, автосервиси, автолакери, вулканизери, производствени погони и стоваришта за градежни материјали, како и повеќе работилници. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1600 |1953|1788 |1961|1882 |1971|2291 |1981|3213 |1991|179 |1994|4236 |2002|4847 |2021|2859 }} Дебреше претставува голема населба со постојан пораст на бројот на своето население, што се должи на поволната местоположба на допирот на две релјефни целини и непосредната близина до градот [[Гостивар]] и важните сообраќајни правци. Во 1900 година Дебреше имало 50 православни и 60 муслимански куќи со 300 [[Македонци]], 365 Турци и 145 Албанци, во 1961 година Дебреше броело 1882 жители, од кои 375 [[Македонци]], 1391 [[Албанци|Албанец]], 112 [[Турци]], 1 [[Срби]]н и само тројца жители останати<ref>Трифуноски, Ф. Јован. ''Полог, антропогеографска проучавања'' .САНУ, Белград, 1976 година. стр. 24</ref>, додека во 1994 година бројот на жители се зголемил дури на 4236 од кои 114 [[Македонци]], 4115 [[Албанци]], 1 [[Турци|Турчин]], 1 [[Срби]]н и 6 други<ref name="ReferenceA"/>. Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Дебреше живееле 805 жители, од кои 365 [[Турци]], 300 [[Македонци]] и 140 [[Албанци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_27.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, с. 213.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Дебреше имало 304 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] и 40 [[Македонци]] патријаршисти.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, стр. 122-123.</ref> Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 4.847 жители, од кои 93 [[Македонци]], 4.739 [[Албанци]], 2 [[Турци]], 1 [[Бошњаци|Бошњак]] и 12 други, и претставува една од најголемите населби во [[Полошка Котлина|Горни Полог]].<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 2.859 жители, од кои 59 [[Македонци]], 2.683 [[Македонски Албанци|Албанци]], 5 [[Македонски Турци|Турци]], 1 [[Македонски Власи|Влав]], 8 останати и 103 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> На табелата е прикажан националниот состав на населението низ сите пописни години:<ref>Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година). [http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 База на податоци МАКСтат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211210163915/http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 |date=2021-12-10 }}. Државен завод за статистика.</ref> {| class="wikitable" !Година !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !{{крат|Ост.|Останати}} !{{крат|б.п.|Лица без податоци}} !Вкупно |- |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |— |'''1.600''' |- |1953 |448 |1.335 |2 |— |— |1 |... |2 |— |'''1.788''' |- |1961 |375 |1.391 |112 |... |... |1 |... |3 |— |'''1.882''' |- |1971 |250 |1.974 |54 |— |... |10 |... |3 |— |'''2.291''' |- |1981 |216 |2.964 |6 |— |— |1 |... |26 |— |'''3.213''' |- |1991 |88 |78 |11 |— |— |1 |... |1 |— |'''179''' |- |1994 |114 |4.115 |1 |— |— |1 |... |6 |— |'''4.236''' |- |2002 |93 |4.739 |2 |— |— |— |1 |12 |— |'''4.847''' |- |2021 |59 |2.683 |5 |— |1 |— |— |8 |103 |'''2.859''' |} ===Родови=== Во Дебреше живеат следните родови: Според податоците од 1946 година, родови во селото се: '''Православни Македонци''' * '''Староседелци:''' ''Геговци (1 к.)'', имаат иселеници во [[Гостивар]] (едно семејство), [[Скопје]] (две семејства) и во [[Белград]] (едно семејство). Во овој род живеел и некој предок Гего, кој дошол како домазет од селото [[Горна Ѓоновица]]; ''Митревци (5 к.)'', во овој род бил познат некој предок Спасен; ''Смилевци (3 к.)'', имаат иселеници во [[Романија]] (едно семејство); ''Павлевци (5 к.) и Грујовци (3 к.)'', порано чинеле еден род. Имаат иселеници во [[Свилјанац]] (едно семејство); ''Пурдиќевци (2 к.)'', од овој род бил познат некој Змејко Пурдиќ. Имаат иселеници во [[Гостивар]] (едно семејство); ''Војновци (4 к.) и Буладиновци (2 к.)''. *'''Доселеници:''' ''Даиловци (4 к.)'', доселени се од [[Порече]]. Родот го основале браќата Петко и Николче; ''Картаровци (4 к.)'' доселени се од [[Охридско]]. П. Јовановиќ слушал дека името го добиле по селото од кое се доселиле [[Картар-Село]] во охридско? овде биле чифлиџии на турските имоти; ''Новевци (2 к.)'' доселени се однекаде. Овде работеле на Чифлик. Затоа ги викаат и ''Чивлижани''. Имаат иселеници во [[Романија]] (едно семејство); ''Џуклевци (5 к.)'' доселени се од [[Охридско]]; ''Тримчевци (3 к.)'' доселени се од [[Сушица (Гостиварско)|Сушица]]. Потекнуваат од предокот Тримче; ''Радевци (8 к.)'' доселени се од некое место [[Сливо]]. По кажувањето тоа се наоѓало близу [[кичевското]] село [[Турије]]? (можеби се мисли на [[Турје]] во [[Дебрца]] ?). П. Јовановиќ забележал дека биле [[Власи]] од [[Крушево]]. Имаат иселеници во [[Белград]] (едно семејство); ''Андоновци (6 к.)'' потекнуваат од предокот Кузман. Кузман дошол од [[Порече]]; ''Симјаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Врапчиште]]. Таму биле староседелци; ''Андоновци (1 к.)'' доселени се од селото [[Врапчиште]]. Таму им биле роднини ''Цветановци'', и таму биле староседелци. '''Турци''' *'''Доселеници:''' ''Абдиљовци (8 к.)'', живеат во Курто-маало; ''Шкорлеј (4 к.); Стамболии (1 к.); Маџури (2 к.)'' овие последните се доселени од местото [[Дели-Орман]] во [[Бугарија]]. '''Турцизирани Албанци''' *'''Доселеници:''' ''Барјактаровци (6 к.)'', доселени се од северна [[Албанија]]. П. Јовановиќ кажува дека се од областа [[Матија (општина)|Матија]]. Сега зборуваат турски; ''Шабан Менга (8 к.)'' доселени се од [[Дарда]] во [[Љура]], северна [[Албанија]]. Од Дарда се иселиле четири браќа, еден се населил во [[кичевско]]то село [[Туин]], два во [[Трново (Гостиварско)|Трново]], и еден во Дебреште; ''Рушитови (5 к.) и Мустафовци (5 к.)'' доселени се од северна [[Албанија]]; ''Елмазовци (6 к.)'' доселени се од соседното село [[Ропаќ]]. Таму од [[Врановци]], а уште подалечно потекло од [[Албанија]]; ''Корбовци (9 к.)'' потекнуваат од фисот [[Тсач]] во северна [[Албанија]]; ''Ибишовци (3 к.)'' доселени се од [[Љума]] во северна [[Албанија]]. '''Муслимански Албанци''' *'''Доселеници:''' ''Тоскаларве (10 к.)'' доселени се од јужна [[Албанија]]. Некое време живееле и во [[Долна Ѓоновица]]; ''Аљуш (2 к.) и Асипови (4 к.)'' доселени се од северна [[Албанија]]; ''Чајани (1 к.) и Кадриовци (3 к.)'' доселени се од местото по кое и го добиле името, [[Чаја]] во [[Љума]]; ''Аљуш (1 к.)'' доселени се од некое место [[Тануш]] во с. [[Албанија]]. Познати се како разбојници кон православните Македонци. Во 1944 година од овој род од страна на партизаните биле стрелани татко со своите 4 синови; ''Куртишовци (2 к.)'' доселени се од северна [[Албанија]]. П. Јовановиќ слушал дека се од околината на [[Пешкопеја]]; ''Метовци (12 к.) и Адиљовци (6 к.)'' доселени се од северна [[Албанија]]. '''Помуслиманети и поалбанчени Македонци''' *''Џелилови (7 к.)'' == Општествени установи == * [[ОУ „Фаик Коница“ - Дебреше]] ;Цркви * [[Црква „Св. Ѓорѓија“ - Дебреше]] * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Дебреше]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Горни Крст (Дебреше)|Горни Крст]] — средновековна црква и некропола; *[[Горни Ропаич (Дебреше)|Горни Ропаич]] — средновековна црква и некропола; *[[Долни Крст (Дебреше)|Долни Крст]] — средновековна црква и некропола; *[[Жубовски Пат (Дебреше)|Жубовски Пат]] — средновековна некропола; *[[Зилбов Гроб (Дебреше)|Зилбов Гроб]] — средновековна некропола; *[[Кале (Дебреше)|Кале]] — населба од железно и римско време; *[[Св. Богородица (Дебреше)|Св. Богородица]] — средновековна црква и некропола; *[[Спас (Дебреше)|Спас]] — средновековна црква и некропола; *[[Сред Село (Дебреше)|Сред Село]] — средновековна црква и некропола; *[[Стражник (Дебреше)|Стражник]] — некропола од бронзено време; *[[Чатал (Дебреше)|Чатал]] — населба од доцната антика; *[[Чифлик (Дебреше)|Чифлик]] — некропола од доцната антика. == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 425, 425/1, 426, 426/1, 427 и 427/1 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на месна зедница и основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 4.553 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == Во Дебреше секоја година се одржува прослава на Василица (14.01.), кога православни жители [[Македонци]] од селото или од [[Гостивар]] со потекло од Дебреше, составуваат групи (тајфи) кои одат по куќите на дебрешани или иселениците во Гостивар, пеејќи ги познатите василичарски песни и собираат прилози во храна, пијалаци и парични средства со кои подоцна се подготвува василичарска вечера (трпеза). Исто така во Дебреше традиционално се одржува прослава на Водици (19.01. Богојавление-Водокрст) во дворот на црквата со кумство кое секоја година преминува кај некое од семејствата кои живеат во селото или се иселени во Гостивар. Секоја година се одржуваат и прославни на верските празници Велигден и Успение на Пресвета Богородица (28.08) во истоимената црква, кога се одржува и мал панаѓур со наддавање и продажба на ракотворби. == Личности == *[[Мирко Лазаревски]] (р. 1939) - македонски невропсихијатар и пратеник во Македонското Собрание<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sobranie.mk/?ItemID=9978559DA055944D881C694366174D98|title=Пратенички состав|publisher=Собрание на Македонија|language=македонски|accessdate=2010-08-16}}</ref> *[[Аднан Јашари]] (р. 1939) - политичар, пратеник во Собранието на Македонија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sobranie.mk/default.asp?ItemID=0CAA22A42311BF4B90F7EE25C9B1B983|title=Пратенички состав|publisher=Собрание на Македонија|language=македонски|accessdate=2010-08-16}}</ref> *[[Бурхан Ахмети]] (р. 1978) - македонски сликар<ref>{{наведена книга|title=Burhan Ahmeti|publisher=Muzej na grad Skopje|date=2008|isbn=9989156638}}</ref> == Култура и спорт == == Иселеништво == Родови кои изумреле во Дебреше се Трпевци и Драгановци, кои биле старинци, додека целосно иселени се Спасевци и Тодоровци (во с.&nbsp;[[Зубовце (Гостиварско)|Зубовце]]), а од муслиманите Арифови во Гостивар и Грк во с.&nbsp;[[Чегране]]<ref>Трифуноски, Ф. Јован. ''Полог, антропогеографска проучавања'' .САНУ, Белград, 1976 година. стр. 246-247</ref>. Од останатите македонски родови најмногу се забележани иселеници во градот [[Гостивар]], особено засилено по Втората светска па сѐ до денес, а исто така и во [[Тетово]], [[Скопје]], [[Романија]], [[Србија]] (во градовите Белград, Смедерево, Свилајнац)<ref name="ReferenceB"/>. Од албанските и муслиманските родови се забележни иселеници исто така во Гостивар, како и во [[Турција]],а во поново време сѐ почесто и во [[Швајцарија]], [[Германија]], [[Австрија]], [[Словенија]], а во помала мерка и во [[САД]], [[Хрватска]] и други држави во Западна Европа. ==Галерија== <gallery> File:Debreše 04.JPG|Влезот и таблата со натпис Дебреше File:Debreshe i Polog-MK.JPG|Поглед на котлината Полог од дворот на селската црква во Дебреше File:Pogled na crkvata Sv.Gjorgjija vo Debrese.JPG|Поглед на црквата Св. Ѓорѓија File:Crkva-Sv.Bogorodica-Debrese-MK.JPG|Поглед на црквата Успение на Пресвета Богородица File:Stara-Makedonska-kukja-Debrese.JPG|Стара македонска куќа, поранешно училиште и општинска зграда File:Grujosko Maalo poglednato od dvorot na crkvata.JPG|Грујовското Маало, погледнато од дворот на црквата Св.Ѓорѓија Image:Debreše 02.JPG|Улица во Дебреше Image:Debreše 03.JPG|Вулканизер во Дебреше </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Debreše}} {{Општина Гостивар}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Гостиварски села]] [[Категорија:Села во Општина Гостивар]] [[Категорија:Дебреше| ]] eakpxpqvmxmk88u1holwz6d3lsmh8g2 0 10755 5583454 5469467 2026-06-27T22:53:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583454 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Гари | слика = Панорама на Гари 1.jpg | големина на слика = 300п | опис = Панорамски поглед на селото | општина = {{грб Дебар}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | население = 10 | година = 2002 | поштенски број = 1250 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 1100 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=30 | lat_sec=2 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=40 | lon_sec=58 | слава = [[Голема Богородица]] | мрежно место = | карта = Гари во Општина Дебар.svg }} '''Гари''' — [[Мијаци|мијачко]] село во [[Општина Дебар]], во околината на градот [[Дебар]].<ref>{{наведена книга|last=Павловски|first=Јован|title=Ми-Анова енциклопедија: М-П|publisher=Книгоиздателство МИ-АН|location=Скопје|date=2006|isbn=9989613915|language=македонски}}</ref> Селото е сместено на падините на планината [[Стогово]], под шумата наречена Канеш. Низ самото село поминува [[Гарска Река]], која претставува заштитен споменик на природата. Селото е особено познато по иконостасот и резбата во црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Гари|Успение на Пресвета Богородица]]“, кои биле изработени од тајфата на далеку познатиот мајстор [[Петре Филиповски|Петре Филиповски - Гарката]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Над Гари.jpg|мини|лево|300п|Поглед кон планината [[Стогово]] над селото]] Гари е дел од областа [[Рекански регион|Мала Река]], сместено длабоко во пазувите на планината [[Стогово]], на надморска височина од околу 1100 метри. Селото се наоѓа во една тесна долина, која произлегува од едно ледничко езерце на Стогово. При продорот на словенските племиња на Балканот, меѓу повоинствените се наоѓаат [[Мијаци]]те. Неколку легенди говорат дека тие како похрабри го населиле најтешко проодниот предел од Македонија по [[Радика]], во пазувите на планините [[Стогово]], [[Бистра (планина)|Бистра]], Јама па сè до [[Малесија]] и Лума (Албанија). Според Тома Смилјаниќ, Мијаците се викаат така зошто секогаш биле чисти и измиени. Друго предание говори дека Мијаците го добиле името бидејќи [[Заменки во македонскиот јазик#Лични заменки|личната заменка]] „ние“, ја изговараат „мие“. Смилјаниќ смета дека ова толкување е најточно. Според Новаковиќ, (Законски споменици), Гари се споменува во XIV век. Според едно предание се смета дека некогаш Гари се наоѓало во месноста Присој, некаде околу XIV век. == Историја == [[Податотека:Гари.jpg|мини|десно|300п|Гари во почетокот на XX век]] Според истиот автор се наведува дека Гари било населено од страна на [[Мијаци]]те во 1760 година, а претходно таа месност била пуста.<ref name="книга" /> Според легендата се вели дека во текот на {{римски|15}} век на падините на планината Стогово, во месноста наречена Дрениче постоела црква посветена на Свети Спас, од која неколкупати ја снемувало иконата посветена на светецот. Иконата одлетувала до денешното село Гари, а селаните подоцна ја враќале назад, но настанот се повторувал. Затоа, селаните одлучиле да подигнат нова црква и село на местото каде паѓала иконата.<ref name="мариово">{{наведена мрежна страница|url=http://www.mariovofilm.mk/mk/content/gari-vodici|title=Гари|publisher=Мариово Филм|language=македонски|accessdate=28 септември 2015|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304221743/http://www.mariovofilm.mk/mk/content/gari-vodici|url-status=dead}}</ref> Георги Трајчев во својата „Книга за Мијаците“ го опишал Гари „како село со повеќе од 180 куќи, повеќето со два или три ката, кои со својата масивна камена структура, изложени на југ и амфитеатрално симетрично распоредени, му даваат еден прекрасен пејзаж“.<ref name="книга">{{наведена книга|last=Трајчев|first=Георги|title=Книга за Мијаците|edition=12|year=1941|publisher=Македонска библиотека|location=Софија}}</ref> Според податоците од 1873 година, селото имало 100 домаќинства со 278 жители христијани (Македонци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр.170-171.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] од 1900 година, селото имало 1000 жители христијани (Македонци).<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_40.htm Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.259]</ref> Вкупно 8 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Во селото, уште од неговото населување, најголема стопанска дејност била сточарството, поради планинската местоположба и малкуте можности за обработка на земјата. Некогаш, во селото имало 25.000-30.000 овци, од кои се правел кашкавал и сирење, кои се продавале низ Македонија и во странство. Во време на [[Југославија]] била направена килимарницата, која вработувала 120 жени, кои произведувале персиски килими, кои на времето се продавале во Германија. Во поново време била најавена странска инвестиција од страна на [[Хрватска|хрватското]] претпријатие „Мали Лошињ“, кое започнало со изградба на фабрика за вода за пиење од околните извори. Фабриката е сместена во близина на селото, на оддалеченост од пет километри. == Население == На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Гаре'' се води како чисто македонско село во Реканската каза на Дебарскиот санџак со 195 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|48}}</ref>{{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|539 |1953|546 |1961|454 |1971|37 |1981|17 |1991|9 |1994|33 |2002|10 |2021|10 }} Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 450 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 10 жители, 9 [[Македонци]] и 1 друг.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=30 март 2013}}</ref> Во последните години, бројот на жители е дополнително намален и одвај да има некој постојан жител преку целата година, додека за време на летниот период, многумина иселени гарци се враќаат во селото. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 10 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|1000|1560|539|546|454|37|17|9|33|10|10}} === Родови === Гари е старо македонско православно село. Според народната традиција еднаш селото пропаднало, па денешното село го обновиле доселеници од разни краишта и од некои раселени села во атарот на Гари.<ref>{{Наведена книга|title=Мијаци, Горња Река и Мавровско Поље|last=Смиљаниќ|first=Томе|publisher=Српска краљевска академија|year=1925|isbn=|location=|pages=100-101}}</ref> Родови во Гари се: Дудовци (50 к.), најстар род во селото; ''Којчевци'' (16 к.); ''Коџакаровци'' (8 к.); ''Џиковци'' (10 к.), доселени од [[Тресонче]]; ''Пејчиновци'' (15 к.); ''Стаматовци'' (17 к.); ''Поповци'' (8 к.); ''Патниковци'' (7 к.); ''Србиновци'' (15 к.) и ''Негровци'' (15 к.). Селото е на патот [[Дебар]]-[[Кичево]] и затоа се чувствува влијанието на [[Брсјаци]]те врз населението. == Општествени установи == * Поранешната жандермерија надвор од селото * Старото училиште * Старата хидроцентрала на [[Гарска Река]] == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на големата [[Општина Дебар]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на некогашната [[Општина Ростуша]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Лазарополе, во која покрај селото Гари, се наоѓале и селата Лазарополе, Росоки, Селце и Тресонче. Општината Лазарополе постоела и во периодот 1950-1952. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 477/1 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште на селото [[Могорче]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 827 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Гари|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква (1860 г.); * [[Црква „Св. Петка“ - Гари|Црква „Св. Петка“]] — црква сместена на падините на Стогово, наречена „Изворите“, изградена кон крајот на XX век; * [[Црква „Св. Јован Крстител“ - Гари|Црква „Св. Јован Крстител“]] — изградена кон крајот на XX век. ;Реки * [[Гарска Река]]. == Редовни настани == * [[Голема Богородица]] (28 август) — селска слава == Култура и спорт == Од селото Гари потекнува познатата тајфа на копаничари предводени од [[Петре Филиповски|Петре Филиповски - Гарката]]. Меѓу позначајни ракотворби на оваа тајфа резбари се [[иконостас]]ите во манастирот „[[Св. Јован Бигорски]]“ и црквата „[[Црква „Св. Спас“ - Скопје|Св. Спас]]“ во Скопје. == Личности == * [[Петре Филиповски|Петре Филиповски - Гарката]] — резбар * [[Тодор Петков]] — градител на куќата на Робевци во Охрид == Иселеништво == Најголем дел од иселените гарци се наоѓаат во [[Скопје]]. Најголемото иселување се случило по затворањето на задругата во 1961 година. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="140px"> Податотека:Гари на Стогово.JPG|Глетка од Гари во пазувите на [[Стогово]] Податотека:Во Гари 7.jpg|Поглед од Гари Податотека:Во Гари.jpg|Поглед на Гари и камбанаријата на главната селска црква Податотека:Жардимеријата во Гари.jpg|Поранешната жандермерија во селото Податотека:Игралиштето во Гари.jpg|Фудбалското игралиште над селото Податотека:Килимарницата во Гари.jpg|Поранешната килимарница во селото Податотека:Крстот над Гари 1.jpg|Крстот над Гари со поглед на селото Податотека:Крстот над Гари.jpg|Поглед на крстот од селото Податотека:На влезот во Гари.jpg|Влезот во селото Податотека:Над Гари 1.jpg|Летниковец во близина на крстот Податотека:Панорама на Гари.jpg|Поглед на дел од селото Податотека:Поглед на Гари (2).jpg|Поглед на дел од селото Податотека:Поглед на Гари.jpg|Поглед на дел од селото Податотека:Поглед на хидроцентралата во Гари 1.jpg|Стара хидроцентрала во селото Податотека:Поглед на хидроцентралата во Гари.jpg|Дел од селото Податотека:Чешмата во Гари.jpg|Чешма во селото Податотека:Гарски Водопад.jpg|Гарски Водопад </gallery> ;Архитектура <gallery mode="packed" heights="140px"> Податотека:Во Гари 1.jpg|Традиционална архитектура во Гари Податотека:Во Гари 2.jpg|Традиционална архитектура во Гари Податотека:Во Гари 3.jpg|Традиционална архитектура во Гари Податотека:Во Гари 4.jpg|Традиционална архитектура во Гари Податотека:Во Гари 5.jpg|Традиционална архитектура во Гари Податотека:Во Гари 6.jpg|Традиционална архитектура во Гари Податотека:Gari2.jpg|Традиционална архитектура во Гари Податотека:Куќа во Гари.jpg|Традиционална архитектура во Гари Податотека:Стара куќа Гари, Македонија.JPG|Традиционална архитектура во Гари Податотека:Улица во Гари.jpg|Традиционална архитектура во Гари </gallery> == Поврзано == * [[Гарска Река]] * [[Гарска пастрмка]] * [[Галичник]] * [[Мијаци]] * [[Мала Река]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Gari, Debar}} * [http://www.gari-village.blogspot.com/ Блог посветен на Гари] * [http://republika.mk/?p=297379 Гари – убавина што треба да се доживее] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140828003942/http://republika.mk/?p=297379 |date=2014-08-28 }} * [http://zapoznajjamakedonija.blogspot.com/2008/09/blog-post_03.html Запознај ја Македонија: Село Гари] * [http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/551989/index.htm Во дебарското село Гари осветен милениумски крст] {{Општина Дебар}} {{КНМ-Дебар}} [[Категорија:Гари| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Дебар]] dgtobhbw5g0tyrniqhmtfflyuspf9qw 0 10756 5583515 5549050 2026-06-28T05:05:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583515 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Горно Косоврасти | слика = Поглед на селото Горно Косоврасти 3.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Горно Косоврасти | општина = {{општинскигрб|Општина Дебар}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Дебар (област)|Горен Дебар]] | население = 653 | поштенски број = 1250 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 1.040 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=32 | lat_sec=53 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=34 | lon_sec=32 | слава = | мрежно место = | карта = Горно Косоврасти во Општина Дебар.svg }} '''Горно Косоврасти''' — село во [[Општина Дебар]], во областа [[Дебар (област)|Горен Дебар]], во околината на градот [[Дебар]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Горно Косоврасти 01.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Селото се наоѓа во североисточниот дел на територијата на [[Општина Дебар]], на јужните падини на планината [[Дешат]], а чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Маврово и Ростуше]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=78}}</ref> Селото е планинско, сместено на надморска височина од 1.040 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 13 километри.<ref name="енциклопедија" /> Се наоѓа над реката [[Радика]] од нејзината десна страна. До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 1202|регионалниот пат 1202]] кај соседното село [[Долно Косоврасти]]. Горно Косоврасти е опкружено со густа дабова, тополова и јасикова шума, како и со голем број на други листопадни дрвја, а поради самиот состав на почвата кој е карстен и варовнички, селото и околината изобилуваат со водени извори со свежа и со минерална вода, на која се изградени познатите [[Дебарски бањи]], односно [[Бања Косоврасти|бањата Косоврасти]]. Етнографски селото Горно Косоврасти заедно со [[Долно Косоврасти]], се наоѓаат на самата граница помеѓу областите [[Рекански регион|Долна Река]] од [[Рекански Регион|Реканскиот Крај]], односно [[Мијаци|мијачкиот]] етнографски предел и [[Дебарско]], односно областа наречена [[Дебарска Котлина|Дебарско Поле]], [[Брсјаци|брсјачкиот]] етнографски предел, но сепак во Горно Косоврасти преовладуваат јазично-говорните, културно-фолклорните и обичајно-традициските одлики на дебарскиот крај и брсјачкиот предел со одредени мијачки примеси. Поради ваквата местоположба во пишаните извори како книги и научни трудови често селото Горно Косоврасти е вбројувано како село во едниот или другиот од овие два краеви, па така [[Бранислав Русиќ]] во својот труд насловен „Поле Дебарско“ од 1954 година, не го смета за село во овој крај туку за село кое припаѓа на [[Мијаци]]те од Река, додека пак [[Томо Смилјаниќ - Брадина|Тома Смиљаниќ-Брадина]] во своето дело „Мијаци, Горна Река и Мавровско Поле“ се оградува дека Горно Косоврасти припаѓа на Мијаците, а во областа [[Рекански регион|Голема Река]] ги вброил соседните [[Долно Косоврасти]], [[Горно Мелничани]] и [[Долно Мелничани]].<ref name="Јовчевски Петко и Методија" /> Во книгата „Рајчица и Рајчка парохија - крајот на XIX и првата половина на XX век“ од авторите Петко и Методија Јовчевски, издадена во 2000 година, се смета дека селото Горно Косоврасти припаѓа на областа Поле Дебарско, односно неговите жители се ''„полјани“'', што се поткрепува врз основа на местоположбата на селото, наречјето-говорот, облеката (рувото, носијата) особено на жените - [[Македонци|Македонки]] што ја носеле во полето, како и преку црковната документација од крајот на XIX и почетокот на XX век, за склопувањето на брачни врски преку мажење на невести и женење на момчиња во [[Дебар]], [[Рајчица]] и другите села во Рајчката парохија, што воопшто не било или било многу редок случај со селата на [[Мијаци]]те и во [[Рекански регион|Река]].<ref name="Јовчевски Петко и Методија" /> == Историја == [[Податотека:Поглед на селото Горно Косоврасти 5.jpg|мини|300п|десно|Влезот во селото, а во позадина [[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]]]] Подрачјето на Горно Косоврасти е населено уште од [[доцна антика|доцната антика]], за што сведочи наоѓалиштето [[Кале (Горно Косоврасти)|Кале]] во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|119}}</ref> Остатоци од старини и население од дамнешни историски периоди се присутни во атарот на селото, кое се одликува со прилично поволна и безбедна местоположба за живеење. Така, според археолошката карта на [[Дебар]] во атарот на Горно Косоврасти, се забележани остатоци од гробови од доцниот средновековен период во месноста Коачево, која била село чиешто население се занимавало со ковачки занает, во месноста Селиште-Манастир се забележани грамади од камења и гробови од типот цисти од средниот век, во месноста Кошево која се смета за вакавско место се забележани остатоци од помало црквиче, додека во месноста На Црков се забележани камени покривни плочи од гробови.<ref name="Јовчевски Петко и Методија" /> Еден од најстарите записи за Горно Косоврасти потекнува од XV век, односно од опширниот пописен дефтер бр. 508 од [[1467]] година за тогашниот [[Рекански регион|Вилает Река]], каде селото е запишано како '''Корна Костовраст''', а во него живееле 6 [[Македонци|македонски]] [[Христијанство|христијански]] семејства кои произведувале пченица, јачмен, ’рж, овес, ореви, лен, мед и чувале овци за што остварувале приход од 450 акчиња.<ref name="Турски документи">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=III|year=1976|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=393}}</ref> Подоцна во XVI век, во [[1519]] година, кога е запишано како '''Јокари Косоврат''' сумарно се покажани 36 македонски христијански семејства, а во [[1583]] година поединечно се запишани 13 христијански и 1 [[ислам|муслиманско]] семејство, кое е исламизирано.<ref name="Турски документи" /> Со овие податоци се потврдуваат мислењата дека [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на селското население започнала во XVI век и продолжила во XVII век кога веќе започнала да се создава мијачката македонска муслиманска подгрупа во Реканско.<ref>{{наведена книга|last=Паликрушева|first=Галаба|title=Исламизацијата на Торбешите и формирање на торбешката субгрупа|year=1965|publisher=докторска дисертација|location=Скопје|page=92}}</ref> Во [[1920]] година во Горно Косоврасти живееле 8 домаќинства со вкупно 42 жители, [[Православие|православни]] [[Македонци]], кои по [[1946]] година целосно се иселиле од селото. Во периодот по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и за времето на иселувањето на православните [[Македонци]] од дебарските села, жителите муслимани од Горно Косоврасти започнале масовно да ги купуваат нивните имоти, така што најголемиот дел од земјишниот и недвижен имот во соседното блиско село [[Рајчица]] бил купен и преминал во сопственост на жители на Горно Косоврасти, кои и покрај тоа не покажале голем интерес за трајно населување и живот во тоа село. Вкупно 4 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Амбари во Горно Косоврасти.jpg|мини|300п|десно|Амбари во селото]] Атарот на селото зафаќа простор од 7,5&nbsp;км², при што преовладуваат шумите со површина од 374,1 [[хектар]], на пасиштата отпаѓаат 198,9 хектари, а на обработливото земјиште 86,2 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Во основа, може да се каже дека селото нема некоја развиена аграрна функција. Во селото работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Во селото се одгледува познатиот косоврашки грав со ситно зрно, планинска пченка, кромид, компир, а населението се занимава и со сточарство, односно овчарство и во помала мера краварство како и печалбарство. Печалбарството е најзастапено преку одење на привремена работа во [[Италија]], каде голем број на машки млади лица од селото се занимаваат со ѕидарство, плочкарство, фасадерство и други занаети во рамки на градежништвото, но исто така во помала мера има печалбари кои работат како бербери (фризери), пекари и слаткари. Дел од населението се занимава и со терциерни стопански занимања, односно работи како наставници во основното училиште во селото или извршува наставнички, службенички и други дејности во градот [[Дебар]]. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|375 |1953|375 |1961|413 |1971|607 |1981|659 |1991|725 |1994|867 |2002|818 |2021|653 }} Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 90 домаќинства со 122 жители муслимани (Македонци) и 92 христијанци (Македонци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 170-171.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Горно Косоврасти живееле 180 жители, сите [[Македонци]] христијани.<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 263.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Горно Косоврасти имало 320 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото имало позитивен популациски биланс. Во 1961 година селото броело 413 жители, од кои 283 се изјасниле како Турци, 96 како Македонци, а 33 жители Албанци, додека во 1994 година бројот двојно се зголемил, односно на 867 жители, од кои 700 биле Македонци, а 113 Турци.<ref name="енциклопедија" /> Сепак, Горно Косоврасти бележи пад на своето население од 867 жители во [[1994]] година, на 818 жители во [[2002]] година, пред сè поради големата емиграција во [[Италија]]. Етничкиот состав на Горно Косоврасти е следниов:<ref name=":2">[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> 578 Македонци, 222 Турци и 18 останати. Целосното муслиманското население на селото се [[Македонци муслимани]], но поради политичко-религиски причини се пишале како Турци. Во тој однос, треба да се напомене дека селото е населено исклучиво со [[Македонци]], бидејќи жителите попишани како Турци се всушност [[Македонци муслимани]] како и сите останати жители на селото. Доказ за тоа е наглата промена во изјаснувањето на жителите како [[Македонци]] и Турци. Така, во 1994 за Македонци се изјасниле 700 жители, а за Турци 113, додека за само 8 години во [[2002]] како [[Македонци]] се изјасниле 578, а како Турци 222 лица. Историски гледано, селото никогаш немало етнички [[Турци]]. Според мајчин јазик, населението се изјаснило:<ref name=":2" /> {| class="wikitable" |'''мајчин јазик''' |'''Вкупно''' |- |[[Македонски јазик|македонски]] |769 |- |[[Турски јазик|турски]] |48 |- |[[Албански јазик|албански]] |1 |} Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 653 жители, од кои 172 [[Македонци]], 16 [[Македонски Албанци|Албанци]], 324 [[Македонски Турци|Турци]], 116 останати и 25 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|180|80|375|375|413|607|659|725|867{{efn|Податоците за вкупното население во Пописот од 1994 година за населените места: Баниште, Горно Косоврасти, Дебар, Кривци, Отишани, Оџовци, Селокуќи, Спас, Хаме и Џепиште претставуваат збир на фактички попишаното и проценетото население.|name="Попис1994"}}|818|653}} === Родови === [[Податотека:Zensko oro - proslava na sunet - Gorno Kosovrasti.JPG|мини|300п|десно|Женско (девојчинско) оро, на прослава на [[сунет]] во Горно Косоврасти, со [[Знаме на Македонија|македонското знаме]] во позадината]] Селото Горно Косоврасти отсекогаш, па до денес е населено исклучиво со родови на [[Македонци]], муслимани и христијани.<ref name="Јовчевски Петко и Методија">{{наведена книга|last1=Јовчевски|first1=Петко|last2=Јовчевски|first2=Методија|title=Рајчица и Рајчка парохија - крајот на XIX и првата половина на XX век; селата: Рајчица, Горенци, Пареши, Броштица, Кочишта, Вапа со Пеовци и Јанковци, Голем Папрадник и Праленик|date=јули 2000|publisher=Графобимс|location=Дебар|page=112-113||isbn=9989-908-42-7}}</ref> Родови во Горно Косоврасти биле: * '''Македонски православни семејства:''' ''Зафировци'', ''Неделкови'' или ''Китановски'', ''Блажеви'', ''Јованови'', ''Тасеви'', ''Трајкови'' и ''Трпеви'', кои живееле во 1920 година, а до 1946 година целосно се иселиле. * '''Македонски муслимански семејства:''' ''Малоски'', ''Ајроски'', ''Османоски'', ''Тафовски'', ''Фетовски'', ''Шаиновски'', ''Фазлиовски'', ''Исеиновски'', ''Мустафовски'', ''Дуроски'', ''Џемаилоски'', ''Дервишовски'', ''Дикоски'', ''Оручоски'' и ''Јонузоски''. === Иселеништво === Како традиционално печалбарски крај од Горно Косоврасти се забележани многу иселеници во минатото, а иселеничко-печалбарскиот бран трае сè до денешни дни. Во минатото населението, посебно православното, се иселувало во градовите [[Дебар]] и [[Скопје]], како и во соседните држави [[Србија]] и [[Бугарија]], а во денешно време најмногу иселеници има во [[Дебар]] и селото [[Рајчица]] (во помала мера и привремено), а особено многу и во [[Италија]]. == Општествени установи == * [[ПУ „Коле Канински“ - Горно Косоврасти|Основно училиште „Коле Канински“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Ристе Ристески“ - Долно Косоврасти]] * Поранешна амбуланта <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:ОУ „Ристе Ристевски“ - Горно Косоврасти 3.jpg|Подрачното основно училиште „Коле Канински“ во селото Податотека:Поранешна амбуланта во Горно Косоврасти.jpg|Поранешната амбуланта </gallery> == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Горно Косоврасти било село во [[Дебарска каза|Дебарската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Дебар]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Дебар]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Косоврасти, во која влегувале селата Горно Косоврасти, Горно Мелничани, Долно Косоврасти, Долно Мелничани, Могорче, Осој и Скудриње. Во периодот 1950-1952 година селото било дел од некогашната Општина Долно Косоврасти, во која влегувале селата Горно Косоврасти, Долно Косоврасти, Горно Мелничани, Долно Мелничани, Могорче и Осој. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0556 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 717 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 742 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni2krug.sec.mk/mk/mayr/r/11-498|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230103184354/https://rezultati2021lokalni2krug.sec.mk/mk/mayr/r/11-498|archive-date=2023-01-03|dead-url=|accessdate=3 јануари 2023|title=архивска копија|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[На Црков (Горно Косоврасти)|На Црков]] — средновековна некропола; и * [[Кале (Горно Косоврасти)|Кале]] — утврдување од доцноантичкото време. ;Цркви<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Горно Косоврасти|Црква „Св. Никола“]] — главна селска црква ;Џамии<ref name="верскиобјекти" /> * [[Џамија (Горно Косоврасти)|Џамија]] — главна селска џамија <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Џамија во Горно Косоврасти.jpg|Селската џамија Податотека:Црква „Св. Никола“ - Горно Косоврасти 2.jpg|Селската црква „Св. Никола“ </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Горно Косоврасти * [[Божин Теофилов]] — македонски комита, учесник во [[Илинденско востание|Илинденското востание]] во четата на [[Георги Сугарев]], војвода на [[ВМРО]] во [[Дебар|Дебарско и Реканско]] * [[Неделко Китанов|Неделко]] и [[Ристе Китанов]]и — македонски комити, членови на дебарската чета на [[ВМРО]]. Ристе загинал во [[1902]] во борба со турскиот аскер кај селото [[Јанче]], а Неделко учествувал и се борел во [[Илинденско востание|Илинденското востание]]. <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Сокак во Горно Косоврасти.jpg|Сокак низ селото Податотека:Чешма во Горно Косоврасти 2.jpg|Селска чешма Податотека:Гробишта во Горно Косоврасти.jpg|Исламски гробишта Податотека:Знак за добредојде во Горно Косоврасти.jpg|Знак на сретсело Податотека:Куќи во Горно Косоврасти 2.jpg|Поглед на куќи од воздух Податотека:Куќи во Горно Косоврасти.jpg|Куќи во селото Податотека:Поглед во Горно Косоврасти.jpg|Влезот во главниот дел од селото Податотека:Поглед на Горно Косоврасти 2.jpg|Воздушен поглед Податотека:Поглед на Горно Косоврасти.jpg|Поглед на селото Податотека:Поглед на Долно и Горно Косоврасти 2.jpg|Патот до Горно Косоврасти (долу е соседното [[Долно Косоврасти]]) Податотека:Поглед на селото Горно Косоврасти 4.jpg|Воздушен поглед Податотека:Поток во Горно Косоврасти.jpg|Поток низ селото Податотека:Чешма во Горно Косоврасти.jpg|Селска чешма Податотека:Сокак во Горно Косоврасти 2.jpg|Сокак низ селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Дебар]] * [[Дебар]] * [[Дебар (област)|Горен Дебар]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{notelist}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gorno Kosovrasti}} {{Општина Дебар}} [[Категорија:Горно Косоврасти| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Дебар]] s1drod9f0o3wmeo1gdgqe2eqn85ezss 0 10842 5583530 5214891 2026-06-28T06:20:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583530 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Граиште | слика = Викиекспедиција Железник 278.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Демир Хисар}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Железник]] | население = 72 | година = 2002 | поштенски број = 7240 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 610 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=14 | lat_sec=14 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=13 | lon_sec=07 | слава = [[Свети Леонтиј|Св. Леонтиј]]<ref name=":0" /> | мрежно место = | карта = Граиште во Општина Демир Хисар.svg }} '''Граиште''' — село во [[Општина Демир Хисар]], во областа [[Железник]], во околината на градот [[Демир Хисар]]. == Потекло на името == Во народот постои верување дека името на селото потекнува од неговата местоположба, поради близината на тумбето [[Градиште (Граиште)|Градиште]] на кое некогаш постоел утврден град.<ref name=":0" /> == Географија и местоположба == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 277.jpg|300п|лево|мини|Поглед на селото]] Ова село се наоѓа во [[Железник]], во средишниот дел на територијата на [[Општина Демир Хисар]], недалеку од самиот град [[Демир Хисар]], на оддалеченост од околу 3,5 километри.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=1 април 2020|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=86}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 610 метри.<ref name="енциклопедија" /> Градиште е рамничарско село со околу дваесетина куќи, градени во поново време. Меѓу нив и стари руинирани градби. Од најблискиот поголем град, Битола, е оддалечено 32 километри. Се граничи со селата [[Сладуево]], [[Журче]] и [[Бараково]] на север, со селото [[Вардино]] на исток, со градот [[Демир Хисар]] на југ и со селата [[Белче]] и [[Слепче (Демирхисарско)|Слепче]] на запад.<ref name=":0">{{ГеоНасДХ|страници=25-26}}</ref> Се наоѓа во долината на [[Црна Река]], а во самиот атар на селото се влева реката [[Обедничица]] во Црна Река. Крај селото се наоѓа [[Граиштански манастир|Граиштанскиот манастир]]. == Историја == Граиште се смета за стара населба, која е спомената во 1468 година во пописниот турски дефтер. Во селото имало 22 христијански семејства, 1 неженет и 3 вдовиди со вкупно 123 жители. Според пописот од 1568 година селото се намалило на 38 жители.<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Граиште било село во [[Битолска каза|Битолската каза]], нахија Демир Хисар, во [[Отоманското Царство]]. Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> === Градиште === {{главна|Градиште (Граиште)}} [[Податотека:Трипола.JPG|200п|десно|мини|Остатоци од ѕидините]] Градиште бил град-артерија во југозападниот дел на [[античка Македонија]]. Бил сместен на ридот над водите на [[Црна Река]], крај денешното село, на кота 757 м.н.в. Видливо и денес се оцртуваат повеќе тераси - нивоа во облик на концентрични кругови. Тие биле ѕидини, односно одбранбени прстени. Обликот на тврдината е прилагоден на конфигурацијата на теренот. Тврдината има правец СИ-ЈЗ, во должина од 250 м и СЗ-ЈИ во ширина од 70 м. Во североисточната половина се наоѓа плато ([[акропол]]), со трапезеста неправилна форма. Пронајдени се монети со ликовите на [[Филип II Македонски|Филип&nbsp;II]], [[Александар Македонски]] и други македонски кралеви. Оваа тврдина имала важна улога и во текот на римското, византиското и самуиловото владеење, како и во времето на средновековните владетели [[Добромир Хрс]] и Добромир Стрез. Во изворите покрај името Градиште фигурираат и имињата Браунион, Трипола и Добрун.<ref>Демир Хисар и Демирхисарскo низ вековите и денес - Ванѓелко Лозаноски, Битола 2005</ref> == Стопанство == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 283.jpg|мини|300п|десно|Полето околу селото]] Атарот на селото е мошне мал и зафаќа простор од {{км2|3,6}}, при што преовладува обработливото земјиште со 218,1 [[хектар]], на пасиштата отпаѓаат 70,4 хектари, а на шумите 49,9 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Населението се занимава со земјоделство, одгледува градинарски култури, пченка и секако тутун.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|141 |1953|312 |1961|311 |1971|275 |1981|260 |1991|206 |1994|164 |2002|145 |2021|72 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Граиште имало 180 жители, сите [[Македонци]] [[христијани]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 239.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Граиште имало 200 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.172-173.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Градиште'' се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 34 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|14}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во 1961 година селото било средно по големина и броело 311 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 164 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 145 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Според неофицијални податоци, во 2015 година селото броело над 90 жители.<ref name=":0" /> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 72 жители, од кои 71 [[Македонци|Македонец]] и 1 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|180|200|141|312|311|275|260|206|164|145|72}} === Родови === Граиште е македонско село. Според истражувањата на [[Бранислав Русиќ]] во 1952 година родови во селото:<ref name=":1">{{Наведена книга|title=фондот „Бранислав Русиќ“|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ, к-5, АЕ 97|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * '''Доселеници:''' ''Радевци'' (13 к.), доселени се од селото [[Стругово]]; ''Кордановци'' (8 к.), доселени се од некое село во [[Кичевско]]; ''Дели-Цветковци'' (5 к.), доселени се од раселеното село [[Крагуево]]; ''Ѓаковци'' (3 к.), доселени се од селото [[Сладуево]]; ''Јолевци'' (4 к.), доселени се од селото [[Бараково]]; ''Врцковци'' (3 к.) и ''Шоклевци'' (7 к.), доселени се од селото [[Утово]]; ''Распашновци'' (2 к.), доселени се од селото [[Сливово]], [[Дебрца]]. Го знаат следното родословие: Никола (жив на 65&nbsp;г. во 1952 година) Коте-Ристе, кој се доселил и ''Цветановци'' (5 к.) и ''Топузовци'' (1 к.), доселени однекаде. == Општествени установи == * [[ПУ „Гоце Делчев“ - Граиште|Основно училиште „Гоце Делчев“]] до V одделение<ref name="основно">{{наведена мрежна страница|url=http://www.demirhisar.gov.mk/obrazovanie/osnovno-obrazovanie.html|title=Основно образование|publisher=[[Општина Демир Хисар]]|accessdate=26 јули 2016|location=македонски|archive-date=2016-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828073714/http://www.demirhisar.gov.mk/obrazovanie/osnovno-obrazovanie.html|url-status=dead}}</ref>, подрачно училиште на [[ОУ „Гоце Делчев“ - Демир Хисар]] * Дом на културата == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на проширената [[Општина Демир Хисар]], на која ѝ била додадена поранешната [[Општина Сопотница]] по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на некогашната Општина Демир Хисар. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Демир Хисар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Демир Хисар, во која покрај селото Граиште, се наоѓале и селата Бараково, Вардино, Белче, Единаковци, Журче, Кутретино, Мургашево, Ново Село, Лесково, Прибилци, Ракитница, Растојца, Сладуево, Слепче, Стругово и Суви Дол. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната Општина Граиште, во која влегувале селата Бараково, Вардино, Граиште, Единаковци и Света. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0622 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на месната заедница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=1 април 2020|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 87 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/27/796|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107054641/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/27/796|archive-date=2021-01-07|dead-url=|accessdate=1 април 2020|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 281.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Леонтиј“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). „Археолошка карта на Република Македонија“. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Градиште (Граиште)|Градиште]] — градиште од раноантичко и доцноантичко време; * [[Превалец (Граиште)|Превалец]] — некропола од доцноантичко време; * [[Св. Петка (Граиште)|Св. Петка]] — црква од средниот век; и * [[Црквиште (Граиште)|Црквиште]] — црква од старохристијанско време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Леонтиј“ - Граиште|Црква „Св. Леонтиј“]] — главна селска црква; * [[Црква „Св. Тома“ - Граиште|Црква „Св. Тома“]] — главна манастирска црква; * [[Црква „Св. Петка“ - Граиште|Црква „Св. Петка“]] — помала црква.<ref name=":0" /> ;Манастири * [[Граиштански манастир]] == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Свети Леонтиј|Св. Леонтиј]] (1 јули) — селска слава <!--== Личности == == Култура и спорт ==--> == Иселеништво == Постари иселеници до 1952 година имало во [[Србија]] (1 семејство), [[Битола]] (1 семејство) и во [[Гостивар]] (1 семејство).<ref name=":1" /> Потоа продолжило иселеништвото и од Граиште има иселеници во градовите [[Битола]], [[Демир Хисар]] и [[Скопје]], но има иселено и во европските и во прекуокеанските земји.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Graište}} {{Општина Демир Хисар}} [[Категорија:Граиште| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Демирхисарски села]] [[Категорија:Села во Општина Демир Хисар]] 168aco4k2p6wm3pkbnsl6snt8iciid6 0 10884 5583525 5310196 2026-06-28T05:45:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583525 wikitext text/x-wiki {{другизначења|Град (појаснување)}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Град | слика = Панорама на Град.jpg | големина на слика = 300п | опис = Панорама на селото Град | регион = {{грб|Источен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Делчево}} | област = [[Пијанец]] | население = 355 | година = 2002 | поштенски број = 2320 | повикувачки број = 033 | надморска височина = 700 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=55 | lat_sec=59 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=51 | lon_sec=0 | слава = | мрежно место = | карта = Град во Општина Делчево.svg }} '''Град''' — село во [[Општина Делчево]], во областа [[Пијанец]], во околината на градот [[Делчево]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на селото Град.jpg|мини|300п|лево|Поглед на дел од селото]] Селото се наоѓа во областа [[Пијанец]], во источниот дел на територијата на [[Општина Делчево]], чиј атар се издига на западната падина на планината [[Влаина]], каде што се допира со државната гранична линија со [[Бугарија]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=7 јули 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=83}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 700 метри. Од градот [[Делчево]], селото е оддалечено 9,5 километри.<ref name="енциклопедија" /> Атарот е голем и зафаќа простор од 27&nbsp;км². На него преовладуваат шумите на површина од 1.142,2 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 1041,1 хектар, а на пасиштата 356,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> == Историја == Во {{римски|19}} век, Град било село во рамките на [[Малешевија|Малешевската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Само 9 жители на ова село се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото, во основа, има мешовита функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1178 |1953|1347 |1961|899 |1971|827 |1981|801 |1991|678 |1994|696 |2002|534 |2021|355 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Град имало 590 жители, од кои 560 муслимани и 30 православни.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 228.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Град имало 40 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 140-141.</ref> Според Димитар Гаџанов во 1916 година во Град имало 664 жители Македонци, од кои 563 муслимани и 101 православен.<ref name=":0">Гаджанов, Димитър Г. Мюсюлманското население в Новоосвободените земи, во: Научна експедиция в Македония и Поморавието 1916, Военноиздателски комплекс „Св. Георги Победоносец“, Университетско издателство „Св. Климент Охридски“, София, 1993, стр. 839.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 600 [[Македонци]] и 450 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_37_41-42_DZUMAJA_u._41-41_SALONIKI_(TEILSTUECK)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е големо, но со намалување на бројот на населението. Во 1961 година селото броело 899 жители, од кои 850 биле [[Македонци]], а 49 [[Турци]], додека во 1994 година бројот се намалил на 696 жители, од кои 679 биле Македонци, а 14 жители Турци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Град живееле 534 жители, од кои 518 [[Македонци]], 15 [[Турци]] и 1 [[Срби]]н.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=7 јули 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 355 жители, од кои 295 [[Македонци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]], 9 [[Македонски Турци|Турци]], 5 останати и 45 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> На табелата е прикажан бројот на населението во сите пописни години: {{Пописи|590|40|1.178|1.347|899|827|801|678|696|534|355}} Од селото се иселил значителен број на население, а најголемите драстични демографски разлики се случиле во 1950-тите години, кога најголем дел од муслиманското население го напушта селото и се иселува во [[Турција]]. == Општествени установи == [[Податотека:Подрачното училиште во Град (1).jpg|мини|300п|десно|Основното училиште во селото]] * [[ПУ „Св. Климент Охридски“ - Град|Основно училиште „Св. Климент Охридски“]] до IX одделение<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.delcevo.gov.mk/delcevo-vodic/obrazovanie/2011-10-19-08-14-12/2212-2018-03-19-13-51-52.html|title=ОУ „Св. Климент Охридски“ - Делчево|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321205316/http://www.delcevo.gov.mk/delcevo-vodic/obrazovanie/2011-10-19-08-14-12/2212-2018-03-19-13-51-52.html|archive-date=2019-03-21|dead-url=|accessdate=8 јули 2018|url-status=dead}}</ref>, подрачно училиште на [[ОУ „Св. Климент Охридски“ - Делчево]]. == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Делчево]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Делчево. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Град, во која влегувале селата Град и Стамер. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Делчевска градска општина, во која покрај селото Град се наоѓале градот Делчево и селата Бигла, Ветрен, Габрово, Ѕвегор, Очипала, Полето, Стамер, Турија, Чифлик и Шопје. Во периодот 1955-1996 година, селото се наоѓало во рамките на општината Делчево. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0585 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=7 јули 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 471 гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=25&ps=756|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806002326/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=25&ps=756|archive-date=2020-08-06|dead-url=|accessdate=7 јули 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 463 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Локалитетот Градиште во Град (1).jpg|мини|300п|десно|Тврдината „Градиште“ над селото]] ;Археолошки наоѓалишта * [[Градиште (Град)|Градиште]] — тврдина над селото ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Град|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — главна селска црква * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Град|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — нова селска црква. ;Пештери * [[Коњска Дупка]] — најисточна пештера во Македонија {{среди}} <!--== Редовни настани == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=160px> Податотека:Дел од селото Град.jpg|Поглед на селото Податотека:Поглед на Град со Градиште.jpg|Дел од селото Податотека:Подрачното училиште во Град (2).jpg|Подрачното училиште во селото Податотека:Поглед на Градиште во селото Град.jpg|Поглед на тврдината од сретсело Податотека:Селската црква во Град.jpg|Главната селска црква </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Grad, Delčevo}} {{Општина Делчево}} [[Категорија:Град (Делчевско)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Делчевски села]] [[Категорија:Села во Општина Делчево]] 1e3ar4besja6qk9snwo3113z0dmuk7g 0 10946 5583338 5582543 2026-06-27T14:10:24Z Jmarkoska 134381 /* Родови */ 5583338 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Рилево | слика = Поглед на Рилево.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на Рилево | општина = {{општинскигрб|Општина Долнени}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Прилепско Поле]] | население = 48 | година = 2002 | поштенски број = 7505 | повикувачки број = 048 | надморска височина = 660 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=29 | lat_sec=12 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=21 | lon_sec=52 | слава = | мрежно место = | карта = Рилево во Општина Долнени.svg }} '''Рилево''' — село во [[Општина Долнени]], во околината на градот [[Прилеп]]. == Географија и местоположба == [[File:Rilevo-MKD.JPG|thumb|250px|лево|Глетка од селото Рилево]] Рилево е потпланинско село на чија северозападна страна се издигнува високата падина на планината [[Даутица]], додека на југ е пространата низина на [[Пелагонија]].<ref name=jovantrifunoski>{{наведена книга| last =Трифуноски| first = Јован| title = Битољско-прилепска котлина| language=sr| publisher = Српска академија наука и уметности| year = 1998 |location=Београд | pages = 370-371}}</ref> Се наоѓа во северниот дел на Прилепското Поле, во западниот дел на Општината Долнени. Рилево е ридско село на надморска височина од 660 метри. Од градот [[Прилеп]] е оддалечено 27 километри.<ref name=mitkopanov>{{наведена книга| last = Панов| first = Митко| title = Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски и аграрни обележја.| publisher = Патрија| year = 1998 | pages = 132}}</ref> Околни села се [[Сливје]], [[Секирци]], [[Пешталево]] и [[Жабјани]]. Водата за пиење се добива од бунари. На планината избиваат три извори.<ref name=jovantrifunoski/> Атарот зафаќа простор од 12,5&nbsp;км² на кои обработливото земјиште зазема површина од 601&nbsp;ха, на пасиштата отпаѓаат 395 хектари, а на шумите 94 хектари, поради што во основа има полјоделско-сточарска функција.<ref name=mitkopanov/> Потезите во полето се нарекуваат: Огради, Караџово, Средно Поле, Меѓа, Две Реки, Бостаниште, Трска, Мера. Потезите на планината ги носат следните имиња: Падарница, Цуцуле, Голјак, Кале, Дервен (тука води планинскиот пат за поречкото село Крапа и избива извор), Скала, Ѓаве, Длапки, Свети Атанас (на границата на атарот со Ропотово и Жабјани) и Калуѓери. Рилево е село од збиен тип. Помали делови носат имиња според родовите кои живеат во нив – Паликуќовци, Ѓорѓиовци, Домазетовци и др.<ref name=jovantrifunoski/> == Историја == Северозападно од Рилево на планинскиот масив на Даутица е возвишението наречено Кале. Меѓу народот се зборува дека во таа тврдина живеел „некојси Караџа“, заради што понекогаш се нарекува и Караџово Кале. До тврдината е месноста Караџова Ливада, а во полето под селото е потегот наречен Караџови Ниви или Караџово.<ref name=jovantrifunoski/> Југоисточно од селото на 2 километри во полето е месноста Мера, која сега е утрина за напасување добиток. Таму постојат гробови со стари плочи и стар бунар. Тоа укажува на некоја стара населба. Местото Калуѓери е „над село“. Мештаните веруваат дека таму некогаш имало манастир со калуѓери. Порано се гледале и рушевини од манастирот. На тоа место се гледаат стари брестови крај кои има чешма.<ref name=jovantrifunoski/> [[File:Kukji-Rilevo-MK.JPG|thumb|250px|Стари куќи во селото Рилево]] Рилево се смета за старо село. Некогаш во него „тепала чумата“ заради што умирале многу од неговите жители. Денес, „чумини гробишта“ има на повеќе места (Вичина Плоча и други делови на атарот над селото). Дел од денешното население на Рилево потекнува од некогашните седум селски семејства, а другиот дел потекнува од доселеници.<ref name=jovantrifunoski/> Селото има стара црква посветена на Свети Атанасиј. Селаните велат дека таа црква е изградена „пред битката на Косово“ (1389).<ref name=jovantrifunoski/> Дека црквата е доста стара, потврдува фактот дека таа била живописана од некој мајстор зограф Јован од Костур во 1627 година. Селската слава е Спасовден. Порано селото славело Свети Атанасиј, но се вели дека таа слава се напуштила поради сиромаштија. [[Податотека:Crkva-Rilevo-MK.JPG|thumb|250px|left|Црквата Свети Атанасиј во Рилево]] Пред крајот на турското владеење во Рилево биле основани два мали чифлизи на муслимани од Дебар кои за полјаци имале „Албанци арамии“ кои пак најмногу ги присилувале селаните да станат чифчии. Еден од тие чифлизи селаните го купиле во 1910, а другиот во 1912 година. За време турско, жителите на Рилево имале доста своја земја, а по 1912 година, со пари заработени на печалба во Америка, некои селани купиле доста земја и во атарот на селото Сливје. Бројот на домаќинства во селото во текот на XX век изнесувал: 83 во 1921 г., 106 во 1948 г., 137 во 1961 г., 141 во 1971 г. Во 1954 година Рилево имало вкупно 129 домаќинства.<ref name=jovantrifunoski/> {{-}} == Стопанство == [[Податотека:Rilevo-MK-gletka.JPG|thumb|220п|right|Глетка од Рилево]] Според составот на атарот Рилево има мешовита полјоделско-сточарска функција.<ref name=mitkopanov/> Населението се занимава најмногу со земјоделство и сточарство. Од полјоделството најзастапено е одгледувањето на тутун и житни растенија како пченица, пченка и јачмен. Во помали размери се одгледуваат и други земјоделски и градинарски култури како грав, компир, кромид, пиперки (зелени и црвени), патлиџани (домат), тикви, кои претежно се произведуваат за задоволување на домашните потреби, но дел се продаваат и на пазарите во [[Прилеп]] или [[Македонски Брод]]. Од сточарството најзастапено е одгледувањето на кози, потоа крупниот добиток како крави, телиња и волови и во помала мерка овци, од чие млеко се прави сирење или се откупува од млекарниците. Во неколкуте новоизградени куќи е застапено и живинарството односно одгледувањето на домашни птици како кокошки, петли, гуски и шатки. Извонредно богатата падина на Даутица со густа дабова шума се користи и за сечење на [[Дрво_(материјал)#Огревно_дрво|огревно дрво]] кое се користи во селото или се продава во околните села и Прилеп. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|891 |1953|969 |1961|885 |1971|671 |1981|333 |1991|133 |1994|106 |2002|69 |2021|48 }} Во делото „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. Рилево било село со 37 домаќинства и 153 жители [[Македонци]].<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, с. 72-73.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Рилево живееле 444 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":02">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.237.]</ref> По податоците на секретарот на Бугарската егзархија [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Рилево имало 336 [[Македонци]], патријаршисти.<ref name=":0">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.150-151.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Рилево се води како чисто македонско село во Прилепската каза на Битолскиот санџак со 42 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|21}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 600 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 69 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=30 март 2020}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 48 жители, од кои 46 [[Македонци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]] и 1 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|444|336|891|969|885|671|333|133|106|69|48}} === Родови === Отсекогаш па сѐ до денес Рилево е целосно населено со православни [[Македонци]]. Жителите на Рилево се поделени во старинци и доселеници од кои во 1954 година првите броеле 82, а вторите 47 домаќинства<ref name=jovantrifunoski/>. Староседелските македонски родови кои потекнуваат од некогашните седум селски куќи се: '' Манговци'', ''Паликуќовци'', ''Ѓорѓиовци'', ''Брајановци'', ''Ропановци'', ''Мечкаровци'', ''Топковци'', ''Комаревци'', ''Мирчевци'', ''Китановци'', ''Пардиовци'', ''Ќуќуровци'' и ''Кашовци''. Слават Петковден. Селаните велат дека „Петковденци“ се старинци. Доселени македонски родови се: ''Домазетовци'' (слават Петковден) доселени се од [[Сенокос]]<ref name=jovantrifunoski/>. ''Кензовци'' (слават Митровден) стари доселеници кои не го знаат местото на потеклото. ''Рековци'' (слават Свети Атанасиј) дошле од [[Селце]] кај [[Крушево]], а подалечното потекло им е „од Корчанско“. ''Дурибеговци'' (слават Петковден) по потекло се од [[Крушје]] во [[Порече]] каде имаат роднини. ''Ѓордевци'', ''Неделковци'', ''Тикваровци'' и ''Масларовци'' местото на својата старина не го знаат. Првите два родови слават Свети Никола, а другите Митровден<ref name=jovantrifunoski/>. == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Долнени]] од 1955 година. Во периодот 1952-1955, селото било дел од Општина Костинци. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на истоимената општина. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1486 од [[Изборна единица 5|изборната единица 5]] според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во приватна куќа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mojotizbor.mk/files/izbiracki-mesta/ie5-dolneni.pdf|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=30 март 2020}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 33 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни знаменитости == [[Податотека:Stara-kukja-Rilevo-MK.JPG|thumb|200px|десно|Стара македонска куќа во Рилево]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="Коцо">{{наведена книга|last= Коцо|first=Димче|title=Археолошка карта на Република Македонија|publisher=Македонска академиjа на науките и уметностите|location=Скопје|date=1996|volume=II|isbn=9989649286}}</ref><ref name="Јован">''Јован Ф. Трифуновски, Битољско - Прилепска котлина, Антропогеографска проучавоња, Београд 1998''</ref> * [[Дол (Рилево)|Дол]] — осамени наоди од доцноантичко време; * [[Кале (Рилево)|Кале]] — тврдина од непознат период; * [[Мера (Рилево)|Мера]] — некропола од непознат период; * [[Калуѓери (Рилево)|Калуѓери]] — црква од непознат период. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|page=18}}</ref> * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Рилево|Црква „Св. Атанасиј“]]. ;Чешма * Христијанска чешма == Личности == ;Родени во Рилево * [[Веле Алексоски]] (р. 1942) — македонски [[писател]], уредник и еден од основачите на неделникот „[[Македонско сонце]]“.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=|url=http://www.makemigration.com/culture/meni11.php?id=2&submeni=50|title=Веле Алексоски (биографија)|publisher=Агенција за иселеништво на Р Македонија|accessdate=2016-10-03|archive-date=2016-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804061754/http://makemigration.com/culture/meni11.php?id=2&submeni=50|url-status=dead}}</ref> * Марко Горев Атанасовски (р. 1904) исчезнал во априлската војна 1941 година.<ref name=":1">https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf</ref> * Марко Ѓорче Атанасовски (р. 1914) исчезнал 1941 година.<ref name=":1" /> * Цветко Горев Бошевски (р. 1926) борец во НОБ загинал 1945 година во Штип.<ref name=":1" /> == Иселеништво == Се знае за овие иселеници од Рилево: ''Михајловци'' и ''Ропановци'' живеат во [[Сливје]]. ''Нешковци'' живеат во [[Врбоец]]. ''Дишковци'' живеат во селото [[Карамани]] кај [[Битола]]. Две семејства од родот ''Домазетовци'' отишле во [[Прилеп]]. Во 50/60-тите години на XX век селото почнува да се иселува, голем број од луѓето заминуваат во [[Прилеп]], [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]] и [[Општина Кисела Вода|Припор (Кисела Вода)]] во [[Скопје]], но исто така заминуваат во странство. Така денес голем број на рилевци живеат во [[Австралија]], пред сè во [[Мелбурн]], но ги има и во другите градови. Исто така се имаат иселено и во [[Белград]], во населбите [[Баново Брдо]] и [[Жарково]]<ref name=jovantrifunoski/>. == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Куќи во Рилево.jpg|Куќи во селото Податотека:Ulica-Rilevo-MK.JPG|Сокак низ селото Податотека:Поранешен дом на културата во Рилево.jpg|Поранешниот дом на културата Податотека:Чешма покрај патот Жабјани-Рилево.jpg|Чешмата покрај патот кон Жабјани </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{ризница|Rilevo}} * [https://www.youtube.com/watch?v=tmChY77-Jy0 - ТВ репортажа за селото Рилево од „Мариово Филм“] {{Општина Долнени}} [[Категорија:Рилево| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Долнени]] 8dpj98qr0tk236uxwtbl6xbqjaitioz 0 11157 5583327 5173917 2026-06-27T13:15:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583327 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Воѓани | слика = Поглед во Воѓани.jpg | големина на слика = 300п | опис = Сретселото | општина = {{општинскигрб|Општина Кривогаштани}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Прилепско Поле]] | население = 349 | година = 2002 | поштенски број = 7525 | повикувачки број = 048 | надморска височина = 603 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=17 | lat_sec= 0 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=20 | lon_sec=21 | слава = [[Свети Никола]] | мрежно место = | карта = Воѓани во Општина Кривогаштани.svg }} '''Воѓани''' — село во [[Општина Кривогаштани]], во околината на градот [[Прилеп]]. == Потекло и значење на името == Според народната традиција се вели дека името на селото потекнува од легендата дека околу ова место имало вода. == Географија и местоположба == [[Податотека:Патот низ Воѓани.jpg|мини|300п|лево|[[Регионален пат 2339|регионалниот пат 2339]] низ селото]] Селото се наоѓа во крајниот југозападен дел на [[Прилепско Поле|Прилепското Поле]], а на јужната страна на [[Општина Кривогаштани]], чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Крушево]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=5 јануари 2022|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=57}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 603 метри. Од градот [[Прилеп]] е оддалечено 26 километри,<ref name="енциклопедија" /> додека од општинското средиште [[Кривогаштани]] е оддалечено 10 километри. Селото е споено со соседното село Воѓани, но отсекогаш се сметале за посебни села.<ref name=":0" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2339|регионалниот пат 2339]], кој ја поврзува [[Пелагонија]] со [[Железник]]. Воѓани е рамничарско село, кое е потполно споено со соседното село [[Бела Црква]]. Атарот на селото граничи со атарите на селата: [[Обршани]] на исток, [[Бела Црква]] на југ, [[Бучин]] и [[Пресил]] на запад и [[Крушеани]] на север. Во минатото, водата за пиење се добивала од бунари. Во селото нема извори.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina: antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|last2=Јован Ф.|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Самурје, Висои, Сува Река, Плоча, Долно Патче, Бревче, Станково Трло, Чаирски Пат, Браненица, Кара Асаница и Стари Лозја.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, поделено на две маала: Долно и Горно Маало. Некои делови на маалата носат имиња на родовите кои живеат во нив.<ref name=":0" /> Во минатото, Црна Река течела преку Воѓани и Бела Црква во [[Обршани]]. Овој крак денес е наречен Сува Река и тој порано се вливал во [[Блато (река)|Блато]].<ref name=":0" /> == Историја == Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од Прилепскиот Вилает (Vilayet-I Prilepe) под името ''В-д-н-а-н-и'' и имало 50 семејства, 5 неженети и 5 вдовици, сите христијани.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр.68</ref> Мештаните говорат дека селото најпрвин се наоѓало на месноста Кара Асаница, каде денес има ниви. Месноста е околу половина километар северно од денешното село. Тоа село било напуштено поради [[Чума (болест)|чума]]. По чумата останале три семејства, кои го основале селото на денешното место. Тие три рода се Ермановци, Шијаковци и Здравевци.<ref name=":0" /> Некои мештани говорат дека на месноста Манастириште, источно од селото, некогаш постоел манастир. Материјалот од срушените ѕидови бил употребен за градење на беговските кули, како и при изградбата на црквата. Денес, на месноста има ниви.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот е мал и зафаќа простор од 4,4&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 374,9 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 32,8 хектари, а на шумите отпаѓаат само 0,6 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во селото постојат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> За време на отоманскиот период, во Воѓани имало девет [[Чифлиг|чифлици]], од кои шест биле битолски (Шерифов, Малик-пашин, Мамут-агин, Исмет-бегов, Мефаилов, Зеќиров) и по еден прилепски (Чакревски) и врбоечки. По 1912 година, селаните започнале да ја купуваат земјата од чифлиците. Една четвртина од земјата на крај селаните ја добиле со аграрната реформа во 1925 година.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|431 |1953|489 |1961|538 |1971|551 |1981|554 |1991|511 |1994|473 |2002|454 |2021|349 }} Според статистиката на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]], селото во 1900 година имало 160 жители, христијани Македонци.<ref name=":1">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 237.]</ref> Според податоците на бугарскиот публицист [[Димитар Мишев]], селото имало 96 христијани Македонци.<ref name=":2">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 166-167.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Воѓани се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 12 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|14}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е средно по големина, без некои значително промени во населението. Во 1961 година селото броело 538 жители, а во 1994 година 473 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Воѓани живееле 454 жители, од кои 452 [[Македонци]], 1 [[Македонски Срби|Србин]] и 1 останат.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=5 јануари 2022}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 349 жители, од кои 334 [[Македонци]], 2 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 13 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|160|96|431|489|538|551|554|511|473|454|349}} === Родови === Воѓани е македонско село.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] во 1955 година родови во селото се: * '''Староседелски родови:''' ''Здравевци'' (2 к.), ''Шијаковци'' (2 к.) и ''Ермановци'' (1 к.). * '''Доселеници:''' ''Пасковци'' (12 к.), доселени се од селото [[Растојца]] во [[Железник]], таму се доселени од некое место во [[Албанија]]; ''Грашковци'' (9 к.), доселени се во XIX век од [[Бабино]] во [[Железник]], таму имаат истоимени роднини; ''Чалевци'' (7 к.), ''Николовци'' (6 к.) и ''Кукевци'' (1 к.), доселени се во XIX век од [[Бела Црква]], подалечно потекло имаат од [[Смилево]] во [[Железник]]; ''Ѓоревци'' (16 к.), исто така доселени од [[Бела Црква]], таму се викале ''Танушевци'', подалечно потекло имаат од [[Лесково]] во [[Железник]]; ''Благодушковци'' (2 к.), деленици се од родот Ѓоревци; ''Сидоровци'' (5 к.), и тие се доселени од селото [[Бела Црква]]; ''Шукуловци'' (3 к.), доселени се крајот на XIX век од [[Крушеани]], таму биле старинци; ''Поповци'' (2 к.), доселени се од Бела Црква таму им биле род Милошевци, а во Бела Црква се доселени од Демирхисарско ([[Железник]]); ''Банковци'' (1 к.), од Воѓани се преселиле во [[Крушево]], но по некое време се вратиле назад и ''Консуловци'' (2 к.), доселени се од градот [[Крушево]] (не се [[Власи]]). === Иселеништво === Староседелскиот род Торневци се иселиле во [[Гнеотино]] и во [[Битола]]. Од родот Ермановци има иселеници во [[Белград]] (браќата Грозданови). Други иселеници од селото се: ''Новевци'' (12 к.), живеат во [[Подвис (Прилепско)|Подвис]], ''Танушевци'' (17 к.) и ''Сидоровци'' (8 к.), живеат во [[Бела Црква]], ''Мисковци'' (11 к.), ''Пасковци'' (11 к.) и ''Козаровци'' (2 к.), живеат во [[Обршани]]. Родот ''Воѓанци'' живее во [[Логоварди]].<ref name=":0" /> Населението во Воѓани опаѓа. Една четвртина од жителите се иселени во Австралија, Америка, Германија, Италија, но и во градовите од Македонија: Прилеп, Битола, Скопје, Кичево, Крушево и други места. == Општествени установи == * Амбуланта * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|7525]]) * Месна заедница <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Пошта во Воѓани.jpg|Поштата Податотека:Амбуланта во Воѓани.jpg|Амбулантата Податотека:Фудбалски терен во Воѓани.jpg|Фудбалскиот терен </gallery> == Самоуправа и политика == [[Податотека:Поглед на Воѓани.jpg|мини|300п|десно|Поглед на селото во далечина]] Во {{римски|19}} век, Воѓани било село во [[Битолска каза|Битолската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Кривогаштани]], која била една од ретките општини во Македонија која не била изменета при територијалната поделба во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на тогашната Општина Кривогаштани. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Прилеп. Во периодот 1955-1965, селото било дел од тогашната Општина Кривогаштани. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Бела Црква, во која покрај селото Воѓани, се наоѓале и селата Бела Црква, Бучин, Обршани, Пашино Рувци, Пресил и Света. Општината Бела Црква постоела и во периодот 1950-1952. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1513 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на месна канцеларија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 313 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 308 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|title=Локални избори 2021|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202105827/https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|archive-date=2021-12-02|dead-url=|accessdate=5 јануари 2022|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Воѓани.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Никола“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name=":0" /><ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|291}}</ref> * [[Манастириште (Воѓани)|Манастириште]] — црква од непознат период; * [[Селска Црква (Воѓани)|Селска Црква]] — населба од римско време; и * [[Тумба (Воѓани)|Тумба]] — населба од бронзено време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Воѓани|Црква „Св. Никола“]] — главна селска црква. Изградена е во [[XIX век]]. ;Споменици * Споменик во чест на [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]]. == Редовни настани == ;Слави * [[Свети Никола]] — селска слава == Личности == ;Родени во или по потекло од Воѓани * [[Ристо Тасев-Црниот]] (1858/78-?) — македонски војвода; и * [[Диме Тошев Ангелкоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том I, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> ;Жртви во војната 1941-1945<ref>{{наведена книга |title= Žrtve rata 1941-1945 |last= |first= |authorlink= |author= |year= 1997 |publisher= Muzej žrtava genocida Beograd |location= |isbn= |page= |pages= 222 |url= https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |accessdate= |archive-date= 2024-02-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |url-status= dead }}</ref> * Доне Ѓорески (1904 — 1944), умрел во затвор во Бугарија * Најдо Најдоски (1925 — 1945) во НОБ, кај Вучитрн == Култура и спорт == Во селото работи [[ФК „Воѓани“|фудбалскиот клуб „Воѓани“]], кој во минатото се викал ФК „Земјоделец“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oldprilep.com/fk-vodjani/|title=ФК Воѓани|date=2021-01-15|work=OLDPRILEP.COM|language=mk-MK|accessdate=2022-01-05}}</ref> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Пелагонија]] * [[Општина Кривогаштани]] * [[Прилеп]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Vogjani}} {{Општина Кривогаштани}} [[Категорија:Воѓани| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Кривогаштани]] pimqe9l5kzgxnf41ps4jw93trczl8fd 0 11305 5583357 5467447 2026-06-27T15:35:54Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583357 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Врбјани}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Врбјани | слика = Vrbjani Pogled.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Маврово и Ростуше}} | регион = {{грб|Полошки Регион}} | област = [[Горна Река]] | население = 187 | година = 2002 | поштенски број = 1255 | повикувачки број = 042 | надморска височина = 1.360 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=41 | lat_sec=0 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=37 | lon_sec=57 | слава = | мрежно место = | карта = Врбјани во Општина Маврово и Ростуша.svg }} '''Врбјани''' — село во [[Општина Маврово и Ростуше]], во областа [[Горна Река]], во околината на градот [[Дебар]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Панорама на Врбјани.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото од соседното [[Сенце]]]] Врбјани се наоѓа во областа [[Горна Река]], во западниот дел на територијата на [[Општина Маврово и Ростуше]], од десната страна на реката [[Радика]], а под источните огранки на планината [[Кораб]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=22 април 2020|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=62}}</ref> Селото е планинско, сместено на надморска височина од 1.360 метри. Од градот [[Гостивар]], селото е оддалечено 38 километри.<ref name="енциклопедија" /> Селото Врбјани од источната страна се граничи со реката [[Радика]] и селото [[Сенце]], од јужната страна се граничи со селото [[Жировница]], од западната страна со малата Врбјанска Планина, од која се гледа големата планина [[Кораб]], и од северната страна со селата [[Тануше]], [[Рибница]], [[Нистрово]] и [[Волковија (Ростушко)|Волковија]]. Селото е сместено на Меник, огранка на планината [[Кораб]]. Гледано од долината на [[Радика]] личи на птичјо гнездо. Селото е на граница со другите мијачки села.<ref name=":0">{{Наведена книга|url= https://www.worldcat.org/title/mijaci-gorna-reka-i-mavrovsko-polje/oclc/28398861|title=Mijaci, Gorna Reka i Mavrovsko Polje|last=Смиљаниќ|last2=Тома|date=1925|publisher=Српска кралска академија|location=Белград|oclc=28398861}}</ref> Како месности во атарот на селото се сретнуваат следниве: Ливади Мечкарит, Орница е Рекас, Ливади Чолакут, Каловишта, Вори Асанит (стари гробишта) и Вори Латинит („латински гробишта).<ref name=":0" /> Во околината на селото се сретнуваат повеќе извори и пештери.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип и е поделено на три маала, Млика, Фучка и Квечај.<ref name=":0" /> == Историја == Селото било основано доста подоцна од останатите рекански села и се разликува од другите по говорот, бидејќи неговите жители се дојдени од областа [[Матија (општина)|Матија]], во [[Албанија]], пред околу 200 години.<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Врбјани било село во [[Реканска каза|Реканската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Autumn season just prior to coming of Winter in Vrbjani village.jpg|мини|300п|десно|Поглед на селото во есен]] Селото зафаќа простор од {{км2|14}}. На него преовладуваат шумите на површина 596,8 [[хектар]]и, обработливото земјиште зазема 389,6 хектари, додека на пасиштата отпаѓаат само 39,9 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Во минатото, во селото постоела земјоделска задруга.<ref name="енциклопедија" /> == Население == На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Врбени'' се води како чисто албанско село во Реканската каза на Дебарскиот санџак со 60 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|49}}</ref>{{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|620 |1953|434 |1961|585 |1971|640 |1981|605 |1991|130 |1994|611 |2002|625 |2021|187 }} Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 400 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во 1961 година селото броело 585 жители, од кои 501 биле [[Македонски Албанци|Албанци]], 67 [[Македонски Турци|Турци]] и 10 [[Македонци]], додека во 1994 година бројот се зголемил на 611 жители, од кои 607 Албанци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Врбјани живееле 625 жители, од кои 622 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 3 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=22 април 2020}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 187 жители, од кои 163 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 24 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|—|—|620|434|585|640|605|130|611|625|187}} === Родови === Во Врбјани отсекогаш живееле [[Македонски Албанци|Албанци]]. Според записите на [[Томо Смилјаниќ - Брадина]] на почетокот на XX век во Врбјани живееле албански муслимански родови, кои се доселени областа [[Матија (општина)|Матија]], во [[Албанија]].<ref name=":0" /> * '''Албански родови:''' **Во маалото Млика (22 к.): ''Кросај'' (14 к.), ''Молај'' (6 к.) и ''Пуџа'' (2 к.). **Во маалото Фучка (16 к.): ''Османита, Абдијит'' (7 .), ''Гацај'' (7 к.) и ''Ламалат''. **Во маалото Квечај (33 к.): ''Панделит'' (6 к.), ''Скеролит'' (16 к.) и ''Фејзолит'' (11 к.). == Општествени установи == * [[ПУ „Јосип Броз Тито“ - Врбјани|Основно училиште „Јосип Броз Тито“]], подрачно основно училиште на [[ОУ „Јосип Броз Тито“ - Жировница]] == Самоуправа и политика == Селото се наоѓа во рамките на новосоздадената [[Општина Маврово и Ростуше]], која настанала со [[Административна поделба на Македонија|територијалната поделба]] на Македонија во 2004 година. Претходно селото припаѓало на поранешната [[Општина Ростуша]], која со измените во Законот за територијална поделба на Македонија била припоена со [[Општина Маврови Анови]], со што двете општини ја создале новата Општина Маврово и Ростуше, во која денес се наоѓа селото. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Гостивар, додека во периодот по војната од 1957 до 1965 година се наоѓала во некогашната општина Маврово. Во рамките на општина Ростуша се наоѓало во периодот 1955-1957. Во периодот 1952-1955, селото било дел од Општина Жировница, во која покрај Врбјани се наоѓале и Болетин, Видуше и Жировница. Во периодот 1950-1952 година, селото било седиште на истоимената општина. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0476 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во простории на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=22 април 2020|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 569 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/49/624|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125131501/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/49/624|archive-date=2020-11-25|dead-url=|accessdate=22 април 2020|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Камења на Стара Црква]] — средновековна црква ;Џамии<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Стара џамија (Врбјани)|Стара џамија]] — стара селска џамија * [[Нова џамија (Врбјани)|Нова џамија]] — нова селска џамија <!--== Редовни настани == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Горна Река]] * [[Општина Маврово и Ростуше]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Vrbjani}} {{Општина Маврово и Ростуше}} [[Категорија:Врбјани (Ростушко)| ]] [[Категорија:Рекански села]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Мавровско-ростушки села]] [[Категорија:Села во Општина Маврово и Ростуше]] 0tou8yburyap5m87gvpk11ax5ufthnn 0 11343 5583312 5364603 2026-06-27T12:36:29Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583312 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Волче | слика = Поглед на селото Волче.jpg | големина на слика = 300п | опис = Панорамски поглед на селото Волче | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Македонски Брод}} | област = [[Порече]] | население = 3 | година = 2002 | поштенски број = 6535 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 1.090 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=45 | lat_sec=46 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=4 | lon_sec=18 | слава = | мрежно место = | карта = Волче во Општина Македонски Брод.svg }} '''Волче''' — село во [[Општина Македонски Брод]], во областа [[Порече]], во околината на градот [[Македонски Брод]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на село Волче (2).jpg|мини|250п|лево|Поглед на селото Волче од пристапниот пат кон него]] Ова мало село се наоѓа во областа [[Порече]], во крајниот северозападен дел на територијата на [[Општина Македонски Брод]], чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Гостивар]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=20 септември 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=59}}</ref> Селото е планинско, на надморска височина од 1.090 метри.<ref name="енциклопедија" /> Има голем атар, кој зафаќа површина од 21,4&nbsp;км². На него преовладуваат шумите на површина од 1.585,1 [[хектар]], на пасиштата отпаѓаат 297,3 хектари, а на обработливото земјиште 147,4 хектари.<ref name="енциклопедија" /> До Волче води макадамски пат во фаза на асфалтирање од селото [[Растеш]]. == Историја == Во {{римски|19}} век, Волче било село во Поречката нахија на Кичевската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Вкупно 8 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|244 |1953|275 |1961|289 |1971|294 |1981|129 |1991|45 |1994|33 |2002|7 |2021|3 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Волче имало 85 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 258.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Волче имало 144 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 156-157.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Валче'' се води како чисто македонско село во Кичевската каза на Битолскиот санџак со 30 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|36}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 150 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало и е на пат целосно да се расели. Во 1961 година, селото броело 289 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 33 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Волче имало 7 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=20 септември 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 3 жители, од кои 1 [[Македонци|Македонец]] и 2 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|85|144|244|275|289|294|129|45|33|7|3}} === Родови === Волче е македонско село. Родови во селото се: се зборува дека селото било големо од 90 куќи, па навечер наишле дебрани арамии и го нападнале селото, но волчевци се организирале и ги истерале. Но, навечер се створила забуна, мислејќи дека пак нападнале дебраните, волчевци сами се истепале, тоа го слушнале дебраните арамии и пак нападнале на селото, го запалиле селото и го убиле населението, освен една девојка, и некој [[говедар]] од [[Крушево]]. И девојката и говедарот се земале и имале 3 деца, од кои потекнува цело село, тоа се: ''Стојковци'' (6 к.), ''Николовци'' (11 к.) и ''Аврамовци'' (8 к.).<ref>{{Наведена книга|title=Порече|last=Јовановиќ|first=Петар|publisher=Српски етнографски зборник|year=1935|isbn=|location=Белград|pages=331}}</ref> <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == [[Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Волче.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Архангел Михаил“]] Селото влегува во рамките на [[Општина Македонски Брод]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната [[Општина Самоков]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Самоков. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Растеш, во која влегувале селата Битово, Волче, Горно Ботушје, Долно Ботушје, Заград, Косово и Растеш. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Растеш, во која покрај селото Волче се наоѓале селата Битово, Близанско, Горно Ботушје, Долно Ботушје, Заград, Здуње, Косово, Растеш и Требовље. Во периодот 1955-1957, селото било дел од тогашната општина Манастирец. Во периодот 1957-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Брод. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Брод. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0274 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во селската [[трпезарија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 10 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529205527/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|archive-date=2020-05-29|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 8 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/377|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505172503/https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/377|archive-date=5 мај 2019|dead-url=|accessdate=5 мај 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Волче|Црква „Св. Архангел Михаил”]] — главна селска црква <!--== Редовни настани ==--> == Личности == Во Волче, во периодот 1931-1932 година престојувал и истражувал познатиот полски етнолог и антрополог [[Јозеф Обрембски]]. Досега, од овој автор, на македонски јазик се преведени четири книги во кои го опишува животот и обичаите на Поречани. Една од книгите претставува и своевиден албум со фотографии кои ги направил овој истражувач во тој период. * Андон Петрески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02">{{Книга:Порече низ историјата}}, стр.257</ref> * Десо Ангелески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Никола Матески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Стојан Петрески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Станоја Миташески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * [[Венче Пејоски]] (1921 - 1944) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=|others=Крајчески, Цуте (2017). Порече (1943 - 1945). Скопје: Државен Архив на Република Македонија.}}</ref> * [[Казомир Србиноски]] (1924 - 1944) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name=":0" /> * [[Мицко Ангелески]] (1909 - 1944) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name=":0" /> * [[Цветомир Станоески]] (1924 - 1944) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name=":0" /><!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="170px"> Податотека:Поглед на село Волче (1).jpg|Поглед на селото Податотека:Volche vo 1978 godina 16.jpg|Волче во 1978 година Податотека:Селските гробишта во село Волче (3).jpg|Селските гробишта </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Volče}} {{Општина Македонски Брод}} [[Категорија:Волче| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Поречки села]] [[Категорија:Села во Општина Македонски Брод]] 4r4jcpoboghh97sb7pznvcag64kqt00 0 11344 5583512 5272112 2026-06-28T05:03:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583512 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Горни Манастирец | слика = Поглед на Горни Манастирец.jpg | големина на слика = 300п | опис = Панорамски поглед на селото Горни Манастирец | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Македонски Брод}} | област = [[Порече]] | население = 10 | година = 2002 | поштенски број = 6533 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 600 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=36 | lat_sec=55 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=12 | lon_sec=46 | слава = | мрежно место = | карта = Горни Манастирец во Општина Македонски Брод.svg }} '''Горни Манастирец''' — село во [[Општина Македонски Брод]], во областа [[Порече]], во околината на градот [[Македонски Брод]]. == Потекло на името == Името на селото потекнува од [[Поречки манастир|манастирот]] кој се наоѓа над селото.<ref>''P. Jovanović, Poreče, Naselja i poreklo stanovništva 28, Beograd 1935, 317)''</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Маало Василковци на селото Горни Манастирец.jpg|мини|300п|лево|Одвоеното маало Василковци, сместено на патот кон [[Томино Село]]]] Селото се наоѓа во областа [[Порече]], во северниот дел на територијата на [[Општина Македонски Брод]], од левата страна на реката [[Треска (река)|Треска]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=20 септември 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=75}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 600 метри. Од градот [[Македонски Брод]] е оддалечено 30 километри.<ref name="енциклопедија" /> Има голем атар, кој зафаќа површина од 18,6&nbsp;км². На него преовладуваат шумите на површина од 1.270,3 [[хектар]], на обработливото земјиште отпаѓаат 188,3 хектари, а на пасиштата само 76,2 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото е сочинето од неколку маала: Старо Село, Ново Село, Мало Село и Василковци. == Историја == Во {{римски|19}} век, Горни Манастирец било село во Поречката нахија на Кичевската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. На 6 јануари 1912 година ([[Бадник]]), [[Бугарија|бугарските]] војници извршиле колеж врз 103 жители од областа Порече, чии тела биле фрлени во месноста „Дервишка Нива“, поради што настанот е познат како [[Масакр кај Дервишка Нива]]. Подоцна, била изградена спомен-костурница под [[Поречки манастир|Поречкиот манастир]]. Вкупно 2 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото има полјоделско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|255 |1953|253 |1961|214 |1971|136 |1981|65 |1991|34 |1994|21 |2002|19 |2021|10 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Манастирец (Горни и Долни, заедно) имало 410 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 257.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Манастирец (Горни и Долни, заедно) имало 480 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 156-157.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 450 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало и во 1961 година броело 214 жители, додека во 1994 година се намалило на 21 жител, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Горни Манастирец имало 19 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=20 септември 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 10 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|410|480|255|253|214|136|65|34|21|19|10}} === Родови === Горни Манастирец е чисто македонско православно село. Селото се состои од четири маала: Старо Село, Ново Село, Мало и Василковци. Во селото има староседелски и доселенички родови. Родови во Старо Село се: ''Ѓурчевци'' (4 к.), ''Данковци'' (4 к.) и ''Милошевци'' (2 к.), се староседелски родови, Милошевци трипати се селеле во [[Модриште]] и се враќале назад. Родови во Ново Село се: ''Велковци'' (13 к.), ''Учумовци'' (5 к.), ''Митревци'' (10 к.), ''Бунташевци'' (6 к.) и ''Веселиновци'' (1 к.), се староседелци, порано живееле во маалото Старо Село. Учумовци и Велковци се еден род. Учумовци некое време живееле и во [[Драгов Дол]]. Митревци некое време живееле во Скопско и Тетовско; ''Чкорлевци'' (2 к.), доселени се од некое место во околината на Скадар. Во Мало се родовите: ''Кочовци'' (9 к.), ''Жежовци'' (4 к.) и ''Кокаревци'' (4 к.), се еден род и се староседелци, порано живееле во Старо Село; ''Петковци'' (8 к.) и ''Клишуровци'' (6 к.), потекнуваат од заеднички предок кој дошол како домазет однекаде. Во маалото Василковци е само родот: ''Василковци'' (8 к.), основачот на родот Василко дошол од Охридско, кај Кочовци и тука останал и се оженил и основал маало. <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == [[Податотека:Црква „Св. Богородица“ - Горни Манастирец 2.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Богородица“ под селото]] Селото влегува во рамките на [[Општина Македонски Брод]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната [[Општина Самоков]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Македонски Брод. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Манастирец, во која влегувале селата Горни Манастирец, Долни Манастирец, Драгов Дол, Инче, Томино Село и Тополница. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Долни Манастирец, во која покрај селото Горни Манастирец се наоѓале селата Горно Крушје, Долни Манастирец, Долно Крушје, Драгов Дол, Слатино, Томино Село и Тополница. Во периодот 1955-1957, селото било дел од тогашната општина Манастирец. Во периодот 1957-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Брод. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Брод. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0243 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во приватна просторија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 14 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529205527/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|archive-date=2020-05-29|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 13 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/344|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505172553/https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/344|archive-date=5 мај 2019|dead-url=|accessdate=5 мај 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Богородица“ - Горни Манастирец|Црква „Св. Богородица”]] — главна селска црква ;Манастири * [[Поречки манастир]] — средновековен манастир, основан во {{римски|12}} век ;Спомен-костурници * [[Спомен-костурница (Горни Манастирец)|Спомен-костурница]] — костурница за закланите жители од поречките села во [[Масакр кај Дервишка Нива|масакрот кај Дервишка Нива]], изведен од бугарската војска во 1912 година <!--== Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Личности == * '''[[Вукашин Синадиноски]]''' (1911 - 1944) - (од Горни или Долни Манастирец) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=|others=Крајчески, Цуте (2017). Порече (1943 - 1945). Скопје: Државен Архив на Република Македонија.}}</ref> 8 * '''[[Стојко Ѓурчески]]''' (1922 - 1945) (од Горни или Долни Манастирец) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0" /> * '''[[Чедомир Лозаноски]]''' (1922 - 1945) (од Горни или Долни Манастирец) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="170px"> Податотека:Поречки манастир (1).jpg|Поглед од далечина на [[Поречки манастир|Поречкиот манастир]] Податотека:ManastirecGornomaalo2.jpg|Стари куќи во селото Податотека:Derviška Niva Monument (cropp).jpg|Спомен-костурницата под манастирот </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gorni Manastirec}} {{Општина Македонски Брод}} [[Категорија:Горни Манастирец| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Поречки села]] [[Категорија:Села во Општина Македонски Брод]] tn0k17zfw1dez3gaa9a1mbfalerjx9l 0 11345 5583514 5464475 2026-06-28T05:03:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583514 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Горно Ботушје | име2 = Горно Ботуше | слика = Поглед на Горно Ботушје.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед од далечина на селото Горно Ботушје | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Македонски Брод}} | област = [[Порече]] | население = 3 | година = 2002 | поштенски број = 6535 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 1.220 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=42 | lat_sec=43 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=4 | lon_sec=23 | слава = [[Голема Богородица]] | мрежно место = | карта = Горно Ботушје во Општина Македонски Брод.svg }} '''Горно Ботушје''' (познато и како '''Горно Ботуше''') — село во [[Општина Македонски Брод]], во областа [[Порече]], во околината на градот [[Македонски Брод]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во областа [[Порече]], во западниот висок планински дел на територијата на [[Општина Македонски Брод]], чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Гостивар]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=15 март 2021|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=76}}</ref> Селото е планинско, на надморска височина од 1.220 метри.<ref name="енциклопедија" /> Селото е сместено на левата страна на помала река, десна притока на [[Мала Река (Поречка)|Мала Река]]. Селото е свртено кон југ. Малку ниви се наоѓаат околу селото, додека шума има над селото.<ref name="книга">{{Наведена книга|title=Порече|last=Јовановиќ|first=Петар|publisher=Српски етнографски зборник|year=1935|isbn=|location=Белград|pages=329}}</ref> Во минатото, селото Ботушје претставувало една целина, поделено на два краеви: Горно и Долно Ботушје, оддалечени едно од друго 3 километри. И во двата дела куќите биле поделени на групи (маала), вообичаено групирани по родови, како што и се нарекувале.<ref name="книга" /> До Горно Ботушје води земјен пат, кој продолжува од поранешното општинско средиште [[Самоков]], поминувајќи низ селото [[Долно Ботушје]]. == Историја == Селото е старо. Во него малкумина се доселиле низ годините.<ref name="книга" /> Во {{римски|19}} век, Горно Ботушје било село во Поречката нахија, на [[Кичевска каза|Кичевската каза]], во [[Отоманското Царство]]. Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот е заеднички со селото [[Долно Ботушје]] и зафаќа површина од 26&nbsp;км². На него преовладуваат шумите на површина од 1.628,7 [[хектар]]и, потоа следи обработливото земјиште на површина од 412,7 хектари, а на пасиштата отпаѓаат 384,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|419 |1953|471 |1961|518 |1971|574 |1981|140 |1991|61 |1994|44 |2002|22 |2021|3 }} Според „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, во [[1873]] г. Ботуше (Горно и Долно) (Bétouché) имало 26 домаќинства со вкупно 108 жители [[Македонци]].<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, с. 94-95.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во [[1900]] г. ''Ботуше'' (Горно и Долно) имало 410 жители [[Македонци]] [[христијани]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_40.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.258.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Ботушје (Горно и Долно) имало 400 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 154-155.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 350 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Од Горно Ботушје се иселил голем број од неговото население, така што, селото прераснало од средно во мало село по големина. Во 1961 година селото броело 518 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 44 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Горно Ботушје имало 22 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=15 март 2021}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 3 жители, од кои 2 [[Македонци]] и 1 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|410|400|419|471|518|574|140|61|44|22|3}} === Родови === Горно Ботушје е македонско православно село.<ref name="книга" /> Родови во селото се: ''Мањовци'' (30 к.) и ''Бежановци'' (6 к.), староседелски родови. <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Македонски Брод]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната [[Општина Самоков]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната Општина Самоков. Во периодот 1957-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Брод. Во периодот 1955-1957, селото било дел од тогашната општина Манастирец. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Растеш, во која покрај селото Горно Ботушје се наоѓале селата Битово, Близанско, Волче, Долно Ботушје, Заград, Здуње, Косово, Растеш и Требовље. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Растеш, во која влегувале селата Битово, Волче, Горно Ботушје, Долно Ботушје, Заград, Косово и Растеш. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0250 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во приватна просторија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 7 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529205527/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|archive-date=2020-05-29|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски парламентарни избори (2020)|парламентарните избори во 2020 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 6 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/|title=Предвремени избори за пратеници 2020|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715190628/https://rezultati.sec.mk/|archive-date=2020-07-15|dead-url=|accessdate=15 март 2021|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Горно Ботушје|Црква „Св. Никола”]] — главна селска црква. == Редовни настани == ;Слави<ref name="книга" /> * [[Голема Богородица]] — селска слава == Личности == ;Родени во или по потекло од Горно Ботушје * [[Стојан Маџоски]] (р. 1953) — воен пилот * [[Саво Костадиновски]] (р. 1950) — писател. * [[Глигор Новески]] (1910 - 1944) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name=":02">{{Книга:Порече низ историјата}}, стр.216</ref> *[[Биљан Новески]] (1919 - 1945) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref>{{Наведена книга|title=|others=Крајчески, Цуте (2017). Порече (1943 - 1945). Скопје: Државен Архив на Република Македонија.}}</ref> <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gorno Botušje}} {{Општина Македонски Брод}} [[Категорија:Горно Ботушје| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Поречки села]] [[Категорија:Села во Општина Македонски Брод]] qycuzivmtf8w8cnd21srnit5umesg3j 0 11346 5583516 5214439 2026-06-28T05:05:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583516 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Горно Крушје}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Горно Крушје | слика = Панорама на Горно Крушје.jpg | големина на слика = 300п | опис = Панорамски поглед на селото Горно Крушје | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Македонски Брод}} | област = [[Порече]] | население = 9 | година = 2002 | поштенски број = 6533 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 1.160 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=34 | lat_sec=56 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=7 | lon_sec=51 | слава = | мрежно место = | карта = Горно Крушје во Општина Македонски Брод.svg }} '''Горно Крушје''' — село во [[Општина Македонски Брод]], во областа [[Порече]], во околината на градот [[Македонски Брод]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Горно Крушје.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Селото се наоѓа во областа [[Порече]], во западниот висок дел на територијата на [[Општина Македонски Брод]], чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Кичево]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=29 септември 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=79}}</ref> Селото е планинско, на надморска височина од 1.160 метри. Од градот [[Македонски Брод]] е оддалечено 17 километри.<ref name="енциклопедија" /> Атарот е заеднички со селото [[Долно Крушје]], кој зафаќа површина од 15,6&nbsp;км². На него преовладуваат шумите на површина од 1.000,6 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 540,6 хектари, а на пасиштата 270,2 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото е поврзано со асфалтен пат, кој води од рамничарското село [[Слатина]]. == Историја == Во {{римски|19}} век, Горно Крушје било село во рамките на Поречката нахија во Кичевската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Вкупно 5 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|417 |1953|419 |1961|382 |1971|327 |1981|192 |1991|80 |1994|66 |2002|44 |2021|9 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Крушје (Горно и Долно, заедно) имало 512 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 257.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Крушје (Горно и Долно, заедно) имало 560 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 156-157.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 150 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Од Горно Крушје се иселил значителен дел од населението. Така, во 1961 година селото броело 382 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 66 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Горно Крушје имало 44 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=29 септември 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 9 жители, од кои 3 [[Македонци]] и 6 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|512|560|417|419|382|327|192|80|66|44|9}} === Родови === [[Податотека:Пат кон село Горно Крушје.jpg|мини|300п|десно|Оштетен асфалтен пат кон селото]] [[Податотека:Црква „Св. Талалеј“ во село Горно Крушје 01.jpg|мини|300п|десно|Поглед на главната селска црква „Св. Талалеј“]] Горно Крушје е чисто македонско православно село. Сите родови во селото се доселенички. Најпрво селото се наоѓало повисоко, па од таму се спуштиле родовите Тодевци и Главевци и го основале селото на денешното место.<ref>{{Наведена книга|title=Порече|last=Јовановиќ|first=Петар|publisher=Српски етнографски зборник|year=1935|isbn=|location=Белград|pages=316}}</ref> Родови во Горно Крушје се: *'''Доселеници:''' ''Џуаловци'' (17 к.), ''Огњановци'' (15 к.) и ''Главевци'' (5 к.) се еден род, цел род е доселен од некое место во Косово. За Огненовци и Џуаловци постои и второ предание, според кое се доселени од [[Костур (град)|костурско]] во [[Егејска Македонија]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонски народни преданиа, книга I|last=Вражиновски|first=Танас|publisher= Институт за фолклор „Марко Цепенков“|others=|year=1986|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> ; ''Тодевци'' (22 к.), доселени се од раселениот град [[Закамен]] во околината на [[Елбасан]] (како кажуваат жителите на овој род).<!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Македонски Брод]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната [[Општина Самоков]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Македонски Брод. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Слатина, во која влегувале селата Грешница, Горно Крушје, Долно Крушје и Слатина. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Долни Манастирец, во која покрај селото Горно Крушје се наоѓале селата Горни Манастирец, Долни Манастирец, Долно Крушје, Драгов Дол, Слатино, Томино Село и Тополница. Во периодот 1955-1957, селото било дел од тогашната општина Манастирец. Во периодот 1957-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Брод. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Брод. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0234 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во приватна просторија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 36 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529205527/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|archive-date=2020-05-29|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 34 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/335|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505172654/https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/335|archive-date=5 мај 2019|dead-url=|accessdate=5 мај 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Талалеј“ - Горно Крушје|Црква „Св. Талалеј”]] — главна селска црква <!--== Редовни настани ==--> == Личности == * [[Димо Грозданоски]], еден од најголемите револуционери и организатори на [[МРО]] во [[Порече]], соработувал со [[Даме Груев]]. * Блаже Кузманоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02">{{Книга:Порече низ историјата}}, стр.257</ref> * Ѓорче Михаилоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Нове Трајчески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Тофе Секулоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Китан Секулоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Санде Секулоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Стојан Мирчески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Трпе Пејоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Трајче Грозданоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Зоре Волчески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Здраве Илиески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Сигевој Даrоманоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Иронлија Стојаноски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Софронија Кудоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Стојмен Мариоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Спирко Костадиноски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Јосиф Костадиноски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Крсте Наумоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Ристенија Кузманоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> *[[Атанас Стојаноски]] (1918 - 1944) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=|others=Крајчески, Цуте (2017). Порече (1943 - 1945). Скопје: Државен Архив на Република Македонија.}}</ref> *[[Боге Богески]] (1923 - 1945) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name=":0" /> *[[Ѓоргија Симоноски]] (1915 - 1944) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name=":0" /> *[[Милан Алампиоски]] (1926 - 1945) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]]. од Горно или [[Долно Крушје]].<ref name=":0" /> *[[Петре Богески]] (1923 - 1945) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name=":0" /> *[[Генко Стеваноски]] (1912 - 1943) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name=":0" /> <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gorno Krušje, Makedonski Brod}} {{Општина Македонски Брод}} [[Категорија:Горно Крушје (Порече)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Поречки села]] [[Категорија:Села во Општина Македонски Брод]] 7ukhxeedp8ab72k1aaeuqi9in7pt2di 0 11347 5583540 5214437 2026-06-28T07:21:48Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583540 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Грешница}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Грешница | слика = Село Грешница, Порече.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на влезот во селото и главната селска црква „Св. Петка“ | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Македонски Брод}} | област = [[Порече]] | население = 17 | година = 2002 | поштенски број = 6530 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 680 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=33 | lat_sec=42 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=11 | lon_sec=25 | слава = | мрежно место = | карта = Грешница во Општина Македонски Брод.svg }} '''Грешница''' — село во [[Општина Македонски Брод]], во областа [[Порече]], во околината на градот [[Македонски Брод]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Куќи во Грешница.jpg|мини|300п|лево|Куќи во селото]] Селото се наоѓа во областа [[Порече]], во западниот дел на територијата на [[Општина Македонски Брод]], од левата страна на реката [[Треска (река)|Треска]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=29 септември 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=87}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 680 метри. Од градот [[Македонски Брод]] е оддалечено 11 километри.<ref name="енциклопедија" /> Атарот е мошне голем и зафаќа површина од 22,8&nbsp;км². На него преовладуваат шумите на површина од 1.675,2 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 198,8 хектари, а на обработливото земјиште 127,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> == Историја == Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од Кичевската нахија (Nahiye-I Kirçova) под името ''Градешнича'' со 60 семејства и 8 неженет и 3 вдовици, сите христијани.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр. 240</ref> Во {{римски|19}} век, Грешница било село во Поречката нахија на Кичевската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Вкупно 6 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото има полјоделско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|298 |1953|312 |1961|229 |1971|158 |1981|105 |1991|73 |1994|39 |2002|27 |2021|17 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Грешница имало 450 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 257.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Грешница имало 400 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 156-157.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Грешница се води како чисто македонско село во Кичевската каза на Битолскиот санџак со 50 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|36}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Грешница е мала населба доведена во фаза на раселување. Во 1961 година селото броело 229 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 39 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Грешница имало 27 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=29 септември 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 17 жители, од кои 13 [[Македонци]] и 4 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|450|400|298|312|229|158|105|73|39|27|17}} <!--== Општествени установи ==--> == Родови == [[Податотека:Црква „Св. Петка“ во село Грешница (2).jpg|мини|300п|десно|Поглед на главната селска црква „Св. Петка“]] Грешница е македонско село. Според истражувањата од 1926 година, родови во Грешница се: * '''Староседелци:''' ''Поповци (13 к.)'' доселени се од околината на [[Ниш]] во [[Србија]]. Ова е стар свештенички род, преку 300 години. Овој род порано го опслужувало цело Порече. Неколку свештеници од овој род ги убиле Турците (Димитрија, Блаже, Димитрија); ''Данковци-Камендоловци (24 к.)'' доселени се од селото [[Камен Дол|Камен дол]] во [[Кавадаречко]]; ''Кадијовци-Марковци (21 к.)'' доселени се од некое село [[Кадино Село]] во [[Охридско]] (?) близу грчката граница (такво село не постои, можеби се мисли на [[Кадино Село|прилепското]]); ''Пашовци (1 к.)'' стар род, кој не се размножувал, доселеници со непозната старина; ''Грдановци (2 к.)'' доселени се од селото [[Требино]]; ''Василевци (2 к.)'' доселени се од раселеното село [[Барбарос]]; ''Бурџиевци (1 к.)'' доселени се од [[Охридско]]; ''Алабаковци (1 к.)'' исто така доселени се од [[Охридско]], од охридско најпрво се населиле во [[Девич]], па од таму дошле во Грешница, со ''Бурџиевци'' потекнуваат од заеднички предок, некој предок од овој род некое време живеел и во Скопје, таму бил познат како ''Мутавџиовци''; ''Кокевци (1 к:)'' доселени се однекаде; ''Теиловци (1 к.)'' доселени се од [[Црешнево (Порече)|Црешнево]]; ''Мојсовци (1 к.)'' доселени се од [[Македонски Брод]], а во Македонски Брод од [[Староец]] во [[Кичевско]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јовановиќ, Петар (1935). Порече. Белград: Српски етнографски зборник|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Македонски Брод]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната [[Општина Самоков]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Македонски Брод. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Слатина, во која влегувале селата Грешница, Горно Крушје, Долно Крушје и Слатина. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Брод, во која покрај селото Грешница се наоѓале селата Брод, Девич, Дреново, Латово, Сланско, Суво Дол и Требино. Во периодот 1955-1957, селото било дел од тогашната општина Брод. Во периодот 1957-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Брод. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Брод. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0237 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во приватна просторија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 17 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529205527/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|archive-date=2020-05-29|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 15 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/338|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505172728/https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/338|archive-date=5 мај 2019|dead-url=|accessdate=5 мај 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Петка“ - Грешница|Црква „Св. Петка”]] — главна селска црква <!--== Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Личности == Личности родени во Грешница: * Андон Апостолски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02">{{Книга:Порече низ историјата}}, стр.257</ref> * Методија Симоноски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Иван Симоноски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Лефтерија Симоноски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Милосав Велески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Стерија Бошкоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Зарија Апостолоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Стојмир Богески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Иван Божиноски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Милија Матески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Стојмир Миладиноски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Ѓopѓиja Дукоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Трајан Аврамоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Димко Стојчески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Целе Кочоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> *[[Јанкула Стефаноски]] (1914 - 1943) — загинат во НОБ. * [[Богдан Милески]] (1914 - 1944) — загинат во НОБ. * [[Стојан Дукоски]] (1914 - 1944) — загинат во НОБ.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=|others=Крајчески, Цуте (2017). Порече (1943 - 1945). Скопје: Државен Архив на Република Македонија.}}</ref> * [[Стојан Талески]] (1922 - 1944) — загинат во НОБ.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Grešnica}} {{Општина Македонски Брод}} [[Категорија:Грешница (Порече)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Поречки села]] [[Категорија:Села во Општина Македонски Брод]] opskefjsg2y9a4stiobdqmfmkwms5ds 0 11348 5583651 5272111 2026-06-28T11:33:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583651 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Девич | слика = Devic 01.jpg | големина на слика = 300п | опис = Панорамски поглед на Девич од [[Девини Кули]] | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Македонски Брод}} | област = [[Порече]] | население = 50 | година = 2002 | поштенски број = 6530 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 525 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=33 | lat_sec=3 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=13 | lon_sec=36 | слава = | мрежно место = | карта = Девич во Општина Македонски Брод.svg }} '''Девич''' — село во [[Општина Македонски Брод]], во областа [[Порече]], во околината на градот [[Македонски Брод]]. == Географија и местоположба == [[File:Devič4.jpg|мини|300п|лево|Куќи во Девич]] Селото се наоѓа во областа [[Порече]], во средишниот дел на територијата на [[Општина Македонски Брод]], непосредно до реката [[Треска (река)|Треска]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=1 октомври 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=91}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 525 метри. Од градот [[Македонски Брод]] е оддалечено 8 километри.<ref name="енциклопедија" /> Атарот зафаќа површина од 14,1&nbsp;км². На него преовладуваат шумите на површина од 107,1 [[хектар]], а на обработливото земјиште 97,7 хектари.<ref name="енциклопедија" /> == Историја == {{Главна статија|Девини Кули}} Во непосредната близина на селото Девич, на 2 километри јужно од селото, веднаш над левиот брег на реката [[Треска]], се наоѓаат зачувани рушевини од ѕидините на [[Девини Кули]], археолошко наоѓалиште на тврдина од [[Доцна антика|доцната антика]] и [[Среден век|средниот век]]. Непосредно до ѕидините во селото постојат урнатини од [[Девичка Црква]], чие име не е познато, а според стилот на градбата веројатно потекнува од {{римски|14}} век. Се претпоставува дека сестрата на крал Марко, Дева, овде изградила средновековен град, па аналогно на тоа се смета дека црквата била изградена во втората половина на {{римски|14}} век. Ова се поткрепува и со народното предание, според кое, во кулите живееле две од четирите сестри на [[Крале Марко]], Дева и Пешна. Првата живеела во кулата која била најсилно бранета тврдина во целиот регион, додека втората живеела во тврдината на влезот од [[пештера]]та [[Пешна]].<ref>Александар Матески, „Девини кули и Пешна“, ''Економија и бизнис'', год. 18, бр. 210/211, декември 2015/јануари 2016, стр. 136-137.</ref> Средновековниот град, наречен Девич, го наследил античкиот како најдобро утврдено градиште на реката. Изграден е по српското освојување кон крајот на XIII или XIV век. Рударството тогаш силно се развило и градот бил економски центар на регионот. По османлиското освојување, рударството згаснало и административниот центар на областа [[Порече]] бил преместен јужно кон [[Македонски Брод]]. Самиот град Девич не е споменат во османлиските документи, што укажува дека тој исчезнал<ref name="Микулчиќ 154">{{Наведена книга |title= Средновековни градови и тврдини во Македонија |last=Микулчиќ |first= Иван |authorlink= |coauthors= |year= 1996|publisher=Македонска академија на науките и уметностите |location= Скопје|isbn= |pages=154 |url=http://www.promacedonia.org/im3/im_brod.htm |accessdate= }}</ref>. Во {{римски|19}} век, Девич било село во Поречката нахија на Кичевската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Вкупно 6 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> <center>'''Урнатини и остатоци од Девини Кули'''</center> <gallery mode="packed" heights="150px"> File:Девини Кули 14.jpg|Ѕидините на Девини Кули File:Devic 02.jpg|Ѕидини од источната кула на Девини Кули File:Средновековна Црква - Девини Кули 18.jpg|Средновековната Девичка Црква под Девини Кули File:Средновековна Црква - Девини Кули 01.jpg|Средновековната Девичка Црква под Девини Кули </gallery> == Стопанство == Селото има полјоделско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|223 |1953|259 |1961|264 |1971|215 |1981|171 |1991|141 |1994|125 |2002|86 |2021|50 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Девич имало 210 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 257.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Девич имало 160 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 156-157.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Девич се води како чисто македонско село во Кичевската каза на Битолскиот санџак со 15 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|35}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 200 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Девич е мало село, коешто во 1961 година броело 264 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 125 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Девич имало 86 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=1 октомври 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 50 жители, од кои 43 [[Македонци]] и 7 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|210|160|223|259|264|215|171|141|125|86|50}} === Родови === Девич е македонско село. Селото го основал некој дечко од [[Охридско]], потоа повикал и други од својот крај да се населат. Според истражувањата од 1926 година, родови во Девич се: * '''Доселеници:''' ''Грдановци'' (13 к.), ''Гидиовци'' (4 к.), ''Мотлевци'' (2 к.) и ''Кочовци'' (1 к.), сите овие родови се доселени од [[Охридско]]; ''Наковци'' (3 к.), доселени се од селото Крушје ([[Горно Крушје (Порече)|Горно]] или [[Долно Крушје|Долно]]), родот во Крушје е доселен од [[Закамен]]; ''Шоповци'' (1 к.), доселени од околината на [[Ќустендил]]; ''Брушковци'' (1 к.), доселени од [[Кичево]], каде имаат роднини; ''Јаќимовци'' (1 к.), потекнуваат од селото [[Арангел (село)|Арангел]] во [[Кичевско]], најпрво се населиле во Крушје, па од таму во Девич; ''Прпаровци'' (1 к.) доселени од [[Барбарос]], сега раселено село.<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јовановиќ, Петар (1935). Порече. Белград: Српски етнографски зборник.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref><!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == [[Податотека:Пештера Пешна 2.jpg|мини|300п|десно|Поглед кон отворот на пештерата Пешна]] Селото влегува во рамките на [[Општина Македонски Брод]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната [[Општина Самоков]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Македонски Брод. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Брод, во која влегувале селата Брод, Девич, Дреново, Латово, Сланско, Суви Дол и Требино. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Брод, во која покрај селото Грешница се наоѓале селата Брод, Девич, Дреново, Латово, Сланско, Суви Дол и Требино. Во периодот 1955-1957, селото било дел од тогашната општина Брод. Во периодот 1957-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Брод. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Брод. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0232 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во приватна просторија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 55 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529205527/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|archive-date=2020-05-29|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 51 гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/333|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505172810/https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/333|archive-date=5 мај 2019|dead-url=|accessdate=5 мај 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Девини Кули]] — градиште од доцноантичко време и средниот век; * [[Дрење (Девич)|Дрење]] — населба од римско време; и * [[Пешна (Девич)|Пешна]] — гробница од доцноантичко време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Девич|Црква „Св. Ѓорѓи”]] — главна селска црква * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Девич|Црква „Св. Архангел Михаил”]] — помала црква во близина на пештерата Пешна * [[Девичка Црква]] — средновековна црква во урнатини ;Реки * [[Пешница]] — кратка река, која извира од пештерата Пешна ;Пештери * [[Пешна]] — споменик на културата, како и пештера со најголем отвор на Балканот <!--== Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Личности == Личности родени во Девич: * Димко Андоноски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02">{{Книга:Порече низ историјата}}, стр.257</ref> * Ниче Димески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Серафпм Радески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Стојмир Николоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Цане Радески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * [[Душан Симјаноски]] (1911 - 1944) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref>{{Наведена книга|title=|others=Крајчески, Цуте (2017). Порече (1943 - 1945). Скопје: Државен Архив на Република Македонија.}}</ref> * [[Митана Станкоска]] (1912 - 1944) — загината во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]]. * [[Цвета Димоска]] (1887 - 1944) — загината во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]]. * [[Велимир Ј. Костовски]] (1922 - 1984) — [[географ]]<ref>{{Наведена книга|title=Македонска географска мисла - 70 години македонско географско друштво|last=Маркоски|first=Благоја|author-link=Благоја Маркоски|year=2019|location=[[Скопје]]|publisher=Македонско географско друштво|page=65-66 |access-date=21 декември 2023 |isbn=978-608-65155-5-3}}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="130px"> Податотека:Сретсело во Девич.jpg|Сретселото во Девич File:Devič8.jpg|Куќи во Девич File:Devič5.jpg|Зградата на некогашното четиригодишно основно училиште „Димитар Влахов“ Податотека:Куќи крај пештерата Пешна (1).jpg|Куќи крај пештерата Пешна Податотека:Куќи крај пештерата Пешна (2).jpg|Куќи крај пештерата Пешна Податотека:Поглед на пештерата Пешна (1).jpg|Внатрешноста на пештерата Пешна Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Девич.jpg|Црквата „Св. Ѓорѓи“ Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ крај пештерата Пешна (1).jpg|Црквата „Св. Архангел Михаил“ File:Devič3.jpg|Црквата „Св. Петка“ File:Asanoec Devič2.jpg|Силниот извор [[Асаноец (извор)|Асаноец]] крај Девички Ливаѓе, веднаш до левиот брег на [[Треска]] Податотека:Muzejot vo Džepcište 011.jpg|Фрагменти од наоѓалиштето Девини Кули </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Devič, Macedonia}} {{Општина Македонски Брод}} [[Категорија:Девич| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Поречки села]] [[Категорија:Села во Општина Македонски Брод]] 86il7uubh4u7f4l0ujpf9s424ur76b7 0 11394 5583662 5332130 2026-06-28T11:40:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583662 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Дедебалци | слика = Панорама на Дедебалци.jpg | големина на слика = 300п | опис = Панорама на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Могила}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Пелагонија]] | население = 220 | година = 2002 | поштенски број = 7212 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 588 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=07 | lat_sec=00 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=29 | lon_sec=05 | слава = | мрежно место = | карта = Дедебалци во Општина Могила.svg }} '''Дедебалци''' — село во областа [[Пелагонија]], во [[Општина Могила]], во околината на градот [[Битола]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Селска чшма во Дедебалци.jpg|мини|300п|лево|Селската чешма во Дедебалци]] Селото се наоѓа во [[Пелагонија]], во средишниот дел на Битолското Поле, во јужниот дел на територијата на [[Општина Могила]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=14 октомври 2019|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=93}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 592 метри. Од градот [[Битола]], селото е оддалечено 24 километри.<ref name="енциклопедија" /> Ова е полско село, североисточно од градот [[Битола]]. Соседни села се [[Далбеговци]], [[Радобор]] и [[Трап]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|last2=Јован Ф.|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Еленчица, Стари Лозја, Бања, Грашишта, Бањски Ливади, Росулица, Белутраци, Папрас, Плоча, Дупен Камен, Пајчина Дупка, Бењоски Порој, Рогувчица, Коњарски Ливади, Шипо, Рупка, Клисури, Тврди Град, Широка Падина, Расје, Црвеница, Горни Чаир, Метилајца, Слатина, Круша, Потка, Браненица, Демирица, Арапски Гробишта, Коњарево и Бањево.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип и е поделено на две маала: Горно и Долно.<ref name=":0" /> == Историја == Месностите Коњарево и Бањево се наоѓаат кон селото [[Црничани (Битолско)|Црничани]], во подножјето на возвишението Тврди Град. Таму сега се ливади и ниви. Биле пронаоѓани материјали и гробови.<ref name=":0" /> Традицијата наведува дека во минатото постоела голема населба на местото на денешното село. Од таа населба останале гробиштата, сега наречени Арапски Гробишта. Таа месноста сега се користи како пасишта, но уште може да се забележат забодени камења, кои мештаните во минатото ги користеле како градежен материјал.<ref name=":0" /> Денешното село, пак, не е многу старо. Го основале доселенички родови во текот на {{римски|19}} век. Најголемиот број на родови се доселиле во текот на турското владение.<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Дедебалци било село во [[Битолска каза|Битолската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 13&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 939,1 [[хектар]], на пасиштата отпаѓаат 203,8 хектари, додека шуми нема. Селото има исклучително полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|420 |1953|523 |1961|561 |1971|509 |1981|474 |1991|454 |1994|322 |2002|288 |2021|220 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во Дедебалци живееле 250 жители, од кои 200 [[Македонци]] и 50 [[Турци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 237.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Дедебалци имало 240 жители, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 166-167.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Дедебалци се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 20 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|12}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Дедебалци е средно село по големина, но со намалување на бројот на жители. Во 1961 година броело 561 жител, а во 1994 година бројот се намалил на 322 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Дедебалци живееле 288 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=14 октомври 2019}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 220 жители, од кои 211 [[Македонци]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 1 останат и 7 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|250|240|420|523|561|509|474|454|322|288|220}} === Родови === Дедебалци е македонско православно село, сите родови во селото се доселени.<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1956 година, родови во селото * '''Доселеници:''' ''Љаковци или Доктуровци'' (9 к.), доселени се од [[Бучин]] кај [[Крушево]]. Таму живееле тројца браќа. Тие еднаш отепале Турчин и затоа се иселиле. Еден брат (Степан) дошол овде. Го знаат следното родословие: Петре (жив на 33&nbsp;г. во 1956 година) Анѓеле-Илија-Аце-Коте-Степан), вториот брат се населил во [[Алинци (Битолско)|Алинци]] (родот Измировци), а третиот во [[Добрушево]] (родот Таировци); ''Измировци'' (2 к.), деленици од ''Љаковци''; ''Бодловци'' (6 к.), доселени се од некое село во [[Мариово]], од каде дошол некој Бодло. Го знаат следното родословие: Димитрија (жив на 61&nbsp;г. во 1951 година) Стојко-Ристе-Боше-Бодло кој се доселил, тогаш е основано денешното село; ''Емишковци'' (2 к.), гранка се од ''Бодловци''; ''Курцовци'' (2 к.), и тие се доселени од Мариово; ''Зоњовци'' (10 к.), потекнуваат од предокот Петко, кој терал нешто по патот [[Прилеп]]-[[Солун]], тогаш на поминување го запознал селото и останал во него, некои велат дека Петко бил по потекло од [[Бугарија]]; ''Багашовци'' (11 к.) од [[Будаково]] прешле во [[Добрушево]], па од таму во Дедебалци; ''Секуловци'' (1 к.), доселени се однекаде; ''Ќосевци'' (6 к.), доселени се од [[Црничани (Битолско)|Црничани]]; ''Гаштевци'' (2 к.), доселени однекаде; ''Домузовци'' (3 к.), доселени се од [[Долно Агларци]], а таму биле доселени од [[Кајлари]], [[Егејска Македонија]]; ''Пижаровци'' (1 к.), доселени се од прилепското село [[Вранче]]; ''Манаровци'' (2 к.), доселени се од [[Радобор]]; ''Чурлиновци'' (4 к.), и тие се доселени од Радобор; ''Будаковци'' (3 к.), доселени се 1925 година од селото [[Будаково]]; ''Беличани'' (3 к.), доселени се од селото [[Белица (Кичевско)|Белица]] во [[Кичевско]] во 1936 година; ''Чифлигани'' (1 к.), доселени се 1936 година од [[Ношпал]]; ''Кочовци'' (1 к.), доселени се од [[Смилево]], [[Железник]]; ''Тренга'' (1 к.), доселени се 1943 година од [[Путурус]], таму припаѓале на ''Белевци''; ''Куклата'' (1 к.), доселени се од [[Горно Агларци]], таму припаѓале на родот ''Станчевци'' доселен од [[Преспа]]; ''Илинци'' (4 к.) и ''Илинци'' (5 к.), првите се доселени од селото [[Големо Илино]], а вторите од [[Мало Илино]] во 1945/46 година. == Општествени установи == [[Податотека:Пошта во Дедабалци.jpg|мини|300п|десно|Поштата во селото]] * [[ПУ „Браќа Миладиновци“ - Дедебалци|Подрачно основно училиште „Браќа Миладиновци“]], каде се изведува настава до деветто одделение * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|7212]]) * Месна заедница * Амбуланта == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Могила]], која била создадена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996 до 2004 година, селото се наоѓало во рамките на некогашната рурална општина [[Општина Добрушево|Добрушево]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото било сместено во големата општина Битола. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото влегувало во рамките на тогашната општина Тополчани. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Будаково, во која селото Дедебалци, се наоѓале и селата Алинци, Арматуш, Будаково, Горно Чарлија, Далбеговци, Добрушево, Долна Чарлија, Мусинци, Ношпал, Путурус, Радобор, Трап и Црничани. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на истоимената општина, во која влегувале селата Арматуш, Дедебалци, Далбеговци, Горно Агларци, Долно Агларци и Црничани. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0214 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=15 октомври 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 211 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/6/234|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007174340/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/6/234|archive-date=2019-10-07|dead-url=|accessdate=15 октомври 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 205 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|title=Локални избори 2021|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202105827/https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|archive-date=2021-12-02|dead-url=|accessdate=17 октомври 2021|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Воскресение Христово“ - Дедебалци 4.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Воскресение Христово“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Лудеј (Дедебалци)|Лудеј]] — населба и некропола од доцноантичко време; * [[Тумба (Дедебалци)|Тумба]] — населба од неолитско време; * [[Градиште (Дедебалци)|Градиште]] — населба и некропола од римско време; * [[Арматуш (Дедебалци)|Арматуш]] — населба од доцноантичко време; * [[Широка Падина (Дедебалци)|Широка Падина]] — населба од доцноантичко време; * [[Шупуро (Дедебалци)|Шупуро]] — населба од доцноантичко време; и * [[Ритче (Дедебалци)|Ритче]] — населба од доцноантичко време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Воскресение Христово“ - Дедебалци|Црква „Воскресение Христово“]] — главната селска црква, изградена околу 1878 година. == Редовни настани == * Велигден — селска слава<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=80|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2019-10-15|archive-date=2020-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629075455/http://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=80|url-status=dead}}</ref> == Личности == ;Родени во Дедебалци * [[Грујо Акелов]] (1883-1905) — македонски револуционер *[[Јован Китанов Наумов]] — македонски револуционер.<ref>{{Наведена книга|title=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва. том III, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.}}</ref> <!--== Култура и спорт ==--> == Иселеништво == Се знае за следниве иселеници: ''Головодовци'' (6 к.) и ''Волканови'' (2 к.), кои живеат во [[Долно Агларци]]; ''Чекутковци'' (2 к.), живеат во [[Логоварди]]; ''Шутаковци'' (2 к.), живеат во [[Алинци (Битолско)|Алинци]] и ''Мицевци'' (4 к.), живеат во [[Стрежево]].<ref name=":0" /> Бројот на иселеници е над 200 лица. Најголем дел заминале во градовите [[Скопје]], [[Битола]] и [[Демир Хисар]], но и во прекуокеанските земји и Европа.<ref name=":1" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Игралиште во Дедабалци.jpg|Игралиште во селото Податотека:ОУ „Браќа Миладиновци - Дедебалци.jpg|Поглед на основното училиште Податотека:Гробишта во Дедебалци.jpg|Селските гробишта </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Пелагонија]] * [[Општина Могила]] * [[Битола]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dedebalci}} {{Општина Могила}} [[Категорија:Дедебалци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Могила]] mt5pq7utupw3mur6dklenejvxmkrjjh 0 11439 5583474 5165845 2026-06-28T01:55:13Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583474 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Гермијан | регион= | општина=[[Општина Новаци|Новаци]] | население=195 | поштенски број= | надморска височина=637 | lat_dir=N | lat_deg=40 | lat_min=55 | lat_sec=0 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=31 | lon_sec=59 | слава= [[Ѓурѓовден]] | мрежно место= | карта = Гермијан во Општина Новаци.svg }} '''Гермијан''' — село во [[Општина Новаци]], во околината на градот [[Битола]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во југоисточниот дел на Битолското Поле, во непосредна близина на границата со [[Грција]]. == Историја == Во XIX век селото било дел од Леринската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Вкупно 2 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|482 |1953|601 |1961|555 |1971|541 |1981|424 |1991|404 |1994|286 |2002|257 |2021|195 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Гермијан живееле 1.300 жители, сите [[Турци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_38.htm Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.250]</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Гермијан е средно по големина село, но со намалување на бројот на населението. Така, во 1961 година броело 555 жители, а во 1994 година 286 жители, од кои 283 биле [[Македонци]] и само тројца жители [[Срби]]. Според пописот од 2002 година, селото брои 257 жители, од кои 251 [[Македонци|Maкедонец]], 5 [[Срби]] и 1 останат.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 195 жители, од кои 182 [[Македонци]], 1 Србин, 2 останати и 10 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> На табелата е прикажан националниот состав на населението низ сите пописни години:<ref>Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година). [http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 База на податоци МАКСтат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211210163915/http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 |date=2021-12-10 }}. Државен завод за статистика.</ref> {| class="wikitable" !Година !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !{{крат|Ост.|Останати}} !{{крат|б.п.|Лица без податоци}} !Вкупно |- |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |— |'''482''' |- |1953 |362 |— |185 |— |— |47 |... |7 |— |'''601''' |- |1961 |497 |2 |8 |... |... |46 |... |2 |— |'''555''' |- |1971 |518 |— |— |— |... |21 |... |2 |— |'''541''' |- |1981 |409 |— |— |— |— |15 |... |2 |— |'''424''' |- |1991 |392 |— |— |— |— |9 |... |3 |— |'''404''' |- |1994 |283 |— |— |— |— |3 |... |— |— |'''286''' |- |2002 |251 |— |— |— |— |5 |— |1 |— |'''257''' |- |2021 |182 |— |— |— |— |1 |— |2 |10 |'''195''' |} === Родови === Гермијан е [[Македонци|македонско]] [[Православие|православно]] село, поголемиот број родови се македонски, но има и два српски рода. Според истражувањата од 1953 година родови во селото биле: '''Македонски родови:''' * '''Доселеници:''' ''Лавровци (6 к.), Гацовци (5 к.), Деловци (3 к.) и Матејевци (2 к.)'' доселени се 1920 и 1924 година од селото [[Совиќ]], подалечно потекло на ''Лавровци'' е од [[Груништа]] во [[Мариово]]. И останатите родови се доселени однекаде; ''Котевци (1 к.)'' доселени се од [[Бач]] после 1918 година; ''Кара Коле (1 к.)'' потекнуваат од старите македонски родови кои живееле во Гермијан, па се иселиле во [[Асаново]], [[Леринско]] кога дошле Турците во Гермијан, а во 1927 година се вратиле назад; ''Филиповци (1 к.)'' доселени се во 1927 година од [[лерин]]ското село [[Пополжани (Леринско)|Пополжани]]; ''Музуровци (2 к.)'' доселени се во 1927 година од леринското село [[Сетина]]; ''Љамевци (3 к.)'' доселени се после 1918 година од селото [[Полог (село)|Полог]]; ''Глувчевци (4 к.) и Русевци (2 к.)'' доселени се после 1928 година од леринското село [[Пополжани (Леринско)|Пополжани]]; ''Митревци (2 к.)'' доселени се после 1927 година од селото [[Живојно]]; ''Ешкелија (1 к.)'' доселени се 1927 година од леринското село [[Горно Врбени|Екши Су]] (Горно Врбени); ''Рамаличани (2 к.)'' доселени се 1927 година од леринското село [[Рахманли]]; ''Петковци (1 к.)'' доселени се во 1927 година од леринското село [[Крушоради]]; ''Ицовци (1 к.) и Шилевци (1 к.)'' доселени се 1942 и 1944 година од [[охридско]]то село [[Опеница]]; ''Гичевци (4 к.) и Карамеше (1 к.)'' од селото [[Бач]] во 1942 година, во Бач биле староседелци; ''Гавриловци (1 к.)'' доселени се во 1941 година од леринското село [[Овчарани]]. Во минатото во селото имало и [[Турци]]. '''Турски родови биле:''' *'''Доселеници:''' ''Умеркалар (1 к.), Ѓор-Мусалар (1 к.), Широколар (3 к.), Зијат (1 к.), Фазлиовци (2 к.), Рамушалар (3 к.), Расим-Ќемал (2 к.), Гегелар (3 к.), Голманлар (2 к,), Насуфлар (3 к.), Машковци (3 к.), Далип (1 к.), Кушлин (1 к.) и Абазовци (2 к.)''. Родовите ''Фазлиовци, Рамушалар, Расим-Ќемал и Абазовци'' се доселиле од [[Живојно]], во периодот од 1912 до 1949 година. Сите турски родови се доселени од [[Мала Азија]], Коња вилајет во XVIII век. А пред да дојдат во Гермијан живееле во селото Коњарка, кое постоело во [[Мариово]]. '''Српски родови:''' *'''Доселеници:''' ''Николиќи (3 к.) и Петровиќи (2 к.)'' доселени се во 1928 година од селото [[Петровци]] кај [[Пирот]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/469501519|title=Битољско-Прилепска котлина : антропогеографска проучавања (1914-1997)|last=Трифуноски Ф.|first=Јован|year=1998|publisher=Српска академија наука и уметности|isbn=8670252678|oclc=469501519}}</ref> == Општествени установи == == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 171 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на дом на културата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 238 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Гермијан|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — главната селска црква, изградена во 1860 година * [[Црква „Св. Климент Охридски и Пресвета Богородица“ - Гермијан|Црква „Св. Климент Охридски и Пресвета Богородица“]] == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво == Стари македонски иселеници од ова село има во [[лерин]]ското село [[Асаново]]. После 1912 година од селото се иселил значаен број од турското население. Сосема се иселиле родовите. ''Балколар, Јусуфлар, Имер Оџалар, Аџи Оџалар, Токмаклар, Пусталар, Идризоски, Коџа Ѓеролар, Коџа Беколар, Карач Колар и Усеин Оџалар''. Турското население се иселило во [[Турција]] и [[Битола]]. Останатите турски семејства се иселиле после 1953 година. Во 1941 година бугарските власти иселиле осум српски колонистички семејства од селото.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Општина Новаци}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Новаци]] [[Категорија:Гермијан| ]] e78sq4hp4fsigrbttbvw61v5656b1n9 0 11441 5583527 5469777 2026-06-28T05:50:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583527 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Градешница | слика = Сокак низ Градешница.jpg | големина на слика = 300п | опис = Сокак во селото | општина = {{општинскигрб|Општина Новаци}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Мариово]] | население = 35 | година = 2002 | поштенски број = 7000 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 800 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=5 | lat_sec=6 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=45 | lon_sec=47 | слава = | мрежно место = | карта = Градешница во Општина Новаци.svg }} '''Градешница''' — едно од најпознатите села во областа [[Мариово]], во составот на [[Општина Новаци]], во околината на градот [[Битола]]. Познато е како родно место на ликот [[Итар Пејо]] од народните приказни. == Потекло и значење на името == Името на селото доаѓа од апелативот [[град]] (градец, утврдена населба). Се смета дека поимот Градешница означувал големо населено место, а порано во однос на другите мариовски села било најнапредно со што и личело на град. Во времето на феузализмот, градец означувало „тврдина“.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=123|title=Мој Роден Крај|last=|first=|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2021-11-07|archive-date=2021-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005154505/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=123|url-status=dead}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Градешница (Мариово) 02.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Селото се наоѓа во битолскиот дел на областа [[Мариово]], во крајниот источен дел на територијата на [[Општина Новаци]], чиј атар на една страна се допира со подрачјето на [[Општина Прилеп]], а на друга страна со државната гранична линија со [[Грција]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=10 ноември 2021|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=84}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 800 метри. Селото е едно од најизолираните места во државата, па така од централното место [[Битола]] е оддалечено дури 55 километри,<ref name="енциклопедија" /> додека од општинското средиште [[Новаци]] е оддалечено 44 километри.<ref name=":1" /> Селото е поврзано со градот Битола преку [[Регионален пат 2338|регионалниот пат 2338]]. [[Градешка Река]], која поминува низ самото село, се смета за значајно геонаследство од сферата на хидрологијата.<ref name="Геодив">{{ГеодивГеонас|глава=Акциски мерки за заштита на природата од областа на хидрологија|страница=260}}</ref> Реката извира на планината [[Ниџе]].<ref name="ReferenceA">Александар Матески, „Градешница и Будимирци“, ''Економија и бизнис'', година 18, број 220, октомври 2016, стр. 106-107.</ref> == Историја == [[Податотека:Gradeshnitsa Mariovo.jpg|мини|300п|десно|Градешница во почетокот на XX век]] Една легенда говори дека селото било создадено со доселување на мештаните од [[Пешта (Старавина)|Пешта]], која се наоѓа на еден рид во непосредна близина на селото. На ридот на височина од 1.100 метри има остатоци од градби од римско време. Друга легенда говори дека жителите на некогашното село Лешче се стопиле со жителите на селото Градешница.<ref name=":1" /> Освен овие легенди, нема податоци за тоа кога настанало селото, но според археолошките наоди може да се утврди дека на местото на денешното село постоел континуитет на живеење дури од праисторијата. Доказ за ова е керамиката украсена со спирали вградена во [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Градешница|црквата „Св. Ѓорѓи“]], во горниот дел на селото.<ref name=":1" /> Римската тврдина [[Пешта (Старавина)|Пешта]], која се наоѓа помеѓу селата Градешница и [[Старавина]], имала доминантна стратешка позиција во областа и привлекла да се изградат резиденцијални вили во селото. Вилите биле сместени во месноста Темнички Вир, а според Бранислав Ристевски од [[Институт за старословенска култура|Институтот за старословенска култура]] во [[Прилеп]] тие постоеле во периодот од средината на {{римски|2}} до крајот на {{римски|3}} век. Денес, на тоа место се наоѓаат црквите „Св. Ѓорѓи“, [[Црква „Св. Антониј“ - Градешница|„Св. Андонија“]] и [[Црква „Вознесение Христово“ - Градешница|„Св. Спас“]].<ref name=":1" /> Селото било едно од главните места на која започнала [[Мариовско-прилепска буна (1564-1565)|Мариовско-прилепската буна]] во 1564 година, поддржана од попот Димитри.<ref>{{наведена книга|author=Стојановски, Александар|title=Македонија под турската власт: статии и други прилози|url=http://books.google.com/books?id=GtotAQAAIAAJ|year=2006|publisher=Институт за национална историја|quote=11 декември 1565 година, поименично се спомнуваат главните протагонисти на народното бунтување во Мариово. Тоа биле: Димитри Стале од с. Сатока, поп Димитри од с. Градешница, Матјо Никола од с. Бешиште, Стојан Пејо ...}}</ref> Буната од Мариово се проширила во повеќе [[прилепско|прилепски села]]. Вкупно 4 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот е мошне голем и зафаќа простор од 83,8&nbsp;км². На него преовладуваат шумите на површина од 4.755,4 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 2.046,5 хектари, а на обработливото земјиште отпаѓаат 1.471,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Градешница била многу развиена населба со застапеност на занаети.<ref name=":1" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1013 |1953|1085 |1961|1019 |1971|770 |1981|687 |1991|157 |1994|115 |2002|89 |2021|35 }} Демографски статистики за селото Градешница во османлискиот период:<ref name="Итар Пејо">{{нмс|url=http://www.itarpejo.org/nature/villages/846-mariovo-gradesnica-itar-pejo|title=Градешница (Gradesnica) Мариово - родното село на Итар Пејо|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302233836/http://www.itarpejo.org/nature/villages/846-mariovo-gradesnica-itar-pejo|archive-date=2014-03-02|dead-url=|accessdate=|access-date=2 март 2014|website=Итар Пејо|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" !Османлиски дефтери !Домаќинства !Неженети !Вдовици !Годишен приход |- |Дефтер бр. 4 од 1476/77 г. |100 |9 |11 |12092 |- |Дефтер бр. 16 од 1481/82 г. |109 | | | |- |Дефтер бр. 73 од 1519 г. |147 |10 |10 |8414 |- |Дефтер бр. 149 од 1528/29 г. |141 |20 |6 |7848 |- |Дефтер бр. 232 од 1544/45 г. |33 |7 | |4070 |} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Градешница живееле 1.170 жители, од кои 1.080 [[Македонци]], 80 [[Власи]] и 10 [[Роми]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_37.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 247.]</ref> Според секретарот на Бугарската егзархија [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Градешница имало 1.200 [[Македонци]], патријарашисти.<ref name=":3">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 148-149.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Градешница се води како чисто македонско село во Прилепската каза на Битолскиот санџак со 159 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|23}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 800 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Од Градешница се иселил голем број од населението, така што, тоа преминало од големо во мало село. Во 1961 година селото броело 1.019 жители, додека во 1994 година бројот се намалил дури на 115 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Градешница живееле 89 жители, од кои 88 [[Македонци]] и 1 [[Македонски Турци|Турчин]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=10 ноември 2021}}</ref> Во 2008 година, според неофицијални податоци, селото имало само 38 жители.<ref name=":1" /> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 35 жители, од кои 31 [[Македонци|Македонец]] и 4 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Градешница како едно од најбогатите (во секаква смисла) македонски села, е типичен пример за уништувањето на македонските [[село|села]] во втората половина на XX век. Од етнички аспект отсекогаш Градешница била населена исклучиво со [[Македонци]] (немало колонизирани српски семејства по 1913 година). Како и цело [[Мариово]], Градешница била позната по извонредно високиот наталитет, па дури до педесеттите години на XX век биле забележани неколку куќи со по дури 20 деца. {{Пописи|1.170|1.200|1.013|1.085|1.019|770|687|157|115|89|35}} <!--=== Родови === === Иселеништво===--> == Општествени установи == [[Податотека:Поранешно училиште во Градешница.jpg|мини|300п|десно|Поранешното основно училиште]] * Поранешно основно училиште == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Градешница било село во Мариовската нахија, во [[Прилепска каза|Прилепската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Новаци]], која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996 до 2004 година, селото било дел од некогашната [[Општина Старавина]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото било сместено во големата општина Битола. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото влегувало во рамките на тогашната општина Мариово. Во периодот 1950-1955, селото било дел на тогашната Општина Старавина, во која покрај селото Градешница, се наоѓале и селата Будимирци, Груништа, Зовиќ и Старавина. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0176 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на објект на општината.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=12 ноември 2021|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 55 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|title=Локални избори 2021|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202105827/https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|archive-date=2021-12-02|dead-url=|accessdate=12 ноември 2021|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|27}}</ref> * [[Кале (Градешница)|Кале]] — населба од хеленистичко, римско и доцноантичко време; * [[Маркоица (Градешница)|Маркоица]] - некропола од римско време; и * [[Вакафско Место (Градешница)|Вакафско Место]] - некрополола од хеленистичко време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Градешница|Црква „Св. Никола“]] — главна селска црква; * [[Црква „Св. Димитриј“ - Градешница|Црква „Св. Димитриј“]] — гробишна црква, се наоѓа на влезот од селото. Се смета дека е од XVI век; * [[Црква „Св. Илија“ - Градешница|Црква „Св. Илија“]] — манастирска црква во месноста Брен; * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Градешница|Црква „Св. Атанасиј“]] — селска црква; * [[Црква „Вознесение Христово“ - Градешница|Црква „Вознесение Христово“]] — мала црква во близина на селото; * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Градешница|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — мала црква во селото; и * [[Црква „Св. Антониј“ - Градешница|Црква „Св. Антониј“]] — мала црква во селото. Најголема е црквата „Св. Никола“, пред чиј влез се наоѓа убава чешма. Црквата била урната за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], а била обновена во [[1923]] година. За тоа сведочи таблата поставена на левата страна на црквата на која пишува дека била обновена за време на владеењето на кралот [[Александар Караѓорѓевиќ]]. ;Манастири * [[Бренски манастир]] — понов манастир во близина на селото ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=25}}</ref> * [[Градешка Река]] — река низ селото ;Споменици * Статуа на коњ * Спомен-чешма за загинатите мештани во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] <gallery mode="packed" heights="160px"> Податотека:Црква „Св. Никола“ - Градешница.jpg|Црква „Св. Никола“ Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Градешница.jpg|Црква „Св. Димитриј“ Податотека:Бренски манастир.jpg|Црква „Св. Илија“ Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ - Градешница 9.jpg|Црква „Св. Атанасиј“ Податотека:Црква „Вознесение Хрисово“ - Градешница 2.jpg|Црква „Вознесение Христово“ Податотека:Црква „Св. Антониј“ - Градешница.jpg|Црква „Св. Антониј“ Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Градешница 6.jpg|Црква „Св. Ѓорѓи“ Податотека:Градешка Река.jpg|Градешка Река низ Градешница Податотека:Статуа на коњ во Градешница 2.jpg|Статуата на коњ Податотека:Чешма во Градешница.jpg|Спомен-чешмата </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Градешница * [[Итар Пејо]] — познат лик од македонските народни приказни препознатлив по својата итрина и мудрост == Редовни настани == * [[Mariovo Off-Road Experience]] — почнувајќи од 2012 година во последниот викенд на крајот од месец мај, селото било посетувано од големата велосипедска рута во рамки на големиот фестивал на отворено Мариово Off-Road Experience, кој започнувал и завршувал во селото [[Манастир (село)|Манастир]]. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Куќи во Градешница 2.jpg|Куќи во селото Податотека:Поглед на Градешница.jpg|Поглед на селото Податотека:Куќи во Градешница.jpg|Куќи во селото Податотека:Поглед на Градешница 2.jpg|Поглед на селото Податотека:Спомен-плоча во Градешница.jpg|Спомен-плочата на чешмата Податотека:Поглед на Градешница 4.jpg|Поглед на селото Податотека:Сретсело на Градешница.jpg|Сретселото Податотека:Поглед на Градешница 3.jpg|Поглед на селото Податотека:Статуа на коњ во Градешница.jpg|Статуата на коњ </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Мариово]] * [[Општина Новаци]] * [[Битола]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gradešnica}} {{Општина Новаци}} {{Мариово}} [[Категорија:Градешница| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Новаци]] jcvr7hhycl3gaenw4krjm8bavh61fk5 0 11779 5583487 5549062 2026-06-28T03:33:33Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583487 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Голем Папрадник | слика = Поглед на Голем Папрадник.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Голем Папрадник | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 443 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 700 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=28 | lat_sec=36 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=32 | lon_sec=39 | слава = | мрежно место = | карта = Голем Папрадник во Општина Центар Жупа.svg }} '''Голем Папрадник''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. Селото главно е населено со [[Македонци муслимани]],<ref name="МакЕнц">{{МакЕнц|1497|Торбеши|II}}</ref> но поради политичко-религиски причини дел од нив се изјасниле како Турци. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во западниот дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]], сместено во областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=71}}</ref> Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 700 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 10 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се исклучува од [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. == Историја == Подрачјето на Голем Папрадник е населено уште од [[Доцна антика|доцноантичкиот]] период, за што сведочат повеќе наоѓалишта во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|119}}</ref> Вкупно 9 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото е мошне мал и зафаќа простор од 3,7&nbsp;км², при што преовладува обработливото земјиште со површина од 144,9 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 104,2 хектари, а на пасиштата само 9,6 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во селото има фабрички погон, работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|634 |1953|715 |1961|897 |1971|1012 |1981|1217 |1991|1063 |1994|962 |2002|840 |2021|443 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 23 домаќинства со 35 жители муслимани (Македонци) и 22 христијани (Македонци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] ([[Македонија. Етнографија и статистика|„Македонија, етнографија и статистика“]]) од 1900 година, селото Голем Папрадник имало 460 жители, сите [[Македонци муслимани]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_41.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 261.]</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 450 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Голем Папрадник е големо село, етнички мешано, и со пораст на бројот на населението. Така, во 1961 година селото броело 897 жители, од кои 527 биле Турци, 328 Албанци и 41 Македонец, додека во 1994 година биле попишани 962 жители, од кои 736 биле Турци, 203 Македонци и 11 Албанци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Голем Папрадник броело 840 жители, од кои 30 [[Македонци]], 799 [[Македонски Турци|Турци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]] и 10 останати.<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Целосното муслиманското население на селото се [[Македонци муслимани]], но поради политичко-религиски причини се пишале како Турци. Во тој однос, треба да се напомене дека селото е населено исклучиво со [[Македонци]], бидејќи жителите попишани како Турци се всушност [[Македонци муслимани]] како и сите останати жители на селото. Доказ за тоа е наглата промена во изјаснувањето на жителите како [[Македонци]] и Турци. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 443 жители, од кои 22 [[Македонци]], 11 [[Македонски Албанци|Албанци]], 329 [[Македонски Турци|Турци]], 1 [[Македонски Бошњаци|Бошњак]], 1 останат и 79 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|460|—|634{{efn|Податоците за населеното место [[Власиќи]], согласно важечката територијална организација, во пописите од 1948, 1953 и 1961 година се вклучени во податоците за населеното место Голем Папрадник.|name="Пописи"}}|715{{efn|name="Пописи"}}|897{{efn|name="Пописи"}}|1.012|1.217|1.063|962|840|443}} === Родови === Голем Папрадник е [[Торбеши|торбешко]] (македонско-муслиманско село).<ref name=":1">{{Наведена книга|title=|others=Русиќ, Бранислав (1957). Жупа Дебарска. Скопје: Филозофски факултет.}}</ref> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото: * '''Македонски родови:''' **'''Муслимански родови:''' ***'''Староседелци:''' ''Емровци'' (2 к.), ''Метовци'' (2 к.), ''Грушовци'' (4 к.), ''Данчевци'' (2 к.), ''Зенговци'' (5 к.), ''Палеушовци'' (3 к.), ''Лимановци'' или ''Селовци'' (1 к.), нивниот род бил пред изумирање, но го продолжил Село од [[Новак]], кој бил од турско потекло. во овој род се зборува сега македонски, ''Исовци'' (3 к.), ''Чичовци'' (5 к.), ''Имеровци'' (4 к.), ''Дуровци'' (3 к.), ''Деаровци'' (5 к.), ''Пирденовци'' (4 к.), ''Аџовци'' (8 к.), ''Зунчевци'' (4 к.), ''Кадријовци'' (6 к.), ''Змејовци'' со ''Алијовци'', ''Тафовци'', ''Селовци'' и ''Ѓоркутовци'' (21 к.). ***'''Доселеници:''' ''Гутковци'' (18 к.), потекнуваат од предок доселен од селото [[Коџаџик]] во 1818 година, сега во овој род се говори македонски; ''Баулевци'' (7 к.) доселени во 1829 година од селото Коџаџик, и во овој род сега се говори македонски; ''Маловци'' (3 к.), доселени се околу 1830 година од некое село во [[Тиквеш|Тиквешкиот регион]] и ''Рафмановци'' (3 к.), доселени се во 1900 година од селото [[Кочишта|Кочиште]]. === Иселеништво === До 1954 година од селото има иселеници во [[Турција]] (5 семејства) и тоа во [[Бурса]], [[Бергам]]а, [[Бадемлија]] крај [[Бергама]], а некои и во [[Дебар]], потоа во градот [[Урошевац]] во [[Република Косово|Косово]] и во селото [[Зелениково]].<ref name=":1" /> == Општествени установи == [[Податотека:Сретсело на Голем Папрадник.jpg|мини|300п|десно|Сретселото]] * Пошта * Амбуланта * Месна заедница == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Голем Папрадник било село во [[Дебарска каза|Дебарската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Баланци, во која влегувале селата Бајрамовци, Баланци, Броштица, Голем Папрадник, Горенци, Житинени, Мал Папрадник и Пареши. Во периодот 1950-1952 година селото исто така било дел од некогашната општина Баланци. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 0562 и 0562/1 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на месната заедница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.282 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 1.315 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-731|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121151858/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-731|archive-date=2023-01-21|dead-url=|accessdate=23 јануари 2023|title=архивски примерок|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Вапавска Краста (Голем Папрадник)|Вапавска Краста]] — доцноантичка населба; * [[Вапчица (Голем Папрадник)|Вапчица]] — средновековна некропола; * [[Св. Петка (Голем Папрадник)|Св. Петка]] — средновековна црква; и * [[Црквичка (Голем Папрадник)|Црквичка]] — средновековна црква и некропола. ;Џамии<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Џамија (Голем Папрадник)|Џамија]] — главна селска џамија ;Споменици * Споменик за загинати борци во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] ;Реки<ref name="Реки во Македонија">{{РекиМак|страница=15}}</ref> * [[Броштица (река)|Папрадничка Река]] — река низ селото <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Џамија во Голем Папрадник 6.jpg|Селската џамија Податотека:Споменик во Голем Папрадник.jpg|Споменик за НОБ Податотека:Папрадничка Река 2.jpg|Папрадничка Река </gallery> <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Голем Папрадник == Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Сокак низ Голем Папрадник.jpg|Сокак низ селото Податотека:Поглед на Голем Папрадник 2.jpg|Воздушен поглед Податотека:Улица низ Голем Папрадник.jpg|Улица во селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{notelist}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Golem Papradnik}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Голем Папрадник| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] k420yq1wtzizwrztrc4chz9jtnsraay 0 11780 5583517 5227989 2026-06-28T05:08:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583517 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Горно Мелничани | слика = Поглед на Горно Мелничани.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Горно Мелничани | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Рекански Регион|Мала Река]]/[[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 0 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 940 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=31 | lat_sec=8 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=35 | lon_sec=17 | слава = | мрежно место = | карта = Горно Мелничани во Општина Центар Жупа.svg }} '''Горно Мелничани''' — раселено село во [[Општина Центар Жупа]], на граница на областите [[Рекански Регион|Мала Река]] и [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. Поради ваквата местоположба, врз основа на одликите на населението, кое е од мијачко потекло, [[Томо Смилјаниќ - Брадина]] селото го смета за дел од Мијачијата (или Мала Река), а врз основа на географските одлики географот [[Митко Панов]] смета дека тоа припаѓа на областа Жупа во Дебарско. == Потекло и значење на името == Своето име селото го добило според повремената река ''Мел(е)ница'', која тече крај селото, а чие име доаѓа од [[Старословенски јазик|старословенскиот]] збор за воденица. Името на селото настанало според занимањето на првобитните жители (''мелничани''), а за разликување од пониското истоимено село било наречено Горно Мелничани.<ref name="книга" /> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Горно Мелничани 2.jpg|мини|300п|лево|Воздушен поглед на селото]] Селото се наоѓа во североисточниот дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]], сместено во областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=79}}</ref> Селото е планинско, сместено на надморска височина од 940 метри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален земјен пат, кој се исклучува од [[Регионален пат 1202|регионалниот пат 1202]] пред [[Мелнички мост|Мелничкиот мост]]. Пристапот до селото, порано, бил многу тежок. Се одело преку [[Долно Мелничани]], каде патот поминувал вертикално по падината „Кошево“ и „Ленишча“.<ref name="книга" /> Кон крајот на {{римски|20}} век бил пробиен денешниот земјен пат до селото. Горно Мелничани се наоѓа на повисоката терасеста површина во однос на [[Долно Мелничани]]. Просторот над селото се вика „Планина“, а шумата е „Под Село“ и „Над Село“. Порано овде биле и обработливи површини: ниви и лозја. На местото „Осој“ е заедничкиот синор со [[Долно Мелничани]].<ref name="книга">{{Наведена книга|url= https://www.worldcat.org/title/mijaci-gorna-reka-i-mavrovsko-polje/oclc/28398861|title=Mijaci, Gorna Reka i Mavrovsko Polje|last=Смиљаниќ|last2=Тома|date=1925|publisher=Српска кралска академија|location=Белград|oclc=28398861}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Кошево Ленишче, Старо Лојзе, Шулковица, Чанакица, Браненица, Грагор, Рупије, Црвени Прелики, Комаришче и Драга. Имињата на шумите се следниве: Стол, Греда, Волачица, Плоча, Маврица, Змијинец, Влашко Ограѓе, Големо Мочило, Менка и Лиска.<ref name="книга" /> Над селото е планината [[Стогово]] со огранокот Маруша, од кој се спуштаат два потока Мелница и Леденица. Драга исто е поток кој се спушта од Маруша и е река од камења. Помали рекички се: Буче, Трескин Дол (со име на крастата што се наоѓа во овој дел), Девојкин Камен и Рупина. Во селото има повеќе чешми и тоа: Гумнишче, Бука, Млака, Маврица, Тодоромашница, Расадишче, Винишче, Горни Равен, Кочишча и други.<ref name="книга" /> Селото се дели на два краја (маала) разделени 300 до 400 метри.<ref name="книга" /><ref name=":0">{{Наведена книга|title=Рајчица и Рајчка парохија крајот на XIX и првата половина на XX век|last=Петко и Методија Јовчевски|first=|publisher=ДООЕЛ Графобимс Струга|year=2000|isbn=|location=Дебар|pages=113-117}}</ref> == Историја == Запишано е дека ова село е постаро од соседното село [[Долно Мелничани]].<ref name="книга" /> Според турските пописни дефтери, Горно Мелничани е христијанско село источно од [[Дебар]], во нахијата [[Рекански регион|Река]]. Во 1467 година имало 9 семејства; во 1536-39 година имало 16 семејства, 2 неженети и 1 вдовица; додека во 1583 година имало 33 семејства и 8 неженети.<ref>{{Наведена книга|title=Населби и население во Македонија - XV и XVI век|last=Александар Стојановски, Драги Ѓоргиев|first=|publisher=Институт за национална историја, Државен архив на РМ|year=2001|isbn=|location=Скопје|pages=139}}</ref> [[Томо Смилјаниќ - Брадина|Тома Смиљаниќ]] во својата книга „Мијаци, Горна Река и Мавровско Поле“ за Горно Мелничани како дел од регионот [[Голема Река]] (во кој се и селата [[Долно Мелничани]] и [[Долно Косоврасти]]) пишува дека во 1920 година во селото имало 44 куќи со 44 мажи и 82 жени, вкупно 190.<ref name="книга" /> Иако селото е одамна раселено, најголем дел од селаните што живееле во селото сега имаат своја куќа и свое земјиште и тој број изнесува 32 семејства, чии членови повремено доаѓаат во селото. Вкупно 4 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 5,7&nbsp;км².<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|179 |1953|190 |1961|126 |1971|18 |1981|0 |1991|0 |1994|0 |2002|0 |2021|0 }} Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 30 домаќинства со 96 жители, сите христијани (Македонци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Горно Мелничани живееле 275 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 261.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Горно Мелничани имало 320 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 184-185.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Горно Мелничане'' се води како чисто македонско село во Реканската каза на Дебарскиот санџак со 40 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|48}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 200 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е наполно раселено по 1971 година, кога што броело 18 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, селото немало жители.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=3 февруари 2023}}</ref> Истото било потврдено и на последниот попис од 2021 година. {{Пописи|275|320|179|190|126|18|0|0|0|0|0}} === Родови === Според записите на [[Томо Смилјаниќ - Брадина]] од 1912 година, во селото Горно Мелничани живееле следниве родови: ''Бисовци'' (15 к.), кои слават Свети Ѓорѓија; ''Влкановци'' (12 к.), најстар род во селото, слават Петковден и ''Стојановци'' (13 к.), слават Свети Никола.<ref name="книга" /> Семејства кои живееле во Горно Мелничани во 1926 година сè до нивното иселување: Велковски, Таневски, Макревски, Кузмановски, Цветковски, Стаматовски, Неделковски, Даниловски, Крстевски, Стојановски, Милошевски, Чоловиќ, Веловски, Мојсовски, Фидановски, Јаковлевски, Маневски, Савевски, Србиновски, Петревски, Штерјовски, Секуловски, Серафимовски, Божиновски, Симоновски, Костовски, Јаковлевски, Николовски, Арсовски, Јовановски и други.<ref name=":0" /> === Иселеништво === Брадина забележал во 1912 година дека од селото има доста иселеници во [[Лазарополе]], [[Крушево]], [[Смилево]] и на [[Бабуна (појаснување)|Бабуна]].<ref name="книга" /> Карактеристично за селото Горно Мелничани е дека сите иселени не се обиделе да го продадат имотот. Од 45 семејства, 17 се иселиле во [[Скопје]] и уште 20 други членови на семејствата создале свои семејства и живеат во [[Скопје]]. Во [[Белград]] се иселиле 7 семејства и уште 7 нивни членови таму создале семејства; во [[Дебар]] се иселиле 9 семејства; во Бугарија 7 и во [[Струга]], [[Кавадарци]], [[Тетово]], [[Чачак]] и [[Загреб]] се иселило по едно семејство. Од вкупниот број семејства само 7 изумреле во селото. <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Горно Мелничани било село во [[Реканска каза|Реканската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Косоврасти, во која влегувале селата Горно Косоврасти, Горно Мелничани, Долно Косоврасти, Долно Мелничани, Могорче, Осој и Скудриње. Во периодот 1950-1952 година селото било дел на некогашната Општина Долно Косоврасти, во која влегувале селата Горно Косоврасти, Долно Косоврасти, Горно Мелничани, Долно Мелничани, Могорче и Осој. === Избирачко место === [[Податотека:Црква „Св. Кузман и Дамјан“ - Горно Мелничани 9.jpg|мини|300п|десно|Поглед на главната селска црква „Св. Кузман и Дамјан“]] Селото е опфатено во избирачкото место бр. 0559 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште во селото [[Горенци (Дебарско)|Горенци]]. Во ова избирачко место се опфатени и селата Горенци, [[Долно Мелничани]] и [[Пареши]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 296 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 318 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-731|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121151858/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-731|archive-date=2023-01-21|dead-url=|accessdate=24 јануари 2023|title=архивски примерок|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Кузман и Дамјан“ - Горно Мелничани|Црква „Св. Кузман и Дамјан“]] — главна селска црква, потекнува од XIX век. ;Споменици * Споменик во чест на загинатите борци од [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Горно Мелничани == Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="140px"> Податотека:Куќа во Горно Мелничани.jpg|Традиционална куќа во селото Податотека:Поглед од Горно Мелничани на Дебарско Езеро.jpg|Поглед од над главната селска црква кон [[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]] Податотека:Споменик на НОБ во Горно Мелничани 2.jpg|Спомен-плочата на споменикот Податотека:Споменик на НОБ во Горно Мелничани.jpg|Споменик на НОБ во селото Податотека:Чешма Бука.jpg|Чешма Бука Податотека:Чешма во Горно Мелничани.jpg|Чешма Гумнишча </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Рекански Регион|Река]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gorno Melničani}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Горно Мелничани| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] [[Категорија:Раселени села во Македонија]] g9plyht7fnc1yyvlw0z117m0bgjo2xx 0 11862 5583308 5510188 2026-06-27T12:16:44Z Forbidden History 89259 /* Личности */ 5583308 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Бајловце | слика = | големина на слика = 300п | опис = | регион = {{грб|Североисточен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Старо Нагоричане}} | област = [[Козјачија]] | население = 61 | година = 2002 | поштенски број = 1302 | повикувачки број = 031 | надморска височина = 628 | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=13 | lat_sec=49 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=57 | lon_sec=43 | слава = | мрежно место = | карта = Бајловце во Општина Старо Нагоричане.svg }} '''Бајловце''' — село во [[Општина Старо Нагоричане]], во областа [[Козјачија]], во околината на градот [[Куманово]]. == Географија и местоположба == Населбата се наоѓа во североисточниот дел на територијата на [[Општина Старо Нагоричане|Општината Старо Нагоричане]], во ридско-планинската област [[Козјачија]]. Населбата е ридска и лежи на надморска височина од 600 до 760 метри. Од градот [[Куманово]] селото е оддалечено 32 км. == Историја == == Стопанство == Атарот е голем и зафаќа простор од 23 км². На него преовладуваат пасиштата на површината од 1380,4 ха, потоа обработливото земјиште на кое отпаѓаат 634,6 ха, и шумите на 39,2 ха. Селото има полјоделско-сточарска функција.<ref>{{Наведена книга|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|last=Панов|first=Митко|publisher=Патрија|year=1998|location=Скопје|pages=16-17}}</ref> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|792 |1953|776 |1961|707 |1971|536 |1981|328 |1991|182 |1994|153 |2002|129 |2021|61 }} Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 900 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, во селото Бајловце имало 129 жители, од кои 126 [[Македонци]], 2 [[Срби]] и 1 останат.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=18 март 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 61 жител, од кои 57 [[Македонци]] и 4 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|910|880|792|776|707|536|328|182|153|129|61}} === Родови === Бајловце е македонско село. Според истражувањата од 1971 година родови во селото се: * '''Доселени со познато потекло:''' ''Височани (19 к.), Тресоглавци (9 к.), Рудињци (8 к.) и Герасинци (6 к.)'' сите потекнуваат од ист предок, според преданието доселени се од околината на [[Крагуевац]], [[Србија]]. * '''Доселеници со непознато потекло:''' ''Павлевци (15 к.), Крстинци (6 к.), Долнобозовчани (13 к.), Горнобозовчани (8 к.), Таверци (8 к.), Грмаѓани (7 к.), Белчинци (4 к.), Грујинци/Грујовци (4 к.) и Ремењарци (4 к.).''<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Кумановска област|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=|year=1974|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> <!--== Општествени установи == == Самоуправа и политика ==--> == Личности == '''Личности родени во Бајловце:''' * [[Драгинка Величковска|Драгинка Илиева Величковска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Крстана Димитриевска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Гајта Димовска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Росанда Зафироска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Винка Јовановска|Винка Станишковска Јовановска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Божана Кипријановска]] (р.1890-) — учесник во НОВ на Македонија == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="Коцо">{{наведена книга|last= Коцо|first=Димче|title=Археолошка карта на Република Македонија|publisher=Македонска академиjа на науките и уметностите|location=Скопје|date=1996|page=205|volume=II|isbn=9989649286}}</ref> *[[Блатец (Бајловце)|Блатец]] — [[Македонија во средниот век|средновековна]] [[населба]] и [[некропола]] *[[Високо (Бајловце)|Високо]] — [[градиште]] од средниот век *[[Далјан Бозовиќ (Бајловце)|Далјан Бозовиќ]] — средновековна некропола *[[Рамњанска Драка (Бајловце)|Рамњанска Драка]] — средновековна населба <!--== Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==-->Во селото постои мошне стара црква „Св. Димитрие“, но не е познато кога е изградена. == Иселеништво == Бајловце нема многу добри услови за живот, и затоа од него се иселувало населението. Машкото население најпрво одело на печалба во [[Скопје]] и [[Куманово]], а потоа го повлекувало и семејството со себе. Па така од Бајловце има огромен број на иселено население во [[Скопје]] (200 семејства) и во [[Куманово]] (100 семејства). Има и други постари иселеници во некои кумановски и скопски села. ''Орманци'' иселени се во селото [[Пелинце]]. ''Тодоровци'' иселени се во селото [[Карловце]]. ''Пирајци'' иселени се во селото [[Пузајка]]. ''Трајановци'' иселени се во селото [[Дељадровци]].<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Општина Старо Нагоричане}} [[Категорија:Бајловце| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кумановски села]] [[Категорија:Села во Општина Старо Нагоричане]] 7m05sc1wuyewqoln3qyzh30wkzdq7qr 0 11897 5583310 5528114 2026-06-27T12:19:22Z Forbidden History 89259 /* Личности */ 5583310 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Челопек}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Челопек | слика = Викиекспедиција Козјачија 073 (cropped).jpg | големина на слика = 300п | опис = Панорамски поглед на селото Челопек | регион = {{грб|Североисточен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Старо Нагоричане}} | област = [[Козјачија]] | население = 165 | година = 2002 | поштенски број = 1303 | повикувачки број = 031 | надморска височина = 398 | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=13 | lat_sec=37 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=49 | lon_sec=35 | слава = [[Духовден]] | мрежно место = | карта = Челопек во Општина Старо Нагоричане.svg }} '''Челопек''' — село во [[Општина Старо Нагоричане]], во областа [[Козјачија]], во околината на градот [[Куманово]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Викиекспедиција Козјачија 151.jpg|300п|лево|мини|Поглед на едно од маалата]] Населбата се наоѓа во областа [[Козјачија]], во западниот дел на територијата на [[Општина Старо Нагоричане]]. Селото е ридско, на надморска височина од 450 метри.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=3 мај 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=317}}</ref> Од градот [[Куманово]] селото е оддалечено 18 километри.<ref name="енциклопедија" /> Куќите на ова село се наоѓаат десно од долината на [[Пчиња]]. Околни села се: [[Старо Нагоричане]], [[Алгуња]] и [[Никуљане]].<ref name="Јован Трифуноски">{{наведена книга|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|title=Кумановска област|accessdate=9 мај 2017|year=1974|location=Скопје}}</ref> Атарот зафаќа површина од 15,6&nbsp;км². На него обработливото земјиште зафаќа површина од 754 [[хектар]]и, а на пасиштата отпаѓаат 620 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Челопек е село од разбиен тип. Најголеми маала се Вишинско и Горно Маало. Во најголем дел, во маалата живеат роднински поврзани домаќинства.<ref name="Јован Трифуноски" /> == Историја == Во селото постојат многу остатоци од минатото. Местото е населено уште од [[праисторија]]та, за што сведочи наоѓалиштето [[Кула (Челопек)|Кула]] (Челопечка Кула) над селото, каде се остатоци на [[тврдина]] со [[замок]] и [[некропола]] од доцната антика.<ref name="АрхеоКарта" /> Во денешното маало Селиште се наоѓаат остатоци на средновековна црква во рушевини. Долга 14 метри, широка 8, со ѕидови дебели и до 60 сантиметри. Селаните веруваат дека црквата била наречена „Св. Ѓорѓи“.<ref name="Јован Трифуноски" /> Денешното село Челопек е основано од две домаќинства пред околу 170 години. Од нив потекнуваат родовите Јелинци и Ѓоревци. Предците на останатите родови се доселувани после нив, главно од [[Младо Нагоричане]].<ref name="Јован Трифуноски" /> Во {{римски|19}} век, Челопек било [[христијани|христијанско]] село во рамките на Кумановската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. До 1912 година, селото било подложно на напади на Арбанаси.<ref name="Јован Трифуноски" /> По завршувањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], во селото била изградена костурница за загинатите српски четници (околу 30 души) во периодот од 1909 до 1912 година. Костурницата е сместена во близина на срушената црква.<ref name="Јован Трифуноски" /> == Стопанство == Во основа, селото има полјоделско-сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Жителите на селото се занимаваат со сточарство и садење жито.<ref name="Јован Трифуноски" /> == Население == [[Податотека:Викиекспедиција Козјачија 073.jpg|300п|десно|мини|Поглед на селото Челопек (во позадина), во предниот дел се гледа селото [[Пузајка]], од регионалниот пат кон селото [[Кокино]]]] {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|809 |1953|810 |1961|768 |1971|555 |1981|461 |1991|319 |1994|252 |2002|283 |2021|165 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Челопек имало 525 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 216.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Челопек имало 600 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 128-129.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 350 [[Македонци]] и 50 други.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Челопек во 1961 година имало 768 жители, од кои 751 биле [[Македонци]], а 17 жители [[Срби]], додека во 1994 година бројот се намалил на 252 жители, од кои 226 биле Македонци и 25 жители Срби.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Челопек имало 283 жители, од кои 277 [[Македонци]] и 6 [[Срби]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=26 март 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 165 жители, од кои 141 [[Македонци|Македонец]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]], 8 [[Македонски Срби|Срби]] и 15 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|525|600|809|810|768|555|461|319|252|283|165}} === Родови === Најстари родови и основачи на селото се: Јелинци (27 к.) и Ѓорѓевци (10 к.), слават Митровден.<ref name="Јован Трифуноски" /> Останати родови се: Вишинци (35 к.), слават Свети Никола, доселени од [[Младо Нагоричане]]; Албанци (4 к.) и Таратунци (2 к.), слават Свети Никола, гранка на Вишинци; Пашинци (12 к.), слават Свети Ѓорѓи; Дошљаци (14 к.), слават Свети Архангел, доселени од негде; Љатинци (5 к.), слават Митровден, доселени од негде; Балабанци (3 к.), слават Петковден, доселени од [[Нерав]]; Марцанци (3 к.), слават Свети Архангел; Рајинци (2 к.), слават Свети Никола.<ref name="Јован Трифуноски" /> == Општествени установи == [[Податотека:Викиекспедиција Козјачија 163.jpg|300п|десно|мини|Поранешна разрушена градба во селото]] * Основно училиште == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Старо Нагоричане]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Старо Нагоричане. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Челопек, во која влегувале селата Алгуња, Гулиновац и Челопек. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Старо Нагоричане, во која покрај селото Челопек се наоѓале и селата Алгуња, Никуљане, Старо Нагоричане и Челопек. Во периодот 1955-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Старо Нагоричане. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Куманово. == Личности == '''Личности родени во Челопек:''' * [[Марика Георгиевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Тодора Илиќ]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Крстана Јовчевска]] (1875 — 1955) — учесник во НОВ на Македонија, мајка на првоборецот [[Димче Величковски-Еребица]] * [[Тодорка Кипрова]] (р.1908-) — учесник во НОВ на Македонија == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref name="енциклопедија" /> * [[Црква „Св. Троица“ - Челопек|Црква „Св. Троица“]] — црква од XVI - XVII век, денес во урнатини; прогласена за културно наследство на Македонија<ref name="СЗД">{{СЗД}}</ref> ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|224}}</ref> * [[Добросељане (Челопек)|Добросељане]] — населба од римско време * [[Кула (Челопек)|Кула]] — праисториска населба; кастел со некропола од доцноантичко време * [[Пузалка (Челопек)|Пузалка]] — некропола од римско време * [[Св. Богородица (Челопек)|Св. Богородица]] — некропола од средниот век == Редовни настани == * [[Духовден]] — главна селска слава <!--== Личности == == Култура и спорт ==--> == Иселеништво == Род Челопечани се иселил во кумановското село [[Стрновац]].<ref name="Јован Трифуноски" /> По војната, иселувањата главно биле кон градовите [[Куманово]], [[Скопје]], [[Ниш]] и [[Белград]].<ref name="Јован Трифуноски" /> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Čelopek, Staro Nagoričane}} {{Општина Старо Нагоричане}} [[Категорија:Челопек (Кумановско)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кумановски села]] [[Категорија:Села во Општина Старо Нагоричане]] b82u6405y2d86yxe158fyr9huyt7gqn 0 12048 5583375 5581418 2026-06-27T17:32:16Z Ehrlich91 24281 5583375 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Брчево | име2 = Брчово | слика = Воздушен поглед на Брчево.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Брчево | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 6 | година = 2021 | поштенски број = 6338 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 950 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=17 | lat_sec=52 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=40 | lon_sec=23 | слава = [[Архангел Михаил|Свети Архангел Михаил]] | мрежно место = | карта = Брчево во Општина Струга.svg }} '''Брчево''' (познато и како '''Брчово''') — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Поглед во Брчево.jpg|мини|300п|лево|Сретселото]] Името на селото првпат е забележано во турски документи од {{римски|16}} век (1583 г.). Низ годините се споменува под слични варијанти. Доаѓа од личното име Брче или Брко што пак се поврзува со брк („мустаќ“). Може да е и од '''Брдчево''' што се поврзува со деминутивната форма на брдо („брдце“).<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|78}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа речиси во средишниот дел на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], од десната страна на реката [[Црн Дрим]], а под југозападната падина на планината [[Караорман]]. Се наоѓа во средишниот дел на подрачјето на [[Општина Струга]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=22 јуни 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=47}}</ref> Селото е планинско, сместено на надморска височина од 950 метри, а од градот [[Струга]] е оддалечено 18 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]] кај селото [[Мислодежда]]. Брчево е мало планинско село на самата граница помеѓу Струшко Поле и соседната област [[Малесија]] (слив на [[Збошка Река]]). Околни села се [[Мислодежда]] на исток и [[Богојци]] на југ. Во минатото, водата за пиење доаѓала од извори, бунари и водовод. Постојат два помали извори — Ѓумка Млака и Бреталник.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=211-213|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Укрста, Бегоиште, Џамија, Чума-Падина, Орешлики, Стражник, Селиште, Попов Камен, Слонои, Брановски Кошари, Попоа Нива, Калауз, Зад-Кошари, Балтајца и Ливаѓе.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип. Не се дели на маала, бидејќи е мало. Роднинските куќи се поблизу една со друга и се групирани.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Споменик на НОБ во Брчево.jpg|мини|300п|десно|Споменик на НОБ на сретселото]] Во селото се наоѓа новата [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Брчево|црква „Св. Архангел Михаил“]], која била подигната до старата трошна [[Црква „Св. Варвара“ - Брчево|црквичка „Св. Варвара“]], која била напуштена и во 1969 година била изградена новата црква. Околу двете цркви се наоѓаат селските гробишта. Во новата црква се пренесени иконите од стариот храм, а на една икона е означена 1860 година како дар од родот Маркоски или Мечкароски.<ref name=":0" /> Селото е опкружено со албанските села — Мислодежца и Богојци. Во отоманскиот период, мештаните сметале дека соседните албански села биле повластени. Бидејќи уште оттогаш селата се сметале за непријателски, постарите генерации долго време не комуницирале со овие мештани. Најблиско македонско село е [[Присовјани]] во соседната област Малесија, поради што брачните врски се склопувале во самото село.<ref name=":0" /> Над селото во месноста Џамија најпрвин постоел параклис, а денес манастирската [[Црква „Св. Димитриј“ - Брчево|црква „Св. Димитриј“]].<ref name=":0" /> Во 1967 година во селото бил спроведен водовод од изворот Бретелник.<ref name=":0" /> Во селото постои споменик посветен на загинатите борци во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]]. == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 7,3&nbsp;км². На него преовладуваат шумите на површина од 366,2 [[хектар]]и.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Селото нема значајни природни услови за земјоделство, бидејќи земјиштето е високо и многу сушно, поради што селото уште во минатото еден дел од храната ја купувало.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|299 |1953|316 |1961|355 |1971|308 |1981|140 |1991|54 |1994|33 |2002|9 |2021|6 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Брчево живееле 300 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 172-173.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Брчево се води како чисто македонско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 42 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|30}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Брчево имало 336 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во 1961 година, селото броело 355 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 33 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, селото броело 9 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=22 јуни 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 6 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|300|336|299|316|355|308|140|54|33|9|6}} == Родови == Брчево е македонско село. Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1980 година, родови во селото:<ref name=":0" /> * '''Староседелци:''' ''Стрезовци'' (3 к.), ''Ристевци'' (6 к.), ''Павлевци'' (5 к.), ''Цуцуловци'' (3 к.), ''Крстановци'' (3 к.), ''Балтовци'' (2 к.), ''Брановци'' (1 к.), ''Караџовци'' (1 к.) и ''Вељановци'' (1 к.). * '''Доселеници:''' ''Димовци'' (3 к.), доселени се од [[Дебарско]]; ''Кленковци'' или ''Милошевци'' (1 к.), доселени се од селото [[Клење]], [[Голо Брдо]] (денес во [[Албанија]]) од овој род има иселеници во голем број и ''Марковци'' или ''Мечкаровци'' (3 к.), доселени се од раселеното село [[Глобочица]], го знаат следното родословие: Дончо (жив, 67 години во 1980 г.)-Софран-Коте-Нелко-Марко, основачот на родот кој се доселил, Марко имал четири сина, од кои двајца останале во Глобочица, а со другите дошол во денешното село. Според истражувањата пак на [[Бранислав Русиќ]] од крајот на 1940-тите, родови во селото биле:<ref name=":3">{{Наведена книга|title=Струшко Поле-Брчево|last= Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ АЕ 88/1|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * '''Староседелци:''' ''Стрезовци'' (6 к.), ''Павлевци'' (7 к.) и ''Брановци'' или ''Николовци'' (5 к.). Николовци се викаат поради призетениот предок кој дошол од селото [[Модрич]] во [[Дримкол]]. * '''Со непознато потекло:''' ''Вељановци'' (3 к.) и ''Караџовци'' (2 к.). * '''Доселеници:''' ''Балтовци'' (4 к.), доселени се од раселеното село [[Дедено]] кај [[Глобочица]]; ''Ѓорговци'' (1 к.), и тие се доселени од истото место како и претходниот род; ''Ристовци'' или ''Цуцуловци'' (16 к.), доселени се од Косоврасти кај [[Дебар]], поради крв; ''Крстановци'' (4 к.), доселени се од некое село во [[Гора (област)|Гора]] кај [[Призрен]] во [[Република Косово|Косово]]; ''Милошовци'' или ''Кленковци'' (2 к.), доселени се од селото [[Клење]] во [[Голо Брдо]], [[Албанија]] и ''Мечкаровци'' или ''Марковци'' (4 к.), доселени се од селото [[Глобочица]]. === Иселеништво === Брчево цело време давало иселеници. Има иселеници во градовите [[Струга]], [[Битола]] и [[Белград]]. Селаните кажувале дека Брчево има дадено повеќе иселеници, отколку што има жители во селото. Иселеници има и во некои околни села. Во [[Ложани]] се иселени ''Савевци'' (1 к.). Во [[Мороишта]] се иселени ''Брчевци'' (8 к.), а во [[Мислешево]] исто така ''Брчевци'' (8 к.).<ref name=":0" /> Од родовите поединечно се знае за следните иселеници до крајот на 1940-тите: од Стрезовци иселеници има во [[Белград]] (шест семејства од 1926 година); од Павлевци иселеници има во [[Цапари]] (едно семејство од 1878 година), некое село кај [[Петрич]] (едно семејство од 1888 година), [[Белград]] (едно семејство од 1945 година) и во [[Скопје]] (едно семејство од 1945 година); од Вељановци иселеници има во околината на [[Бачка]] (едно семејство од 1926 година) и во [[Земун]] (едно семејство од 1939 година); од Караџовци иселеници има во: [[Белград]] (три семејства од 1945 година); од Балтовци иселеници има во [[Скопје]] (едно семејство од 1945 година); од Ѓорговци иселеници има во: [[Лерин]] (едно семејство од 1888 година); од Ристовци иселеници има во: [[Осиек]] (две семејства од 1898 година), [[Загреб]] (едно семејство од 1898 година) и во [[Крајова]] (две семејства од 1900 година) и од Мечкаровци иселеници има во: [[Софија]] (едно семејство од 1928 година) и во [[Белград]] (две семејства од 1945 година). == Општествени установи == [[Податотека:Општествен објект во Брчево 2.jpg|мини|300п|десно|Старото училиште]] * Поранешно основно училиште, кое порано било осумгодишно и имало 4 учители и околу 60 ученици (само од селото) == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Брчево било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така се наоѓало во некогашната [[Општина Луково]]. Во периодот од 1957 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга, додека во периодот 1955-1957 било во рамките на некогашната општина Велешта. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Караорман, во која покрај селото Брчево, се наоѓале и селата Богојци, Глобочица, Збажди, Локов, Мислодежда, Поум, Присовјани и ’Ржаново. Во периодот 1950-1952 година, селото Брчево било дел од некогашната општина Мислодежда, во која влегувале селата Богојци, Брчево, Мислодежда и Поум. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1893 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|389}}</ref> * [[Беговиште (Брчево)|Беговиште]] — средновековна населба. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Варвара“ - Брчево|Црква „Св. Варвара“]] — стара главна селска црква; * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Брчево|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — нова главна селска црква; * [[Црква „Св. Димитриј“ - Брчево|Црква „Св. Димитриј“]] — манастирска црква; и * [[Црква „Св. Петка“ - Брчево|Црква „Св. Петка“]] — нова мала селска црква. ;Манастири * [[Брчевски манастир]] — помал манастир над селото. ;Споменици * Споменик на НОБ на сретсело <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Црква „Св. Варвара“ - Брчево.jpg|Стара главна селска црква „Св. Варвара“ Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Брчево 4.jpg|Новата главна селска црква „Св. Архангел Михаил“ Податотека:Црква „Св. Петка“ - Брчево 2.jpg|Малата селска црква „Св. Петка“ Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Брчево.jpg|Манастирската црква „Св. Димитриј“ Податотека:Споменик на НОБ во Брчево 2.jpg|Спомен-плочата на споменикот </gallery> == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Архангел Михаил|Свети Архангел Михаил]] — селска слава == Личности == ;Родени во или по потекло од Брчево * [[Никола Василов Крстаноски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том II, дел II.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|author3=Филип Петровски|publisher=Државен архив на Република Македонија|others=|year=2016|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Марко Ѓуров Маркоски]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том III, дел I.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2017|isbn=|location= Скопје|pages=}}</ref> * [[Профил Ристоски]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref name=":4">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том III, дел II.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Вело Трифунов Ристоски]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref name=":4" /> <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:Бунар во Брчево.jpg|Бунар во селото Податотека:Објект во близина на Брчево.jpg|Објект над селото Податотека:Општествен објект во Брчево.jpg|Општествен објект на сретсело Податотека:Традиционална куќа во Брчево 2.jpg|Традиционална куќа во селото Податотека:Традиционална куќа во Брчево.jpg|Традиционална куќа во селото Податотека:Чешма во Биџево.jpg|Селска чешма </gallery> == Поврзано == * [[Општина Струга]] * [[Струшко Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Brčevo}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Брчево| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] m44su7b3dqn8g6uiu2sexoxiluz2tc4 0 12055 5583360 5583221 2026-06-27T15:37:23Z Ehrlich91 24281 5583360 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Долна Белица | слика = Воздушен поглед на Долна Белица.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Долна Белица | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Дримкол]] | население = 660 | година = 2021 | поштенски број = 6334 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 730 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=12 | lat_sec=47 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=38 | lon_sec=6 | слава = | мрежно место = | карта = Долна Белица во Општина Струга.svg }} '''Долна Белица''' — село во областа [[Дримкол]], во [[Општина Струга]], во околина на градот [[Струга]]. == Потекло на името == [[Податотека:Сретсело на Долна Белица.jpg|мини|300п|лево|Сретселото]] Првото име на Горна Белица било Бела, добиено од белината на реката [[Беличка Река (Јабланичка)|Беличка Река]], што се пени на стрмниот тек.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.novamakedonija.com.mk/prilozi/raskazi-ni-za-makedonija/%D1%81%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D0%BD%D0%B8%D0%B7-%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%9C%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D1%98%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86/|title=Сафари низ дивите беспаќа на Јабланица|last=Јачевска|first=Сања|date=5 јуни 2018|work=[[Нова Македонија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=5 ноември 2018}}</ref> Со време се појавиле две населби, поради што селата ги добиле имињата Долна и [[Горна Белица]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во областа [[Дримкол]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Струга]], недалеку од градот [[Струга]], сместено во [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=5 ноември 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=101}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 730 метри. Од самиот град Струга е оддалечено 7 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2240|регионалниот пат 2240]]. Ова големо село се наоѓа во областа [[Дримкол|Струшки Дримкол]], сместено северозападно од Струга, а во подножјето на планината [[Јабланица]]. Покрај него поминува [[Беличка Река (Јабланичка)|Беличка Река]]. Најблиски села се: [[Враништа]], [[Заграчани]], [[Велешта]] и [[Октиси]]. Во минатото, мештаните водата за пиење ја добивале од бунари.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=177-180|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Подпиле, Зад-река, Кодру, Кала Маре, Џамија, Димарзено и Краста.<ref name=":0" /> Долна Белица има збиен тип и е поделено на маала кои се именувани по родови: Томаноско, Укоско, Рочи, Шабаноско и други.<ref name=":0" /> == Историја == Во областа е раширено преданието дека [[Горна Белица]] на планината [[Јабланица]] и Долна Белица во подножјето на планината биле основани од [[Власи]], кои како номадски сточари престојувале на територија на денешна [[Албанија]], но бидејќи направиле многу штета на околните села, турската власт им наредила да се населат тука.<ref name=":0" /> Тоа било во {{римски|18}} век, кога Власите дошле од месноста Змолник во областа Черменик, западно од планината Јабланица. Подоцна дошле Власи и од другите делови на Албанија и северниот дел на [[Грција]].<ref name=":0" /> Легендата кажува дека првин било основано Горна Белица на Јабланица, додека на подрачјето на денешното село Долна Белица им се наоѓале зимските колиби. Подоцна, некои Власи решиле тука да се преселат, па така тие добиле и малку земја за обработување.<ref name=":0" /> Селото уште од неговото основање имало и муслимански Албанци (од денешниот род Рочи и други). Тие работеле како слуги кај богатите Власи. Така, селото постепено растело како влашко-албанско. Во 1948 година имало 151 домаќинство од кои 130 влашки и 21 албанско.<ref name=":0" /> Етничката структура во селото нагло била променета по [[Втора светска војна|Втората светска војна]], кога Власите се иселиле и ги продале своите имоти, а на нивно место се населиле [[Македонски Албанци|Албанци]] од другите села во Струшко.<ref name=":0" /> Во средишниот дел на селото се наоѓа [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Долна Белица|црквата „Успение на Пресвета Богородица“]] изградена во 1896 година, како и џамија, која е подигната во истиот период.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 6,4&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 524,5 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 63,5 хектари, а на шумите само 3,4 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во него работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Жителите главно се занимаваат со земјоделство, сточарство и одат на печалба.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|692 |1953|712 |1961|659 |1971|687 |1981|808 |1991|177 |1994|894 |2002|1026 |2021|660 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 109 домаќинства и 28 жители муслимани, 40 Македонци и 212 Власи.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 102-103.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Долна Белица имало 700 жители, од кои 650 Власи и 50 [[Албанци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 254.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Долна Белица е претставено како чисто влашко село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 55 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според секретарот на Бугарската егзархија [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Долна Белица имало 1.224 [[Власи]], патријаршисти.<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.164-155.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 450 [[Власи]] и 150 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е средно по големина и во 1961 година броело 659 жители, од кои 251 биле [[Албанци]], 50 [[Македонци]], а 349 се означени како други, иако всушност се [[Власи]], додека во 1994 година бројот е зголемен на 894 жители, од кои 779 биле Албанци, 36 Македонци, 36 Власи и 6 [[Турци]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Долна Белица живееле 1.026 жители, од кои 17 [[Македонци]], 945 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 [[Македонски Турци|Турчин]], 24 [[Македонски Власи|Власи]], 1 [[Македонски Срби|Србин]] и 38 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=5 ноември 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 660 жители, од кои 2 [[Македонци]], 604 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 [[Македонски Турци|Турчин]], 1 [[Македонски Роми|Ром]], 5 [[Македонски Власи|Власи]], 29 останати и 18 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Долна Белица: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|Лица без под.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | — | '''692''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 27 | 207 | 0 | 3 | 471 | 1 | 3 | — | '''712''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 50 | 251 | 1 | — | — | 5 | 352 | — | '''659''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 52 | 478 | 5 | 0 | — | 0 | 152 | — | '''687''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 68 | 627 | 0 | 0 | 91 | 1 | 21 | — | '''808''' |- style="text-align:center;" | 1991{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} | 32 | 41 | 1 | 0 | 33 | 1 | 69 | — | '''177''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 36 | 779 | 6 | 0 | 36 | 1 | 36 | — | '''894''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 17 | 945 | 1 | 0 | 24 | 1 | 38 | — | '''1.026''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 2 | 604 | 1 | 1 | 5 | 0 | 29 | 18 | '''660''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Селото Долна Белица отсекогаш имало влашко-албански родови.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1980 година, родови во селото: * '''Влашки родови:''' ''Томаноски'' (5 к.), ''Укоски'' (4 к.), ''Гучески'' (4 к.), ''Џангоски'' (3 к.), ''Филипоски'' (3 к.), ''Пиповски'' (2 к.), ''Мареноски'' (2 к.), ''Дардански'' (2 к.), ''Пржитоски'' (2 к.), ''Ќуфовски'' (2 к.), ''Попоски'' (1 к.), ''Неделкоски'' (1 к.), ''Шкаркоски'' (1 к.), ''Зоза'' (1 к.) и ''Трцовски'' (1 к.). Овие родови немаат куќна слава. Во родот Укоски се знае следнава генеалогија: Симон (жив, 72 години во 1980 г.)-Јаков-Јане-Ѓорѓи, подалечните предци не ги знаат. * '''Албански родови:''' **'''Постари родови:''' ''Рочи'' (34 к.), прв албански род во селото доселен во втората половина на {{римски|18}} век, потекнуваат од околината на Пешкопеја, од селото Рочи каде што биле слуги кај Власите, во овој род се знае следнава генеалогија: Беџет (жив, 67 години во 1980 г.)-Малиќ-Зенел-Осман-Селим-Бајрам-Бриим-Таир, основач на родот кој се доселил, кој имал три браќа, кои се населиле на три места, едниот во Долна Белица, другиот во [[Велешта]] и третиот во [[Битола]]; ''Шабаноски'' (15 к.), најнапред живееле во соседното [[Горна Белица]], не им се знае потеклото и ''Салиевски'' (8 к.), дошле по Шабаноски, но не им се знае потеклото. **'''Понови родови:''' ''Велештани'' (20 к.), ''Октишани'' (8 к.), ''Радолиштани'' (2 к.), ''Татешани'' (2 к.), ''Добовјанци'' (2 к.) и ''Делогождани'' (2 к.), сите наречени по селата од каде што потекнуваат. Родот Октишани во претходното село биле [[Македонци муслимани|Торбеши]]. === Иселеништво === Од селото се имаат иселено околу сто влашки семејства, кои сега живеат во [[Струга]], [[Охрид]] (помал број), [[Белград]] и [[Панчево]]. Има и неколку целосно иселени родови, како што е родот ''Цирка'', од каде потекнува поранешниот министер на Југославија, [[Александар Цинцар-Марковиќ]]. Влашкиот род ''Беличани'' (2 к.) живеат во соседното село Враништа. Има и иселени [[Македонски Албанци|Албанци]], како што е родот ''Белица'', кои сега живеат во селото [[Радолишта]].<ref name=":0" /> == Општествени установи == * [[ОУ „7 Март“ - Долна Белица|Основно училиште „7 Март“]] — подрачно основно училиште до V одделение, порано наречено ОУ „Единство“ * Дом на културата * Месна заедница <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 114.jpg|Поглед на основното училиште во селото Податотека:Дом на културата во Долна Белица.jpg|Дом на културата Податотека:Општествен објект во Долна Белица.jpg|Месната заедница </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Долна Белица било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната Општина Струга. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Селото припаѓало на некогашната општина Струга во периодот од 1957 до 1965 година, додека во периодот 1955-1957 селото било дел од тогашната општина Велешта. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Велешта, во која покрај селото Долна Белица, се наоѓале и селата Велешта, Враништа, Горно Татеши, Добовјани, Долно Татеши, Ташмаруништа и Тоска. Во периодот 1950-1952 година, селото припаѓало на некогашната општина Враништа, во која влегувале селата Враништа, Долна Белица и Ложани. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место место бр. 1871 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=5 ноември 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 975 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2187|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313042356/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2187|archive-date=2022-03-13|dead-url=|accessdate=2 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 967 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2187|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=5 ноември 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|392}}</ref> * [[Арангел (Долна Белица)|Арангел]] — средновековна црква и некропола; * [[Краста (Долна Белица)|Краста]] — населба од железно време; и * [[Св. Петка (Долна Белица)|Св. Петка]] — средновековна црква. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Долна Белица|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква; * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Долна Белица (стара)|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — помала црква во селото; * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Долна Белица (нова)|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — помала црква во полето, уништена од вандали во 2010 година;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tvm.mk/vesti/ohrid/8277-unishtena-crkva-arhangel-mihail-dolna-belica|title=УНИШТЕНА ЦРКВАТА „СВ. АРХАНГЕЛ МИХАИЛ“ ВО ДОЛНА БЕЛИЦА|last=Маленкова|first=Татјана|date=26 април 2010|work=ТВМ Телевизија|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=6 ноември 2018}}</ref> и * [[Црква „Св. Петка“ - Долна Белица|Црква „Св. Петка“]] — најнова црква, изградена во 1989 година. ;Џамии<ref name="верски објекти" /> * [[Џамија (Долна Белица)|Џамија]] — главна селска џамија. ;Споменици * На селските гробишта кај црквата „Св. Петка“ се наоѓа спомен-плоча посветена на загинатите австроунгарски војници во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=12}}</ref> * [[Беличка Река (Јабланичка)|Беличка Река]] — притока на [[Црн Дрим]]. <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 146.jpg|Главната селска црква „Успение на Пресвета Богородица“ Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 113.jpg|Селската џамија Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Долна Белица.jpg|Црквата „Св. Архангел Михаил“ Податотека:Црква „Св. Петка“ - Долна Белица.jpg|Црквата „Св. Петка“ Податотека:Црква „Св. Петка“ - Долна Белица 10.jpg|Спомен-плоча за австроунгарските војници </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Долна Белица * [[Ајрие Калиќи]] (1922-?) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Автобуска постојка во Долна Белица.jpg|Автобуска постојка Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 118.jpg|Куќи во селото Податотека:Игралиште во Долна Белица.jpg|Спортско игралиште </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Поврзано == * [[Дримкол]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dolna Belica}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Долна Белица| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] 57g4wk6yd05o2u4famdqk5bve5r8zd5 0 12059 5583334 5583064 2026-06-27T13:54:32Z Ehrlich91 24281 /* Географија и местоположба */ 5583334 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Драслајца | слика = Воздушен поглед на Драслајца.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Драслајца | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 714 | година = 2021 | поштенски број = 6330 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 699 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=12 | lat_sec=56 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=41 | lon_sec=35 | слава = [[Голема Богородица]] | мрежно место = draslajca.freeservers.com | карта = Драслајца во Општина Струга.svg }} '''Драслајца''' — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Драслајца место 29.jpg|мини|300п|лево|Воздушен поглед на сретселото]] Постојат неколку извори и толкувања како Драслајца го добило името. Во турскиот дефтер од 1583 година е забележано како '''Драгославица'''. Под истото име, пред крајот на првата половина на [[XVI век]], се споменува и во ''Поменикот на манастирот Свети Јован'' во близина на селото [[Слепче (Демирхисарско)|Слепче]], Демирхисарско. Полскиот етнолог и славист [[Влоѓимјеж Пјанка]], кој на почетокот на шеесеттите години го посетил Драслјаца, објаснува дека името Драгославица со тек на време и со скратување на некои букви се трансформирало во Драслајца. Според него, тоа е добиено од личното име на некојси Драгослав. Етнологот [[Бранислав Русиќ]] го запишал како '''Драславица'''. Негов впечаток е дека драслајчани и соседите селото го викале со името ''Драслаица'' или ''Драслајца''. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во рамништето на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], во источниот дел на територијата на [[Општина Струга]] и ѝ припаѓа на рурбалната зона на градот [[Струга]], бидејќи од него е оддалечено само четири километри.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=15 октомври 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=112}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 699 метри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]]. Куќите на ова големо село се наоѓаат на влажната и плодна почва помеѓу коритата на реките [[Сатеска]] и [[Црн Дрим]]. Низ средината на селото поминува Драслајскиот Поток, кој подоцна се влева во Црн Дрим. Во минатото, водата за пиење мештаните ја добивале од бунари. Првиот бунар бил ископан во 1925 година на длабочина од околу 50 метри. Подоцна, секое домаќинство добило свој бунар. Пред копањето на бунарите се користела водата од изворот Бела Вода.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=234-236|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> На северозапад од него се наоѓа селото [[Ложани]], на североисток селата [[Биџево]] и [[Ливада (село)|Ливада]], на исток [[Волино]], на запад [[Враништа]] и на југ [[Мороишта]].<ref name=":0" /> Месностите на атарот околу селото ги носат следниве називи: Средорек, Горни Ливади, Санџак, Гроб, Бузелец, Копачка, Ограда, Добриш, Речиште, Мерка, Долна Ограда, Шаварика, Миличина Нива, Трн, Јаглишта, Краповница, Бардуница и Гола Губа.<ref name=":0" /> Границите на Драслајчкиот синор се движат по местата На Оро, Под Круша, Краповица, Вировица, Средорек, Санџак, Малеш, Гроб (место каде што има непознат гроб со огромна плоча), Дупки (во близина на реката Сатеска), Черешна, Бузулец, Горни Ливаѓе, Копачка, Дебрич, Мерка и Дрим. Во тие граници се наоѓаат драслајчките ниви, ливади, ораници, а местата селаните ги нарекуваат: Миличева Нива, Шаварка (некогаш тука имало шавар), Црквана (до самата црква), Јаглите (се претпоставува дека на тоа место се правел дрвен јаглен), Крапница (некогаш тука имало длабоки ендеци каде што селаните ловеле крап), Долни Санџак, Ограда, Шушурица, Долна Ограда, Долзни Разори (крај Црн Дрим), Вакоска Ледина, Вакоска Ливада (во близина на црквата), Горни Ливаѓе, Бела Вода (каде се наоѓаат изворите на селската река) и Света Недела. Драслајца има збиен тип, а одредени делови од селото се нарекуваат по родови, како: Спасевци, Митревци, Костовци, Чурковци, Стојановци и други.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Спомен-чешма во Драслајца.jpg|мини|300п|десно|Спомен-чешма за загинатите борци за слобода на [[Македонија]]]] За Драслајца нема многу документи, ниту од подалечното, ниту пак од поблиското минато, што создава големи тешкотии за осознавање на неговото минато. Единствен постар документ во кој се споменува селото е Опширниот турски дефтер од пописот за Охридскиот санџак од 1583 година, но под името Драгославица. За тоа колку време пред тоа постоело Драслајца не се знае ништо, бидејќи не постојат никакви други документи и белези врз кои може да се утврди неговата старост. Во селото се наоѓа стара црква посветена на „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Драслајца|Успение на Пресвета Богородица]]“, за која не се знае кога е подигната. Традицијата наведува дека црквата била изградена од мештани кои тука живееле пред доаѓањето на денешните селски родови.<ref name=":0" /> Пред крајот на турската власт, обработливата површина во атарот на селото, една третина припаѓала на христијанските родови (Костевци, Митревци и други), додека две третини припаѓале на поседувачите на [[чифлиг]]от, како што биле Мерсим-ага, Мустафа-ага, Ариф-ага, Шукри Џура и една жена Анка.<ref name=":0" /> Мерсим-ага бил [[Албанци|Албанец]] од селото [[Мислодежда]] на планината [[Караорман]], додека останатите биле [[Турци]] од [[Охрид]]. По ослободувањето во 1912 година, земјата била купувана постепено од македонските родови. Во овој период селото имало 30 македонски куќи.<ref name=":0" /> Атарот на селото не се менувал низ годините, но во поново време Албанците од соседното село [[Ливада (село)|Ливада]] ги зафатиле месностите Санџак и Гроб.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот е мал и зафаќа простор од 4,5&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 426,5 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 5,1 хектар, а на шумите само 0,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во минатото имало земјоделска задруга, а денес во него работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Во селото денес работат повеќе помали стопански објекти. Во минатото сите жители се занимавале со земјоделство, чии производи подоцна ги продавале во градовите [[Струга]] и [[Охрид]]. Во поскромни размери развиено е и сточарството, особено одгледувањето крави, свињи и живина.<ref name=":0" /> Во минатото, исто така, во селото работела земјоделската задруга „Напредок“, која била заедничка со соседното село [[Ложани]].<ref name=":0" /> <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Драслајца место 16.jpg|Жетва во селото Драслајца Податотека:Драслајца место 20.jpg|Низи со пиперки во селото Податотека:Драслајца место 21.jpg|Тикви во селото </gallery> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|612 |1953|668 |1961|760 |1971|805 |1981|828 |1991|888 |1994|804 |2002|778 |2021|714 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 40 домаќинства и 112 жители мажи.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 102-103.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Драслајца имало 340 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 253.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 гodina, Драслајца е претставено како чисто македонско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 45 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|30}}</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Драслајца имало 360 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 162-163.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Драслајца има позитивен популациски биланс. Имено, во 1961 година селото броело 780 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 804 жители, од кои 801 [[Македонци|Македонец]] и 3 [[Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Драслајца живееле 778 жители, од кои 775 [[Македонци]], 2 [[Срби]] и 1 [[Роми|Ром]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002 |publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=5 ноември 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 714 жители, од кои 679 [[Македонци]], 1 [[Македонски Власи|Влав]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 5 останати и 28 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|340|360|612|668|760|805|828|888|804|778|714}} === Родови === Драслајца е во целост македонско православно село. Родовите во селото се староседелски и доселенички, а поради добрата местоположба селото нема иселеници и во него доаѓаат постојано нови жители. Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1980 година, родови во селото се:<ref name=":0" /> * '''Староседелски родови:''' ''Митревци'' (10 к.) и ''Кичевци'' (3 к.), за нив се вели дека отсекогаш живеат овде. * '''Доселенички родови до крајот на турското владеење:''' ''Костевци'' (10 к.), доселени се од некое село во околината на [[Костур (град)|Костур]], Егејска Македонија, го знаат следното родословие: Благоја (жив, 60 години во 1980 г.)-Јонче-Сарафин-Спиро-Јоан, кој се доселил од Костурско, околу 1830 година со неговите браќа Стефан, Аврам и Димо, во Костурско влегле во расправија со Турците и затоа пребегнале овде; ''Спасевци'' (20 к.), доселени се од некаде; ''Пеќиновци'' или ''Трајановци'' (5 к.), доселени се од соседното село [[Биџево]], таму имаат истоимени роднини, подалечно потекло им е од некое село во [[Пеќ]]; ''Чурковци'' (15 к.), доселени се од некое село во [[Прилепско]]; ''Стојановци'' (20 к.), доселени се од сега раселеното село Црско на [[Караорман]], тоа село постоело во атарот на селото [[Поум]]; ''Милошевци'' (17 к.), доселени се од селото [[Ложани]]; ''Торковци'' (12 к.), ''Чоловци'' (6 к.), ''Далчевци'' (6 к.), ''Малевци'' (5 к.) и ''Манговци'' (2 к.), доселеници од непознато место; * '''Доселенички родови по Првата светска војна:''' ''Љајковци'' (7 к.), доселени се после [[Прва светска војна|Првата светска војна]] од селото [[Ливада (село)|Ливада]]; ''Љанговци'' (6 к.), доселени се од соседното село [[Биџево]] исто така после Првата светска војна; ''Мартиновци'' (4 к.), доселени се од селото [[Мешеишта]], време на доселување како претходните два рода и ''Ојлевци'' (4 к.), доселени околу 1950 година од селото [[Модрич]], во Дебарски Дримкол. Според истражувањата пак на [[Бранислав Русиќ]] од крајот на 1940-тите, родови во селото биле: ''Костевци'' (8 к.), доселени се во втората половина на XVIII век од околината на [[Костур (град)|Костур]] во [[Егејска Македонија]]; ''Митревци'' со ''Чолевци'' (7 к.), доселени се од околината на [[Приштина]] во [[Република Косово|Косово]]; ''Торковци'' (7 к.), доселени се од некое место во [[Албанија]]; ''Стојановци'' или ''Лулевци'' (10 к.), доселени се од некогашното село [[Црско (Делогожди)|Црско]] на [[Караорман]]; ''Крушаровци'' (1 к.), и тие се доселени од [[Црско (Делогожди)|Црско]]; ''Чурковци'' (12 к.), доселени се од селото [[Горенци (Охридско)|Горенци]] кај [[Охрид]], околу 1835 година; ''Спасевци'' со ''Нејковци'' (16 к.), доселени се од [[Кукуш (Либражд)|Кукуш]] на [[Шкумба]], близу границата; ''Јолдевци'' (1 к.), доселени се од селото [[Велмеј]] во [[Дебрца]]. Таму припаѓале на родот ''Нечевци''; ''Сарџиновци'' или ''Лајковци'' (2 к.), доселени се од селото [[Мороишта]], каде имаат истоимени роднини; ''Милошовци'' (5 к.), доселени се од селото [[Ложани]]. Подалечно потекло имаат од селото [[Ливада (село)|Ливада]]; ''Пеќиновци'' или ''Ломушовци'' (2 к.), доселени се од селото [[Биџево]], каде имаат истоимени роднини; ''Бајрактаровци'' или ''Лакџовци'' (3 к.), доселени се од селото Биџево после 1918 година; ''Томовци'' (1 к.), доселени се од [[Дебарско]]; ''Мартиновци'' (3 к.), доселени се во 1935 година од селото Мешеишта, каде припаѓале на истиот род и ''Спасевци'' (1 к.), доселени се во 1938 година од селото [[Ложани]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Струшко Поле-Драслајца|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ АЕ 88/1|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> === Иселеништво === Во минатото, од селото не се забележани поголеми иселувања, освен на некои помлади семејства, кои се иселиле околу 1960-тите години во [[Струга]] (5 к.) и во [[Охрид]] (2 к.).<ref name=":0" /> Од родовите поединечно се знае за следните иселеници до крајот на 1940-тите: од Костевци иселени има во [[Струга]] (две семејства од 1905 година); од Митревци иселени има во [[Скопје]] (едно семејство од 1912 година), од Спасевци иселени има во [[Софија]] (едно семејство од 1904 година) и од Стојановци иселени има во [[Романија]] (едно семејство од 1890 година).<ref name=":1" /> == Општествени установи == * [[ОУ „Св. Климент Охридски“ - Драслајца|Основно училиште „Св. Климент Охридски“]] до IX одделение<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.struga.gov.mk/mk/o%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8-%D0%B8-%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0/|title=Основни и средни училишта|last=|first=|date=|work=[[Општина Струга]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Дом на културата * Месна заедница * Подрачна канцеларија на Агенцијата за поддршка и развој на земјоделството <gallery mode="packed" heights="180п"> Податотека:Дом на културата во Драслајца.jpg|Домот на културата Податотека:ОУ „Св. Климент Охридски“ - Драслајца.jpg|Основното училиште Податотека:Месна канцеларија во Драслајца.jpg|Месната заедница Податотека:Канцеларија на АПРЗ во Драслајца.jpg|Канцеларија на Агенцијата за поддршка и развој на земјоделството </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Драслајца било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], една од општините која доживеала најголеми промени со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Струга. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Драслајца, во која покрај селото Драслајца, се наоѓале и селата Биџево, Делогожди, Ливада, Ложани, Мороиште и Ново Село. Општината Драслајца постоела и во периодот 1950-1952 година. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1865 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во младинскиот дом „Гоце Делчев“ во селото.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 701 гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2181|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024122729/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2181|archive-date=2020-10-24|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 688 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2181|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|392}}</ref> * [[Драслајца (археолошко наоѓалиште)|Драслајца]] — осамен наод од римско време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Драслајца|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква, околу која се наоѓаат и селските гробишта; и * [[Црква „Св. Недела“ - Драслајца|Црква „Св. Недела“]] — манастирска црква. ;Споменици * Споменик за загинатите борци во војните за ослободување на Македонија <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Драслајца.jpg|Црквата „Успение на Пресвета Богородица“ Податотека:Црква „Св. Недела“ - Драслајца 5.jpg|Црквата „Св. Недела“ Податотека:Спомен-чешма во Драслајца 2.jpg|Спомен-плочата на чешмата за загинатите борци </gallery> == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Успение на Пресвета Богородица|Голема Богородица]] (28 август) — главна селска и црковна слава; и * [[Водици]] (19 јануари) — прослава. == Личности == ;Родени во или по потекло од Драслајца * [[Крсте Чачански]] (1949-2003) — поет, раскажувач и романописец; * [[Митра Стојаноска]] — најдобар фудбалер во женски фудбал за 2007 г.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ffm.com.mk/mak/vest.asp?id=1818 |title=Официјална страна на Фудбалската федерација на Македонија |accessdate=2008-06-15 |archive-date=2008-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080102165946/http://www.ffm.com.mk/mak/vest.asp?id=1818 |url-status=dead }}</ref> * [[Виктор Цветаноски]] — новинар и политички аналитичар<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.draslajca.freeservers.com/KNIGA.htm |title=Кратка биографија на Виктор Цветаноски |accessdate=2008-06-15 |archive-date=2008-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080727135634/http://www.draslajca.freeservers.com/KNIGA.htm |url-status=dead }}</ref> == Култура и спорт == * [[КУД „Драслајчанка“]] * [[ФК Драслајца]] == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:Stara arhitektura 1.jpg|Стари куќи Податотека:Игралиште во Драслајца.jpg|Спортско игралиште Податотека:Драслајца место 22.jpg|Потокот низ селото Податотека:Драслајца место 23.jpg|Куќи во селото </gallery> == Поврзано == * [[Струшко Поле]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Draslajca}} * [http://www.draslajca.freeservers.com/ Неофицијална мрежна страница на селото] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080727135629/http://www.draslajca.freeservers.com/ |date=2008-07-27 }} * [http://draslajchanka.weebly.com/10521072108210771076108610851089108210802.html Страница за Драслајца] на порталот на КУД „Драслајчанка“ {{Општина Струга}} [[Категорија:Драслајца| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] s7xge21rge8n4guaouvjk0i51gm73pi 0 12061 5583359 5549011 2026-06-27T15:37:19Z Ehrlich91 24281 5583359 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Заграчани | слика = Воздушен поглед на Заграчани.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Заграчани | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Дримкол]] | население = 736 | година = 2021 | поштенски број = 6333 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 760 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=11 | lat_sec=29 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=37 | lon_sec=42 | слава = | мрежно место = | карта = Заграчани во Општина Струга.svg }} '''Заграчани''' — село во областа [[Дримкол]], во [[Општина Струга]], во околина на градот [[Струга]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Maja e Spasit.jpg|мини|300п|лево|Ридот Спас кај селото]] Селото се наоѓа во областа [[Дримкол]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Струга]], недалеку од градот [[Струга]] во северозападна насока, сместено во [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=27 јуни 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=128}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 760 метри. Од самиот град Струга е оддалечено само 4 километри, поради што припаѓа на неговата рурбална зона.<ref name="енциклопедија" /> До селото поминува [[Регионален пат 2240|регионалниот пат 2240]], со кој е поврзан со локален асфалтен пат. == Историја == Во XIX век селото било дел од Струшката нахија на Охридската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. == Стопанство == == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|404 |1953|618 |1961|788 |1971|617 |1981|856 |1991|5 |1994|1008 |2002|1075 |2021|736 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Заграчани живееле 225 жители, сите [[Албанци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_39.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.254.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Заграчани е претставено како чисто албанско село во Охридската каза на Битолскиот санџак со 55 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 1.075 жители, од кои 1 Македонец, 1.071 Албанец и 3 останати.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 736 жители, од кои 719 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 17 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|300|—|404|618|788|617|856|5|1.008|1.075|736}} === Родови === Заграчани е албанско село. Родови во селото се: ''Ќосе'' или ''Асани'' (30 к.), ''Бајро'' (20 к.), ''Тушо'' (8 к.) и ''Прендовци'' или ''Прент'' (8 к.) ова се стари доселенички родови. За родот ''Прент'' се зборува дека се доселени од областа [[Черменик]] (село [[Прент]]) во јужна [[Албанија]] и дека таму биле православни Македонци. Од Прент се иселиле како три куќи тројца браќа. Едниот се иселил во Заграчани, вториот во [[Мислешево]] (таму се христијани Македонци), а третиот отишол во [[Гостиварско]]. Родовите во Мислешево и Загрчани порано се пазеле како роднини; ''Дида'' (10 к.), ''Октишани'' (15 к.) и ''Леши'' (2 к.) овде живеат од периодот помеѓу двете светски војни. Првите се дослени од селото [[Горна Белица]], вторите од селото [[Октиси]] (тие се [[Македонци муслимани|Торбеши]]), а третите се од селото [[Радолишта]]. Родот ''Дида'' знае дека уште подалечно потекло има од областа [[Матија]] во Албанија.<ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|date=1992|publisher=САНУ|isbn=8670251582|oclc=466478840}}</ref> == Општествени установи == == Самоуправа и политика == == Културни и природни знаменитости == * [[Загратчанска тврдина]] == Редовни настани == == Личности == * [[Спасе Вевчански]] — светец * [[Спаса Вишенска]] — светица == Култура и спорт == == Иселеништво == == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Македонија-гео-никулец}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] [[Категорија:Заграчани| ]] azp69fl8n7foo840qdeft290u1ydt2z 5583366 5583359 2026-06-27T15:46:58Z Ehrlich91 24281 5583366 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Заграчани | слика = Воздушен поглед на Заграчани.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Заграчани | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Дримкол]] | население = 736 | година = 2021 | поштенски број = 6333 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 760 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=11 | lat_sec=29 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=37 | lon_sec=42 | слава = | мрежно место = | карта = Заграчани во Општина Струга.svg }} '''Заграчани''' — село во областа [[Дримкол]], во [[Општина Струга]], во околина на градот [[Струга]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Maja e Spasit.jpg|мини|300п|лево|Ридот Спас кај селото]] Селото се наоѓа во областа [[Дримкол]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Струга]], недалеку од градот [[Струга]] во северозападна насока, сместено во [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=27 јуни 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=128}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 760 метри. Од самиот град Струга е оддалечено само 4 километри, поради што припаѓа на неговата рурбална зона.<ref name="енциклопедија" /> До селото поминува [[Регионален пат 2240|регионалниот пат 2240]], со кој е поврзан со локален асфалтен пат. == Историја == Во XIX век селото било дел од Струшката нахија на Охридската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. == Стопанство == Атарот на селото е мошне мал и зафаќа простор од 4,8&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 320,7 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 123,7 хектари, додека шуми речиси и да нема.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во него работат продавници.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|404 |1953|618 |1961|788 |1971|617 |1981|856 |1991|5 |1994|1008 |2002|1075 |2021|736 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 29 домаќинства и 78 жители муслимани.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 104-105.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Заграчани имало 225 жители, сите [[Албанци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 254.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Заграчани е претставено како чисто албанско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 55 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во 1961 година селото броело 788 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 1.008 жители, албанско население.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во селото Заграчани, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од 2002 година, во селото Заграчани живееле 1.075 жители, од кои 1 [[Македонци|Македонец]], 1.071 [[Македонски Албанци|Албанец]] и 3 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=27 јуни 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 736 жители, од кои 719 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 17 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|300|—|404|618|788|617|856|5|1.008|1.075|736}} === Родови === Заграчани е албанско село. Родови во селото се: ''Ќосе'' или ''Асани'' (30 к.), ''Бајро'' (20 к.), ''Тушо'' (8 к.) и ''Прендовци'' или ''Прент'' (8 к.) ова се стари доселенички родови. За родот ''Прент'' се зборува дека се доселени од областа [[Черменик]] (село [[Прент]]) во јужна [[Албанија]] и дека таму биле православни Македонци. Од Прент се иселиле како три куќи тројца браќа. Едниот се иселил во Заграчани, вториот во [[Мислешево]] (таму се христијани Македонци), а третиот отишол во [[Гостиварско]]. Родовите во Мислешево и Загрчани порано се пазеле како роднини; ''Дида'' (10 к.), ''Октишани'' (15 к.) и ''Леши'' (2 к.) овде живеат од периодот помеѓу двете светски војни. Првите се дослени од селото [[Горна Белица]], вторите од селото [[Октиси]] (тие се [[Македонци муслимани|Торбеши]]), а третите се од селото [[Радолишта]]. Родот ''Дида'' знае дека уште подалечно потекло има од областа [[Матија]] во Албанија. == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Ашим Агуши“ - Заграчани.jpg|мини|300п|десно|Поглед на основното училиште]] * [[ПУ „Ашим Агуши“ - Заграчани|Основно училиште „Ашим Агуши“]] — подрачно основно училиште до V одделение во состав на [[ОУ „Ашим Агуши“ - Радолишта]] == Самоуправа и политика == == Културни и природни знаменитости == * [[Загратчанска тврдина]] == Редовни настани == == Личности == * [[Спасе Вевчански]] — светец * [[Спаса Вишенска]] — светица == Култура и спорт == == Иселеништво == == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Македонија-гео-никулец}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] [[Категорија:Заграчани| ]] 5ro1aqp8riakvxcimhssocol96br4dw 5583372 5583366 2026-06-27T16:39:58Z Ehrlich91 24281 5583372 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Заграчани | слика = Воздушен поглед на Заграчани.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Заграчани | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Дримкол]] | население = 736 | година = 2021 | поштенски број = 6333 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 760 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=11 | lat_sec=29 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=37 | lon_sec=42 | слава = | мрежно место = | карта = Заграчани во Општина Струга.svg }} '''Заграчани''' — село во областа [[Дримкол]], во [[Општина Струга]], во околина на градот [[Струга]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Maja e Spasit.jpg|мини|300п|лево|Возвишението Спас кај селото]] Селото се наоѓа во областа [[Дримкол]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Струга]], недалеку од градот [[Струга]] во северозападна насока, сместено во [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=27 јуни 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=128}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 760 метри. Од самиот град Струга е оддалечено само 4 километри, поради што припаѓа на неговата рурбална зона.<ref name="енциклопедија" /> До селото поминува [[Регионален пат 2240|регионалниот пат 2240]], со кој е поврзан со локален асфалтен пат. Куќите на селото се подигнати во подножјето на планината [[Јабланица]]. Околни села се [[Шум (село)|Шум]] на југоисток, [[Вишни (село)|Вишни]] на запад, [[Долна Белица]] на север и [[Враништа]] на североисток. Во минатото, водата за пиење ја добивале од селската река, но денес постои водовод од карстниот извор во селото Шум.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=172-175|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Спас, Бабуш, Ламбушки, Дудулица, Климојца, Матејца и други.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, при што роднинските куќи се поблиску една до друга и се групирани.<ref name=":0" /> == Историја == Селото има мноштво старини. На север се издигнува возвишението [[Св. Спас (Заграчани)|Спас]], високо 874 метри, каде некогаш имало тврдина (налик град). Бидејќи селото лежи во долина јужно од тврдината, го добило името по тврдината односно Зад-грачани. Така, може да се заклучи дека селото е средновековно.<ref name=":0" /> На возвишението се наоѓал и храм „Св. Спас“, кој подоцна бил срушен, но останало името на возвишението. На него и денес има слаби остатоци од ѕидови. Таму порано имало археолошки испитувања.<ref name=":0" /> Кај куќата на мештанинот Бануш Бафтијар пронајдени се остатоци на мозаик. Во селото биле вршени и илегални ископувања.<ref name=":0" /> Денешното село потекнува од четири муслимански домаќинства — торбешки и албански. Од нив се родовите Ќосе, Бајро, Тушо и Прент. Сите се доселиле во првата половина на {{римски|19}} век. Претходно во селото живееле православни Словени.<ref name=":0" /> [[Гиго Милески]] дознал дека иселеници од ова село има во Вишни и во Струга и дека македонските родови во Струга — Чакаровци, Коџомановци и Матовци потекнуваат од предци кои живееле во Заграчани.<ref name=":0" /> Населението потекнува од Торбеши (исламизирани Македонци) и од вистински Албанци. Меѓутоа, во поново време, особено од 1941 година, Торбешите се албанизирале и тие повеќе не говорат македонски по куќите.<ref name=":0" /> Околу 1912 година, селото имало 32 куќи сместени во тесна долина во насока запад-исток. Меѓутоа, подоцна селото почнало да се шири кон низината во насока север-југ. Тоа ширење е кон селата Шум и Долна Белица.<ref name=":0" /> Селата Заграчани и Шум се доста блиски. До 1964 година биле едно село, а и денес имаат заеднички атар раширен главно во рамнината. Атарот се проширил кога мештаните купиле многу земја од струшките граѓани.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот на селото е мошне мал и зафаќа простор од 4,8&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 320,7 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 123,7 хектари, додека шуми речиси и да нема.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во него работат продавници.<ref name="енциклопедија" /> До 1912 година, земјата во рамништето помеѓу Заграчани и Струга припаѓала на струшките аги. По Првата светска војна, земјата ја купиле христијани од Струга. Меѓутоа, по Втората светска војна преминала во посед на денешните муслимански Албанци од Заграчани и Шум.<ref name=":0" /> Во минатото, селаните се занимавале многу со земјоделство, одгледувајќи пченка, пченица и зеленчук. Одгледувале и малку стока. Мештаните отсекогаш оделе на печалба, па така и денес голем дел од нив се на привремена работа во странство.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|404 |1953|618 |1961|788 |1971|617 |1981|856 |1991|5 |1994|1008 |2002|1075 |2021|736 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 29 домаќинства и 78 жители муслимани.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 104-105.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Заграчани имало 225 жители, сите [[Албанци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 254.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Заграчани е претставено како чисто албанско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 55 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во 1961 година селото броело 788 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 1.008 жители, албанско население.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во селото Заграчани, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од 2002 година, во селото Заграчани живееле 1.075 жители, од кои 1 [[Македонци|Македонец]], 1.071 [[Македонски Албанци|Албанец]] и 3 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=27 јуни 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 736 жители, од кои 719 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 17 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|300|—|404|618|788|617|856|5|1.008|1.075|736}} === Родови === Заграчани е албанско село, во кое жителите главно зборуваат на албански јазик.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1979 година, родови во селото: ''Ќосе'' или ''Асани'' (30 к.), ''Бајро'' (20 к.), ''Тушо'' (8 к.) и ''Прендовци'' или ''Прент'' (8 к.), ова се стари доселенички родови. За родот ''Прент'' се зборува дека се доселени од областа [[Черменик]] (село [[Прент]]) во јужна [[Албанија]] и дека таму биле православни Македонци. Од Прент се иселиле како три куќи тројца браќа. Едниот се иселил во Заграчани, вториот во [[Мислешево]] (таму се христијани Македонци), а третиот отишол во [[Гостиварско]]. Родовите во Мислешево и Загрчани порано се пазеле како роднини; ''Дида'' (10 к.), ''Октишани'' (15 к.) и ''Леши'' (2 к.), овде живеат од периодот помеѓу двете светски војни. Првите се доселени од селото [[Горна Белица]], вторите од селото [[Октиси]] (тие се [[Македонци муслимани|Торбеши]]), а третите се од селото [[Радолишта]]. Родот ''Дида'' знае дека уште подалечно потекло има од областа [[Матија]] во Албанија. За Албанците од селото се говори дека припаѓаат на групата [[Тоскиско наречје|Тоски]]. === Иселеништво === Родовите ''Даути'' (15 к.), ''Рамадани'' (12 к.), ''Асани'' (5 к.) и ''Ајредини'' (4 к.), се иселиле во соседното село Шум.<ref name=":0" /> По Втората светска војна имало поголемо иселување во градот Струга, но и во Босна и Северна Америка.<ref name=":0" /> == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Ашим Агуши“ - Заграчани.jpg|мини|300п|десно|Поглед на основното училиште]] * [[ПУ „Ашим Агуши“ - Заграчани|Основно училиште „Ашим Агуши“]] — подрачно основно училиште до V одделение во состав на [[ОУ „Ашим Агуши“ - Радолишта]] == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Заграчани било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната Општина Струга. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Селото припаѓало на некогашната општина Струга во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Радолишта, во која покрај селото Заграчни, се наоѓале и селата Вишни, Калишта, Мали Влај, Радожда, Радолишта, Франгово и Шум. Во периодот 1950-1952 година, исто така, постоела Општина Радолишта, во која влегувале селата Заграчани, Радолишта и Шум. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места место бр. 1872 и бр. 1872/1 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=5 ноември 2018|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|392}}</ref> * [[Бабуш (Заграчани)|Бабуш]] — населба од доцноантичкото време; * [[Во Селото (Заграчани)|Во Селото]] — населба од доцноантичкото време; и * [[Св. Спас (Заграчани)|Загратчанска тврдина]] — сакрален објект од доцниот среден век. ;Џамии<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Нова џамија (Заграчани)|Џамија]] — нова селска џамија; и * [[Стара џамија (Заграчани)|Џамија]] — стара селска џамија. <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:ОУ „Ашим Агуши“ со џамијата во Заграчани.jpg|Училиштето и новата џамија Податотека:Стара џамија во Заграчани.jpg|Старата селска џамија </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Заграчани * [[Спасе Вевчански]] — светец * [[Спаса Вишенска]] — светица <!--== Култура и спорт ==--> == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Поврзано == * [[Дримкол]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Zagračani}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Заграчани| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] g7ud9ch69nxjls92avg1ksi9o8bxybt 5583373 5583372 2026-06-27T16:40:35Z Ehrlich91 24281 /* Културни и природни знаменитости */ 5583373 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Заграчани | слика = Воздушен поглед на Заграчани.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Заграчани | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Дримкол]] | население = 736 | година = 2021 | поштенски број = 6333 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 760 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=11 | lat_sec=29 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=37 | lon_sec=42 | слава = | мрежно место = | карта = Заграчани во Општина Струга.svg }} '''Заграчани''' — село во областа [[Дримкол]], во [[Општина Струга]], во околина на градот [[Струга]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Maja e Spasit.jpg|мини|300п|лево|Возвишението Спас кај селото]] Селото се наоѓа во областа [[Дримкол]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Струга]], недалеку од градот [[Струга]] во северозападна насока, сместено во [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=27 јуни 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=128}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 760 метри. Од самиот град Струга е оддалечено само 4 километри, поради што припаѓа на неговата рурбална зона.<ref name="енциклопедија" /> До селото поминува [[Регионален пат 2240|регионалниот пат 2240]], со кој е поврзан со локален асфалтен пат. Куќите на селото се подигнати во подножјето на планината [[Јабланица]]. Околни села се [[Шум (село)|Шум]] на југоисток, [[Вишни (село)|Вишни]] на запад, [[Долна Белица]] на север и [[Враништа]] на североисток. Во минатото, водата за пиење ја добивале од селската река, но денес постои водовод од карстниот извор во селото Шум.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=172-175|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Спас, Бабуш, Ламбушки, Дудулица, Климојца, Матејца и други.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, при што роднинските куќи се поблиску една до друга и се групирани.<ref name=":0" /> == Историја == Селото има мноштво старини. На север се издигнува возвишението [[Св. Спас (Заграчани)|Спас]], високо 874 метри, каде некогаш имало тврдина (налик град). Бидејќи селото лежи во долина јужно од тврдината, го добило името по тврдината односно Зад-грачани. Така, може да се заклучи дека селото е средновековно.<ref name=":0" /> На возвишението се наоѓал и храм „Св. Спас“, кој подоцна бил срушен, но останало името на возвишението. На него и денес има слаби остатоци од ѕидови. Таму порано имало археолошки испитувања.<ref name=":0" /> Кај куќата на мештанинот Бануш Бафтијар пронајдени се остатоци на мозаик. Во селото биле вршени и илегални ископувања.<ref name=":0" /> Денешното село потекнува од четири муслимански домаќинства — торбешки и албански. Од нив се родовите Ќосе, Бајро, Тушо и Прент. Сите се доселиле во првата половина на {{римски|19}} век. Претходно во селото живееле православни Словени.<ref name=":0" /> [[Гиго Милески]] дознал дека иселеници од ова село има во Вишни и во Струга и дека македонските родови во Струга — Чакаровци, Коџомановци и Матовци потекнуваат од предци кои живееле во Заграчани.<ref name=":0" /> Населението потекнува од Торбеши (исламизирани Македонци) и од вистински Албанци. Меѓутоа, во поново време, особено од 1941 година, Торбешите се албанизирале и тие повеќе не говорат македонски по куќите.<ref name=":0" /> Околу 1912 година, селото имало 32 куќи сместени во тесна долина во насока запад-исток. Меѓутоа, подоцна селото почнало да се шири кон низината во насока север-југ. Тоа ширење е кон селата Шум и Долна Белица.<ref name=":0" /> Селата Заграчани и Шум се доста блиски. До 1964 година биле едно село, а и денес имаат заеднички атар раширен главно во рамнината. Атарот се проширил кога мештаните купиле многу земја од струшките граѓани.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот на селото е мошне мал и зафаќа простор од 4,8&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 320,7 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 123,7 хектари, додека шуми речиси и да нема.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во него работат продавници.<ref name="енциклопедија" /> До 1912 година, земјата во рамништето помеѓу Заграчани и Струга припаѓала на струшките аги. По Првата светска војна, земјата ја купиле христијани од Струга. Меѓутоа, по Втората светска војна преминала во посед на денешните муслимански Албанци од Заграчани и Шум.<ref name=":0" /> Во минатото, селаните се занимавале многу со земјоделство, одгледувајќи пченка, пченица и зеленчук. Одгледувале и малку стока. Мештаните отсекогаш оделе на печалба, па така и денес голем дел од нив се на привремена работа во странство.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|404 |1953|618 |1961|788 |1971|617 |1981|856 |1991|5 |1994|1008 |2002|1075 |2021|736 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 29 домаќинства и 78 жители муслимани.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 104-105.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Заграчани имало 225 жители, сите [[Албанци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 254.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Заграчани е претставено како чисто албанско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 55 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во 1961 година селото броело 788 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 1.008 жители, албанско население.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во селото Заграчани, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од 2002 година, во селото Заграчани живееле 1.075 жители, од кои 1 [[Македонци|Македонец]], 1.071 [[Македонски Албанци|Албанец]] и 3 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=27 јуни 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 736 жители, од кои 719 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 17 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|300|—|404|618|788|617|856|5|1.008|1.075|736}} === Родови === Заграчани е албанско село, во кое жителите главно зборуваат на албански јазик.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1979 година, родови во селото: ''Ќосе'' или ''Асани'' (30 к.), ''Бајро'' (20 к.), ''Тушо'' (8 к.) и ''Прендовци'' или ''Прент'' (8 к.), ова се стари доселенички родови. За родот ''Прент'' се зборува дека се доселени од областа [[Черменик]] (село [[Прент]]) во јужна [[Албанија]] и дека таму биле православни Македонци. Од Прент се иселиле како три куќи тројца браќа. Едниот се иселил во Заграчани, вториот во [[Мислешево]] (таму се христијани Македонци), а третиот отишол во [[Гостиварско]]. Родовите во Мислешево и Загрчани порано се пазеле како роднини; ''Дида'' (10 к.), ''Октишани'' (15 к.) и ''Леши'' (2 к.), овде живеат од периодот помеѓу двете светски војни. Првите се доселени од селото [[Горна Белица]], вторите од селото [[Октиси]] (тие се [[Македонци муслимани|Торбеши]]), а третите се од селото [[Радолишта]]. Родот ''Дида'' знае дека уште подалечно потекло има од областа [[Матија]] во Албанија. За Албанците од селото се говори дека припаѓаат на групата [[Тоскиско наречје|Тоски]]. === Иселеништво === Родовите ''Даути'' (15 к.), ''Рамадани'' (12 к.), ''Асани'' (5 к.) и ''Ајредини'' (4 к.), се иселиле во соседното село Шум.<ref name=":0" /> По Втората светска војна имало поголемо иселување во градот Струга, но и во Босна и Северна Америка.<ref name=":0" /> == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Ашим Агуши“ - Заграчани.jpg|мини|300п|десно|Поглед на основното училиште]] * [[ПУ „Ашим Агуши“ - Заграчани|Основно училиште „Ашим Агуши“]] — подрачно основно училиште до V одделение во состав на [[ОУ „Ашим Агуши“ - Радолишта]] == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Заграчани било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната Општина Струга. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Селото припаѓало на некогашната општина Струга во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Радолишта, во која покрај селото Заграчни, се наоѓале и селата Вишни, Калишта, Мали Влај, Радожда, Радолишта, Франгово и Шум. Во периодот 1950-1952 година, исто така, постоела Општина Радолишта, во која влегувале селата Заграчани, Радолишта и Шум. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места место бр. 1872 и бр. 1872/1 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=5 ноември 2018|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|392}}</ref> * [[Бабуш (Заграчани)|Бабуш]] — населба од доцноантичкото време; * [[Во селото (Заграчани)|Во Селото]] — населба од доцноантичкото време; и * [[Св. Спас (Заграчани)|Загратчанска тврдина]] — сакрален објект од доцниот среден век. ;Џамии<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Нова џамија (Заграчани)|Џамија]] — нова селска џамија; и * [[Стара џамија (Заграчани)|Џамија]] — стара селска џамија. <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:ОУ „Ашим Агуши“ со џамијата во Заграчани.jpg|Училиштето и новата џамија Податотека:Стара џамија во Заграчани.jpg|Старата селска џамија </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Заграчани * [[Спасе Вевчански]] — светец * [[Спаса Вишенска]] — светица <!--== Култура и спорт ==--> == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Поврзано == * [[Дримкол]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Zagračani}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Заграчани| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] 2lj10kd0uevcvjh8lmp0fkjlavazovm 0 12062 5583374 5579322 2026-06-27T17:23:52Z Ehrlich91 24281 5583374 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Збажди | име2 = Зб’жди | слика = Воздушен поглед на Збажди.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Малесија]] | население = 10 | година = 2021 | поштенски број = 6338 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 1.060 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=21 | lat_sec=00 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=40 | lon_sec=22 | слава = [[Успение на Пресвета Богородица|Голема Богородица]] | мрежно место = | карта = Збажди во Општина Струга.svg }} '''Збажди''' (се среќава и како '''Зб’жди''') — село во областа [[Малесија]], во [[Општина Струга]], сместено високо на падините на планината [[Караорман]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на селото Збажди (1).jpg|мини|лево|300п|Поглед кон селото од [[Локов]]]] Селото се наоѓа во областа [[Малесија]], во северниот дел на територијата на [[Општина Струга]], на западните падини на планината [[Караорман]], а чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Дебрца]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=14 октомври 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=129}}</ref> Селото е планинско, на надморска височина од 1.060 метри. Од градот [[Струга]], селото е оддалечено 27 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]], кој е асфалтиран до ова село и понатаму продолжува како земјен пат. Помеѓу селата Збажди и [[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]] тече [[Збошка Река]], која во текот на летниот период неретко пресушува. Се влева во [[Црн Дрим]] кај селото [[Глобочица]].<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=31}}</ref> == Историја == Во 1944 година, во селото била основана [[Прва косовско-метохиска ударна бригада|Првата косовско-метохиска ударна бригада]]. == Стопанство == [[Податотека:Поранешна земјоделска задруга помеѓу селата Збажди и ’Ржаново.jpg|мини|десно|300п|Поранешната земјоделска задруга помеѓу селата Збажди и [[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]]]] Во селото во минатото постоела огромна земјоделска задруга во која се чувале овците од [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]]. Задругата била сместена на патот помеѓу селата Збажди и [[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]]. Атарот е мошне голем и зафаќа простор од 50,7&nbsp;км². На него преовладуваат шумите на површина од 2.686,5 [[хектар]]и, потоа следат пасиштата на површина од 1.600 хектари, а на обработливото земјиште отпаѓаат 646,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|463 |1953|505 |1961|449 |1971|92 |1981|41 |1991|16 |1994|15 |2002|10 |2021|10 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 40 домаќинства и 96 жители мажи.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 104-105.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Збажди имало 550 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 253.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Збажди имало 640 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 164-165.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 450 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Од Збажди се иселил значителен број од неговото население. Така, во 1961 година селото броело 449 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на само 15 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Збажди имало 10 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=14 октомври 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 10 жители, од кои 4 [[Македонци]] и 6 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|550|640|463|505|449|92|41|16|15|10|10}} === Родови === Збажди е чисто македонско село. Според истражувањата во периодот од 1948 до 1950 година, родови во селото биле:<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Малесија. |last=Русиќ|first= Бранислав|publisher=Годишен зборник на Филозофскиот факултет на универзитетот во Скопје. Историско-филолошки оддел. кн. 6|others=|year=1953|isbn=|location=|pages=}}</ref> * '''Со непознато потекло се:''' ''Дамјановци'' со ''Дапчиновци'' (20 к.), ''Мавнивиловци'' (1 к.), ''Грујевци'' (9 к.) и ''Богојевци'' (3 к.), овие родови потекнуваат од четири браќа, некои мислат дека потекнуваат од [[Закамен]]; ''Стојковци'' со ''Тримовц'' и (12 к.) и ''Карадаковци'' (6 к.), потекнуваат од ист предок; ''Марковци'' (4 к.), ''Беровци'' (2 к.) и ''Трајчевци'' (4 к.), мислат дека порано биле еден род почетокот од XIX век. * '''Со познато потекло се:''' ''Петковци'' (13 к.), ''Шаламановци'' (1 к.) и ''Радичовци'' (1 к.), доселени се од некое село Кукуричани во [[Дебар (округ)|Долен Дебар]] во Албанија. Од таму се иселиле поради насилство. Селанинот Мијајле Радичоски заедно со Недан Мојсоски биле селски војводи во [[Илинденско востание|Илинденското востание]]; ''Близнаковци'' или ''Петревци'' (3 к.), доселени се на почетокот од XIX век од соседното село [[Локов]]. Таму живееле двајца браќа близнаци по што го добиле името; ''Иловци'' (1 к.), доселени се од раселеното село [[Славила]] кое постоело кај селото [[Селци]]; ''Каларенци'' или ''Каларен'' (1 к.) и ''Крстановци'' (1 к.). доселени се од селото [[Радожда]] крај [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]]; ''Аџиоски Фидан'' (1 к.), порано живеел во селото. Бил [[Роми|Ром]]. Бил доселен од [[Локов]], а имал роднини во [[’Ржаново (Струшко)|Ржаново]]. === Иселеништво === Иселеништвото од ова село било масовно, така селото е пред целосно изумирање. Постари иселеници до 1950 година има во [[Ресен]], [[Битола]], [[Охрид]], [[Белчишта]], [[Волино]], [[Царев Двор]]. А надвор од Македонија во [[Србија]] ([[Јабука]], [[Белград]], [[Суботица]], [[Нови Сад]]), [[Бугарија]] ([[Ботевград]]), [[Хрватска]] ([[Сплит]], [[Копривница]]), [[Германија]], [[Австрија]], [[Аргентина]], [[Чешка]].<ref name=":0" /> Иселувањето продолжило и после 1960-тите помасовно. Во тој период населението се иселувало во [[Охрид]] и [[Струга]], а помалку во [[Скопје]]. <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == [[Податотека:Поглед на селото Збажди (2).jpg|мини|десно|300п|Поглед кон селото од [[Локов]], како и патот кој води до него]] На крајот од XIX век, Збажди било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната [[Општина Луково]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Селото припаѓало на некогашната општина Струга во периодот од 1957 до 1965 година, додека во периодот 1955-1957 селото припаѓало на тогашната општина Луково. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Караорман, во која покрај селото Збажди, се наоѓале и селата Богојца, Брчево, Глобочица, Локов, Мислодежда, Поум, Присовјани и ’Ржаново. Во периодот 1950-1952 година, селото Збажди било дел од некогашната општина Присовјани, во која влегувале селата Глобочица, Збажди и Присовјани. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1892 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во основното училиште во селото [[Присовјани]], а во кое влегуваат населените места [[Буринец]], [[Локов]], Присовјани, [[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]], [[Селци]] и Збажди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=14 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 22 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2214|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922071344/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2214|archive-date=2020-09-22|dead-url=|accessdate=14 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 19 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2229|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200610174853/https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2229|archive-date=2020-06-10|dead-url=|accessdate=14 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Света Богородица, Збажди 2016 04.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Збажди|Успение на Пресвета Богородица]]“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|392}}</ref> * [[Добра Вода (Збажди)|Добра Вода]] — топилница од средниот век; и * [[Црквиште (Збажди)|Црквиште]] — сакрален објект од средниот век. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Збажди|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква. ;Реки<ref name="РекиМак" /> * [[Збошка Река]] — помала река, притока на [[Црн Дрим]]; и * [[Мавтова Река]] — помала река кај селото. == Редовни настани == ;Слави * [[Голема Богородица]] (28 август) — селска слава == Личности == ;Родени во или по потекло од Збажди * [[Сиљан Илов Грујоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]];<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том I, дел II.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Танаско Дамјаноски|Танаско Илов Дамјаноски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":1" /> * [[Ангеле Јованов Дуковски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":1" /> * [[Кипро Илиев Илиевски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том II, дел I.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher= Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Сиљан Јованов Крстаноски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том II, дел II.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|author3=Филип Петровски|publisher=Државен архив на Република Македонија|others=|year=2016|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Иван Мирчески]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том III, дел I.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2017|isbn=|location= Скопје|pages=}}</ref> * [[Ристо Китанов Петрески]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том III, дел II.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Михаил Радичоски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":2" /> * [[Петко Стојанов Стојаноски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":3">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том IV, дел I.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher= Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Танаско Стојанов Стојаноски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":3" /> * [[Миле Трпчески]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":3" /> * [[Таса Богоевска|Таса Исак Богоевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]; * [[Љуба Бошеска|Љуба Јованова Бошеска]] — учесник во НОВ на Македонија; * [[Мара Гулевска|Мара Дамјановска Гулевска]] — учесник во НОВ на Македонија; * [[Ника Груевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]; * [[Алтана Дамјаноска]] — учесник во НОВ на Македонија; * [[Наумка Димовска]] — учесник во НОВ на Македонија; * [[Будимка Дојчиноска]] — учесник во НОВ на Македонија; и * [[Петкана Карадакоска]] — учесник во НОВ на Македонија. ;Потекло од Збажди * Таткото на познатиот македонски пијанист [[Симон Трпчески]], Ѓоко, потекнува од селото Збажди. Поради тоа, првиот албум на Трпчески снимен во Македонија, бил посветен на ова село. <!--== Култура и спорт ==--> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Малесија]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Zbaždi}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Збажди| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] 0pqeii08kzijcecg62t96kgb4782ciy 5583376 5583374 2026-06-27T17:34:05Z Ehrlich91 24281 5583376 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Збажди | име2 = Зб’жди | слика = Воздушен поглед на Збажди.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Малесија]] | население = 10 | година = 2021 | поштенски број = 6338 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 1.060 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=21 | lat_sec=00 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=40 | lon_sec=22 | слава = [[Успение на Пресвета Богородица|Голема Богородица]] | мрежно место = | карта = Збажди во Општина Струга.svg }} '''Збажди''' (се среќава и како '''Зб’жди''') — село во областа [[Малесија]], во [[Општина Струга]], сместено високо на падините на планината [[Караорман]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на селото Збажди (1).jpg|мини|лево|300п|Поглед кон селото од [[Локов]]]] Селото се наоѓа во областа [[Малесија]], во северниот дел на територијата на [[Општина Струга]], на западните падини на планината [[Караорман]], а чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Дебрца]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=14 октомври 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=129}}</ref> Селото е планинско, на надморска височина од 1.060 метри. Од градот [[Струга]], селото е оддалечено 27 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]], кој е асфалтиран до ова село и понатаму продолжува како земјен пат. Помеѓу селата Збажди и [[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]] тече [[Збошка Река]], која во текот на летниот период неретко пресушува. Се влева во [[Црн Дрим]] кај селото [[Глобочица]].<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=31}}</ref> == Историја == Во 1944 година, во селото била основана [[Прва косовско-метохиска ударна бригада|Првата косовско-метохиска ударна бригада]]. == Стопанство == [[Податотека:Поранешна земјоделска задруга помеѓу селата Збажди и ’Ржаново.jpg|мини|десно|300п|Поранешната земјоделска задруга помеѓу селата Збажди и [[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]]]] Во селото во минатото постоела огромна земјоделска задруга во која се чувале овците од [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]]. Задругата била сместена на патот помеѓу селата Збажди и [[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]]. Атарот е мошне голем и зафаќа простор од 50,7&nbsp;км². На него преовладуваат шумите на површина од 2.686,5 [[хектар]]и, потоа следат пасиштата на површина од 1.600 хектари, а на обработливото земјиште отпаѓаат 646,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|463 |1953|505 |1961|449 |1971|92 |1981|41 |1991|16 |1994|15 |2002|10 |2021|10 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 40 домаќинства и 96 жители мажи.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 104-105.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Збажди имало 550 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 253.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Збажди имало 640 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 164-165.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 450 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Од Збажди се иселил значителен број од неговото население. Така, во 1961 година селото броело 449 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на само 15 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Збажди имало 10 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=14 октомври 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 10 жители, од кои 4 [[Македонци]] и 6 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|550|640|463|505|449|92|41|16|15|10|10}} === Родови === Збажди е чисто македонско село. Според истражувањата во периодот од 1948 до 1950 година, родови во селото биле:<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Малесија. |last=Русиќ|first= Бранислав|publisher=Годишен зборник на Филозофскиот факултет на универзитетот во Скопје. Историско-филолошки оддел. кн. 6|others=|year=1953|isbn=|location=|pages=}}</ref> * '''Со непознато потекло се:''' ''Дамјановци'' со ''Дапчиновци'' (20 к.), ''Мавнивиловци'' (1 к.), ''Грујевци'' (9 к.) и ''Богојевци'' (3 к.), овие родови потекнуваат од четири браќа, некои мислат дека потекнуваат од [[Закамен]]; ''Стојковци'' со ''Тримовц'' и (12 к.) и ''Карадаковци'' (6 к.), потекнуваат од ист предок; ''Марковци'' (4 к.), ''Беровци'' (2 к.) и ''Трајчевци'' (4 к.), мислат дека порано биле еден род почетокот од XIX век. * '''Со познато потекло се:''' ''Петковци'' (13 к.), ''Шаламановци'' (1 к.) и ''Радичовци'' (1 к.), доселени се од некое село Кукуричани во [[Дебар (округ)|Долен Дебар]] во Албанија. Од таму се иселиле поради насилство. Селанинот Мијајле Радичоски заедно со Недан Мојсоски биле селски војводи во [[Илинденско востание|Илинденското востание]]; ''Близнаковци'' или ''Петревци'' (3 к.), доселени се на почетокот од XIX век од соседното село [[Локов]]. Таму живееле двајца браќа близнаци по што го добиле името; ''Иловци'' (1 к.), доселени се од раселеното село [[Славила]] кое постоело кај селото [[Селци]]; ''Каларенци'' или ''Каларен'' (1 к.) и ''Крстановци'' (1 к.). доселени се од селото [[Радожда]] крај [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]]; ''Аџиоски Фидан'' (1 к.), порано живеел во селото. Бил [[Роми|Ром]]. Бил доселен од [[Локов]], а имал роднини во [[’Ржаново (Струшко)|Ржаново]]. === Иселеништво === Иселеништвото од ова село било масовно, така селото е пред целосно изумирање. Постари иселеници до 1950 година има во [[Ресен]], [[Битола]], [[Охрид]], [[Белчишта]], [[Волино]], [[Царев Двор]]. А надвор од Македонија во [[Србија]] ([[Јабука]], [[Белград]], [[Суботица]], [[Нови Сад]]), [[Бугарија]] ([[Ботевград]]), [[Хрватска]] ([[Сплит]], [[Копривница]]), [[Германија]], [[Австрија]], [[Аргентина]], [[Чешка]].<ref name=":0" /> Иселувањето продолжило и после 1960-тите помасовно. Во тој период населението се иселувало во [[Охрид]] и [[Струга]], а помалку во [[Скопје]]. <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == [[Податотека:Поглед на селото Збажди (2).jpg|мини|десно|300п|Поглед кон селото од [[Локов]], како и патот кој води до него]] На крајот од XIX век, Збажди било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната [[Општина Луково]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Селото припаѓало на некогашната општина Струга во периодот од 1957 до 1965 година, додека во периодот 1955-1957 селото припаѓало на тогашната општина Луково. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Караорман, во која покрај селото Збажди, се наоѓале и селата Богојца, Брчево, Глобочица, Локов, Мислодежда, Поум, Присовјани и ’Ржаново. Во периодот 1950-1952 година, селото Збажди било дел од некогашната општина Присовјани, во која влегувале селата Глобочица, Збажди и Присовјани. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1892 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во основното училиште во селото [[Присовјани]], а во кое влегуваат населените места [[Буринец]], [[Локов]], Присовјани, [[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]], [[Селци]] и Збажди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=14 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 22 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2214|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922071344/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2214|archive-date=2020-09-22|dead-url=|accessdate=14 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 19 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2229|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200610174853/https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2229|archive-date=2020-06-10|dead-url=|accessdate=14 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Света Богородица, Збажди 2016 04.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Збажди|Успение на Пресвета Богородица]]“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|392}}</ref> * [[Добра Вода (Збажди)|Добра Вода]] — топилница од средниот век; и * [[Црквиште (Збажди)|Црквиште]] — сакрален објект од средниот век. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Збажди|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква. ;Реки<ref name="РекиМак" /> * [[Збошка Река]] — помала река, притока на [[Црн Дрим]]; и * [[Мавтова Река]] — помала река кај селото. == Редовни настани == ;Слави * [[Голема Богородица]] (28 август) — селска слава == Личности == ;Родени во или по потекло од Збажди * [[Сиљан Илов Грујоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]];<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том I, дел II.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Танаско Дамјаноски|Танаско Илов Дамјаноски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":1" /> * [[Ангеле Јованов Дуковски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":1" /> * [[Кипро Илиев Илиевски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том II, дел I.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher= Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Сиљан Јованов Крстаноски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том II, дел II.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|author3=Филип Петровски|publisher=Државен архив на Република Македонија|others=|year=2016|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Иван Мирчески]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том III, дел I.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2017|isbn=|location= Скопје|pages=}}</ref> * [[Ристо Китанов Петрески]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том III, дел II.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Михаил Радичоски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":2" /> * [[Петко Стојанов Стојаноски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":3">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том IV, дел I.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher= Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Танаско Стојанов Стојаноски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":3" /> * [[Миле Трпчески]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":3" /> * [[Таса Богоевска|Таса Исак Богоевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]; * [[Љуба Бошеска|Љуба Јованова Бошеска]] — учесник во НОВ на Македонија; * [[Мара Гулевска|Мара Дамјановска Гулевска]] — учесник во НОВ на Македонија; * [[Ника Груевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]; * [[Алтана Дамјаноска]] — учесник во НОВ на Македонија; * [[Наумка Димовска]] — учесник во НОВ на Македонија; * [[Будимка Дојчиноска]] — учесник во НОВ на Македонија; и * [[Петкана Карадакоска]] — учесник во НОВ на Македонија. ;Потекло од Збажди * Таткото на познатиот македонски пијанист [[Симон Трпчески]], Ѓоко, потекнува од селото Збажди. Поради тоа, првиот албум на Трпчески снимен во Македонија, бил посветен на ова село. <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Ржанска Река кај Ржаново.jpg|Збошка или ’Ржанска Река кај селото [[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]] Податотека:Поглед на селото Збажди.jpg|Поглед на селото од [[Локов]] Податотека:Мавтова Река кај Збажди.jpg|Мавтова Река кај Збажди </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Малесија]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Zbaždi}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Збажди| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] 3bs78ugy13iw4yuh0kg2indl7j6f78h 5583377 5583376 2026-06-27T17:58:16Z Ehrlich91 24281 /* Културни и природни знаменитости */ 5583377 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Збажди | име2 = Зб’жди | слика = Воздушен поглед на Збажди.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Малесија]] | население = 10 | година = 2021 | поштенски број = 6338 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 1.060 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=21 | lat_sec=00 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=40 | lon_sec=22 | слава = [[Успение на Пресвета Богородица|Голема Богородица]] | мрежно место = | карта = Збажди во Општина Струга.svg }} '''Збажди''' (се среќава и како '''Зб’жди''') — село во областа [[Малесија]], во [[Општина Струга]], сместено високо на падините на планината [[Караорман]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на селото Збажди (1).jpg|мини|лево|300п|Поглед кон селото од [[Локов]]]] Селото се наоѓа во областа [[Малесија]], во северниот дел на територијата на [[Општина Струга]], на западните падини на планината [[Караорман]], а чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Дебрца]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=14 октомври 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=129}}</ref> Селото е планинско, на надморска височина од 1.060 метри. Од градот [[Струга]], селото е оддалечено 27 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]], кој е асфалтиран до ова село и понатаму продолжува како земјен пат. Помеѓу селата Збажди и [[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]] тече [[Збошка Река]], која во текот на летниот период неретко пресушува. Се влева во [[Црн Дрим]] кај селото [[Глобочица]].<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=31}}</ref> == Историја == Во 1944 година, во селото била основана [[Прва косовско-метохиска ударна бригада|Првата косовско-метохиска ударна бригада]]. == Стопанство == [[Податотека:Поранешна земјоделска задруга помеѓу селата Збажди и ’Ржаново.jpg|мини|десно|300п|Поранешната земјоделска задруга помеѓу селата Збажди и [[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]]]] Во селото во минатото постоела огромна земјоделска задруга во која се чувале овците од [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]]. Задругата била сместена на патот помеѓу селата Збажди и [[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]]. Атарот е мошне голем и зафаќа простор од 50,7&nbsp;км². На него преовладуваат шумите на површина од 2.686,5 [[хектар]]и, потоа следат пасиштата на површина од 1.600 хектари, а на обработливото земјиште отпаѓаат 646,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|463 |1953|505 |1961|449 |1971|92 |1981|41 |1991|16 |1994|15 |2002|10 |2021|10 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 40 домаќинства и 96 жители мажи.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 104-105.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Збажди имало 550 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 253.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Збажди имало 640 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 164-165.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 450 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Од Збажди се иселил значителен број од неговото население. Така, во 1961 година селото броело 449 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на само 15 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Збажди имало 10 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=14 октомври 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 10 жители, од кои 4 [[Македонци]] и 6 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|550|640|463|505|449|92|41|16|15|10|10}} === Родови === Збажди е чисто македонско село. Според истражувањата во периодот од 1948 до 1950 година, родови во селото биле:<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Малесија. |last=Русиќ|first= Бранислав|publisher=Годишен зборник на Филозофскиот факултет на универзитетот во Скопје. Историско-филолошки оддел. кн. 6|others=|year=1953|isbn=|location=|pages=}}</ref> * '''Со непознато потекло се:''' ''Дамјановци'' со ''Дапчиновци'' (20 к.), ''Мавнивиловци'' (1 к.), ''Грујевци'' (9 к.) и ''Богојевци'' (3 к.), овие родови потекнуваат од четири браќа, некои мислат дека потекнуваат од [[Закамен]]; ''Стојковци'' со ''Тримовц'' и (12 к.) и ''Карадаковци'' (6 к.), потекнуваат од ист предок; ''Марковци'' (4 к.), ''Беровци'' (2 к.) и ''Трајчевци'' (4 к.), мислат дека порано биле еден род почетокот од XIX век. * '''Со познато потекло се:''' ''Петковци'' (13 к.), ''Шаламановци'' (1 к.) и ''Радичовци'' (1 к.), доселени се од некое село Кукуричани во [[Дебар (округ)|Долен Дебар]] во Албанија. Од таму се иселиле поради насилство. Селанинот Мијајле Радичоски заедно со Недан Мојсоски биле селски војводи во [[Илинденско востание|Илинденското востание]]; ''Близнаковци'' или ''Петревци'' (3 к.), доселени се на почетокот од XIX век од соседното село [[Локов]]. Таму живееле двајца браќа близнаци по што го добиле името; ''Иловци'' (1 к.), доселени се од раселеното село [[Славила]] кое постоело кај селото [[Селци]]; ''Каларенци'' или ''Каларен'' (1 к.) и ''Крстановци'' (1 к.). доселени се од селото [[Радожда]] крај [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]]; ''Аџиоски Фидан'' (1 к.), порано живеел во селото. Бил [[Роми|Ром]]. Бил доселен од [[Локов]], а имал роднини во [[’Ржаново (Струшко)|Ржаново]]. === Иселеништво === Иселеништвото од ова село било масовно, така селото е пред целосно изумирање. Постари иселеници до 1950 година има во [[Ресен]], [[Битола]], [[Охрид]], [[Белчишта]], [[Волино]], [[Царев Двор]]. А надвор од Македонија во [[Србија]] ([[Јабука]], [[Белград]], [[Суботица]], [[Нови Сад]]), [[Бугарија]] ([[Ботевград]]), [[Хрватска]] ([[Сплит]], [[Копривница]]), [[Германија]], [[Австрија]], [[Аргентина]], [[Чешка]].<ref name=":0" /> Иселувањето продолжило и после 1960-тите помасовно. Во тој период населението се иселувало во [[Охрид]] и [[Струга]], а помалку во [[Скопје]]. <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == [[Податотека:Поглед на селото Збажди (2).jpg|мини|десно|300п|Поглед кон селото од [[Локов]], како и патот кој води до него]] На крајот од XIX век, Збажди било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната [[Општина Луково]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Селото припаѓало на некогашната општина Струга во периодот од 1957 до 1965 година, додека во периодот 1955-1957 селото припаѓало на тогашната општина Луково. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Караорман, во која покрај селото Збажди, се наоѓале и селата Богојца, Брчево, Глобочица, Локов, Мислодежда, Поум, Присовјани и ’Ржаново. Во периодот 1950-1952 година, селото Збажди било дел од некогашната општина Присовјани, во која влегувале селата Глобочица, Збажди и Присовјани. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1892 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во основното училиште во селото [[Присовјани]], а во кое влегуваат населените места [[Буринец]], [[Локов]], Присовјани, [[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]], [[Селци]] и Збажди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=14 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 22 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2214|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922071344/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2214|archive-date=2020-09-22|dead-url=|accessdate=14 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 19 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2229|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200610174853/https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2229|archive-date=2020-06-10|dead-url=|accessdate=14 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Света Богородица, Збажди 2016 04.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Збажди|Успение на Пресвета Богородица]]“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|392}}</ref> * [[Добра Вода (Збажди)|Добра Вода]] — топилница од средниот век; и * [[Црквиште (Збажди)|Црквиште]] — сакрален објект од средниот век. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Збажди|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква. ;Споменици * Споменик на НОБ на селските гробишта ;Реки<ref name="РекиМак" /> * [[Збошка Река]] — помала река, притока на [[Црн Дрим]]; и * [[Мавтова Река]] — помала река кај селото. == Редовни настани == ;Слави * [[Голема Богородица]] (28 август) — селска слава == Личности == ;Родени во или по потекло од Збажди * [[Сиљан Илов Грујоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]];<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том I, дел II.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Танаско Дамјаноски|Танаско Илов Дамјаноски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":1" /> * [[Ангеле Јованов Дуковски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":1" /> * [[Кипро Илиев Илиевски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том II, дел I.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher= Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Сиљан Јованов Крстаноски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том II, дел II.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|author3=Филип Петровски|publisher=Државен архив на Република Македонија|others=|year=2016|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Иван Мирчески]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том III, дел I.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2017|isbn=|location= Скопје|pages=}}</ref> * [[Ристо Китанов Петрески]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том III, дел II.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Михаил Радичоски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":2" /> * [[Петко Стојанов Стојаноски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":3">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том IV, дел I.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher= Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Танаско Стојанов Стојаноски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":3" /> * [[Миле Трпчески]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":3" /> * [[Таса Богоевска|Таса Исак Богоевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]; * [[Љуба Бошеска|Љуба Јованова Бошеска]] — учесник во НОВ на Македонија; * [[Мара Гулевска|Мара Дамјановска Гулевска]] — учесник во НОВ на Македонија; * [[Ника Груевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]; * [[Алтана Дамјаноска]] — учесник во НОВ на Македонија; * [[Наумка Димовска]] — учесник во НОВ на Македонија; * [[Будимка Дојчиноска]] — учесник во НОВ на Македонија; и * [[Петкана Карадакоска]] — учесник во НОВ на Македонија. ;Потекло од Збажди * Таткото на познатиот македонски пијанист [[Симон Трпчески]], Ѓоко, потекнува од селото Збажди. Поради тоа, првиот албум на Трпчески снимен во Македонија, бил посветен на ова село. <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Ржанска Река кај Ржаново.jpg|Збошка или ’Ржанска Река кај селото [[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]] Податотека:Поглед на селото Збажди.jpg|Поглед на селото од [[Локов]] Податотека:Мавтова Река кај Збажди.jpg|Мавтова Река кај Збажди </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Малесија]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Zbaždi}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Збажди| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] sr4v662l4apd2rgvf91ilu85o7r9pgg 5583378 5583377 2026-06-27T17:58:45Z Ehrlich91 24281 /* Галерија */ 5583378 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Збажди | име2 = Зб’жди | слика = Воздушен поглед на Збажди.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Малесија]] | население = 10 | година = 2021 | поштенски број = 6338 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 1.060 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=21 | lat_sec=00 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=40 | lon_sec=22 | слава = [[Успение на Пресвета Богородица|Голема Богородица]] | мрежно место = | карта = Збажди во Општина Струга.svg }} '''Збажди''' (се среќава и како '''Зб’жди''') — село во областа [[Малесија]], во [[Општина Струга]], сместено високо на падините на планината [[Караорман]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на селото Збажди (1).jpg|мини|лево|300п|Поглед кон селото од [[Локов]]]] Селото се наоѓа во областа [[Малесија]], во северниот дел на територијата на [[Општина Струга]], на западните падини на планината [[Караорман]], а чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Дебрца]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=14 октомври 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=129}}</ref> Селото е планинско, на надморска височина од 1.060 метри. Од градот [[Струга]], селото е оддалечено 27 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]], кој е асфалтиран до ова село и понатаму продолжува како земјен пат. Помеѓу селата Збажди и [[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]] тече [[Збошка Река]], која во текот на летниот период неретко пресушува. Се влева во [[Црн Дрим]] кај селото [[Глобочица]].<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=31}}</ref> == Историја == Во 1944 година, во селото била основана [[Прва косовско-метохиска ударна бригада|Првата косовско-метохиска ударна бригада]]. == Стопанство == [[Податотека:Поранешна земјоделска задруга помеѓу селата Збажди и ’Ржаново.jpg|мини|десно|300п|Поранешната земјоделска задруга помеѓу селата Збажди и [[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]]]] Во селото во минатото постоела огромна земјоделска задруга во која се чувале овците од [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]]. Задругата била сместена на патот помеѓу селата Збажди и [[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]]. Атарот е мошне голем и зафаќа простор од 50,7&nbsp;км². На него преовладуваат шумите на површина од 2.686,5 [[хектар]]и, потоа следат пасиштата на површина од 1.600 хектари, а на обработливото земјиште отпаѓаат 646,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|463 |1953|505 |1961|449 |1971|92 |1981|41 |1991|16 |1994|15 |2002|10 |2021|10 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 40 домаќинства и 96 жители мажи.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 104-105.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Збажди имало 550 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 253.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Збажди имало 640 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 164-165.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 450 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Од Збажди се иселил значителен број од неговото население. Така, во 1961 година селото броело 449 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на само 15 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Збажди имало 10 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=14 октомври 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 10 жители, од кои 4 [[Македонци]] и 6 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|550|640|463|505|449|92|41|16|15|10|10}} === Родови === Збажди е чисто македонско село. Според истражувањата во периодот од 1948 до 1950 година, родови во селото биле:<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Малесија. |last=Русиќ|first= Бранислав|publisher=Годишен зборник на Филозофскиот факултет на универзитетот во Скопје. Историско-филолошки оддел. кн. 6|others=|year=1953|isbn=|location=|pages=}}</ref> * '''Со непознато потекло се:''' ''Дамјановци'' со ''Дапчиновци'' (20 к.), ''Мавнивиловци'' (1 к.), ''Грујевци'' (9 к.) и ''Богојевци'' (3 к.), овие родови потекнуваат од четири браќа, некои мислат дека потекнуваат од [[Закамен]]; ''Стојковци'' со ''Тримовц'' и (12 к.) и ''Карадаковци'' (6 к.), потекнуваат од ист предок; ''Марковци'' (4 к.), ''Беровци'' (2 к.) и ''Трајчевци'' (4 к.), мислат дека порано биле еден род почетокот од XIX век. * '''Со познато потекло се:''' ''Петковци'' (13 к.), ''Шаламановци'' (1 к.) и ''Радичовци'' (1 к.), доселени се од некое село Кукуричани во [[Дебар (округ)|Долен Дебар]] во Албанија. Од таму се иселиле поради насилство. Селанинот Мијајле Радичоски заедно со Недан Мојсоски биле селски војводи во [[Илинденско востание|Илинденското востание]]; ''Близнаковци'' или ''Петревци'' (3 к.), доселени се на почетокот од XIX век од соседното село [[Локов]]. Таму живееле двајца браќа близнаци по што го добиле името; ''Иловци'' (1 к.), доселени се од раселеното село [[Славила]] кое постоело кај селото [[Селци]]; ''Каларенци'' или ''Каларен'' (1 к.) и ''Крстановци'' (1 к.). доселени се од селото [[Радожда]] крај [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]]; ''Аџиоски Фидан'' (1 к.), порано живеел во селото. Бил [[Роми|Ром]]. Бил доселен од [[Локов]], а имал роднини во [[’Ржаново (Струшко)|Ржаново]]. === Иселеништво === Иселеништвото од ова село било масовно, така селото е пред целосно изумирање. Постари иселеници до 1950 година има во [[Ресен]], [[Битола]], [[Охрид]], [[Белчишта]], [[Волино]], [[Царев Двор]]. А надвор од Македонија во [[Србија]] ([[Јабука]], [[Белград]], [[Суботица]], [[Нови Сад]]), [[Бугарија]] ([[Ботевград]]), [[Хрватска]] ([[Сплит]], [[Копривница]]), [[Германија]], [[Австрија]], [[Аргентина]], [[Чешка]].<ref name=":0" /> Иселувањето продолжило и после 1960-тите помасовно. Во тој период населението се иселувало во [[Охрид]] и [[Струга]], а помалку во [[Скопје]]. <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == [[Податотека:Поглед на селото Збажди (2).jpg|мини|десно|300п|Поглед кон селото од [[Локов]], како и патот кој води до него]] На крајот од XIX век, Збажди било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната [[Општина Луково]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Селото припаѓало на некогашната општина Струга во периодот од 1957 до 1965 година, додека во периодот 1955-1957 селото припаѓало на тогашната општина Луково. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Караорман, во која покрај селото Збажди, се наоѓале и селата Богојца, Брчево, Глобочица, Локов, Мислодежда, Поум, Присовјани и ’Ржаново. Во периодот 1950-1952 година, селото Збажди било дел од некогашната општина Присовјани, во која влегувале селата Глобочица, Збажди и Присовјани. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1892 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во основното училиште во селото [[Присовјани]], а во кое влегуваат населените места [[Буринец]], [[Локов]], Присовјани, [[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]], [[Селци]] и Збажди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=14 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 22 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2214|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922071344/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2214|archive-date=2020-09-22|dead-url=|accessdate=14 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 19 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2229|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200610174853/https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2229|archive-date=2020-06-10|dead-url=|accessdate=14 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Света Богородица, Збажди 2016 04.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Збажди|Успение на Пресвета Богородица]]“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|392}}</ref> * [[Добра Вода (Збажди)|Добра Вода]] — топилница од средниот век; и * [[Црквиште (Збажди)|Црквиште]] — сакрален објект од средниот век. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Збажди|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква. ;Споменици * Споменик на НОБ на селските гробишта ;Реки<ref name="РекиМак" /> * [[Збошка Река]] — помала река, притока на [[Црн Дрим]]; и * [[Мавтова Река]] — помала река кај селото. == Редовни настани == ;Слави * [[Голема Богородица]] (28 август) — селска слава == Личности == ;Родени во или по потекло од Збажди * [[Сиљан Илов Грујоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]];<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том I, дел II.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Танаско Дамјаноски|Танаско Илов Дамјаноски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":1" /> * [[Ангеле Јованов Дуковски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":1" /> * [[Кипро Илиев Илиевски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том II, дел I.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher= Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Сиљан Јованов Крстаноски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том II, дел II.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|author3=Филип Петровски|publisher=Државен архив на Република Македонија|others=|year=2016|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Иван Мирчески]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том III, дел I.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2017|isbn=|location= Скопје|pages=}}</ref> * [[Ристо Китанов Петрески]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том III, дел II.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Михаил Радичоски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":2" /> * [[Петко Стојанов Стојаноски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":3">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том IV, дел I.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher= Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Танаско Стојанов Стојаноски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":3" /> * [[Миле Трпчески]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":3" /> * [[Таса Богоевска|Таса Исак Богоевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]; * [[Љуба Бошеска|Љуба Јованова Бошеска]] — учесник во НОВ на Македонија; * [[Мара Гулевска|Мара Дамјановска Гулевска]] — учесник во НОВ на Македонија; * [[Ника Груевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]; * [[Алтана Дамјаноска]] — учесник во НОВ на Македонија; * [[Наумка Димовска]] — учесник во НОВ на Македонија; * [[Будимка Дојчиноска]] — учесник во НОВ на Македонија; и * [[Петкана Карадакоска]] — учесник во НОВ на Македонија. ;Потекло од Збажди * Таткото на познатиот македонски пијанист [[Симон Трпчески]], Ѓоко, потекнува од селото Збажди. Поради тоа, првиот албум на Трпчески снимен во Македонија, бил посветен на ова село. <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Ржанска Река кај Ржаново.jpg|Збошка или ’Ржанска Река кај селото [[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]] Податотека:Поглед на селото Збажди.jpg|Поглед на селото од [[Локов]] Податотека:Мавтова Река кај Збажди.jpg|Мавтова Река кај Збажди Податотека:Света Богородица, Збажди 2016 09.jpg|Споменик на загинатите борци во НОБ </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Малесија]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Zbaždi}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Збажди| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] 0o1jmk8vvmssjnsvkqvn55oa42pmbia 0 12064 5583382 5467611 2026-06-27T18:07:36Z Ehrlich91 24281 /* Општествени установи */ 5583382 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Калиште}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Калишта | име2 = Калиште | слика = Калишта (Струшко).JPG | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото Калишта и [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Дримкол]] | население = 764 | година = 2002 | поштенски број = 6333 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 675 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=9 | lat_sec=12 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=38 | lon_sec=57 | слава = | мрежно место = | карта = Калишта во Општина Струга.svg }} '''Калишта''' (познато и како '''Калиште''', а локално и како '''Калишча''') — село во областа [[Дримкол]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]], сместено на северозападниот брег на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]]. == Потекло на името == За потеклото и значење на името на селото Калишта постојат две претпоставки, од кои едната е предание на неговите жители, а втората се заснова на одликите на местоположбата. Името на селото потекнува од [[Македонски јазик|македонскиот јазик]] и на месниот струшки говор се нарекува и ''Калишча'', а речиси во истата форма (со наставката ''-и'', односно ''Калишти'') се нарекува и од албанското население. Меѓу мештаните постои легенда според која се верува дека поради природните убавини на езерото и селото, некогаш овде повремено престојувала некоја кралица со име ''Калина'', поради што селаните велат дека селото го добило името според неа.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Охридско-струшка област|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Српска академија на науките и уметностите|year=1992|isbn=|location=Белград |pages=167-169}}</ref> Според верувањето нејзината куќа, наречена „кула“ се наоѓала крај средновековниот манастир.<ref name=":0" /> Инаку, името Калишта е со значење на калливо место, место каде што земјата е каллива односно има или се прави кал, што наполно соодветствува со рамничарската местоположба веднаш на брегот на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] кој во овој дел е песоклив и каллив, обраснат со трски, лотоси и други водни растенија.<ref name=":0" /> Во [[Македонија]] постои уште едно село со име [[Калиште]] во подножјето на [[Шар Планина]] во [[Гостиварско]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Глетка од Калишта.JPG|мини|300п|лево|Главната улица во Калишта]] Селото се наоѓа во областа [[Дримкол]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Струга]], недалеку јужно од градот [[Струга]], на оддалеченост од околу четири километри. Самото село Калишта и неговиот атар се допираат и протегаат од северозападниот брег на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]],<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=12 ноември 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=144}}</ref> на исток преку рамнината на Струшкото Поле кон подножјето на планината [[Јабланица]] на запад. Селото е рамничарско, на надморска височина од 696 метри.<ref name="енциклопедија" /> Куќите на селото се расположени во плодната рамнина која се протега кон север и запад, а која е оградена од високиот карпест гребен (Елен Камен) на југ и Охридското Езеро на исток. Селото Калишта е од збиен тип и се дели на помали „маала“ според родовите кои живеат во него: Танасковци, Мустафовци, Шерифовци, Шабановци.<ref name=":0" /> Месностите во нискиот дел на селото ги носат следниве имиња: Блато, Љумче, Загонче, Бузелица, Бунар, Варса и Фјериште. Месностите во високиот дел на селото ги носат следниве имиња: Манастир Св. Богородица, Краста, Гумниште или Љама, Леског, Чакалица, Чумулица, Гештенка, Вари Рамаданит (Гроб на Рамадан), Гури зи, Чешма Костас, Гури древит (Елен Камен) и Плоча.<ref name=":0" /> Низ селото минува асфалтниот пат од [[Струга]] кон неколку хотели и кампови, туристичката викенд-населба „Елен Камен“ и селото [[Радожда]], а недалеку веднаш над самото село минува меѓународниот пат кон граничниот премин [[Ќафасан]] на македонско-албанската граница. Во непосредна близина на селото се наоѓа познатиот хотел „Бисер“, еден од најдобрите хотели на Охридското Езеро. Соседни и околни села се [[Франгово]] и [[Радолишта]] на запад, [[Радожда]] на југ и градот [[Струга]] на север односно североисток. == Историја == На јужната страна, веднаш на самиот крај на селото се наоѓа познатиот средновековен манастир посветен на Успението на Пресвета Богородица, сместен во пештера над езерото, за кој се знае дека потекнува од XV век. Во денешно време покрај оваа стара пештерска црква постојат и две нови цркви со манастирски конаци подигнати крај самото езеро, веднаш до хотелот „Бисер“. За овој манастир секогаш се грижеле вредни калуѓерки. На карпестиот гребен кој се издигнува веднаш јужно од селото Калишта и се протега сѐ до селото [[Радожда]] постојат повеќе вакви стари средновековни пештерски цркви од XIV-XV век со доста вреден и интересен живопис.<ref name=":0" /> Поволната местоположба укажува дека на просторот на селото Калишта има население од многу одамна. Во пишаните историски извори Калишта спаѓа во старите села во струшкиот крај и народното предание наведува дека тоа најпрвин било [[Македонци|македонско]] [[Христијанство|христијанско]] село. Такво било сѐ до [[1837]]-[[1838]] година, до владеењето и нападите од бандите на [[Али-паша Јанински]] (овде познат како Али-паша Тепелини). За време на неговото владеење селото Калишта имало само 16 куќи, меѓутоа тогаш настанале големи „зулуми“ односно насилства, напади и грабежи со „потурчување“, поради што селските домаќинства освен две, некаде се иселиле. За Али-паша овде се пеела и народна песна.<ref name=":0" /> Околу средината на XIX век и подоцна во Калишта се населени и други родови - турски и албански, поради што жителите на селото до [[1912]] година и помеѓу двете светски војни говореле на три јазици: македонски, албански и турски. Меѓутоа, од албанската окупација од [[1941]] година, турскиот јазик почнал да исчезнува и жителите кои претходно говореле турски јазик сега говорат албански.<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Калишта било село во рамките на Струшката нахија во [[Охридска каза|Охридската каза]] на [[Отоманското Царство]]. == Стопанство == [[Податотека:Struga Kalishta.JPG|мини|300п|десно|Хотелот „Бисер“ во селото]] [[Податотека:Hotel Izgrev 09 15 (6).JPG|мини|300п|десно|Тобогани за вода во склоп на хотелот „Изгрев“]] Атарот е мал и зафаќа простор од 3,7&nbsp;км², на кој обработливото земјиште зафаќа површина од 180 [[хектар]]и, шумите зафаќаат 108 хектари, а на пасиштата отпаѓаат само 52 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција, а дел од домаќинствата се занимаваат и со риболов.<ref name="енциклопедија" /> Сепак врз основа условите кои ги нуди природата и местоположбата жителите на Калишта се занимаваат со бројни второстепени и третостепени услужни стопански дејности, пред сѐ туризам и угостителство кое во голем подем поради што и самото село претставува своевидно туристичко средиште. Од земјоделството најзастапени гранки се поледелското одгледување на жита, пред сѐ и најмногу пченица и особено пченка, како и градинарските култури како одгледување на зелени и црвени пиперки, патлиџани (домати), лук, кромид, марула и тикви. Од сточарството во помали размери е застапено одгледувањето на крупни говеда како крави и волови, а доста е застапено и живинарството односно одгледувањето на кокошки, гуски и шатки. Секоја куќа покрај насадите со градинарските култури во своите дворови има и доста овошни дрвја пред сѐ: јаболка, сливи, цреши и круши. Со земјоделство и сточарство во Калишта главно се занимаваат жителите [[Албанци]], додека риболовот е старо занимање на жителите [[Македонци]],<ref name=":0" /> кои во услови на негово опаѓање во поново време со можностите за приватно претприемништво повеќе се преориентираат кон туризмот и угостителството. Во селото работи и столар „Краста“ со сопствен погон и стовариште и повеќе продавници. На карпестиот гребен и возвишение јужно и југозападно од селото има и помали ископи на песок и камен за градежништво. Поради непосредната близина и добрата поврзаност со градот [[Струга]] некои жители се вработени или остваруваат занаетчиски и услужни дејности таму, а поради непосредната близина на албанската граница во поново време некои жители се занимаваат и со трговија. === Туризам и угостителство === Поради изворедната местоположба со многубројни природни убавини крај брегот на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] во селото Калишта повеќе од половина век е доста равиен туризмот и самото село е прераснато во значајно туристичко средиште. Веднаш на самиот јужен крај на селото се наоѓа познатиот хотел „Бисер“, кој е еден од најголемите, најдобрите и најубаво опремените хотели на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]]. Веднаш непосредно до овој хотел се наоѓа и познатиот средновековен манастир посветен на Пресвета Богородица, после кој веднаш се наоѓа неодамна обновениот хотел „Изгрев“ кој во моментот ги поседува најсовремените и најубаво опремените плажа и воден парк (топогани, скокалници итн.). Од големите хотелски комплекси и одморалишта, веднаш над самото село Калишта на околу еден километар оддалеченост на патот кон [[Радожда]] се наоѓаат и хотелите „Макпетрол“ и „Скопје“. Непосредно до селото на карпестиот возвишен гребен, опкружена во борова зимзелена шума се наоѓа туристичката населба „Елен Камен“ со многубројни викенд-куќи и модерни вили. Туризмот е во подем и во самото село Калишта, посебно кај жителите [[Македонци]] кои поради напуштање и намалување на обемот на вековно старото занимање со риболов, од неодамна имаат отворено неколку нови хотели и ресторани. Скоро отворени туристичко-угостителски објекти кои работат во самото село Калишта се: хотелот и рибен ресторан „Езерски Бран“, хотелот „Разме“, ресторанот „Лиќени“, авто-кампот „Рино“. == Население == [[Податотека:Kališta ženi 1909.jpg|мини|300п|десно|Жени од селото Калишта во 1909 година]] {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|477 |1953|568 |1961|667 |1971|785 |1981|974 |1991|117 |1994|992 |2002|1178 |2021|764 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 34 домаќинства и 90 жители мажи, од кои 70 муслимани и 20 христијани.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 104-105.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Калишта имало 220 жители [[Албанци]] муслимани и 8 [[Македонци]] христијани.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 254.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Калишта е претставено како чисто албанско село во Охридската каза на Битолскиот санџак со 39 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Калишта е големо село, коешто во 1961 година броело 667 жители од кои 596 биле [[Албанци]], а 67 жители [[Македонци]]. Во 1994 година, селото броело 992 жители, од кои 901 биле Албанец, 89 Македонци и двајца жители [[Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Калишта живееле 1.178 жители, од кои 95 [[Македонци]], 1.079 [[Албанци]], 1 [[Власи|Влав]], 1 [[Срби]]н и 2 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=12 ноември 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 764 жители, од кои 115 [[Македонци]], 623 [[Македонски Албанци|Албанци]], 2 [[Македонски Власи|Власи]], 1 [[Македонски Срби|Србин]] и 23 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Калишта: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Власи ! Срби ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|Лица без под.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | '''477''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 56 | 510 | 0 | 1 | 1 | 0 | — | '''568''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 67 | 596 | 0 | — | 2 | 2 | — | '''667''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 75 | 706 | 0 | — | 2 | 2 | — | '''785''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 75 | 896 | 0 | 0 | 1 | 2 | — | '''974''' |- style="text-align:center;" | 1991{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} | 84 | 28 | 1 | 0 | 2 | 2 | — | '''117''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 89 | 901 | 0 | 0 | 2 | 0 | — | '''992''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 95 | 1.079 | 0 | 1 | 1 | 2 | — | '''1.178''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 115 | 623 | 0 | 2 | 1 | 0 | 23 | '''764''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Во Калишта живеат [[Македонци]] од православна вероисповед и [[Албанци]] со исламска вероисповед.<ref name=":0" /> * Староседелски [[Македонци|македонски]] род во Калишта се ''Танасковци (10 к.)'', чија слава е [[Свети Никола]] и се остаток од некогашното бројно македонско христијанско население во селото. Го знаат следното родословие:: Васо (на 79 години во 1979 година)-Павле-Коста-Танас-Кочо. Родовското презиме го добиле по кочовиот син Танас, а за предокот Коста се вели дека бил многу познат риболовец кој еднаш продал дел од обработената земја за да може да го плати износот на годишниот закуп за риболов во езерото. * Албански родови во Калишта се: ''Скавица'' (25 к.) е еден од најстарите албански родови во селото. Се доселиле „како козари“, во втората половина на {{римски|18}} век. Дошле од [[Љума]] од селото [[Скавица]], а патот ги водел преку превојот Враца (на [[Шар Планина]]).<ref>Албанците во Македонија само од 1780 година, д-р Ристо Ивановски, Битола, 2014&nbsp;г., 9 стр.</ref> ''Мустафовци (15 к.)'' кои се гранка на претходно наведениот македонски христијански род ''Танасковци''. Во првата половина на XIX век поради напад од [[Али-паша Јанински]] селото Калишта било раселено и во него останале само два брата - синови на некој Коче при што едниот од нив Танаско останал во христијанство и од него потекнуваат споменатите ''Танасковци'', а другиот брат преминал во ислам и од него се ''Мустафовци'' кои со бројните албански доселеници го прифатиле и албанскиот јазик. ''Шерифовци (60 к.)'' доселени се околу средината на XIX век со турско (јуручко) потекло од „источна страна“ од околината на [[Гевгелија]]. ''Шабановци (10 к.)и'' ''Алиу (6 к.)'' се доселиле после Шерифовци од јужна [[Албанија]]. ''Шкиналари (9 к.)'' можно е да имаат македонско (словенско) потекло на што укажува нивното име. == Општествени установи == [[Податотека:Поглед на Калишта.jpg|мини|300п|десно|Поглед на селото]] * [[ПУ „Браќа Миладиновци“ - Калишта|Основно училиште „Браќа Миладиновци“]] до IX одделение, подрачно училиште на [[ОУ „Браќа Миладиновци“ - Струга]] * Амбуланта со забна ординација == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната Општина Струга. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Селото припаѓало на некогашната општина Струга во периодот од 1957 до 1965 година, додека во периодот 1955-1957 селото било седиште на тогашната општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Радолишта, во која покрај селото Калишта, се наоѓале и селата Вишни, Заграчани, Мали Влај, Радожда, Радолишта, Франгово и Шум. Во периодот 1950-1952 година, селото претставувало седиште на истоимената општина, во која влегувале селата Калишта, Мали Влај, Радожда и Франгово. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места место бр. 1873 и 1873/1 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сите сместени во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=13 ноември 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.196 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2190|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126234556/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2190|archive-date=2021-01-26|dead-url=|accessdate=2 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 1.187 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2190|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 ноември 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 135.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Никола“]] [[Податотека:Bogorodica Kališka (1).JPG|мини|300п|десно|Манастирот „Успение на Пресвета Богородица“ во Калишта]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Калишта (археолошко наоѓалиште)|Калишта]] — населба од бакарно време; * [[Краста (Калишта)|Краста]] — утврдување од римско време; * [[Лозја (Калишта)|Лозја]] — осамен наод од доцноантичко време; * [[Манастир Св. Богородица (Калишта)|Манастир Св. Богородица]] — осамен наод од римско време; и * [[Св. Никола (Калишта)|Св. Никола]] — средновековна црква и некропола. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Калишта|Црква „Св. Никола“]] — главната селска црква, во која се наоѓаат и селските гробишта; * [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Калишта|Црква „Рождество на Пресвета Богородица“]] — главната манастирска црква на Калишкиот манастир; * [[Пештерна црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Калишта|Пештерна црква „Св. Богородица“]] — пештерна манастирска црква; * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Калишта|Црква „Св. Атанасиј“]] — пештерна манастирска црква; * [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Калишта|Црква „Св. Петар и Павле“]] — манастирска црква; и * [[Параклис „Св. Теодор Тирон“ - Калишта|Параклис „Св. Теодор Тирон“]] — манастирскиот параклис. ;Манастири * [[Калишки манастир]] ;Џамии<ref name="верски објекти" /> * [[Џамија (Калишта)|Џамија]] — главна селска џамија <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во Калишта * [[Ресул Шабани]] (р. 1944) — [[Албанци|албански]] и македонски поет, драматург, прозаист, преведувач и новинар <!--== Култура и спорт ==--> == Иселеништво == Од селото има поголем број на иселеници и тоа претежно Албанци во [[Струга]], [[Скопје]] и во странство претежно во западна Европа: [[Германија]] и [[Швајцарија]]. Албанскиот род ''Калиштани'' се иселил во струшкото село [[Биџево]].<ref name=":0" /> ==Калишта како тема во уметноста== * „Калишта“ — песна на македонскиот поет [[Јован Котески]].<ref>Јован Котевски, ''Пеплосија''. Мисла, Скопје, 1966, стр. 23-24.</ref> * „Калишта јануари 1975“ - песна на македонскиот поет [[Анте Поповски]].<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 127.</ref> == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Поврзано == * [[Дримкол]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Kališta}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Калишта| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] bfq9wimayvzknjjs85gpzdpsquwa7pl 5583411 5583382 2026-06-27T20:07:48Z Ehrlich91 24281 5583411 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Калиште}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Калишта | име2 = Калиште | слика = Воздушен поглед на Калишта.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Калишта | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Дримкол]] | население = 764 | година = 2021 | поштенски број = 6333 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 675 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=9 | lat_sec=12 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=38 | lon_sec=57 | слава = | мрежно место = | карта = Калишта во Општина Струга.svg }} '''Калишта''' (познато и како '''Калиште''', а локално и како '''Калишча''') — село во областа [[Дримкол]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]], сместено на северозападниот брег на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]]. Во рамките на селото влегува и туристичката населба Елен Камен. == Потекло на името == [[Податотека:Брег на Охридското Езеро во Елен Камен.jpg|мини|300п|лево|Брегот на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] кај населбата Елен Камен]] За потеклото и значење на името на селото Калишта постојат две претпоставки, од кои едната е предание на неговите жители, а втората се заснова на одликите на местоположбата. Името на селото потекнува од [[Македонски јазик|македонскиот јазик]] и на месниот струшки говор се нарекува и ''Калишча'', а речиси во истата форма (со наставката ''-и'', односно ''Калишти'') се нарекува и од албанското население. Меѓу мештаните постои легенда според која се верува дека поради природните убавини на езерото и селото, некогаш овде повремено престојувала некоја кралица со име ''Калина'', поради што селаните велат дека селото го добило името според неа. Според верувањето нејзината куќа, наречена „кула“ се наоѓала крај средновековниот манастир.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=167-169|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Инаку, името Калишта е со значење на калливо место, место каде што земјата е каллива односно има или се прави кал, што наполно соодветствува со рамничарската местоположба веднаш на брегот на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] кој во овој дел е песоклив и каллив, обраснат со трски, лотоси и други водни растенија.<ref name=":0" /> Во [[Македонија]] постои уште едно село со име [[Калиште]] во подножјето на [[Шар Планина]] во [[Гостиварско]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Калишта (Струшко).JPG|мини|300п|лево|Поглед на селото Калишта и [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]]]] [[Податотека:Воздушен поглед на Елен Камен.jpg|мини|300п|десно|Воздушен поглед на населбата Елен Камен]] Селото се наоѓа во областа [[Дримкол]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Струга]], недалеку јужно од градот [[Струга]], на оддалеченост од околу четири километри. Самото село Калишта и неговиот атар се допираат и протегаат од северозападниот брег на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]],<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=12 ноември 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=144}}</ref> на исток преку рамнината на Струшкото Поле кон подножјето на планината [[Јабланица]] на запад. Селото е рамничарско, на надморска височина од 696 метри.<ref name="енциклопедија" /> Куќите на селото се расположени во плодната рамнина која се протега кон север и запад, а која е оградена од високиот карпест гребен (Елен Камен) на југ и Охридското Езеро на исток. Селото Калишта е од збиен тип и се дели на помали „маала“ според родовите кои живеат во него: Танасковци, Мустафовци, Шерифовци, Шабановци.<ref name=":0" /> Месностите во нискиот дел на селото ги носат следниве имиња: Блато, Љумче, Загонче, Бузелица, Бунар, Варса и Фјериште. Месностите во високиот дел на селото ги носат следниве имиња: Манастир Св. Богородица, Краста, Гумниште или Љама, Леског, Чакалица, Чумулица, Гештенка, Вари Рамаданит (Гроб на Рамадан), Гури зи, Чешма Костас, Гури древит (Елен Камен) и Плоча.<ref name=":0" /> Низ селото минува асфалтниот пат од [[Струга]] кон неколку хотели и кампови, туристичката викенд-населба „Елен Камен“ и селото [[Радожда]], а недалеку веднаш над самото село минува меѓународниот пат кон граничниот премин [[Ќафасан]] на македонско-албанската граница. Во непосредна близина на селото се наоѓа познатиот хотел „Бисер“, еден од најдобрите хотели на Охридското Езеро. Соседни и околни села се [[Франгово]] и [[Радолишта]] на запад, [[Радожда]] на југ и градот [[Струга]] на север односно североисток. == Историја == На јужната страна, веднаш на самиот крај на селото се наоѓа познатиот средновековен манастир посветен на Успението на Пресвета Богородица, сместен во пештера над езерото, за кој се знае дека потекнува од XV век. Во денешно време покрај оваа стара пештерска црква постојат и две нови цркви со манастирски конаци подигнати крај самото езеро, веднаш до хотелот „Бисер“. За овој манастир секогаш се грижеле вредни калуѓерки. На карпестиот гребен кој се издигнува веднаш јужно од селото Калишта и се протега сѐ до селото [[Радожда]] постојат повеќе вакви стари средновековни пештерски цркви од XIV-XV век со доста вреден и интересен живопис.<ref name=":0" /> Поволната местоположба укажува дека на просторот на селото Калишта има население од многу одамна. Во пишаните историски извори Калишта спаѓа во старите села во струшкиот крај и народното предание наведува дека тоа најпрвин било [[Македонци|македонско]] [[Христијанство|христијанско]] село. Такво било сѐ до [[1837]]-[[1838]] година, до владеењето и нападите од бандите на [[Али-паша Јанински]] (овде познат како Али-паша Тепелини). За време на неговото владеење селото Калишта имало само 16 куќи, меѓутоа тогаш настанале големи „зулуми“ односно насилства, напади и грабежи со „потурчување“, поради што селските домаќинства освен две, некаде се иселиле. За Али-паша овде се пеела и народна песна.<ref name=":0" /> Околу средината на XIX век и подоцна во Калишта се населени и други родови - турски и албански, поради што жителите на селото до [[1912]] година и помеѓу двете светски војни говореле на три јазици: македонски, албански и турски. Меѓутоа, од албанската окупација од [[1941]] година, турскиот јазик почнал да исчезнува и жителите кои претходно говореле турски јазик сега говорат албански.<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Калишта било село во рамките на Струшката нахија во [[Охридска каза|Охридската каза]] на [[Отоманското Царство]]. == Стопанство == [[Податотека:Struga Kalishta.JPG|мини|300п|десно|Хотелот „Бисер“ во селото]] [[Податотека:Hotel Izgrev 09 15 (6).JPG|мини|300п|десно|Тобогани за вода во склоп на хотелот „Изгрев“]] Атарот е мал и зафаќа простор од 3,7&nbsp;км<sup>2</sup>, на кој обработливото земјиште зафаќа површина од 180 [[хектар]]и, шумите зафаќаат 108 хектари, а на пасиштата отпаѓаат само 52 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција, а дел од домаќинствата се занимаваат и со риболов.<ref name="енциклопедија" /> Сепак врз основа условите кои ги нуди природата и местоположбата жителите на Калишта се занимаваат со бројни второстепени и третостепени услужни стопански дејности, пред сѐ туризам и угостителство кое во голем подем поради што и самото село претставува своевидно туристичко средиште. Од земјоделството најзастапени гранки се поледелското одгледување на жита, пред сѐ и најмногу пченица и особено пченка, како и градинарските култури како одгледување на зелени и црвени пиперки, патлиџани (домати), лук, кромид, марула и тикви. Од сточарството во помали размери е застапено одгледувањето на крупни говеда како крави и волови, а доста е застапено и живинарството односно одгледувањето на кокошки, гуски и шатки. Секоја куќа покрај насадите со градинарските култури во своите дворови има и доста овошни дрвја пред сѐ: јаболка, сливи, цреши и круши. Со земјоделство и сточарство во Калишта главно се занимаваат жителите [[Албанци]], додека риболовот е старо занимање на жителите [[Македонци]],<ref name=":0" /> кои во услови на негово опаѓање во поново време со можностите за приватно претприемништво повеќе се преориентираат кон туризмот и угостителството. Во селото работи и столар „Краста“ со сопствен погон и стовариште и повеќе продавници. На карпестиот гребен и возвишение јужно и југозападно од селото има и помали ископи на песок и камен за градежништво. Поради непосредната близина и добрата поврзаност со градот [[Струга]] некои жители се вработени или остваруваат занаетчиски и услужни дејности таму, а поради непосредната близина на албанската граница во поново време некои жители се занимаваат и со трговија. === Туризам и угостителство === Поради изворедната местоположба со многубројни природни убавини крај брегот на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] во селото Калишта повеќе од половина век е доста равиен туризмот и самото село е прераснато во значајно туристичко средиште. Веднаш на самиот јужен крај на селото се наоѓа познатиот хотел „Бисер“, кој е еден од најголемите, најдобрите и најубаво опремените хотели на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]]. Веднаш непосредно до овој хотел се наоѓа и познатиот средновековен манастир посветен на Пресвета Богородица, после кој веднаш се наоѓа неодамна обновениот хотел „Изгрев“ кој во моментот ги поседува најсовремените и најубаво опремените плажа и воден парк (топогани, скокалници итн.). Од големите хотелски комплекси и одморалишта, веднаш над самото село Калишта на околу еден километар оддалеченост на патот кон [[Радожда]] се наоѓаат и хотелите „Макпетрол“ и „Скопје“. Непосредно до селото на карпестиот возвишен гребен, опкружена во борова зимзелена шума се наоѓа туристичката населба „Елен Камен“ со многубројни викенд-куќи и модерни вили. Туризмот е во подем и во самото село Калишта, посебно кај жителите [[Македонци]] кои поради напуштање и намалување на обемот на вековно старото занимање со риболов, од неодамна имаат отворено неколку нови хотели и ресторани. Скоро отворени туристичко-угостителски објекти кои работат во самото село Калишта се: хотелот и рибен ресторан „Езерски Бран“, хотелот „Разме“, ресторанот „Лиќени“, авто-кампот „Рино“. == Население == [[Податотека:Kališta ženi 1909.jpg|мини|300п|десно|Жени од селото Калишта во 1909 година]] {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|477 |1953|568 |1961|667 |1971|785 |1981|974 |1991|117 |1994|992 |2002|1178 |2021|764 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 34 домаќинства и 90 жители мажи, од кои 70 муслимани и 20 христијани.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 104-105.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Калишта имало 220 жители [[Албанци]] муслимани и 8 [[Македонци]] христијани.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 254.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Калишта е претставено како чисто албанско село во Охридската каза на Битолскиот санџак со 39 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Калишта е големо село, коешто во 1961 година броело 667 жители од кои 596 биле [[Албанци]], а 67 жители [[Македонци]]. Во 1994 година, селото броело 992 жители, од кои 901 биле Албанец, 89 Македонци и двајца жители [[Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Калишта живееле 1.178 жители, од кои 95 [[Македонци]], 1.079 [[Албанци]], 1 [[Власи|Влав]], 1 [[Срби]]н и 2 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=12 ноември 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 764 жители, од кои 115 [[Македонци]], 623 [[Македонски Албанци|Албанци]], 2 [[Македонски Власи|Власи]], 1 [[Македонски Срби|Србин]] и 23 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Калишта: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Власи ! Срби ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|Лица без под.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | '''477''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 56 | 510 | 0 | 1 | 1 | 0 | — | '''568''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 67 | 596 | 0 | — | 2 | 2 | — | '''667''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 75 | 706 | 0 | — | 2 | 2 | — | '''785''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 75 | 896 | 0 | 0 | 1 | 2 | — | '''974''' |- style="text-align:center;" | 1991{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} | 84 | 28 | 1 | 0 | 2 | 2 | — | '''117''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 89 | 901 | 0 | 0 | 2 | 0 | — | '''992''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 95 | 1.079 | 0 | 1 | 1 | 2 | — | '''1.178''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 115 | 623 | 0 | 2 | 1 | 0 | 23 | '''764''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Во Калишта живеат [[Македонци]] од православна вероисповед и [[Албанци]] со исламска вероисповед.<ref name=":0" /> * Староседелски [[Македонци|македонски]] род во Калишта се ''Танасковци (10 к.)'', чија слава е [[Свети Никола]] и се остаток од некогашното бројно македонско христијанско население во селото. Го знаат следното родословие:: Васо (на 79 години во 1979 година)-Павле-Коста-Танас-Кочо. Родовското презиме го добиле по кочовиот син Танас, а за предокот Коста се вели дека бил многу познат риболовец кој еднаш продал дел од обработената земја за да може да го плати износот на годишниот закуп за риболов во езерото. * Албански родови во Калишта се: ''Скавица'' (25 к.) е еден од најстарите албански родови во селото. Се доселиле „како козари“, во втората половина на {{римски|18}} век. Дошле од [[Љума]] од селото [[Скавица]], а патот ги водел преку превојот Враца (на [[Шар Планина]]).<ref>Албанците во Македонија само од 1780 година, д-р Ристо Ивановски, Битола, 2014&nbsp;г., 9 стр.</ref> ''Мустафовци (15 к.)'' кои се гранка на претходно наведениот македонски христијански род ''Танасковци''. Во првата половина на XIX век поради напад од [[Али-паша Јанински]] селото Калишта било раселено и во него останале само два брата - синови на некој Коче при што едниот од нив Танаско останал во христијанство и од него потекнуваат споменатите ''Танасковци'', а другиот брат преминал во ислам и од него се ''Мустафовци'' кои со бројните албански доселеници го прифатиле и албанскиот јазик. ''Шерифовци (60 к.)'' доселени се околу средината на XIX век со турско (јуручко) потекло од „источна страна“ од околината на [[Гевгелија]]. ''Шабановци (10 к.)и'' ''Алиу (6 к.)'' се доселиле после Шерифовци од јужна [[Албанија]]. ''Шкиналари (9 к.)'' можно е да имаат македонско (словенско) потекло на што укажува нивното име. == Општествени установи == [[Податотека:Поглед на Калишта.jpg|мини|300п|десно|Поглед на селото]] * [[ПУ „Браќа Миладиновци“ - Калишта|Основно училиште „Браќа Миладиновци“]] до IX одделение, подрачно училиште на [[ОУ „Браќа Миладиновци“ - Струга]] * Амбуланта со забна ординација == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната Општина Струга. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Селото припаѓало на некогашната општина Струга во периодот од 1957 до 1965 година, додека во периодот 1955-1957 селото било седиште на тогашната општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Радолишта, во која покрај селото Калишта, се наоѓале и селата Вишни, Заграчани, Мали Влај, Радожда, Радолишта, Франгово и Шум. Во периодот 1950-1952 година, селото претставувало седиште на истоимената општина, во која влегувале селата Калишта, Мали Влај, Радожда и Франгово. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места место бр. 1873 и 1873/1 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сите сместени во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=13 ноември 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.196 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2190|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126234556/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2190|archive-date=2021-01-26|dead-url=|accessdate=2 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 1.187 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2190|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 ноември 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 135.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Никола“]] [[Податотека:Bogorodica Kališka (1).JPG|мини|300п|десно|Манастирот „Успение на Пресвета Богородица“ во Калишта]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Калишта (археолошко наоѓалиште)|Калишта]] — населба од бакарно време; * [[Краста (Калишта)|Краста]] — утврдување од римско време; * [[Лозја (Калишта)|Лозја]] — осамен наод од доцноантичко време; * [[Манастир Св. Богородица (Калишта)|Манастир Св. Богородица]] — осамен наод од римско време; и * [[Св. Никола (Калишта)|Св. Никола]] — средновековна црква и некропола. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Калишта|Црква „Св. Никола“]] — главната селска црква, во која се наоѓаат и селските гробишта; * [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Калишта|Црква „Рождество на Пресвета Богородица“]] — главната манастирска црква на Калишкиот манастир; * [[Пештерна црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Калишта|Пештерна црква „Св. Богородица“]] — пештерна манастирска црква; * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Калишта|Црква „Св. Атанасиј“]] — пештерна манастирска црква; * [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Калишта|Црква „Св. Петар и Павле“]] — манастирска црква; и * [[Параклис „Св. Теодор Тирон“ - Калишта|Параклис „Св. Теодор Тирон“]] — манастирскиот параклис. ;Манастири * [[Калишки манастир]] ;Џамии<ref name="верски објекти" /> * [[Џамија (Калишта)|Џамија]] — главна селска џамија <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во Калишта * [[Ресул Шабани]] (р. 1944) — [[Албанци|албански]] и македонски поет, драматург, прозаист, преведувач и новинар <!--== Култура и спорт ==--> == Иселеништво == Од селото има поголем број на иселеници и тоа претежно Албанци во [[Струга]], [[Скопје]] и во странство претежно во западна Европа: [[Германија]] и [[Швајцарија]]. Албанскиот род ''Калиштани'' се иселил во струшкото село [[Биџево]].<ref name=":0" /> ==Калишта како тема во уметноста== * „Калишта“ — песна на македонскиот поет [[Јован Котески]].<ref>Јован Котевски, ''Пеплосија''. Мисла, Скопје, 1966, стр. 23-24.</ref> * „Калишта јануари 1975“ - песна на македонскиот поет [[Анте Поповски]].<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 127.</ref> == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Поврзано == * [[Дримкол]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Kališta}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Калишта| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] 58lmdnb6stqhw1kjfg4xykygtxftywc 5583414 5583411 2026-06-27T20:17:22Z Ehrlich91 24281 5583414 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Калиште}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Калишта | име2 = Калиште | слика = Воздушен поглед на Калишта.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Калишта | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Дримкол]] | население = 764 | година = 2021 | поштенски број = 6333 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 696 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=9 | lat_sec=12 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=38 | lon_sec=57 | слава = | мрежно место = | карта = Калишта во Општина Струга.svg }} '''Калишта''' (познато и како '''Калиште''', а локално и како '''Калишча''') — село во областа [[Дримкол]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]], сместено на северозападниот брег на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]]. Во рамките на селото влегува и туристичката населба Елен Камен. == Потекло на името == [[Податотека:Брег на Охридското Езеро во Елен Камен.jpg|мини|300п|лево|Брегот на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] кај населбата Елен Камен]] За потеклото и значење на името на селото Калишта постојат две претпоставки, од кои едната е предание на неговите жители, а втората се заснова на одликите на местоположбата. Името на селото потекнува од [[Македонски јазик|македонскиот јазик]] и на месниот струшки говор се нарекува и ''Калишча'', а речиси во истата форма (со наставката ''-и'', односно ''Калишти'') се нарекува и од албанското население. Меѓу мештаните постои легенда според која се верува дека поради природните убавини на езерото и селото, некогаш овде повремено престојувала некоја кралица со име ''Калина'', поради што селаните велат дека селото го добило името според неа. Според верувањето нејзината куќа, наречена „кула“ се наоѓала крај средновековниот манастир.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=167-169|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Инаку, името Калишта е со значење на калливо место, место каде што земјата е каллива односно има или се прави кал, што наполно соодветствува со рамничарската местоположба веднаш на брегот на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] кој во овој дел е песоклив и каллив, обраснат со трски, лотоси и други водни растенија.<ref name=":0" /> Во [[Македонија]] постои уште едно село со име [[Калиште]] во подножјето на [[Шар Планина]] во [[Гостиварско]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Калишта (Струшко).JPG|мини|300п|десно|Поглед на селото Калишта и [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]]]] [[Податотека:Воздушен поглед на Елен Камен.jpg|мини|300п|десно|Воздушен поглед на населбата Елен Камен]] Селото се наоѓа во областа [[Дримкол]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Струга]], недалеку јужно од градот [[Струга]], на оддалеченост од околу четири километри. Самото село Калишта и неговиот атар се допираат и протегаат од северозападниот брег на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]],<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=12 ноември 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=144}}</ref> на исток преку рамнината на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]] кон подножјето на планината [[Јабланица]] на запад. Селото е рамничарско, на надморска височина од 696 метри.<ref name="енциклопедија" /> Куќите на селото се расположени во плодната рамнина која се протега кон север и запад, а која е оградена од високиот карпест гребен (Елен Камен) на југ и Охридското Езеро на исток. Селото Калишта е од збиен тип и се дели на помали „маала“ според родовите кои живеат во него: Танасковци, Мустафовци, Шерифовци, Шабановци.<ref name=":0" /> Месностите во нискиот дел на селото ги носат следниве имиња: Блато, Љумче, Загонче, Бузелица, Бунар, Варса и Фјериште. Месностите во високиот дел на селото ги носат следниве имиња: Манастир Св. Богородица, Краста, Гумниште или Љама, Леског, Чакалица, Чумулица, Гештенка, Вари Рамаданит (Гроб на Рамадан), Гури зи, Чешма Костас, Гури древит (Елен Камен) и Плоча.<ref name=":0" /> Низ селото минува асфалтниот пат од [[Струга]] кон неколку хотели и кампови, туристичката викенд-населба „Елен Камен“ и селото [[Радожда]], а недалеку веднаш над самото село минува меѓународниот пат кон граничниот премин [[Ќафасан]] на македонско-албанската граница. Во непосредна близина на селото се наоѓа познатиот хотел „Бисер“, еден од најдобрите хотели на Охридското Езеро. Соседни и околни села се [[Франгово]] и [[Радолишта]] на запад, [[Радожда]] на југ и градот [[Струга]] на север односно североисток. == Историја == На јужната страна, веднаш на самиот крај на селото се наоѓа познатиот средновековен манастир посветен на Успението на Пресвета Богородица, сместен во пештера над езерото, за кој се знае дека потекнува од XV век. Во денешно време покрај оваа стара пештерска црква постојат и две нови цркви со манастирски конаци подигнати крај самото езеро, веднаш до хотелот „Бисер“. За овој манастир секогаш се грижеле вредни калуѓерки. На карпестиот гребен кој се издигнува веднаш јужно од селото Калишта и се протега сѐ до селото [[Радожда]] постојат повеќе вакви стари средновековни пештерски цркви од XIV-XV век со доста вреден и интересен живопис.<ref name=":0" /> Поволната местоположба укажува дека на просторот на селото Калишта има население од многу одамна. Во пишаните историски извори Калишта спаѓа во старите села во струшкиот крај и народното предание наведува дека тоа најпрвин било [[Македонци|македонско]] [[Христијанство|христијанско]] село. Такво било сѐ до [[1837]]-[[1838]] година, до владеењето и нападите од бандите на [[Али-паша Јанински]] (овде познат како Али-паша Тепелини). За време на неговото владеење селото Калишта имало само 16 куќи, меѓутоа тогаш настанале големи „зулуми“ односно насилства, напади и грабежи со „потурчување“, поради што селските домаќинства освен две, некаде се иселиле. За Али-паша овде се пеела и народна песна.<ref name=":0" /> Околу средината на XIX век и подоцна во Калишта се населени и други родови - турски и албански, поради што жителите на селото до [[1912]] година и помеѓу двете светски војни говореле на три јазици: македонски, албански и турски. Меѓутоа, од албанската окупација од [[1941]] година, турскиот јазик почнал да исчезнува и жителите кои претходно говореле турски јазик сега говорат албански.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот е мал и зафаќа простор од 3,7&nbsp;км², на кој обработливото земјиште зафаќа површина од 180 [[хектар]]и, шумите зафаќаат 108 хектари, а на пасиштата отпаѓаат само 52 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција, а дел од домаќинствата се занимаваат и со риболов. Во селото има услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> Сепак врз основа условите кои ги нуди природата и местоположбата жителите на Калишта се занимаваат со бројни второстепени и третостепени услужни стопански дејности, пред сѐ туризам и угостителство кое во голем подем поради што и самото село претставува своевидно туристичко средиште. Од земјоделството најзастапени гранки се поледелското одгледување на жита, пред сѐ и најмногу пченица и особено пченка, како и градинарските култури како одгледување на зелени и црвени пиперки, патлиџани (домати), лук, кромид, марула и тикви. Од сточарството во помали размери е застапено одгледувањето на крупни говеда како крави и волови, а доста е застапено и живинарството односно одгледувањето на кокошки, гуски и шатки. Секоја куќа покрај насадите со градинарските култури во своите дворови има и доста овошни дрвја пред сѐ: јаболка, сливи, цреши и круши. Со земјоделство и сточарство во Калишта главно се занимаваат жителите [[Албанци]], додека риболовот е старо занимање на жителите [[Македонци]],<ref name=":0" /> кои во услови на негово опаѓање во поново време со можностите за приватно претприемништво повеќе се преориентираат кон туризмот и угостителството. Во селото работи и столар „Краста“ со сопствен погон и стовариште и повеќе продавници. На карпестиот гребен и возвишение јужно и југозападно од селото има и помали ископи на песок и камен за градежништво. Поради непосредната близина и добрата поврзаност со градот [[Струга]] некои жители се вработени или остваруваат занаетчиски и услужни дејности таму, а поради непосредната близина на албанската граница во поново време некои жители се занимаваат и со трговија. === Туризам и угостителство === Поради изворедната местоположба со многубројни природни убавини крај брегот на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] во селото Калишта повеќе од половина век е доста равиен туризмот и самото село е прераснато во значајно туристичко средиште. Веднаш на самиот јужен крај на селото се наоѓа познатиот хотел „Бисер“, кој е еден од најголемите, најдобрите и најубаво опремените хотели на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]]. Веднаш непосредно до овој хотел се наоѓа и познатиот средновековен манастир посветен на Пресвета Богородица, после кој веднаш се наоѓа неодамна обновениот хотел „Изгрев“ кој во моментот ги поседува најсовремените и најубаво опремените плажа и воден парк (топогани, скокалници итн.). Од големите хотелски комплекси и одморалишта, веднаш над самото село Калишта на околу еден километар оддалеченост на патот кон [[Радожда]] се наоѓаат и хотелите „Макпетрол“ и „Скопје“. Непосредно до селото на карпестиот возвишен гребен, опкружена во борова зимзелена шума се наоѓа туристичката населба „Елен Камен“ со многубројни викенд-куќи и модерни вили. Туризмот е во подем и во самото село Калишта, посебно кај жителите [[Македонци]] кои поради напуштање и намалување на обемот на вековно старото занимање со риболов, од неодамна имаат отворено неколку нови хотели и ресторани. Скоро отворени туристичко-угостителски објекти кои работат во самото село Калишта се: хотелот и рибен ресторан „Езерски Бран“, хотелот „Разме“, ресторанот „Лиќени“, авто-кампот „Рино“. <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Калишки манастир и хотел „Бисер“.jpg|Воздушен поглед на [[Калишки манастир|Калишкиот манастир]] и хотелот „Бисер“ Податотека:Воздушен поглед на хотел „Изгрев“.jpg|Воздушен поглед на хотелот „Изгрев“ </gallery> == Население == [[Податотека:Kališta ženi 1909.jpg|мини|300п|десно|Жени од селото Калишта во 1909 година]] {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|477 |1953|568 |1961|667 |1971|785 |1981|974 |1991|117 |1994|992 |2002|1178 |2021|764 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 34 домаќинства и 90 жители мажи, од кои 70 муслимани и 20 христијани.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 104-105.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Калишта имало 220 жители [[Албанци]] муслимани и 8 [[Македонци]] христијани.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 254.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Калишта е претставено како чисто албанско село во Охридската каза на Битолскиот санџак со 39 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Калишта е големо село, коешто во 1961 година броело 667 жители од кои 596 биле [[Албанци]], а 67 жители [[Македонци]]. Во 1994 година, селото броело 992 жители, од кои 901 биле Албанец, 89 Македонци и двајца жители [[Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Калишта живееле 1.178 жители, од кои 95 [[Македонци]], 1.079 [[Албанци]], 1 [[Власи|Влав]], 1 [[Срби]]н и 2 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=12 ноември 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 764 жители, од кои 115 [[Македонци]], 623 [[Македонски Албанци|Албанци]], 2 [[Македонски Власи|Власи]], 1 [[Македонски Срби|Србин]] и 23 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Калишта: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Власи ! Срби ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|Лица без под.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | '''477''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 56 | 510 | 0 | 1 | 1 | 0 | — | '''568''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 67 | 596 | 0 | — | 2 | 2 | — | '''667''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 75 | 706 | 0 | — | 2 | 2 | — | '''785''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 75 | 896 | 0 | 0 | 1 | 2 | — | '''974''' |- style="text-align:center;" | 1991{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} | 84 | 28 | 1 | 0 | 2 | 2 | — | '''117''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 89 | 901 | 0 | 0 | 2 | 0 | — | '''992''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 95 | 1.079 | 0 | 1 | 1 | 2 | — | '''1.178''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 115 | 623 | 0 | 2 | 1 | 0 | 23 | '''764''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Во Калишта живеат [[Македонци]] од православна вероисповед и [[Албанци]] со исламска вероисповед.<ref name=":0" /> * Староседелски [[Македонци|македонски]] род во Калишта се ''Танасковци (10 к.)'', чија слава е [[Свети Никола]] и се остаток од некогашното бројно македонско христијанско население во селото. Го знаат следното родословие:: Васо (на 79 години во 1979 година)-Павле-Коста-Танас-Кочо. Родовското презиме го добиле по кочовиот син Танас, а за предокот Коста се вели дека бил многу познат риболовец кој еднаш продал дел од обработената земја за да може да го плати износот на годишниот закуп за риболов во езерото. * Албански родови во Калишта се: ''Скавица'' (25 к.) е еден од најстарите албански родови во селото. Се доселиле „како козари“, во втората половина на {{римски|18}} век. Дошле од [[Љума]] од селото [[Скавица]], а патот ги водел преку превојот Враца (на [[Шар Планина]]).<ref>Албанците во Македонија само од 1780 година, д-р Ристо Ивановски, Битола, 2014&nbsp;г., 9 стр.</ref> ''Мустафовци (15 к.)'' кои се гранка на претходно наведениот македонски христијански род ''Танасковци''. Во првата половина на XIX век поради напад од [[Али-паша Јанински]] селото Калишта било раселено и во него останале само два брата - синови на некој Коче при што едниот од нив Танаско останал во христијанство и од него потекнуваат споменатите ''Танасковци'', а другиот брат преминал во ислам и од него се ''Мустафовци'' кои со бројните албански доселеници го прифатиле и албанскиот јазик. ''Шерифовци (60 к.)'' доселени се околу средината на XIX век со турско (јуручко) потекло од „источна страна“ од околината на [[Гевгелија]]. ''Шабановци (10 к.)и'' ''Алиу (6 к.)'' се доселиле после Шерифовци од јужна [[Албанија]]. ''Шкиналари (9 к.)'' можно е да имаат македонско (словенско) потекло на што укажува нивното име. === Иселеништво === Од селото има поголем број на иселеници и тоа претежно Албанци во [[Струга]], [[Скопје]] и во странство претежно во западна Европа: [[Германија]] и [[Швајцарија]]. Албанскиот род ''Калиштани'' се иселил во струшкото село [[Биџево]].<ref name=":0" /> == Општествени установи == [[Податотека:Поглед на Калишта.jpg|мини|300п|десно|Поглед на селото]] * [[ПУ „Браќа Миладиновци“ - Калишта|Основно училиште „Браќа Миладиновци“]] до IX одделение, подрачно училиште на [[ОУ „Браќа Миладиновци“ - Струга]] * Амбуланта со забна ординација == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната Општина Струга. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Селото припаѓало на некогашната општина Струга во периодот од 1957 до 1965 година, додека во периодот 1955-1957 селото било седиште на тогашната општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Радолишта, во која покрај селото Калишта, се наоѓале и селата Вишни, Заграчани, Мали Влај, Радожда, Радолишта, Франгово и Шум. Во периодот 1950-1952 година, селото претставувало седиште на истоимената општина, во која влегувале селата Калишта, Мали Влај, Радожда и Франгово. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места место бр. 1873 и 1873/1 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сите сместени во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=13 ноември 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.196 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2190|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126234556/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2190|archive-date=2021-01-26|dead-url=|accessdate=2 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 1.187 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2190|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 ноември 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 135.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Никола“]] [[Податотека:Bogorodica Kališka (1).JPG|мини|300п|десно|Манастирот „Успение на Пресвета Богородица“ во Калишта]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Калишта (археолошко наоѓалиште)|Калишта]] — населба од бакарно време; * [[Краста (Калишта)|Краста]] — утврдување од римско време; * [[Лозја (Калишта)|Лозја]] — осамен наод од доцноантичко време; * [[Манастир Св. Богородица (Калишта)|Манастир Св. Богородица]] — осамен наод од римско време; и * [[Св. Никола (Калишта)|Св. Никола]] — средновековна црква и некропола. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Калишта|Црква „Св. Никола“]] — главната селска црква, во која се наоѓаат и селските гробишта; * [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Калишта|Црква „Рождество на Пресвета Богородица“]] — главната манастирска црква на Калишкиот манастир; * [[Пештерна црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Калишта|Пештерна црква „Св. Богородица“]] — пештерна манастирска црква; * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Калишта|Црква „Св. Атанасиј“]] — пештерна манастирска црква; * [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Калишта|Црква „Св. Петар и Павле“]] — манастирска црква; и * [[Параклис „Св. Теодор Тирон“ - Калишта|Параклис „Св. Теодор Тирон“]] — манастирскиот параклис. ;Манастири * [[Калишки манастир]] ;Џамии<ref name="верски објекти" /> * [[Џамија (Калишта)|Џамија]] — главна селска џамија <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во Калишта * [[Ресул Шабани]] (р. 1944) — [[Албанци|албански]] и македонски поет, драматург, прозаист, преведувач и новинар <!--== Култура и спорт ==--> ==Калишта како тема во уметноста== * „Калишта“ — песна на македонскиот поет [[Јован Котески]].<ref>Јован Котевски, ''Пеплосија''. Мисла, Скопје, 1966, стр. 23-24.</ref> * „Калишта јануари 1975“ - песна на македонскиот поет [[Анте Поповски]].<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 127.</ref> == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Поврзано == * [[Дримкол]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Kališta}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Калишта| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] hy3qvduq54ivpk73a2xoowl1d4vit6f 5583416 5583414 2026-06-27T20:23:13Z Ehrlich91 24281 5583416 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Калиште}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Калишта | име2 = Калиште | слика = Воздушен поглед на Калишта.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Калишта | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Дримкол]] | население = 764 | година = 2021 | поштенски број = 6333 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 696 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=9 | lat_sec=12 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=38 | lon_sec=57 | слава = | мрежно место = | карта = Калишта во Општина Струга.svg }} '''Калишта''' (познато и како '''Калиште''', а локално и како '''Калишча''') — село во областа [[Дримкол]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]], сместено на северозападниот брег на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]]. Во рамките на селото влегува и туристичката населба Елен Камен. == Потекло на името == [[Податотека:Брег на Охридското Езеро во Елен Камен.jpg|мини|300п|лево|Брегот на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] кај населбата Елен Камен]] За потеклото и значење на името на селото Калишта постојат две претпоставки, од кои едната е предание на неговите жители, а втората се заснова на одликите на местоположбата. Името на селото потекнува од [[Македонски јазик|македонскиот јазик]] и на месниот струшки говор се нарекува и ''Калишча'', а речиси во истата форма (со наставката ''-и'', односно ''Калишти'') се нарекува и од албанското население. Меѓу мештаните постои легенда според која се верува дека поради природните убавини на езерото и селото, некогаш овде повремено престојувала некоја кралица со име ''Калина'', поради што селаните велат дека селото го добило името според неа. Според верувањето нејзината куќа, наречена „кула“ се наоѓала крај средновековниот манастир.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=167-169|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Инаку, името Калишта е со значење на калливо место, место каде што земјата е каллива односно има или се прави кал, што наполно соодветствува со рамничарската местоположба веднаш на брегот на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] кој во овој дел е песоклив и каллив, обраснат со трски, лотоси и други водни растенија.<ref name=":0" /> Во [[Македонија]] постои уште едно село со име [[Калиште]] во подножјето на [[Шар Планина]] во [[Гостиварско]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Калишта (Струшко).JPG|мини|300п|десно|Поглед на селото Калишта и [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]]]] [[Податотека:Воздушен поглед на Елен Камен.jpg|мини|300п|десно|Воздушен поглед на населбата Елен Камен]] Селото се наоѓа во областа [[Дримкол]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Струга]], недалеку јужно од градот [[Струга]], на оддалеченост од околу четири километри. Самото село Калишта и неговиот атар се допираат и протегаат од северозападниот брег на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]],<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=12 ноември 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=144}}</ref> на исток преку рамнината на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]] кон подножјето на планината [[Јабланица]] на запад. Селото е рамничарско, на надморска височина од 696 метри.<ref name="енциклопедија" /> Куќите на селото се расположени во плодната рамнина која се протега кон север и запад, а која е оградена од високиот карпест гребен (Елен Камен) на југ и Охридското Езеро на исток. Селото Калишта е од збиен тип и се дели на помали „маала“ според родовите кои живеат во него: Танасковци, Мустафовци, Шерифовци, Шабановци.<ref name=":0" /> Месностите во нискиот дел на селото ги носат следниве имиња: Блато, Љумче, Загонче, Бузелица, Бунар, Варса и Фјериште. Месностите во високиот дел на селото ги носат следниве имиња: Манастир Св. Богородица, Краста, Гумниште или Љама, Леског, Чакалица, Чумулица, Гештенка, Вари Рамаданит (Гроб на Рамадан), Гури зи, Чешма Костас, Гури древит (Елен Камен) и Плоча.<ref name=":0" /> Низ селото минува асфалтниот пат од [[Струга]] кон неколку хотели и кампови, туристичката викенд-населба „Елен Камен“ и селото [[Радожда]], а недалеку веднаш над самото село минува меѓународниот пат кон граничниот премин [[Ќафасан]] на македонско-албанската граница. Во непосредна близина на селото се наоѓа познатиот хотел „Бисер“, еден од најдобрите хотели на Охридското Езеро. Соседни и околни села се [[Франгово]] и [[Радолишта]] на запад, [[Радожда]] на југ и градот [[Струга]] на север односно североисток. == Историја == На јужната страна, веднаш на самиот крај на селото се наоѓа познатиот средновековен манастир посветен на Успението на Пресвета Богородица, сместен во пештера над езерото, за кој се знае дека потекнува од XV век. Во денешно време покрај оваа стара пештерска црква постојат и две нови цркви со манастирски конаци подигнати крај самото езеро, веднаш до хотелот „Бисер“. За овој манастир секогаш се грижеле вредни калуѓерки. На карпестиот гребен кој се издигнува веднаш јужно од селото Калишта и се протега сѐ до селото [[Радожда]] постојат повеќе вакви стари средновековни пештерски цркви од XIV-XV век со доста вреден и интересен живопис.<ref name=":0" /> Поволната местоположба укажува дека на просторот на селото Калишта има население од многу одамна. Во пишаните историски извори Калишта спаѓа во старите села во струшкиот крај и народното предание наведува дека тоа најпрвин било [[Македонци|македонско]] [[Христијанство|христијанско]] село. Такво било сѐ до [[1837]]-[[1838]] година, до владеењето и нападите од бандите на [[Али-паша Јанински]] (овде познат како Али-паша Тепелини). За време на неговото владеење селото Калишта имало само 16 куќи, меѓутоа тогаш настанале големи „зулуми“ односно насилства, напади и грабежи со „потурчување“, поради што селските домаќинства освен две, некаде се иселиле. За Али-паша овде се пеела и народна песна.<ref name=":0" /> Околу средината на XIX век и подоцна во Калишта се населени и други родови - турски и албански, поради што жителите на селото до [[1912]] година и помеѓу двете светски војни говореле на три јазици: македонски, албански и турски. Меѓутоа, од албанската окупација од [[1941]] година, турскиот јазик почнал да исчезнува и жителите кои претходно говореле турски јазик сега говорат албански.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот е мал и зафаќа простор од 3,7&nbsp;км<sup>2</sup>, на кој обработливото земјиште зафаќа површина од 180 [[хектар]]и, шумите зафаќаат 108 хектари, а на пасиштата отпаѓаат само 52 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција, а дел од домаќинствата се занимаваат и со риболов. Во селото има услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> Сепак врз основа условите кои ги нуди природата и местоположбата жителите на Калишта се занимаваат со бројни второстепени и третостепени услужни стопански дејности, пред сѐ туризам и угостителство кое во голем подем поради што и самото село претставува своевидно туристичко средиште. Од земјоделството најзастапени гранки се поледелското одгледување на жита, пред сѐ и најмногу пченица и особено пченка, како и градинарските култури како одгледување на зелени и црвени пиперки, патлиџани (домати), лук, кромид, марула и тикви. Од сточарството во помали размери е застапено одгледувањето на крупни говеда како крави и волови, а доста е застапено и живинарството односно одгледувањето на кокошки, гуски и шатки. Секоја куќа покрај насадите со градинарските култури во своите дворови има и доста овошни дрвја пред сѐ: јаболка, сливи, цреши и круши. Со земјоделство и сточарство во Калишта главно се занимаваат жителите [[Албанци]], додека риболовот е старо занимање на жителите [[Македонци]],<ref name=":0" /> кои во услови на негово опаѓање во поново време со можностите за приватно претприемништво повеќе се преориентираат кон туризмот и угостителството. Во селото работи и столар „Краста“ со сопствен погон и стовариште и повеќе продавници. На карпестиот гребен и возвишение јужно и југозападно од селото има и помали ископи на песок и камен за градежништво. Поради непосредната близина и добрата поврзаност со градот [[Струга]] некои жители се вработени или остваруваат занаетчиски и услужни дејности таму, а поради непосредната близина на албанската граница во поново време некои жители се занимаваат и со трговија. === Туризам и угостителство === Поради изворедната местоположба со многубројни природни убавини крај брегот на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] во селото Калишта повеќе од половина век е доста равиен туризмот и самото село е прераснато во значајно туристичко средиште. Веднаш на самиот јужен крај на селото се наоѓа познатиот хотел „Бисер“, кој е еден од најголемите, најдобрите и најубаво опремените хотели на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]]. Веднаш непосредно до овој хотел се наоѓа и познатиот средновековен манастир посветен на Пресвета Богородица, после кој веднаш се наоѓа неодамна обновениот хотел „Изгрев“ кој во моментот ги поседува најсовремените и најубаво опремените плажа и воден парк (топогани, скокалници итн.). Од големите хотелски комплекси и одморалишта, веднаш над самото село Калишта на околу еден километар оддалеченост на патот кон [[Радожда]] се наоѓаат и хотелите „Макпетрол“ и „Скопје“. Непосредно до селото на карпестиот возвишен гребен, опкружена во борова зимзелена шума се наоѓа туристичката населба „Елен Камен“ со многубројни викенд-куќи и модерни вили. Туризмот е во подем и во самото село Калишта, посебно кај жителите [[Македонци]] кои поради напуштање и намалување на обемот на вековно старото занимање со риболов, од неодамна имаат отворено неколку нови хотели и ресторани. Скоро отворени туристичко-угостителски објекти кои работат во самото село Калишта се: хотелот и рибен ресторан „Езерски Бран“, хотелот „Разме“, ресторанот „Лиќени“, авто-кампот „Рино“. <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Калишки манастир и хотел „Бисер“.jpg|Воздушен поглед на [[Калишки манастир|Калишкиот манастир]] и хотелот „Бисер“ Податотека:Воздушен поглед на хотел „Изгрев“.jpg|Воздушен поглед на хотелот „Изгрев“ </gallery> == Население == [[Податотека:Kališta ženi 1909.jpg|мини|300п|десно|Жени од селото Калишта во 1909 година]] {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|477 |1953|568 |1961|667 |1971|785 |1981|974 |1991|117 |1994|992 |2002|1178 |2021|764 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 34 домаќинства и 90 жители мажи, од кои 70 муслимани и 20 христијани.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 104-105.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Калишта имало 220 жители [[Албанци]] муслимани и 8 [[Македонци]] христијани.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 254.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Калишта е претставено како чисто албанско село во Охридската каза на Битолскиот санџак со 39 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Калишта е големо село, коешто во 1961 година броело 667 жители од кои 596 биле [[Албанци]], а 67 жители [[Македонци]]. Во 1994 година, селото броело 992 жители, од кои 901 биле Албанец, 89 Македонци и двајца жители [[Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Калишта живееле 1.178 жители, од кои 95 [[Македонци]], 1.079 [[Албанци]], 1 [[Власи|Влав]], 1 [[Срби]]н и 2 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=12 ноември 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 764 жители, од кои 115 [[Македонци]], 623 [[Македонски Албанци|Албанци]], 2 [[Македонски Власи|Власи]], 1 [[Македонски Срби|Србин]] и 23 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Калишта: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Власи ! Срби ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|Лица без под.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | '''477''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 56 | 510 | 0 | 1 | 1 | 0 | — | '''568''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 67 | 596 | 0 | — | 2 | 2 | — | '''667''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 75 | 706 | 0 | — | 2 | 2 | — | '''785''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 75 | 896 | 0 | 0 | 1 | 2 | — | '''974''' |- style="text-align:center;" | 1991{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} | 84 | 28 | 1 | 0 | 2 | 2 | — | '''117''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 89 | 901 | 0 | 0 | 2 | 0 | — | '''992''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 95 | 1.079 | 0 | 1 | 1 | 2 | — | '''1.178''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 115 | 623 | 0 | 2 | 1 | 0 | 23 | '''764''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Во Калишта живеат [[Македонци]] од православна вероисповед и [[Албанци]] со исламска вероисповед.<ref name=":0" /> * Староседелски [[Македонци|македонски]] род во Калишта се ''Танасковци (10 к.)'', чија слава е [[Свети Никола]] и се остаток од некогашното бројно македонско христијанско население во селото. Го знаат следното родословие:: Васо (на 79 години во 1979 година)-Павле-Коста-Танас-Кочо. Родовското презиме го добиле по кочовиот син Танас, а за предокот Коста се вели дека бил многу познат риболовец кој еднаш продал дел од обработената земја за да може да го плати износот на годишниот закуп за риболов во езерото. * Албански родови во Калишта се: ''Скавица'' (25 к.) е еден од најстарите албански родови во селото. Се доселиле „како козари“, во втората половина на {{римски|18}} век. Дошле од [[Љума]] од селото [[Скавица]], а патот ги водел преку превојот Враца (на [[Шар Планина]]).<ref>Албанците во Македонија само од 1780 година, д-р Ристо Ивановски, Битола, 2014&nbsp;г., 9 стр.</ref> ''Мустафовци (15 к.)'' кои се гранка на претходно наведениот македонски христијански род ''Танасковци''. Во првата половина на XIX век поради напад од [[Али-паша Јанински]] селото Калишта било раселено и во него останале само два брата - синови на некој Коче при што едниот од нив Танаско останал во христијанство и од него потекнуваат споменатите ''Танасковци'', а другиот брат преминал во ислам и од него се ''Мустафовци'' кои со бројните албански доселеници го прифатиле и албанскиот јазик. ''Шерифовци (60 к.)'' доселени се околу средината на XIX век со турско (јуручко) потекло од „источна страна“ од околината на [[Гевгелија]]. ''Шабановци (10 к.)и'' ''Алиу (6 к.)'' се доселиле после Шерифовци од јужна [[Албанија]]. ''Шкиналари (9 к.)'' можно е да имаат македонско (словенско) потекло на што укажува нивното име. === Иселеништво === Од селото има поголем број на иселеници и тоа претежно Албанци во [[Струга]], [[Скопје]] и во странство претежно во западна Европа: [[Германија]] и [[Швајцарија]]. Албанскиот род ''Калиштани'' се иселил во струшкото село [[Биџево]].<ref name=":0" /> == Општествени установи == [[Податотека:Поглед на Калишта.jpg|мини|300п|десно|Поглед на селото]] * [[ПУ „Браќа Миладиновци“ - Калишта|Основно училиште „Браќа Миладиновци“]] до IX одделение, подрачно училиште на [[ОУ „Браќа Миладиновци“ - Струга]] * Амбуланта со забна ординација == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната Општина Струга. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Селото припаѓало на некогашната општина Струга во периодот од 1957 до 1965 година, додека во периодот 1955-1957 селото било седиште на тогашната општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Радолишта, во која покрај селото Калишта, се наоѓале и селата Вишни, Заграчани, Мали Влај, Радожда, Радолишта, Франгово и Шум. Во периодот 1950-1952 година, селото претставувало седиште на истоимената општина, во која влегувале селата Калишта, Мали Влај, Радожда и Франгово. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места место бр. 1873 и 1873/1 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сите сместени во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=13 ноември 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.196 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2190|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126234556/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2190|archive-date=2021-01-26|dead-url=|accessdate=2 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 1.187 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2190|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 ноември 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Bogorodica Kališka (1).JPG|мини|300п|десно|Манастирот „Успение на Пресвета Богородица“ во Калишта]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Калишта (археолошко наоѓалиште)|Калишта]] — населба од бакарно време; * [[Краста (Калишта)|Краста]] — утврдување од римско време; * [[Лозја (Калишта)|Лозја]] — осамен наод од доцноантичко време; * [[Манастир Св. Богородица (Калишта)|Манастир Св. Богородица]] — осамен наод од римско време; и * [[Св. Никола (Калишта)|Св. Никола]] — средновековна црква и некропола. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Калишта|Црква „Св. Никола“]] — главната селска црква, во која се наоѓаат и селските гробишта; * [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Калишта|Црква „Рождество на Пресвета Богородица“]] — главната манастирска црква на Калишкиот манастир; * [[Пештерна црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Калишта|Пештерна црква „Св. Богородица“]] — пештерна манастирска црква; * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Калишта|Црква „Св. Атанасиј“]] — пештерна манастирска црква; * [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Калишта|Црква „Св. Петар и Павле“]] — манастирска црква; и * [[Параклис „Св. Теодор Тирон“ - Калишта|Параклис „Св. Теодор Тирон“]] — манастирскиот параклис. ;Манастири * [[Калишки манастир]] ;Џамии<ref name="верски објекти" /> * [[Џамија (Калишта)|Џамија]] — главна селска џамија <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 135.jpg|Главната селска црква „Св. Никола“ Податотека:Калишки манастир 12.jpg|[[Калишки чинар|Калишкиот чинар]] во дворот на манастирот Податотека:Џамија во Калишта 5.jpg|Селската џамија Податотека:Пештерна црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Калишта.jpg|Пештерната црква „Рождество на Пресвета Богородица“ Податотека:Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Калишта.jpg|Манастирската црква „Рождество на Пресвета Богородица“ Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ - Калишта.jpg|Пештерната црква „Св. Атанасиј“ Податотека:Црква „Св. Петар и Павле“ - Калишта.jpg|Манастирската црква „Св. Петар и Павле“ Податотека:Црква „Св. Теодор Тирон“ - Калишта.jpg|Манастирската црква „Св. Теодор Тирон“ </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во Калишта * [[Ресул Шабани]] (р. 1944) — [[Албанци|албански]] и македонски поет, драматург, прозаист, преведувач и новинар <!--== Култура и спорт ==--> ==Калишта како тема во уметноста== * „Калишта“ — песна на македонскиот поет [[Јован Котески]].<ref>Јован Котевски, ''Пеплосија''. Мисла, Скопје, 1966, стр. 23-24.</ref> * „Калишта јануари 1975“ - песна на македонскиот поет [[Анте Поповски]].<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 127.</ref> == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Поврзано == * [[Дримкол]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Kališta}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Калишта| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] 4fvpuj0mu59kqdjyuugj990sye6r66u 0 12681 5583495 5513462 2026-06-28T04:30:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583495 wikitext text/x-wiki {{Пренасочување|Пандев|други личности со тоа презиме}} {{Infobox football biography-retired | playername = Горан Пандев | image = [[File:Goran Pandev.JPG|250п]] | height = {{height|m=1.85}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1983|7|27}} | cityofbirth = [[Струмица]] | countryofbirth = [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | nationality = {{flagsport|MKD}} [[Македонија]] | currentclub = | clubnumber = | position = [[Напад (фудбал)|напад]] | retired = 2022 <small>(39 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Belasica}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Inter}} | years1 = 2000-2001 | caps1 = 18 | goals1 = 6 | clubs1 = {{Fb team Belasica}} | years2 = 2001-2004 | caps2 = 0 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Inter}} | years3 = 2002-2003 | caps3 = 22 | goals3 = 4 | clubs3 = →{{Fb team Spezia}} | years4 = 2003-2006 | caps4 = 20 | goals4 = 1 | clubs4 = →{{Fb team Ancona}} | years5 = 2004-2010 | caps5 = 159 | goals5 = 48 | clubs5 = {{Fb team Lazio}} | years6 = 2010-2012 | caps6 = 47 | goals6 = 5 | clubs6 = {{Fb team Inter}} | years7 = 2011-2014 | caps7 = 92 | goals7 = 19 | clubs7 = {{Fb team Napoli}} | years8 = 2014-2015 | caps8 = 4 | goals8 = 0 | clubs8 = {{Fb team Galatasaray}} | years9 = 2015-2022 | caps9 = 176 | goals9 = 28 | clubs9 = {{Fb team Genoa}} | years10 = 2022 | caps10 = 11 | goals10 = 1 | clubs10 = {{Fb team Parma}} | nationalyears1 = 2001-2021 | nationalcaps1 = 122 | nationalgoals1 = 38 | nationalteam1 = {{flagsport|MKD}} [[Фудбалска репрезентација на Македонија|Македонија]] }} '''Горан Пандев''' (роден на [[27 јули]] [[1983]], во [[Струмица]]) — [[Македонија|македонски]] поранешен [[фудбал]]ер, [[Напад (фудбал)|напаѓач]]. Тој е и [[Фудбалска репрезентација на Македонија#Играчи со најмногу постигнати голови|најдобар стрелец]] во историјата на [[Фудбалска репрезентација на Македонија|македонската репрезентација]]. Се смета за еден од најдобрите фудбалери од [[Македонија]]. Пандев трипати бил избран за најдобар спортист на Македонија: во 2007 година, во изборот на весникот „[[Дневник (дневен весник)|Дневник]]“, во 2010 година, во изборот на весниците „[[Дневник (дневен весник)|Дневник]]“ <ref>[http://www.dnevnik.com.mk/default.asp?ItemID=1A5335084152274DA7A4E500851F39DC „Интервју со Горан Пандев - Синот Филипо е мојот најголем трофеј“, Дневник, 31 декември 2010.]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> и „[[Нова Македонија]]“.<ref>[http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=1311914457&id=20&setIzdanie=22173 „Пандев - најдобар македонски спортист за 2010 година“, Нова Македонија, бр. 22173, понеделник, 3 јануари 2011]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> и во 2020 година, а пет пати бил избран и за [[Македонски фудбалер на годината]] (2004, 2006, 2007, 2008 и 2010). ==Животопис== Горан Пандев е роден во [[Струмица]]. Тој има 4 години помлад брат, [[Сашко Пандев|Сашко]], кој е исто така фудбалер. Во 2009 година се оженил со својата сопруга Надица со која имаат три деца: Филипо, Ана и Софија. Во 2010 година, во својата родна Струмица го основал клубот {{Fb team (N) Akademija Pandev}}, првично само како младинска академија, а потоа и сениорски тим во 2014 година. Неговиот клуб од 2017 година се натпреварува во [[Прва фудбалска лига на Македонија|Првата лига на Македонија]], највисоката фудбалска лига во [[Фудбалот во Македонија|македонскиот фудбал]], а во 2019 година дебитира во [[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]]. На 25 февруари 2019, на Пандев му било издадено [[италијанско државјанство]].<ref name=cittadinanza>{{наведени вести|url=https://it.sports.yahoo.com/notizie/genoa-pandev-diventa-un-cittadino-155402189.html|title=Genoa, Pandev diventa un cittadino italiano: “Sono felicissimo”|publisher=it.sports.yahoo.com|date=25 февруари 2019|access-date=25 февруари 2019|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018020325/https://it.sports.yahoo.com/notizie/genoa-pandev-diventa-un-cittadino-155402189.html|url-status=dead}}</ref> ==Клупска кариера== ===Рана кариера=== Пандев ја започнал својата кариера во [[ФК Беласица]] од [[Струмица]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.belasica.com.mk/eng/index.php|title=Belasica Official Site|publisher=FK Belasica|access-date=2009-06-27}}</ref><ref name="10 things">{{наведени вести|url=http://www.mirror.co.uk/sport/football/2009/05/19/no-headline-115875-21372372/|title=Goran Pandev profile: 10 things you need to know about the Tottenham target|publisher=Daily Mirror|author=Oliver Pickup|date=2009-05-19|access-date=2009-06-27}}</ref> За првиот тим на Беласица, Пандев настапувал само една сезона во рамките на [[Прва македонска фудбалска лига|Првата македонска фудбалска лига]]. Во летото [[2001]] година, на само 18 години, Пандев бил продаден на [[ФК Интер|Интер]] од [[Милано]] за сума од 250.000 евра.<ref name="10 things"/> По потпишувањето на договорот, за сезоната 2002-2003, Пандев бил позајмен на [[Специја Калчо|Специја]], друг италијански клуб кој во тоа време се натпреварувал во [[Серија Ц|Серија Ц1]].<ref>{{наведени вести|url=http://macedoniaonline.eu/content/view/6284/50/|title=Hard to forget your first love, Pandev tied to Inter|publisher=Macedonia Online|date=2009-04-08|access-date=2009-06-27|archive-date=2010-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20100912173840/http://macedoniaonline.eu/content/view/6284/50|url-status=dead}}</ref>. За Специја, Пандев одиграл 22 првенствени натпревари и постигнал 4 гола. Следната сезона, 2003–2004, Пандев бил повторно позајмен, овој пат на [[ФК Анкона|Анкона]], клуб кој штотуку влегол во најсилната италијанска лига, [[Серија А]]. Своето деби во Серија А го направил во натпреварот Анкона - [[Робур Сиена|Сиена]] 0-0 одигран на 2 ноември 2003, заменувајќи го [[Салваторе Бруно]] во 83-тата минута од натпреварот, а својот прв гол го постигнал веќе во својот втор настап во поразот со 3-2 од {{Fb team (N) Bologna}} на [[Стадион Ренато Дал'Ара|Ренато Дал'Ара]]. И покрај тоа што Анкона завршила последна на табелата и испаднала од лигата како клуб со убедливо најлоша сезона во историјата на Серија А, Пандев бил еден од ретките играчи во клубот кој оставил позитивен впечаток; тој одиграл 20 натпревари и постигнал еден гол.<ref>http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=26837</ref> ===Лацио=== Во јануари [[2004]] година, Пандев бил проследен во [[ФК Лацио|Лацио]] (односно на Лацио му биле дадени 50% од договорот на Пандев, додека другите 50% останале во сопственост на Интер), како дел од трансферот на српскиот фудбалер [[Дејан Станковиќ]] од Лацио во Интер, но според договорот останал во Анкона до крајот на сезоната. Својот прв гол за Лацио го постигнал на 16 септември 2004, во победата со 3-0 на гостувањето кај [[ФК Металург Донецк|Металург Донецк]] во Украина. Својот прв гол во [[Серија А 2004-2005|првенството]] го постигнал во поразот со 2-3 на домашен терен од {{Fb team (N) Cagliari}} на 28 ноември 2004. На 5 декември 2004, Пандев постигнал еден од неговите незаборавни голови во кариерата доведувајќи го Лацио во водство против {{Fb team (N) Juventus}} во [[Торино]]; тој се ослободил од [[Фабио Канаваро]], [[Лилијан Тирам]] и [[Џанлука Ѕамброта]] пред да го совлада [[Џанлујџи Буфон]], но сепак Лацио го загубил натпреварот со 2-1.<ref>{{наведени вести|url=https://off.net.mk/offside/fudbal/top-5-golovi-na-pandev-protiv-juventus|title=Топ 5 голови на Пандев против Јувентус|publisher=off.net.mk|date=18 март 2019|access-date24 мај 2019}}</ref> Тој имал импресивна прва сезона во Лацио, постигнувајќи 3 гола на 29 натпревари. {{цитатник|За тоа што го сторив во Лацио, сигурно треба да му се заблагодарам на [[Делио Роси]]. Јас пораснав со него, како човек и како играч|author=<big>Горан Пандев<big/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuttopalermo.net/?action=read&idnotizia=18138|editor=TuttoPalermo.net|title=Inter, Pandev: "Se sono qui è merito di Delio Rossi"|access-date=16 јануари 2010|date=14 јануари 2010|author=Салваторе Бавари}}</ref>}} [[Податотека:Mauro Zarate and Goran Pandev.jpg|thumb|right|180px|Пандев и [[Мауро Сарате]] пред почетокот на финалето на [[Фудбалски куп на Италија 2008-2009|Купот на Италија 2009]].]] Во јули 2005, Интер ги продал својте 50 проценти од договорот на Пандев на {{Fb team (N) Udinese}}, како дел од трансферот на чилеанецот [[Давид Писаро]] кај ''нероаѕуурите''. За сезоната 2005-2006, [[Делио Роси]] бил назначен за тренер на Лацио и под негово водство настапите во почетниот состав и головите на Пандев за Лацио драстично се зголемиле. Пандев ја започнал сезоната со гол во првиот натпревар од Серија А, со кој им донел минимална победа на Лацијалите од 1-0 против [[ФК Месина|Месина]]. На 15 април 2006, Пандев за првпат во кариерата постигнал два гола на еден натпревар во победата со 3-1 над {{Fb team (N) Livorno}}. Во текот на оваа сезона, тој формирал одлично партнерство во нападот со [[Томазо Роки]], постигнувајќи 11 гола во првенството (имал еден и во Купот на Италија), додека Роки постигнал 16, меѓутоа поради вклученост во скандалот за наместени натпревари ''Калчополи'' на Лацио му биле одземени 30 бода, па така клубот завршил дури на 16-тото место. Во јуни 2006, Лацио ги откупил останатите 50% од договорот на Пандев од Удинезе за 4 милиони евра, со што играчот станал во целосна сопственост на клубот од Рим.<ref>{{наведени вести|url=http://www.calcioblog.it/post/881/comproprieta-pandev-alla-lazio-bovo-al-palermo|title=Comproprietà: Pandev alla Lazio, Bovo al Palermo2|year=2006|publisher=www.calcioblog.it|access-date=2019-05-24|archive-date=2017-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228081132/http://www.calcioblog.it/post/881/comproprieta-pandev-alla-lazio-bovo-al-palermo|url-status=dead}}</ref> Сезоната 2006-2007, ја започнал со гол во победата со 4-0 над нисколигашот Ренде во првото коло од Купот на Италија. Првиот првенствен гол за сезоната го постигнал на 5 ноември 2006 против {{Fb team (N) Empoli}} (1-1). Во оваа сезона Пандев одиграл 33 натпревари на кој постигнал 11 гола, помагајќи му на својот тим да заврши на третото место и да се пласира во квалифиакациите за [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]]. Најголемиот успех со Лацио, Пандев го остварил во 2009 година, кога го освои Купот на Италија, при што со постигнатите седум голови, тој бил најдобар стрелец во ова натпреварување.<ref>[http://www.time.mk/story_1527bc70e5_article_eaa6ff7a47.html „Лацио го освои Купот на Италија, Пандев прв стрелец“, TIME.mk, 13 мај 2009.]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> За Лацио, Пандев има одиграно вкупно 159 натпревари во кои постигна 48 голови. По [[Дарко Панчев]], кој играл во Интер, Пандев е вториот Македонец кој заиграл во [[Серија А]]. ===Спор со Лацио=== Во летото [[2009]] година, помеѓу Пандев и претседателот на Лацио, [[Клаудио Лотито]] избувна скандал, поради искажаната желба од страна на Пандев дека сака да го напушти клубот по крајот на сезоната.<ref>http://www.time.mk/story_d1751f31bf_article_d438dc9b5f.html{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> По оваа изјава и одбивањето на Пандев да го продолжи договорот, тој бил исфрлен од првата екипа на клубот во следните четири месеци, при што не одигра ниту еден натпревар. Во тој период, за Пандев покажале интерес голем број на клубови, меѓу кои се и [[ФК Зенит|Зенит]] од [[Санкт Петербург]] со својата понуда од 13 милиони [[евра]]. Сепак, претседателот на Лацио ја одбил понудата, барајќи 2 милиона повеќе.<ref>http://www.goal.com/en/news/11/transfer-zone/2009/07/07/1368029/lazio-star-goran-pandev-nearing-zenit-switch-report</ref> На [[26 септември]] 2009 година, Пандев поднесол барање за официјално раскинување на неговиот договор со Лацио. Тој тврдел дека поради неговото изоставување од тимот, Лацио го прекршил договорот, кој претходно бил потпишан со него. На [[23 декември]] [[2009]] година, официјалниот суд на италијанската фудбалска лига „[[Серија А|Калчо]]“ пресуди во корист на Пандев. Со пресудата, Пандев го раскина договорот со Лацио, а клубот бил обврзан да му плати на Пандев 160 000 евра за покривање на судските трошоци. ===Интер=== На [[4 јануари]] [[2010]] година, Пандев потпиша петгодишен договор со [[ФК Интер|Интер]],<ref>{{наведени вести|url=http://www.goal.com/en/news/11/transfer-zone/2010/01/04/1724431/goran-pandev-signs-five-year-inter-contract-report|title=Goran Pandev signs a contract with Inter until 30 June 2014 - Report}}</ref> каде што го носеше дресот со број 27. Своето деби за Интер, Пандев го имаше против [[ФК Кјево|Кјево]], на 6 јануари истата година, кога Интер победил со 1:0. Својот прв гол за Интер, Пандев го постигна против екипата на [[ФК Бари|Бари]]. Подоцна, Пандев го освои вниманието на италијанската фудбалска јавност во победата на Интер над градскиот противник [[ФК Милан|Милан]], кога му асистирал на [[Диего Милито]] при постигнувањето на првиот гол, додека пак вториот гол бил негово дело од слободен удар, како еден од најдобрите на колото.<ref>http://www.a1.com.mk/vesti/ispisi.asp?VestID=119060</ref> Во 2010 година, Пандев ги оствари најголемите успеси во својата фудбалска кариера, кога со Интер освои дури четири шампионски титули: [[Серија А|првак на Италија]],<ref>[http://daily.mk/Net-Pres/inter-ja-osvoi-titulata-prvak-na-italija/239789 „Интер ја освои титулата првак на Италија“, Daily Macedonia, 16 мај 2010.]</ref> [[Coppa Italia|освојувач на купот на Италија]],<ref>[http://www.sitel.com.mk/dnevnik/fudbal/inter-pobednik-vo-kupot-na-italija „Интер победник во Купот на Италија“, Сител, 6 мај 2010.]</ref> победник во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]],<ref>[http://www.sitel.com.mk/dnevnik/fudbal/inter-se-novite-shampioni-na-evropa „Интер се новите шампиони на Европа“, Сител, 23 мај 2010.]</ref> и победник на Светското клупско првенство (постигнувајќи го првиот гол за Интер).<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.kanal5.com.mk/default.aspx?mId=46&eventId=68705&ContentContainer3$ctl00$Comments1_page=4&egId=5 |title=„Горан Пандев стана третиот Македонец кој ја освои светската клупска титула“, Канал 5, 18 декември 2010. |accessdate=2011-05-08 |archive-date=2023-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215231211/https://www.kanal5.com.mk/default.aspx?mId=46&eventId=68705&ContentContainer3$ctl00$Comments1_page=4&egId=5 |url-status=dead }}</ref> Успесите на Пандев продолжија и во 2011 година, кога со Интер повторно го освои [[Coppa Italia|Купот на Италија]], при што тој непосредно учествуваше во постигнувањето на третиот гол за Интер.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.australianmacedonianweekly.com/edition/1176_31052011/063_izveshtai_k.html |title=„Пандев трета година по ред победник во Купот“, Австралиско-македонски неделник, бр. 1176, 31 мај 2011. |accessdate=2011-06-12 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304232141/http://www.australianmacedonianweekly.com/edition/1176_31052011/063_izveshtai_k.html |url-status=dead }}</ref> Во сезона и половина играње во дресот на Интер, Пандев одиграл 67 натпревар и постигнал 8 голови во сите конкуренции. Неговиот единствен гол во европските натпреварувања за Интер можеби е и неговиот најважен гол кој го постигнал за клубот, погодувајќи ја мрежата на Баерн Минхен во осминафиналето од Лигата на шампионите во сезоната 2010-11, за победа и пласман понатаму на неговиот тим. ===Наполи=== Сепак, по заминувањето на тренерот [[Жозе Мурињо]] од Интер, Пандев сè поретко бил дел од првиот тим и, како последица на тоа, во сезоната 2011-2012 потпиша за италијанскиот прволигаш [[ФК Наполи|Наполи]], со статус на позајмен играч. Во Наполи, Пандев го добил дресот со број 29.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.makfudbal.com/index.php?option=com_content&view=article&id=815:2011-08-27-13-05-37&catid=77:newsflash |title=„Горан Пандев во новата сезона ќе го носи дресот на Наполи“,Мак Фудбал, сабота, 27 август 2011. |accessdate=2011-09-21 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304100212/http://www.makfudbal.com/index.php?option=com_content&view=article&id=815:2011-08-27-13-05-37&catid=77:newsflash |url-status=dead }}</ref> Првиот настап за својот нов клуб, Пандев го имал на гостувањето против [[ФК Чезена|Чезена]], кога Наполи победил со 3-1, при што при крајот на натпреварот пропуштил одлична можност да го постигне првиот гол за новиот клуб.<ref>[http://www.time.mk/read/df06348fec/f78b21165a/index.html „Наполи победи, Пандев промаши празен гол“, Дневник, 10 септември 2011.]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[29 ноември]] во натпреварот на домашен терен против [[ФК Јувентус|Јувентус]] добил шанса да се најде во почетниот состав поради повредата на [[Единсон Кавани]], и тој постигнал два гола во ремито 3-3.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=327100&cc=5901 |title=архивски примерок |accessdate=2013-06-02 |archive-date=2011-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111226010725/http://soccernet.espn.go.com/report?id=327100 |url-status=dead }}</ref> Пандев потоа го постигнал и својот трет погодок во [[Серија А]] за Наполи, во нивното демолирање на [[ФК Џенова|Џенова]] со 6-1 на [[21 декември]].<ref>http://www.goal.com/en-gb/match/63849/napoli-vs-genoa/report</ref> По зимската пауза Пандев ја продолжува својата добра голгетерска форма постигнувајќи три гола во месец јануари, од кој два во првенството и еден во [[Coppa Italia|Купот на Италија]]. Својот последен погодок за сезоната 2011-2012, Пандев го постигнал на [[7 април]], во поразот со 3-1 на гостувањето кај неговиот поранешен клуб. [[СС Лацио|Лацио]].<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2012/04/07/italy/serie-a/ss-lazio-roma/ssc-napoli/1175926/ Лацио 3-1 Наполи]</ref> На [[20 мај]] [[2012]] година, после победата на Наполи над Јувентус со 2-0 во финалето на [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]], Пандев освоил уште еден трофеј во Купот на Италија успевајќи да се најде на победничката страна во ова натпреварување во изминатите четири години по ред.<ref name="Goran Pandev: My most beautiful Coppa Italia">{{наведени вести|url=http://www.macedonianfootball.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4599:goran-pandev-my-most-beautiful-coppa-italia&catid=13:international&Itemid=64|title=Goran Pandev: My most beautiful Coppa Italia|publisher=MacedonianFootball.com|author=Filip Zdraveski|date=2012-05-20|access-date=2012-05-21}}</ref> Пандев е еден од малкуте фудбалери кој успеал да го освои Купот на Италија со 3 ралични клубови (Лацио, Интер и Наполи). На [[6 јуни]] [[2012]] година, Пандев направил постојан трансфер од Интер во Наполи.<ref>Http://football-italia.net/19652/napoli-sign-pandev-inter</ref> Подоцна, претседателот на Наполи, Аурелио Де Лаурентис истакнал на едно интервју на радио дека Пандев се одрекол од дел од платата која ја примал во Интер за да им се приклучи на ''Наполитанците'', истакнувајќи го ова како знак на посветеноста кон клубот и навивачите.<ref>http://football-italia.net/19654/pandev-cut- плати-придружат-Наполи</ref> За разлика од претходната сезона, во оваа Пандев има статус на редовен стартер во 3-5-1-1 формацијата на [[Валтер Маѕари]], заземајќи ја позицијата на втор напаѓач како поткрепа за Кавани на која претходно играл [[Аргентина|аргентинецот]] [[Езекиел Лавеци]], кој во текот на летото бил продаден на [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]]. Пандев ја започнал новата сезона со погодок во [[Суперкуп на Италија 2012|Суперкупот на Италија]] против Јувентус, но подоцна во 85-тата минута бил исклучен поради приговор кон главниот судија Паоло Мацолени.<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2012/08/11/italy/super-cup/juventus-fc/ssc-napoli/1289418/ Јувентус - Наполи 4-2 a.e.t.]</ref> По две продолженија од по 15 мин., Наполи бил поразен со 4-2. На [[16 септември]] [[2012]], Пандев го постигнал својот прв гол во [[Серија А 2012-13|новото првенството]] и асистирал за голот на [[Лоренцо Инсиње]], во победата над [[ФК Парма|Парма]] со 3-1.<ref>[http://www.footballzz.com/jogo.php?id=2283160 Наполи ја победи Парма со 3-1]{{Мртва_врска|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Репрезентативна кариера== Пандев го направил своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Македонија|националната репрезентација на Македонија]] на [[21 август]] [[2002]] во натпреварот [[Фудбалска репрезентација на Македонија|Македонија]]-[[Фудбалска репрезентација на Малта|Малта]] 5-0, во кој тој постигнал гол. Со оглед на тоа што е технички најнадарен играч во нашата репрезентација, тој станал капитен и неприкосновен водач, а со 26 постигнати голови е и најдобриот стрелец во историјата на Македонската селекција. На [[12 август]] [[2009]] тој постигнал два гола во првото полувреме на пријателскиот натпревар против [[Евро 2008|тогашниот европски шампиони]] [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] во кој Македонија водела со 2-0, но во второто полувреме Шпанците успеале да постигнат три гола за да го свртат резултатот во своја полза и да победат со 3-2.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sport.repubblica.it/news/sport/calcio-amichevole-macedonia-spagna-2-3%3Cbr-%3E/3706019|title=Фудбал, Пријателска: Македонија-Шпанија 2-3|last=|first=|date=2009-08-12|work=|publisher=la Repubblica.it|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610193850/http://sport.repubblica.it/news/sport/calcio-amichevole-macedonia-spagna-2-3%3Cbr-%3E/3706019|archive-date=2015-06-10|dead-url=|accessdate=|access-date=2009-08-13|url-status=dead}}</ref> За време на периодот во кој претседателот Лотито го изостави надвор од тимот на Лацио, тој одиграл четири натпревари за репрезентацијата и постигнал седум гола (два гола против Шпанија, Канада и Катар и еден гол против Иран). == Репрезентативни голови == {| class="wikitable" ! датум !! место !! противник !! резултат !! голови !! натпреварување |- | [[21 август]] [[2002]] || [[Скопје]], [[Република Македонија]] || {{fb|Malta}} || 5-0 || 5" || [[Пријателски натпревар]] |- | [[20 август]] [[2003]] || [[Прилеп]], [[Република Македонија]] || {{fb|Albania}} <ref>[http://soccernet.espn.go.com/match?id=115777&cc=3436 FYR Macedonia 3-1 Albania] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050124050220/http://soccernet.espn.go.com/match?id=115777&cc=3436|date=2005-01-24}} ESPNsoccernet, Wednesday, [[August 20]], [[2003]]</ref>|| 3-1 || 36" || [[Пријателски натпревар]] |- | [[18 февруари]] [[2004]] || [[Скопје]], [[Република Македонија]] || {{fb|Bosnia and Herzegovina}} <ref>[http://soccernet.espn.go.com/match?id=139515&cc=3436 FYR Macedonia 1-0 Bosnia Herzegovina] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050123155636/http://soccernet.espn.go.com/match?id=139515&cc=3436|date=2005-01-23}} ESPNsoccernet, Wednesday, [[February 18]], [[2004]]</ref>|| 1-0 || 22" || [[Пријателски натпревар]] |- | [[11 јуни]] [[2004]] || [[Талин]], [[Естонија]] || {{fb|Estonia}} <ref>[http://soccernet.espn.go.com/match?id=151646&cc=3436 Estonia 2-4 FYR Macedonia]{{Мртва_врска|date=September 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} ESPNsoccernet, Friday, [[June 11]], [[2004]]</ref>|| 4-2 || 31" || [[Пријателски натпревар]] |- | [[18 август]] [[2004]] || [[Скопје]], [[Република Македонија]] || {{fb|Armenia}} <ref>[http://soccernet.espn.go.com/match?id=152102&cc=3436 FYR Macedonia 3-0 Armenia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050130232127/http://soccernet.espn.go.com/match?id=152102&cc=3436|date=2005-01-30}} ESPNsoccernet, Wednesday, [[August 18]], [[2004]]</ref>|| 3-0 || 5" || [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2006]] |- | [[9 октомври]] [[2004]] || [[Скопје]], [[Република Македонија]]|| {{fb|Netherlands}} <ref>[http://soccernet.espn.go.com/match?id=152817&cc=3436 FYR Macedonia 2-2 Netherlands] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050124104147/http://soccernet.espn.go.com/match?id=152817&cc=3436|date=2005-01-24}} ESPNsoccernet, Saturday, [[October 9]], [[2004]]</ref>|| 2-2 || 45" || [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2006]] |- | [[4 јуни]] [[2005]] || [[Ерменија]] || {{fb|Armenia}} <ref>[http://soccernet.espn.go.com/match?id=155347&cc=3436 Armenia 1-2 FYR Macedonia]{{Мртва_врска|date=September 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} ESPNsoccernet, Saturday, [[June 4]], [[2005]]</ref>|| 2-1 || 29", 46" || [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2006]] |- | [[8 јуни]] [[2005]] || [[Теплице]], [[Чешка]] || {{fb|Czech Republic}} <ref>[http://soccernet.espn.go.com/match?id=155368&cc=3436 Czech Republic 6-1 FYR Macedonia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060627050250/http://soccernet.espn.go.com/match?id=155368&cc=3436|date=2006-06-27}} ESPNsoccernet, Wednesday, [[June 8]], [[2005]]</ref>|| 1-6 ||14" (пен.) || [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2006]] |- | [[11 октомври]] [[2006]] || [[Андора Ла Велја]], [[Андора]] || {{fb|Andorra}} || 3-0 || 13" || [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2008]] |- | [[17 октомври]] [[2007]] || [[Скопје]], [[Република Македонија]] || {{fb|Andorra}} || 3-0 || 59" || [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2008]] |- | [[20 август]] [[2008]] || [[Луксембург]] || {{fb|Luxembourg}} || 4-1 || 6", 45" || [[Пријателски натпревар]] |- | [[10 септември]] [[2008]] || [[Скопје]], [[Република Македонија]] || {{fb|Netherlands}} || 1-2 || 77" (пен.)|| [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2010]] |- | [[11 февруари]] [[2009]] || [[Анталија]], [[Турција]] || {{МОЛ}} || 1-1 || 53" || [[Пријателски натпревар]] |- | [[12 август]] [[2009]] || [[Скопје]], [[Република Македонија]] || {{fb|Spain}} || 2-3 || 8", 36" || [[Пријателски натпревар]] |- |[[11 октомври]] [[2009]] || [[Скопје]], [[Република Македонија]] || {{fb|Qatar}} <ref>{{наведени вести|url=http://macedonianfootball.com/200910111624/news/mkd-qat-match-report.html|title=MKD - QAT match report|publisher=Macedonian Football|author=Filip Zdraveski|date=2009-10-11|access-date=2009-10-11|archive-date=2010-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20100102123526/http://macedonianfootball.com/200910111624/news/mkd-qat-match-report.html|url-status=dead}}</ref> || 2–1 || 25", 40" || Пријателски натпревар |- |[[14 ноември]] [[2009]] || [[Струмица]], [[Република Македонија]] || {{fb|Canada}} || 3–0 || 59", 90" || Пријателски натпревар |- |[[18 ноември]] [[2009]] || [[Техеран]], [[Иран]] || {{fb|Iran}} || 1–1 || 48" || Пријателски натпревар |- |[[3 март]] [[2010]] ||[[Скопје]], [[Република Македонија]]|| {{fb|Montenegro}} || 2–1 || 31" || Пријателски натпревар |- |[[12 ноември]] [[2020]] |[[Тбилиси]], [[Грузија]] |{{fb|Georgia}} |1-0 |56<nowiki>''</nowiki> |Квалификации за Европско првенство во фудбал |- |[[31 март]] [[2021]] |[[Дисбург]], [[Германија]] |{{Знамеикона|Germany}} [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] |1-2 |45<nowiki>''</nowiki> |[[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2018]] |- |[[13 јуни]] [[2021]] |[[Букурешт]], [[Романија]] |{{Знамеикона|Austria}} [[Фудбалска репрезентација на Австрија|Австрија]] |3-1 |28<nowiki>''</nowiki> |Групна фаза во [[Европско првенство за фудбал 2020]] |} ==Титули== ===={{flagsport|ITA}} Лацио ==== *'''[[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2008-2009 ===={{flagsport|ITA}} Интер ==== *'''[[Серија А]]''' : 2009-2010 *'''[[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 2009-2010 *'''[[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2009-2010, 2010-2011 *'''[[Суперкуп на Италија]]''' : 2010 *'''[[ФИФА Светско клупско првенство]]''' : 2010 ===={{flagsport|ITA}} Наполи==== *'''[[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2011-2012 == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.goranpandev.com/index.htm GoranPandev.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070912141538/http://www.goranpandev.com/index.htm |date=2007-09-12 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=UkcNN5y8GaY Неговите најдобри потези] * [http://www.jadransport.org/players/Pandev-Goran.html Профил на JadranSport.org]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://uk.sports.yahoo.com/fo/profiles/18178.html Профил на Yahoo Sports] * [http://int.soccerway.com/players/goran-pandev/4072/ Профил на soccerway] * [https://www.youtube.com/watch?v=-jG_bpMMhAI Интервју со Горан Пандев], серијал ''(Не)успех на шампиони со [[Марио Станиќ]]'', 14. 8. 2023 ([[YouTube]]) {{Состав на Македонија на ЕП фудбал 2020}} {{Navboxes |bg = gold |fg = black |bordercolor = solid 1px #000; |title = Награди |list1 = {{Македонски фудбалер на годината}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пандев, Горан}} [[Категорија:Македонски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери од Струмица]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Беласица (Струмица)]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Интер]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Специја]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Анкона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Лацио]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Наполи]] [[Категорија:Родени во 1983 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Галатасарај]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Џенова]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Парма]] 7f2z8tvfgtbhl144b1m0nc5121dyuaa 0 15591 5583358 5412207 2026-06-27T15:36:01Z P.Nedelkovski 47736 2026 5583358 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = Струшки вечери на поезијата | current_awards = | image = Златен венец.svg | imagesize = 95px | caption = Лого на наградата „Златен венец“ на СВП | description = | presenter = Струшки вечери на поезијата | country = {{MKD}} | location = [[Струга]] | year = 1966 | year2 = | website = [http://www.svp.org.mk/ svp.org.mk] }} [[Податотека:Mostovi_struga.jpg|right|thumb|300px|Мостови — поетско читање во рамките на манифестацијата]] '''Струшки вечери на поезијата''' ('''СВП''') — најголемата светска [[поезија|поетска]] [[манифестација]] што се одржува секоја година во градот [[Струга]]. Манифестацијата е основно одбележје на градот како туристички центар и на неа присуствуваат најмалку 200 светски [[поет]]и. На поетскиот фестивал меѓу другото, се доделуваат и најголемото признание за целокупна поетска дејност, „Златен венец“, и наградата „[[Браќа Миладиновци]]“ за најдобра поетска книга на [[македонски јазик]]. Сегашен претседател на управниот одбор на организацијата е [[Елизабета Шелева]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://svp.org.mk/about-the-festival/team/?lang=mk |title=За тимот на СВП |accessdate=2020-08-15 |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609053857/http://svp.org.mk/about-the-festival/team/?lang=mk |url-status=dead }}</ref> == Историјат на манифестацијата == Непосреден повод за организирање на Струшките вечери на поезијата, за продолжување на вековната културна традиција на овој град, беше литературното читање на група истакнати македонски писатели на свечениот дел од јубилејот, одржан во [[Струга]] на [[15 јули]] [[1961]] година, по повод излегувањето на [[Зборникот на Миладиновци|Зборникот на браќата Миладиновци]]. Се дојде до идеја дека постојат сите услови да се организира една традиционална манифестација со фестивалски карактер, која ќе се одржува во овој град, како смотра на поетските остварувања во Република Македонија во текот на една година. Ваквата идеја и иницијатива наиде на позитивен одѕив и со задоволство беше прифатена од [[Друштво на писателите на Македонија|Друштвото на писателите на Македонија]], Советот за култура на тогашна [[Народна Република Македонија]] и Народниот одбор на Општина Струга. На една од своите седници, Народниот одбор на Општината во [[1962]] година формира прв фестивалски одбор од 7 членови, составен од претставници на Друштвото на писателитe на Македонија, културни и општествено-политички работници од Републиката и од Струга, чијшто претседател бил истакнатиот поет [[Ацо Шопов]]. Фестивалскиот одбор изготви програма распределена во четири вечери на кои настапија писатели од [[Македонија]]. Од година на година бројот на учесници на Струшките вечери на поезијата се зголемувал. Во [[1964]], тие прераснаа во општојугословенски фестивал на кој зедоа учество поети од сите републики на поранешна Југославија. А веќе наредната, [[1965]] година, фестивалот ги премина југословенските граници и поприми карактер на меѓународна поетска манифестација на која настапија еминентни поети од неколку земји: [[Бугарија]], [[Италија]], [[Полска]], [[Романија]], поранешниот [[Советски Сојуз]] и поранешна [[Чехословачка]]. Бројот на земјите учеснички се зголемуваше. По четири години, во [[1968]] година, на средбите настапија поети и есеисти од 17 земји. Во [[1966]] година Струшките вечери на поезијата прераснаа во институција што постојано ја дообликува својата физиономија, изградувајќи поцврсти критериуми врз кои ја конципира програмата и поканува учесници на приредбите. Советот на Струшките вечери на поезијата со своите посебно стручни комисии: програмска, селекциона, комисија за симпозиум, организационо-техничка, жири комисии за доделување награди и други, програмирано ја одвива својата дејност, настојувајќи што подобро и посодржајно да ја осмисли манифестацијата. Бројот на членови на Советот на Струшките вечери сега се движи околу 25, со претседател и двајца потпретседатели. Струшките вечери на поезијата доживеаја брз растеж и за кусо време станаа единствена меѓународна манифестација од ваков вид, еден вид на мост меѓу литературните меридијани на светот. Тие претставуваат една значајна трибина од која што секоја година одекнува полифоничноста на поетскиот збор, неговите хумани пораки и моќта да облагородува и зближува. Струшките вечери секоја година се вистински празник како за градот, така и за сите вљубеници на поезијата. Тие станаа значаен културен настан во светот на литературата, манифестација низ која, како низ отворен прозорец, може да се види и чуе што се случува во поезијата, во таа "земја без граници". Пропагирајќи ја поезијата и нејзините вредности, Струшките вечери имаат непроценливо значајна мисија во овој миг, во овој свет што ни се приближува, што го приближуваме. Името на Струшките вечери на поезијата е внесено во сите поетски карти на светот. Струга е во сите оние што ја посетиле и виделе. Таа е на патот да биде и во оние што допрва ќе ја видат. "Ако постои некаде библиски небесен рај, со идеална убавина, тогаш едно негово овоземно катче е овој град" - запиша еден од многубројните странски учесници, заминувајќи од Струга. ==Награди== На Струшките вечери на поезијата се доделуваат неколку награди: *[[Награда „Златен венец“|Златен венец]] - највисока награда на фестивалот; *[[Награда „Браќа Миладиновци“]] - за најдобра поетска книга на македонски автор, објавена меѓу два фестивали; *[[Награда „Мостови на Струга“|„Мостови на Струга“]] - најдобра поетска збирка од поет-дебитант од светот по пат на меѓународен конкурс; *Награда „Енхалон“ - востановена во 2012 година како награда за најдобра песна од млад автор од Македонија прочитана на фестивалот; *Награда „Григор Прличев“ - за најдобар препев на поезија од странски автор на македонски јазик. Во 1978 година оваа награда му се отстапила на Друштвото на литературните преведувачи од Македонија; *Награда на Радио-Телевизија Скопје - за најдобра книга за деца објавена меѓу два фестивали; *Награда на Нова Македонија - за најдобра песна прочитана на Струшките вечери на поезијата; *Награда за песна - се доделувала од 1963 до 1967 година за најдобра песна прочитана на фестивалот.; *Специјални признанија; ===Награда „Златен венец“=== {{Главна|Награда „Златен венец“}} Наградата „Златен венец“ е главна награда на Струшките вечери на поезијата. Таа е една од најценетите меѓународни награди за [[поезија]] во светот. Наградата „Златен венец“ се доделува на меѓународниот поетски митинг „Мостови“ на истекот на реката [[Црн Дрим]] од [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]].<ref name=ZV>{{нмс | title=Награда „Златен венец“ | url=http://svp.org.mk/awards/golden-wreath/?lang=mk | work= | publisher=Струшки вечери на поезијата | date= | accessdate=2019-08-25 | archive-date=2019-09-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190901084059/http://svp.org.mk/awards/golden-wreath/?lang=mk | url-status=dead }}</ref> ==== Досегашни лауреати ==== {| class="wikitable" |- bgcolor="#cccccc" !Година !colspan=2|Лауреат !Земја |- |[[1966]] |[[Податотека:Fortepan 137681 crop.jpg|75п]] |[[Роберт Рождественски]] |{{знаме|СССР}} |- |[[1967]] |[[Податотека:Bundesarchiv Bild 183-R1202-0019, Berlin, Palast der Republik, Bulat Okudshawa cropped.jpg|75п]] |[[Булат Окуџава]] |{{знаме|СССР}} |- |[[1968]] |[[Податотека:Nagy_László_fortepan_32994.jpg|75п]] |[[Ласло Наѓ]] |{{знаме|Унгарија}} |- |[[1969]] | |[[Мак Диздар]] |{{знаме|СР Босна и Херцеговина}} |- |[[1970]] |[[Податотека:Miodrag Pavlović 04.jpg|75п]] |[[Миодраг Павловиќ]] |{{знаме|СР Србија}} |- |[[1971]] |[[Податотека:AudenVanVechten1939.jpg|75п]] |[[Вистан Хју Оден]] |{{знаме|САД}} |- |[[1972]] |[[Податотека:Pablo Neruda 1963.jpg|75п]] |[[Пабло Неруда]] |{{знаме|Чиле}} |- |[[1973]] |[[Податотека:Eugenio montale 2.jpg|75п]] |[[Еуџенио Монтале]] |{{знаме|Италија}} |- |[[1974]] | |[[Фазил Хисни Дагларџа]] |{{знаме|Турција}} |- |[[1975]] |[[Податотека:UNESCO History, Visite de S. Exc. M. Léopold Sedar Senghor, Président de la République du Sénégal - UNESCO - PHOTO0000002688 0001 (cropped).tiff|75п]] |[[Леополд Седар Сенгор]] |{{знаме|Сенегал}} |- |[[1976]] | |[[Ежен Гилвик]] |{{знаме|Франција}} |- |[[1977]] |[[Податотека:Artur Lundkvist 40-talet.jpg|75п]] |[[Артур Лундквист]] |{{знаме|Шведска}} |- |[[1978]] |[[Податотека:Rafael Alberti 1978-10-01.jpg|75п]] |[[Рафаел Алберти]] |{{знаме|Шпанија}} |- |[[1979]] |[[Податотека:Miroslav Krleža 1953.jpg|75п]] |[[Мирослав Крлежа]] |{{знаме|СР Хрватска}} |- |[[1980]] |[[Податотека:Hans Magnus Enzensberger.JPG|75п]] |[[Ханс Магнус Енценсбергер]] |{{знаме|Германија}} |- |[[1981]] |[[Податотека:blaze koneski.jpg|75п]] |[[Блаже Конески]] |{{знаме|СР Македонија}} |- |[[1982]] |[[Податотека:Nichita Stanescu crop.jpg|75п]] |[[Никита Станеску]] |{{знаменце|Flag of Romania (1965-1989).svg}} [[Романија]] |- |[[1983]] | |[[Сачидананд Хирананд Ватсјајн-Ајгеј]] |{{знаме|Индија}} |- |[[1984]] |[[Податотека:Andrey Voznesenskiy.jpg|75п]] |[[Андреј Вознесенски]] |{{знаме|СССР}} |- |[[1985]] | |[[Јанис Рицос]] |{{знаме|Грција}} |- |[[1986]] |[[Податотека:Allen Ginsberg 1979 - cropped.jpg|75п]] |[[Ален Гинсберг]] |{{знаме|САД}} |- |[[1987]] |[[Податотека:Różewicz cropped.JPG|75п]] |[[Тадеуш Ружевич]] |{{знаме|Полска}} |- |[[1988]] |[[Податотека:Desanka Maksimović 1969.jpg|75п]] |[[Десанка Максимовиќ]] |{{знаме|СР Србија}} |- |[[1989]] | |[[Томас Шапкот]] |{{знаме|Австралија}} |- |[[1990]] | |[[Хусто Хорхе Падрон]] |{{знаме|Шпанија}} |- |[[1991]] |[[Податотека:Joseph Brodsky 1988.jpg|75п]] |[[Јосиф Бродски]] |{{знаме|САД}} |- |[[1992]] |[[Податотека:Juhász Ferenc (Bahget Iskander).jpg|75п]] |[[Ференц Јухас]] |{{знаме|Унгарија}} |- |[[1993]] |[[Податотека:Геннадий Айги.jpg|75п]] |[[Генадиј Ајги]] |{{знаме|Русија}} |- |[[1994]] |[[Податотека:Poet Ted HughesDCP 2068.JPG|75п]] |[[Тед Хјуз]] |{{знаме|Велика Британија}} |- |[[1995]] |[[Податотека:עמיחי קורא בתמול.jpg|75п]] |[[Јехуда Амихај]] |{{знаме|Израел}} |- |[[1996]] | |[[Макото Оока]] |{{знаме|Јапонија}} |- |[[1997]]<ref>Мохамед Бенис. Дарот на Светлината. Предговор од Паскал Гилевски, Струга, 2001</ref> |[[Податотека:Adonis Cracow Poland May12 2011 Fot Mariusz Kubik 08.JPG|75п]] |[[Адонис (поет)|Адонис]] |{{знаме|Сирија}} |- |[[1998]] | |[[Лу Јуен]] |{{знаме|Кина}} |- |[[1999]] |[[Податотека:Yves Bonnefoy (cropped).jpg|75п]] |[[Ив Бонфоа]] |{{знаме|Франција}} |- |[[2000]] |[[Податотека:EdoardoSanguinetiDetail.jpg|75п]] |[[Едоардо Сангвинети]] |{{знаме|Италија}} |- |[[2001]] |[[Податотека:Seamus Heaney, Irish poet, brightened (cropped).jpg|75п]] |[[Шејмас Хини]] |{{знаме|Ирска}} |- |[[2002]] | |[[Славко Михалиќ]] |{{знаме|Хрватска}} |- |[[2003]] |[[Податотека:Tomas Tranströmer 2012-05-04 001 (cropped).jpg|75п]] |[[Томас Транстремер]] |{{знаме|Шведска}} |- |[[2004]] |[[Податотека:Vasco Graça Moura - Prémio Europa David Mourão-Ferreira 2010.png|75п]] |[[Васко Граса Моура]] |{{знаме|Португалија}} |- |[[2005]] |[[Податотека:W. S. Merwin.jpg|75п]] |[[Вилијам С. Мервин]] |{{знаме|САД}} |- |[[2006]] |[[Податотека:nmorejn5jul04.JPG|75п]] |[[Нанси Морехон]] |{{знаме|Куба}} |- |[[2007]] |[[Податотека:MahmoudDarwish.jpg|75п]] |[[Махмуд Дарвиш]] |{{знаме|Палестина|name=Палестина}} |- |[[2008]] | |[[Фатос Арапи]] |{{знаме|Албанија}} |- |[[2009]] |[[Податотека:Tomaz Salamun.jpg|75п]] |[[Томаж Шаламун]] |{{знаме|Словенија}} |- |[[2010]] |[[Податотека:Lubomir Levchev.jpg|75п]] |[[Љубомир Левчев]] |{{знаме|Бугарија}} |- |[[2011]] |[[Податотека:Матеја Матевски.jpg|75п]] |[[Матеја Матевски]] |{{знаме|Македонија}} |- |[[2012]] |[[Податотека:Serote.jpg|75п]] |[[Монгане Вали Сероте]] |{{знаме|ЈАР}} |- |[[2013]]<ref>{{наведени вести|url=http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=7F8B33EEA7072D498ACCA5F86EF4157B|title=Мексиканскиот поет Хосе Емилио Пачеко - добитник на „Златен венец“ на СВП|last=Иванова|first=Тина|date=28 февруари 2013, 12:32|publisher=Утрински Весник|accessdate=2013-02-28|archive-date=2013-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20130302222702/http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=7F8B33EEA7072D498ACCA5F86EF4157B|url-status=dead}}</ref> |[[Податотека:MEX ON JOSE EMILIO PACHECO (12166149286).jpg|75п]] |[[Хосе Емилио Пачеко]] |{{знаме|Мексико}} |- |[[2014]]<ref>{{наведени вести|url=http://www.strugapoetryevenings.com/ko-un-is-the-winner-of-the-golden-wreath-2014/|title=Ко Ун е добитник на „Златниот венец“ за 2014 година|date=21 февруари 2014|publisher=Струшки вечери на поезијата|accessdate=21 февруари 2014|archive-date=2014-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140301092758/http://www.strugapoetryevenings.com/ko-un-is-the-winner-of-the-golden-wreath-2014/|url-status=dead}}</ref> |[[Податотека:Svět knihy 2011 - Ko Un.jpg|75п]] |[[Ко Ун]] |{{знаме|Јужна Кореја}} |- |[[2015]]<ref>{{наведени вести|url=http://www.strugapoetryevenings.com/chinese-poet-bei-dao-is-the-winner-of-the-golden-wreath-2015/?lang=mk|title=Кинескиот поет Беи Дао е добитник на „Златен венец“ за 2015 година|date=20 март 2015|publisher=Струшки вечери на поезијата|accessdate=24 март 2015|archive-date=2020-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200902094143/http://www.strugapoetryevenings.com/chinese-poet-bei-dao-is-the-winner-of-the-golden-wreath-2015/?lang=mk|url-status=dead}}</ref> |[[Податотека:Bei Dao.IMG 3385.JPG|75п]] |[[Беј Дао]] |{{знаме|Кина}} |- |[[2016]]<ref>{{наведени вести|url=http://www.cooltura.mk/literatura/margaret-etvud-od-kanada-dobitnik-na-zlatniot-venec-za-2016|title=Маргарет Етвуд од Канада добитник на Златниот венец за 2016|last=|first=|date=|publisher=Cooltura|accessdate=2016-03-21}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |[[Податотека:Margaret Atwood (52161564186) (cropped).jpg|75п]] |[[Маргарет Атвуд]] |{{знаме|Канада}} |- |[[2017]]<ref>{{наведени вести|url=http://svp.org.mk/charls-simic-dobitnik-na-zlaten-venec-2017/?lang=mk|title=Чарлс Симиќ е добитник на „Златен венец“ на СВП за 2017|last=|first=|date=28 февруари 2013, 12:32|publisher=Струшки вечери на поезијата|accessdate=2017-08-24|archive-date=2017-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827035527/http://svp.org.mk/charls-simic-dobitnik-na-zlaten-venec-2017/?lang=mk|url-status=dead}}</ref> |[[Податотека:Charles simic 6693.JPG|75п]] |[[Чарлс Симиќ]] |{{знаме|САД}} |- |[[2018]]<ref>{{наведени вести|url=https://www.slobodnaevropa.mk/a/29113248.html|title=Адам Загајевски добитник на „Златен венец“ на СВП 2018|last=|first=|date=21 март 2018, 12:32|publisher=Радио Слободна Европа|accessdate=2018-03-21}}</ref> |[[Податотека:Adam Zagajewski 2014 in Stockholm.jpg|75п]] |[[Адам Загајевски]] |{{знаме|Полска}} |- |[[2019]]<ref>{{наведени вести|url=http://svp.org.mk/%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%81%D0%B0-%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%B5-%D0%B4/?lang=mk|title=Романската поетеса Ана Бландијана е добитникот на наградата „Златен венец“ на СВП за 2019 година|last=|first=|date=21 март 2019|publisher=СВП|accessdate=2019-03-23|archive-date=2019-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323121627/http://svp.org.mk/%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%81%D0%B0-%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%B5-%D0%B4/?lang=mk|url-status=dead}}</ref> |[[Податотека:RK1907 MG 7507-Edit Ana Blandiana.jpg|75п]] |[[Ана Бландијана]] |{{знаме|Романија}} |- |[[2020]]<ref>{{наведени вести|url=http://svp.org.mk/%D0%B8%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BB%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D0%BF%D0%BE%D0%B5%D1%82-%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%80-%D0%BE%D1%80-%D0%B5-%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82/?lang=mk|title=Израелскиот поет Амир Ор е добитникот на наградата „Златен венец“ на СВП за 2020 година|last=|first=|date=|publisher=СВП|accessdate=18 јули 2020|archive-date=2020-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200718161314/http://svp.org.mk/%D0%B8%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BB%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D0%BF%D0%BE%D0%B5%D1%82-%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%80-%D0%BE%D1%80-%D0%B5-%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82/?lang=mk|url-status=dead}}</ref> |[[Податотека:Or Amir.IMG 3150.JPG|75п]] |[[Амир Ор]] |{{знаме|Израел}} |- |[[2021]]<ref>{{нмс | title=Британската поетеса Керол Ен Дафи е добитник на наградата „Златен венец“ на СВП за 2021 година | url=https://svp.org.mk/mk/britanskata-poetesa-carol-en-dafi-e/ | work= | publisher=Струшки вечери на поезијата | date= | accessdate=2 септември 2021 | archive-date=2021-09-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210903133131/https://svp.org.mk/mk/britanskata-poetesa-carol-en-dafi-e/ | url-status=dead }}</ref> |[[Податотека:Carol Ann Duffy (cropped).jpg|75п]] |[[Керол Ен Дафи]] |{{знаме|Обединето Кралство}} |- |[[2022]]<ref>{{нмс| title= Jaпонскиот поет Шунтаро Таникава е добитник на наградата „Златен венец“ на СВП за 2022 година | url=https://svp.org.mk/mk/ jaпонскиот-поет-шунтаро-таникава-е-доби/#more-6615 | work= | publisher=Струшки вечери на поезијата | date=| accessdate=24 јуни 2022}}</ref> |[[Податотека:Shuntarō Tanikawa.jpg|75п]] |[[Шунтаро Таникава]] |{{знаме|Јапонија}} |- |[[2023]]<ref>{{нмс| title= Влада Урошевиќ е добитник на „Златен венец“ на СВП за 2023 | url=https://libertas.mk/vlada-uroshevi-e-dobitnik-na-zlaten-venec-na-svp-za-2023/ | work= | publisher=Либертас | date=21.03.2023| accessdate=22 март 2023}}</ref> |[[Податотека:Влада Урошевиќ2.jpg|75п]] |[[Влада Урошевиќ]] |{{знаме|Македонија}} |- |[[2024]]<ref>{{нмс| title= Францускиот поет Жан Пјер Симеон е добитник на „Златен венец“ на „Струшките вечери на поезијата“| url=https://kafeiknigi.com/2024/03/21/францускиот-поет-жан-пјер-симеон-е-доб/| work= | publisher=Кафе и книги| date=21.03.2024| accessdate=25 јуни 2024}}</ref> |[[Податотека:Jean-Pierre Siméon à La Roche-sur-Yon.jpg|75п]] |[[Жан-Пјер Симеон]] |{{знаме|Франција}} |- |[[2025]]<ref>{{нмс| title=ЗЛАТНИОТ ВЕНЕЦ НА СТРУШКИТЕ ВЕЧЕРИ НА ПОЕЗИЈАТА ЗА 2025 ЗА СЛОВАЧКИОТ ПОЕТ ИВАН ШТРПКА | url=https://sdk.mk/index.php/kultura/zlatniot-venets-na-strushkite-vecheri-na-poezijata-za-2025-za-slovachkiot-poet-ivan-shtrpka/ | work= | publisher=СДК | date=27.03.2025 | accessdate=27 март 2025}}</ref> |[[Податотека:Ivan Strpka.jpg|75п]] |[[Иван Штрпка]] |{{знаме|Словачка}} |- |[[2026]]<ref>{{нмс | last=Дарудов | first=Блаже | author= | title=Холандската поетеса Анеке Брасинга годинешен добитник на „Златен венец“ на Струшките вечери на поезијата | url= | date=19.03.2026 | work= | publisher= МИА| accessdate=20 март 2026}}</ref> |[[Податотека:Anneke Brassinga, Deventer 1 augustus 2015.JPG|75п]] |[[Анеке Брасинга]] |{{знаме|Холандија}} |} ===Награда „Браќа Миладиновци“=== {{Главна|Награда „Браќа Миладиновци“}} Наградата „Браќа Миладиновци“ е награда за најдобра поетска книга меѓу два фестивала на Струшките вечери на поезијата од македонски творци. Таа е најголемата национална награда за поетско творештво. ===Награда „Мостови на Струга“=== {{Главна|Награда „Мостови на Струга“}} Наградата „Мостови на Струга“ e награда на [[УНЕСКО]], кој е покровител на Струшките вечери на поезијата, за најдобра поетска книга меѓу два фестивали, на поет-дебитант. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.svp.org.mk/ Официјална страница на Струшките вечери на поезијата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160722131257/http://www.svp.org.mk/ |date=2016-07-22 }} {{Добитници на Златен венец}} {{нормативна контрола}} [[Категорија:Струшки вечери на поезијата| ]] [[Категорија:Култура на Струга]] [[Категорија:Поетски фестивали]] [[Категорија:Книжевни награди]] [[Категорија:Награди:Книжевност:Македонија]] [[Категорија:Појавено во 1966 година во Македонија]] s9r7mt4idgded28hdhh3kjgf1l74o8x 5583363 5583358 2026-06-27T15:41:29Z P.Nedelkovski 47736 /* Досегашни лауреати */ 5583363 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = Струшки вечери на поезијата | current_awards = | image = Златен венец.svg | imagesize = 95px | caption = Лого на наградата „Златен венец“ на СВП | description = | presenter = Струшки вечери на поезијата | country = {{MKD}} | location = [[Струга]] | year = 1966 | year2 = | website = [http://www.svp.org.mk/ svp.org.mk] }} [[Податотека:Mostovi_struga.jpg|right|thumb|300px|Мостови — поетско читање во рамките на манифестацијата]] '''Струшки вечери на поезијата''' ('''СВП''') — најголемата светска [[поезија|поетска]] [[манифестација]] што се одржува секоја година во градот [[Струга]]. Манифестацијата е основно одбележје на градот како туристички центар и на неа присуствуваат најмалку 200 светски [[поет]]и. На поетскиот фестивал меѓу другото, се доделуваат и најголемото признание за целокупна поетска дејност, „Златен венец“, и наградата „[[Браќа Миладиновци]]“ за најдобра поетска книга на [[македонски јазик]]. Сегашен претседател на управниот одбор на организацијата е [[Елизабета Шелева]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://svp.org.mk/about-the-festival/team/?lang=mk |title=За тимот на СВП |accessdate=2020-08-15 |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609053857/http://svp.org.mk/about-the-festival/team/?lang=mk |url-status=dead }}</ref> == Историјат на манифестацијата == Непосреден повод за организирање на Струшките вечери на поезијата, за продолжување на вековната културна традиција на овој град, беше литературното читање на група истакнати македонски писатели на свечениот дел од јубилејот, одржан во [[Струга]] на [[15 јули]] [[1961]] година, по повод излегувањето на [[Зборникот на Миладиновци|Зборникот на браќата Миладиновци]]. Се дојде до идеја дека постојат сите услови да се организира една традиционална манифестација со фестивалски карактер, која ќе се одржува во овој град, како смотра на поетските остварувања во Република Македонија во текот на една година. Ваквата идеја и иницијатива наиде на позитивен одѕив и со задоволство беше прифатена од [[Друштво на писателите на Македонија|Друштвото на писателите на Македонија]], Советот за култура на тогашна [[Народна Република Македонија]] и Народниот одбор на Општина Струга. На една од своите седници, Народниот одбор на Општината во [[1962]] година формира прв фестивалски одбор од 7 членови, составен од претставници на Друштвото на писателитe на Македонија, културни и општествено-политички работници од Републиката и од Струга, чијшто претседател бил истакнатиот поет [[Ацо Шопов]]. Фестивалскиот одбор изготви програма распределена во четири вечери на кои настапија писатели од [[Македонија]]. Од година на година бројот на учесници на Струшките вечери на поезијата се зголемувал. Во [[1964]], тие прераснаа во општојугословенски фестивал на кој зедоа учество поети од сите републики на поранешна Југославија. А веќе наредната, [[1965]] година, фестивалот ги премина југословенските граници и поприми карактер на меѓународна поетска манифестација на која настапија еминентни поети од неколку земји: [[Бугарија]], [[Италија]], [[Полска]], [[Романија]], поранешниот [[Советски Сојуз]] и поранешна [[Чехословачка]]. Бројот на земјите учеснички се зголемуваше. По четири години, во [[1968]] година, на средбите настапија поети и есеисти од 17 земји. Во [[1966]] година Струшките вечери на поезијата прераснаа во институција што постојано ја дообликува својата физиономија, изградувајќи поцврсти критериуми врз кои ја конципира програмата и поканува учесници на приредбите. Советот на Струшките вечери на поезијата со своите посебно стручни комисии: програмска, селекциона, комисија за симпозиум, организационо-техничка, жири комисии за доделување награди и други, програмирано ја одвива својата дејност, настојувајќи што подобро и посодржајно да ја осмисли манифестацијата. Бројот на членови на Советот на Струшките вечери сега се движи околу 25, со претседател и двајца потпретседатели. Струшките вечери на поезијата доживеаја брз растеж и за кусо време станаа единствена меѓународна манифестација од ваков вид, еден вид на мост меѓу литературните меридијани на светот. Тие претставуваат една значајна трибина од која што секоја година одекнува полифоничноста на поетскиот збор, неговите хумани пораки и моќта да облагородува и зближува. Струшките вечери секоја година се вистински празник како за градот, така и за сите вљубеници на поезијата. Тие станаа значаен културен настан во светот на литературата, манифестација низ која, како низ отворен прозорец, може да се види и чуе што се случува во поезијата, во таа "земја без граници". Пропагирајќи ја поезијата и нејзините вредности, Струшките вечери имаат непроценливо значајна мисија во овој миг, во овој свет што ни се приближува, што го приближуваме. Името на Струшките вечери на поезијата е внесено во сите поетски карти на светот. Струга е во сите оние што ја посетиле и виделе. Таа е на патот да биде и во оние што допрва ќе ја видат. "Ако постои некаде библиски небесен рај, со идеална убавина, тогаш едно негово овоземно катче е овој град" - запиша еден од многубројните странски учесници, заминувајќи од Струга. ==Награди== На Струшките вечери на поезијата се доделуваат неколку награди: *[[Награда „Златен венец“|Златен венец]] - највисока награда на фестивалот; *[[Награда „Браќа Миладиновци“]] - за најдобра поетска книга на македонски автор, објавена меѓу два фестивали; *[[Награда „Мостови на Струга“|„Мостови на Струга“]] - најдобра поетска збирка од поет-дебитант од светот по пат на меѓународен конкурс; *Награда „Енхалон“ - востановена во 2012 година како награда за најдобра песна од млад автор од Македонија прочитана на фестивалот; *Награда „Григор Прличев“ - за најдобар препев на поезија од странски автор на македонски јазик. Во 1978 година оваа награда му се отстапила на Друштвото на литературните преведувачи од Македонија; *Награда на Радио-Телевизија Скопје - за најдобра книга за деца објавена меѓу два фестивали; *Награда на Нова Македонија - за најдобра песна прочитана на Струшките вечери на поезијата; *Награда за песна - се доделувала од 1963 до 1967 година за најдобра песна прочитана на фестивалот.; *Специјални признанија; ===Награда „Златен венец“=== {{Главна|Награда „Златен венец“}} Наградата „Златен венец“ е главна награда на Струшките вечери на поезијата. Таа е една од најценетите меѓународни награди за [[поезија]] во светот. Наградата „Златен венец“ се доделува на меѓународниот поетски митинг „Мостови“ на истекот на реката [[Црн Дрим]] од [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]].<ref name=ZV>{{нмс | title=Награда „Златен венец“ | url=http://svp.org.mk/awards/golden-wreath/?lang=mk | work= | publisher=Струшки вечери на поезијата | date= | accessdate=2019-08-25 | archive-date=2019-09-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190901084059/http://svp.org.mk/awards/golden-wreath/?lang=mk | url-status=dead }}</ref> ==== Досегашни лауреати ==== {| class="wikitable" |- bgcolor="#cccccc" !Година !colspan=2|Лауреат !Земја |- |[[1966]] |[[Податотека:Fortepan 137681 crop.jpg|75п]] |[[Роберт Рождественски]] |{{знаме|СССР}} |- |[[1967]] |[[Податотека:Bundesarchiv Bild 183-R1202-0019, Berlin, Palast der Republik, Bulat Okudshawa cropped.jpg|75п]] |[[Булат Окуџава]] |{{знаме|СССР}} |- |[[1968]] |[[Податотека:Nagy_László_fortepan_32994.jpg|75п]] |[[Ласло Наѓ]] |{{знаме|Унгарија}} |- |[[1969]] | |[[Мак Диздар]] |{{знаме|СР Босна и Херцеговина}} |- |[[1970]] |[[Податотека:Miodrag Pavlović 04.jpg|75п]] |[[Миодраг Павловиќ]] |{{знаме|СР Србија}} |- |[[1971]] |[[Податотека:AudenVanVechten1939.jpg|75п]] |[[Вистан Хју Оден]] |{{знаме|САД}} |- |[[1972]] |[[Податотека:Pablo Neruda 1963.jpg|75п]] |[[Пабло Неруда]] |{{знаме|Чиле}} |- |[[1973]] |[[Податотека:Eugenio montale 2.jpg|75п]] |[[Еуџенио Монтале]] |{{знаме|Италија}} |- |[[1974]] | |[[Фазил Хисни Дагларџа]] |{{знаме|Турција}} |- |[[1975]] |[[Податотека:UNESCO History, Visite de S. Exc. M. Léopold Sedar Senghor, Président de la République du Sénégal - UNESCO - PHOTO0000002688 0001 (cropped).tiff|75п]] |[[Леополд Седар Сенгор]] |{{знаме|Сенегал}} |- |[[1976]] | |[[Ежен Гилвик]] |{{знаме|Франција}} |- |[[1977]] |[[Податотека:Artur Lundkvist 40-talet.jpg|75п]] |[[Артур Лундквист]] |{{знаме|Шведска}} |- |[[1978]] |[[Податотека:Rafael Alberti 1978-10-01.jpg|75п]] |[[Рафаел Алберти]] |{{знаме|Шпанија}} |- |[[1979]] |[[Податотека:Miroslav Krleža 1953.jpg|75п]] |[[Мирослав Крлежа]] |{{знаме|СР Хрватска}} |- |[[1980]] |[[Податотека:Hans Magnus Enzensberger.JPG|75п]] |[[Ханс Магнус Енценсбергер]] |{{знаме|Германија}} |- |[[1981]] |[[Податотека:blaze koneski.jpg|75п]] |[[Блаже Конески]] |{{знаме|СР Македонија}} |- |[[1982]] |[[Податотека:Nichita Stanescu crop.jpg|75п]] |[[Никита Станеску]] |{{знаменце|Flag of Romania (1965-1989).svg}} [[Романија]] |- |[[1983]] | |[[Сачидананд Хирананд Ватсјајн-Ајгеј]] |{{знаме|Индија}} |- |[[1984]] |[[Податотека:Andrey Voznesenskiy.jpg|75п]] |[[Андреј Вознесенски]] |{{знаме|СССР}} |- |[[1985]] | |[[Јанис Рицос]] |{{знаме|Грција}} |- |[[1986]] |[[Податотека:Allen Ginsberg 1979 - cropped.jpg|75п]] |[[Ален Гинсберг]] |{{знаме|САД}} |- |[[1987]] |[[Податотека:Różewicz cropped.JPG|75п]] |[[Тадеуш Ружевич]] |{{знаме|Полска}} |- |[[1988]] |[[Податотека:Desanka Maksimović 1969.jpg|75п]] |[[Десанка Максимовиќ]] |{{знаме|СР Србија}} |- |[[1989]] | |[[Томас Шапкот]] |{{знаме|Австралија}} |- |[[1990]] | |[[Хусто Хорхе Падрон]] |{{знаме|Шпанија}} |- |[[1991]] |[[Податотека:Joseph Brodsky 1988.jpg|75п]] |[[Јосиф Бродски]] |{{знаме|САД}} |- |[[1992]] |[[Податотека:Juhász Ferenc (Bahget Iskander).jpg|75п]] |[[Ференц Јухас]] |{{знаме|Унгарија}} |- |[[1993]] |[[Податотека:Геннадий Айги.jpg|75п]] |[[Генадиј Ајги]] |{{знаме|Русија}} |- |[[1994]] |[[Податотека:Poet Ted HughesDCP 2068.JPG|75п]] |[[Тед Хјуз]] |{{знаме|Велика Британија}} |- |[[1995]] |[[Податотека:עמיחי קורא בתמול.jpg|75п]] |[[Јехуда Амихај]] |{{знаме|Израел}} |- |[[1996]] | |[[Макото Оока]] |{{знаме|Јапонија}} |- |[[1997]]<ref>Мохамед Бенис. Дарот на Светлината. Предговор од Паскал Гилевски, Струга, 2001</ref> |[[Податотека:Adonis Cracow Poland May12 2011 Fot Mariusz Kubik 08.JPG|75п]] |[[Адонис (поет)|Адонис]] |{{знаме|Сирија}} |- |[[1998]] | |[[Лу Јуен]] |{{знаме|Кина}} |- |[[1999]] |[[Податотека:Yves Bonnefoy (cropped).jpg|75п]] |[[Ив Бонфоа]] |{{знаме|Франција}} |- |[[2000]] |[[Податотека:EdoardoSanguinetiDetail.jpg|75п]] |[[Едоардо Сангвинети]] |{{знаме|Италија}} |- |[[2001]] |[[Податотека:Seamus Heaney, Irish poet, brightened (cropped).jpg|75п]] |[[Шејмас Хини]] |{{знаме|Ирска}} |- |[[2002]] | |[[Славко Михалиќ]] |{{знаме|Хрватска}} |- |[[2003]] |[[Податотека:Tomas Tranströmer 2012-05-04 001 (cropped).jpg|75п]] |[[Томас Транстремер]] |{{знаме|Шведска}} |- |[[2004]] |[[Податотека:Vasco Graça Moura - Prémio Europa David Mourão-Ferreira 2010.png|75п]] |[[Васко Граса Моура]] |{{знаме|Португалија}} |- |[[2005]] |[[Податотека:W. S. Merwin.jpg|75п]] |[[Вилијам С. Мервин]] |{{знаме|САД}} |- |[[2006]] |[[Податотека:nmorejn5jul04.JPG|75п]] |[[Нанси Морехон]] |{{знаме|Куба}} |- |[[2007]] |[[Податотека:MahmoudDarwish.jpg|75п]] |[[Махмуд Дарвиш]] |{{знаме|Палестина|name=Палестина}} |- |[[2008]] | |[[Фатос Арапи]] |{{знаме|Албанија}} |- |[[2009]] |[[Податотека:Tomaz Salamun.jpg|75п]] |[[Томаж Шаламун]] |{{знаме|Словенија}} |- |[[2010]] |[[Податотека:Lubomir Levchev.jpg|75п]] |[[Љубомир Левчев]] |{{знаме|Бугарија}} |- |[[2011]] |[[Податотека:Матеја Матевски.jpg|75п]] |[[Матеја Матевски]] |{{знаме|Македонија}} |- |[[2012]] |[[Податотека:Serote.jpg|75п]] |[[Монгане Вали Сероте]] |{{знаме|ЈАР}} |- |[[2013]]<ref>{{наведени вести|url=http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=7F8B33EEA7072D498ACCA5F86EF4157B|title=Мексиканскиот поет Хосе Емилио Пачеко - добитник на „Златен венец“ на СВП|last=Иванова|first=Тина|date=28 февруари 2013, 12:32|publisher=Утрински Весник|accessdate=2013-02-28|archive-date=2013-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20130302222702/http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=7F8B33EEA7072D498ACCA5F86EF4157B|url-status=dead}}</ref> |[[Податотека:MEX ON JOSE EMILIO PACHECO (12166149286).jpg|75п]] |[[Хосе Емилио Пачеко]] |{{знаме|Мексико}} |- |[[2014]]<ref>{{наведени вести|url=http://www.strugapoetryevenings.com/ko-un-is-the-winner-of-the-golden-wreath-2014/|title=Ко Ун е добитник на „Златниот венец“ за 2014 година|date=21 февруари 2014|publisher=Струшки вечери на поезијата|accessdate=21 февруари 2014|archive-date=2014-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140301092758/http://www.strugapoetryevenings.com/ko-un-is-the-winner-of-the-golden-wreath-2014/|url-status=dead}}</ref> |[[Податотека:Svět knihy 2011 - Ko Un.jpg|75п]] |[[Ко Ун]] |{{знаме|Јужна Кореја}} |- |[[2015]]<ref>{{наведени вести|url=http://www.strugapoetryevenings.com/chinese-poet-bei-dao-is-the-winner-of-the-golden-wreath-2015/?lang=mk|title=Кинескиот поет Беи Дао е добитник на „Златен венец“ за 2015 година|date=20 март 2015|publisher=Струшки вечери на поезијата|accessdate=24 март 2015|archive-date=2020-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200902094143/http://www.strugapoetryevenings.com/chinese-poet-bei-dao-is-the-winner-of-the-golden-wreath-2015/?lang=mk|url-status=dead}}</ref> |[[Податотека:Bei Dao.IMG 3385.JPG|75п]] |[[Беј Дао]] |{{знаме|Кина}} |- |[[2016]]<ref>{{наведени вести|url=http://www.cooltura.mk/literatura/margaret-etvud-od-kanada-dobitnik-na-zlatniot-venec-za-2016|title=Маргарет Етвуд од Канада добитник на Златниот венец за 2016|last=|first=|date=|publisher=Cooltura|accessdate=2016-03-21}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |[[Податотека:Margaret Atwood (52161564186) (cropped).jpg|75п]] |[[Маргарет Атвуд]] |{{знаме|Канада}} |- |[[2017]]<ref>{{наведени вести|url=http://svp.org.mk/charls-simic-dobitnik-na-zlaten-venec-2017/?lang=mk|title=Чарлс Симиќ е добитник на „Златен венец“ на СВП за 2017|last=|first=|date=28 февруари 2013, 12:32|publisher=Струшки вечери на поезијата|accessdate=2017-08-24|archive-date=2017-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827035527/http://svp.org.mk/charls-simic-dobitnik-na-zlaten-venec-2017/?lang=mk|url-status=dead}}</ref> |[[Податотека:Charles simic 6693.JPG|75п]] |[[Чарлс Симиќ]] |{{знаме|САД}} |- |[[2018]]<ref>{{наведени вести|url=https://www.slobodnaevropa.mk/a/29113248.html|title=Адам Загајевски добитник на „Златен венец“ на СВП 2018|last=|first=|date=21 март 2018, 12:32|publisher=Радио Слободна Европа|accessdate=2018-03-21}}</ref> |[[Податотека:Adam Zagajewski 2014 in Stockholm.jpg|75п]] |[[Адам Загајевски]] |{{знаме|Полска}} |- |[[2019]]<ref>{{наведени вести|url=http://svp.org.mk/%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%81%D0%B0-%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%B5-%D0%B4/?lang=mk|title=Романската поетеса Ана Бландијана е добитникот на наградата „Златен венец“ на СВП за 2019 година|last=|first=|date=21 март 2019|publisher=СВП|accessdate=2019-03-23|archive-date=2019-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323121627/http://svp.org.mk/%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%81%D0%B0-%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%B5-%D0%B4/?lang=mk|url-status=dead}}</ref> |[[Податотека:RK1907 MG 7507-Edit Ana Blandiana.jpg|75п]] |[[Ана Бландијана]] |{{знаме|Романија}} |- |[[2020]]<ref>{{наведени вести|url=http://svp.org.mk/%D0%B8%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BB%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D0%BF%D0%BE%D0%B5%D1%82-%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%80-%D0%BE%D1%80-%D0%B5-%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82/?lang=mk|title=Израелскиот поет Амир Ор е добитникот на наградата „Златен венец“ на СВП за 2020 година|last=|first=|date=|publisher=СВП|accessdate=18 јули 2020|archive-date=2020-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200718161314/http://svp.org.mk/%D0%B8%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BB%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D0%BF%D0%BE%D0%B5%D1%82-%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%80-%D0%BE%D1%80-%D0%B5-%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82/?lang=mk|url-status=dead}}</ref> |[[Податотека:Or Amir.IMG 3150.JPG|75п]] |[[Амир Ор]] |{{знаме|Израел}} |- |[[2021]]<ref>{{нмс | title=Британската поетеса Керол Ен Дафи е добитник на наградата „Златен венец“ на СВП за 2021 година | url=https://svp.org.mk/mk/britanskata-poetesa-carol-en-dafi-e/ | work= | publisher=Струшки вечери на поезијата | date= | accessdate=2 септември 2021 | archive-date=2021-09-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210903133131/https://svp.org.mk/mk/britanskata-poetesa-carol-en-dafi-e/ | url-status=dead }}</ref> |[[Податотека:Carol Ann Duffy (cropped).jpg|75п]] |[[Керол Ен Дафи]] |{{знаме|Обединето Кралство}} |- |[[2022]]<ref>{{нмс| title= Jaпонскиот поет Шунтаро Таникава е добитник на наградата „Златен венец“ на СВП за 2022 година | url=https://svp.org.mk/mk/ jaпонскиот-поет-шунтаро-таникава-е-доби/#more-6615 | work= | publisher=Струшки вечери на поезијата | date=| accessdate=24 јуни 2022}}</ref> |[[Податотека:Shuntarō Tanikawa.jpg|75п]] |[[Шунтаро Таникава]] |{{знаме|Јапонија}} |- |[[2023]]<ref>{{нмс| title= Влада Урошевиќ е добитник на „Златен венец“ на СВП за 2023 | url=https://libertas.mk/vlada-uroshevi-e-dobitnik-na-zlaten-venec-na-svp-za-2023/ | work= | publisher=Либертас | date=21.03.2023| accessdate=22 март 2023}}</ref> |[[Податотека:Влада Урошевиќ2.jpg|75п]] |[[Влада Урошевиќ]] |{{знаме|Македонија}} |- |[[2024]]<ref>{{нмс| title= Францускиот поет Жан Пјер Симеон е добитник на „Златен венец“ на „Струшките вечери на поезијата“| url=https://kafeiknigi.com/2024/03/21/францускиот-поет-жан-пјер-симеон-е-доб/| work= | publisher=Кафе и книги| date=21.03.2024| accessdate=25 јуни 2024}}</ref> |[[Податотека:Jean-Pierre Siméon à La Roche-sur-Yon.jpg|75п]] |[[Жан-Пјер Симеон]] |{{знаме|Франција}} |- |[[2025]]<ref>{{нмс| title=ЗЛАТНИОТ ВЕНЕЦ НА СТРУШКИТЕ ВЕЧЕРИ НА ПОЕЗИЈАТА ЗА 2025 ЗА СЛОВАЧКИОТ ПОЕТ ИВАН ШТРПКА | url=https://sdk.mk/index.php/kultura/zlatniot-venets-na-strushkite-vecheri-na-poezijata-za-2025-za-slovachkiot-poet-ivan-shtrpka/ | work= | publisher=СДК | date=27.03.2025 | accessdate=27 март 2025}}</ref> |[[Податотека:Ivan Strpka.jpg|75п]] |[[Иван Штрпка]] |{{знаме|Словачка}} |- |[[2026]]<ref>{{нмс | last=Дарудов | first=Блаже | author= | title=Холандската поетеса Анеке Брасинга годинешен добитник на „Златен венец“ на Струшките вечери на поезијата | url=https://mia.mk/story/љутков-со-доделувањето-на-златниот-венец-на-анеке-брасинга-се-зацврстува-културната-врска-меѓу-македонија-и-холандија | date=19.03.2026 | work= | publisher= МИА| accessdate=20 март 2026}}</ref> |[[Податотека:Anneke Brassinga, Deventer 1 augustus 2015.JPG|75п]] |[[Анеке Брасинга]] |{{знаме|Холандија}} |} ===Награда „Браќа Миладиновци“=== {{Главна|Награда „Браќа Миладиновци“}} Наградата „Браќа Миладиновци“ е награда за најдобра поетска книга меѓу два фестивала на Струшките вечери на поезијата од македонски творци. Таа е најголемата национална награда за поетско творештво. ===Награда „Мостови на Струга“=== {{Главна|Награда „Мостови на Струга“}} Наградата „Мостови на Струга“ e награда на [[УНЕСКО]], кој е покровител на Струшките вечери на поезијата, за најдобра поетска книга меѓу два фестивали, на поет-дебитант. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.svp.org.mk/ Официјална страница на Струшките вечери на поезијата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160722131257/http://www.svp.org.mk/ |date=2016-07-22 }} {{Добитници на Златен венец}} {{нормативна контрола}} [[Категорија:Струшки вечери на поезијата| ]] [[Категорија:Култура на Струга]] [[Категорија:Поетски фестивали]] [[Категорија:Книжевни награди]] [[Категорија:Награди:Книжевност:Македонија]] [[Категорија:Појавено во 1966 година во Македонија]] 6c54v0mjb787txdjl0twrd73o9yy4d8 0 16737 5583548 5202290 2026-06-28T08:11:30Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583548 wikitext text/x-wiki {{Грци}} '''Грците''' ([[грчки]]: ''Έλληνες'', ''Елинес'') — индоевропски народ чија матична држава е [[Грција]], каде што ги има и во најголем број. Конститутивен народ се и на [[Кипар]]. Грците го зборуваат [[грчки јазик|грчкиот јазик]] и имаат [[Православие|православна]] вероисповед, но постојат помали [[католицизам|католички]] заедници во [[Јонски Острови|јонските]] и [[Егејско Море|егејските]] острови, последица на вековното [[италија]]нско присуство во тие мориња. ==Грците како тема во уметноста и во популарната култура== * „Бачванинот и Гркот“ (''Бачванин и Грк'') - српска народна приказна.<ref>''Народне приповетке''. Београд: Просвета, 1963, стр. 154.</ref> Во делото „[[Богатството на царот Радован]]“, српскиот поет [[Јован Дучиќ]] вели дека Грците се повеќе љубезни другари, отколку доверливи пријатели.<ref>Јован Дучић, ''Благо Цара Радована'' (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 194.</ref> Според него, тие не се љубоморни зашто сметаат дека жената може лесно да се надомести, како и поради тоа што и тој е во состојба да изневери.<ref>Јован Дучић, ''Благо Цара Радована'' (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 111.</ref> Во својот роман „[[Истражител (роман)|Истражител]]“, српскиот писател [[Драган Великиќ]] вели дека „Гркините не се одликуваат со [[убавина]], но кога се убави, тогаш се вистински [[Божица|божици]]“.<ref>Dragan Velikić, ''Islednik'', peto izdanje. Beograd: Laguna, 2016, стр. 131.</ref> == Надворешни врски == {{рв|Greeks}} '''Омогенија''' * [http://en.sae.gr/?id=12377 Светски конгрес на Грци во странстви (САЕ)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140710011641/http://en.sae.gr/?id=12377 |date=2014-07-10 }} {{en}} '''Религиозни''' * [http://www.ec-patr.org/ Вселенска патријаршија во Цариград] * [http://www.greekorthodox-alexandria.org/ Грчка православна патријаршија на Александрија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20020603083958/http://www.greekorthodox-alexandria.org/ |date=2002-06-03 }} * [http://www.ecclesia.gr/ Црква на Грција] '''Академски''' * [http://www.transcomm.ox.ac.uk/ Програма за транснационални заедници на универзитетот во Оксфорд] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090616074433/http://www.transcomm.ox.ac.uk/ |date=2009-06-16 }}, вклучува документи поврзани со грчката дијаспора {{en}} * [http://www.chs.harvard.edu/activities_events.sec/conferences.ssp/conf_greeks_on_greekness.pg Greeks on Greekness]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060211141151/http://www.chs.harvard.edu/activities_events.sec/conferences.ssp/conf_greeks_on_greekness.pg |date=2006-02-11 }} {{en}} == Извори == <div class="reflist2" style="height: 300px; overflow: auto; padding: 3px" > {{reflist|2}} </div> {{Грција-никулец}} {{Европски етнички групи}} {{Православни народи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Народи]] [[Категорија:Грци| ]] i68d2boluudk5bfwurj82v8xw5ni6g0 0 19568 5583493 5551082 2026-06-28T04:22:49Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583493 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Гора | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = [[историско-географска област]] | image_map = Гора.svg | map_caption = Населени места во Гора | subdivision_type = Земји | subdivision_name = {{знаме|Албанија}}<br>{{знаме|Косово}}<br>{{знаме|Македонија}}<br><small>(население во [[Горни Полог]])</small> | area_footnotes = | area_blank1_title = Проценка | area_blank1_km2 = 500 | population_footnotes = | population_est = 40 000 | pop_est_as_of = 2011 | population_density_km2= 80 | coordinates = | footnotes = }} '''Гора''' — [[историско-географска област]] која се наоѓа помеѓу областите [[Љума]] и [[Полог]]. Од планините [[Коритник]] на север, на југ од мостот Торбешки. Во крајниот југозападен дел на [[Косово]]{{efn|name=status}} има околу 18 села и 1 гратче распослани на јужниот дел на северозападната падина на [[Шар Планина]]) и североисточниот дел на [[Албанија]] 10 села. Областа е планинска, со густи зимзелени шуми (гори) и низ него протекува реката [[Бел Дрим]], а во делот под [[Косово]] се наоѓа изворот на реката [[Црн Камен (Шар Планина)|Црн Камен]] (притока на [[Радика]]). == Географија == Планинска ообласт што се наоѓа помеѓу планините [[Шар Планина|Шара]], [[Кораб]] и [[Коритник]], во горниот тек на реката [[Љума]], лева притока на [[Бел Дрим]]. Површината на областа изнесува {{км2|433}}. Од нив во [[Косово]] ('''Призренска Гора''') се {{км2|385,6}}. Најголем простор е покриен со пасишта — {{км2|303}}, што овозможило да се развие [[сточарство]]то, и тоа претежно [[овчарство]]. Делот на Гора во Албанија се нарекува '''Кукушка Гора''' според недалечниот град [[Кукуш (Албанија)|Кукуш]] (Кукс). [[Податотека:Brod Dragash.jpg|мини|центар|250п|Околината на село Брод во Гора]] == Население == [[Горанци]]те се посебен народ. Сепак, многумина од нив се самосознаваат како [[Македонци муслимани|Македонци од исламска вероисповед]]. Во Косовскиот дел на Гора живеат околу 25 000 жители во најголемо мнозинство (околу 82 %, според тврдењата на Здружението на Македонците од Гора во Албанија) [[Македонци]] со [[Македонци муслимани|муслиманска вероисповед]] познати под името [[Горанци]] (Горани) кои говорат македонски јазик. Други тврдат дека зборуваат српски јазик, а трети дека зборуваат бугарски. Поради тешко пристапниот предел населението на Гора (особено во Косово) постојано се намалува, па така од некогашните 25.000 жители на косовскиот дел на Гора денес живеат околу 15 000 жители. Горанци од Гора често се селат во [[Македонија]], а 10 000 од нив имаат и македонско државјанство. Потеклото на населението е [[Словени|словенско]]. Во поголем дел е староседелско. Подоцна имало и мали доселувања на [[Власи]]. == Села во Гора == === Призренска Гора (Косово) === {| class="wikitable sortable" |+Населени места во Призренска Гора (Косово) ! rowspan="2" |Населено место ! colspan="2" |Службено име ! rowspan="2" |Општина ! rowspan="2" |Население<br>(2011)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/kosovo-ethnic-loc2011.htm |title=Етнички состав на Косово согласно пописот од 2011 г. |accessdate=2019-03-31 |archive-date=2026-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218124455/http://pop-stat.mashke.org/kosovo-ethnic-loc2011.htm |url-status=dead }}</ref> |- !Српски !Албанизирано |- |[[Бачка (Гора)|Бачка]] |''Бачка / Баћка'' |''Baçkë'' ''/'' ''Baçka'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|52}} |- |[[Брод (Гора)|Брод]] |''Брод'' |''Brod'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|1554}} |- |[[Враниште (Гора)|Враниште]] |''Враниште'' |''Vranishtë'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|352}} |- |[[Глобочица (Гора)|Глобочица]] |''Глобочица'' |''Glloboçicë / Glloboqicë'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|960}} |- |[[Горна Рапча]] |''Горња Рапча'' |''Rapçë'' (<small>{{крат|неоф.|неофицијално}}</small> ''Rapçë e Epërme'') |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|853}} <small>(со Д. Рапча)</small> |- |[[Горни Крстец|Горни (Мал) Крстец]] |''Горњи (Мали) Крстац'' |''Kërstec'' (<small>{{крат|неоф.|неофицијално}}</small> ''Kërsteç i Epërm'') |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|420}} <small>(со Г. Крстец)</small> |- |[[Диканце]] |''Диканце'' |''Dikancë'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|124}} |- |[[Долна Рапча]] |''Доња Рапча'' |''Rapçë'' (<small>{{крат|неоф.|неофицијално}}</small> ''Rapçë e Ulët'') |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|853}} <small>(со Г. Рапча)</small> |- |[[Долни Крстец|Долни (Голем) Крстец]] |''Доњи (Велики) Крстац'' |''Kërstec'' (<small>{{крат|неоф.|неофицијално}}</small> ''Kërsteç i Ulët'') |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|420}} <small>(со Д. Крстец)</small> |- |[[Драгаш]] |''Драгаш'' |''Dragash / Sharr'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|1098}} |- |[[Зли Поток]] |''Зли Поток'' |''Zlipotok'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|650}} |- |[[Крушево (Гора)|Крушево]] |''Крушево'' |''Krushevë'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|857}} |- |[[Кукаљане]] |''Кукуљане'' |''Kukjan'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|235}} |- |[[Лештане]] |''Лештане'' |''Leshtan'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|783}} |- |[[Љубовишта (Гора)|Љубовишта]] |''Љубовиште'' |''Lubovishtë'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|773}} |- |[[Млике]] |''Млике'' |''Mlikë'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|92}} |- |[[Орчуша]] |''Орчуша'' |''Orqushë'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|60}} |- |[[Радеша]] |''Радеша'' |''Radeshë'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|1224}} |- |[[Рестелица]] |''Растелица'' |''Restelicë'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|4698}} |} :<small>Напомена: Горна и Долна Рапча и Горни и Долни Крстец административно се сметаат за целини — села Рапча и Крстец. Затоа, населението е дадено заедно, бидејќи статистичката служба ги смета горното и долното село за маала. Оттука, други називи се „Големо“ и „Мало“. </small> === Кукушка Гора (Албанија) === {| class="wikitable sortable" |+Населени места во Кукушка Гора (Албанија) !Населено место !Албанизирано !Општина !Население |- |[[Борје (Гора)|Борје]] |''Borje'' |[[Општина Кукуш (Албанија)|Кукуш]] | |- |[[Запод]] |''Zapod'' |[[Општина Кукуш (Албанија)|Кукуш]] | |- |[[Кошаришта]] |''Kosharisht'' |[[Општина Кукуш (Албанија)|Кукуш]] | |- |[[Ново Село (Албанија)|Ново Село]] |''Novosej'' |[[Општина Кукуш (Албанија)|Кукуш]] | |- |[[Оргоста]] |''Orgjost'' |[[Општина Кукуш (Албанија)|Кукуш]] | |- |[[Орешек]] |''Oreshkë'' |[[Општина Кукуш (Албанија)|Кукуш]] | |- |[[Очикле]] |''Orçikël'' |[[Општина Кукуш (Албанија)|Кукуш]] | |- |[[Пакиша|Пакиша/Пакишта]] |''Pakisht'' |[[Општина Кукуш (Албанија)|Кукуш]] | |- |[[Црнолево]] |''Cërnalevë'' |[[Општина Кукуш (Албанија)|Кукуш]] | |- |[[Шиштавец]] |''Shishtavec'' |[[Општина Кукуш (Албанија)|Кукуш]] | |} === Села во Македонија === {| class="wikitable sortable" |+Горански села во Македонија (вон областа Гора) !Населено место !Албанизирано !Општина !Население<br>(2002) <ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис во Македонија 2002 — Книга X]</ref> |- |[[Јеловјане]] |''Jellovjani'' |[[Општина Боговиње|Боговиње]] |599 |- |[[Урвич]] |''Urviçi'' |[[Општина Боговиње|Боговиње]] |756 |} == Тековни состојби == Македонците што живеат во делот на Гора што ѝ припаѓа на [[Албанија]] се организирани во свое македонско здружение кое е во најтесна соработка со здруженијата на Македонците од [[Мала Преспа]] и [[Голо Брдо]] и преку заеднички активности се залагаат за поголеми малцински права на Македонците во Албанија. Во [[2005]] г. Здружението на Македонците од пределот Гора во Албанија достави барање до албанската влада за воведување на [[Македонски јазик|македонскиот јазик]] во училиштата во селата во Гора. На Косово исто така постои вакво здружение — Македонската горанска заедница на Косово. Состојбата со Македонците од делот на Гора што припаѓа на [[Косово]] е многу тешка бидејќи тие се под секојдневен голем притисок на претставниците на [[Срби]]те и [[Бошњаци]]те (а во последно време се почесто и од [[Албанци]]те) од Косово, да се изјаснат како [[Срби]] или [[Бошњаци]]. Врз [[Горанците]] сè поголеми притисоци [[Бугаризација|вршат и Бугарите]] кои имаат за цел да прикажат дека во [[Косово]] живеат [[Бугаризација|и Бугари со исламска веросиповед]], а во соработка со косовските политичари. Ова наишло на остра осуда од Сојуз на Македонците со исламска религија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://infomax.mk/wp/|title=Обид за асимилација на Македонците на Косово: Според Беџет Пацоли, Горанците на Косово биле Бугари – реагираа од СМИР|last=|first=|date=20 август 2018|work=Инфомакс|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401073844/https://infomax.mk/wp/|archive-date=2019-04-01|dead-url=|accessdate=|url-status=dead}}</ref> Актуелна е состојбата на изградбата на граничниот премин Стрезимир - Рестелица помеѓу [[Република Македонија|Македонија]] и [[Косово]], за кои Горанците сметаат дека ќе им се овозможи поголеми врски и контакти и полесен пристап до нивната матична земја. == Историја == Етимологијата на зборот „Гора“ е старословенска со значење „планина, планински“. Првпат Гора се спомнува во [[1348]] г. во указ на царот [[Стефан Душан]] како [[жупа]] во Српското Царство, кога седум села ги подарил на манастирот „[[Манастир „Свети Архангели“ (Призрен)|Свети Архангели]]“ кај [[Призрен]]<ref>Хрисовуља Цара Стефана Душана, Гласник душа српске свовености, Београд, 1862, стр. 282</ref>. Второто спомнување на Гора е од 1452/5 г. во турски [[дефтер]]и како „нахија Гора“ во [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]]. По Балканските војни влегува во Србија, а по Првата светска војна, со создавањето на [[Кралство СХС|Кралството СХС]] во 1925 г. е поделена од страна на меѓународната комисија за разграничување. На тој начин 10 села со своите атари се припојуваат кон Албанија. [[Ислам]]от првпат се појавува во Гора во [[1690]] г. Првото село што целосно се исламизирало, било селото Крстец, а последно било селото Брод. Последната христијанка, Баба Божана, умрела во селото Брод во 1856 г. == Поврзано == * [[Горанци]] * [[Горански дијалект]] (нашински) == Белешки == {{белешки | notes = {{efn|name=status|{{Косово-белешка}}}} }} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Gora (region)}} * {{нмс|url=http://www.mn.mk/kultura/5419-Gora|title=Гора|last=|first=|date=28 декември 2011|work=Македонска нација|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401073122/http://www.mn.mk/kultura/5419-Gora|archive-date=2019-04-01|dead-url=|accessdate=|url-status=dead}} * {{нмс|url=http://www.mn.mk/aktuelno/958-Nasinci-od-Gora-vo-Albanija-govorat-makedonski-a-najgolem-praznik-e-Gurgovden?format=pdf|title=Нашинци од Гора во Албанија, говорат македонски а најголем празник е Ѓурѓовден|last=|first=|date=16 декември 2009|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401073118/http://www.mn.mk/aktuelno/958-Nasinci-od-Gora-vo-Albanija-govorat-makedonski-a-najgolem-praznik-e-Gurgovden%3Fformat%3Dpdf|archive-date=2019-04-01|dead-url=|accessdate=|url-status=dead}} * {{нмс|url=http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/377021|title=Македонците од Гора со безусловни барања до косовските власти и ОН|last=|first=|date=13 март 2007|work=Идивиди|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}} * {{нмс|url=https://infomax.mk/wp/горанците-се-чисти-Македонци-остра-ос/|title=Горанците се чисти Македонци: Остра осуда од Светскиот Македонски конгрес на изјавата на косовскиот МНР Беџет Пацоли|last=|first=|date=20 април 2018|work=Инфомакс|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.youtube.com/watch?v=l-b0SLAQyM0 Гора и Горанците], документарец на Телевизија Скопје од 1988-89 г. {{Гора}} {{coord|41.978|20.657|type:adm2nd|display=title|name=област Гора}} [[Категорија:Гора| ]] [[Категорија:Вардарска Македонија]] [[Категорија:Области во Косово]] [[Категорија:Историско-географски области во Македонија]] [[Категорија:Историски области во Албанија]] [[Категорија:Призренски округ]] az8ut86n0f6vv0xmec8ty2m25u9wtgb 0 21806 5583477 5550956 2026-06-28T02:00:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583477 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Geiko Kimiha.jpg|мини|Гејша во формално црно кимоно и перика.]] '''Гејша''' ({{langx|ja|芸者}}), гејко (芸子) или гејги (芸妓) — традиционал јапонски забавувач од женски пол, чии вештини вклучуваат изведба на различни [[Јапонска уметност|јапонски уметности]], како што се музика, танцување и поезија. Некои веруваат дека гејшите се проститутки, но тоа сепак е погрешно.<ref>{{Наведена книга|last=Henshall|first=K. G.|year=1999|title=A History of Japan|publisher=Macmillan Press LTD, London. ISBN 0-333-74940-5|pages=. 61}}</ref> Терминот ''„гејша“'' е составен од 2 јапонски збора {{јаз|ja|芸}} (''геи'') што значи [[уметност]] и 者 (''ша'') што значи ''„личност што прави“'' или ''„се занимава со...“''. Најбуквален превод на зборот гејша е ''уметник.'' Гејшите се многу почитувани и тешко е да се стане гејша. Првите женски гејши се појавиле во 1751 г. Дотогаш гејшите биле мажи, забавувачи на гости. Дури подоцна професијата станала женска.<ref>{{Cite web|url = http://theculturetrip.com/asia/japan/articles/the-unknown-world-of-male-geishas/|title = Discover the Unknown World of Male Geishas|date = 5 January 2018}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Современите гејши сѐ уште живеат во традиционалните куќи за гејши наречени ''„окија“'' (置屋) во квартови наречени ''ханамачи'' ({{јаз|ja|花街}} ''„цветни градови“''). Сепак, постарите гејши кои се успешни поседуваат своја куќа. Според зборовите на славната гејша [[Минеко Ивасаки]] ''„гејшата е како цвет, убава на свој начин, и како врба,грациозна, флексибилна и силна.“''<ref>{{Наведена книга|last=Iwasaki|first=Mineko|authorlink=Mineko Iwasaki|year=2003|title=Geisha: A Life|publisher=Washington Square Press. ISBN 0-7434-4429-9|pages=. 7}}</ref> Во [[Јапонија]] гејшата се смета за [[културна икона]]. == Поим == Зборот '''гејша''', како и сите именки во јапонскиот јазик, нема посебни форми за еднина и множина. Зборот е составен од две [[Кјоику канџи|канџи]], 芸 (геи), што значи „уметност“ и , 者 (ша) што значи „личност“ или „оној што прави“. Според тоа зборот „гејша“ би бил „уметник“ или „уметник на изведба“. Друго име за гејша кое што се употребува во [[Јапонија]] е '''гејко''', со кое обично се нарекуваат гејшите од западна Јапонија, вклучувајќи го и [[Кјото]]. Гејшите почетнички се нарекуваат '''маико''' (舞子 или 舞妓) во буквален превод значи ''дете на танцот'' или '''хангиоку''', (半玉) -''полускапоцен камен'' - што значи дека тие се платени за половина помалку од целосната гејша, или со побуквалниот термин '''о-шаку''', (御酌),што во буквален превод означува ''оној што налева'' (алкохол). Белата шминка, детално украсеното [[кимоно]] и фризура на една маико е вистинската претстава за поимот гејша. Жената која влегува во заедницата на гејшите не мора да започне како маико и има можност да ја започне својата кариера како целосна гејша. Се смета дека жената над 21 година е премногу возрасна за да биде маико и станува целосна гејша по нејзиното влегување во заедницата на гејшите. Меѓутоа, тие што поминуваат низ фазата на маико уживаат поголем престиж подоцна во нивните професионални животи.Во [[Кјото]] се наоѓаат единствените современи [[хангиоку]] коишто можат да започнат со учење пред да наполнат осумнаесет години. На тој начин, во просек, хангиоку во [[Токио]] (кои обично започнуваат на возраст од 18 години) се малку повозрасни од нивните современички во [[Кјото]] (кои обично започнуваат на 15 години)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gnavi.joy.ne.jp/asakusa/|title=''Tokyo Asakusa''|publisher=Taito-ku Association of [[Tokyo]]|language=јапонски|accessdate=August 20, 2007|date=|work=|last=|first=|archive-url=https://web.archive.org/web/20110913182317/http://gnavi.joy.ne.jp/asakusa/|archive-date=2011-09-13|dead-url=|url-status=dead}}</ref>. Од историски аспект, гејшата често ја започнува најраната фаза на нејзината обука на најмала возраст, понекогаш дури и на возраст од 3 или 5 години. Раните фази на обучување на гејшата, '''шикоми''' (служител) и '''минараи''' (почетник набљудувач) траеле со години, што е значително подолго отколку во денешно време. [[Податотека:CalGeisha.svg|лево|мини|280x280пкс|Двете канџи на зборот гејша]] == Историја == === Потеклото === Во раните периоди на [[Историја на Јапонија|јапонската историја]] постоеле женски забавувачи: '''сабуруко''' (''девојки што служат'') најчесто биле девојки чиишто семејства биле раселени поради битките во доцните 600-ти. Некои од овие сабуруко девојки ги продавале нивните тела, додека други кои биле подобро образовани заработувале за живот како забавувачи на собири од висока класа. Откако империскиот суд во [[794|794 година]] го поместил главниот град во Хеиан-кио, градот станал дом на елита која е опседната со убавина и се создале услови за формирање на културата на гејшите. Се појавиле вешти изведувачки, како што се танчерките '''ширабуоши'''. Традицонална Јапонија нудела сексуални задоволства (тоа не е табу) и мажите не се труделе да им бидат верни на своите жени. Идеалната сопруга била скромна мајка и раководител на домот и, според обичаите на [[Конфуциј]], љубовта имала споредна важност. За [[Полов однос|сексуално уживање]] и романтични моменти, мажите не оделе кај нивните жени, туку кај [[Куртизана|куртизаните]]. Во [[16 век]] се изградени квартови опкружени со ѕидови, а во [[17 век]] биле изградени '''шогунате''' - квартови на задоволство -во кои '''иујо''' („танчерки“) биле класифицирани и лиценцирани, а проституцијата надвор од нив била нелегална. Највисока класа на иујо биле претходничките на гејшите, наречени ојран, комбинација од глумица и проститутка, кои на почетокот настапувале на сцени поставени во сувото речно корито на Камо во Кијото. Тие изведувале еротични танци и пародии, а оваа нова уметност била именувана како [[Кабуки|кабуку]], со значење „''да бидеш див и скандалозен''“. Танцовите биле наречени кабуки, а тоа го означило почетокот на [[Кабуки|кабуки театарот.]] === Појавувањето на гејшите во 18 век === [[Податотека:Brooklyn_Museum_-_Beauty_-_Gion_Seitoku.jpg|мини|Гејша од 1800 и 1833]] Овие квартови на задоволство набрзо се претвориле во гламурозни центри за забава и нуделе повеќе од секс. Високо образованите куртизани од овие области ги забавувале нивните клиенти со танцување, пеење и свирење. Некои биле познати поети и калиграфи. Со текот на времето, секоја од нив била специјализирана и се појавила новата професија која имала чисто забавен карактер. Првите забавувачи од квартовите на задоволството, наречени гејши, се појавиле пред крајот на осумнаесеттиот век. Првите гејши биле мажи кои ги забавувале своите клиенти<ref name="dalby">Liza C. Dalby, ''Geisha''</ref> додека чекале да ги видат најпопуларните и талентирани куртизани ('''оиран'''). Предвесници на женските гејши биле тинејџерите '''одорико''' (девојки кои танцуваат):<ref>{{Наведена книга|title=The Story of the Geisha Girl|url=https://archive.org/stream/storyofgeishagir00fujiuoft#page/18/mode/2up|first=Taizo|last=Fujimoto|page=18|isbn=978-1-4086-9684-2|year=1917}}</ref> скапо-обучени за да бидат девствени танчерки за изнајмување. Во 80-тите години од 17 век, тие биле популано платени забавувачи во приватните домови на високата класа на [[Самурај|самураи]],<ref>{{Наведена книга|title=Yoshiwara: the glittering world of the Japanese courtesan|first=C. S.|last=Seigle|date=March 1993|origyear=1931|page=171|url=https://books.google.com/books?id=4T-kJB8vKvcC&pg=PA172&lpg=171|chapter=Rise of the Geisha|isbn=978-0-8248-1488-5|publisher=University of Hawaii Press|edition=illustrated}}</ref> иако многу од нив до почетокот на [[XVIII век]] се насочиле кон проституцијата. Оние коишто не биле повеќе тинејџерки (и кои не можеле да се облекуваат во стилот на одорико) присвоиле други имиња – едно од нив било „гејша“, според машките забавувачи. Првата жена се нарекла гејша во 1750 година и била проститутка Фукагава.<ref>{{Наведено списание|journal=Michigan Journal of Gender & Law|last=Tiefenbrun|first=S|title=Copyright Infringement, Sex Trafficking, and the Fictional Life of a Geisha|volume=10|year=2003|ssrn=460747|doi=10.2139/ssrn.460747|page=32}}</ref> Таа била вешта пејачка и танчерка-'''шамисен''', наречена Кикуја, која претставувала невиден успех, со што ги направила неверојатно популарни женските гејши од Фукагавите од 1750 година. Како што се распространувале во 60-тите и 70-тите години од 18 век, многу од нив почнале да работат само како забавувачки (наместо проститутки)<ref>[http://www.uhpress.hawaii.edu/shopcore/978-0-8248-1488-5/ Seigle (1931)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110613115352/http://www.uhpress.hawaii.edu/shopcore/978-0-8248-1488-5/ |date=2011-06-13 }} p. 172-174</ref> === Развојот на културата на гејшите === Гејшата коишто работеле во квартовите на задоволството во суштина биле затворани и строго им било забрането да продаваат сексуални услуги, со цел да се заштити бизнисот на '''оиран''' - јапонските проститутки. Додека куртизаните постоеле за да ги задоволат сексуалните потреби на мажите, гејшите биле уметнички и начитани придружнички. До 1800 година, да се биде гејша било женско занимање (иако сѐ уште има машки гејши кои работат денес.) До 1830 година, создадениот стил на гејша бил подрржан од современи жени низ општеството <ref>{{Наведена книга|title=geisha|url=http://www.lizadalby.com/LD/geisha.html|page=74|chapter=The paradox of modernity|first1=L. C.|oclc=260152400|last1=Dalby|access-date=2017-09-29|archive-date=2019-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190507053325/http://www.lizadalby.com/LD/geisha.html|url-status=dead}}</ref>. Постоеле многу различни класификации и рангирања на гејшите. Некои жени имале секс со своите муштериите, додека други ги забавувале строго со своите уметнички форми<ref>{{Наведена книга|page=347|title=Kamikaze, Cherry Blossoms, and Nationalisms: The Militarization of Aesthetics in Japanese History|last=Ohnuki-Tierney|publisher=University Of Chicago Press|date=October 2002|isbn=978-0-226-62091-6|first=E.|quote=[Before 1796] ''kuruwa geisha'' referred to the geisha in the geisha quarters who entertained their clients with the skills and performing arts and also offered their bodies. The term ''yūjo'' and'' jorō'' were used to distinguish them from ''machi geisha'', who were exclusively entertainers ... some of the latter too engaged in sexual services}}</ref>. Проституцијата била легална до 1900-тите и се практикувала во многу квартови низ [[Јапонија]]. [[Податотека:Geisha_Kyoto_Gion.jpg|лево|мини|Гејша со друштво на американски стопанственик во квартот Гион во Кјото]] [[Втора светска војна|Втората светска војна]] довела до пад на уметноста на гејшите, бидејќи голем дел од жените морале да работат во фабриките или да одат на други места за да работат за Јапонија. Исто така, името на гејшата го загуби статусот во тој период, бидејќи пред американските војници проститутките почнале да се нарекуваат себеси „geisha girls“.<ref name="Dalby 1998">{{Наведена книга|last=Dalby|first=Liza|year=1998|title=Geisha|publisher=University of California|location=Berkeley}}</ref> Во 1944 година, сѐ што припаѓало на светот на гејшите било принудено да се затвори, вклучувајќи ги чајџилниците, баровите и куќите, а сите вработени морале да работат во фабриките. После една година подоцна, дозволено им било повторно да отворат. Малиот дел од жените кои останале да бидат гејши одлучиле да го отфрлат влијанието на Западот и да им се вратат на традиционалните начини на забава и живот. Сликата за гејшите е формирана за време на [[Феудална Јапонија|феудалното минато на Јапонија]] и ова е сликата што тие мораат да ја одржат за да останат гејши. Откако Јапонија ја изгуби војната, гејшите станале помалубројни и професијата почнала да губи од својата вредност. Кога тие повторно се собрале во 60-тите години од [[XX век]], за време на повоениот економски бум на Јапонија, светот на гејшите се променил. Во современа Јапонија, девојките не се продавале за договорени услуги, ниту пак биле придудени да влезат во сексуални врски а сексуалниот живот на гејшата е нејзина приватност. Пред војната, девственоста на '''маико''' се ставала на аукција (во оригинал „мизуаге“)<ref name="Melissa Hope Ditmore 2006">{{Наведена книга|author=Melissa Hope Ditmore|title=Encyclopedia of prostitution and sex work|publisher=Greenwood Press|location=Westport, Conn|year=2006|pages=|isbn=0-313-32969-9|oclc=|doi=}}, page 184 [https://books.google.com/books?id=SKBvqXL0jTQC&pg=PA184&dq=erikae+maiko+geiko#PPA184,M1]</ref><ref name="isbn0-674-01753-6">{{Наведена книга|title=Japan encyclopedia|publisher=Belknap Pr of Harvard U|location=|year=2005|pages=|isbn=0-674-01753-6|oclc=|doi=}}[https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA234&dq=mizuage&lr=&client=safari page 234]</ref> – тоа било забрането во 1959 година, но било сосема нормално во 90-тите години од 20 век, а било настан „на ограничена основа“ во 2001 година. == Рангирање == [[Податотека:Ichiriki_entrance.jpg|мини|Влез во [[Иширики Шаја]], една од најпознатите чајџилници за забава со гејши во Гион]]На врвот на сложениот систем за рангирање на гејшите се наоѓаат големите дами од [[Кјото]]. '''Гокагаи''' од Кијото се неговите пет области на гејши<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyoto-gion-corner.info/ookini_en/introduction.html|title=Kyoto Gokagai|publisher=Kyoto Traditional Musical Art Foundation|accessdate=2017-09-29|archive-date=2019-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213201604/http://www.kyoto-gion-corner.info/ookini_en/introduction.html|url-status=dead}} The total number of Kyoto geisha had declined to 196 by 2007 (and 77 maiko); see: {{Наведена мрежна страница|url=http://www.lizadalby.com/LD/newgeishanotes.html|title=Preface "Geisha in the 21st Century" in the 25th anniversary edition of ''Geisha''|year=2008|accessdate=2017-09-29|archive-date=2013-01-11|archive-url=https://archive.today/20130111053014/http://www.lizadalby.com/LD/newgeishanotes.html|url-status=dead}}</ref>, исто така познати како '''ханамахи''' („градови на цвеќињата“). Гион Кобу, Понтохо и Камишихикен го имаат највисокиот статус; тие се многу скапи и се посетувани од моќни стопанственици и политичари (често се смета дека Гион Кабу го има највисокиот ранг)<ref>[[Liza Dalby|Dalby]]—''Geisha'' 2008 p. 17–18</ref>. Другите гејко од другите два ханамахи (Гион Хигаши и Мијагава-хо) имаат висок престиж, но се смета дека се еден ранг подолу. Од другата страна на спектарот се гејшите од жешките извори. Овие гејши работат во спа-одморалиштата и поголемиот дел од Јапонците ги изедначуваат со обичните проститутки. Обично тие се грижат за далеку понеекслузивни господари и се многу поевтини. Ако нивниот приход се надополни со продавање на сексуални услуги, тие се значително поразлични од обичните проститутки; како и сите гејши, тие се обучени според уметноста на јапонските танци и музика. Сепак, гејшите '''ханамахи''' се ужаснуваат доколку се категоризирани заедно со гејшите од жешките извори. == Обука == Традиционално, гејшите започнуваат со нивната обука на многу мала возраст. Некои девојки се поврзан со куќите на гејшите ('''окија''') уште како деца. Овие девојки се нарекувале '''хангиоку''' и имале околу девет години. Тоа не беше случај на угледните области и исчезна во 50-тите години од 20 век со забраната на детскиот труд. Ќерките на гејшите често и самите се одгледувани како гејши, обично како наследници ('''атотори''', што значи „наследник“) или улога на ќерка ('''мусуме-бун''') на окија. === Маико === [[File:Maiko serving tea at Kitano Tenmangū 2011-02-25.jpg|thumb|десно|Маико од округот [[камишичикен]] послужува чај на празнувањето на цветот на сливите]] '''Маико''' во суштина е ученик и според тоа е врзана со договор за нејзината окија. Окијата ја снабдува со храна, кимона, '''оби''', и други средства за нејзиниот занает. Нејзината обука е многу скапа, а нејзиниот долг мора да ѝ биде отплатен на окијата со нејзината заработка. Оваа отплата може да продолжи и откако маико ќе стане целосно развиена гејша и тогаш само откако нејзините долгови ќе бидат подмирени таа има дозвола да се исели за да живее и работи независно<ref name="worldcat.org">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/53331495|title=Geisha : a unique world of tradition, elegance, and art|last=(Translator)|first=Gallagher, John|date=2003|publisher=Produced by PRC Pub.|isbn=1856486974|location=London|oclc=53331495}}</ref>. ==== Фази на обуката на маико ==== Маико ја започнува нејзината формална обука за работата како '''минараи''', што во буквален превод значи „учење со гледање“. Пред да го направи ова, таа мора да најде '''онее-сан''' („постара сестра“: постара гејша која ќе ја има улогата на нејзин учител). Онее-сан ја има одговорноста да ја донесе на '''озашики''', за да седи и да гледа како онее-сан работи. Ова е начинот на којшто таа ќе има увид за работата и ќе бара можни клиенти. Иако минараи се присутни на озашики (банкети на кои гостите ги послужува гејша), тие не учествуваат на повисоко ниво. Нивното [[кимоно]], понакитено од кимоното на маико, зборува наместо тие. Минараи може да биде изнајмена за забави, но обично не се поканети (сепак добредојдени) гости на забавите на кои присуствуваат нивните онее-сан. Тие наплатуваат само една третина од обичниот бакшиш. Минараи обично работи со одредна чајџилница (минараи-јаја) и учи од '''окаа-сан''' (во буквален превод „мајка“, сопственичката на куќата). Од неа, тие учат техники како што се разговор и играње игри, кои не ги учат на училиште. Оваа фаза трае околу еден месец<ref>{{Наведена книга|title=[[Mineko Iwasaki#Her own story: Geisha of Gion|Geisha: A Life]]|last1=Iwasaki|first1=Mineko|authorlink1=Mineko Iwasaki|last2=Brown Ouchi|first2=Rande|authorlink2=Rande Gail Brown|page=132|publisher=Atria|edition=first|date=October 2002|isbn=978-0-7434-4432-3}}</ref>. [[Податотека:Performing_Gion_Kouta.jpg|мини|Две ''маико'' изведуваат танц.]] По краток период започнува завршната фаза од обуката и учениците се нарекуваат „маико“. Маико (во буквален превод „девојка што танцува“) се гејши ученички и оваа фаза може да трае со години. Маико учат од постарата гејша-учител и ги следат во сите нивни обврски. Врската на онее-сан и '''имоуто-сан''' (во буквален превод „постара сестра/помлада сестра“) е важна. Онее-сан ја учи нејзината маико сѐ за работата во ханамахи. Онее-сан ја учи на правилните начини на служење на чај, играње [[шамисен]], танцување, секојдневен разговор и многу други вештини. Онее-сан помага во одбрањето на новото професионално име на маико со канџи или симболи кои се поврзани со нејзиното име. ===== Елементи на обуката ===== Има три поважни елементи во обуката на маико. Првиот е обука за формална [[уметност]]. Тоа се изведува во специјални училишта за гејши кои ги има во секоја ханамахи. Вториот елемент е обука за [[Забава|забавување]] кое маико го учи во различни чајџилници и забави со набљудување на нејзината онее-сан. Третиот е општествена [[вештина]] на управување со сложената општествена мрежа на ханамахи. Тоа се изведува на улиците. Формални поздравувања, подароци и посети се најважните делови на која било општествена структура на [[Јапонија]] и за маико, тие се важни за таа да изгради мрежа на поддршка која ѝ е потребна за да преживее како гејша. ==== Изгледот на Маико ==== Маико се смета за една од највпечатливите глетки од јапонскиот [[туризам]] и изгледаат многу поразлично од целосно квалифицираната гејша. Тие се врвот на традиционалната јапонска женственост. Јаката со светлоцрвени реси од кимоното на маикото виси многу слободно врз грбот со цел да го нагласи задниот дел од вратот кој се смета за главна ерогена зона во јапонската сексуалност. Таа става од истата бела шминка за лицето и на задниот дел од вратот, оставајќи две или понекогаш три дела од откриена гола кожа. Нејзиното [[кимоно]] е светло и шарено внимателно врзано оби кое виси по нејзините глуждови. Таа се движи со многу мали чекори и носи традиционални дрвени чевли наречени окобо, кои се високи околу десет сантиметри.<ref name="worldcat.org"/> [[Податотека:Geisha-obi.jpg|десно|мини|Постара ''маико'' која носи ''саку'', две недели пред нејзиното ''[[ерикае]]''.]] Постојат пет различни видови на фризури кои ги носат маико, кои ги обележуваат различните фази на нејзиното учење. Фризурата „нихонгами“ со ленти за украсување на коса „канзаши“ е најтесно поврзана со маико, кои поминуваат многу часови секоја недела кај фризерот и спијат на перници со дупка за да го зачуваат украсениот изглед. Кај маико може да се појави ќелавост на темето предизвикана од триењето со Канзаши лентите и влечењето на косата додека се подготвува фризурата. Ова се поврзува со женственоста на маико, бидејќи потекнува од извлечен јазол во фризурата '''офуку''' која маико ја носи по нејзиното мизуаге или прво сексуално искуство (пред кое се носи девствената фризура '''варешинобу'''). Од 20 до 22 години, маико се унапредува во целосно развиена гејша во [[церемонија]] наречена [[ерикае]] (завртување на јаката)<ref name="Reynolds">{{Наведена книга|author1=Reynolds, Wayne|author2=Gallagher, John|title=Geisha: A Unique World of Tradition, Elegance and Art|publisher=PRC Publishing|location=|year=2003|pages=|isbn=1-85648-697-4|oclc=|doi=}} [https://books.google.com/books?id=bPDkdaPE3aUC&pg=PP1&dq=%22John+Gallagher.%22+geisha&client=safari#PPA159,M1 page 159]</ref> Тоа може да се случи до две до пет години од нејзиниот живот како маико или хангиоку, во зависност од возраста на која дебитирала. Таа сега наплатува целосна сума за нејзиното време. Гејшите остануваат така сѐ додека не се пензионираат. == Доминација на жената во општеството на гејшите == <blockquote>Најголемата индустрија во Јапонија не е изградба на бродови, изработка на култивирани бисери или производство на радиа или камери, туку забавата.<ref>{{Наведена книга|last=De Mente|first=Boye|year=1966|title=Some Prefer Geisha|publisher=Charles E. Tuttle Company|location=Rutland, VT}}</ref></blockquote>Терминот гејша буквално се преведува со значење на „забавувач“. Во светот терминот гејша има многу различни толкувања; некои западни земји мислат дека гејшите се проститутки или придружнички на луѓето од високата класа. Дури и некои јапонски граѓани ги гледаат гејшите на тој начин поради гејшите од пониската класа кои ги продаваат своите тела и работат како проститутки. Најголемата погрешна претстава за гејшите е дека тие им даваат сексуални услуги на своите клиенти; најексклузивните гејши не го прават тоа. Нивниот сексуален живот и љубов обично се разликуваат од нивниот професионален живот. Успешната гејша може да го воодушеви својот клиент со музика, танц и разговор. <blockquote>Гејшите не се покорни и понизни, но всушност тие се едни од најсилните жени во Јапонија кои се финансиски и емотивно успешни, а такви се веќе со традиција. Во моментот нема западен еквивалент за гејшата – тие се навистина најбеспрекорната форма на јапонската уметност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thingsasian.com/stories-photos/2130|title=The Floating World|accessdate=12 January 2010|last=Champeon|first=Kenneth|date=3 November 2002|format=|work=|publisher=Things Asian|pages=|quote=|archive-date=2012-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304024627/http://www.thingsasian.com/stories-photos/2130|url-status=dead}}</ref></blockquote>Гејшите ги учат традиционалните вештини на танцување и инструменти и држат висок социјален статус. Гејшите се самостојни жени, иако тие можеби имаат многу љубовници или момчиња кои лично ги избираат и кои финансиски ги издржуваат. Привлечноста на гејшата од висок ранг за нејзиниот гостин историски е доста поразлична од привлечноста на неговата жена. Идеалната гејша ги покажувала своите вештини, додека идеалната сопруга била скромна. Идеалната гејша изгледала безгрижно, додека идеалната сопруга мрачно и одговорно. Гејшите понекогаш се венчаат со своите клиенти, но тогаш тие мораат да се повлечат; не постои венчана гејша. Гејшите понекогаш грациозно флертуваат со своите (често занесени) гости, но тие секогаш се контролираат во границите на гостопримството. Во текот на многуте години поминати во учење тие учат како да се прилагодат на различни ситуации и личности, владеејќи со уметноста на домаќин. === Општество на жената === [[Податотека:Ichiriki_entrance.jpg|мини|Влезот во [[Иширики Шаја]], една од најпознатите чајџилници за забава со гејши во Гион]] Жените во општеството на гејшите се едни од најуспешните деловни жени во [[Јапонија]]. Во општеството на гејшите жените управуваат со сѐ. Светот на гејшите ќе престане да постои без беспрекорните деловни вештини на жените кои ги поседуваат чајџилниците. Сопственичките на чајџилниците се претприемачи, чијашто услуга на гејшата е навистина потребна за глаткото функционирање на општеството. Мажите не многу често заземаат зависни позиции како што се фризери, стилисти (за облекување на маико потребна е значителна сила) и сметководители<ref>{{Наведена книга|title=Geisha|last=Dalby|first=Liza|publisher=Berkeley: University of California|year=1998|isbn=|location=|pages=}}</ref> меѓутоа мажите имаат ограничена улога во општеството на гејшите.<blockquote>''Системот на гејшите е основан, всушност, за да се поттикне независноста и економската самостојност на жената. Тоа беше неговата замислена цел и системот всушност го постигна тоа навистина извонредно во јапонското општество, каде што има само неколку насоки според кои жените можат да го постигнат тој вид на независност''.- [[Минеко Ивасаки]] (наводно, најуспешната гејша на сите времиња) во интервју за Бостон Феникс<ref name="Wieder">{{наведени вести|first=Tamara|last=Wieder|title=Remaking a memoir|url=http://www.bostonphoenix.com/boston/news_features/qa/documents/02473409.htm|work=|publisher=Boston Phoenix|pages=|page=|date=17 October 2002|accessdate=12 January 2010|quote=}}</ref></blockquote>Поголемиот дел од жените биле сопруги кои не работеле надвор од нивните семејни обврски. Станувањето гејша било начин на кој жените се издржувале себеси без да стане нечија сопруга. Жените гејши живеат во строго [[Матријархат|матријархално општество]]. Жените доминираат. Жените управуваат со куќите на гејши, тие се наставнички, тие управуваат со чајџилниците, тие ги поддржуваат амбициозните гејши и тие водат сметка за финансиите на гејшите. Единствената поголема улога која ја играат мажите во општеството на гејшите е онаа на гостин, иако понекогаш и жените исто така ја имаат таа улога. Од историски аспект, јапонските [[Феминистичка теорија|феминисти]] ги гледаат гејшите како експлоатирани жени, но некои современи гејши се сметаат себеси за слободни феминисти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://serendip.brynmawr.edu/exchange/node/1656|title=Japanese Feminism|accessdate=12 January 2010|last=Collins|first=Sarah|date=24 December 2007|format=|work=|publisher=Serendip's Exchange|pages=|quote=|archive-date=2016-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160124163057/http://serendip.brynmawr.edu/exchange/node/1656|url-status=dead}}</ref> Овие жени доста млади ги напуштаат своите семејства со цел да се посветат на својата уметност. Тие веруваат дека мажите можат да имаат свој живот, секогаш контролирано, па зошто да не и жените? Исто така, тие „станале умешни во употребата на нивниот свилен шарм за да ги вртат нивните мажи околу малиот прст... да манипулираат со глупавите, несвесни мажи... да направат еден маж да поверува дека тој е единствениот кој ги има брилијантните идеи“. Не сите гејши се идентификуваат себеси со [[Феминизам|феминизмот]] и постои грижа дека традицијата на гејшите го забавува напредокот на жените во [[Јапонија]]. == Погрешни гледишта == Постојат многу погрешни сфаќања за вистината за гејшите, поради бурното минато на занаетчиите, проститутките од квартовите на задоволството во Јапонија. „Светот на гејшите, светот на „цветот и врбата“, се многу посебно општества кои се опкружени со мистерија. Митовите кои се создадени од надворешни ликови за околината и начинот на живеење во светот на гејшите, во најголеми дел со создадени без да се проверат. и поради тоа што тоа е доста приватен, елитен свет, поголемиот дел од луѓето не се чиувствуваат пријатно додека зборуваат за него.“ Проституцијата беше легална во Јапонија сѐ до крајот на дваесеттиот век, што е уште една причина поради која луѓето се погрешно информирани дека гејшите им нудат сексуални услуги на клиентите. Значењето за гејшата и проститутката почна значително да се меша поради големиот број на професионални проститутки кои им давале услуги на војниците по Втората светска војна и се облекувале како „гејши“; во периодот кога само неколку вистиснки гејши можеле да работат, лажните гејши го присвоиле името на зборот во очите на многу странци. == Современи гејши == [[File:Dancing geisha, Gion, Kyoto - August 30, 2007.jpg|thumb|Гејшите се вешти уметници кои изведуваат музика и танц.]] [[File:Two geishas playing shamisen.jpg|thumb|Гејши свират на ''шамисен'']] Современите гејши сѐ уште живеат во традиционални куќи за гејши наречени окија во области наречени '''ханамахи''' (花街,градови на цвеќињата), делумно за време на нивнотo учење. Многу искусни гејши се доволно успешни за да изберат да живеат независно. Елегантниот свет со висока култура во кој припаѓаат гејшите се нарекува '''карукаи''' (花柳界,„светот на цвеќето и врбата“). Пред дваесеттиот век обучувањето на гејшите започнувало кога девојчето има околу четири години. Денес, девојките одат на училиште додека се тинејџерки и тогаш лично донесуваат одлука дали да станат гејши. Младите жени кои сакаат да бидат гејши денес најчесто започнуваат со нивната обука откако ќе завршат основно, средно образование, дури и факултет. Многу жени ја започнуваат нивната кариера кога се веќе возрасни<ref>{{Наведено списание|journal=The Washington Times|last=Jones|first=N.|date=2007-04-20|quote=now more [university] students are interested in becoming geisha|title=Japan's geisha hit by poor economy}}</ref>. Гејшите сѐ уште учат да свират на традиционалните инструменти: [[шамисен]], [[шакунахи]] и [[тапани]], а исто така учат и игри, традиционални песни, краснопис, традиционални јапонски танци<ref>{{Наведена книга|page=29|title=Japan the Culture|first=B.|year=2008|isbn=978-0-7787-9298-7|last=Kalman}}</ref>, церемонии со чај, литература и поезија<ref name="coutsoukis-1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.photius.com/countries/japan/society/japan_society_performing_arts.html|title=Japan Performing Arts|first=Photius|last=Coutsoukis|date=2004-11-10|accessdate=2009-06-02}} Originally from The Library of Congress Country Studies; CIA World Factbook.</ref><ref name="coutsoukis-2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.photius.com/countries/japan/society/japan_society_dance.html|title=Japan Dance|first=Photius|last=Coutsoukis|date=2004-11-10|accessdate=2009-06-02}} Originally from The Library of Congress Country Studies; CIA World Factbook.</ref>. Танчерките кои ја црпат нивната уметност од [[буто]] (класичен јапонски танц) се обучувани во училиштето Ханајаги, чиишто врвни танчери настапуваат меѓународно. [[Ихиноне Сахико]] кореографирала и изведувала традиционални танци во традиционални дворски костуми, кои се одликувале со бавни, формални и елегантни движења од тој класичен период од јапонската култура во кој се обучувале гејшите. Со набљудувањето на другите гејши и со помошта на сопственикот на чајџилницата, ученичките исто така станувале вешти во односите со клиенти и во сложеното традиционално опкружување со одбирање и носење на [[кимоно]], свилена наметка со должина до подот украсена со нејасни, сложени дизајни која во пределот на половината е прицврстена со појас кој се нарекува '''оби'''<ref name="tames-1993">{{Наведена книга|last=Tames|first=Richard|title=A Traveller's History of Japan|date=September 1993|publisher=Interlink Books|location=[[Brooklyn, New York]]|isbn=1-56656-138-8|pages=|chapter=|quote=}}</ref><ref name="kalman">{{Наведена книга|last=Kalman|first=Bobbie|title=Japan the Culture|date=March 1989|publisher=Crabtree Publishing Company|location=[[Stevens Point, Wisconsin]]|isbn=0-86505-206-9|pages=|chapter=|quote=}}</ref>. Се смета дека денес традицијата на гејшите е најцврста во [[Кјото]], вклучувајќи го и Гион Кобу. Гејшите во овие обасти се познати како '''гејко'''. Во Токио, постојат '''ханамахи''' во [[Шимбаши]], [[Асакуса]] и [[Кагуразака]] кои се исто така познати. Денес, во современа Јапонија, гејшите и маико се ретка глетка надвор од ханамахи. Во 20-тите години од 20 век, во Јапонија постоеле околу 80 000 гејши, но денес има многу помалку.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ggmbp2pv8toC&pg=PA182&dq=geisha+80,000#v=onepage&q=geisha%2080%2C000&f=false|page=182|title=Kyoto: a cultural history|first=John|last=Dougill|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=0-19-530137-4}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=V2d12iZkgOwC&pg=PA639&dq=geisha+80,000#v=onepage&q=geisha%2080%2C000&f=false|page=639|title=Merriam-Webster's collegiate encyclopedia|author=Merriam-Webster, Inc|publisher=Merriam-Webster, Inc|year=2000|isbn=0-87779-017-5}}</ref> Точниот број му е непознат на странците и се проценува да е од 1000 до 2000 гејши, најмногу во прибежиштето на гардот Атами. Најчести глетки се туристите кои плаќаат за да бидат облечени како маико<ref name="lies">{{наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/worldNews/idUST23171020080423?pageNumber=1&virtualBrandChannel=0|title=Modern-day geisha triumphs in closed, traditional world|last=Lies|first=Elaine|date=2008-04-23|accessdate=2009-06-02|publisher=[[Reuters]]}}</ref>. Бавната економија, намалениот интерес за традиционалните уметности, ексклузивната природа на светот на цвеќето и [[врба]]та и високите цени за да бидете забавувани од гејша придонеле за намалување на интересот за традицијата. Гејшите често се изнајмуваат за да присуствуваат на забави и собири, традиционално во чајџилници (茶屋, окаја) или во традиционални јапонски ресторани (ријотеи). Цената што се наплатува за времето на гејшата се нарекува '''сенкодаи''' (線香代,цена на миризливи стапчиња) или '''гиокудаи''' (玉代,„цена на накит“). Во [[Кјото]] повеќе се употребуваат термините охана (お花) и ханадаи (花代) со значење „цени на цвеќе“. Клиентот склучува договор со канцеларијата на унијата на гејшите (検番, кенбан), која го има распоредот на секоја гејша и ги закажуба нејзините состаноци и за забава и за обука. Во 2007 година, првата бела гејша дебитираше под името Сајуки во областа [[Асакуса]] во [[Токио]]<ref name="&quot;independent&quot;">{{наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/turning-japanese-the-first-foreign-geisha-773167.html|title=Turning Japanese: the first foreign geisha|date=2008-01-24|accessdate=2009-06-02|publisher=The Independent|location=London}}</ref><ref name="&quot;telegraph&quot;">{{наведени вести|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1574835/Westerner-inducted-into-mysteries-of-geisha.html|title=Westerner inducted into mysteries of geisha|last=Ryall|first=Julian|date=2008-01-09|publisher=The Daily Telegraph|accessdate=2009-06-02|location=London}}</ref>. == Уметности == [[Image:Maple Leaves Koyo and Shamisen by Kitagawa Utamaro c1803.png|thumb|vignette|десно|Гејша свири ''[[шамисен]]'', од 1803.]] Гејшите го започнуваат нивното учење за музиката и танците кога се доста млади и го продолжуваат низ нивниот живот. Гејшите можат да работат и во нивните осумдесетти и деведесетти<ref name="kyotox">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.asiaone.com/Just+Woman/News/Women+In+The+News/Story/A1Story20071203-39347.html|title=World's oldest geisha looks to future to preserve past|date=2007-12-03|quote=Girls in the past could become apprentice geishas from the age of 13, but it is now illegal to become an apprentice before 18 except in Kyoto where a girl can be an apprentice at 15.|accessdate=2017-09-29|archive-date=2008-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080304074403/http://www.asiaone.com/Just+Woman/News/Women+In+The+News/Story/A1Story20071203-39347.html|url-status=dead}}</ref> и од нив се очекува да вежбаат секој ден, дури и по седумдесет години искуство<ref>{{Наведено списание|journal=The Washington Times|last=Jones|first=N.|date=2007-04-20|quote=Even the older sisters who became geisha as teenagers, they are [now] over 80 but still train every day|title=Japan's geisha hit by poor economy}}</ref>. Зборот „гејша“ во буквален превод значи „уметник“ и во доцниот осумнаесетти век опишувал палета од јапонски уметнички: '''широ''', забавувачка; '''кероби''', гимнастичарка, кидо, гејша која стои на влезот на карневалите; или јоро, проститутка и тип на жена со која се мешале професионалните гејши со години. Танцот на гејшата потекнува од танцот кој се изведувал на сцената [[кабуки]]. „Дивите и екстравагантни“ танци претворени во посуптилна, стилизирана и контролирана форма на танц. Танцот е екстремно дисциплиниран, слично како и [[Тај чи чуан|тај чи]]. Во секој танц се употребуваат гестови за да се раскаже приказна и само познавачот може да го разбере скриениот симболизам. На пример, краток гест со дланката претставува читање на љубовно писмо, држењето на крајот од марамчето во устата значи кокетирање и долгите ракави од накитеното кимоно често се употребуваат за да симболизираат бришење на солзи<ref name="Downer2">Lesley Downer, "[https://books.google.com/books?id=U-iuYBiOkRgC&pg=PA223#v=onepage&q=&f=false The City Geisha and Their Role in Modern Japan: Anomaly or artistes]", in Martha Feldman and Bonnie Gordon, eds, ''The Courtesan's Arts: Cross-Cultural Perspectives'' (New York: Oxford University Press, 2006; {{ISBN|0-19-517028-8}}), pp.&nbsp;223–242.{{Vague|date=January 2010}}<!-- Let's have precise page numbers --></ref>. Танците се придружувани си традиционална [[јапонска музика]]. Основен инструмент е [[шамисен]]. Во 1750 година бил воведен шамисен во културата на гејшите и бил употребуван од јапонските уметнички со години.<ref name="Maske2">Maske, Andrew L. "Geisha Beyond the Painted Smile." Peabody:Peabody Essex Museum, 2004:104</ref> Овој шамисен кој потекнува од [[Окинава (префектура)|Окинава]], е инструмент со три жици кој наликува на [[бенџо]] и се свири со перце (трзалица). Има доста посебен, меланхоличен звук кој често е придружуван од [[флејта]]. Овој инструмент е опишан како „меланхолија“, бидејќи во традиционалната шамисен музика постојат само мали третини и шестини. Сите гејши мораат да научат да свират на шамисен, иако за да се научи тоа се потребни години. Заедно со шамисенот и флејтата, гејшите исто така учат да свират на '''ко-цизуми''', мал тапан за на рамо во форма на песочен часовник и голем '''таико''' ([[Тапани|тапан]]). Некои гејши не само што танцуваат и свират, туку и пишуваат убави, меланхолични поеми. Други сликаат или компонираат музика. == Гејшите и проституцијата == Постои збунетост околу природата на професијата на гејшите. Голем број на луѓе кои не се Јапонци ги сметаат гејшите за проститутки. Меѓутоа, овластените гејши не се обврзуваат за платени сексуални услуги со клиенти.<ref>[https://www.amazon.com/The-Asian-Mystique-Fantasies-ebook/dp/B0036FTOBW Asian Mystique], page 52</ref> Нивната цел е да го забавуваат низниот клиент, без разлика дали тоа ќе биде со танцување, рецитирање на стихови, свирење на музички инструменти или водење на краток разговор. Ангажманите на гејшите може да вклучуваат и флертување со мажи и интересни навестувања; како и да е, клиентите знаат дека не може да се очекува ништо повеќе. Во социјалниот стил кој е вообичаен во [[Јапонија]], мажите се забавуваат со илузијата за она што никогаш нема да се случи<ref name="Henshall">Henshall, K. G. 1999, A History of Japan, Macmillan Press LTD, London, {{ISBN|0-333-74940-5}}, page 61</ref>. [[Податотека:Shinbashi_Geisha.jpg|десно|мини|Гејша од Шинбаши од 1902.]] Гејшите биле изедначувани со куртизаните од високата класа во периодот Едо, познати како '''оиран''', од коишто тие потекнале. Како и гејшите, и оиран имале накитени фризури и бела шминка, но оиран го врзувале нивниот појас напред. Се сметало дека оби се врзува на тој начин за да може полесно да се отстрани, иако [[Антропологија|антропологот]] [[Лиза Далби]] вели дека тоа било така поради навиката на мажените жени во тој период. Проституцијата била легална за време на периодот Едо. Проститутките како што се оиран работеле во обградени области кои имале дозвола од владата. Во седумнаесеттиот век оиран понекогаш вработувале мажи наречени „гејши“ за да изведуваат точки на нивните забави. Според тоа, првите гејши биле мажи. Во доцниот осумнаесетти век жените коишто танцувале и биле наречени „одорико“ и новите популарни женски гејши започнале да ги забавуваат мажите на банкет во области кои немале дозвола. Некои биле апсени за нелегална проституција и испратени во квартовите кои имале дозвола, каде што била јасна разликата помеѓу гејшите и проститутките, а на претходните им било забрането да продаваат сексуални услуги. Во спротивно, „гејшите махи“, кои работеле надвор од областите кои имале дозвола, често се обрврзувале на нелегална проституција. Во 1872 година, по обновата Меиџи, новата влада донела закон кој ги ослободува проститутките ('''шоги''') и гејшите ('''геиџи'''). Формулирањето на овој статут било предмет на контроверзии. Некои службеници сметале дека проститутките и гејшите работеле на различни краеви од истата професија – продавање на сексуални услуги – и дека, според тоа, сите проститутки треба да се нарекуваат „гејши“. На крајот, владата одлучила да ја одржи линијата помеѓу двете групи, објаснувајќи дека гејшите се попрефинети и не треба да се мешаат со асоцијација на проститутки<ref name="Matsugu">Matsugu, Miho, 2006, "In the Service of the Nation: Geisha and Kawabata Yasunari's 'Snow Country{{'"}}, in Martha Feldman and Bonnie Gordon, ed. The Courtesan's Arts, Oxford University Press, London, {{ISBN|0-19-517028-8}}, page 244</ref>.[[Податотека:Geiko_-_Tea_ceremony.jpg|мини|Церемонија на приготвување чај]] Исто така, гејшите кои работеле во градовите онсен, како што е [[Атами]], се наречени гејши онсен. На гејшите онсен им се припишувала лоша репутација поради преовладување на проститутките во тие градови, коишто се претставувале како „гејши“, исто како и груби гласини за танцувачките рутини како што е Шалоу Ривер (во која „танчерите“ го подигнуваат здолништето од своето кимоно сѐ повисоко и повисоко). Спротивно од овие „гејши за една ноќ“, вистинските гејши орсен се, всушност, компетентни танчерки и музичари. Меѓутоа, автобиографијата на [[Сајо Масуда]], гејша онсен, која што работела во префектурата [[Нагано (префектура)|Нагано]] во четириесеттите години од дваесеттиот век, открива дека во минатото, таквите жени често биле под интензивен притисок да продаваат сексуални услуги<ref name="ReferenceA">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/61929270|title=Autobiography of a Geisha|last=1925-|first=Masuda, Sayo|date=2005|publisher=Columbia University Press|isbn=0231129513|location=New York|oclc=61929270}}</ref>. === Личните врски и дана === Гејшите се сами; оние коишто ќе одлучат да се венчаат мораат да се повлечат од професијата.Во минатото било традиција вистинската гејша да земе '''дана''', или патрон. Дана бил богат маж, понекогаш оженет, кој имал средства за ги поддржи големите трошоци поврзани со традиционалната обука и трошоците на гејшите. Тоа понекогаш се случува и денес, но многу ретко. Гејшата и нејзиниот дана можат, но и не мора, да бидат во врска, но интимноста никогаш не се сметала за награда поради финансиската поддршка на избраниот дана. Традиционалните состаноци и вредности со таквата врска се многу сложени и не се правилно сфатени, дури и од многу Јапонци. Иако е вистина дека гејшата е слободна да има лични врски со мажите кои ги запознава во нејзината работа, некои врски се внимателно избрани и не се вообичаени. === Гиша девојките (Geisha girl) === Гиша девојките (Geisha girls) биле Јапонки кои работеле како проститутки за време на Сојузната Окупација на Јапонија. Тие скоро ексклузивно ги услужувале америкаснките војници кои биле сместени во земјата и им се обраќале со „гиша девојка“ (со погрешен изговор)<ref>{{Наведена книга|first=R.|last=Ozeki|title=Inside and other short fiction: Japanese women by Japanese women|publisher=Kodansha International|year=2005|isbn=4-7700-3006-1}}</ref>. Овие жени облекувале кимоно и го имитирале изгледот на гејшите. Американците кои не биле запознаени со јапонската култура не можеле да ја најдат разликата помеѓу вистинските гејши и овие костумирани проститутки.<ref>{{Наведена книга|title="The Asian Mystique|last=Prasso|first=Sheridan|publisher=New York: Public Affairs|year=2005|isbn=|location=|pages=206}}</ref> Се вели дека кратко по нивното доаѓање во 1945 година, американските окупатори се собрале во Гинза и извикувале во еден глас, „Сакаме гиша девојка!“<ref>Alan Booth, ''Looking for the Lost: Journeys Through a Vanishing Japan'' Kodansha Globe Series, 1995. {{ISBN|1-56836-148-3}}</ref> На крајот, терминот „гиша девојка“ станал општо име за секоја јапонска проститутка или работничка во мизу шобаи и вклучувало служителки во барови и улични придружувачки. Истражувачите шпекулираат дека гиша девојките се виновни за погрешното толкување на Западот дека сите гејши се обврзани на проституција. == Мизуаге == [[Податотека:GeishaObi.jpg|мини|Оби. Врзување на оби одзади]] '''Мизуаге''' (水揚げ) е церемонија во која учествува маико (гејша-ученик) за да го означи нејзиното созревање. Мизуаге во буквален превод значи „издигнување на водите“ и неговото првобитно значење е истоварување на риба од брод. Со текот на времето, зборот означувал пари собрани од бизнисот за забава. Оваа транзиција често се случува на дваесет години. Гејшата потоа мора да биде способна да застане на силата на нејзините сопствени уметнички изведби и да ја напушти нејзината „постара сестра“.За време на периодот Едо куртизаните кои учествувале во мизуаге биле спонзорирани од патрон кој го имал правото да ја одземе нивната невиност.<ref>{{Наведена книга|author=Seigle, Cecilia Segawa|title=Yoshiwara: the glittering world of the Japanese courtesan|publisher=University of Hawaii Press|location=[Honolulu]|year=1993|pages=|isbn=0-8248-1488-6|oclc=|doi=}} [https://books.google.com/books?id=4T-kJB8vKvcC&pg=PA179&dq=mizuage&as_brr=0 page 179].</ref> Во 1959 година тоа било прогласено за нелегално. Сите маико морале да поминат низ таа церемонија со цел да станат вистински гејши. Откако функција на мизуаге патронот е завршена (или одземање на невиноста на младата маико), тој не смеел да има понатамошни врски со девојката<ref>Liza Crihfield Dalby. Geisha. (Berkeley: University of California Press, 1998)</ref>. За мизуаге на една маико се добивала голема сума на пари која се употребувала за претставување на нејзиното дебитирање како гејша. Церемонијалното одземање на невиноста на гејјшите не само што било комерцијална трансакција, туку и обред на преминување: Вистинската гејша била софистицирана „професионална жена“ од која се очекува да има буквално познавање за спротивниот пол. Технички, мизуаге е нелегално. Сепак, тоа е едно од оние нешта кои иако официјално се негирани, сепак без сомнение се случуваат тајно. Штом ученичката маико ќе ја надмине возраста на сознавање, тие одлучувале дали ќе имаат мизуаге или не, и повеќе не е задолжително да се одземе невиноста за да се достигне до возраста на гејша. == Изглед == [[Податотека:Maiko_in_Gion.jpg|мини|Маико во Гион]] Изгледот на гејшата се менува со текот на нејзината кариера, од младешката, пренакитена маико, до посериозниот изглед на постара, вистинска гејша. Различните фризури и игли за коса означуваат различни фази од развојот на младата девојка и важен е секој детал, дури и да незначаен, како што е должината на веѓите. Младите имаат кратки веѓи, додека долгите веѓи означуваат зрелост<ref name="Prasso3">Prasso, Sheridan. "The Asian Mystique." New York: Public Affairs, 2005:206</ref>. === Шминка === Денес, традиционалната шминка на гејшите-ученици е една од нивните најпрепознатливи одлики, иако вистинските гејши во принцип носат бела шминка на лицето која е карактеристична за маико само за време на специјални изведби. [[Податотека:Geisha-and-two-maiko.jpg|мини|Постара ''гејша'' во пообична облека за разлика од шареното кимоно, тешката шминка и фризура на маико.]]Традиционалната шминка на гејшата-ученик се одликува со густа бела основа со црвен кармин и црвено и црно нагласување на пределот околу очите и веѓите. На почетокот белата маса била изработувана од графит, но по откривањето дека ја труе кожата и предизвикува ужасни проблеми на кожата и грбот на постарите гејши кон крајот на ерата Меиџи, таа била заменета со пудра од ориз. Нанесувањето на шминката тешко се усовршува и претставува процес кој одзема доста време. Шминката се нанесува пред облекувањето со цел да се избегне валкање на кимоното. Прво, на кожата се нанесува восочна или мрсна супстанција, наречена '''бинтсуке-абура.''' Потоа, во вода се меша бела пудра и откако ќе се добие паста се нанесува со бамбусова четка почнувајќи од вратот па нагоре. Белата шминла го покрива лицето, вратот и градите, со две или три непокриени области (формирајќи W или V облик, обично традиционален W-облик) кои се оставаат лево на задниот дел од вратот, за да ја нагласат таа традиционална област, и линија од гола кожа околу косата, која создава илузија на маска. Откако основниот слој е нанесен, со сунѓер се поминува низ целото лице, врат, гради, заден дел од вратот, за да се отстрани вишокот на влажност и да се изедначи основата. Со следниот чекор се исцртуваат очите и веѓите. Традиционално, се употребувал [[јаглен]], но денес се употребува современа [[козметика]]. Веѓите и надворешните агли на очите се исцртуваат со црна линија со остар јаглен; маико исто така нанесува црвена линија околу нејзините очи. Усните се исцртуваат со мала четка. Бојата се чува во малечко пакување и се растопува во вода. Се додава и кристализиран шеќер за да им даде на уснитe блескав изглед. Гејшата ретко ги исцртува и двете усни во западен стил, бидејќи белата боја создава [[оптичка мамка]] и целосното исцртување на усните прави тие да изгледаат премногу големо. Долната усна се исцртува делумно, додека горната се остава целосно бела кај маико во нејзината прва година, по што и горната усна исто така се исцртува. Новите целосни гејши целосно ги исцртуваат само нивните горни усни. Поголемиот дел од гејшите целосно ја исцртуваат горната усна, а на долната исцртуваат само искривена линија, која што не го следи обликот на усната. Гејшите ги заобиколуваат долните усни за да создадат илузија на пупка од цвеќе. Некои маико кои се во последната фаза на нивната обука понекогаш за кратко нанесуваат црна боја на нивните заби. Тоа било честа појава кај жените во Јапонија кои биле во брак и, пред тоа, во империскиот суд, но останува како таква само во некои области. Таа постапка се практикува делумно поради жолтиот изглед на необоените заби во контраст на белата шминка; нанесувањето на црна боја на забите значи дека тие „исчезнуваат“ во мракот на отворената уста. Оваа илузија, секако, е поистакната од далечина. Во првите три години маико ја носи оваа тешка шминка скоро секогаш. Во нејзиниот почеток маико добива помош за нејзината шминка или од нејзината '''онее-сан''', или „постара сестра“ (искусна гејша која е нејзин ментор), или од окаа-сан, или „мајката“ на нејзината куќа. По овој период, таа сама ја нанесува шминката. Откако маико работи три години, таа ја менува нејзината шминка. Причината за тоа е нејзината зрелост, а поедноставниот стил ја покажува нејзината природна убавина. Сепак, гејшата нанесува бела шминка за формални настани. Гејшите кои имаат повеќе од триесет години нанесуваат бела шминка само за оние посебни танци кои го бараат тоа. === Облека === [[Податотека:Maiko_and_geisha_back.jpg|мини|Постара ''маико'' (лево) со ''дарари оби'' и ''гејша'' со ''таико мисуби'']] [[Податотека:Niigata_geisha_dancing2.jpg|мини|Гејша танцува, облечена во ''кимоно'' и ''таико мусуби'']] Гејшите секогаш носат [[кимоно]]. Гејшите-ученички носат доста шарено кимоно со екстравагантен појас. Појасот секогаш е во посветла боја од кимоното што таа го носи со цел да даде извесен егзотичен баланс. Маико го носат појасот во стил „дарари“ (појас што виси). Постарите гејши носат по дискретни шари и стил (најчесто појасот е врзан со поедноставен јазол, кој го практикуваат жените во брак познат како „таико мусуби“, или (太鼓結び) „цилиндричен јазол“. Кимоното на гејшата-ученик, освен тешкиот појас, има ракави во облик на џеб, наречени „фури“, кои се влечат до подот. За време на танците или изведбите, ученичката мора повеќепати да ги завитка ракавите околу нејзините раце за да го избегне паѓањето. Бојата, шарите и стилот на кимоното зависи од сезоната и настанот на кој присуствува гејшата. Во зима, гејшите можат да се видат во '''хаори''' со должина од три четвртини, обрабена со рачно обоена свила преку нивното кимоно. Обрабените кнона се носат во постудените периоди, додека обичното кимоно за време на летото. За да се заврши едно кимоно се потребни од две до три години, поради сликањето и украсувањето. гејко носи црвено или розово '''нагајубан''', (поткимоно). Маико носи црвено поткимоно со бели шари. Појасот на младата маико е претежно црвен со бели, сребрени или златни украси. Од две до три години од нејзиното учење, црвениот појас е целосно икрасен со бели шарки (ако се набљудува од предната страна) за да ја покаже нејзината возраст. Кога веќе има околу 20 години, нејзиниот појас преминува од црвена во бела боја. Гејшите носат рамни сандали, '''зори''', додека се надвор од куќата, а додека се во неа носат само '''таби''' (бели чорапи со разделени прсти). Кога е студено, гејшите носат високи, дрвени цокули, наречени '''гета'''. Маико носи специјални дрвени цокули, познати како '''окобо'''. Според работните закони, девојките не смеат да го започнат учењето во светот на гејшите пред осумнаесте години (со исклучок на [[Кјото]], каде што петнаесетгодишни девојки стануваат маико-ученик со полно работно време), но пред тоа тие почнуваа на возраст од единаесет или дванаесет години за веќе на осумнаесет да бидат вистински гејши. [[Минеко Ивасаки]], инспиративниот лик за ''[[Мемоарите на една гејша (филм од 2005)|Мемоарите на една гејша]]'' на [[Артур Голден]], објаснува: „''Совршенството е целосната идеја. Поради тоа ни е потребна толку долга обука. Ние не можеме да им наплатуваме на гостите за да гледаат во несовршеност. Мора да биде совршено''.“ === Фризури === [[Податотека:Shochikubai_kanzashi.jpg|лево|мини|Перика која претставува фризура на маико]] Фризурите на гејшите се менувале низ историјата. Во минатото, жените ги носеле нивните коси пониско, додека во други периоди високо средени. За време на [[17 век]], жените почнале повторно високо да ги средуваат своите коси и во тој период се развила традиционалната фризура '''шимада''', вид на традиционална пунџа (шињон), која ја носат поголемиот дел од вистинските гејши. Постојат четири видови на шимада: ''шимада така'', висока пунџа која обично ја носат млади, невенчани жени; ''шимада цубуши'', порамна пунџа која обично ја носат постарите жени; иувата, пунџа која обично е прицврстена со парче обоен памучен креп; и фризура која наликува на поделена праска, која ја носат само маико. Таа фризура понекогаш се нарекува '''моноваре''', или „поделена праска“. Познати се и фризурите: Офуку, Кацујама, Јако-шимада и Сако. Маико од Мијагава-чо и Понточо носи дополнителни шест фризури, на чело со Сако, вклучувајќи ги Умемодоки, Ошидори но Хина, Кикугасане и Осафуне. Овие фризури се украсени со накитени чешли и игли за коса (канзаши). Во седумнаесеттиот век и по обновата Мејџи, шнолите за коса биле големи и нападни, обично повеќе украсени кај жените од повисоката класа. По периодот на обновата Мејџи и во поново време повеќе се употребувале помали и помалку нападни чешли за коса. Гејшите спиеле со мали потпори (такамакура) под нивните вратови, наместо перници, за да можат совршено да ја одржат нивната фризура<ref name="tak">{{наведени вести|url=http://www.theage.com.au/news/world/career-geisha-outgrow-the-stereotype/2005/12/10/1134086848297.html?page=3|title=Career geisha outgrow the stereotype|date=2005-12-11|accessdate=2010-06-21|last=McCurry|first=J.|page=3|location=Melbourne|work=The Age}}</ref>. За да се зајакнат оваа навика, нивните ментори истурале ориз околу основата на потпората. Ако гејшата се лизне од потпората додека таа спие, оризот ќе се залепи на кремата од нејзината коса. Дури и ако нема никакви оштетувања, маико ја средува својата коса секоја недела. Многу современи гејши употребуваат перики во своите професионални животи, додека маико ја употребуваат сопствената коса. И двете групи редовно се третирани од високо обучени стилисти<ref>{{наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/a-week-in-the-life-of-koaki-apprentice-geisha--schooled-in-the-arts-of-pleasure-1170322.html|title=A Week in the Life of: Koaki, Apprentice Geisha – Schooled in the arts of pleasure|publisher=The Independent|location=London|date=1998-08-08}}</ref>. Традиционалните фризури претставуваат уметност која полека изумира. Со текот на времето, фризурата може да предизвика ќелавост на темето на главата. == Галерија == <gallery perrow="7" widths="170px" heights="170px" caption="Фотографии"><center> File:Ayano.jpg|Шминка File:Fumino misedashi eriashi.jpg|Шминка на врат File:Momoware kneeling.jpg|Поздравување File:Wareshinobu back.jpg|Фризура File:Toshihana tea ceremony.jpg| Церемонија за чај File:Kimono lady at Gion, Kyoto.jpg|Секојдневие File:Maiko 2d day.jpg|Облека File:Kyouka walking.jpg|Маико носи канзаши Image:Mameyoshi and Fukunami.jpg|Две гејко свират традиционални инструменти File:Police officer and maiko Mameyuri.jpg|Секојдневие </gallery> == Во популарната култура == Зголемениот интерес за гејшите и нивниот егзотичен изглед создал различни популарни културни феномени и во Јапонија и на Западот. Интересот на Западот за гејшите се зголеми со романот од 1997 година и филмот од 2005 година ''[[Мемоарите на една гејша (филм од 2005)|Мемоарите на една гејша]]'' и автобиографијата на поранешната гејша [[Ивасаки Минеко]], насловена како ''Гејшата од Гион''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/japan/4018220/Tourists-warned-to-stop-harassing-Kyotos-geisha.html|title=Tourists warned to stop 'harassing' Kyoto's geisha|first=By Danielle Demetriou in|last=Tokyo|publisher=}}</ref> == Во книги == * Автобиографија на една гејша, Масуда Сајо (1957)<ref name="ReferenceA"/> * Гејша, Лиза Далби (1983)<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/9018106|title=Geisha|last=Crihfield|first=Dalby, Liza|date=1983|publisher=University of California Press|isbn=0520047427|location=Berkeley|oclc=9018106}}</ref> * Кимоно: современа култура, Лиза Далби (1993)<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/27976232|title=Kimono : fashioning culture|last=Crihfield.|first=Dalby, Liza|date=1993|publisher=Yale University Press|isbn=0300056397|location=New Haven, Conn.|oclc=27976232}}</ref> * Приказната за Мурасаки, Лиза Далби (2000)<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/47846212|title=The tale of Murasaki : a novel|last=Crihfield.|first=Dalby, Liza|isbn=0385497954|edition=First Anchor Books |location=New York|oclc=47846212}}</ref> * Источното крило го топи мразот, Лиза Далби (2007)<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/69734542|title=East wind melts the ice : a memoir through the seasons|last=Crihfield.|first=Dalby, Liza|date=2007|publisher=University of California Press|isbn=0520250532|location=Berkeley|oclc=69734542}}</ref> * Скриени Буди, Лиза Далби (2009) * Шикибу Мурасаки (1021) Приказната за Генџи == Во филмови == * ''1936 - Сестрите од Гион (Sisters of the Gion'' —Dir. Kenji Mizoguchi) * ''1952 Животот на Охару (The Life of Oharu'' ({{nihongo2|西鶴一代女}} ''Saikaku Ichidai Onna'') (1952)—Dir. Kenji Mizoguchi * ''1953 Гејша'' ({{nihongo2|祇園囃子}}, ''Gion bayashi'') (1953)—Dir. Kenji Mizoguchi * ''1956 Чајџилницата на Август Мун (The Teahouse of the August Moon'' (1956)—Dir. Daniel Mann * ''1958 Варваринот и гејшата,[[Џон Хјустон]] (The Barbarian and the Geisha'' (1958)—Dir. John Huston) * ''1958 Момчето гејша (The Geisha Boy'' (1958)—Dir. Frank Tashlin) * ''1958 Доцна хризантема (Late Chrysanthemums'' (Bangiku) (1958)—Dir. Mikio Naruse * ''1961 Плачи за среќа (Cry for Happy'' (1961)—George Marshall comedy * ''1962 Моја гејша (My Geisha'' (1962)—Dir. Jack Cardiff * ''1971 Волци (The Wolves'' (1971)—Dir. Hideo Gosha * ''1973 Светот на гејшата (The World of Geisha'' (1973)—Dir. Tatsumi Kumashiro * ''1976 Во царството на сетилата (In the Realm of the Senses'' (1976)—Dir. Nagisa Oshima * ''1991 Ihara Saikaku Koshoku Ichidai Otoko'' (1991)—Dir. Yukio Abe * ''1999 Куќата на гејшата (The Geisha House'' (1999)—Dir. Kinji Fukasaku * ''2002 Морето гледа (The Sea is Watching'' (2002)—Dir. Kei Kumai * ''2003 Zatoichi'' (2003)—Dir. Takeshi Kitano * ''2004 Борец на ветрот (Fighter in the Wind'' (2004)—Dir. Yang Yun-ho * ''[[Мемоарите на една гејша (филм од 2005)|2005 Мемоарите на една гејша]], Роб Маршал (Memoirs of a Geisha'' (2005)—Dir. Rob Marshall) * ''2005 Ноќи за будење (Wakeful Nights'' (2005)—Dir. Masahiko Tsugawa * ''2007 маико Хаааан! (Maiko Haaaan!!!'' (2007)—Dir. Nobuo Mizuta * ''2014 Лејди маико (Lady maiko'' (2014)—Dir. Masayuki Suo == Во музика == * "Geisha Girl" на ''Foreign Love''—Hank Locklin * "Lost to a Geisha Girl" на Blueberry Hill—Skeeter Davis == На фотографии == * Девојка го наследува животот на Маико(гејша-ученик) (2007) од Наојуки Огино во галеријата на Канон во Јапонија; * Патувањето на една гејша (2008) Фотографии од Наојуки Огино, текст на Комомо, ISBN 978-4-7700-3067-2, Kodasha International * Гејшата од Потончо (1954) од П.Д. Перкинс. Фотографии од Френсис Хаар. Објавени од Токио Њус Сервис == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == {{Wiktionary|芸者|geisha}} {{рв|Geisha}} *[http://documentarystorm.com/lifestyle/geisha-girl/ Geisha Girl (документарен)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110125024701/http://documentarystorm.com/lifestyle/geisha-girl/ |date=2011-01-25 }} *Јапонско здружение за изведувачки уметности [http://www.photius.com/countries/japan/society/japan_society_performing_arts.html]*Japanese Dance [http://www.photius.com/countries/japan/society/japan_society_dance.html] *[http://www.shinmonso.com/english/maiko/index.html Маико- ученичка на гејшата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090207084106/http://shinmonso.com/english/maiko/index.html |date=2009-02-07 }} *[http://www.naogino.to/exhibitions/index_e.html Фотографија на маико од Наојуки Огино] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070813162516/http://www.naogino.to/exhibitions/index_e.html |date=2007-08-13 }} *[http://www.japanphotos.info/ Фотографии на гејша и маико од Љубомир Чернота ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101109011355/http://www.japanphotos.info/ |date=2010-11-09 }} *[http://www.japanlinked.com/about_japan/geisha.html Информации за гејша и маико на Japanlinked.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101016055712/http://www.japanlinked.com/about_japan/geisha.html |date=2010-10-16 }} *[http://fbphoto.ca/index.php?page=galerie&lang=en&section=Japon&serie=Geisha&view=1 Гејша и маико од Гион, фотографии на Франсоа Бержерон] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101017094625/http://fbphoto.ca/index.php?page=galerie&lang=en&section=Japon&serie=Geisha&view=1 |date=2010-10-17 }} *[http://www.phototravels.net/kyoto/geisha-maiko.html Фотографии на гејша и маико од Франтисек Стауд] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100109112708/http://www.phototravels.net/kyoto/geisha-maiko.html |date=2010-01-09 }} * {{fr}} [http://japonais.eu/Art_Japonais/Geisha.php Детали од светот на гејшите] * {{en}} [http://hanamiweb.com/geisha.html Hanami Web - Гејша] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080723130133/http://www.hanamiweb.com/geisha.html |date=2008-07-23 }} * [http://www.le-japon.com/geishas.html Гејшите во Јапонија] * [http://www.aujourdhuilejapon.com/article.asp?IdArticle=4 Видео репортажа за гејшите од Кјото]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160306190935/http://aujourdhuilejapon.com/article.asp?idarticle=4 |date=2016-03-06 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Јапонска култура]] [[Категорија:Гејша| ]] [[Категорија:Јапонска уметност]] 1i72ytuiortnpvlon7xapdtngewycsh 0 25698 5583603 5520932 2026-06-28T10:12:08Z Bjankuloski06 332 /* Историја */ 5583603 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Претпријатие | company_name = Јавно сообраќајно претпријатие Скопје | company_logo = [[Податотека:ЈСП Скопје-Лого.svg|70п|Логото на ЈСП Скопје - варијанта на грбот на Скопје]]| | company_type = [[јавно претпријатие]] | foundation = [[1948]] | location = бул. Александар Македонски бр. 10 | location_city = [[Скопје]] | location_country = [[Македонија]] | key_people = | industry = [[јавен превоз]] | products = [[автобус]]ки превоз, [[маркетинг]], [[автосервис|сервисирање на автобуси]] | revenue = | operating_income = | net_income = | num_employees = 1,265<ref>{{нмс | title= Извештај за следењето на примената на начелото на соодветна и правична застапеност за 2022 година | url= https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | publisher= Народен правобранител на Република Македонија | date= септември 2023 | accessdate= 21 ноември 2024 | archive-date= 2025-01-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20250104130227/https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | url-status= dead }}</ref> (2022) | parent = | subsid =ЈСП Турс | homepage = [http://www.jsp.com.mk/ www.jsp.com.mk] | footnotes }} '''Јавно сообраќајно претпријатие Скопје''' (скрат. '''ЈСП Скопје''' или само '''ЈСП''') — [[претпријатие]] за [[јавен превоз]] во [[Скопје]], главно во таа дејност во градот, а и најголемото во [[Република Македонија]] со 70 милиони патници превезени во [[2006]] г. и 1.400 вработени. Во рамките на препријатието спаѓа и подружницата ЈСП Турс (препријатие за [[туризам|туристички]] и меѓуградски превоз) и [[Жичница „Милениумски крст“|жичницата „Милениумски крст“]] на планината [[Водно]]. Покрај тоа, претпријатието има и Музеј на стари автобуси, сместен во автобазата во населбата [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]]. Основан е во јануари 2014 г.<ref>[http://kurir.mk/republika/skopje/145811-Muzejot-na-avtobusi-postaven-vo-Gorce-Petrov Музејот на автобуси поставен во Ѓорче Петров] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140129034737/http://www.kurir.mk/republika/skopje/145811-Muzejot-na-avtobusi-postaven-vo-Gorce-Petrov |date=2014-01-29 }} — „Курир“</ref> == Историја == Пред основањето на ова препријатие, автобускиот превоз во [[Скопје]] се одвивал од автобуското претпријатие на браќата Поповиќ, основано во [[1925]] г. додека пак во [[1934]] г. било основано поголемото [[Вардарско автобуско претпријатие]] (ВАП). Тие сообраќале и во градот и на разни меѓуградски линии.<ref>{{нмс|url=http://www.staroskopje.vestel.com.mk/sites/c12/c125.html|title=Животот во Скопје 1918-1941 - Автобуси|last=Качева|first=Алла|author2=Славица Христова и Татјана Ѓорѓиовска|date=2002|publisher=Музеј на Град Скопје|accessdate=29 август 2010|archive-date=2008-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080215165406/http://www.staroskopje.vestel.com.mk/sites/c12/c125.html|url-status=dead}}</ref> ЈСП Скопје е основано по решение на [[Извршен народен одбор на Град Скопје|Извршниот народен одбор на Град Скопје]] од [[1947]] на [[17 јануари]] [[1948]] г. како „Градско сообраќајно претпријатие“. Работата започнала со седум автобуси и од марката [[ГАЗ]] и 15 возачи. Во првата година на работење биле превезени 375.000 патници. Набргу примена е и донација од двокатни британски автобуси „Рутмастер“, кои станале еден од симболите на старо Скопје. [[Податотека:jsp-stara.jpg|мини|десно|Возачи пред автобус некогаш]] [[Податотека:jsp-hala.jpg|мини|десно|Хала во [[автобаза]] на ЈСП]] == Работење == Претпријатието го покрива како градот [[Скопје]], така [[:Категорија:Скопски села|околниот реон]] со преку 100 градски и приградски линии<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://info.skopska.mk/lines|title=Линии|publisher=Транс Инфо - ЈСП Скопје|accessdate=2 февруари 2017}}</ref>, дење и ноќе. ЈСП Скопје располага со две [[автобаза|автобази]] кои се сместени на спротивните краеви на градот. На источната страна се наоѓа автобазата „[[Автокоманда]]“, сместена во индустрискиот дел на истоимената населба, а на западната страна е автобазата „[[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]]“ и тие опслужуваат подеднаков број на возила и се релативно автономни во своето работење. === Автобаза Автокоманда === Автобазата „[[Автокоманда]]“ располага со вкупна површина од околу 40.150 м² од што околу 7.740 м² изградени објекти, а останатото е [[коловоз]], [[паркиралиште]] простор и [[зеленило]]. Во оваа автобаза е сместена дирекцијата на ЈСП Скопје и најголемиот дел од стручните служби. Исто така тука е сместен и Диспечерскиот центар. Меѓу поважните објекти во автобазата се Стар сервис, Нов сервис, Перална, Ремонт, Сервис за зглобни возила, Магацин за делови, Бензинска пумпа, Компресорска станица за природен на гас и други. Покрај ова, на почетокот на 2013 е направен и нов автоматизиран центар за одржување на возилата. === Автобаза Ѓорче Петров === Автобазата „[[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]]“ има поголема површина од првата автобаза и зафаќа простор од околу 52.350 м² од што 7.170 м² изградени објекти. Оваа автобаза е изградена [[1980]] година и има многу поголема функционалност што се однесува до паркирањето и движењето на возилата во кругот. Опремена е со комплетна опрема и капацитети за целосно тековно и инвестициско одржување на возилата. Од објектите најзначајни се Дневна нега, Сервис, Линија за репарирање на возила, Хала за зглобни возила, Браварско, Фарбарско и други. == Возен парк == [[Податотека:Јутунг-ЈСП.png|мини|десно|250п|Автобус од марката „Yutong“, посебно изработен за Скопје]] [[Податотека:ЛАЗ-Скопје-колона.jpg|мини|десно|250п|Поворка од свечено украсени автобуси „[[ЛАЗ]]“]] ЈСП Скопје располага со голем возен парк од 312 [[автобус]]и. Од нив, 202 се [[двокатен автобус|двокатни]] автобуси од марката „[[Јутунг]]“, посебно изработени во скопски ретро-стил, 80 се нископодни еднокатни автобуси од марката [[ЛАЗ]] и 16 [[минибус]]и (исто така Yutong). Покрај ова, меѓу двокатните има 15 „панорамски“ автобуси со откриен покрив за туристичко разгледување. == Кадар == Во ЈСП Скопје работат околу 1.400 работници, од кои мал дел се во управата, околу 600 се [[возач]]и на автобус распоредени во 11 [[Сектори]] и 3 [[Одделенија надвор од секторите]]. Покрај ова, претпријатието има стручен кадар што ги извршува сите зафати на возилата, каросерија, мотор, долен построј. Истите се овластени [[автосервис|сервисери]] за возилата [[МАН]], [[РАБА-МАН]], [[Мерцедес]], [[ФАП]] и минибус [[Ивеко]] 4910 ХДКП Дел од процесот на одржување на возилата и нивна подготовка за вклучување во сообраќај се Сектор автобаза Автокоманда и Сектор автобаза Ѓорче Петров. * Одделение за сообраќај ** Оддел за јавен превоз; ** Оддел за одржување хигиена; ** Оддел за одржување на терминал транспортен центар. * Одделение за ремонт и одржување ** Оддел за планско одржување - сервис; ** Оддел за мотори со подготовка; ** Оддел за браварско и лимарско одржување; ** Оддел за гуми, адитив за издувни гасови и антифриз; ** Оддел за тековно одржување; ** Оддел за автоелектричарско одржување, природен гас и климатизација; ** Оддел за електромашинско одржување; * Одделение за техничка подготовка. Покрај двата главни сегменти, [[возач]]ите и [[механичар]]ите, препријатието има и стручни сектори и стручни самостојни одделенија, и тоа: Сектор за поддршка на директорот, Сектор за сообраќај, Сектор за финансиско работење, Сектор за правни и општи работи, Сектор за информатичка поддршка, Сектор за јавни набавки, Сектор за инфраструктура, Сектор за продажба и маркетинг, Сектор контрола, Одделение за внатрешна ревизија, Одделение за управување со човечки ресурси и Одделение за внатрешна контрола. == Други услуги == Освен градски превоз на патници, ЈСП врши и други услуги како: посебен линиски превоз, превоз за лица со посебни потреби ([[нископоден автобус]]), слободен (туристички) превоз на патници, поставување на [[реклама|реклами]] на своите возила и одржување и поправка на автобуси како и овластено сервисирање на типовите на возила кои ги поседува претпријатието. == Тарифен систем == {{повеќе слики|caption_align=center|header_align=center | direction = vertical | width = 200 | image1 = Скопска неперсонализирана.png | image2 = Скопска персонализирана.png | footer = Електронски платежни картички „Скопска“ од неперсонализиран и персонализиран тип }} Наплатата на превозните услоги на ЈСП-Скопје се врши со бесконтактни картички наречени „Скопска“<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://skopska.mk/|title=За кртичките „Скопска“|publisher=Скопска.мк|accessdate=4 септември 2015}}</ref>, кои постојат во персонализирана и неперсонализирана варијанта, а воедно важат и за приватните превозници. Наплатата се врши на бесконтактен апарат во автобусите, а самите картички се набавуваат на продажни места низ градот и автомати за самоиздавање. == Поврзано == * [[ЈСП Турс]] * [[Жичница „Милениумски крст“]] * [[Сообраќај во Македонија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.jsp.com.mk/ Официјална страница на ЈСП Скопје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190207135310/http://www.jsp.com.mk/ |date=2019-02-07 }} * [http://info.skopska.mk/ Транс Инфо — интераквитен портал за линиите, станиците и времињата на сообраќање на ЈСП Скопје] {{Линии на ЈСП}} [[Категорија:ЈСП Скопје| ]] [[Категорија:Автобуски превозници од Македонија]] [[Категорија:Појавено во 1948 година во Македонија]] 6vy29wxiyoacoz923ruczyjtzrvvnrs 5583608 5583603 2026-06-28T10:17:37Z Bjankuloski06 332 5583608 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Претпријатие | company_name = Јавно сообраќајно претпријатие Скопје | company_logo = [[Податотека:ЈСП Скопје-Лого.svg|70п|Логото на ЈСП Скопје - варијанта на грбот на Скопје]]| | company_type = [[јавно претпријатие]] | foundation = [[1948]] | location = бул. Александар Македонски бр. 10 | location_city = [[Скопје]] | location_country = [[Македонија]] | key_people = | industry = [[јавен превоз]] | products = [[автобус]]ки превоз, [[маркетинг]], [[автосервис|сервисирање на автобуси]] | revenue = | operating_income = | net_income = | num_employees = 1,265<ref>{{нмс | title= Извештај за следењето на примената на начелото на соодветна и правична застапеност за 2022 година | url= https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | publisher= Народен правобранител на Република Македонија | date= септември 2023 | accessdate= 21 ноември 2024 | archive-date= 2025-01-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20250104130227/https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | url-status= dead }}</ref> (2022) | parent = | subsid =ЈСП Турс | homepage = [http://www.jsp.com.mk/ www.jsp.com.mk] | footnotes }} '''Јавно сообраќајно претпријатие Скопје''' (скрат. '''ЈСП Скопје''' или само '''ЈСП''') — [[претпријатие]] за [[јавен превоз]] во [[Скопје]], главно во таа дејност во градот, а и најголемото во [[Република Македонија]] со 70 милиони патници превезени во [[2006]] г. и 1.400 вработени. Во рамките на препријатието спаѓа и подружницата ЈСП Турс (препријатие за [[туризам|туристички]] и меѓуградски превоз) и [[Жичница „Милениумски крст“|жичницата „Милениумски крст“]] на планината [[Водно]]. Покрај тоа, претпријатието има и Музеј на стари автобуси, сместен во автобазата во населбата [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]]. Основан е во јануари 2014 г.<ref>[http://kurir.mk/republika/skopje/145811-Muzejot-na-avtobusi-postaven-vo-Gorce-Petrov Музејот на автобуси поставен во Ѓорче Петров] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140129034737/http://www.kurir.mk/republika/skopje/145811-Muzejot-na-avtobusi-postaven-vo-Gorce-Petrov |date=2014-01-29 }} — „Курир“</ref> == Историја == Пред основањето на ова препријатие, автобускиот превоз во [[Скопје]] се одвивал од автобуското претпријатие на браќата Поповиќ, основано во [[1925]] г. додека пак во [[1934]] г. тие го основале поголемото [[Вардарско автобуско претпријатие]] (ВАП). Тие сообраќале и во градот и на разни меѓуградски линии.<ref>{{нмс|url=http://www.staroskopje.vestel.com.mk/sites/c12/c125.html|title=Животот во Скопје 1918-1941 - Автобуси|last=Качева|first=Алла|author2=Славица Христова и Татјана Ѓорѓиовска|date=2002|publisher=Музеј на Град Скопје|accessdate=29 август 2010|archive-date=2008-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080215165406/http://www.staroskopje.vestel.com.mk/sites/c12/c125.html|url-status=dead}}</ref> ЈСП Скопје е основано по решение на [[Извршен народен одбор на Град Скопје|Извршниот народен одбор на Град Скопје]] од [[1947]] на [[17 јануари]] [[1948]] г. како „Градско сообраќајно претпријатие“. Работата започнала со седум автобуси и од марката [[ГАЗ]] и 15 возачи. Во првата година на работење биле превезени 375.000 патници. Набргу примена е и донација од двокатни британски автобуси „Рутмастер“, кои станале еден од симболите на старо Скопје. [[Податотека:jsp-stara.jpg|мини|десно|Возачи пред автобус некогаш]] [[Податотека:jsp-hala.jpg|мини|десно|Хала во [[автобаза]] на ЈСП]] == Работење == Претпријатието го покрива како градот [[Скопје]], така [[:Категорија:Скопски села|околниот реон]] со преку 100 градски и приградски линии<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://info.skopska.mk/lines|title=Линии|publisher=Транс Инфо - ЈСП Скопје|accessdate=2 февруари 2017}}</ref>, дење и ноќе. ЈСП Скопје располага со две [[автобаза|автобази]] кои се сместени на спротивните краеви на градот. На источната страна се наоѓа автобазата „[[Автокоманда]]“, сместена во индустрискиот дел на истоимената населба, а на западната страна е автобазата „[[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]]“ и тие опслужуваат подеднаков број на возила и се релативно автономни во своето работење. === Автобаза Автокоманда === Автобазата „[[Автокоманда]]“ располага со вкупна површина од околу 40.150 м² од што околу 7.740 м² изградени објекти, а останатото е [[коловоз]], [[паркиралиште]] простор и [[зеленило]]. Во оваа автобаза е сместена дирекцијата на ЈСП Скопје и најголемиот дел од стручните служби. Исто така тука е сместен и Диспечерскиот центар. Меѓу поважните објекти во автобазата се Стар сервис, Нов сервис, Перална, Ремонт, Сервис за зглобни возила, Магацин за делови, Бензинска пумпа, Компресорска станица за природен на гас и други. Покрај ова, на почетокот на 2013 е направен и нов автоматизиран центар за одржување на возилата. === Автобаза Ѓорче Петров === Автобазата „[[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]]“ има поголема површина од првата автобаза и зафаќа простор од околу 52.350 м² од што 7.170 м² изградени објекти. Оваа автобаза е изградена [[1980]] година и има многу поголема функционалност што се однесува до паркирањето и движењето на возилата во кругот. Опремена е со комплетна опрема и капацитети за целосно тековно и инвестициско одржување на возилата. Од објектите најзначајни се Дневна нега, Сервис, Линија за репарирање на возила, Хала за зглобни возила, Браварско, Фарбарско и други. == Возен парк == [[Податотека:Јутунг-ЈСП.png|мини|десно|250п|Автобус од марката „Yutong“, посебно изработен за Скопје]] [[Податотека:ЛАЗ-Скопје-колона.jpg|мини|десно|250п|Поворка од свечено украсени автобуси „[[ЛАЗ]]“]] ЈСП Скопје располага со голем возен парк од 312 [[автобус]]и. Од нив, 202 се [[двокатен автобус|двокатни]] автобуси од марката „[[Јутунг]]“, посебно изработени во скопски ретро-стил, 80 се нископодни еднокатни автобуси од марката [[ЛАЗ]] и 16 [[минибус]]и (исто така Yutong). Покрај ова, меѓу двокатните има 15 „панорамски“ автобуси со откриен покрив за туристичко разгледување. == Кадар == Во ЈСП Скопје работат околу 1.400 работници, од кои мал дел се во управата, околу 600 се [[возач]]и на автобус распоредени во 11 [[Сектори]] и 3 [[Одделенија надвор од секторите]]. Покрај ова, претпријатието има стручен кадар што ги извршува сите зафати на возилата, каросерија, мотор, долен построј. Истите се овластени [[автосервис|сервисери]] за возилата [[МАН]], [[РАБА-МАН]], [[Мерцедес]], [[ФАП]] и минибус [[Ивеко]] 4910 ХДКП Дел од процесот на одржување на возилата и нивна подготовка за вклучување во сообраќај се Сектор автобаза Автокоманда и Сектор автобаза Ѓорче Петров. * Одделение за сообраќај ** Оддел за јавен превоз; ** Оддел за одржување хигиена; ** Оддел за одржување на терминал транспортен центар. * Одделение за ремонт и одржување ** Оддел за планско одржување - сервис; ** Оддел за мотори со подготовка; ** Оддел за браварско и лимарско одржување; ** Оддел за гуми, адитив за издувни гасови и антифриз; ** Оддел за тековно одржување; ** Оддел за автоелектричарско одржување, природен гас и климатизација; ** Оддел за електромашинско одржување; * Одделение за техничка подготовка. Покрај двата главни сегменти, [[возач]]ите и [[механичар]]ите, препријатието има и стручни сектори и стручни самостојни одделенија, и тоа: Сектор за поддршка на директорот, Сектор за сообраќај, Сектор за финансиско работење, Сектор за правни и општи работи, Сектор за информатичка поддршка, Сектор за јавни набавки, Сектор за инфраструктура, Сектор за продажба и маркетинг, Сектор контрола, Одделение за внатрешна ревизија, Одделение за управување со човечки ресурси и Одделение за внатрешна контрола. == Други услуги == Освен градски превоз на патници, ЈСП врши и други услуги како: посебен линиски превоз, превоз за лица со посебни потреби ([[нископоден автобус]]), слободен (туристички) превоз на патници, поставување на [[реклама|реклами]] на своите возила и одржување и поправка на автобуси како и овластено сервисирање на типовите на возила кои ги поседува претпријатието. == Тарифен систем == {{повеќе слики|caption_align=center|header_align=center | direction = vertical | width = 200 | image1 = Скопска неперсонализирана.png | image2 = Скопска персонализирана.png | footer = Електронски платежни картички „Скопска“ од неперсонализиран и персонализиран тип }} Наплатата на превозните услоги на ЈСП-Скопје се врши со бесконтактни картички наречени „Скопска“<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://skopska.mk/|title=За кртичките „Скопска“|publisher=Скопска.мк|accessdate=4 септември 2015}}</ref>, кои постојат во персонализирана и неперсонализирана варијанта, а воедно важат и за приватните превозници. Наплатата се врши на бесконтактен апарат во автобусите, а самите картички се набавуваат на продажни места низ градот и автомати за самоиздавање. == Поврзано == * [[ЈСП Турс]] * [[Жичница „Милениумски крст“]] * [[Сообраќај во Македонија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.jsp.com.mk/ Официјална страница на ЈСП Скопје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190207135310/http://www.jsp.com.mk/ |date=2019-02-07 }} * [http://info.skopska.mk/ Транс Инфо — интераквитен портал за линиите, станиците и времињата на сообраќање на ЈСП Скопје] {{Линии на ЈСП}} [[Категорија:ЈСП Скопје| ]] [[Категорија:Автобуски превозници од Македонија]] [[Категорија:Појавено во 1948 година во Македонија]] an86hk5mk7tp0dfl1dhf3bse3l11elc 0 35585 5583654 5520995 2026-06-28T11:35:35Z Buli 2648 5583654 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Хенри VIII | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = ''[[Portrait of Henry VIII]]'' {{Circa|1540–1547}} | alt = Full-length portrait painting of King Henry VIII | succession = [[King of England]]<br/>[[Lord of Ireland|Lord]]/[[King of Ireland]] | more_text = ([[Style of the English sovereigns|more...]]) | reign = {{Nowrap|22 April 1509{{Efn|Henry's [[Regnal years of English and British monarchs|regnal years]] are dated from 22 April.<ref>{{cite book |year=1962 |chapter=Chapter Five: Table of regnal year of English Sovereigns |title=Sweet & Maxwell's Guide to Law Reports and Statutes |edition=Fourth |location=London |publisher=Sweet & Maxwell's Guide |url=https://guides.library.harvard.edu/ld.php?content_id=12548485 |page=27}}</ref><ref>{{cite book |editor1-first=C. R. |editor1-last=Cheney |editor1-link=C. R. Cheney |editor2-first=Michael |editor2-last=Jones |editor2-link=Michael Jones (historian) |title=A Handbook of Dates for Students of British History |series=[[Royal Historical Society]] Guides and Handbooks |volume=4 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |edition=Revised |year=2000 |pages=37–38 |isbn=978-0-521-77095-8 }}</ref>}}&nbsp;– 28 January 1547}} | coronation = 24 June 1509 | cor_type = [[Coronation of Henry VIII and Catherine|Coronation]] | predecessor = [[Henry VII of England|Henry VII]] | successor = [[Edward VI]] | birth_date = 28 June 1491 | birth_place = [[Palace of Placentia]], Greenwich, England | death_date = 28 January 1547 (aged 55) | death_place = [[Palace of Whitehall]], Westminster, England | burial_date = 16 February 1547 | burial_place = [[St George's Chapel, Windsor Castle]], Berkshire | issue = {{Indented plainlist| * [[Henry, Duke of Cornwall]] * [[Mary I| Mary I of England]] * [[Elizabeth I| Elizabeth I of England]] * [[Edward VI| Edward VI of England]] * [[Henry FitzRoy, Duke of Richmond and Somerset]] ({{Abbr|ill.|illegitimate}}) }} | issue_link = #Wives, mistresses, and children | issue_pipe = more... | house = [[House of Tudor|Tudor]] | father = [[Henry VII of England]] | mother = [[Elizabeth of York]] | religion = {{Plainlist| * [[Catholic]] (1491–1534) * [[Church of England]] (1534–1547) }} | spouses = {{Plainlist| * {{Marriage|[[Catherine of Aragon]]|11 June 1509|23 May 1533|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=Catherine|Annulment reversed during the reign of [[Mary I]] in 1553.<ref>{{Cite book |last=Edwards |first=John |title=Mary I: England's Catholic Queen |publisher=Yale University Press | location=New Haven and London |year=2011 |page=137}}</ref>{{sfn|Porter|2007|p=268}}}} * {{Marriage|[[Anne Boleyn]]|14 November 1532|17 May 1536|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=n1|Henry and Anne married in secret on 14 November 1532, which was followed by second wedding on 25 January 1533.}} * {{Marriage|[[Jane Seymour]]|30 May 1536|24 October 1537|end=d}} * {{Marriage|[[Anne of Cleves]]|6 January 1540|9 July 1540|end={{Abbr|ann.|annulled}}}} * {{Marriage|[[Catherine Howard]]|28 July 1540|13 February 1542|end=d}} * {{Marriage|[[Catherine Parr]]|12 July 1543}} }} | signature = HenryVIIISig.svg }} {{Infobox British Royalty|majesty | name = Хенри VIII | title = Крал на Англија; Лорд на Ирска | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = Портрет од [[Ханс Холбајн Помладиот]] | reign = [[21 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]] | coronation = [[24 јуни]] [[1509]] | predecessor = [[Хенри VII]] | successor = [[Едвард VI]] | spouse = [[Катерина Арагонска]]<br />омж. 1509, пон. 1533<br /> [[Ана Боленска]]<br />омж. 1533, пон. 1536<br /> [[Џејн Симор]]<br />омж. 1536, † 1537<br /> [[Ана Клевска]]<br />омж. 1540, пон. 1540<br /> [[Катерина Хавард]]<br />омж. 1540, † 1542<br /> [[Катерина Пар]]<br />омж. 1543<br /> | issue = [[Мери I]]<br />[[Хенри Фицрој]]<br />[[Елизабета I]]<br />[[Едвард VI]] | titles = ''НВ'' Кралот<br />Прицот од Велс<br />Војвода од Јорк<br />Принц Хенри | royal house = [[Тјудори]] | father = [[Хенри VII]] | mother = [[Елизабета Јоршка]] | date of birth = {{роден на|28|јуни|1491}} | place of birth = {{роден во|Плацентија|Гринич}} | date of death = {{починал на|28|јануари|1547}} | place of death = {{починал во|Вајтхолска палата|Лондон}} | place of burial = Капела [[Св. Ѓорѓија (Видзор)|Св. Ѓорѓија]], [[Виндзорски замок]] |}} '''Хенри VIII''' ([[англ.|англиски]]: ''Henry VIII''; {{роден на|28|јуни|1491}} — {{починал на|28|јануари|1547}}) — [[крал на Англија]] и [[лорд на Ирска]], подоцна и крал на [[Ирска]] од [[22]] [[април]] [[1509]] па сè до неговата смрт. Бил вториот монарх од династијата [[Тјудори]], наследувајќи го својот татко [[Хенри VII]]. Познат по тоа што се женел шест пати. Тој ја имал можеби најголемата моќ на било кој англиски монарх и го донел актот за распуштање на манастирите и ја создал заедницата помеѓу [[Англија]] и [[Велс]]. Хенри VIII бил трето дете на [[Хенри VII]] и на [[Елизабета Јоршка]]. Неговиот постар брат [[Артур, Принц од Велс|Артур, принцот од Велс]], починал во [[1502]], со што Хенри станал престолонаследник. Хенри VIII е познат и по своите законодавни дела во државата, вклучувајќи ги и актите според кои [[Англиканската црква]] се одделува од Римската, а кралот ја добива титулата [[Врховен управник на Англиканската Црква]]. Хенри VIII е познат по тоа што бил страстен и добар [[комар|коцкар]]. Во својата младост обожавал да спортува, а најомилени спортови му биле [[тенис]], [[лов]] како и витешките двобои. Тој исто така бил успешен [[поет]], [[музичар]] и [[писател]]; едно од неговите најпознати дела е „Разонода со добро друштво“ (''Pastime with good company''). Хенри VIII бил вклучен во изградбата и уредувањето на неколку познати објекти меѓу кои се Вестминсертската капела во Лондон, Кралевата универзитетска капела во Камбриџ и палатата Нонсач. Многу од објектите кои Хенри ги обновил и изградил подоцна биле конфскувани од кардиналот [[Томас Вулзи]] како на пр. Христовата црква од Оксфорд, [[Хемптонски Двор|Хемптонскиот Двор]], [[Вајтхолска палата]] како и Колеџот на Тројството од Кембриџ. == Ран живот и прв брак == [[Податотека:HenryVIII 1509.jpg|thumb|160px|left|Осумнаесет годишниот Хенри VIII на неговото крунисување 1509.]] Роден во [[палатат Плацентиа]] во [[Гринич]], како трето дете на [[Хенри VII]] и неговата сопруга кралицата [[Елизабета Јоршка]]. Само три од Хенриевите шест браќа и сестри го преживеале детството, [[Артур принцот од Велс|Артур (принцот од Велс)]], Маргарита и Мери. [[1493]]г. Хенри бил поставен за управник на замокот Довер, како и лорд чувар на Лондонските порти. Следната [[1494]]г. му била доделена титулата војвода на Јорк. Потоа му биле доделени и титулите лорд маршал како и [[лорд на Ирска]]. На Хенри му биле доделени најдобрите учители во Англија, со што Хенри благодарејќи им на нив знаел течно да општи на латински, француски и шпански. На почетокот се верувало дека Хенри ќе ја продолжи својата кариера во црквата на некоја висока позиција, додека постариот син Артур бил припреман за владетелската улога. Сепак во [[1502]]г. Артур ненајдено умрел, а на Хенри му припаднале сите должности од покојниот му брат, со што станал [[принц на Велс]], односно престолонаследник. Таткото на Хенри сакал да го обнови сојузот со [[Шпанија]], па така планирал Хенри да го замени местото на Артур во бракот со [[Катерина Арагонска]], најмладото преживеано дете на кралот [[Фердинанд II од Кастиља]] и кралицата [[Изабела I од Арагон]]. Со намера да се оствари бракот, било потребно одобрение од папата. Меѓутоа Катерина се заколнала дека нејзиниот прв брак никогаш не ни бил конзумиран (немала сексуални односи со Артур), па според тоа одобрението од папата не било неопходно по тоа прашање. Сепак двете страни се договориле дека папското одобрение би било потребно за да се отстранат секакви сомнежи за легалноста на бракот. Папата го одобрил бракот во форма на папска була, со што четиринаесет месеци по смртта на нејзиниот млад сопруг, Катерина била верена за неговиот помлад брат, кој сега бил престолонаследник на англиската круна. Меѓутоа до [[1505]]г. кралот го загубил интерестот за сојуз со [[Шпанија]], па Хенри подоцна ќе тврди дека свршувачката со Катерина било без негово одобрение. Понатамошното политичко маневрирање со свршувачката продолжило сè до смртта на кралот во [[1509]]г. На седумнаесет годишна возраст Хенри VIII се оженил со вдовицата на својот брат, Катерина на [[11]] [[јуни]] [[1509]], а на [[24]] [[јуни]] [[1509]] двајцата биле крунисани во [[Вестминстерската капелата]]. == Црковниот пресврт и бракот со Ана Боленска == До 1525 г. трпението на кралот кон Катерина во врска со (според него), неможноста на кралицата да роди машки наследник било на граница. Меѓутоа кралот добил поттик кога ја забележал убавата дворска дама која била во служба на кралицата, [[Ана Боленска]]. Кралот му наредил на кардиналот Вулзи да преговара со Рим за да му дадат одобрение за поништување на неговиот брак со Катерина, врз основа на сомневање дека нејзиниот брак со Артур навистина бил конзумиран. Кралевиот секретар Вилијам Најт, отишол во Рим да лобира за поништување на бракот кај папата [[Папа Климент VII|Климент VII]], меѓутоа папата не се осмелувал да ги задоволи барањата на англискиот крал, поради силното влијание на роднина на Катерина, императорот [[Карло V]], кој веќе го имал опљачкано градот Рим, а папата бил затворен во [[Ватикан]]. Сите обиди на кардиналот Вулзи биле неплодни, згора непријателствата на Катерина, придонеле за неговиот пад, кога во 1529 г. Хенри го разрешил кардиналот од неговата должност лорд канцелар и на негово место го поставил сер [[Томас Мор]], за кој се сметало дека има уште помалку шанси за остварување на кралевата цел, делумно и поради неговата лојалност кон Рим. Во исто време Хенри открил и унапредил двајца млади свештеници со различни карактери, а тоа биле [[Томас Кромвел]] и [[Томас Кранмер]]. Кранмер бил тој што прв му предложил на кралот дека треба да се консултира со теолошките факултети на континенталните универзитети, во врска со валидноста на неговиот брак. Проектот во кој се вклучувало подмитувања на видни лица ги дал очекуваните резултати и бил презентиран со позитивни мислења пред англискиот парламент во 1530 г. Кранмеровата поддршка на кралот, била наградена со неговото поставување на амбасадорската позиција на дворот на [[Светата Германска Римското Царство]], а подоцна бил назначен како надбискуп на Кентербери на местото на [[Вилијам Вворем]]. Кромвел во меѓувреме бил поставен за главен советник на кралот, кој одел до таму што му предлагал на кралот да размисли за укинување на папската врховност во [[Англија]] и да самиот тој да се постави на позицијата Врховен управник на црквата во Англија. Двајцата Кромвел и Кранмер биле поддржувани од Ана Боленска, која делела симпатија со протестанската доктрина која се ширела во [[Европа]]. Додека сите обиди на папата [[Климент VII]] пропаднале во неговата намера да го одврати кралот на Англија, Хенри ја искористил шанслата и тајно се оженил со [[Ана Боленска]] во [[јануари]] [[1533]]г. додека бргу потоа со помош на неговите симпатизери во парламентот успеал да го протне статутот со кој се забранувало понатамошното мешање на папата во внатрешната ситуација на [[Англија]]. Надбискупот Кранмер веднаш го признал бракот на Хенри со Ана Боленска за важечки, а тој со Катерина за неважечки. Ана била крунисана за кралица на [[Англија]] на 1 јуни, а три месеци подоцна родила женско дете, Елизабета, која подоцна ќе стане [[Елизабета I]]. Папата реагирал така што го ескомуницирал Хенри VIII во јули 1533 г. (историчарите не можат да го утврдат точниот датум на ескомуникацијата на кралот, според [[Винстон Черчил]] и неговата History of the English speaking people, тврди дека булата всушност била бланко документ кој бил официјално одобрен и пополнет подоцна во 1535 г. Други мислења образложуваат дека Хенри не бил официјално ескомунициран сè до 1538 г. од страна на папата [[Павле III]], братот на кардиналот Френклин де ла Томас). По ова следело религиски пресврт. Под покровителството на Кромвел, парламентот донел неколку статути пролетта 1354 г. според кои се ограничувала улогата на Рим во работата на англиканската црква. Статутот за совладување на барањата ги забранувал црковните барања да бидат проследени и разгледувани од папата. Ја спречувало црквата да прави и спроведува какви било одлуки без согласност на кралот. Актот за црковни должности од 1534 г. налагало свештенството да бира бискупи кои би биле предлагани од соверенот. Актот за супрематија од 1534 г. го прогласил кралот за „единствен управник на Земјата на англиканската црква“, додека пак актот за предавство од истата година, налагал обвинение за велеиздаја со смртна [[казна]] за непризнавањето на кралот за неговото право кон црквата. На папата му биле ускратени сите приходи и даноци од англиската црква. Домашната опозицијата кон Хенриевата црковна политика била бргу осуетена. Значителен број на прогонетите монаси биле мачени и погубени. Највидните опозиционери биле [[Џон Фишер]], бискупот на Рочестер и [[Томас Мор]] бившиот лорд канцелар, кои одбиле да положат заклетва за лојалност, со што биле обвинети за велеиздаја и како што налагал законот биле погубени во Тајбурн во 1535 г. [[Томас Кромвел]] поради кого била основана позицијата заменика на кралот во црквата (заменик во духовноста), бил овластен да врши обиколка на манастирите со цел да се увери дека инструкциите на кралот се следат и почитуваат. Но неговата вистинска улога била да ги запленува богатствата на манастирите. Неговите комисери за потчинување меѓу кои биле Лавтон, Полард и Мојле се покажале како крволочни убијци, а вистински пример за ѕверствата на потчинувањето било убиството на опатот Ричард Вајтинг. Овие опресии со време поттикнале на поголем отор помеѓу англискиот народ, за да на крај прераснат во големи бунтови како тој од ноември истата година во северна Англија. Аџиството за милост како што било наречен бунтот, бил задушен така што Хенри се согласил на [[амнестија]] за сите учесници во востанието, притоа заблагодарувајќи се на тоа што му го привлекле вниманието за нивната мака и потоа прифатил да го прими водачот [[Роберт Аске]] на кралски банкет. На банкетот Хенри тактички го замолил Роберт да му напише што сè се променило со новите закони, за да би можел поуспешно да го реши проблемот. Роберт не сомневајќи се го направил тоа што се барало од него, несвесен дека фактички самиот си ја ставил омчата на врат, запишувајќи ги своите дела кои подоцна ќе бидат употребени како признание. Кралевиот збор бил непрокосновен и немало никаков сомнеж во него (бидејќи официјално се сметало дека кралот е одбран од Бога па спорд тоа тој му одговарал само на нему), па така Аске ги распуштил востаниците кои се разотишле по нивните домови. Меѓутоа Хенри на воставниците гледал како на државни предавници, па според тоа не се чувствувал должен да го почитува својот збор. Востаниците увиделе дека кралот немал намера да го почитува дадениот збор, па се побуниле повторно истата година, но нивната сила не била толку голема како што била на почетокот и набргу биле совладани и востанието било задушено. Водачите вклучувајќи го и Аске биле уапсени и погубени поради велеиздаја. Укинувањето на преостанатите поголеми [[манастири]] продолжило понатаму со актот на парламентот од април 1539 г. == Погубувањето на неговата втора жена Ана Боленска == Иако многу помогнала во радикалните црковни промени во државата, сепак односот со кралот бргу се влошил. После раѓањето на принцезата [[Елизабета I|Елизабета]], кралицата Ана имала најмалку два неуспешни бремености, кои завршиле или со предвремено раѓање или отфрлање на плодот, со што старите фрустрации на кралот кои ги имал проживеано со Катерина во врска со неможноста на добувањето на машки наследник, сега повторно се вратиле да го гонат. Решен да го добие машкиот наследник, а можеби и бил потикнат од [[Томас Кромвел]], дал да се обвини Ана за употреба на вештерство, како би го намамила кралот да се ожени со неа, потоа за љубовни афери со петорица мажи, вклучувајќи го и обвинението за инцест со нејзиниот брат Џорџ Болејн висконтот на Рошфорд, за повреда на кралот како и за завера за убиство на кралот, со што ова последното и го донело статусот на велеиздајник. Обвиненијата најверојатно се измислени. Судот кој судел за случајот бил воден од вујкото на Ана, [[Томас Хавард, Трет Војвода од Норфолк|Томас Хавард, третиот војвода од Норфолк]]. Во мај 1536 г. судот ја осудил Ана и нејзиниот брат за виновни и им доделиле казна одрубување на главата или горење на клада, како било по волјата на кралот. Ана и нејзиниот брат Џорџ биле погубени со отсекување на главата. На нејзината последна причест кралицата се заколнала пред свештеник дека била невина и тоа во присуство на сведоци (со оглед на големата религиозност на луѓето во XVI век, тоа би претставувал скоро сигурен доказ за невиноста на кралицата). == Раѓањето на принцот и смртта на неговата трета жена, кралицата Џејн == Само еден ден по погубувањето на Ана Боленска, Хенри се свршил со [[Џејн Симор]], а за [[10]] дена и се венчале. Џејн била една од придружничките на погубената кралица, дворска дама на која кралот фрлил око. Актот за наследство од 1536 г. налагал децата на Џејн да бидат следните по ред за наследството на престолот, со што [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|лејди Елизабета]] биле прогласени за нелегитимни деца и биле ислкучени од нивното право на престолот. Кралот во секое време можел да одлучува за тоа кој би можел да биде легитимен наследник. Кралицата Џејн му родила син, тоа бил принцот Едвард, подоцна ќе стане [[Едвард VI]], но наредната [[1537]] Џејн починала во [[Гринничка палата|Гриничката палатата]] на 24 октомври од треска, оставајќи го Хенри заедно со целиот двор да жалат по неа. Кралот ја чувствувал Џејн како неговата вистинска кралица бидејќи му го родила толку посакуваниот машки наследник. == Законодавните реформи во кралството == [[Податотека:Henry VIII crown 763986.jpg|right|thumb|250px|Златна [[кралска монета]] на Хенри VIII, искована {{circa|1544}}–1547. Позадината ги насликува грбовите на Франција и Англија]] Во исто време кога Хенри VIII се венчал со Џејн Симор, го донел Велшкиот законик со кој легално го анексирал [[Велс]] кон [[Англија]] со што создал една обединета [[нација]]. Актот предвидувал официјална употреба на англискиот јазик во сите државни институции , што претставувало мал проблем за мнозинството велшко население кое општело на својот мајчин јазик. Хенри во 1537 барал од надбискупот Кентерберси да му ја предаде палтата Отфорд, која во тоа време била на располагање на англиканската црква. Подоцна во 1540 г. Хенри ги санкционирал уништувањата на римокатоличките светилишта и на моштите на нивните светци. До крајот на 1542 г. сите манастири во кралството биле распуштени, а нивниот имот му припаднал на кралот. Како награда за својата улога, на [[Томас Кромвел]] му била доделна титулата ерл на Есекс. Ниското свештенство ги загубило своите претставнички места во [[Горниот Дом]], со што сега само надбискупот со бискупите го сочинувале претставничкото тело. == Љубовниците == Денес историчарите се сигурни за само две од неговите љубовници, а тоа се Елизабет Блунт и Мери Болејн (сестрата на Ана). Елизабет Блунт му го родила вонбрачниот син Хенри Фитцрој, кој никогаш не стапнал на престолот. Во 1533 г. се оженил со Мери Хавард од Норфолк Хавардс, но по само три години починал не оставајќи наследник, токму во моментот кога неговиот татко кралот Хенри се обидувал да протурка закон во парламентот со што би му се признало правото на англискиот престол. == Иновативниот двор == Хенри VIII бил особено ренесансен човек и неговиот двор бил центар на научни и уметнички иновации. Откривањето на континентот [[Америка]] или т.н. Нов Свет, му дало нови идеи на Хенри. Во тоа време го вработил на својот двор добро познатиот Вилијам Сомерс, кој бил дворска луда и единствениот кој и во најтешките моменти знаел да го развесели кралот. За Хенри се знае дека бил еден од првите европски владетели кој го интересирала вистинската географија на светот. Во 1507 г. дошло до револуционарно откритите во картографијата од страна на [[Мартин Валдсемулер]] (Universalis Cosmographia) и [[Матиас Рингман]], кои на своите карти правеле разлика од другите светски карти на тоа врем, така што Америка ја претставиле како посебен континент одвоен од [[Европа]] со [[Антланскиот океан]]. Промената создала атмосфера на истражувања во уметноста и науката, што Хенри сесрдно ги прифатил. == Подоцнежните години == [[Податотека:Porträt der Anna von Cleve - Hans Holbein d. J.(Louvre).jpg|right|thumbnail|На Хенри му била покажана сликава од [[Ана Клевска]]]] Хенри посакал повторно да се ожени, во надеж дека ќе добие повеќе машки наследници, со што би го осигурал престолот за неговата династија. [[Томас Кромвел]] сега веќе првиот ерл од Есекс, ја предложил [[Ана Клевска|Ана]], сестрата на протестанскиот војвода од Клеве, кој бил сметан како важен сојузник во случај на католички напад на Англија. [[Ханс Холбајн Помладиот]] бил испратен во Германија во Клеве, да нацрта портрет на Ана, за кралот. Иако се шпекулирало дека портретот бил насликан во поубава нота, малку е веројатно дека бил непрецизен, а доказ за тоа е што сликарот и понатаму останал во дворска служба. Со убавиот портрет на [[Ана Клевска|Ана]], а и потикнат од пристојните комплинменти за ставата и убавината на Ана од страна на нејзините придружнички, Хенри решил да се ожени. Меѓутоа кога [[Ана од Клеве|Ана]] дошла во [[Англија]], Хенри се разочарал од неа и изјавил дека воопшто не му се допаѓа, а во приватност дури ја викал „Големата Мери“. Сепак немал друг избор и ја оженил на 6 јануари 1540 г. Хенри сакал да го прекине бракот, не само поради неговите лични чувства, туку и од политички причини. Војводата од Клеве влегол во змрсена кавга со светиот римски цар, додека пак Хенри немал никаква намера да се впушта во авантурата на страната на својот сојузник. Кралицата Ана била доволно интелигентна да не го одбива Хенри, па се согласила на прекинување на бракот. Посведочила дека нејзиниот брак никогаш не ни бил конзумиран. Хенри се задоволувал со тоа што едвај ја бакнувал во челотот секоја вечер пред спиење. Бракот бил прекинат врз основа на тоа што Ана претходно била верена за некој друг европски благородник. Ја добила титулата Кралева сестра и и бил даден замокот Хевер како одштета, кој претставувал поранешна резиденција на фамилијата на [[Ана Боленска]]. Во меѓувреме ерлот од Есекс паднал во немилот кај кралот поради неговата улога во овој катастрофален брак, со што бил притворен а подоцна и погубен. Положбата заменик во духовноста која специјално била создадена само за него, останала непополнета. На 28 јули 1540 г. на истиот ден кога лордот Есекс бил погубен, кралот се оженил со [[Катерина Хавард]], која била прва братучетка на [[Ана Боленска]]. Хенри бил просто воодушевен од својата нова кралица. Меѓутоа набргу по венчавката, кралицата се нашла во афера со еден од дворјаните, а тоа бил [[Томас Колпепер]]. Таа го вработила [[Францис Дерам]], кој претходно бил во афера со кралицата, пред таа да се омажи за Хенри, како нејзин секретар.[[Томас Кранмер]] кој бил во завада со моќната католичка фамилија Хавард, изнел докази пред кралот за постапките на кралицата. Иако кралот на почетокот одбил да верува во доказите, сепак му одобрил на Кранмер да изврши истрага, која на крај се завршила со потполно разоткривање на кралицата. На нејзиното испрашување кралицата го обвинила Дерам дека ја присилил да стапат во недолична врска. Но сè што кралицата требала да направи е да посведочи дека таа претходно била верена за Дерам со што нејзиниот брак со Хенри би бил прогласен за неважечки. Сепак како одговор на обвинувањата на кралицата, Дерам ја компромитирал нејзината врска со Томас Колпепер. Бракот на Катерина бил прекинат пред нејзиното погубување. Како што бил и случајот со [[Ана Боленска]], така и Катерина технички гледано не можела да биде обвинета за прељубништво, бидејќи бракот со кралот уште од почетокот бил неважечки. Но повторно овој податок бил игнориран и Катерина била погубена на 13 февруари 1542 г. Во моментот на нејзиното погубување, Катерина имала само осумнаесет години. Хенри во 1543 г. се оженил со својата шеста и последна сопруга, богатата вдовица [[Катерина Пар]]. Таа пак постојано се расправала со Хенри по религиозни прашања, Катерина била радикална во своите религиозни погледи (пуританка), додека пак кралот останал конзервативен. Нејзиното однесување замалку ќе ја чинело нејзиниот живот, но на крајот покажала послушост и попуштила. Таа му помогнала на Хенри да се помири со своите ќерќи [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|Елизабета]]. Актот на парламентот од 1544 г. повторно им го вратило нивното право на престолот веднаш после младиот принц Едвард, иако за нив сѐ уште се верувало дека биле нелегитимни. Актот му давал за право на Хенри да го менува законот за наследството на престолот, нему по воља. Ретроспективата за судбината на Хенриевите сопруги би бил: „разведена, погубена, почината, разведена, погубена и преживеана“. Алтернативна верзија би била: „Кралот Хенри VIII и шесте сопруги: една почината, една преживеала, две разведени и две погубени“.( или посочно, „Две погубени, една починала, две разведени и една преживеана“).Меѓутоа од правна гледна точка, би можело поинаку да се гледа на работата. Прво, Хенри никогаш не се развел од ниедна од неговите сопруги, поточно е тоа што бракот со нив веќе бил поништен. Второ четири брака, а не два завршиле со поништување (односно биле прогласени за нелегитимни). Браковите со [[Ана Боленска]] како и со [[Катерина Хавард]] биле прогласени за неважечки пред тие да бидат погубени, а иако пак бракот на [[Ана Клевска]] бил прогласен за неважечки сепак таа го надживеала Хенри, баш како и неговата последна сопруга, [[Катерина Пар]]. Суровоста како и тиранското однесување на Хенри сè повеќе станувало вообичаено, со текот на времето, а за тоа придонело и неговото лошо здравје. Неговата крволочна серија на политички погубувања се верува дека отпочнала со таа на Едмунд де ла Пол, [[војвода од Сафолк|војводата од Сафолк]] во 1513 и траела сè до Хенри ерлот на Суреи во 1547 г. Според некои проценки бројот на погубувањата за време на ова владеење бил околу 72.000. Хенри VIII ја отпочнал англиската реформација, кој претставувал процес на елиминација на приматот на папската црковна власт во Англија, кој пак бил заменет со кралската супрематија и со институцијата Англиканска црква која била надвор од влијанието на Римокатоличката црква и била ставена под врховна управа на англиските монарси. Англиската реформација претставувала повеќе политичко прашање, неголи теолошка расправа која се прикажувала како главен проблем. Раскинот на Англија со Рим настанал за време на владеењето на Хенри VIII, па затоа понекогаш реформацијата се нарекува уште и Хенриева реформација. Всушност Хенри не донел некои револуционерни теолошки идеи, туку тој само сакал да ја осамостои англиската црква. Во 1521 г. го бранел [[Мартин Лутер]] од нападите на папството за ерес, во книгата што тој ја напишал, а се вика „Одбраната на седумте мошти“. Единствено кон католичката црква Хенри се однесувал непријателски поради неговата желба да воспостави независна англиска црква. Постапките на Хенри имале широк одек во Европа, бидејќи неговата црква со своите постапки и влијанија била за пример во другите земји кои сакале да воспостават своја црква, независна од Рим. == Бродот „Мериевата Роза“ == „Мериевата Роза“ бил еден од многуте воени бродови кои пловеле во времето на владеењето на Хенри, само што овој брод му бил најомилен на кралот. Името му било дадено во чест на сестрата на Хенри, Мери во комбинација со грбот на династијата [[Тјудори]]. Изградбата на бродот траело цела година, во бродоградилиштето на [[Портсмут]], [[Англија]]. Бродот претставувал еден од првите вистински наменети воени бродови кои пловеле под знамето на англиската морнарица. Се претпоставува дека бродот бил потопен за време на борбите со француската морнарица кај Солент на 19 јули 1545 г. == Смртта и наследството на престолот == [[Податотека:The Old Palace of Whitehall by Hendrik Danckerts.jpg|thumb|300px|Кралот Хенри VIII починал во палатата во Витехал во 1547]] Во својот подоцнежен живот Хенри значително се здебелил, со што неговиот стомак мерел дури 137&nbsp;cm и можно е дека боледувал од гнојна рана на ногата. Добро познатата теорија дека боледувал од сифилис се појавила 100 години после неговата смртт, додека пак со најновите истражувања и знаења за болеста, се претпоставува дека не само тој, туку дека и неговите деца, [[ЕдвардVI]], [[Мери I]] и [[Елизабета I]], сите боледувале од истата болест. Второстепена најнова теројија излага дека сиптомите на Хенри како и неговата постара сестра [[Маргарита Тјудор]] сугерираат дека боледувале од дијабетис од втор тип. Хенриевата зголемена маса датира од времето на неговата повреда за време на [[витешки турнир]] во 1536 г. Тогаш заработил мала рана која не само што му ја намалила физичката активност, туку со тек на време се загноила, за да на крај индиректно влијае на неговата смрт, која се случила на 28 јануари 1547 г. но палатата во Витехал. Починал на датумот на кој би се навршиле 90 години животот на неговиот татко. Хенри бил погребан во капелата [[Св. Ѓорѓија (Виндзор)|Св. Ѓорѓија]] во [[Виндзорски замок|Виндзорскиот замок]], веднаш до неговата трета сопруга, [[Џејн Симор]]. Нешто повеќе од една деценија трите негови деца седела на престолот, но без свои потомци. Според актот за наследството на престолот, негвоиот единствен преживеан легитимен син Едвард, ја наследил круната со што станала кралот [[Едвард VI]]. Тој бил првиот протестански монарх кој владеел со [[Англија]]. Бидејќи тогаш Едвард имал само девет години, тој не можел во потполност да владее. Според тестаментот на Хенри VIII, бил составен совет на регенството, во кој биле назначени 16 великодостојници кои би владееле во името на Едвард сè до неговиот 18 роденден (неговото полнолетство). Советниците пак го избрале [[Едвард Симор, Прв Ерл од Хартфорд]], постариот брат на [[Џејн Симор]] за лорд заштитник на кралството. Во недостиг на наследници на престолот, круната со право би им припаднала на ќерќите на Хенри VIII, а прва би била Мери и нејзините потомци, потоа Елизабета и нејзините потомци, а доколку и ова не би било доволно тогаш правото на англискиот престол би им припаднал на потомците на помалата, покојната сестра на Хенри VIII, Мери Тјудор војвотката од Сафолк. Потомците на постарата сестра на Хенри, Маргарита Тјудор (шкотската кралска линија) според ова би биле исклучени од правото на круната. == Наследството на Хенри VIII == Било кој чин или постапка на Хенри не би можеле да ја засенат англиската реформација. Преку главно мотивирано од династички и лични проблеми и покрај тоа што во суштина никогаш не се оддалечил од сржта на христијанската вера, Хенри се потрудил еден од неговите најголеми чинови за време на неговото владеење да воедно биде и најконтроверзниот и најодлучниот чин на било кој англиски монарх. Неговиот раскин со Рим во 1533/4 г. бил чин кој повлекол огромни последици и многу влијаел на понатамошниот тек на англиската историја и кој продолжил и по [[Тјудорски период|тјудорскиот период]] во државата. Со тоа што направил да биде можна трансформацијата на [[Англија]] во засебно и одвоено протестанско општество, туку овозможил и понатамошни трансформации во сферата на економијата и политиката од црквата кон благородништвото и тоа главно преку укинувањето на манстирите и нивните права и богатства (краткорочен чин со долгорочни општествени последици). Одлуката на Хенри да го довери владеењето на неговиот син Едвард на превртливиот совет на чело со Едвард Симор (веројатно тактичка одлука на советот бидејќи се чинело за помалку веројатно дека тој би можел да се здобие со силна водачка позиција во државата), би можела да се протолкува како осигурување дека реформацијата ќе продолжи и за време на владеењето на младиот крал. Вакви слични иронии се препознаваат и во другите аспекти од неговото наследство. Тој бил патрон на хуманистичките учења, но сепак тој самиот бил главниот одговорен за смрта на десетина хуманисти. Опседнат со тоа да ја осигура својата династија, тој оставил само еден легитимен наследник (кој починал пред својот шеснаесетти роденден) и две ќерќи кои биле посветени на нивните спротивставени меѓу нив религии. Моќта на државата се зголемила, (барем после смрта на Хенри) а сепак се појавиле одредени барања за поголемо учество на средната класа во државните афери. Хенри со големи маки се трудел да ја претстави Англија како важен фактор на европската политичка сцена, но во тој процес целосно ја оптоварил финансиски државата, процес кој продолжил и бил главен проблем во текот на [[Тјудорови|тјудоровиот период]] во [[Англија]]. Заедно со [[Алфред Велики]] и [[Чарлс II]], Хенри VIII се смета за еден од основачите на [[Кралската морнарица]]. Постојат неколку добри причини за тоа, врпочем за време на неговото владеење се случиле неколку поморски битки и што е уште поважно големи кралски инвестиции во бродоградителството (вклучувајќи и неколку спектакуларни бродови од типот на. „Мериевата Роза“), потоа во бродогратилиштвата (како на пр. во [[Портсмут]]) и во поморските иновации (употребата на топови на бродовите иако стрелците и понатаму се користеле по средновековниот стил на војување). Меѓутоа овие напори се недоволни во смисла на организирање на „морнарица“ во вистинска смисла на зборот со централизирана структура, со чинови итн. туку неговата морнарица била склоп на повеќе бродови (од кои само неколку биле спектакуларни). [[Елизабета I]] ја одбила шпанската армада со помош на собрани приватни бродови (кои ги имало околу 130 воени и трансформирани трговски), со што дури во седумнаесеттиот век ќе дојде до создавањето на кралската морнарица во вистинска смисла на зборот, како последица на големото Англо-холандско поморско соперништво. Раскинот на Хенри со Рим, акумулирало голема закана од француска или шпанска инвазија. За да ја одбрани државата од тоа, Хенри дал да се прошири постоечката крајбрежна заштита со додатни утврдувања (еден од тие замоци е и тој од Довер, Моат Булварк и Арчклиф утвда каде Хенри лично бил на посета за да би ја надгледувал изградбата). Изградил додатен синџир на замоци (всушност големи бастиони со артилериски екипаж) долж јужното крајбрежје на [[Англија]] од Кромвел па сè до Источна Англија, а за сето тоа било воглавном користен материјалот запленет од укинатите манастири. Повеќето од замоците биле замислени лично од кралот Хенри VIII. Единственото парче облека кое му припаѓало на кралот, а кое е зачувамо до денес е неговата свечена капа за крунисувањето, која му била доделена како награда на градоначалникот на Вотерфорд, заедно со мечот во 1536 г. Моментално парчињата се наоѓаат во музејот Вотерфорд. == Предците == {| class="wikitable" |+'''Предците на Хенри VIII до третата генерација''' |- |- | rowspan="8" align="center"| '''Хенри VIII''' | rowspan="4" align="center"| '''Татко:'''<br />[[Хенри VII]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од таткова страна:'''<br />[[Едмунд Тјудор, првиот ерл од Ричмонд]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Овен Тјудор]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Катерин Валоа]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од таткова страна:'''<br />[[Лејди Маргарита Бјуфорт]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Џон Бјуфорт, првиот војвода од Сомерсет]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Маргарита Бјучамп од Блетсо]] |- | rowspan="4" align="center"| '''Мајка:'''<br />[[Елизабета Јоршка]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од мајчина страна:'''<br />[[Едвард IV]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Плантагенет, третиот војвода од Јорк]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Сесили Невил]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од мајчина страна:'''<br />[[Елизабета Вудвајл]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Вудвајл, првиот ерл Риверс]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Жакуета од Луксембург]] |} == Литература == * Bowle, John. ''Henry VIII: A Study of Power in Action'' Little, Brown, 1964. * John Lloyd and John Mitchinson "The Book of General Ignorance". faber and faber,2006 * Bryant, M. ''Private Lives''. Cassell, 2001. * [http://tudorhistory.org/wives/ Eakins, L. E. (2004). "The Six Wives of Henry VIII".] * Farrow, John V. ''The Story of Thomas More''. Collins, 1956. * "Henry VIII". (1911). ''Encyclopædia Britannica,'' 11th ed. London: Cambridge University Press. * Kranes, Marsha et al. ''Know It All''. New York: Tess Press, 1998. * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm Jokinen, A. (2004). "Henry VIII (1491–1547)".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} * Moorhouse, Geoffrey. ''Great Harry's Navy: How Henry VIII Gave England Seapower'' * [http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ Public Broadcasting Service. (2003). "The Six Wives of Henry VIII".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110414002223/http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ |date=2011-04-14 }} * Nostro, Rit "at only 17 years old. He assumed the throne of England and married his brother’s widow, Katherine of Aragon" [http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070816013622/http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm |date=2007-08-16 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/07222a.htm Thurston, H. (1910). "Henry VIII". ''The Catholic Encyclopedia''. (Vol. VII). New York: Robert Appleton Company.] * [http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm Vallieres, S. (1999). "Tudor Succession Problems"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110514152510/http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm |date=2011-05-14 }} * Wagner, John A. (2003). "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." (Greenwood). ISBN 1-57356-540-7. * Weir, Alison. ''The Six Wives of Henry VIII''. Bodley Head, 1991. * [http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 Ask Ireland: Waterford Museum of Treasures Collection: Cap of Maintenance] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080214103619/http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 |date=2008-02-14 }} * C. D. C. Armstrong, ‘Gardiner, Stephen (c.1495x8–1555)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, Sept 2004 * Henry VIII, "Assertio septem sacramentorum aduersus Martin. Luther" (1521)[http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml Treasure 9] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070520054923/http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml |date=2007-05-20 }} National Library of Vatican City displayed via [[The European Library]] == Романи == * [[John Sherren Brewer|J S Brewer]]; Robert Henry Brodie; [[James Gairdner]]. ''Letters and papers, foreign and domestic, of the reign of Henry VIII'', preserved in the [[Public Record Office]], the [[British Museum]], and elsewhere. 1965 2d ed. ([http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php TannerRitchie Publishing] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070617073806/http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php |date=2007-06-17 }}) * Childs, Jessie. ''Henry VIII's Last Victim: The Life and Times of Henry Howard, Earl of Surrey''. London: Jonathan Cape, 2006 (hardback, ISBN 0-224-06325-1). ** [http://books.guardian.co.uk/reviews/history/0,,1927631,00.html?gusrc=rss&feed=10 Reviewed] by C.J. Sansom in [http://www.guardian.co.uk/ ''The Guardian''], 21 октомври 2006. * [[Martin Luther|Luther Martin]]. ''Luther's Correspondence and Other Contemporary Letters,'' 2 vols., tr.and ed. by Preserved Smith, Charles Michael Jacobs, The Lutheran Publication Society, Philadelphia, Pa. 1913, 1918. [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=m4r3cwHjnvUC&pg=PA1&lpg=PA1&dq=%22Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 1 (1507–1521)] and [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=oEy_3aDT61sC&printsec=titlepage&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 2 (1521–1530)] from [[Google Books]]. Reprint of Vol.1, Wipf & Stock Publishers (March 2006). ISBN 1-59752-601-0 * Wagner, John A. "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." Greenwood, 2003. * Weir, Alison. ''Henry VIII: The King and His Court''. Ballantine Books, 2001. * Williams, Neville. ''Henry VIII and His Court''. Macmillan, 1971. == Надворешни врски == * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII Chronology World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm '''Luminarium: King Henry VIII'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} Life, works, essays, study resources * [http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii Henry VIII Podcast Show] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090526231858/http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii |date=2009-05-26 }} * [http://www.historylearningsite.co.uk/henry8.htm Henry VIII and his wives] * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.tudor-portraits.com Buehler, Edward. (2004). "Tudor and Elizabethan Portraits".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070220134805/http://www.tudor-portraits.com/ |date=2007-02-20 }} * [http://www.tudorplace.com.ar/aboutHenryVIII.htm Castelli, Jorge H. (2004). "Henry VIII".] * [http://www.archsoc.com/games/Henry.html Stevens, Garry. (2003). "Henry VIII: Intrigue in the Tudor Court".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927222651/http://www.archsoc.com/games/Henry.html |date=2007-09-27 }} * [https://web.archive.org/web/20010424140614/http://members.ozemail.com.au/~tperrott/sirjohn.htm Perrott, Terry. (2004). "Sir John Perrott".] * [http://www.englishmonarchs.co.uk/tudor_4.htm Illustrated history of Henry VIII.] * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=473 Henry VIII at Find A Grave] * [[Martin Luther]] [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=333 to Henry VIII, 1 септември 1525] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=374 Henry VIII to Martin Luther. August, 1526] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=160 Henry VIII to Frederic, John, and George, Dukes of Saxony. January. 20, 1523] re: Luther. * {{IckingArchive|idx=Henry_VIII|name=Henry VIII of England}} {{s-start}} {{s-hou|[[Тјудори]]|28 јуни|1491|28 јануари|1547|}} {{s-reg|}} {{s-bef|rows=2|before=[[Хенри VII]]}} {{s-ttl|title=[[Листа на Англиските монарси|Крал на Англија]]|years=[[22 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска|Лорд на Ирска]]|years=[[1509]] – [[1541]]}} {{s-non|reason=Прогласен за крал<br />од страна на [[Ирскиот парламент]]}} |- {{s-vac|last=[[Едвард Бус]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска]]|years=[[1541]] – [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-reg|en}} |- {{s-ttl|title=[[Војвода од Јорк]]|years=[[1494]] – [[1509]]}} {{s-non|reason=Кралска крв}} |- {{s-bef|before=[[Артур (принц од Велс)|Артур]]}} {{s-ttl|title=[[Принц од Велс]]|years=1502–1509}} {{s-vac|next=[[Едвард VI]]}} {{s-bef|before=[[Вилијам Скот (англиски политичар)|Сер Вилијам Скот]]}} {{s-ttl|title=[[Лорд чувар на Петте Пристаништа]]|years=[[1493]] – [[1509]]}} {{s-aft|after=[[Едвард Појнинг|Сер Едвард Појнинг]]}} {{s-end}} {{Англиски монарси}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хенри 08}} [[Категорија:Европски монарси од 16 век]] [[Категорија:Принцови од Велс]] [[Категорија:Војводи од Јорк|301]] [[Категорија:Војводи од Корнвол|009]] [[Категорија:Ерлови Маршали]] [[Категорија:Англиски монарси]] [[Категорија:Тјудори]] [[Категорија:Витези на Подвеската]] [[Категорија:Витези на Златното Руно]] [[Категорија:Луѓе од Гринич]] [[Категорија:Протестантски монарси]] [[Категорија:Витези на Бањата]] [[Категорија:Погребани во капелата „Св. Ѓорѓи“ (Виндзорски замок)]] [[Категорија:Основачи на религии]] d4sap60wkw1nllwm2qn8ckreqzj4zci 5583655 5583654 2026-06-28T11:36:52Z Buli 2648 5583655 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Хенри VIII | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = ''[[Portrait of Henry VIII]]'' {{Circa|1540–1547}} | alt = Full-length portrait painting of King Henry VIII | succession = [[King of England]]<br/>[[Lord of Ireland|Lord]]/[[King of Ireland]] | more_text = ([[Style of the English sovereigns|more...]]) | reign = {{Nowrap|22 April 1509{{Efn|Henry's [[Regnal years of English and British monarchs|regnal years]] are dated from 22 April.<ref>{{cite book |year=1962 |chapter=Chapter Five: Table of regnal year of English Sovereigns |title=Sweet & Maxwell's Guide to Law Reports and Statutes |edition=Fourth |location=London |publisher=Sweet & Maxwell's Guide |url=https://guides.library.harvard.edu/ld.php?content_id=12548485 |page=27}}</ref><ref>{{cite book |editor1-first=C. R. |editor1-last=Cheney |editor1-link=C. R. Cheney |editor2-first=Michael |editor2-last=Jones |editor2-link=Michael Jones (historian) |title=A Handbook of Dates for Students of British History |series=[[Royal Historical Society]] Guides and Handbooks |volume=4 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |edition=Revised |year=2000 |pages=37–38 |isbn=978-0-521-77095-8 }}</ref>}}&nbsp;– 28 јануари 1547}} | coronation = 24 јуни 1509 | cor_type = [[Coronation of Henry VIII and Catherine|Coronation]] | predecessor = [[Henry VII of England|Henry VII]] | successor = [[Edward VI]] | birth_date = 28 јуни 1491 | birth_place = [[Palace of Placentia]], Greenwich, England | death_date = 28 јануари 1547 (aged 55) | death_place = [[Palace of Whitehall]], Westminster, England | burial_date = 16 февруари 1547 | burial_place = [[St George's Chapel, Windsor Castle]], Berkshire | issue = {{Indented plainlist| * [[Henry, Duke of Cornwall]] * [[Mary I| Mary I of England]] * [[Elizabeth I| Elizabeth I of England]] * [[Edward VI| Edward VI of England]] * [[Henry FitzRoy, Duke of Richmond and Somerset]] ({{Abbr|ill.|illegitimate}}) }} | issue_link = #Wives, mistresses, and children | issue_pipe = more... | house = [[House of Tudor|Tudor]] | father = [[Henry VII of England]] | mother = [[Elizabeth of York]] | religion = {{Plainlist| * [[Catholic]] (1491–1534) * [[Church of England]] (1534–1547) }} | spouses = {{Plainlist| * {{Marriage|[[Catherine of Aragon]]|11 June 1509|23 May 1533|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=Catherine|Annulment reversed during the reign of [[Mary I]] in 1553.<ref>{{Cite book |last=Edwards |first=John |title=Mary I: England's Catholic Queen |publisher=Yale University Press | location=New Haven and London |year=2011 |page=137}}</ref>{{sfn|Porter|2007|p=268}}}} * {{Marriage|[[Anne Boleyn]]|14 November 1532|17 May 1536|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=n1|Henry and Anne married in secret on 14 November 1532, which was followed by second wedding on 25 January 1533.}} * {{Marriage|[[Jane Seymour]]|30 May 1536|24 October 1537|end=d}} * {{Marriage|[[Anne of Cleves]]|6 January 1540|9 July 1540|end={{Abbr|ann.|annulled}}}} * {{Marriage|[[Catherine Howard]]|28 July 1540|13 February 1542|end=d}} * {{Marriage|[[Catherine Parr]]|12 July 1543}} }} | signature = HenryVIIISig.svg }} {{Infobox British Royalty|majesty | name = Хенри VIII | title = Крал на Англија; Лорд на Ирска | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = Портрет од [[Ханс Холбајн Помладиот]] | reign = [[21 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]] | coronation = [[24 јуни]] [[1509]] | predecessor = [[Хенри VII]] | successor = [[Едвард VI]] | spouse = [[Катерина Арагонска]]<br />омж. 1509, пон. 1533<br /> [[Ана Боленска]]<br />омж. 1533, пон. 1536<br /> [[Џејн Симор]]<br />омж. 1536, † 1537<br /> [[Ана Клевска]]<br />омж. 1540, пон. 1540<br /> [[Катерина Хавард]]<br />омж. 1540, † 1542<br /> [[Катерина Пар]]<br />омж. 1543<br /> | issue = [[Мери I]]<br />[[Хенри Фицрој]]<br />[[Елизабета I]]<br />[[Едвард VI]] | titles = ''НВ'' Кралот<br />Прицот од Велс<br />Војвода од Јорк<br />Принц Хенри | royal house = [[Тјудори]] | father = [[Хенри VII]] | mother = [[Елизабета Јоршка]] | date of birth = {{роден на|28|јуни|1491}} | place of birth = {{роден во|Плацентија|Гринич}} | date of death = {{починал на|28|јануари|1547}} | place of death = {{починал во|Вајтхолска палата|Лондон}} | place of burial = Капела [[Св. Ѓорѓија (Видзор)|Св. Ѓорѓија]], [[Виндзорски замок]] |}} '''Хенри VIII''' ([[англ.|англиски]]: ''Henry VIII''; {{роден на|28|јуни|1491}} — {{починал на|28|јануари|1547}}) — [[крал на Англија]] и [[лорд на Ирска]], подоцна и крал на [[Ирска]] од [[22]] [[април]] [[1509]] па сè до неговата смрт. Бил вториот монарх од династијата [[Тјудори]], наследувајќи го својот татко [[Хенри VII]]. Познат по тоа што се женел шест пати. Тој ја имал можеби најголемата моќ на било кој англиски монарх и го донел актот за распуштање на манастирите и ја создал заедницата помеѓу [[Англија]] и [[Велс]]. Хенри VIII бил трето дете на [[Хенри VII]] и на [[Елизабета Јоршка]]. Неговиот постар брат [[Артур, Принц од Велс|Артур, принцот од Велс]], починал во [[1502]], со што Хенри станал престолонаследник. Хенри VIII е познат и по своите законодавни дела во државата, вклучувајќи ги и актите според кои [[Англиканската црква]] се одделува од Римската, а кралот ја добива титулата [[Врховен управник на Англиканската Црква]]. Хенри VIII е познат по тоа што бил страстен и добар [[комар|коцкар]]. Во својата младост обожавал да спортува, а најомилени спортови му биле [[тенис]], [[лов]] како и витешките двобои. Тој исто така бил успешен [[поет]], [[музичар]] и [[писател]]; едно од неговите најпознати дела е „Разонода со добро друштво“ (''Pastime with good company''). Хенри VIII бил вклучен во изградбата и уредувањето на неколку познати објекти меѓу кои се Вестминсертската капела во Лондон, Кралевата универзитетска капела во Камбриџ и палатата Нонсач. Многу од објектите кои Хенри ги обновил и изградил подоцна биле конфскувани од кардиналот [[Томас Вулзи]] како на пр. Христовата црква од Оксфорд, [[Хемптонски Двор|Хемптонскиот Двор]], [[Вајтхолска палата]] како и Колеџот на Тројството од Кембриџ. == Ран живот и прв брак == [[Податотека:HenryVIII 1509.jpg|thumb|160px|left|Осумнаесет годишниот Хенри VIII на неговото крунисување 1509.]] Роден во [[палатат Плацентиа]] во [[Гринич]], како трето дете на [[Хенри VII]] и неговата сопруга кралицата [[Елизабета Јоршка]]. Само три од Хенриевите шест браќа и сестри го преживеале детството, [[Артур принцот од Велс|Артур (принцот од Велс)]], Маргарита и Мери. [[1493]]г. Хенри бил поставен за управник на замокот Довер, како и лорд чувар на Лондонските порти. Следната [[1494]]г. му била доделена титулата војвода на Јорк. Потоа му биле доделени и титулите лорд маршал како и [[лорд на Ирска]]. На Хенри му биле доделени најдобрите учители во Англија, со што Хенри благодарејќи им на нив знаел течно да општи на латински, француски и шпански. На почетокот се верувало дека Хенри ќе ја продолжи својата кариера во црквата на некоја висока позиција, додека постариот син Артур бил припреман за владетелската улога. Сепак во [[1502]]г. Артур ненајдено умрел, а на Хенри му припаднале сите должности од покојниот му брат, со што станал [[принц на Велс]], односно престолонаследник. Таткото на Хенри сакал да го обнови сојузот со [[Шпанија]], па така планирал Хенри да го замени местото на Артур во бракот со [[Катерина Арагонска]], најмладото преживеано дете на кралот [[Фердинанд II од Кастиља]] и кралицата [[Изабела I од Арагон]]. Со намера да се оствари бракот, било потребно одобрение од папата. Меѓутоа Катерина се заколнала дека нејзиниот прв брак никогаш не ни бил конзумиран (немала сексуални односи со Артур), па според тоа одобрението од папата не било неопходно по тоа прашање. Сепак двете страни се договориле дека папското одобрение би било потребно за да се отстранат секакви сомнежи за легалноста на бракот. Папата го одобрил бракот во форма на папска була, со што четиринаесет месеци по смртта на нејзиниот млад сопруг, Катерина била верена за неговиот помлад брат, кој сега бил престолонаследник на англиската круна. Меѓутоа до [[1505]]г. кралот го загубил интерестот за сојуз со [[Шпанија]], па Хенри подоцна ќе тврди дека свршувачката со Катерина било без негово одобрение. Понатамошното политичко маневрирање со свршувачката продолжило сè до смртта на кралот во [[1509]]г. На седумнаесет годишна возраст Хенри VIII се оженил со вдовицата на својот брат, Катерина на [[11]] [[јуни]] [[1509]], а на [[24]] [[јуни]] [[1509]] двајцата биле крунисани во [[Вестминстерската капелата]]. == Црковниот пресврт и бракот со Ана Боленска == До 1525 г. трпението на кралот кон Катерина во врска со (според него), неможноста на кралицата да роди машки наследник било на граница. Меѓутоа кралот добил поттик кога ја забележал убавата дворска дама која била во служба на кралицата, [[Ана Боленска]]. Кралот му наредил на кардиналот Вулзи да преговара со Рим за да му дадат одобрение за поништување на неговиот брак со Катерина, врз основа на сомневање дека нејзиниот брак со Артур навистина бил конзумиран. Кралевиот секретар Вилијам Најт, отишол во Рим да лобира за поништување на бракот кај папата [[Папа Климент VII|Климент VII]], меѓутоа папата не се осмелувал да ги задоволи барањата на англискиот крал, поради силното влијание на роднина на Катерина, императорот [[Карло V]], кој веќе го имал опљачкано градот Рим, а папата бил затворен во [[Ватикан]]. Сите обиди на кардиналот Вулзи биле неплодни, згора непријателствата на Катерина, придонеле за неговиот пад, кога во 1529 г. Хенри го разрешил кардиналот од неговата должност лорд канцелар и на негово место го поставил сер [[Томас Мор]], за кој се сметало дека има уште помалку шанси за остварување на кралевата цел, делумно и поради неговата лојалност кон Рим. Во исто време Хенри открил и унапредил двајца млади свештеници со различни карактери, а тоа биле [[Томас Кромвел]] и [[Томас Кранмер]]. Кранмер бил тој што прв му предложил на кралот дека треба да се консултира со теолошките факултети на континенталните универзитети, во врска со валидноста на неговиот брак. Проектот во кој се вклучувало подмитувања на видни лица ги дал очекуваните резултати и бил презентиран со позитивни мислења пред англискиот парламент во 1530 г. Кранмеровата поддршка на кралот, била наградена со неговото поставување на амбасадорската позиција на дворот на [[Светата Германска Римското Царство]], а подоцна бил назначен како надбискуп на Кентербери на местото на [[Вилијам Вворем]]. Кромвел во меѓувреме бил поставен за главен советник на кралот, кој одел до таму што му предлагал на кралот да размисли за укинување на папската врховност во [[Англија]] и да самиот тој да се постави на позицијата Врховен управник на црквата во Англија. Двајцата Кромвел и Кранмер биле поддржувани од Ана Боленска, која делела симпатија со протестанската доктрина која се ширела во [[Европа]]. Додека сите обиди на папата [[Климент VII]] пропаднале во неговата намера да го одврати кралот на Англија, Хенри ја искористил шанслата и тајно се оженил со [[Ана Боленска]] во [[јануари]] [[1533]]г. додека бргу потоа со помош на неговите симпатизери во парламентот успеал да го протне статутот со кој се забранувало понатамошното мешање на папата во внатрешната ситуација на [[Англија]]. Надбискупот Кранмер веднаш го признал бракот на Хенри со Ана Боленска за важечки, а тој со Катерина за неважечки. Ана била крунисана за кралица на [[Англија]] на 1 јуни, а три месеци подоцна родила женско дете, Елизабета, која подоцна ќе стане [[Елизабета I]]. Папата реагирал така што го ескомуницирал Хенри VIII во јули 1533 г. (историчарите не можат да го утврдат точниот датум на ескомуникацијата на кралот, според [[Винстон Черчил]] и неговата History of the English speaking people, тврди дека булата всушност била бланко документ кој бил официјално одобрен и пополнет подоцна во 1535 г. Други мислења образложуваат дека Хенри не бил официјално ескомунициран сè до 1538 г. од страна на папата [[Павле III]], братот на кардиналот Френклин де ла Томас). По ова следело религиски пресврт. Под покровителството на Кромвел, парламентот донел неколку статути пролетта 1354 г. според кои се ограничувала улогата на Рим во работата на англиканската црква. Статутот за совладување на барањата ги забранувал црковните барања да бидат проследени и разгледувани од папата. Ја спречувало црквата да прави и спроведува какви било одлуки без согласност на кралот. Актот за црковни должности од 1534 г. налагало свештенството да бира бискупи кои би биле предлагани од соверенот. Актот за супрематија од 1534 г. го прогласил кралот за „единствен управник на Земјата на англиканската црква“, додека пак актот за предавство од истата година, налагал обвинение за велеиздаја со смртна [[казна]] за непризнавањето на кралот за неговото право кон црквата. На папата му биле ускратени сите приходи и даноци од англиската црква. Домашната опозицијата кон Хенриевата црковна политика била бргу осуетена. Значителен број на прогонетите монаси биле мачени и погубени. Највидните опозиционери биле [[Џон Фишер]], бискупот на Рочестер и [[Томас Мор]] бившиот лорд канцелар, кои одбиле да положат заклетва за лојалност, со што биле обвинети за велеиздаја и како што налагал законот биле погубени во Тајбурн во 1535 г. [[Томас Кромвел]] поради кого била основана позицијата заменика на кралот во црквата (заменик во духовноста), бил овластен да врши обиколка на манастирите со цел да се увери дека инструкциите на кралот се следат и почитуваат. Но неговата вистинска улога била да ги запленува богатствата на манастирите. Неговите комисери за потчинување меѓу кои биле Лавтон, Полард и Мојле се покажале како крволочни убијци, а вистински пример за ѕверствата на потчинувањето било убиството на опатот Ричард Вајтинг. Овие опресии со време поттикнале на поголем отор помеѓу англискиот народ, за да на крај прераснат во големи бунтови како тој од ноември истата година во северна Англија. Аџиството за милост како што било наречен бунтот, бил задушен така што Хенри се согласил на [[амнестија]] за сите учесници во востанието, притоа заблагодарувајќи се на тоа што му го привлекле вниманието за нивната мака и потоа прифатил да го прими водачот [[Роберт Аске]] на кралски банкет. На банкетот Хенри тактички го замолил Роберт да му напише што сè се променило со новите закони, за да би можел поуспешно да го реши проблемот. Роберт не сомневајќи се го направил тоа што се барало од него, несвесен дека фактички самиот си ја ставил омчата на врат, запишувајќи ги своите дела кои подоцна ќе бидат употребени како признание. Кралевиот збор бил непрокосновен и немало никаков сомнеж во него (бидејќи официјално се сметало дека кралот е одбран од Бога па спорд тоа тој му одговарал само на нему), па така Аске ги распуштил востаниците кои се разотишле по нивните домови. Меѓутоа Хенри на воставниците гледал како на државни предавници, па според тоа не се чувствувал должен да го почитува својот збор. Востаниците увиделе дека кралот немал намера да го почитува дадениот збор, па се побуниле повторно истата година, но нивната сила не била толку голема како што била на почетокот и набргу биле совладани и востанието било задушено. Водачите вклучувајќи го и Аске биле уапсени и погубени поради велеиздаја. Укинувањето на преостанатите поголеми [[манастири]] продолжило понатаму со актот на парламентот од април 1539 г. == Погубувањето на неговата втора жена Ана Боленска == Иако многу помогнала во радикалните црковни промени во државата, сепак односот со кралот бргу се влошил. После раѓањето на принцезата [[Елизабета I|Елизабета]], кралицата Ана имала најмалку два неуспешни бремености, кои завршиле или со предвремено раѓање или отфрлање на плодот, со што старите фрустрации на кралот кои ги имал проживеано со Катерина во врска со неможноста на добувањето на машки наследник, сега повторно се вратиле да го гонат. Решен да го добие машкиот наследник, а можеби и бил потикнат од [[Томас Кромвел]], дал да се обвини Ана за употреба на вештерство, како би го намамила кралот да се ожени со неа, потоа за љубовни афери со петорица мажи, вклучувајќи го и обвинението за инцест со нејзиниот брат Џорџ Болејн висконтот на Рошфорд, за повреда на кралот како и за завера за убиство на кралот, со што ова последното и го донело статусот на велеиздајник. Обвиненијата најверојатно се измислени. Судот кој судел за случајот бил воден од вујкото на Ана, [[Томас Хавард, Трет Војвода од Норфолк|Томас Хавард, третиот војвода од Норфолк]]. Во мај 1536 г. судот ја осудил Ана и нејзиниот брат за виновни и им доделиле казна одрубување на главата или горење на клада, како било по волјата на кралот. Ана и нејзиниот брат Џорџ биле погубени со отсекување на главата. На нејзината последна причест кралицата се заколнала пред свештеник дека била невина и тоа во присуство на сведоци (со оглед на големата религиозност на луѓето во XVI век, тоа би претставувал скоро сигурен доказ за невиноста на кралицата). == Раѓањето на принцот и смртта на неговата трета жена, кралицата Џејн == Само еден ден по погубувањето на Ана Боленска, Хенри се свршил со [[Џејн Симор]], а за [[10]] дена и се венчале. Џејн била една од придружничките на погубената кралица, дворска дама на која кралот фрлил око. Актот за наследство од 1536 г. налагал децата на Џејн да бидат следните по ред за наследството на престолот, со што [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|лејди Елизабета]] биле прогласени за нелегитимни деца и биле ислкучени од нивното право на престолот. Кралот во секое време можел да одлучува за тоа кој би можел да биде легитимен наследник. Кралицата Џејн му родила син, тоа бил принцот Едвард, подоцна ќе стане [[Едвард VI]], но наредната [[1537]] Џејн починала во [[Гринничка палата|Гриничката палатата]] на 24 октомври од треска, оставајќи го Хенри заедно со целиот двор да жалат по неа. Кралот ја чувствувал Џејн како неговата вистинска кралица бидејќи му го родила толку посакуваниот машки наследник. == Законодавните реформи во кралството == [[Податотека:Henry VIII crown 763986.jpg|right|thumb|250px|Златна [[кралска монета]] на Хенри VIII, искована {{circa|1544}}–1547. Позадината ги насликува грбовите на Франција и Англија]] Во исто време кога Хенри VIII се венчал со Џејн Симор, го донел Велшкиот законик со кој легално го анексирал [[Велс]] кон [[Англија]] со што создал една обединета [[нација]]. Актот предвидувал официјална употреба на англискиот јазик во сите државни институции , што претставувало мал проблем за мнозинството велшко население кое општело на својот мајчин јазик. Хенри во 1537 барал од надбискупот Кентерберси да му ја предаде палтата Отфорд, која во тоа време била на располагање на англиканската црква. Подоцна во 1540 г. Хенри ги санкционирал уништувањата на римокатоличките светилишта и на моштите на нивните светци. До крајот на 1542 г. сите манастири во кралството биле распуштени, а нивниот имот му припаднал на кралот. Како награда за својата улога, на [[Томас Кромвел]] му била доделна титулата ерл на Есекс. Ниското свештенство ги загубило своите претставнички места во [[Горниот Дом]], со што сега само надбискупот со бискупите го сочинувале претставничкото тело. == Љубовниците == Денес историчарите се сигурни за само две од неговите љубовници, а тоа се Елизабет Блунт и Мери Болејн (сестрата на Ана). Елизабет Блунт му го родила вонбрачниот син Хенри Фитцрој, кој никогаш не стапнал на престолот. Во 1533 г. се оженил со Мери Хавард од Норфолк Хавардс, но по само три години починал не оставајќи наследник, токму во моментот кога неговиот татко кралот Хенри се обидувал да протурка закон во парламентот со што би му се признало правото на англискиот престол. == Иновативниот двор == Хенри VIII бил особено ренесансен човек и неговиот двор бил центар на научни и уметнички иновации. Откривањето на континентот [[Америка]] или т.н. Нов Свет, му дало нови идеи на Хенри. Во тоа време го вработил на својот двор добро познатиот Вилијам Сомерс, кој бил дворска луда и единствениот кој и во најтешките моменти знаел да го развесели кралот. За Хенри се знае дека бил еден од првите европски владетели кој го интересирала вистинската географија на светот. Во 1507 г. дошло до револуционарно откритите во картографијата од страна на [[Мартин Валдсемулер]] (Universalis Cosmographia) и [[Матиас Рингман]], кои на своите карти правеле разлика од другите светски карти на тоа врем, така што Америка ја претставиле како посебен континент одвоен од [[Европа]] со [[Антланскиот океан]]. Промената создала атмосфера на истражувања во уметноста и науката, што Хенри сесрдно ги прифатил. == Подоцнежните години == [[Податотека:Porträt der Anna von Cleve - Hans Holbein d. J.(Louvre).jpg|right|thumbnail|На Хенри му била покажана сликава од [[Ана Клевска]]]] Хенри посакал повторно да се ожени, во надеж дека ќе добие повеќе машки наследници, со што би го осигурал престолот за неговата династија. [[Томас Кромвел]] сега веќе првиот ерл од Есекс, ја предложил [[Ана Клевска|Ана]], сестрата на протестанскиот војвода од Клеве, кој бил сметан како важен сојузник во случај на католички напад на Англија. [[Ханс Холбајн Помладиот]] бил испратен во Германија во Клеве, да нацрта портрет на Ана, за кралот. Иако се шпекулирало дека портретот бил насликан во поубава нота, малку е веројатно дека бил непрецизен, а доказ за тоа е што сликарот и понатаму останал во дворска служба. Со убавиот портрет на [[Ана Клевска|Ана]], а и потикнат од пристојните комплинменти за ставата и убавината на Ана од страна на нејзините придружнички, Хенри решил да се ожени. Меѓутоа кога [[Ана од Клеве|Ана]] дошла во [[Англија]], Хенри се разочарал од неа и изјавил дека воопшто не му се допаѓа, а во приватност дури ја викал „Големата Мери“. Сепак немал друг избор и ја оженил на 6 јануари 1540 г. Хенри сакал да го прекине бракот, не само поради неговите лични чувства, туку и од политички причини. Војводата од Клеве влегол во змрсена кавга со светиот римски цар, додека пак Хенри немал никаква намера да се впушта во авантурата на страната на својот сојузник. Кралицата Ана била доволно интелигентна да не го одбива Хенри, па се согласила на прекинување на бракот. Посведочила дека нејзиниот брак никогаш не ни бил конзумиран. Хенри се задоволувал со тоа што едвај ја бакнувал во челотот секоја вечер пред спиење. Бракот бил прекинат врз основа на тоа што Ана претходно била верена за некој друг европски благородник. Ја добила титулата Кралева сестра и и бил даден замокот Хевер како одштета, кој претставувал поранешна резиденција на фамилијата на [[Ана Боленска]]. Во меѓувреме ерлот од Есекс паднал во немилот кај кралот поради неговата улога во овој катастрофален брак, со што бил притворен а подоцна и погубен. Положбата заменик во духовноста која специјално била создадена само за него, останала непополнета. На 28 јули 1540 г. на истиот ден кога лордот Есекс бил погубен, кралот се оженил со [[Катерина Хавард]], која била прва братучетка на [[Ана Боленска]]. Хенри бил просто воодушевен од својата нова кралица. Меѓутоа набргу по венчавката, кралицата се нашла во афера со еден од дворјаните, а тоа бил [[Томас Колпепер]]. Таа го вработила [[Францис Дерам]], кој претходно бил во афера со кралицата, пред таа да се омажи за Хенри, како нејзин секретар.[[Томас Кранмер]] кој бил во завада со моќната католичка фамилија Хавард, изнел докази пред кралот за постапките на кралицата. Иако кралот на почетокот одбил да верува во доказите, сепак му одобрил на Кранмер да изврши истрага, која на крај се завршила со потполно разоткривање на кралицата. На нејзиното испрашување кралицата го обвинила Дерам дека ја присилил да стапат во недолична врска. Но сè што кралицата требала да направи е да посведочи дека таа претходно била верена за Дерам со што нејзиниот брак со Хенри би бил прогласен за неважечки. Сепак како одговор на обвинувањата на кралицата, Дерам ја компромитирал нејзината врска со Томас Колпепер. Бракот на Катерина бил прекинат пред нејзиното погубување. Како што бил и случајот со [[Ана Боленска]], така и Катерина технички гледано не можела да биде обвинета за прељубништво, бидејќи бракот со кралот уште од почетокот бил неважечки. Но повторно овој податок бил игнориран и Катерина била погубена на 13 февруари 1542 г. Во моментот на нејзиното погубување, Катерина имала само осумнаесет години. Хенри во 1543 г. се оженил со својата шеста и последна сопруга, богатата вдовица [[Катерина Пар]]. Таа пак постојано се расправала со Хенри по религиозни прашања, Катерина била радикална во своите религиозни погледи (пуританка), додека пак кралот останал конзервативен. Нејзиното однесување замалку ќе ја чинело нејзиниот живот, но на крајот покажала послушост и попуштила. Таа му помогнала на Хенри да се помири со своите ќерќи [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|Елизабета]]. Актот на парламентот од 1544 г. повторно им го вратило нивното право на престолот веднаш после младиот принц Едвард, иако за нив сѐ уште се верувало дека биле нелегитимни. Актот му давал за право на Хенри да го менува законот за наследството на престолот, нему по воља. Ретроспективата за судбината на Хенриевите сопруги би бил: „разведена, погубена, почината, разведена, погубена и преживеана“. Алтернативна верзија би била: „Кралот Хенри VIII и шесте сопруги: една почината, една преживеала, две разведени и две погубени“.( или посочно, „Две погубени, една починала, две разведени и една преживеана“).Меѓутоа од правна гледна точка, би можело поинаку да се гледа на работата. Прво, Хенри никогаш не се развел од ниедна од неговите сопруги, поточно е тоа што бракот со нив веќе бил поништен. Второ четири брака, а не два завршиле со поништување (односно биле прогласени за нелегитимни). Браковите со [[Ана Боленска]] како и со [[Катерина Хавард]] биле прогласени за неважечки пред тие да бидат погубени, а иако пак бракот на [[Ана Клевска]] бил прогласен за неважечки сепак таа го надживеала Хенри, баш како и неговата последна сопруга, [[Катерина Пар]]. Суровоста како и тиранското однесување на Хенри сè повеќе станувало вообичаено, со текот на времето, а за тоа придонело и неговото лошо здравје. Неговата крволочна серија на политички погубувања се верува дека отпочнала со таа на Едмунд де ла Пол, [[војвода од Сафолк|војводата од Сафолк]] во 1513 и траела сè до Хенри ерлот на Суреи во 1547 г. Според некои проценки бројот на погубувањата за време на ова владеење бил околу 72.000. Хенри VIII ја отпочнал англиската реформација, кој претставувал процес на елиминација на приматот на папската црковна власт во Англија, кој пак бил заменет со кралската супрематија и со институцијата Англиканска црква која била надвор од влијанието на Римокатоличката црква и била ставена под врховна управа на англиските монарси. Англиската реформација претставувала повеќе политичко прашање, неголи теолошка расправа која се прикажувала како главен проблем. Раскинот на Англија со Рим настанал за време на владеењето на Хенри VIII, па затоа понекогаш реформацијата се нарекува уште и Хенриева реформација. Всушност Хенри не донел некои револуционерни теолошки идеи, туку тој само сакал да ја осамостои англиската црква. Во 1521 г. го бранел [[Мартин Лутер]] од нападите на папството за ерес, во книгата што тој ја напишал, а се вика „Одбраната на седумте мошти“. Единствено кон католичката црква Хенри се однесувал непријателски поради неговата желба да воспостави независна англиска црква. Постапките на Хенри имале широк одек во Европа, бидејќи неговата црква со своите постапки и влијанија била за пример во другите земји кои сакале да воспостават своја црква, независна од Рим. == Бродот „Мериевата Роза“ == „Мериевата Роза“ бил еден од многуте воени бродови кои пловеле во времето на владеењето на Хенри, само што овој брод му бил најомилен на кралот. Името му било дадено во чест на сестрата на Хенри, Мери во комбинација со грбот на династијата [[Тјудори]]. Изградбата на бродот траело цела година, во бродоградилиштето на [[Портсмут]], [[Англија]]. Бродот претставувал еден од првите вистински наменети воени бродови кои пловеле под знамето на англиската морнарица. Се претпоставува дека бродот бил потопен за време на борбите со француската морнарица кај Солент на 19 јули 1545 г. == Смртта и наследството на престолот == [[Податотека:The Old Palace of Whitehall by Hendrik Danckerts.jpg|thumb|300px|Кралот Хенри VIII починал во палатата во Витехал во 1547]] Во својот подоцнежен живот Хенри значително се здебелил, со што неговиот стомак мерел дури 137&nbsp;cm и можно е дека боледувал од гнојна рана на ногата. Добро познатата теорија дека боледувал од сифилис се појавила 100 години после неговата смртт, додека пак со најновите истражувања и знаења за болеста, се претпоставува дека не само тој, туку дека и неговите деца, [[ЕдвардVI]], [[Мери I]] и [[Елизабета I]], сите боледувале од истата болест. Второстепена најнова теројија излага дека сиптомите на Хенри како и неговата постара сестра [[Маргарита Тјудор]] сугерираат дека боледувале од дијабетис од втор тип. Хенриевата зголемена маса датира од времето на неговата повреда за време на [[витешки турнир]] во 1536 г. Тогаш заработил мала рана која не само што му ја намалила физичката активност, туку со тек на време се загноила, за да на крај индиректно влијае на неговата смрт, која се случила на 28 јануари 1547 г. но палатата во Витехал. Починал на датумот на кој би се навршиле 90 години животот на неговиот татко. Хенри бил погребан во капелата [[Св. Ѓорѓија (Виндзор)|Св. Ѓорѓија]] во [[Виндзорски замок|Виндзорскиот замок]], веднаш до неговата трета сопруга, [[Џејн Симор]]. Нешто повеќе од една деценија трите негови деца седела на престолот, но без свои потомци. Според актот за наследството на престолот, негвоиот единствен преживеан легитимен син Едвард, ја наследил круната со што станала кралот [[Едвард VI]]. Тој бил првиот протестански монарх кој владеел со [[Англија]]. Бидејќи тогаш Едвард имал само девет години, тој не можел во потполност да владее. Според тестаментот на Хенри VIII, бил составен совет на регенството, во кој биле назначени 16 великодостојници кои би владееле во името на Едвард сè до неговиот 18 роденден (неговото полнолетство). Советниците пак го избрале [[Едвард Симор, Прв Ерл од Хартфорд]], постариот брат на [[Џејн Симор]] за лорд заштитник на кралството. Во недостиг на наследници на престолот, круната со право би им припаднала на ќерќите на Хенри VIII, а прва би била Мери и нејзините потомци, потоа Елизабета и нејзините потомци, а доколку и ова не би било доволно тогаш правото на англискиот престол би им припаднал на потомците на помалата, покојната сестра на Хенри VIII, Мери Тјудор војвотката од Сафолк. Потомците на постарата сестра на Хенри, Маргарита Тјудор (шкотската кралска линија) според ова би биле исклучени од правото на круната. == Наследството на Хенри VIII == Било кој чин или постапка на Хенри не би можеле да ја засенат англиската реформација. Преку главно мотивирано од династички и лични проблеми и покрај тоа што во суштина никогаш не се оддалечил од сржта на христијанската вера, Хенри се потрудил еден од неговите најголеми чинови за време на неговото владеење да воедно биде и најконтроверзниот и најодлучниот чин на било кој англиски монарх. Неговиот раскин со Рим во 1533/4 г. бил чин кој повлекол огромни последици и многу влијаел на понатамошниот тек на англиската историја и кој продолжил и по [[Тјудорски период|тјудорскиот период]] во државата. Со тоа што направил да биде можна трансформацијата на [[Англија]] во засебно и одвоено протестанско општество, туку овозможил и понатамошни трансформации во сферата на економијата и политиката од црквата кон благородништвото и тоа главно преку укинувањето на манстирите и нивните права и богатства (краткорочен чин со долгорочни општествени последици). Одлуката на Хенри да го довери владеењето на неговиот син Едвард на превртливиот совет на чело со Едвард Симор (веројатно тактичка одлука на советот бидејќи се чинело за помалку веројатно дека тој би можел да се здобие со силна водачка позиција во државата), би можела да се протолкува како осигурување дека реформацијата ќе продолжи и за време на владеењето на младиот крал. Вакви слични иронии се препознаваат и во другите аспекти од неговото наследство. Тој бил патрон на хуманистичките учења, но сепак тој самиот бил главниот одговорен за смрта на десетина хуманисти. Опседнат со тоа да ја осигура својата династија, тој оставил само еден легитимен наследник (кој починал пред својот шеснаесетти роденден) и две ќерќи кои биле посветени на нивните спротивставени меѓу нив религии. Моќта на државата се зголемила, (барем после смрта на Хенри) а сепак се појавиле одредени барања за поголемо учество на средната класа во државните афери. Хенри со големи маки се трудел да ја претстави Англија како важен фактор на европската политичка сцена, но во тој процес целосно ја оптоварил финансиски државата, процес кој продолжил и бил главен проблем во текот на [[Тјудорови|тјудоровиот период]] во [[Англија]]. Заедно со [[Алфред Велики]] и [[Чарлс II]], Хенри VIII се смета за еден од основачите на [[Кралската морнарица]]. Постојат неколку добри причини за тоа, врпочем за време на неговото владеење се случиле неколку поморски битки и што е уште поважно големи кралски инвестиции во бродоградителството (вклучувајќи и неколку спектакуларни бродови од типот на. „Мериевата Роза“), потоа во бродогратилиштвата (како на пр. во [[Портсмут]]) и во поморските иновации (употребата на топови на бродовите иако стрелците и понатаму се користеле по средновековниот стил на војување). Меѓутоа овие напори се недоволни во смисла на организирање на „морнарица“ во вистинска смисла на зборот со централизирана структура, со чинови итн. туку неговата морнарица била склоп на повеќе бродови (од кои само неколку биле спектакуларни). [[Елизабета I]] ја одбила шпанската армада со помош на собрани приватни бродови (кои ги имало околу 130 воени и трансформирани трговски), со што дури во седумнаесеттиот век ќе дојде до создавањето на кралската морнарица во вистинска смисла на зборот, како последица на големото Англо-холандско поморско соперништво. Раскинот на Хенри со Рим, акумулирало голема закана од француска или шпанска инвазија. За да ја одбрани државата од тоа, Хенри дал да се прошири постоечката крајбрежна заштита со додатни утврдувања (еден од тие замоци е и тој од Довер, Моат Булварк и Арчклиф утвда каде Хенри лично бил на посета за да би ја надгледувал изградбата). Изградил додатен синџир на замоци (всушност големи бастиони со артилериски екипаж) долж јужното крајбрежје на [[Англија]] од Кромвел па сè до Источна Англија, а за сето тоа било воглавном користен материјалот запленет од укинатите манастири. Повеќето од замоците биле замислени лично од кралот Хенри VIII. Единственото парче облека кое му припаѓало на кралот, а кое е зачувамо до денес е неговата свечена капа за крунисувањето, која му била доделена како награда на градоначалникот на Вотерфорд, заедно со мечот во 1536 г. Моментално парчињата се наоѓаат во музејот Вотерфорд. == Предците == {| class="wikitable" |+'''Предците на Хенри VIII до третата генерација''' |- |- | rowspan="8" align="center"| '''Хенри VIII''' | rowspan="4" align="center"| '''Татко:'''<br />[[Хенри VII]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од таткова страна:'''<br />[[Едмунд Тјудор, првиот ерл од Ричмонд]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Овен Тјудор]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Катерин Валоа]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од таткова страна:'''<br />[[Лејди Маргарита Бјуфорт]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Џон Бјуфорт, првиот војвода од Сомерсет]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Маргарита Бјучамп од Блетсо]] |- | rowspan="4" align="center"| '''Мајка:'''<br />[[Елизабета Јоршка]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од мајчина страна:'''<br />[[Едвард IV]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Плантагенет, третиот војвода од Јорк]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Сесили Невил]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од мајчина страна:'''<br />[[Елизабета Вудвајл]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Вудвајл, првиот ерл Риверс]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Жакуета од Луксембург]] |} == Литература == * Bowle, John. ''Henry VIII: A Study of Power in Action'' Little, Brown, 1964. * John Lloyd and John Mitchinson "The Book of General Ignorance". faber and faber,2006 * Bryant, M. ''Private Lives''. Cassell, 2001. * [http://tudorhistory.org/wives/ Eakins, L. E. (2004). "The Six Wives of Henry VIII".] * Farrow, John V. ''The Story of Thomas More''. Collins, 1956. * "Henry VIII". (1911). ''Encyclopædia Britannica,'' 11th ed. London: Cambridge University Press. * Kranes, Marsha et al. ''Know It All''. New York: Tess Press, 1998. * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm Jokinen, A. (2004). "Henry VIII (1491–1547)".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} * Moorhouse, Geoffrey. ''Great Harry's Navy: How Henry VIII Gave England Seapower'' * [http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ Public Broadcasting Service. (2003). "The Six Wives of Henry VIII".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110414002223/http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ |date=2011-04-14 }} * Nostro, Rit "at only 17 years old. He assumed the throne of England and married his brother’s widow, Katherine of Aragon" [http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070816013622/http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm |date=2007-08-16 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/07222a.htm Thurston, H. (1910). "Henry VIII". ''The Catholic Encyclopedia''. (Vol. VII). New York: Robert Appleton Company.] * [http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm Vallieres, S. (1999). "Tudor Succession Problems"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110514152510/http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm |date=2011-05-14 }} * Wagner, John A. (2003). "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." (Greenwood). ISBN 1-57356-540-7. * Weir, Alison. ''The Six Wives of Henry VIII''. Bodley Head, 1991. * [http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 Ask Ireland: Waterford Museum of Treasures Collection: Cap of Maintenance] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080214103619/http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 |date=2008-02-14 }} * C. D. C. Armstrong, ‘Gardiner, Stephen (c.1495x8–1555)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, Sept 2004 * Henry VIII, "Assertio septem sacramentorum aduersus Martin. Luther" (1521)[http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml Treasure 9] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070520054923/http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml |date=2007-05-20 }} National Library of Vatican City displayed via [[The European Library]] == Романи == * [[John Sherren Brewer|J S Brewer]]; Robert Henry Brodie; [[James Gairdner]]. ''Letters and papers, foreign and domestic, of the reign of Henry VIII'', preserved in the [[Public Record Office]], the [[British Museum]], and elsewhere. 1965 2d ed. ([http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php TannerRitchie Publishing] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070617073806/http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php |date=2007-06-17 }}) * Childs, Jessie. ''Henry VIII's Last Victim: The Life and Times of Henry Howard, Earl of Surrey''. London: Jonathan Cape, 2006 (hardback, ISBN 0-224-06325-1). ** [http://books.guardian.co.uk/reviews/history/0,,1927631,00.html?gusrc=rss&feed=10 Reviewed] by C.J. Sansom in [http://www.guardian.co.uk/ ''The Guardian''], 21 октомври 2006. * [[Martin Luther|Luther Martin]]. ''Luther's Correspondence and Other Contemporary Letters,'' 2 vols., tr.and ed. by Preserved Smith, Charles Michael Jacobs, The Lutheran Publication Society, Philadelphia, Pa. 1913, 1918. [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=m4r3cwHjnvUC&pg=PA1&lpg=PA1&dq=%22Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 1 (1507–1521)] and [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=oEy_3aDT61sC&printsec=titlepage&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 2 (1521–1530)] from [[Google Books]]. Reprint of Vol.1, Wipf & Stock Publishers (March 2006). ISBN 1-59752-601-0 * Wagner, John A. "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." Greenwood, 2003. * Weir, Alison. ''Henry VIII: The King and His Court''. Ballantine Books, 2001. * Williams, Neville. ''Henry VIII and His Court''. Macmillan, 1971. == Надворешни врски == * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII Chronology World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm '''Luminarium: King Henry VIII'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} Life, works, essays, study resources * [http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii Henry VIII Podcast Show] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090526231858/http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii |date=2009-05-26 }} * [http://www.historylearningsite.co.uk/henry8.htm Henry VIII and his wives] * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.tudor-portraits.com Buehler, Edward. (2004). "Tudor and Elizabethan Portraits".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070220134805/http://www.tudor-portraits.com/ |date=2007-02-20 }} * [http://www.tudorplace.com.ar/aboutHenryVIII.htm Castelli, Jorge H. (2004). "Henry VIII".] * [http://www.archsoc.com/games/Henry.html Stevens, Garry. (2003). "Henry VIII: Intrigue in the Tudor Court".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927222651/http://www.archsoc.com/games/Henry.html |date=2007-09-27 }} * [https://web.archive.org/web/20010424140614/http://members.ozemail.com.au/~tperrott/sirjohn.htm Perrott, Terry. (2004). "Sir John Perrott".] * [http://www.englishmonarchs.co.uk/tudor_4.htm Illustrated history of Henry VIII.] * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=473 Henry VIII at Find A Grave] * [[Martin Luther]] [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=333 to Henry VIII, 1 септември 1525] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=374 Henry VIII to Martin Luther. August, 1526] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=160 Henry VIII to Frederic, John, and George, Dukes of Saxony. January. 20, 1523] re: Luther. * {{IckingArchive|idx=Henry_VIII|name=Henry VIII of England}} {{s-start}} {{s-hou|[[Тјудори]]|28 јуни|1491|28 јануари|1547|}} {{s-reg|}} {{s-bef|rows=2|before=[[Хенри VII]]}} {{s-ttl|title=[[Листа на Англиските монарси|Крал на Англија]]|years=[[22 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска|Лорд на Ирска]]|years=[[1509]] – [[1541]]}} {{s-non|reason=Прогласен за крал<br />од страна на [[Ирскиот парламент]]}} |- {{s-vac|last=[[Едвард Бус]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска]]|years=[[1541]] – [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-reg|en}} |- {{s-ttl|title=[[Војвода од Јорк]]|years=[[1494]] – [[1509]]}} {{s-non|reason=Кралска крв}} |- {{s-bef|before=[[Артур (принц од Велс)|Артур]]}} {{s-ttl|title=[[Принц од Велс]]|years=1502–1509}} {{s-vac|next=[[Едвард VI]]}} {{s-bef|before=[[Вилијам Скот (англиски политичар)|Сер Вилијам Скот]]}} {{s-ttl|title=[[Лорд чувар на Петте Пристаништа]]|years=[[1493]] – [[1509]]}} {{s-aft|after=[[Едвард Појнинг|Сер Едвард Појнинг]]}} {{s-end}} {{Англиски монарси}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хенри 08}} [[Категорија:Европски монарси од 16 век]] [[Категорија:Принцови од Велс]] [[Категорија:Војводи од Јорк|301]] [[Категорија:Војводи од Корнвол|009]] [[Категорија:Ерлови Маршали]] [[Категорија:Англиски монарси]] [[Категорија:Тјудори]] [[Категорија:Витези на Подвеската]] [[Категорија:Витези на Златното Руно]] [[Категорија:Луѓе од Гринич]] [[Категорија:Протестантски монарси]] [[Категорија:Витези на Бањата]] [[Категорија:Погребани во капелата „Св. Ѓорѓи“ (Виндзорски замок)]] [[Категорија:Основачи на религии]] q03ij6k3s2f8rdev1envjkwry34bsvy 5583657 5583655 2026-06-28T11:38:54Z Buli 2648 5583657 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Хенри VIII | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = ''[[Portrait of Henry VIII]]'' {{Circa|1540–1547}} | alt = Full-length portrait painting of King Henry VIII | succession = [[King of England]]<br/>[[Lord of Ireland|Lord]]/[[King of Ireland]] | more_text = ([[Style of the English sovereigns|more...]]) | reign = {{Nowrap|22 April 1509{{Efn|Henry's [[Regnal years of English and British monarchs|regnal years]] are dated from 22 April.<ref>{{cite book |year=1962 |chapter=Chapter Five: Table of regnal year of English Sovereigns |title=Sweet & Maxwell's Guide to Law Reports and Statutes |edition=Fourth |location=London |publisher=Sweet & Maxwell's Guide |url=https://guides.library.harvard.edu/ld.php?content_id=12548485 |page=27}}</ref><ref>{{cite book |editor1-first=C. R. |editor1-last=Cheney |editor1-link=C. R. Cheney |editor2-first=Michael |editor2-last=Jones |editor2-link=Michael Jones (historian) |title=A Handbook of Dates for Students of British History |series=[[Royal Historical Society]] Guides and Handbooks |volume=4 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |edition=Revised |year=2000 |pages=37–38 |isbn=978-0-521-77095-8 }}</ref>}}&nbsp;– 28 јануари 1547}} | coronation = 24 јуни 1509 | cor_type = [[Coronation of Henry VIII and Catherine|Coronation]] | predecessor = [[Henry VII of England|Henry VII]] | successor = [[Edward VI]] | birth_date = 28 јуни 1491 | birth_place = [[Palace of Placentia]], Greenwich, England | death_date = 28 јануари 1547 (aged 55) | death_place = [[Palace of Whitehall]], Westminster, England | burial_date = 16 февруари 1547 | burial_place = [[St George's Chapel, Windsor Castle]], Berkshire | issue = {{Indented plainlist| * [[Henry, Duke of Cornwall]] * [[Mary I| Mary I of England]] * [[Elizabeth I| Elizabeth I of England]] * [[Edward VI| Edward VI of England]] * [[Henry FitzRoy, Duke of Richmond and Somerset]] ({{Abbr|ill.|illegitimate}}) }} | issue_link = #Wives, mistresses, and children | issue_pipe = more... | house = [[House of Tudor|Tudor]] | father = [[Henry VII of England]] | mother = [[Elizabeth of York]] | religion = {{Plainlist| * [[Catholic]] (1491–1534) * [[Church of England]] (1534–1547) }} | spouses = {{Plainlist| * {{Marriage|[[Катерина Арагонска]]|11 June 1509|23 May 1533|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=Catherine|Annulment reversed during the reign of [[Mary I]] in 1553.<ref>{{Cite book |last=Edwards |first=John |title=Mary I: England's Catholic Queen |publisher=Yale University Press | location=New Haven and London |year=2011 |page=137}}</ref>{{sfn|Porter|2007|p=268}}}} * {{Marriage|[[Ана Болејн]]|14 November 1532|17 May 1536|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=n1|Henry and Anne married in secret on 14 November 1532, which was followed by second wedding on 25 January 1533.}} * {{Marriage|[[Џејн Симор]]|30 May 1536|24 October 1537|end=d}} * {{Marriage|[[Ана Клевска]]|6 January 1540|9 July 1540|end={{Abbr|ann.|annulled}}}} * {{Marriage|[[Катерина Хауард]]|28 July 1540|13 February 1542|end=d}} * {{Marriage|[[Catherine Parr]]|12 July 1543}} }} | signature = HenryVIIISig.svg }} {{Infobox British Royalty|majesty | name = Хенри VIII | title = Крал на Англија; Лорд на Ирска | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = Портрет од [[Ханс Холбајн Помладиот]] | reign = [[21 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]] | coronation = [[24 јуни]] [[1509]] | predecessor = [[Хенри VII]] | successor = [[Едвард VI]] | spouse = [[Катерина Арагонска]]<br />омж. 1509, пон. 1533<br /> [[Ана Боленска]]<br />омж. 1533, пон. 1536<br /> [[Џејн Симор]]<br />омж. 1536, † 1537<br /> [[Ана Клевска]]<br />омж. 1540, пон. 1540<br /> [[Катерина Хавард]]<br />омж. 1540, † 1542<br /> [[Катерина Пар]]<br />омж. 1543<br /> | issue = [[Мери I]]<br />[[Хенри Фицрој]]<br />[[Елизабета I]]<br />[[Едвард VI]] | titles = ''НВ'' Кралот<br />Прицот од Велс<br />Војвода од Јорк<br />Принц Хенри | royal house = [[Тјудори]] | father = [[Хенри VII]] | mother = [[Елизабета Јоршка]] | date of birth = {{роден на|28|јуни|1491}} | place of birth = {{роден во|Плацентија|Гринич}} | date of death = {{починал на|28|јануари|1547}} | place of death = {{починал во|Вајтхолска палата|Лондон}} | place of burial = Капела [[Св. Ѓорѓија (Видзор)|Св. Ѓорѓија]], [[Виндзорски замок]] |}} '''Хенри VIII''' ([[англ.|англиски]]: ''Henry VIII''; {{роден на|28|јуни|1491}} — {{починал на|28|јануари|1547}}) — [[крал на Англија]] и [[лорд на Ирска]], подоцна и крал на [[Ирска]] од [[22]] [[април]] [[1509]] па сè до неговата смрт. Бил вториот монарх од династијата [[Тјудори]], наследувајќи го својот татко [[Хенри VII]]. Познат по тоа што се женел шест пати. Тој ја имал можеби најголемата моќ на било кој англиски монарх и го донел актот за распуштање на манастирите и ја создал заедницата помеѓу [[Англија]] и [[Велс]]. Хенри VIII бил трето дете на [[Хенри VII]] и на [[Елизабета Јоршка]]. Неговиот постар брат [[Артур, Принц од Велс|Артур, принцот од Велс]], починал во [[1502]], со што Хенри станал престолонаследник. Хенри VIII е познат и по своите законодавни дела во државата, вклучувајќи ги и актите според кои [[Англиканската црква]] се одделува од Римската, а кралот ја добива титулата [[Врховен управник на Англиканската Црква]]. Хенри VIII е познат по тоа што бил страстен и добар [[комар|коцкар]]. Во својата младост обожавал да спортува, а најомилени спортови му биле [[тенис]], [[лов]] како и витешките двобои. Тој исто така бил успешен [[поет]], [[музичар]] и [[писател]]; едно од неговите најпознати дела е „Разонода со добро друштво“ (''Pastime with good company''). Хенри VIII бил вклучен во изградбата и уредувањето на неколку познати објекти меѓу кои се Вестминсертската капела во Лондон, Кралевата универзитетска капела во Камбриџ и палатата Нонсач. Многу од објектите кои Хенри ги обновил и изградил подоцна биле конфскувани од кардиналот [[Томас Вулзи]] како на пр. Христовата црква од Оксфорд, [[Хемптонски Двор|Хемптонскиот Двор]], [[Вајтхолска палата]] како и Колеџот на Тројството од Кембриџ. == Ран живот и прв брак == [[Податотека:HenryVIII 1509.jpg|thumb|160px|left|Осумнаесет годишниот Хенри VIII на неговото крунисување 1509.]] Роден во [[палатат Плацентиа]] во [[Гринич]], како трето дете на [[Хенри VII]] и неговата сопруга кралицата [[Елизабета Јоршка]]. Само три од Хенриевите шест браќа и сестри го преживеале детството, [[Артур принцот од Велс|Артур (принцот од Велс)]], Маргарита и Мери. [[1493]]г. Хенри бил поставен за управник на замокот Довер, како и лорд чувар на Лондонските порти. Следната [[1494]]г. му била доделена титулата војвода на Јорк. Потоа му биле доделени и титулите лорд маршал како и [[лорд на Ирска]]. На Хенри му биле доделени најдобрите учители во Англија, со што Хенри благодарејќи им на нив знаел течно да општи на латински, француски и шпански. На почетокот се верувало дека Хенри ќе ја продолжи својата кариера во црквата на некоја висока позиција, додека постариот син Артур бил припреман за владетелската улога. Сепак во [[1502]]г. Артур ненајдено умрел, а на Хенри му припаднале сите должности од покојниот му брат, со што станал [[принц на Велс]], односно престолонаследник. Таткото на Хенри сакал да го обнови сојузот со [[Шпанија]], па така планирал Хенри да го замени местото на Артур во бракот со [[Катерина Арагонска]], најмладото преживеано дете на кралот [[Фердинанд II од Кастиља]] и кралицата [[Изабела I од Арагон]]. Со намера да се оствари бракот, било потребно одобрение од папата. Меѓутоа Катерина се заколнала дека нејзиниот прв брак никогаш не ни бил конзумиран (немала сексуални односи со Артур), па според тоа одобрението од папата не било неопходно по тоа прашање. Сепак двете страни се договориле дека папското одобрение би било потребно за да се отстранат секакви сомнежи за легалноста на бракот. Папата го одобрил бракот во форма на папска була, со што четиринаесет месеци по смртта на нејзиниот млад сопруг, Катерина била верена за неговиот помлад брат, кој сега бил престолонаследник на англиската круна. Меѓутоа до [[1505]]г. кралот го загубил интерестот за сојуз со [[Шпанија]], па Хенри подоцна ќе тврди дека свршувачката со Катерина било без негово одобрение. Понатамошното политичко маневрирање со свршувачката продолжило сè до смртта на кралот во [[1509]]г. На седумнаесет годишна возраст Хенри VIII се оженил со вдовицата на својот брат, Катерина на [[11]] [[јуни]] [[1509]], а на [[24]] [[јуни]] [[1509]] двајцата биле крунисани во [[Вестминстерската капелата]]. == Црковниот пресврт и бракот со Ана Боленска == До 1525 г. трпението на кралот кон Катерина во врска со (според него), неможноста на кралицата да роди машки наследник било на граница. Меѓутоа кралот добил поттик кога ја забележал убавата дворска дама која била во служба на кралицата, [[Ана Боленска]]. Кралот му наредил на кардиналот Вулзи да преговара со Рим за да му дадат одобрение за поништување на неговиот брак со Катерина, врз основа на сомневање дека нејзиниот брак со Артур навистина бил конзумиран. Кралевиот секретар Вилијам Најт, отишол во Рим да лобира за поништување на бракот кај папата [[Папа Климент VII|Климент VII]], меѓутоа папата не се осмелувал да ги задоволи барањата на англискиот крал, поради силното влијание на роднина на Катерина, императорот [[Карло V]], кој веќе го имал опљачкано градот Рим, а папата бил затворен во [[Ватикан]]. Сите обиди на кардиналот Вулзи биле неплодни, згора непријателствата на Катерина, придонеле за неговиот пад, кога во 1529 г. Хенри го разрешил кардиналот од неговата должност лорд канцелар и на негово место го поставил сер [[Томас Мор]], за кој се сметало дека има уште помалку шанси за остварување на кралевата цел, делумно и поради неговата лојалност кон Рим. Во исто време Хенри открил и унапредил двајца млади свештеници со различни карактери, а тоа биле [[Томас Кромвел]] и [[Томас Кранмер]]. Кранмер бил тој што прв му предложил на кралот дека треба да се консултира со теолошките факултети на континенталните универзитети, во врска со валидноста на неговиот брак. Проектот во кој се вклучувало подмитувања на видни лица ги дал очекуваните резултати и бил презентиран со позитивни мислења пред англискиот парламент во 1530 г. Кранмеровата поддршка на кралот, била наградена со неговото поставување на амбасадорската позиција на дворот на [[Светата Германска Римското Царство]], а подоцна бил назначен како надбискуп на Кентербери на местото на [[Вилијам Вворем]]. Кромвел во меѓувреме бил поставен за главен советник на кралот, кој одел до таму што му предлагал на кралот да размисли за укинување на папската врховност во [[Англија]] и да самиот тој да се постави на позицијата Врховен управник на црквата во Англија. Двајцата Кромвел и Кранмер биле поддржувани од Ана Боленска, која делела симпатија со протестанската доктрина која се ширела во [[Европа]]. Додека сите обиди на папата [[Климент VII]] пропаднале во неговата намера да го одврати кралот на Англија, Хенри ја искористил шанслата и тајно се оженил со [[Ана Боленска]] во [[јануари]] [[1533]]г. додека бргу потоа со помош на неговите симпатизери во парламентот успеал да го протне статутот со кој се забранувало понатамошното мешање на папата во внатрешната ситуација на [[Англија]]. Надбискупот Кранмер веднаш го признал бракот на Хенри со Ана Боленска за важечки, а тој со Катерина за неважечки. Ана била крунисана за кралица на [[Англија]] на 1 јуни, а три месеци подоцна родила женско дете, Елизабета, која подоцна ќе стане [[Елизабета I]]. Папата реагирал така што го ескомуницирал Хенри VIII во јули 1533 г. (историчарите не можат да го утврдат точниот датум на ескомуникацијата на кралот, според [[Винстон Черчил]] и неговата History of the English speaking people, тврди дека булата всушност била бланко документ кој бил официјално одобрен и пополнет подоцна во 1535 г. Други мислења образложуваат дека Хенри не бил официјално ескомунициран сè до 1538 г. од страна на папата [[Павле III]], братот на кардиналот Френклин де ла Томас). По ова следело религиски пресврт. Под покровителството на Кромвел, парламентот донел неколку статути пролетта 1354 г. според кои се ограничувала улогата на Рим во работата на англиканската црква. Статутот за совладување на барањата ги забранувал црковните барања да бидат проследени и разгледувани од папата. Ја спречувало црквата да прави и спроведува какви било одлуки без согласност на кралот. Актот за црковни должности од 1534 г. налагало свештенството да бира бискупи кои би биле предлагани од соверенот. Актот за супрематија од 1534 г. го прогласил кралот за „единствен управник на Земјата на англиканската црква“, додека пак актот за предавство од истата година, налагал обвинение за велеиздаја со смртна [[казна]] за непризнавањето на кралот за неговото право кон црквата. На папата му биле ускратени сите приходи и даноци од англиската црква. Домашната опозицијата кон Хенриевата црковна политика била бргу осуетена. Значителен број на прогонетите монаси биле мачени и погубени. Највидните опозиционери биле [[Џон Фишер]], бискупот на Рочестер и [[Томас Мор]] бившиот лорд канцелар, кои одбиле да положат заклетва за лојалност, со што биле обвинети за велеиздаја и како што налагал законот биле погубени во Тајбурн во 1535 г. [[Томас Кромвел]] поради кого била основана позицијата заменика на кралот во црквата (заменик во духовноста), бил овластен да врши обиколка на манастирите со цел да се увери дека инструкциите на кралот се следат и почитуваат. Но неговата вистинска улога била да ги запленува богатствата на манастирите. Неговите комисери за потчинување меѓу кои биле Лавтон, Полард и Мојле се покажале како крволочни убијци, а вистински пример за ѕверствата на потчинувањето било убиството на опатот Ричард Вајтинг. Овие опресии со време поттикнале на поголем отор помеѓу англискиот народ, за да на крај прераснат во големи бунтови како тој од ноември истата година во северна Англија. Аџиството за милост како што било наречен бунтот, бил задушен така што Хенри се согласил на [[амнестија]] за сите учесници во востанието, притоа заблагодарувајќи се на тоа што му го привлекле вниманието за нивната мака и потоа прифатил да го прими водачот [[Роберт Аске]] на кралски банкет. На банкетот Хенри тактички го замолил Роберт да му напише што сè се променило со новите закони, за да би можел поуспешно да го реши проблемот. Роберт не сомневајќи се го направил тоа што се барало од него, несвесен дека фактички самиот си ја ставил омчата на врат, запишувајќи ги своите дела кои подоцна ќе бидат употребени како признание. Кралевиот збор бил непрокосновен и немало никаков сомнеж во него (бидејќи официјално се сметало дека кралот е одбран од Бога па спорд тоа тој му одговарал само на нему), па така Аске ги распуштил востаниците кои се разотишле по нивните домови. Меѓутоа Хенри на воставниците гледал како на државни предавници, па според тоа не се чувствувал должен да го почитува својот збор. Востаниците увиделе дека кралот немал намера да го почитува дадениот збор, па се побуниле повторно истата година, но нивната сила не била толку голема како што била на почетокот и набргу биле совладани и востанието било задушено. Водачите вклучувајќи го и Аске биле уапсени и погубени поради велеиздаја. Укинувањето на преостанатите поголеми [[манастири]] продолжило понатаму со актот на парламентот од април 1539 г. == Погубувањето на неговата втора жена Ана Боленска == Иако многу помогнала во радикалните црковни промени во државата, сепак односот со кралот бргу се влошил. После раѓањето на принцезата [[Елизабета I|Елизабета]], кралицата Ана имала најмалку два неуспешни бремености, кои завршиле или со предвремено раѓање или отфрлање на плодот, со што старите фрустрации на кралот кои ги имал проживеано со Катерина во врска со неможноста на добувањето на машки наследник, сега повторно се вратиле да го гонат. Решен да го добие машкиот наследник, а можеби и бил потикнат од [[Томас Кромвел]], дал да се обвини Ана за употреба на вештерство, како би го намамила кралот да се ожени со неа, потоа за љубовни афери со петорица мажи, вклучувајќи го и обвинението за инцест со нејзиниот брат Џорџ Болејн висконтот на Рошфорд, за повреда на кралот како и за завера за убиство на кралот, со што ова последното и го донело статусот на велеиздајник. Обвиненијата најверојатно се измислени. Судот кој судел за случајот бил воден од вујкото на Ана, [[Томас Хавард, Трет Војвода од Норфолк|Томас Хавард, третиот војвода од Норфолк]]. Во мај 1536 г. судот ја осудил Ана и нејзиниот брат за виновни и им доделиле казна одрубување на главата или горење на клада, како било по волјата на кралот. Ана и нејзиниот брат Џорџ биле погубени со отсекување на главата. На нејзината последна причест кралицата се заколнала пред свештеник дека била невина и тоа во присуство на сведоци (со оглед на големата религиозност на луѓето во XVI век, тоа би претставувал скоро сигурен доказ за невиноста на кралицата). == Раѓањето на принцот и смртта на неговата трета жена, кралицата Џејн == Само еден ден по погубувањето на Ана Боленска, Хенри се свршил со [[Џејн Симор]], а за [[10]] дена и се венчале. Џејн била една од придружничките на погубената кралица, дворска дама на која кралот фрлил око. Актот за наследство од 1536 г. налагал децата на Џејн да бидат следните по ред за наследството на престолот, со што [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|лејди Елизабета]] биле прогласени за нелегитимни деца и биле ислкучени од нивното право на престолот. Кралот во секое време можел да одлучува за тоа кој би можел да биде легитимен наследник. Кралицата Џејн му родила син, тоа бил принцот Едвард, подоцна ќе стане [[Едвард VI]], но наредната [[1537]] Џејн починала во [[Гринничка палата|Гриничката палатата]] на 24 октомври од треска, оставајќи го Хенри заедно со целиот двор да жалат по неа. Кралот ја чувствувал Џејн како неговата вистинска кралица бидејќи му го родила толку посакуваниот машки наследник. == Законодавните реформи во кралството == [[Податотека:Henry VIII crown 763986.jpg|right|thumb|250px|Златна [[кралска монета]] на Хенри VIII, искована {{circa|1544}}–1547. Позадината ги насликува грбовите на Франција и Англија]] Во исто време кога Хенри VIII се венчал со Џејн Симор, го донел Велшкиот законик со кој легално го анексирал [[Велс]] кон [[Англија]] со што создал една обединета [[нација]]. Актот предвидувал официјална употреба на англискиот јазик во сите државни институции , што претставувало мал проблем за мнозинството велшко население кое општело на својот мајчин јазик. Хенри во 1537 барал од надбискупот Кентерберси да му ја предаде палтата Отфорд, која во тоа време била на располагање на англиканската црква. Подоцна во 1540 г. Хенри ги санкционирал уништувањата на римокатоличките светилишта и на моштите на нивните светци. До крајот на 1542 г. сите манастири во кралството биле распуштени, а нивниот имот му припаднал на кралот. Како награда за својата улога, на [[Томас Кромвел]] му била доделна титулата ерл на Есекс. Ниското свештенство ги загубило своите претставнички места во [[Горниот Дом]], со што сега само надбискупот со бискупите го сочинувале претставничкото тело. == Љубовниците == Денес историчарите се сигурни за само две од неговите љубовници, а тоа се Елизабет Блунт и Мери Болејн (сестрата на Ана). Елизабет Блунт му го родила вонбрачниот син Хенри Фитцрој, кој никогаш не стапнал на престолот. Во 1533 г. се оженил со Мери Хавард од Норфолк Хавардс, но по само три години починал не оставајќи наследник, токму во моментот кога неговиот татко кралот Хенри се обидувал да протурка закон во парламентот со што би му се признало правото на англискиот престол. == Иновативниот двор == Хенри VIII бил особено ренесансен човек и неговиот двор бил центар на научни и уметнички иновации. Откривањето на континентот [[Америка]] или т.н. Нов Свет, му дало нови идеи на Хенри. Во тоа време го вработил на својот двор добро познатиот Вилијам Сомерс, кој бил дворска луда и единствениот кој и во најтешките моменти знаел да го развесели кралот. За Хенри се знае дека бил еден од првите европски владетели кој го интересирала вистинската географија на светот. Во 1507 г. дошло до револуционарно откритите во картографијата од страна на [[Мартин Валдсемулер]] (Universalis Cosmographia) и [[Матиас Рингман]], кои на своите карти правеле разлика од другите светски карти на тоа врем, така што Америка ја претставиле како посебен континент одвоен од [[Европа]] со [[Антланскиот океан]]. Промената создала атмосфера на истражувања во уметноста и науката, што Хенри сесрдно ги прифатил. == Подоцнежните години == [[Податотека:Porträt der Anna von Cleve - Hans Holbein d. J.(Louvre).jpg|right|thumbnail|На Хенри му била покажана сликава од [[Ана Клевска]]]] Хенри посакал повторно да се ожени, во надеж дека ќе добие повеќе машки наследници, со што би го осигурал престолот за неговата династија. [[Томас Кромвел]] сега веќе првиот ерл од Есекс, ја предложил [[Ана Клевска|Ана]], сестрата на протестанскиот војвода од Клеве, кој бил сметан како важен сојузник во случај на католички напад на Англија. [[Ханс Холбајн Помладиот]] бил испратен во Германија во Клеве, да нацрта портрет на Ана, за кралот. Иако се шпекулирало дека портретот бил насликан во поубава нота, малку е веројатно дека бил непрецизен, а доказ за тоа е што сликарот и понатаму останал во дворска служба. Со убавиот портрет на [[Ана Клевска|Ана]], а и потикнат од пристојните комплинменти за ставата и убавината на Ана од страна на нејзините придружнички, Хенри решил да се ожени. Меѓутоа кога [[Ана од Клеве|Ана]] дошла во [[Англија]], Хенри се разочарал од неа и изјавил дека воопшто не му се допаѓа, а во приватност дури ја викал „Големата Мери“. Сепак немал друг избор и ја оженил на 6 јануари 1540 г. Хенри сакал да го прекине бракот, не само поради неговите лични чувства, туку и од политички причини. Војводата од Клеве влегол во змрсена кавга со светиот римски цар, додека пак Хенри немал никаква намера да се впушта во авантурата на страната на својот сојузник. Кралицата Ана била доволно интелигентна да не го одбива Хенри, па се согласила на прекинување на бракот. Посведочила дека нејзиниот брак никогаш не ни бил конзумиран. Хенри се задоволувал со тоа што едвај ја бакнувал во челотот секоја вечер пред спиење. Бракот бил прекинат врз основа на тоа што Ана претходно била верена за некој друг европски благородник. Ја добила титулата Кралева сестра и и бил даден замокот Хевер како одштета, кој претставувал поранешна резиденција на фамилијата на [[Ана Боленска]]. Во меѓувреме ерлот од Есекс паднал во немилот кај кралот поради неговата улога во овој катастрофален брак, со што бил притворен а подоцна и погубен. Положбата заменик во духовноста која специјално била создадена само за него, останала непополнета. На 28 јули 1540 г. на истиот ден кога лордот Есекс бил погубен, кралот се оженил со [[Катерина Хавард]], која била прва братучетка на [[Ана Боленска]]. Хенри бил просто воодушевен од својата нова кралица. Меѓутоа набргу по венчавката, кралицата се нашла во афера со еден од дворјаните, а тоа бил [[Томас Колпепер]]. Таа го вработила [[Францис Дерам]], кој претходно бил во афера со кралицата, пред таа да се омажи за Хенри, како нејзин секретар.[[Томас Кранмер]] кој бил во завада со моќната католичка фамилија Хавард, изнел докази пред кралот за постапките на кралицата. Иако кралот на почетокот одбил да верува во доказите, сепак му одобрил на Кранмер да изврши истрага, која на крај се завршила со потполно разоткривање на кралицата. На нејзиното испрашување кралицата го обвинила Дерам дека ја присилил да стапат во недолична врска. Но сè што кралицата требала да направи е да посведочи дека таа претходно била верена за Дерам со што нејзиниот брак со Хенри би бил прогласен за неважечки. Сепак како одговор на обвинувањата на кралицата, Дерам ја компромитирал нејзината врска со Томас Колпепер. Бракот на Катерина бил прекинат пред нејзиното погубување. Како што бил и случајот со [[Ана Боленска]], така и Катерина технички гледано не можела да биде обвинета за прељубништво, бидејќи бракот со кралот уште од почетокот бил неважечки. Но повторно овој податок бил игнориран и Катерина била погубена на 13 февруари 1542 г. Во моментот на нејзиното погубување, Катерина имала само осумнаесет години. Хенри во 1543 г. се оженил со својата шеста и последна сопруга, богатата вдовица [[Катерина Пар]]. Таа пак постојано се расправала со Хенри по религиозни прашања, Катерина била радикална во своите религиозни погледи (пуританка), додека пак кралот останал конзервативен. Нејзиното однесување замалку ќе ја чинело нејзиниот живот, но на крајот покажала послушост и попуштила. Таа му помогнала на Хенри да се помири со своите ќерќи [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|Елизабета]]. Актот на парламентот од 1544 г. повторно им го вратило нивното право на престолот веднаш после младиот принц Едвард, иако за нив сѐ уште се верувало дека биле нелегитимни. Актот му давал за право на Хенри да го менува законот за наследството на престолот, нему по воља. Ретроспективата за судбината на Хенриевите сопруги би бил: „разведена, погубена, почината, разведена, погубена и преживеана“. Алтернативна верзија би била: „Кралот Хенри VIII и шесте сопруги: една почината, една преживеала, две разведени и две погубени“.( или посочно, „Две погубени, една починала, две разведени и една преживеана“).Меѓутоа од правна гледна точка, би можело поинаку да се гледа на работата. Прво, Хенри никогаш не се развел од ниедна од неговите сопруги, поточно е тоа што бракот со нив веќе бил поништен. Второ четири брака, а не два завршиле со поништување (односно биле прогласени за нелегитимни). Браковите со [[Ана Боленска]] како и со [[Катерина Хавард]] биле прогласени за неважечки пред тие да бидат погубени, а иако пак бракот на [[Ана Клевска]] бил прогласен за неважечки сепак таа го надживеала Хенри, баш како и неговата последна сопруга, [[Катерина Пар]]. Суровоста како и тиранското однесување на Хенри сè повеќе станувало вообичаено, со текот на времето, а за тоа придонело и неговото лошо здравје. Неговата крволочна серија на политички погубувања се верува дека отпочнала со таа на Едмунд де ла Пол, [[војвода од Сафолк|војводата од Сафолк]] во 1513 и траела сè до Хенри ерлот на Суреи во 1547 г. Според некои проценки бројот на погубувањата за време на ова владеење бил околу 72.000. Хенри VIII ја отпочнал англиската реформација, кој претставувал процес на елиминација на приматот на папската црковна власт во Англија, кој пак бил заменет со кралската супрематија и со институцијата Англиканска црква која била надвор од влијанието на Римокатоличката црква и била ставена под врховна управа на англиските монарси. Англиската реформација претставувала повеќе политичко прашање, неголи теолошка расправа која се прикажувала како главен проблем. Раскинот на Англија со Рим настанал за време на владеењето на Хенри VIII, па затоа понекогаш реформацијата се нарекува уште и Хенриева реформација. Всушност Хенри не донел некои револуционерни теолошки идеи, туку тој само сакал да ја осамостои англиската црква. Во 1521 г. го бранел [[Мартин Лутер]] од нападите на папството за ерес, во книгата што тој ја напишал, а се вика „Одбраната на седумте мошти“. Единствено кон католичката црква Хенри се однесувал непријателски поради неговата желба да воспостави независна англиска црква. Постапките на Хенри имале широк одек во Европа, бидејќи неговата црква со своите постапки и влијанија била за пример во другите земји кои сакале да воспостават своја црква, независна од Рим. == Бродот „Мериевата Роза“ == „Мериевата Роза“ бил еден од многуте воени бродови кои пловеле во времето на владеењето на Хенри, само што овој брод му бил најомилен на кралот. Името му било дадено во чест на сестрата на Хенри, Мери во комбинација со грбот на династијата [[Тјудори]]. Изградбата на бродот траело цела година, во бродоградилиштето на [[Портсмут]], [[Англија]]. Бродот претставувал еден од првите вистински наменети воени бродови кои пловеле под знамето на англиската морнарица. Се претпоставува дека бродот бил потопен за време на борбите со француската морнарица кај Солент на 19 јули 1545 г. == Смртта и наследството на престолот == [[Податотека:The Old Palace of Whitehall by Hendrik Danckerts.jpg|thumb|300px|Кралот Хенри VIII починал во палатата во Витехал во 1547]] Во својот подоцнежен живот Хенри значително се здебелил, со што неговиот стомак мерел дури 137&nbsp;cm и можно е дека боледувал од гнојна рана на ногата. Добро познатата теорија дека боледувал од сифилис се појавила 100 години после неговата смртт, додека пак со најновите истражувања и знаења за болеста, се претпоставува дека не само тој, туку дека и неговите деца, [[ЕдвардVI]], [[Мери I]] и [[Елизабета I]], сите боледувале од истата болест. Второстепена најнова теројија излага дека сиптомите на Хенри како и неговата постара сестра [[Маргарита Тјудор]] сугерираат дека боледувале од дијабетис од втор тип. Хенриевата зголемена маса датира од времето на неговата повреда за време на [[витешки турнир]] во 1536 г. Тогаш заработил мала рана која не само што му ја намалила физичката активност, туку со тек на време се загноила, за да на крај индиректно влијае на неговата смрт, која се случила на 28 јануари 1547 г. но палатата во Витехал. Починал на датумот на кој би се навршиле 90 години животот на неговиот татко. Хенри бил погребан во капелата [[Св. Ѓорѓија (Виндзор)|Св. Ѓорѓија]] во [[Виндзорски замок|Виндзорскиот замок]], веднаш до неговата трета сопруга, [[Џејн Симор]]. Нешто повеќе од една деценија трите негови деца седела на престолот, но без свои потомци. Според актот за наследството на престолот, негвоиот единствен преживеан легитимен син Едвард, ја наследил круната со што станала кралот [[Едвард VI]]. Тој бил првиот протестански монарх кој владеел со [[Англија]]. Бидејќи тогаш Едвард имал само девет години, тој не можел во потполност да владее. Според тестаментот на Хенри VIII, бил составен совет на регенството, во кој биле назначени 16 великодостојници кои би владееле во името на Едвард сè до неговиот 18 роденден (неговото полнолетство). Советниците пак го избрале [[Едвард Симор, Прв Ерл од Хартфорд]], постариот брат на [[Џејн Симор]] за лорд заштитник на кралството. Во недостиг на наследници на престолот, круната со право би им припаднала на ќерќите на Хенри VIII, а прва би била Мери и нејзините потомци, потоа Елизабета и нејзините потомци, а доколку и ова не би било доволно тогаш правото на англискиот престол би им припаднал на потомците на помалата, покојната сестра на Хенри VIII, Мери Тјудор војвотката од Сафолк. Потомците на постарата сестра на Хенри, Маргарита Тјудор (шкотската кралска линија) според ова би биле исклучени од правото на круната. == Наследството на Хенри VIII == Било кој чин или постапка на Хенри не би можеле да ја засенат англиската реформација. Преку главно мотивирано од династички и лични проблеми и покрај тоа што во суштина никогаш не се оддалечил од сржта на христијанската вера, Хенри се потрудил еден од неговите најголеми чинови за време на неговото владеење да воедно биде и најконтроверзниот и најодлучниот чин на било кој англиски монарх. Неговиот раскин со Рим во 1533/4 г. бил чин кој повлекол огромни последици и многу влијаел на понатамошниот тек на англиската историја и кој продолжил и по [[Тјудорски период|тјудорскиот период]] во државата. Со тоа што направил да биде можна трансформацијата на [[Англија]] во засебно и одвоено протестанско општество, туку овозможил и понатамошни трансформации во сферата на економијата и политиката од црквата кон благородништвото и тоа главно преку укинувањето на манстирите и нивните права и богатства (краткорочен чин со долгорочни општествени последици). Одлуката на Хенри да го довери владеењето на неговиот син Едвард на превртливиот совет на чело со Едвард Симор (веројатно тактичка одлука на советот бидејќи се чинело за помалку веројатно дека тој би можел да се здобие со силна водачка позиција во државата), би можела да се протолкува како осигурување дека реформацијата ќе продолжи и за време на владеењето на младиот крал. Вакви слични иронии се препознаваат и во другите аспекти од неговото наследство. Тој бил патрон на хуманистичките учења, но сепак тој самиот бил главниот одговорен за смрта на десетина хуманисти. Опседнат со тоа да ја осигура својата династија, тој оставил само еден легитимен наследник (кој починал пред својот шеснаесетти роденден) и две ќерќи кои биле посветени на нивните спротивставени меѓу нив религии. Моќта на државата се зголемила, (барем после смрта на Хенри) а сепак се појавиле одредени барања за поголемо учество на средната класа во државните афери. Хенри со големи маки се трудел да ја претстави Англија како важен фактор на европската политичка сцена, но во тој процес целосно ја оптоварил финансиски државата, процес кој продолжил и бил главен проблем во текот на [[Тјудорови|тјудоровиот период]] во [[Англија]]. Заедно со [[Алфред Велики]] и [[Чарлс II]], Хенри VIII се смета за еден од основачите на [[Кралската морнарица]]. Постојат неколку добри причини за тоа, врпочем за време на неговото владеење се случиле неколку поморски битки и што е уште поважно големи кралски инвестиции во бродоградителството (вклучувајќи и неколку спектакуларни бродови од типот на. „Мериевата Роза“), потоа во бродогратилиштвата (како на пр. во [[Портсмут]]) и во поморските иновации (употребата на топови на бродовите иако стрелците и понатаму се користеле по средновековниот стил на војување). Меѓутоа овие напори се недоволни во смисла на организирање на „морнарица“ во вистинска смисла на зборот со централизирана структура, со чинови итн. туку неговата морнарица била склоп на повеќе бродови (од кои само неколку биле спектакуларни). [[Елизабета I]] ја одбила шпанската армада со помош на собрани приватни бродови (кои ги имало околу 130 воени и трансформирани трговски), со што дури во седумнаесеттиот век ќе дојде до создавањето на кралската морнарица во вистинска смисла на зборот, како последица на големото Англо-холандско поморско соперништво. Раскинот на Хенри со Рим, акумулирало голема закана од француска или шпанска инвазија. За да ја одбрани државата од тоа, Хенри дал да се прошири постоечката крајбрежна заштита со додатни утврдувања (еден од тие замоци е и тој од Довер, Моат Булварк и Арчклиф утвда каде Хенри лично бил на посета за да би ја надгледувал изградбата). Изградил додатен синџир на замоци (всушност големи бастиони со артилериски екипаж) долж јужното крајбрежје на [[Англија]] од Кромвел па сè до Источна Англија, а за сето тоа било воглавном користен материјалот запленет од укинатите манастири. Повеќето од замоците биле замислени лично од кралот Хенри VIII. Единственото парче облека кое му припаѓало на кралот, а кое е зачувамо до денес е неговата свечена капа за крунисувањето, која му била доделена како награда на градоначалникот на Вотерфорд, заедно со мечот во 1536 г. Моментално парчињата се наоѓаат во музејот Вотерфорд. == Предците == {| class="wikitable" |+'''Предците на Хенри VIII до третата генерација''' |- |- | rowspan="8" align="center"| '''Хенри VIII''' | rowspan="4" align="center"| '''Татко:'''<br />[[Хенри VII]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од таткова страна:'''<br />[[Едмунд Тјудор, првиот ерл од Ричмонд]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Овен Тјудор]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Катерин Валоа]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од таткова страна:'''<br />[[Лејди Маргарита Бјуфорт]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Џон Бјуфорт, првиот војвода од Сомерсет]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Маргарита Бјучамп од Блетсо]] |- | rowspan="4" align="center"| '''Мајка:'''<br />[[Елизабета Јоршка]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од мајчина страна:'''<br />[[Едвард IV]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Плантагенет, третиот војвода од Јорк]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Сесили Невил]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од мајчина страна:'''<br />[[Елизабета Вудвајл]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Вудвајл, првиот ерл Риверс]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Жакуета од Луксембург]] |} == Литература == * Bowle, John. ''Henry VIII: A Study of Power in Action'' Little, Brown, 1964. * John Lloyd and John Mitchinson "The Book of General Ignorance". faber and faber,2006 * Bryant, M. ''Private Lives''. Cassell, 2001. * [http://tudorhistory.org/wives/ Eakins, L. E. (2004). "The Six Wives of Henry VIII".] * Farrow, John V. ''The Story of Thomas More''. Collins, 1956. * "Henry VIII". (1911). ''Encyclopædia Britannica,'' 11th ed. London: Cambridge University Press. * Kranes, Marsha et al. ''Know It All''. New York: Tess Press, 1998. * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm Jokinen, A. (2004). "Henry VIII (1491–1547)".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} * Moorhouse, Geoffrey. ''Great Harry's Navy: How Henry VIII Gave England Seapower'' * [http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ Public Broadcasting Service. (2003). "The Six Wives of Henry VIII".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110414002223/http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ |date=2011-04-14 }} * Nostro, Rit "at only 17 years old. He assumed the throne of England and married his brother’s widow, Katherine of Aragon" [http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070816013622/http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm |date=2007-08-16 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/07222a.htm Thurston, H. (1910). "Henry VIII". ''The Catholic Encyclopedia''. (Vol. VII). New York: Robert Appleton Company.] * [http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm Vallieres, S. (1999). "Tudor Succession Problems"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110514152510/http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm |date=2011-05-14 }} * Wagner, John A. (2003). "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." (Greenwood). ISBN 1-57356-540-7. * Weir, Alison. ''The Six Wives of Henry VIII''. Bodley Head, 1991. * [http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 Ask Ireland: Waterford Museum of Treasures Collection: Cap of Maintenance] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080214103619/http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 |date=2008-02-14 }} * C. D. C. Armstrong, ‘Gardiner, Stephen (c.1495x8–1555)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, Sept 2004 * Henry VIII, "Assertio septem sacramentorum aduersus Martin. Luther" (1521)[http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml Treasure 9] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070520054923/http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml |date=2007-05-20 }} National Library of Vatican City displayed via [[The European Library]] == Романи == * [[John Sherren Brewer|J S Brewer]]; Robert Henry Brodie; [[James Gairdner]]. ''Letters and papers, foreign and domestic, of the reign of Henry VIII'', preserved in the [[Public Record Office]], the [[British Museum]], and elsewhere. 1965 2d ed. ([http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php TannerRitchie Publishing] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070617073806/http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php |date=2007-06-17 }}) * Childs, Jessie. ''Henry VIII's Last Victim: The Life and Times of Henry Howard, Earl of Surrey''. London: Jonathan Cape, 2006 (hardback, ISBN 0-224-06325-1). ** [http://books.guardian.co.uk/reviews/history/0,,1927631,00.html?gusrc=rss&feed=10 Reviewed] by C.J. Sansom in [http://www.guardian.co.uk/ ''The Guardian''], 21 октомври 2006. * [[Martin Luther|Luther Martin]]. ''Luther's Correspondence and Other Contemporary Letters,'' 2 vols., tr.and ed. by Preserved Smith, Charles Michael Jacobs, The Lutheran Publication Society, Philadelphia, Pa. 1913, 1918. [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=m4r3cwHjnvUC&pg=PA1&lpg=PA1&dq=%22Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 1 (1507–1521)] and [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=oEy_3aDT61sC&printsec=titlepage&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 2 (1521–1530)] from [[Google Books]]. Reprint of Vol.1, Wipf & Stock Publishers (March 2006). ISBN 1-59752-601-0 * Wagner, John A. "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." Greenwood, 2003. * Weir, Alison. ''Henry VIII: The King and His Court''. Ballantine Books, 2001. * Williams, Neville. ''Henry VIII and His Court''. Macmillan, 1971. == Надворешни врски == * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII Chronology World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm '''Luminarium: King Henry VIII'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} Life, works, essays, study resources * [http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii Henry VIII Podcast Show] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090526231858/http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii |date=2009-05-26 }} * [http://www.historylearningsite.co.uk/henry8.htm Henry VIII and his wives] * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.tudor-portraits.com Buehler, Edward. (2004). "Tudor and Elizabethan Portraits".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070220134805/http://www.tudor-portraits.com/ |date=2007-02-20 }} * [http://www.tudorplace.com.ar/aboutHenryVIII.htm Castelli, Jorge H. (2004). "Henry VIII".] * [http://www.archsoc.com/games/Henry.html Stevens, Garry. (2003). "Henry VIII: Intrigue in the Tudor Court".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927222651/http://www.archsoc.com/games/Henry.html |date=2007-09-27 }} * [https://web.archive.org/web/20010424140614/http://members.ozemail.com.au/~tperrott/sirjohn.htm Perrott, Terry. (2004). "Sir John Perrott".] * [http://www.englishmonarchs.co.uk/tudor_4.htm Illustrated history of Henry VIII.] * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=473 Henry VIII at Find A Grave] * [[Martin Luther]] [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=333 to Henry VIII, 1 септември 1525] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=374 Henry VIII to Martin Luther. August, 1526] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=160 Henry VIII to Frederic, John, and George, Dukes of Saxony. January. 20, 1523] re: Luther. * {{IckingArchive|idx=Henry_VIII|name=Henry VIII of England}} {{s-start}} {{s-hou|[[Тјудори]]|28 јуни|1491|28 јануари|1547|}} {{s-reg|}} {{s-bef|rows=2|before=[[Хенри VII]]}} {{s-ttl|title=[[Листа на Англиските монарси|Крал на Англија]]|years=[[22 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска|Лорд на Ирска]]|years=[[1509]] – [[1541]]}} {{s-non|reason=Прогласен за крал<br />од страна на [[Ирскиот парламент]]}} |- {{s-vac|last=[[Едвард Бус]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска]]|years=[[1541]] – [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-reg|en}} |- {{s-ttl|title=[[Војвода од Јорк]]|years=[[1494]] – [[1509]]}} {{s-non|reason=Кралска крв}} |- {{s-bef|before=[[Артур (принц од Велс)|Артур]]}} {{s-ttl|title=[[Принц од Велс]]|years=1502–1509}} {{s-vac|next=[[Едвард VI]]}} {{s-bef|before=[[Вилијам Скот (англиски политичар)|Сер Вилијам Скот]]}} {{s-ttl|title=[[Лорд чувар на Петте Пристаништа]]|years=[[1493]] – [[1509]]}} {{s-aft|after=[[Едвард Појнинг|Сер Едвард Појнинг]]}} {{s-end}} {{Англиски монарси}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хенри 08}} [[Категорија:Европски монарси од 16 век]] [[Категорија:Принцови од Велс]] [[Категорија:Војводи од Јорк|301]] [[Категорија:Војводи од Корнвол|009]] [[Категорија:Ерлови Маршали]] [[Категорија:Англиски монарси]] [[Категорија:Тјудори]] [[Категорија:Витези на Подвеската]] [[Категорија:Витези на Златното Руно]] [[Категорија:Луѓе од Гринич]] [[Категорија:Протестантски монарси]] [[Категорија:Витези на Бањата]] [[Категорија:Погребани во капелата „Св. Ѓорѓи“ (Виндзорски замок)]] [[Категорија:Основачи на религии]] arjo576gasptujg6ne5w9pg3sma8azs 5583660 5583657 2026-06-28T11:39:51Z Buli 2648 5583660 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Хенри VIII | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = ''[[Portrait of Henry VIII]]'' {{Circa|1540–1547}} | alt = Full-length portrait painting of King Henry VIII | succession = [[King of England]]<br/>[[Lord of Ireland|Lord]]/[[King of Ireland]] | more_text = ([[Style of the English sovereigns|more...]]) | reign = {{Nowrap|22 April 1509{{Efn|Henry's [[Regnal years of English and British monarchs|regnal years]] are dated from 22 April.<ref>{{cite book |year=1962 |chapter=Chapter Five: Table of regnal year of English Sovereigns |title=Sweet & Maxwell's Guide to Law Reports and Statutes |edition=Fourth |location=London |publisher=Sweet & Maxwell's Guide |url=https://guides.library.harvard.edu/ld.php?content_id=12548485 |page=27}}</ref><ref>{{cite book |editor1-first=C. R. |editor1-last=Cheney |editor1-link=C. R. Cheney |editor2-first=Michael |editor2-last=Jones |editor2-link=Michael Jones (historian) |title=A Handbook of Dates for Students of British History |series=[[Royal Historical Society]] Guides and Handbooks |volume=4 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |edition=Revised |year=2000 |pages=37–38 |isbn=978-0-521-77095-8 }}</ref>}}&nbsp;– 28 јануари 1547}} | coronation = 24 јуни 1509 | cor_type = [[Coronation of Henry VIII and Catherine|Coronation]] | predecessor = [[Henry VII of England|Henry VII]] | successor = [[Edward VI]] | birth_date = 28 јуни 1491 | birth_place = [[Palace of Placentia]], Greenwich, England | death_date = 28 јануари 1547 (aged 55) | death_place = [[Palace of Whitehall]], Westminster, England | burial_date = 16 февруари 1547 | burial_place = [[St George's Chapel, Windsor Castle]], Berkshire | issue = {{Indented plainlist| * [[Henry, Duke of Cornwall]] * [[Mary I| Mary I of England]] * [[Elizabeth I| Elizabeth I of England]] * [[Edward VI| Edward VI of England]] * [[Henry FitzRoy, Duke of Richmond and Somerset]] ({{Abbr|ill.|illegitimate}}) }} | issue_link = #Wives, mistresses, and children | issue_pipe = more... | house = [[Тјудори]] | father = [[Henry VII of England]] | mother = [[Elizabeth of York]] | religion = {{Plainlist| * [[Catholic]] (1491–1534) * [[Church of England]] (1534–1547) }} | spouses = {{Plainlist| * {{Marriage|[[Катерина Арагонска]]|11 June 1509|23 May 1533|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=Catherine|Annulment reversed during the reign of [[Mary I]] in 1553.<ref>{{Cite book |last=Edwards |first=John |title=Mary I: England's Catholic Queen |publisher=Yale University Press | location=New Haven and London |year=2011 |page=137}}</ref>{{sfn|Porter|2007|p=268}}}} * {{Marriage|[[Ана Болејн]]|14 November 1532|17 May 1536|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=n1|Henry and Anne married in secret on 14 November 1532, which was followed by second wedding on 25 January 1533.}} * {{Marriage|[[Џејн Симор]]|30 May 1536|24 October 1537|end=d}} * {{Marriage|[[Ана Клевска]]|6 January 1540|9 July 1540|end={{Abbr|ann.|annulled}}}} * {{Marriage|[[Катерина Хауард]]|28 July 1540|13 February 1542|end=d}} * {{Marriage|[[Catherine Parr]]|12 July 1543}} }} | signature = HenryVIIISig.svg }} {{Infobox British Royalty|majesty | name = Хенри VIII | title = Крал на Англија; Лорд на Ирска | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = Портрет од [[Ханс Холбајн Помладиот]] | reign = [[21 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]] | coronation = [[24 јуни]] [[1509]] | predecessor = [[Хенри VII]] | successor = [[Едвард VI]] | spouse = [[Катерина Арагонска]]<br />омж. 1509, пон. 1533<br /> [[Ана Боленска]]<br />омж. 1533, пон. 1536<br /> [[Џејн Симор]]<br />омж. 1536, † 1537<br /> [[Ана Клевска]]<br />омж. 1540, пон. 1540<br /> [[Катерина Хавард]]<br />омж. 1540, † 1542<br /> [[Катерина Пар]]<br />омж. 1543<br /> | issue = [[Мери I]]<br />[[Хенри Фицрој]]<br />[[Елизабета I]]<br />[[Едвард VI]] | titles = ''НВ'' Кралот<br />Прицот од Велс<br />Војвода од Јорк<br />Принц Хенри | royal house = [[Тјудори]] | father = [[Хенри VII]] | mother = [[Елизабета Јоршка]] | date of birth = {{роден на|28|јуни|1491}} | place of birth = {{роден во|Плацентија|Гринич}} | date of death = {{починал на|28|јануари|1547}} | place of death = {{починал во|Вајтхолска палата|Лондон}} | place of burial = Капела [[Св. Ѓорѓија (Видзор)|Св. Ѓорѓија]], [[Виндзорски замок]] |}} '''Хенри VIII''' ([[англ.|англиски]]: ''Henry VIII''; {{роден на|28|јуни|1491}} — {{починал на|28|јануари|1547}}) — [[крал на Англија]] и [[лорд на Ирска]], подоцна и крал на [[Ирска]] од [[22]] [[април]] [[1509]] па сè до неговата смрт. Бил вториот монарх од династијата [[Тјудори]], наследувајќи го својот татко [[Хенри VII]]. Познат по тоа што се женел шест пати. Тој ја имал можеби најголемата моќ на било кој англиски монарх и го донел актот за распуштање на манастирите и ја создал заедницата помеѓу [[Англија]] и [[Велс]]. Хенри VIII бил трето дете на [[Хенри VII]] и на [[Елизабета Јоршка]]. Неговиот постар брат [[Артур, Принц од Велс|Артур, принцот од Велс]], починал во [[1502]], со што Хенри станал престолонаследник. Хенри VIII е познат и по своите законодавни дела во државата, вклучувајќи ги и актите според кои [[Англиканската црква]] се одделува од Римската, а кралот ја добива титулата [[Врховен управник на Англиканската Црква]]. Хенри VIII е познат по тоа што бил страстен и добар [[комар|коцкар]]. Во својата младост обожавал да спортува, а најомилени спортови му биле [[тенис]], [[лов]] како и витешките двобои. Тој исто така бил успешен [[поет]], [[музичар]] и [[писател]]; едно од неговите најпознати дела е „Разонода со добро друштво“ (''Pastime with good company''). Хенри VIII бил вклучен во изградбата и уредувањето на неколку познати објекти меѓу кои се Вестминсертската капела во Лондон, Кралевата универзитетска капела во Камбриџ и палатата Нонсач. Многу од објектите кои Хенри ги обновил и изградил подоцна биле конфскувани од кардиналот [[Томас Вулзи]] како на пр. Христовата црква од Оксфорд, [[Хемптонски Двор|Хемптонскиот Двор]], [[Вајтхолска палата]] како и Колеџот на Тројството од Кембриџ. == Ран живот и прв брак == [[Податотека:HenryVIII 1509.jpg|thumb|160px|left|Осумнаесет годишниот Хенри VIII на неговото крунисување 1509.]] Роден во [[палатат Плацентиа]] во [[Гринич]], како трето дете на [[Хенри VII]] и неговата сопруга кралицата [[Елизабета Јоршка]]. Само три од Хенриевите шест браќа и сестри го преживеале детството, [[Артур принцот од Велс|Артур (принцот од Велс)]], Маргарита и Мери. [[1493]]г. Хенри бил поставен за управник на замокот Довер, како и лорд чувар на Лондонските порти. Следната [[1494]]г. му била доделена титулата војвода на Јорк. Потоа му биле доделени и титулите лорд маршал како и [[лорд на Ирска]]. На Хенри му биле доделени најдобрите учители во Англија, со што Хенри благодарејќи им на нив знаел течно да општи на латински, француски и шпански. На почетокот се верувало дека Хенри ќе ја продолжи својата кариера во црквата на некоја висока позиција, додека постариот син Артур бил припреман за владетелската улога. Сепак во [[1502]]г. Артур ненајдено умрел, а на Хенри му припаднале сите должности од покојниот му брат, со што станал [[принц на Велс]], односно престолонаследник. Таткото на Хенри сакал да го обнови сојузот со [[Шпанија]], па така планирал Хенри да го замени местото на Артур во бракот со [[Катерина Арагонска]], најмладото преживеано дете на кралот [[Фердинанд II од Кастиља]] и кралицата [[Изабела I од Арагон]]. Со намера да се оствари бракот, било потребно одобрение од папата. Меѓутоа Катерина се заколнала дека нејзиниот прв брак никогаш не ни бил конзумиран (немала сексуални односи со Артур), па според тоа одобрението од папата не било неопходно по тоа прашање. Сепак двете страни се договориле дека папското одобрение би било потребно за да се отстранат секакви сомнежи за легалноста на бракот. Папата го одобрил бракот во форма на папска була, со што четиринаесет месеци по смртта на нејзиниот млад сопруг, Катерина била верена за неговиот помлад брат, кој сега бил престолонаследник на англиската круна. Меѓутоа до [[1505]]г. кралот го загубил интерестот за сојуз со [[Шпанија]], па Хенри подоцна ќе тврди дека свршувачката со Катерина било без негово одобрение. Понатамошното политичко маневрирање со свршувачката продолжило сè до смртта на кралот во [[1509]]г. На седумнаесет годишна возраст Хенри VIII се оженил со вдовицата на својот брат, Катерина на [[11]] [[јуни]] [[1509]], а на [[24]] [[јуни]] [[1509]] двајцата биле крунисани во [[Вестминстерската капелата]]. == Црковниот пресврт и бракот со Ана Боленска == До 1525 г. трпението на кралот кон Катерина во врска со (според него), неможноста на кралицата да роди машки наследник било на граница. Меѓутоа кралот добил поттик кога ја забележал убавата дворска дама која била во служба на кралицата, [[Ана Боленска]]. Кралот му наредил на кардиналот Вулзи да преговара со Рим за да му дадат одобрение за поништување на неговиот брак со Катерина, врз основа на сомневање дека нејзиниот брак со Артур навистина бил конзумиран. Кралевиот секретар Вилијам Најт, отишол во Рим да лобира за поништување на бракот кај папата [[Папа Климент VII|Климент VII]], меѓутоа папата не се осмелувал да ги задоволи барањата на англискиот крал, поради силното влијание на роднина на Катерина, императорот [[Карло V]], кој веќе го имал опљачкано градот Рим, а папата бил затворен во [[Ватикан]]. Сите обиди на кардиналот Вулзи биле неплодни, згора непријателствата на Катерина, придонеле за неговиот пад, кога во 1529 г. Хенри го разрешил кардиналот од неговата должност лорд канцелар и на негово место го поставил сер [[Томас Мор]], за кој се сметало дека има уште помалку шанси за остварување на кралевата цел, делумно и поради неговата лојалност кон Рим. Во исто време Хенри открил и унапредил двајца млади свештеници со различни карактери, а тоа биле [[Томас Кромвел]] и [[Томас Кранмер]]. Кранмер бил тој што прв му предложил на кралот дека треба да се консултира со теолошките факултети на континенталните универзитети, во врска со валидноста на неговиот брак. Проектот во кој се вклучувало подмитувања на видни лица ги дал очекуваните резултати и бил презентиран со позитивни мислења пред англискиот парламент во 1530 г. Кранмеровата поддршка на кралот, била наградена со неговото поставување на амбасадорската позиција на дворот на [[Светата Германска Римското Царство]], а подоцна бил назначен како надбискуп на Кентербери на местото на [[Вилијам Вворем]]. Кромвел во меѓувреме бил поставен за главен советник на кралот, кој одел до таму што му предлагал на кралот да размисли за укинување на папската врховност во [[Англија]] и да самиот тој да се постави на позицијата Врховен управник на црквата во Англија. Двајцата Кромвел и Кранмер биле поддржувани од Ана Боленска, која делела симпатија со протестанската доктрина која се ширела во [[Европа]]. Додека сите обиди на папата [[Климент VII]] пропаднале во неговата намера да го одврати кралот на Англија, Хенри ја искористил шанслата и тајно се оженил со [[Ана Боленска]] во [[јануари]] [[1533]]г. додека бргу потоа со помош на неговите симпатизери во парламентот успеал да го протне статутот со кој се забранувало понатамошното мешање на папата во внатрешната ситуација на [[Англија]]. Надбискупот Кранмер веднаш го признал бракот на Хенри со Ана Боленска за важечки, а тој со Катерина за неважечки. Ана била крунисана за кралица на [[Англија]] на 1 јуни, а три месеци подоцна родила женско дете, Елизабета, која подоцна ќе стане [[Елизабета I]]. Папата реагирал така што го ескомуницирал Хенри VIII во јули 1533 г. (историчарите не можат да го утврдат точниот датум на ескомуникацијата на кралот, според [[Винстон Черчил]] и неговата History of the English speaking people, тврди дека булата всушност била бланко документ кој бил официјално одобрен и пополнет подоцна во 1535 г. Други мислења образложуваат дека Хенри не бил официјално ескомунициран сè до 1538 г. од страна на папата [[Павле III]], братот на кардиналот Френклин де ла Томас). По ова следело религиски пресврт. Под покровителството на Кромвел, парламентот донел неколку статути пролетта 1354 г. според кои се ограничувала улогата на Рим во работата на англиканската црква. Статутот за совладување на барањата ги забранувал црковните барања да бидат проследени и разгледувани од папата. Ја спречувало црквата да прави и спроведува какви било одлуки без согласност на кралот. Актот за црковни должности од 1534 г. налагало свештенството да бира бискупи кои би биле предлагани од соверенот. Актот за супрематија од 1534 г. го прогласил кралот за „единствен управник на Земјата на англиканската црква“, додека пак актот за предавство од истата година, налагал обвинение за велеиздаја со смртна [[казна]] за непризнавањето на кралот за неговото право кон црквата. На папата му биле ускратени сите приходи и даноци од англиската црква. Домашната опозицијата кон Хенриевата црковна политика била бргу осуетена. Значителен број на прогонетите монаси биле мачени и погубени. Највидните опозиционери биле [[Џон Фишер]], бискупот на Рочестер и [[Томас Мор]] бившиот лорд канцелар, кои одбиле да положат заклетва за лојалност, со што биле обвинети за велеиздаја и како што налагал законот биле погубени во Тајбурн во 1535 г. [[Томас Кромвел]] поради кого била основана позицијата заменика на кралот во црквата (заменик во духовноста), бил овластен да врши обиколка на манастирите со цел да се увери дека инструкциите на кралот се следат и почитуваат. Но неговата вистинска улога била да ги запленува богатствата на манастирите. Неговите комисери за потчинување меѓу кои биле Лавтон, Полард и Мојле се покажале како крволочни убијци, а вистински пример за ѕверствата на потчинувањето било убиството на опатот Ричард Вајтинг. Овие опресии со време поттикнале на поголем отор помеѓу англискиот народ, за да на крај прераснат во големи бунтови како тој од ноември истата година во северна Англија. Аџиството за милост како што било наречен бунтот, бил задушен така што Хенри се согласил на [[амнестија]] за сите учесници во востанието, притоа заблагодарувајќи се на тоа што му го привлекле вниманието за нивната мака и потоа прифатил да го прими водачот [[Роберт Аске]] на кралски банкет. На банкетот Хенри тактички го замолил Роберт да му напише што сè се променило со новите закони, за да би можел поуспешно да го реши проблемот. Роберт не сомневајќи се го направил тоа што се барало од него, несвесен дека фактички самиот си ја ставил омчата на врат, запишувајќи ги своите дела кои подоцна ќе бидат употребени како признание. Кралевиот збор бил непрокосновен и немало никаков сомнеж во него (бидејќи официјално се сметало дека кралот е одбран од Бога па спорд тоа тој му одговарал само на нему), па така Аске ги распуштил востаниците кои се разотишле по нивните домови. Меѓутоа Хенри на воставниците гледал како на државни предавници, па според тоа не се чувствувал должен да го почитува својот збор. Востаниците увиделе дека кралот немал намера да го почитува дадениот збор, па се побуниле повторно истата година, но нивната сила не била толку голема како што била на почетокот и набргу биле совладани и востанието било задушено. Водачите вклучувајќи го и Аске биле уапсени и погубени поради велеиздаја. Укинувањето на преостанатите поголеми [[манастири]] продолжило понатаму со актот на парламентот од април 1539 г. == Погубувањето на неговата втора жена Ана Боленска == Иако многу помогнала во радикалните црковни промени во државата, сепак односот со кралот бргу се влошил. После раѓањето на принцезата [[Елизабета I|Елизабета]], кралицата Ана имала најмалку два неуспешни бремености, кои завршиле или со предвремено раѓање или отфрлање на плодот, со што старите фрустрации на кралот кои ги имал проживеано со Катерина во врска со неможноста на добувањето на машки наследник, сега повторно се вратиле да го гонат. Решен да го добие машкиот наследник, а можеби и бил потикнат од [[Томас Кромвел]], дал да се обвини Ана за употреба на вештерство, како би го намамила кралот да се ожени со неа, потоа за љубовни афери со петорица мажи, вклучувајќи го и обвинението за инцест со нејзиниот брат Џорџ Болејн висконтот на Рошфорд, за повреда на кралот како и за завера за убиство на кралот, со што ова последното и го донело статусот на велеиздајник. Обвиненијата најверојатно се измислени. Судот кој судел за случајот бил воден од вујкото на Ана, [[Томас Хавард, Трет Војвода од Норфолк|Томас Хавард, третиот војвода од Норфолк]]. Во мај 1536 г. судот ја осудил Ана и нејзиниот брат за виновни и им доделиле казна одрубување на главата или горење на клада, како било по волјата на кралот. Ана и нејзиниот брат Џорџ биле погубени со отсекување на главата. На нејзината последна причест кралицата се заколнала пред свештеник дека била невина и тоа во присуство на сведоци (со оглед на големата религиозност на луѓето во XVI век, тоа би претставувал скоро сигурен доказ за невиноста на кралицата). == Раѓањето на принцот и смртта на неговата трета жена, кралицата Џејн == Само еден ден по погубувањето на Ана Боленска, Хенри се свршил со [[Џејн Симор]], а за [[10]] дена и се венчале. Џејн била една од придружничките на погубената кралица, дворска дама на која кралот фрлил око. Актот за наследство од 1536 г. налагал децата на Џејн да бидат следните по ред за наследството на престолот, со што [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|лејди Елизабета]] биле прогласени за нелегитимни деца и биле ислкучени од нивното право на престолот. Кралот во секое време можел да одлучува за тоа кој би можел да биде легитимен наследник. Кралицата Џејн му родила син, тоа бил принцот Едвард, подоцна ќе стане [[Едвард VI]], но наредната [[1537]] Џејн починала во [[Гринничка палата|Гриничката палатата]] на 24 октомври од треска, оставајќи го Хенри заедно со целиот двор да жалат по неа. Кралот ја чувствувал Џејн како неговата вистинска кралица бидејќи му го родила толку посакуваниот машки наследник. == Законодавните реформи во кралството == [[Податотека:Henry VIII crown 763986.jpg|right|thumb|250px|Златна [[кралска монета]] на Хенри VIII, искована {{circa|1544}}–1547. Позадината ги насликува грбовите на Франција и Англија]] Во исто време кога Хенри VIII се венчал со Џејн Симор, го донел Велшкиот законик со кој легално го анексирал [[Велс]] кон [[Англија]] со што создал една обединета [[нација]]. Актот предвидувал официјална употреба на англискиот јазик во сите државни институции , што претставувало мал проблем за мнозинството велшко население кое општело на својот мајчин јазик. Хенри во 1537 барал од надбискупот Кентерберси да му ја предаде палтата Отфорд, која во тоа време била на располагање на англиканската црква. Подоцна во 1540 г. Хенри ги санкционирал уништувањата на римокатоличките светилишта и на моштите на нивните светци. До крајот на 1542 г. сите манастири во кралството биле распуштени, а нивниот имот му припаднал на кралот. Како награда за својата улога, на [[Томас Кромвел]] му била доделна титулата ерл на Есекс. Ниското свештенство ги загубило своите претставнички места во [[Горниот Дом]], со што сега само надбискупот со бискупите го сочинувале претставничкото тело. == Љубовниците == Денес историчарите се сигурни за само две од неговите љубовници, а тоа се Елизабет Блунт и Мери Болејн (сестрата на Ана). Елизабет Блунт му го родила вонбрачниот син Хенри Фитцрој, кој никогаш не стапнал на престолот. Во 1533 г. се оженил со Мери Хавард од Норфолк Хавардс, но по само три години починал не оставајќи наследник, токму во моментот кога неговиот татко кралот Хенри се обидувал да протурка закон во парламентот со што би му се признало правото на англискиот престол. == Иновативниот двор == Хенри VIII бил особено ренесансен човек и неговиот двор бил центар на научни и уметнички иновации. Откривањето на континентот [[Америка]] или т.н. Нов Свет, му дало нови идеи на Хенри. Во тоа време го вработил на својот двор добро познатиот Вилијам Сомерс, кој бил дворска луда и единствениот кој и во најтешките моменти знаел да го развесели кралот. За Хенри се знае дека бил еден од првите европски владетели кој го интересирала вистинската географија на светот. Во 1507 г. дошло до револуционарно откритите во картографијата од страна на [[Мартин Валдсемулер]] (Universalis Cosmographia) и [[Матиас Рингман]], кои на своите карти правеле разлика од другите светски карти на тоа врем, така што Америка ја претставиле како посебен континент одвоен од [[Европа]] со [[Антланскиот океан]]. Промената создала атмосфера на истражувања во уметноста и науката, што Хенри сесрдно ги прифатил. == Подоцнежните години == [[Податотека:Porträt der Anna von Cleve - Hans Holbein d. J.(Louvre).jpg|right|thumbnail|На Хенри му била покажана сликава од [[Ана Клевска]]]] Хенри посакал повторно да се ожени, во надеж дека ќе добие повеќе машки наследници, со што би го осигурал престолот за неговата династија. [[Томас Кромвел]] сега веќе првиот ерл од Есекс, ја предложил [[Ана Клевска|Ана]], сестрата на протестанскиот војвода од Клеве, кој бил сметан како важен сојузник во случај на католички напад на Англија. [[Ханс Холбајн Помладиот]] бил испратен во Германија во Клеве, да нацрта портрет на Ана, за кралот. Иако се шпекулирало дека портретот бил насликан во поубава нота, малку е веројатно дека бил непрецизен, а доказ за тоа е што сликарот и понатаму останал во дворска служба. Со убавиот портрет на [[Ана Клевска|Ана]], а и потикнат од пристојните комплинменти за ставата и убавината на Ана од страна на нејзините придружнички, Хенри решил да се ожени. Меѓутоа кога [[Ана од Клеве|Ана]] дошла во [[Англија]], Хенри се разочарал од неа и изјавил дека воопшто не му се допаѓа, а во приватност дури ја викал „Големата Мери“. Сепак немал друг избор и ја оженил на 6 јануари 1540 г. Хенри сакал да го прекине бракот, не само поради неговите лични чувства, туку и од политички причини. Војводата од Клеве влегол во змрсена кавга со светиот римски цар, додека пак Хенри немал никаква намера да се впушта во авантурата на страната на својот сојузник. Кралицата Ана била доволно интелигентна да не го одбива Хенри, па се согласила на прекинување на бракот. Посведочила дека нејзиниот брак никогаш не ни бил конзумиран. Хенри се задоволувал со тоа што едвај ја бакнувал во челотот секоја вечер пред спиење. Бракот бил прекинат врз основа на тоа што Ана претходно била верена за некој друг европски благородник. Ја добила титулата Кралева сестра и и бил даден замокот Хевер како одштета, кој претставувал поранешна резиденција на фамилијата на [[Ана Боленска]]. Во меѓувреме ерлот од Есекс паднал во немилот кај кралот поради неговата улога во овој катастрофален брак, со што бил притворен а подоцна и погубен. Положбата заменик во духовноста која специјално била создадена само за него, останала непополнета. На 28 јули 1540 г. на истиот ден кога лордот Есекс бил погубен, кралот се оженил со [[Катерина Хавард]], која била прва братучетка на [[Ана Боленска]]. Хенри бил просто воодушевен од својата нова кралица. Меѓутоа набргу по венчавката, кралицата се нашла во афера со еден од дворјаните, а тоа бил [[Томас Колпепер]]. Таа го вработила [[Францис Дерам]], кој претходно бил во афера со кралицата, пред таа да се омажи за Хенри, како нејзин секретар.[[Томас Кранмер]] кој бил во завада со моќната католичка фамилија Хавард, изнел докази пред кралот за постапките на кралицата. Иако кралот на почетокот одбил да верува во доказите, сепак му одобрил на Кранмер да изврши истрага, која на крај се завршила со потполно разоткривање на кралицата. На нејзиното испрашување кралицата го обвинила Дерам дека ја присилил да стапат во недолична врска. Но сè што кралицата требала да направи е да посведочи дека таа претходно била верена за Дерам со што нејзиниот брак со Хенри би бил прогласен за неважечки. Сепак како одговор на обвинувањата на кралицата, Дерам ја компромитирал нејзината врска со Томас Колпепер. Бракот на Катерина бил прекинат пред нејзиното погубување. Како што бил и случајот со [[Ана Боленска]], така и Катерина технички гледано не можела да биде обвинета за прељубништво, бидејќи бракот со кралот уште од почетокот бил неважечки. Но повторно овој податок бил игнориран и Катерина била погубена на 13 февруари 1542 г. Во моментот на нејзиното погубување, Катерина имала само осумнаесет години. Хенри во 1543 г. се оженил со својата шеста и последна сопруга, богатата вдовица [[Катерина Пар]]. Таа пак постојано се расправала со Хенри по религиозни прашања, Катерина била радикална во своите религиозни погледи (пуританка), додека пак кралот останал конзервативен. Нејзиното однесување замалку ќе ја чинело нејзиниот живот, но на крајот покажала послушост и попуштила. Таа му помогнала на Хенри да се помири со своите ќерќи [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|Елизабета]]. Актот на парламентот од 1544 г. повторно им го вратило нивното право на престолот веднаш после младиот принц Едвард, иако за нив сѐ уште се верувало дека биле нелегитимни. Актот му давал за право на Хенри да го менува законот за наследството на престолот, нему по воља. Ретроспективата за судбината на Хенриевите сопруги би бил: „разведена, погубена, почината, разведена, погубена и преживеана“. Алтернативна верзија би била: „Кралот Хенри VIII и шесте сопруги: една почината, една преживеала, две разведени и две погубени“.( или посочно, „Две погубени, една починала, две разведени и една преживеана“).Меѓутоа од правна гледна точка, би можело поинаку да се гледа на работата. Прво, Хенри никогаш не се развел од ниедна од неговите сопруги, поточно е тоа што бракот со нив веќе бил поништен. Второ четири брака, а не два завршиле со поништување (односно биле прогласени за нелегитимни). Браковите со [[Ана Боленска]] како и со [[Катерина Хавард]] биле прогласени за неважечки пред тие да бидат погубени, а иако пак бракот на [[Ана Клевска]] бил прогласен за неважечки сепак таа го надживеала Хенри, баш како и неговата последна сопруга, [[Катерина Пар]]. Суровоста како и тиранското однесување на Хенри сè повеќе станувало вообичаено, со текот на времето, а за тоа придонело и неговото лошо здравје. Неговата крволочна серија на политички погубувања се верува дека отпочнала со таа на Едмунд де ла Пол, [[војвода од Сафолк|војводата од Сафолк]] во 1513 и траела сè до Хенри ерлот на Суреи во 1547 г. Според некои проценки бројот на погубувањата за време на ова владеење бил околу 72.000. Хенри VIII ја отпочнал англиската реформација, кој претставувал процес на елиминација на приматот на папската црковна власт во Англија, кој пак бил заменет со кралската супрематија и со институцијата Англиканска црква која била надвор од влијанието на Римокатоличката црква и била ставена под врховна управа на англиските монарси. Англиската реформација претставувала повеќе политичко прашање, неголи теолошка расправа која се прикажувала како главен проблем. Раскинот на Англија со Рим настанал за време на владеењето на Хенри VIII, па затоа понекогаш реформацијата се нарекува уште и Хенриева реформација. Всушност Хенри не донел некои револуционерни теолошки идеи, туку тој само сакал да ја осамостои англиската црква. Во 1521 г. го бранел [[Мартин Лутер]] од нападите на папството за ерес, во книгата што тој ја напишал, а се вика „Одбраната на седумте мошти“. Единствено кон католичката црква Хенри се однесувал непријателски поради неговата желба да воспостави независна англиска црква. Постапките на Хенри имале широк одек во Европа, бидејќи неговата црква со своите постапки и влијанија била за пример во другите земји кои сакале да воспостават своја црква, независна од Рим. == Бродот „Мериевата Роза“ == „Мериевата Роза“ бил еден од многуте воени бродови кои пловеле во времето на владеењето на Хенри, само што овој брод му бил најомилен на кралот. Името му било дадено во чест на сестрата на Хенри, Мери во комбинација со грбот на династијата [[Тјудори]]. Изградбата на бродот траело цела година, во бродоградилиштето на [[Портсмут]], [[Англија]]. Бродот претставувал еден од првите вистински наменети воени бродови кои пловеле под знамето на англиската морнарица. Се претпоставува дека бродот бил потопен за време на борбите со француската морнарица кај Солент на 19 јули 1545 г. == Смртта и наследството на престолот == [[Податотека:The Old Palace of Whitehall by Hendrik Danckerts.jpg|thumb|300px|Кралот Хенри VIII починал во палатата во Витехал во 1547]] Во својот подоцнежен живот Хенри значително се здебелил, со што неговиот стомак мерел дури 137&nbsp;cm и можно е дека боледувал од гнојна рана на ногата. Добро познатата теорија дека боледувал од сифилис се појавила 100 години после неговата смртт, додека пак со најновите истражувања и знаења за болеста, се претпоставува дека не само тој, туку дека и неговите деца, [[ЕдвардVI]], [[Мери I]] и [[Елизабета I]], сите боледувале од истата болест. Второстепена најнова теројија излага дека сиптомите на Хенри како и неговата постара сестра [[Маргарита Тјудор]] сугерираат дека боледувале од дијабетис од втор тип. Хенриевата зголемена маса датира од времето на неговата повреда за време на [[витешки турнир]] во 1536 г. Тогаш заработил мала рана која не само што му ја намалила физичката активност, туку со тек на време се загноила, за да на крај индиректно влијае на неговата смрт, која се случила на 28 јануари 1547 г. но палатата во Витехал. Починал на датумот на кој би се навршиле 90 години животот на неговиот татко. Хенри бил погребан во капелата [[Св. Ѓорѓија (Виндзор)|Св. Ѓорѓија]] во [[Виндзорски замок|Виндзорскиот замок]], веднаш до неговата трета сопруга, [[Џејн Симор]]. Нешто повеќе од една деценија трите негови деца седела на престолот, но без свои потомци. Според актот за наследството на престолот, негвоиот единствен преживеан легитимен син Едвард, ја наследил круната со што станала кралот [[Едвард VI]]. Тој бил првиот протестански монарх кој владеел со [[Англија]]. Бидејќи тогаш Едвард имал само девет години, тој не можел во потполност да владее. Според тестаментот на Хенри VIII, бил составен совет на регенството, во кој биле назначени 16 великодостојници кои би владееле во името на Едвард сè до неговиот 18 роденден (неговото полнолетство). Советниците пак го избрале [[Едвард Симор, Прв Ерл од Хартфорд]], постариот брат на [[Џејн Симор]] за лорд заштитник на кралството. Во недостиг на наследници на престолот, круната со право би им припаднала на ќерќите на Хенри VIII, а прва би била Мери и нејзините потомци, потоа Елизабета и нејзините потомци, а доколку и ова не би било доволно тогаш правото на англискиот престол би им припаднал на потомците на помалата, покојната сестра на Хенри VIII, Мери Тјудор војвотката од Сафолк. Потомците на постарата сестра на Хенри, Маргарита Тјудор (шкотската кралска линија) според ова би биле исклучени од правото на круната. == Наследството на Хенри VIII == Било кој чин или постапка на Хенри не би можеле да ја засенат англиската реформација. Преку главно мотивирано од династички и лични проблеми и покрај тоа што во суштина никогаш не се оддалечил од сржта на христијанската вера, Хенри се потрудил еден од неговите најголеми чинови за време на неговото владеење да воедно биде и најконтроверзниот и најодлучниот чин на било кој англиски монарх. Неговиот раскин со Рим во 1533/4 г. бил чин кој повлекол огромни последици и многу влијаел на понатамошниот тек на англиската историја и кој продолжил и по [[Тјудорски период|тјудорскиот период]] во државата. Со тоа што направил да биде можна трансформацијата на [[Англија]] во засебно и одвоено протестанско општество, туку овозможил и понатамошни трансформации во сферата на економијата и политиката од црквата кон благородништвото и тоа главно преку укинувањето на манстирите и нивните права и богатства (краткорочен чин со долгорочни општествени последици). Одлуката на Хенри да го довери владеењето на неговиот син Едвард на превртливиот совет на чело со Едвард Симор (веројатно тактичка одлука на советот бидејќи се чинело за помалку веројатно дека тој би можел да се здобие со силна водачка позиција во државата), би можела да се протолкува како осигурување дека реформацијата ќе продолжи и за време на владеењето на младиот крал. Вакви слични иронии се препознаваат и во другите аспекти од неговото наследство. Тој бил патрон на хуманистичките учења, но сепак тој самиот бил главниот одговорен за смрта на десетина хуманисти. Опседнат со тоа да ја осигура својата династија, тој оставил само еден легитимен наследник (кој починал пред својот шеснаесетти роденден) и две ќерќи кои биле посветени на нивните спротивставени меѓу нив религии. Моќта на државата се зголемила, (барем после смрта на Хенри) а сепак се појавиле одредени барања за поголемо учество на средната класа во државните афери. Хенри со големи маки се трудел да ја претстави Англија како важен фактор на европската политичка сцена, но во тој процес целосно ја оптоварил финансиски државата, процес кој продолжил и бил главен проблем во текот на [[Тјудорови|тјудоровиот период]] во [[Англија]]. Заедно со [[Алфред Велики]] и [[Чарлс II]], Хенри VIII се смета за еден од основачите на [[Кралската морнарица]]. Постојат неколку добри причини за тоа, врпочем за време на неговото владеење се случиле неколку поморски битки и што е уште поважно големи кралски инвестиции во бродоградителството (вклучувајќи и неколку спектакуларни бродови од типот на. „Мериевата Роза“), потоа во бродогратилиштвата (како на пр. во [[Портсмут]]) и во поморските иновации (употребата на топови на бродовите иако стрелците и понатаму се користеле по средновековниот стил на војување). Меѓутоа овие напори се недоволни во смисла на организирање на „морнарица“ во вистинска смисла на зборот со централизирана структура, со чинови итн. туку неговата морнарица била склоп на повеќе бродови (од кои само неколку биле спектакуларни). [[Елизабета I]] ја одбила шпанската армада со помош на собрани приватни бродови (кои ги имало околу 130 воени и трансформирани трговски), со што дури во седумнаесеттиот век ќе дојде до создавањето на кралската морнарица во вистинска смисла на зборот, како последица на големото Англо-холандско поморско соперништво. Раскинот на Хенри со Рим, акумулирало голема закана од француска или шпанска инвазија. За да ја одбрани државата од тоа, Хенри дал да се прошири постоечката крајбрежна заштита со додатни утврдувања (еден од тие замоци е и тој од Довер, Моат Булварк и Арчклиф утвда каде Хенри лично бил на посета за да би ја надгледувал изградбата). Изградил додатен синџир на замоци (всушност големи бастиони со артилериски екипаж) долж јужното крајбрежје на [[Англија]] од Кромвел па сè до Источна Англија, а за сето тоа било воглавном користен материјалот запленет од укинатите манастири. Повеќето од замоците биле замислени лично од кралот Хенри VIII. Единственото парче облека кое му припаѓало на кралот, а кое е зачувамо до денес е неговата свечена капа за крунисувањето, која му била доделена како награда на градоначалникот на Вотерфорд, заедно со мечот во 1536 г. Моментално парчињата се наоѓаат во музејот Вотерфорд. == Предците == {| class="wikitable" |+'''Предците на Хенри VIII до третата генерација''' |- |- | rowspan="8" align="center"| '''Хенри VIII''' | rowspan="4" align="center"| '''Татко:'''<br />[[Хенри VII]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од таткова страна:'''<br />[[Едмунд Тјудор, првиот ерл од Ричмонд]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Овен Тјудор]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Катерин Валоа]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од таткова страна:'''<br />[[Лејди Маргарита Бјуфорт]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Џон Бјуфорт, првиот војвода од Сомерсет]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Маргарита Бјучамп од Блетсо]] |- | rowspan="4" align="center"| '''Мајка:'''<br />[[Елизабета Јоршка]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од мајчина страна:'''<br />[[Едвард IV]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Плантагенет, третиот војвода од Јорк]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Сесили Невил]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од мајчина страна:'''<br />[[Елизабета Вудвајл]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Вудвајл, првиот ерл Риверс]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Жакуета од Луксембург]] |} == Литература == * Bowle, John. ''Henry VIII: A Study of Power in Action'' Little, Brown, 1964. * John Lloyd and John Mitchinson "The Book of General Ignorance". faber and faber,2006 * Bryant, M. ''Private Lives''. Cassell, 2001. * [http://tudorhistory.org/wives/ Eakins, L. E. (2004). "The Six Wives of Henry VIII".] * Farrow, John V. ''The Story of Thomas More''. Collins, 1956. * "Henry VIII". (1911). ''Encyclopædia Britannica,'' 11th ed. London: Cambridge University Press. * Kranes, Marsha et al. ''Know It All''. New York: Tess Press, 1998. * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm Jokinen, A. (2004). "Henry VIII (1491–1547)".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} * Moorhouse, Geoffrey. ''Great Harry's Navy: How Henry VIII Gave England Seapower'' * [http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ Public Broadcasting Service. (2003). "The Six Wives of Henry VIII".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110414002223/http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ |date=2011-04-14 }} * Nostro, Rit "at only 17 years old. He assumed the throne of England and married his brother’s widow, Katherine of Aragon" [http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070816013622/http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm |date=2007-08-16 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/07222a.htm Thurston, H. (1910). "Henry VIII". ''The Catholic Encyclopedia''. (Vol. VII). New York: Robert Appleton Company.] * [http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm Vallieres, S. (1999). "Tudor Succession Problems"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110514152510/http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm |date=2011-05-14 }} * Wagner, John A. (2003). "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." (Greenwood). ISBN 1-57356-540-7. * Weir, Alison. ''The Six Wives of Henry VIII''. Bodley Head, 1991. * [http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 Ask Ireland: Waterford Museum of Treasures Collection: Cap of Maintenance] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080214103619/http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 |date=2008-02-14 }} * C. D. C. Armstrong, ‘Gardiner, Stephen (c.1495x8–1555)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, Sept 2004 * Henry VIII, "Assertio septem sacramentorum aduersus Martin. Luther" (1521)[http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml Treasure 9] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070520054923/http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml |date=2007-05-20 }} National Library of Vatican City displayed via [[The European Library]] == Романи == * [[John Sherren Brewer|J S Brewer]]; Robert Henry Brodie; [[James Gairdner]]. ''Letters and papers, foreign and domestic, of the reign of Henry VIII'', preserved in the [[Public Record Office]], the [[British Museum]], and elsewhere. 1965 2d ed. ([http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php TannerRitchie Publishing] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070617073806/http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php |date=2007-06-17 }}) * Childs, Jessie. ''Henry VIII's Last Victim: The Life and Times of Henry Howard, Earl of Surrey''. London: Jonathan Cape, 2006 (hardback, ISBN 0-224-06325-1). ** [http://books.guardian.co.uk/reviews/history/0,,1927631,00.html?gusrc=rss&feed=10 Reviewed] by C.J. Sansom in [http://www.guardian.co.uk/ ''The Guardian''], 21 октомври 2006. * [[Martin Luther|Luther Martin]]. ''Luther's Correspondence and Other Contemporary Letters,'' 2 vols., tr.and ed. by Preserved Smith, Charles Michael Jacobs, The Lutheran Publication Society, Philadelphia, Pa. 1913, 1918. [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=m4r3cwHjnvUC&pg=PA1&lpg=PA1&dq=%22Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 1 (1507–1521)] and [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=oEy_3aDT61sC&printsec=titlepage&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 2 (1521–1530)] from [[Google Books]]. Reprint of Vol.1, Wipf & Stock Publishers (March 2006). ISBN 1-59752-601-0 * Wagner, John A. "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." Greenwood, 2003. * Weir, Alison. ''Henry VIII: The King and His Court''. Ballantine Books, 2001. * Williams, Neville. ''Henry VIII and His Court''. Macmillan, 1971. == Надворешни врски == * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII Chronology World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm '''Luminarium: King Henry VIII'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} Life, works, essays, study resources * [http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii Henry VIII Podcast Show] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090526231858/http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii |date=2009-05-26 }} * [http://www.historylearningsite.co.uk/henry8.htm Henry VIII and his wives] * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.tudor-portraits.com Buehler, Edward. (2004). "Tudor and Elizabethan Portraits".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070220134805/http://www.tudor-portraits.com/ |date=2007-02-20 }} * [http://www.tudorplace.com.ar/aboutHenryVIII.htm Castelli, Jorge H. (2004). "Henry VIII".] * [http://www.archsoc.com/games/Henry.html Stevens, Garry. (2003). "Henry VIII: Intrigue in the Tudor Court".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927222651/http://www.archsoc.com/games/Henry.html |date=2007-09-27 }} * [https://web.archive.org/web/20010424140614/http://members.ozemail.com.au/~tperrott/sirjohn.htm Perrott, Terry. (2004). "Sir John Perrott".] * [http://www.englishmonarchs.co.uk/tudor_4.htm Illustrated history of Henry VIII.] * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=473 Henry VIII at Find A Grave] * [[Martin Luther]] [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=333 to Henry VIII, 1 септември 1525] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=374 Henry VIII to Martin Luther. August, 1526] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=160 Henry VIII to Frederic, John, and George, Dukes of Saxony. January. 20, 1523] re: Luther. * {{IckingArchive|idx=Henry_VIII|name=Henry VIII of England}} {{s-start}} {{s-hou|[[Тјудори]]|28 јуни|1491|28 јануари|1547|}} {{s-reg|}} {{s-bef|rows=2|before=[[Хенри VII]]}} {{s-ttl|title=[[Листа на Англиските монарси|Крал на Англија]]|years=[[22 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска|Лорд на Ирска]]|years=[[1509]] – [[1541]]}} {{s-non|reason=Прогласен за крал<br />од страна на [[Ирскиот парламент]]}} |- {{s-vac|last=[[Едвард Бус]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска]]|years=[[1541]] – [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-reg|en}} |- {{s-ttl|title=[[Војвода од Јорк]]|years=[[1494]] – [[1509]]}} {{s-non|reason=Кралска крв}} |- {{s-bef|before=[[Артур (принц од Велс)|Артур]]}} {{s-ttl|title=[[Принц од Велс]]|years=1502–1509}} {{s-vac|next=[[Едвард VI]]}} {{s-bef|before=[[Вилијам Скот (англиски политичар)|Сер Вилијам Скот]]}} {{s-ttl|title=[[Лорд чувар на Петте Пристаништа]]|years=[[1493]] – [[1509]]}} {{s-aft|after=[[Едвард Појнинг|Сер Едвард Појнинг]]}} {{s-end}} {{Англиски монарси}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хенри 08}} [[Категорија:Европски монарси од 16 век]] [[Категорија:Принцови од Велс]] [[Категорија:Војводи од Јорк|301]] [[Категорија:Војводи од Корнвол|009]] [[Категорија:Ерлови Маршали]] [[Категорија:Англиски монарси]] [[Категорија:Тјудори]] [[Категорија:Витези на Подвеската]] [[Категорија:Витези на Златното Руно]] [[Категорија:Луѓе од Гринич]] [[Категорија:Протестантски монарси]] [[Категорија:Витези на Бањата]] [[Категорија:Погребани во капелата „Св. Ѓорѓи“ (Виндзорски замок)]] [[Категорија:Основачи на религии]] dg61rtkrbjffypdmotlzrlwo3fbsgfw 5583664 5583660 2026-06-28T11:42:41Z Buli 2648 5583664 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Хенри VIII | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = ''Портрет на Хенри VIII'' од [[Ханс Холбајн Помладиот]] {{Circa|1540–1547}} | alt = Full-length portrait painting of King Henry VIII | succession = [[Крал на Англија]]<br/>[[Lord of Ireland|Lord]]/[[King of Ireland]] | more_text = ([[Style of the English sovereigns|more...]]) | reign = {{Nowrap|22 April 1509{{Efn|Henry's [[Regnal years of English and British monarchs|regnal years]] are dated from 22 April.<ref>{{cite book |year=1962 |chapter=Chapter Five: Table of regnal year of English Sovereigns |title=Sweet & Maxwell's Guide to Law Reports and Statutes |edition=Fourth |location=London |publisher=Sweet & Maxwell's Guide |url=https://guides.library.harvard.edu/ld.php?content_id=12548485 |page=27}}</ref><ref>{{cite book |editor1-first=C. R. |editor1-last=Cheney |editor1-link=C. R. Cheney |editor2-first=Michael |editor2-last=Jones |editor2-link=Michael Jones (historian) |title=A Handbook of Dates for Students of British History |series=[[Royal Historical Society]] Guides and Handbooks |volume=4 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |edition=Revised |year=2000 |pages=37–38 |isbn=978-0-521-77095-8 }}</ref>}}&nbsp;– 28 јануари 1547}} | coronation = 24 јуни 1509 | cor_type = [[Coronation of Henry VIII and Catherine|Coronation]] | predecessor = [[Henry VII of England|Henry VII]] | successor = [[Edward VI]] | birth_date = 28 јуни 1491 | birth_place = [[Palace of Placentia]], Greenwich, England | death_date = 28 јануари 1547 (aged 55) | death_place = [[Palace of Whitehall]], Westminster, England | burial_date = 16 февруари 1547 | burial_place = [[St George's Chapel, Windsor Castle]], Berkshire | issue = {{Indented plainlist| * [[Henry, Duke of Cornwall]] * [[Mary I| Mary I of England]] * [[Elizabeth I| Elizabeth I of England]] * [[Edward VI| Edward VI of England]] * [[Henry FitzRoy, Duke of Richmond and Somerset]] ({{Abbr|ill.|illegitimate}}) }} | issue_link = #Wives, mistresses, and children | issue_pipe = more... | house = [[Тјудори]] | father = [[Henry VII of England]] | mother = [[Elizabeth of York]] | religion = {{Plainlist| * [[Catholic]] (1491–1534) * [[Church of England]] (1534–1547) }} | spouses = {{Plainlist| * {{Marriage|[[Катерина Арагонска]]|11 June 1509|23 May 1533|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=Catherine|Annulment reversed during the reign of [[Mary I]] in 1553.<ref>{{Cite book |last=Edwards |first=John |title=Mary I: England's Catholic Queen |publisher=Yale University Press | location=New Haven and London |year=2011 |page=137}}</ref>{{sfn|Porter|2007|p=268}}}} * {{Marriage|[[Ана Болејн]]|14 November 1532|17 May 1536|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=n1|Henry and Anne married in secret on 14 November 1532, which was followed by second wedding on 25 January 1533.}} * {{Marriage|[[Џејн Симор]]|30 May 1536|24 October 1537|end=d}} * {{Marriage|[[Ана Клевска]]|6 January 1540|9 July 1540|end={{Abbr|ann.|annulled}}}} * {{Marriage|[[Катерина Хауард]]|28 July 1540|13 February 1542|end=d}} * {{Marriage|[[Catherine Parr]]|12 July 1543}} }} | signature = HenryVIIISig.svg }} {{Infobox British Royalty|majesty | title = Крал на Англија; Лорд на Ирска | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = | reign = [[21 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]] | coronation = [[24 јуни]] [[1509]] | predecessor = [[Хенри VII]] | successor = [[Едвард VI]] | spouse = [[Катерина Арагонска]]<br />омж. 1509, пон. 1533<br /> [[Ана Боленска]]<br />омж. 1533, пон. 1536<br /> [[Џејн Симор]]<br />омж. 1536, † 1537<br /> [[Ана Клевска]]<br />омж. 1540, пон. 1540<br /> [[Катерина Хавард]]<br />омж. 1540, † 1542<br /> [[Катерина Пар]]<br />омж. 1543<br /> | issue = [[Мери I]]<br />[[Хенри Фицрој]]<br />[[Елизабета I]]<br />[[Едвард VI]] | titles = ''НВ'' Кралот<br />Прицот од Велс<br />Војвода од Јорк<br />Принц Хенри | royal house = [[Тјудори]] | father = [[Хенри VII]] | mother = [[Елизабета Јоршка]] | date of birth = {{роден на|28|јуни|1491}} | place of birth = {{роден во|Плацентија|Гринич}} | date of death = {{починал на|28|јануари|1547}} | place of death = {{починал во|Вајтхолска палата|Лондон}} | place of burial = Капела [[Св. Ѓорѓија (Видзор)|Св. Ѓорѓија]], [[Виндзорски замок]] |}} '''Хенри VIII''' ([[англ.|англиски]]: ''Henry VIII''; {{роден на|28|јуни|1491}} — {{починал на|28|јануари|1547}}) — [[крал на Англија]] и [[лорд на Ирска]], подоцна и крал на [[Ирска]] од [[22]] [[април]] [[1509]] па сè до неговата смрт. Бил вториот монарх од династијата [[Тјудори]], наследувајќи го својот татко [[Хенри VII]]. Познат по тоа што се женел шест пати. Тој ја имал можеби најголемата моќ на било кој англиски монарх и го донел актот за распуштање на манастирите и ја создал заедницата помеѓу [[Англија]] и [[Велс]]. Хенри VIII бил трето дете на [[Хенри VII]] и на [[Елизабета Јоршка]]. Неговиот постар брат [[Артур, Принц од Велс|Артур, принцот од Велс]], починал во [[1502]], со што Хенри станал престолонаследник. Хенри VIII е познат и по своите законодавни дела во државата, вклучувајќи ги и актите според кои [[Англиканската црква]] се одделува од Римската, а кралот ја добива титулата [[Врховен управник на Англиканската Црква]]. Хенри VIII е познат по тоа што бил страстен и добар [[комар|коцкар]]. Во својата младост обожавал да спортува, а најомилени спортови му биле [[тенис]], [[лов]] како и витешките двобои. Тој исто така бил успешен [[поет]], [[музичар]] и [[писател]]; едно од неговите најпознати дела е „Разонода со добро друштво“ (''Pastime with good company''). Хенри VIII бил вклучен во изградбата и уредувањето на неколку познати објекти меѓу кои се Вестминсертската капела во Лондон, Кралевата универзитетска капела во Камбриџ и палатата Нонсач. Многу од објектите кои Хенри ги обновил и изградил подоцна биле конфскувани од кардиналот [[Томас Вулзи]] како на пр. Христовата црква од Оксфорд, [[Хемптонски Двор|Хемптонскиот Двор]], [[Вајтхолска палата]] како и Колеџот на Тројството од Кембриџ. == Ран живот и прв брак == [[Податотека:HenryVIII 1509.jpg|thumb|160px|left|Осумнаесет годишниот Хенри VIII на неговото крунисување 1509.]] Роден во [[палатат Плацентиа]] во [[Гринич]], како трето дете на [[Хенри VII]] и неговата сопруга кралицата [[Елизабета Јоршка]]. Само три од Хенриевите шест браќа и сестри го преживеале детството, [[Артур принцот од Велс|Артур (принцот од Велс)]], Маргарита и Мери. [[1493]]г. Хенри бил поставен за управник на замокот Довер, како и лорд чувар на Лондонските порти. Следната [[1494]]г. му била доделена титулата војвода на Јорк. Потоа му биле доделени и титулите лорд маршал како и [[лорд на Ирска]]. На Хенри му биле доделени најдобрите учители во Англија, со што Хенри благодарејќи им на нив знаел течно да општи на латински, француски и шпански. На почетокот се верувало дека Хенри ќе ја продолжи својата кариера во црквата на некоја висока позиција, додека постариот син Артур бил припреман за владетелската улога. Сепак во [[1502]]г. Артур ненајдено умрел, а на Хенри му припаднале сите должности од покојниот му брат, со што станал [[принц на Велс]], односно престолонаследник. Таткото на Хенри сакал да го обнови сојузот со [[Шпанија]], па така планирал Хенри да го замени местото на Артур во бракот со [[Катерина Арагонска]], најмладото преживеано дете на кралот [[Фердинанд II од Кастиља]] и кралицата [[Изабела I од Арагон]]. Со намера да се оствари бракот, било потребно одобрение од папата. Меѓутоа Катерина се заколнала дека нејзиниот прв брак никогаш не ни бил конзумиран (немала сексуални односи со Артур), па според тоа одобрението од папата не било неопходно по тоа прашање. Сепак двете страни се договориле дека папското одобрение би било потребно за да се отстранат секакви сомнежи за легалноста на бракот. Папата го одобрил бракот во форма на папска була, со што четиринаесет месеци по смртта на нејзиниот млад сопруг, Катерина била верена за неговиот помлад брат, кој сега бил престолонаследник на англиската круна. Меѓутоа до [[1505]]г. кралот го загубил интерестот за сојуз со [[Шпанија]], па Хенри подоцна ќе тврди дека свршувачката со Катерина било без негово одобрение. Понатамошното политичко маневрирање со свршувачката продолжило сè до смртта на кралот во [[1509]]г. На седумнаесет годишна возраст Хенри VIII се оженил со вдовицата на својот брат, Катерина на [[11]] [[јуни]] [[1509]], а на [[24]] [[јуни]] [[1509]] двајцата биле крунисани во [[Вестминстерската капелата]]. == Црковниот пресврт и бракот со Ана Боленска == До 1525 г. трпението на кралот кон Катерина во врска со (според него), неможноста на кралицата да роди машки наследник било на граница. Меѓутоа кралот добил поттик кога ја забележал убавата дворска дама која била во служба на кралицата, [[Ана Боленска]]. Кралот му наредил на кардиналот Вулзи да преговара со Рим за да му дадат одобрение за поништување на неговиот брак со Катерина, врз основа на сомневање дека нејзиниот брак со Артур навистина бил конзумиран. Кралевиот секретар Вилијам Најт, отишол во Рим да лобира за поништување на бракот кај папата [[Папа Климент VII|Климент VII]], меѓутоа папата не се осмелувал да ги задоволи барањата на англискиот крал, поради силното влијание на роднина на Катерина, императорот [[Карло V]], кој веќе го имал опљачкано градот Рим, а папата бил затворен во [[Ватикан]]. Сите обиди на кардиналот Вулзи биле неплодни, згора непријателствата на Катерина, придонеле за неговиот пад, кога во 1529 г. Хенри го разрешил кардиналот од неговата должност лорд канцелар и на негово место го поставил сер [[Томас Мор]], за кој се сметало дека има уште помалку шанси за остварување на кралевата цел, делумно и поради неговата лојалност кон Рим. Во исто време Хенри открил и унапредил двајца млади свештеници со различни карактери, а тоа биле [[Томас Кромвел]] и [[Томас Кранмер]]. Кранмер бил тој што прв му предложил на кралот дека треба да се консултира со теолошките факултети на континенталните универзитети, во врска со валидноста на неговиот брак. Проектот во кој се вклучувало подмитувања на видни лица ги дал очекуваните резултати и бил презентиран со позитивни мислења пред англискиот парламент во 1530 г. Кранмеровата поддршка на кралот, била наградена со неговото поставување на амбасадорската позиција на дворот на [[Светата Германска Римското Царство]], а подоцна бил назначен како надбискуп на Кентербери на местото на [[Вилијам Вворем]]. Кромвел во меѓувреме бил поставен за главен советник на кралот, кој одел до таму што му предлагал на кралот да размисли за укинување на папската врховност во [[Англија]] и да самиот тој да се постави на позицијата Врховен управник на црквата во Англија. Двајцата Кромвел и Кранмер биле поддржувани од Ана Боленска, која делела симпатија со протестанската доктрина која се ширела во [[Европа]]. Додека сите обиди на папата [[Климент VII]] пропаднале во неговата намера да го одврати кралот на Англија, Хенри ја искористил шанслата и тајно се оженил со [[Ана Боленска]] во [[јануари]] [[1533]]г. додека бргу потоа со помош на неговите симпатизери во парламентот успеал да го протне статутот со кој се забранувало понатамошното мешање на папата во внатрешната ситуација на [[Англија]]. Надбискупот Кранмер веднаш го признал бракот на Хенри со Ана Боленска за важечки, а тој со Катерина за неважечки. Ана била крунисана за кралица на [[Англија]] на 1 јуни, а три месеци подоцна родила женско дете, Елизабета, која подоцна ќе стане [[Елизабета I]]. Папата реагирал така што го ескомуницирал Хенри VIII во јули 1533 г. (историчарите не можат да го утврдат точниот датум на ескомуникацијата на кралот, според [[Винстон Черчил]] и неговата History of the English speaking people, тврди дека булата всушност била бланко документ кој бил официјално одобрен и пополнет подоцна во 1535 г. Други мислења образложуваат дека Хенри не бил официјално ескомунициран сè до 1538 г. од страна на папата [[Павле III]], братот на кардиналот Френклин де ла Томас). По ова следело религиски пресврт. Под покровителството на Кромвел, парламентот донел неколку статути пролетта 1354 г. според кои се ограничувала улогата на Рим во работата на англиканската црква. Статутот за совладување на барањата ги забранувал црковните барања да бидат проследени и разгледувани од папата. Ја спречувало црквата да прави и спроведува какви било одлуки без согласност на кралот. Актот за црковни должности од 1534 г. налагало свештенството да бира бискупи кои би биле предлагани од соверенот. Актот за супрематија од 1534 г. го прогласил кралот за „единствен управник на Земјата на англиканската црква“, додека пак актот за предавство од истата година, налагал обвинение за велеиздаја со смртна [[казна]] за непризнавањето на кралот за неговото право кон црквата. На папата му биле ускратени сите приходи и даноци од англиската црква. Домашната опозицијата кон Хенриевата црковна политика била бргу осуетена. Значителен број на прогонетите монаси биле мачени и погубени. Највидните опозиционери биле [[Џон Фишер]], бискупот на Рочестер и [[Томас Мор]] бившиот лорд канцелар, кои одбиле да положат заклетва за лојалност, со што биле обвинети за велеиздаја и како што налагал законот биле погубени во Тајбурн во 1535 г. [[Томас Кромвел]] поради кого била основана позицијата заменика на кралот во црквата (заменик во духовноста), бил овластен да врши обиколка на манастирите со цел да се увери дека инструкциите на кралот се следат и почитуваат. Но неговата вистинска улога била да ги запленува богатствата на манастирите. Неговите комисери за потчинување меѓу кои биле Лавтон, Полард и Мојле се покажале како крволочни убијци, а вистински пример за ѕверствата на потчинувањето било убиството на опатот Ричард Вајтинг. Овие опресии со време поттикнале на поголем отор помеѓу англискиот народ, за да на крај прераснат во големи бунтови како тој од ноември истата година во северна Англија. Аџиството за милост како што било наречен бунтот, бил задушен така што Хенри се согласил на [[амнестија]] за сите учесници во востанието, притоа заблагодарувајќи се на тоа што му го привлекле вниманието за нивната мака и потоа прифатил да го прими водачот [[Роберт Аске]] на кралски банкет. На банкетот Хенри тактички го замолил Роберт да му напише што сè се променило со новите закони, за да би можел поуспешно да го реши проблемот. Роберт не сомневајќи се го направил тоа што се барало од него, несвесен дека фактички самиот си ја ставил омчата на врат, запишувајќи ги своите дела кои подоцна ќе бидат употребени како признание. Кралевиот збор бил непрокосновен и немало никаков сомнеж во него (бидејќи официјално се сметало дека кралот е одбран од Бога па спорд тоа тој му одговарал само на нему), па така Аске ги распуштил востаниците кои се разотишле по нивните домови. Меѓутоа Хенри на воставниците гледал како на државни предавници, па според тоа не се чувствувал должен да го почитува својот збор. Востаниците увиделе дека кралот немал намера да го почитува дадениот збор, па се побуниле повторно истата година, но нивната сила не била толку голема како што била на почетокот и набргу биле совладани и востанието било задушено. Водачите вклучувајќи го и Аске биле уапсени и погубени поради велеиздаја. Укинувањето на преостанатите поголеми [[манастири]] продолжило понатаму со актот на парламентот од април 1539 г. == Погубувањето на неговата втора жена Ана Боленска == Иако многу помогнала во радикалните црковни промени во државата, сепак односот со кралот бргу се влошил. После раѓањето на принцезата [[Елизабета I|Елизабета]], кралицата Ана имала најмалку два неуспешни бремености, кои завршиле или со предвремено раѓање или отфрлање на плодот, со што старите фрустрации на кралот кои ги имал проживеано со Катерина во врска со неможноста на добувањето на машки наследник, сега повторно се вратиле да го гонат. Решен да го добие машкиот наследник, а можеби и бил потикнат од [[Томас Кромвел]], дал да се обвини Ана за употреба на вештерство, како би го намамила кралот да се ожени со неа, потоа за љубовни афери со петорица мажи, вклучувајќи го и обвинението за инцест со нејзиниот брат Џорџ Болејн висконтот на Рошфорд, за повреда на кралот како и за завера за убиство на кралот, со што ова последното и го донело статусот на велеиздајник. Обвиненијата најверојатно се измислени. Судот кој судел за случајот бил воден од вујкото на Ана, [[Томас Хавард, Трет Војвода од Норфолк|Томас Хавард, третиот војвода од Норфолк]]. Во мај 1536 г. судот ја осудил Ана и нејзиниот брат за виновни и им доделиле казна одрубување на главата или горење на клада, како било по волјата на кралот. Ана и нејзиниот брат Џорџ биле погубени со отсекување на главата. На нејзината последна причест кралицата се заколнала пред свештеник дека била невина и тоа во присуство на сведоци (со оглед на големата религиозност на луѓето во XVI век, тоа би претставувал скоро сигурен доказ за невиноста на кралицата). == Раѓањето на принцот и смртта на неговата трета жена, кралицата Џејн == Само еден ден по погубувањето на Ана Боленска, Хенри се свршил со [[Џејн Симор]], а за [[10]] дена и се венчале. Џејн била една од придружничките на погубената кралица, дворска дама на која кралот фрлил око. Актот за наследство од 1536 г. налагал децата на Џејн да бидат следните по ред за наследството на престолот, со што [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|лејди Елизабета]] биле прогласени за нелегитимни деца и биле ислкучени од нивното право на престолот. Кралот во секое време можел да одлучува за тоа кој би можел да биде легитимен наследник. Кралицата Џејн му родила син, тоа бил принцот Едвард, подоцна ќе стане [[Едвард VI]], но наредната [[1537]] Џејн починала во [[Гринничка палата|Гриничката палатата]] на 24 октомври од треска, оставајќи го Хенри заедно со целиот двор да жалат по неа. Кралот ја чувствувал Џејн како неговата вистинска кралица бидејќи му го родила толку посакуваниот машки наследник. == Законодавните реформи во кралството == [[Податотека:Henry VIII crown 763986.jpg|right|thumb|250px|Златна [[кралска монета]] на Хенри VIII, искована {{circa|1544}}–1547. Позадината ги насликува грбовите на Франција и Англија]] Во исто време кога Хенри VIII се венчал со Џејн Симор, го донел Велшкиот законик со кој легално го анексирал [[Велс]] кон [[Англија]] со што создал една обединета [[нација]]. Актот предвидувал официјална употреба на англискиот јазик во сите државни институции , што претставувало мал проблем за мнозинството велшко население кое општело на својот мајчин јазик. Хенри во 1537 барал од надбискупот Кентерберси да му ја предаде палтата Отфорд, која во тоа време била на располагање на англиканската црква. Подоцна во 1540 г. Хенри ги санкционирал уништувањата на римокатоличките светилишта и на моштите на нивните светци. До крајот на 1542 г. сите манастири во кралството биле распуштени, а нивниот имот му припаднал на кралот. Како награда за својата улога, на [[Томас Кромвел]] му била доделна титулата ерл на Есекс. Ниското свештенство ги загубило своите претставнички места во [[Горниот Дом]], со што сега само надбискупот со бискупите го сочинувале претставничкото тело. == Љубовниците == Денес историчарите се сигурни за само две од неговите љубовници, а тоа се Елизабет Блунт и Мери Болејн (сестрата на Ана). Елизабет Блунт му го родила вонбрачниот син Хенри Фитцрој, кој никогаш не стапнал на престолот. Во 1533 г. се оженил со Мери Хавард од Норфолк Хавардс, но по само три години починал не оставајќи наследник, токму во моментот кога неговиот татко кралот Хенри се обидувал да протурка закон во парламентот со што би му се признало правото на англискиот престол. == Иновативниот двор == Хенри VIII бил особено ренесансен човек и неговиот двор бил центар на научни и уметнички иновации. Откривањето на континентот [[Америка]] или т.н. Нов Свет, му дало нови идеи на Хенри. Во тоа време го вработил на својот двор добро познатиот Вилијам Сомерс, кој бил дворска луда и единствениот кој и во најтешките моменти знаел да го развесели кралот. За Хенри се знае дека бил еден од првите европски владетели кој го интересирала вистинската географија на светот. Во 1507 г. дошло до револуционарно откритите во картографијата од страна на [[Мартин Валдсемулер]] (Universalis Cosmographia) и [[Матиас Рингман]], кои на своите карти правеле разлика од другите светски карти на тоа врем, така што Америка ја претставиле како посебен континент одвоен од [[Европа]] со [[Антланскиот океан]]. Промената создала атмосфера на истражувања во уметноста и науката, што Хенри сесрдно ги прифатил. == Подоцнежните години == [[Податотека:Porträt der Anna von Cleve - Hans Holbein d. J.(Louvre).jpg|right|thumbnail|На Хенри му била покажана сликава од [[Ана Клевска]]]] Хенри посакал повторно да се ожени, во надеж дека ќе добие повеќе машки наследници, со што би го осигурал престолот за неговата династија. [[Томас Кромвел]] сега веќе првиот ерл од Есекс, ја предложил [[Ана Клевска|Ана]], сестрата на протестанскиот војвода од Клеве, кој бил сметан како важен сојузник во случај на католички напад на Англија. [[Ханс Холбајн Помладиот]] бил испратен во Германија во Клеве, да нацрта портрет на Ана, за кралот. Иако се шпекулирало дека портретот бил насликан во поубава нота, малку е веројатно дека бил непрецизен, а доказ за тоа е што сликарот и понатаму останал во дворска служба. Со убавиот портрет на [[Ана Клевска|Ана]], а и потикнат од пристојните комплинменти за ставата и убавината на Ана од страна на нејзините придружнички, Хенри решил да се ожени. Меѓутоа кога [[Ана од Клеве|Ана]] дошла во [[Англија]], Хенри се разочарал од неа и изјавил дека воопшто не му се допаѓа, а во приватност дури ја викал „Големата Мери“. Сепак немал друг избор и ја оженил на 6 јануари 1540 г. Хенри сакал да го прекине бракот, не само поради неговите лични чувства, туку и од политички причини. Војводата од Клеве влегол во змрсена кавга со светиот римски цар, додека пак Хенри немал никаква намера да се впушта во авантурата на страната на својот сојузник. Кралицата Ана била доволно интелигентна да не го одбива Хенри, па се согласила на прекинување на бракот. Посведочила дека нејзиниот брак никогаш не ни бил конзумиран. Хенри се задоволувал со тоа што едвај ја бакнувал во челотот секоја вечер пред спиење. Бракот бил прекинат врз основа на тоа што Ана претходно била верена за некој друг европски благородник. Ја добила титулата Кралева сестра и и бил даден замокот Хевер како одштета, кој претставувал поранешна резиденција на фамилијата на [[Ана Боленска]]. Во меѓувреме ерлот од Есекс паднал во немилот кај кралот поради неговата улога во овој катастрофален брак, со што бил притворен а подоцна и погубен. Положбата заменик во духовноста која специјално била создадена само за него, останала непополнета. На 28 јули 1540 г. на истиот ден кога лордот Есекс бил погубен, кралот се оженил со [[Катерина Хавард]], која била прва братучетка на [[Ана Боленска]]. Хенри бил просто воодушевен од својата нова кралица. Меѓутоа набргу по венчавката, кралицата се нашла во афера со еден од дворјаните, а тоа бил [[Томас Колпепер]]. Таа го вработила [[Францис Дерам]], кој претходно бил во афера со кралицата, пред таа да се омажи за Хенри, како нејзин секретар.[[Томас Кранмер]] кој бил во завада со моќната католичка фамилија Хавард, изнел докази пред кралот за постапките на кралицата. Иако кралот на почетокот одбил да верува во доказите, сепак му одобрил на Кранмер да изврши истрага, која на крај се завршила со потполно разоткривање на кралицата. На нејзиното испрашување кралицата го обвинила Дерам дека ја присилил да стапат во недолична врска. Но сè што кралицата требала да направи е да посведочи дека таа претходно била верена за Дерам со што нејзиниот брак со Хенри би бил прогласен за неважечки. Сепак како одговор на обвинувањата на кралицата, Дерам ја компромитирал нејзината врска со Томас Колпепер. Бракот на Катерина бил прекинат пред нејзиното погубување. Како што бил и случајот со [[Ана Боленска]], така и Катерина технички гледано не можела да биде обвинета за прељубништво, бидејќи бракот со кралот уште од почетокот бил неважечки. Но повторно овој податок бил игнориран и Катерина била погубена на 13 февруари 1542 г. Во моментот на нејзиното погубување, Катерина имала само осумнаесет години. Хенри во 1543 г. се оженил со својата шеста и последна сопруга, богатата вдовица [[Катерина Пар]]. Таа пак постојано се расправала со Хенри по религиозни прашања, Катерина била радикална во своите религиозни погледи (пуританка), додека пак кралот останал конзервативен. Нејзиното однесување замалку ќе ја чинело нејзиниот живот, но на крајот покажала послушост и попуштила. Таа му помогнала на Хенри да се помири со своите ќерќи [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|Елизабета]]. Актот на парламентот од 1544 г. повторно им го вратило нивното право на престолот веднаш после младиот принц Едвард, иако за нив сѐ уште се верувало дека биле нелегитимни. Актот му давал за право на Хенри да го менува законот за наследството на престолот, нему по воља. Ретроспективата за судбината на Хенриевите сопруги би бил: „разведена, погубена, почината, разведена, погубена и преживеана“. Алтернативна верзија би била: „Кралот Хенри VIII и шесте сопруги: една почината, една преживеала, две разведени и две погубени“.( или посочно, „Две погубени, една починала, две разведени и една преживеана“).Меѓутоа од правна гледна точка, би можело поинаку да се гледа на работата. Прво, Хенри никогаш не се развел од ниедна од неговите сопруги, поточно е тоа што бракот со нив веќе бил поништен. Второ четири брака, а не два завршиле со поништување (односно биле прогласени за нелегитимни). Браковите со [[Ана Боленска]] како и со [[Катерина Хавард]] биле прогласени за неважечки пред тие да бидат погубени, а иако пак бракот на [[Ана Клевска]] бил прогласен за неважечки сепак таа го надживеала Хенри, баш како и неговата последна сопруга, [[Катерина Пар]]. Суровоста како и тиранското однесување на Хенри сè повеќе станувало вообичаено, со текот на времето, а за тоа придонело и неговото лошо здравје. Неговата крволочна серија на политички погубувања се верува дека отпочнала со таа на Едмунд де ла Пол, [[војвода од Сафолк|војводата од Сафолк]] во 1513 и траела сè до Хенри ерлот на Суреи во 1547 г. Според некои проценки бројот на погубувањата за време на ова владеење бил околу 72.000. Хенри VIII ја отпочнал англиската реформација, кој претставувал процес на елиминација на приматот на папската црковна власт во Англија, кој пак бил заменет со кралската супрематија и со институцијата Англиканска црква која била надвор од влијанието на Римокатоличката црква и била ставена под врховна управа на англиските монарси. Англиската реформација претставувала повеќе политичко прашање, неголи теолошка расправа која се прикажувала како главен проблем. Раскинот на Англија со Рим настанал за време на владеењето на Хенри VIII, па затоа понекогаш реформацијата се нарекува уште и Хенриева реформација. Всушност Хенри не донел некои револуционерни теолошки идеи, туку тој само сакал да ја осамостои англиската црква. Во 1521 г. го бранел [[Мартин Лутер]] од нападите на папството за ерес, во книгата што тој ја напишал, а се вика „Одбраната на седумте мошти“. Единствено кон католичката црква Хенри се однесувал непријателски поради неговата желба да воспостави независна англиска црква. Постапките на Хенри имале широк одек во Европа, бидејќи неговата црква со своите постапки и влијанија била за пример во другите земји кои сакале да воспостават своја црква, независна од Рим. == Бродот „Мериевата Роза“ == „Мериевата Роза“ бил еден од многуте воени бродови кои пловеле во времето на владеењето на Хенри, само што овој брод му бил најомилен на кралот. Името му било дадено во чест на сестрата на Хенри, Мери во комбинација со грбот на династијата [[Тјудори]]. Изградбата на бродот траело цела година, во бродоградилиштето на [[Портсмут]], [[Англија]]. Бродот претставувал еден од првите вистински наменети воени бродови кои пловеле под знамето на англиската морнарица. Се претпоставува дека бродот бил потопен за време на борбите со француската морнарица кај Солент на 19 јули 1545 г. == Смртта и наследството на престолот == [[Податотека:The Old Palace of Whitehall by Hendrik Danckerts.jpg|thumb|300px|Кралот Хенри VIII починал во палатата во Витехал во 1547]] Во својот подоцнежен живот Хенри значително се здебелил, со што неговиот стомак мерел дури 137&nbsp;cm и можно е дека боледувал од гнојна рана на ногата. Добро познатата теорија дека боледувал од сифилис се појавила 100 години после неговата смртт, додека пак со најновите истражувања и знаења за болеста, се претпоставува дека не само тој, туку дека и неговите деца, [[ЕдвардVI]], [[Мери I]] и [[Елизабета I]], сите боледувале од истата болест. Второстепена најнова теројија излага дека сиптомите на Хенри како и неговата постара сестра [[Маргарита Тјудор]] сугерираат дека боледувале од дијабетис од втор тип. Хенриевата зголемена маса датира од времето на неговата повреда за време на [[витешки турнир]] во 1536 г. Тогаш заработил мала рана која не само што му ја намалила физичката активност, туку со тек на време се загноила, за да на крај индиректно влијае на неговата смрт, која се случила на 28 јануари 1547 г. но палатата во Витехал. Починал на датумот на кој би се навршиле 90 години животот на неговиот татко. Хенри бил погребан во капелата [[Св. Ѓорѓија (Виндзор)|Св. Ѓорѓија]] во [[Виндзорски замок|Виндзорскиот замок]], веднаш до неговата трета сопруга, [[Џејн Симор]]. Нешто повеќе од една деценија трите негови деца седела на престолот, но без свои потомци. Според актот за наследството на престолот, негвоиот единствен преживеан легитимен син Едвард, ја наследил круната со што станала кралот [[Едвард VI]]. Тој бил првиот протестански монарх кој владеел со [[Англија]]. Бидејќи тогаш Едвард имал само девет години, тој не можел во потполност да владее. Според тестаментот на Хенри VIII, бил составен совет на регенството, во кој биле назначени 16 великодостојници кои би владееле во името на Едвард сè до неговиот 18 роденден (неговото полнолетство). Советниците пак го избрале [[Едвард Симор, Прв Ерл од Хартфорд]], постариот брат на [[Џејн Симор]] за лорд заштитник на кралството. Во недостиг на наследници на престолот, круната со право би им припаднала на ќерќите на Хенри VIII, а прва би била Мери и нејзините потомци, потоа Елизабета и нејзините потомци, а доколку и ова не би било доволно тогаш правото на англискиот престол би им припаднал на потомците на помалата, покојната сестра на Хенри VIII, Мери Тјудор војвотката од Сафолк. Потомците на постарата сестра на Хенри, Маргарита Тјудор (шкотската кралска линија) според ова би биле исклучени од правото на круната. == Наследството на Хенри VIII == Било кој чин или постапка на Хенри не би можеле да ја засенат англиската реформација. Преку главно мотивирано од династички и лични проблеми и покрај тоа што во суштина никогаш не се оддалечил од сржта на христијанската вера, Хенри се потрудил еден од неговите најголеми чинови за време на неговото владеење да воедно биде и најконтроверзниот и најодлучниот чин на било кој англиски монарх. Неговиот раскин со Рим во 1533/4 г. бил чин кој повлекол огромни последици и многу влијаел на понатамошниот тек на англиската историја и кој продолжил и по [[Тјудорски период|тјудорскиот период]] во државата. Со тоа што направил да биде можна трансформацијата на [[Англија]] во засебно и одвоено протестанско општество, туку овозможил и понатамошни трансформации во сферата на економијата и политиката од црквата кон благородништвото и тоа главно преку укинувањето на манстирите и нивните права и богатства (краткорочен чин со долгорочни општествени последици). Одлуката на Хенри да го довери владеењето на неговиот син Едвард на превртливиот совет на чело со Едвард Симор (веројатно тактичка одлука на советот бидејќи се чинело за помалку веројатно дека тој би можел да се здобие со силна водачка позиција во државата), би можела да се протолкува како осигурување дека реформацијата ќе продолжи и за време на владеењето на младиот крал. Вакви слични иронии се препознаваат и во другите аспекти од неговото наследство. Тој бил патрон на хуманистичките учења, но сепак тој самиот бил главниот одговорен за смрта на десетина хуманисти. Опседнат со тоа да ја осигура својата династија, тој оставил само еден легитимен наследник (кој починал пред својот шеснаесетти роденден) и две ќерќи кои биле посветени на нивните спротивставени меѓу нив религии. Моќта на државата се зголемила, (барем после смрта на Хенри) а сепак се појавиле одредени барања за поголемо учество на средната класа во државните афери. Хенри со големи маки се трудел да ја претстави Англија како важен фактор на европската политичка сцена, но во тој процес целосно ја оптоварил финансиски државата, процес кој продолжил и бил главен проблем во текот на [[Тјудорови|тјудоровиот период]] во [[Англија]]. Заедно со [[Алфред Велики]] и [[Чарлс II]], Хенри VIII се смета за еден од основачите на [[Кралската морнарица]]. Постојат неколку добри причини за тоа, врпочем за време на неговото владеење се случиле неколку поморски битки и што е уште поважно големи кралски инвестиции во бродоградителството (вклучувајќи и неколку спектакуларни бродови од типот на. „Мериевата Роза“), потоа во бродогратилиштвата (како на пр. во [[Портсмут]]) и во поморските иновации (употребата на топови на бродовите иако стрелците и понатаму се користеле по средновековниот стил на војување). Меѓутоа овие напори се недоволни во смисла на организирање на „морнарица“ во вистинска смисла на зборот со централизирана структура, со чинови итн. туку неговата морнарица била склоп на повеќе бродови (од кои само неколку биле спектакуларни). [[Елизабета I]] ја одбила шпанската армада со помош на собрани приватни бродови (кои ги имало околу 130 воени и трансформирани трговски), со што дури во седумнаесеттиот век ќе дојде до создавањето на кралската морнарица во вистинска смисла на зборот, како последица на големото Англо-холандско поморско соперништво. Раскинот на Хенри со Рим, акумулирало голема закана од француска или шпанска инвазија. За да ја одбрани државата од тоа, Хенри дал да се прошири постоечката крајбрежна заштита со додатни утврдувања (еден од тие замоци е и тој од Довер, Моат Булварк и Арчклиф утвда каде Хенри лично бил на посета за да би ја надгледувал изградбата). Изградил додатен синџир на замоци (всушност големи бастиони со артилериски екипаж) долж јужното крајбрежје на [[Англија]] од Кромвел па сè до Источна Англија, а за сето тоа било воглавном користен материјалот запленет од укинатите манастири. Повеќето од замоците биле замислени лично од кралот Хенри VIII. Единственото парче облека кое му припаѓало на кралот, а кое е зачувамо до денес е неговата свечена капа за крунисувањето, која му била доделена како награда на градоначалникот на Вотерфорд, заедно со мечот во 1536 г. Моментално парчињата се наоѓаат во музејот Вотерфорд. == Предците == {| class="wikitable" |+'''Предците на Хенри VIII до третата генерација''' |- |- | rowspan="8" align="center"| '''Хенри VIII''' | rowspan="4" align="center"| '''Татко:'''<br />[[Хенри VII]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од таткова страна:'''<br />[[Едмунд Тјудор, првиот ерл од Ричмонд]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Овен Тјудор]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Катерин Валоа]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од таткова страна:'''<br />[[Лејди Маргарита Бјуфорт]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Џон Бјуфорт, првиот војвода од Сомерсет]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Маргарита Бјучамп од Блетсо]] |- | rowspan="4" align="center"| '''Мајка:'''<br />[[Елизабета Јоршка]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од мајчина страна:'''<br />[[Едвард IV]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Плантагенет, третиот војвода од Јорк]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Сесили Невил]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од мајчина страна:'''<br />[[Елизабета Вудвајл]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Вудвајл, првиот ерл Риверс]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Жакуета од Луксембург]] |} == Литература == * Bowle, John. ''Henry VIII: A Study of Power in Action'' Little, Brown, 1964. * John Lloyd and John Mitchinson "The Book of General Ignorance". faber and faber,2006 * Bryant, M. ''Private Lives''. Cassell, 2001. * [http://tudorhistory.org/wives/ Eakins, L. E. (2004). "The Six Wives of Henry VIII".] * Farrow, John V. ''The Story of Thomas More''. Collins, 1956. * "Henry VIII". (1911). ''Encyclopædia Britannica,'' 11th ed. London: Cambridge University Press. * Kranes, Marsha et al. ''Know It All''. New York: Tess Press, 1998. * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm Jokinen, A. (2004). "Henry VIII (1491–1547)".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} * Moorhouse, Geoffrey. ''Great Harry's Navy: How Henry VIII Gave England Seapower'' * [http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ Public Broadcasting Service. (2003). "The Six Wives of Henry VIII".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110414002223/http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ |date=2011-04-14 }} * Nostro, Rit "at only 17 years old. He assumed the throne of England and married his brother’s widow, Katherine of Aragon" [http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070816013622/http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm |date=2007-08-16 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/07222a.htm Thurston, H. (1910). "Henry VIII". ''The Catholic Encyclopedia''. (Vol. VII). New York: Robert Appleton Company.] * [http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm Vallieres, S. (1999). "Tudor Succession Problems"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110514152510/http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm |date=2011-05-14 }} * Wagner, John A. (2003). "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." (Greenwood). ISBN 1-57356-540-7. * Weir, Alison. ''The Six Wives of Henry VIII''. Bodley Head, 1991. * [http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 Ask Ireland: Waterford Museum of Treasures Collection: Cap of Maintenance] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080214103619/http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 |date=2008-02-14 }} * C. D. C. Armstrong, ‘Gardiner, Stephen (c.1495x8–1555)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, Sept 2004 * Henry VIII, "Assertio septem sacramentorum aduersus Martin. Luther" (1521)[http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml Treasure 9] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070520054923/http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml |date=2007-05-20 }} National Library of Vatican City displayed via [[The European Library]] == Романи == * [[John Sherren Brewer|J S Brewer]]; Robert Henry Brodie; [[James Gairdner]]. ''Letters and papers, foreign and domestic, of the reign of Henry VIII'', preserved in the [[Public Record Office]], the [[British Museum]], and elsewhere. 1965 2d ed. ([http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php TannerRitchie Publishing] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070617073806/http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php |date=2007-06-17 }}) * Childs, Jessie. ''Henry VIII's Last Victim: The Life and Times of Henry Howard, Earl of Surrey''. London: Jonathan Cape, 2006 (hardback, ISBN 0-224-06325-1). ** [http://books.guardian.co.uk/reviews/history/0,,1927631,00.html?gusrc=rss&feed=10 Reviewed] by C.J. Sansom in [http://www.guardian.co.uk/ ''The Guardian''], 21 октомври 2006. * [[Martin Luther|Luther Martin]]. ''Luther's Correspondence and Other Contemporary Letters,'' 2 vols., tr.and ed. by Preserved Smith, Charles Michael Jacobs, The Lutheran Publication Society, Philadelphia, Pa. 1913, 1918. [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=m4r3cwHjnvUC&pg=PA1&lpg=PA1&dq=%22Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 1 (1507–1521)] and [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=oEy_3aDT61sC&printsec=titlepage&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 2 (1521–1530)] from [[Google Books]]. Reprint of Vol.1, Wipf & Stock Publishers (March 2006). ISBN 1-59752-601-0 * Wagner, John A. "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." Greenwood, 2003. * Weir, Alison. ''Henry VIII: The King and His Court''. Ballantine Books, 2001. * Williams, Neville. ''Henry VIII and His Court''. Macmillan, 1971. == Надворешни врски == * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII Chronology World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm '''Luminarium: King Henry VIII'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} Life, works, essays, study resources * [http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii Henry VIII Podcast Show] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090526231858/http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii |date=2009-05-26 }} * [http://www.historylearningsite.co.uk/henry8.htm Henry VIII and his wives] * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.tudor-portraits.com Buehler, Edward. (2004). "Tudor and Elizabethan Portraits".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070220134805/http://www.tudor-portraits.com/ |date=2007-02-20 }} * [http://www.tudorplace.com.ar/aboutHenryVIII.htm Castelli, Jorge H. (2004). "Henry VIII".] * [http://www.archsoc.com/games/Henry.html Stevens, Garry. (2003). "Henry VIII: Intrigue in the Tudor Court".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927222651/http://www.archsoc.com/games/Henry.html |date=2007-09-27 }} * [https://web.archive.org/web/20010424140614/http://members.ozemail.com.au/~tperrott/sirjohn.htm Perrott, Terry. (2004). "Sir John Perrott".] * [http://www.englishmonarchs.co.uk/tudor_4.htm Illustrated history of Henry VIII.] * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=473 Henry VIII at Find A Grave] * [[Martin Luther]] [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=333 to Henry VIII, 1 септември 1525] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=374 Henry VIII to Martin Luther. August, 1526] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=160 Henry VIII to Frederic, John, and George, Dukes of Saxony. January. 20, 1523] re: Luther. * {{IckingArchive|idx=Henry_VIII|name=Henry VIII of England}} {{s-start}} {{s-hou|[[Тјудори]]|28 јуни|1491|28 јануари|1547|}} {{s-reg|}} {{s-bef|rows=2|before=[[Хенри VII]]}} {{s-ttl|title=[[Листа на Англиските монарси|Крал на Англија]]|years=[[22 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска|Лорд на Ирска]]|years=[[1509]] – [[1541]]}} {{s-non|reason=Прогласен за крал<br />од страна на [[Ирскиот парламент]]}} |- {{s-vac|last=[[Едвард Бус]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска]]|years=[[1541]] – [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-reg|en}} |- {{s-ttl|title=[[Војвода од Јорк]]|years=[[1494]] – [[1509]]}} {{s-non|reason=Кралска крв}} |- {{s-bef|before=[[Артур (принц од Велс)|Артур]]}} {{s-ttl|title=[[Принц од Велс]]|years=1502–1509}} {{s-vac|next=[[Едвард VI]]}} {{s-bef|before=[[Вилијам Скот (англиски политичар)|Сер Вилијам Скот]]}} {{s-ttl|title=[[Лорд чувар на Петте Пристаништа]]|years=[[1493]] – [[1509]]}} {{s-aft|after=[[Едвард Појнинг|Сер Едвард Појнинг]]}} {{s-end}} {{Англиски монарси}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хенри 08}} [[Категорија:Европски монарси од 16 век]] [[Категорија:Принцови од Велс]] [[Категорија:Војводи од Јорк|301]] [[Категорија:Војводи од Корнвол|009]] [[Категорија:Ерлови Маршали]] [[Категорија:Англиски монарси]] [[Категорија:Тјудори]] [[Категорија:Витези на Подвеската]] [[Категорија:Витези на Златното Руно]] [[Категорија:Луѓе од Гринич]] [[Категорија:Протестантски монарси]] [[Категорија:Витези на Бањата]] [[Категорија:Погребани во капелата „Св. Ѓорѓи“ (Виндзорски замок)]] [[Категорија:Основачи на религии]] ounmiu1ascgyjh9vm30faoaupu6zgkf 5583665 5583664 2026-06-28T11:44:17Z Buli 2648 5583665 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Хенри VIII | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = ''Портрет на Хенри VIII'' од [[Ханс Холбајн Помладиот]] {{Circa|1540–1547}} | alt = Full-length portrait painting of King Henry VIII | succession = [[Крал на Англија]]<br/>[[Лорд на Ирска|Лорд]]/[[Крал на Ирска]] | more_text = ([[Style of the English sovereigns|more...]]) | reign = {{Nowrap|22 April 1509{{Efn|Henry's [[Regnal years of English and British monarchs|regnal years]] are dated from 22 April.<ref>{{cite book |year=1962 |chapter=Chapter Five: Table of regnal year of English Sovereigns |title=Sweet & Maxwell's Guide to Law Reports and Statutes |edition=Fourth |location=London |publisher=Sweet & Maxwell's Guide |url=https://guides.library.harvard.edu/ld.php?content_id=12548485 |page=27}}</ref><ref>{{cite book |editor1-first=C. R. |editor1-last=Cheney |editor1-link=C. R. Cheney |editor2-first=Michael |editor2-last=Jones |editor2-link=Michael Jones (historian) |title=A Handbook of Dates for Students of British History |series=[[Royal Historical Society]] Guides and Handbooks |volume=4 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |edition=Revised |year=2000 |pages=37–38 |isbn=978-0-521-77095-8 }}</ref>}}&nbsp;– 28 јануари 1547}} | coronation = 24 јуни 1509 | cor_type = [[Coronation of Henry VIII and Catherine|Coronation]] | predecessor = [[Henry VII of England|Henry VII]] | successor = [[Edward VI]] | birth_date = 28 јуни 1491 | birth_place = [[Palace of Placentia]], Greenwich, England | death_date = 28 јануари 1547 (aged 55) | death_place = [[Palace of Whitehall]], Westminster, England | burial_date = 16 февруари 1547 | burial_place = [[St George's Chapel, Windsor Castle]], Berkshire | issue = {{Indented plainlist| * [[Henry, Duke of Cornwall]] * [[Mary I| Mary I of England]] * [[Elizabeth I| Elizabeth I of England]] * [[Edward VI| Edward VI of England]] * [[Henry FitzRoy, Duke of Richmond and Somerset]] ({{Abbr|ill.|illegitimate}}) }} | issue_link = #Wives, mistresses, and children | issue_pipe = more... | house = [[Тјудори]] | father = [[Henry VII of England]] | mother = [[Elizabeth of York]] | religion = {{Plainlist| * [[Catholic]] (1491–1534) * [[Church of England]] (1534–1547) }} | spouses = {{Plainlist| * {{Marriage|[[Катерина Арагонска]]|11 June 1509|23 May 1533|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=Catherine|Annulment reversed during the reign of [[Mary I]] in 1553.<ref>{{Cite book |last=Edwards |first=John |title=Mary I: England's Catholic Queen |publisher=Yale University Press | location=New Haven and London |year=2011 |page=137}}</ref>{{sfn|Porter|2007|p=268}}}} * {{Marriage|[[Ана Болејн]]|14 November 1532|17 May 1536|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=n1|Henry and Anne married in secret on 14 November 1532, which was followed by second wedding on 25 January 1533.}} * {{Marriage|[[Џејн Симор]]|30 May 1536|24 October 1537|end=d}} * {{Marriage|[[Ана Клевска]]|6 January 1540|9 July 1540|end={{Abbr|ann.|annulled}}}} * {{Marriage|[[Катерина Хауард]]|28 July 1540|13 February 1542|end=d}} * {{Marriage|[[Catherine Parr]]|12 July 1543}} }} | signature = HenryVIIISig.svg }} {{Infobox British Royalty|majesty | title = Крал на Англија; Лорд на Ирска | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = | reign = [[21 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]] | coronation = [[24 јуни]] [[1509]] | predecessor = [[Хенри VII]] | successor = [[Едвард VI]] | spouse = [[Катерина Арагонска]]<br />омж. 1509, пон. 1533<br /> [[Ана Боленска]]<br />омж. 1533, пон. 1536<br /> [[Џејн Симор]]<br />омж. 1536, † 1537<br /> [[Ана Клевска]]<br />омж. 1540, пон. 1540<br /> [[Катерина Хавард]]<br />омж. 1540, † 1542<br /> [[Катерина Пар]]<br />омж. 1543<br /> | issue = [[Мери I]]<br />[[Хенри Фицрој]]<br />[[Елизабета I]]<br />[[Едвард VI]] | titles = ''НВ'' Кралот<br />Прицот од Велс<br />Војвода од Јорк<br />Принц Хенри | royal house = [[Тјудори]] | father = [[Хенри VII]] | mother = [[Елизабета Јоршка]] | date of birth = {{роден на|28|јуни|1491}} | place of birth = {{роден во|Плацентија|Гринич}} | date of death = {{починал на|28|јануари|1547}} | place of death = {{починал во|Вајтхолска палата|Лондон}} | place of burial = Капела [[Св. Ѓорѓија (Видзор)|Св. Ѓорѓија]], [[Виндзорски замок]] |}} '''Хенри VIII''' ([[англ.|англиски]]: ''Henry VIII''; {{роден на|28|јуни|1491}} — {{починал на|28|јануари|1547}}) — [[крал на Англија]] и [[лорд на Ирска]], подоцна и крал на [[Ирска]] од [[22]] [[април]] [[1509]] па сè до неговата смрт. Бил вториот монарх од династијата [[Тјудори]], наследувајќи го својот татко [[Хенри VII]]. Познат по тоа што се женел шест пати. Тој ја имал можеби најголемата моќ на било кој англиски монарх и го донел актот за распуштање на манастирите и ја создал заедницата помеѓу [[Англија]] и [[Велс]]. Хенри VIII бил трето дете на [[Хенри VII]] и на [[Елизабета Јоршка]]. Неговиот постар брат [[Артур, Принц од Велс|Артур, принцот од Велс]], починал во [[1502]], со што Хенри станал престолонаследник. Хенри VIII е познат и по своите законодавни дела во државата, вклучувајќи ги и актите според кои [[Англиканската црква]] се одделува од Римската, а кралот ја добива титулата [[Врховен управник на Англиканската Црква]]. Хенри VIII е познат по тоа што бил страстен и добар [[комар|коцкар]]. Во својата младост обожавал да спортува, а најомилени спортови му биле [[тенис]], [[лов]] како и витешките двобои. Тој исто така бил успешен [[поет]], [[музичар]] и [[писател]]; едно од неговите најпознати дела е „Разонода со добро друштво“ (''Pastime with good company''). Хенри VIII бил вклучен во изградбата и уредувањето на неколку познати објекти меѓу кои се Вестминсертската капела во Лондон, Кралевата универзитетска капела во Камбриџ и палатата Нонсач. Многу од објектите кои Хенри ги обновил и изградил подоцна биле конфскувани од кардиналот [[Томас Вулзи]] како на пр. Христовата црква од Оксфорд, [[Хемптонски Двор|Хемптонскиот Двор]], [[Вајтхолска палата]] како и Колеџот на Тројството од Кембриџ. == Ран живот и прв брак == [[Податотека:HenryVIII 1509.jpg|thumb|160px|left|Осумнаесет годишниот Хенри VIII на неговото крунисување 1509.]] Роден во [[палатат Плацентиа]] во [[Гринич]], како трето дете на [[Хенри VII]] и неговата сопруга кралицата [[Елизабета Јоршка]]. Само три од Хенриевите шест браќа и сестри го преживеале детството, [[Артур принцот од Велс|Артур (принцот од Велс)]], Маргарита и Мери. [[1493]]г. Хенри бил поставен за управник на замокот Довер, како и лорд чувар на Лондонските порти. Следната [[1494]]г. му била доделена титулата војвода на Јорк. Потоа му биле доделени и титулите лорд маршал како и [[лорд на Ирска]]. На Хенри му биле доделени најдобрите учители во Англија, со што Хенри благодарејќи им на нив знаел течно да општи на латински, француски и шпански. На почетокот се верувало дека Хенри ќе ја продолжи својата кариера во црквата на некоја висока позиција, додека постариот син Артур бил припреман за владетелската улога. Сепак во [[1502]]г. Артур ненајдено умрел, а на Хенри му припаднале сите должности од покојниот му брат, со што станал [[принц на Велс]], односно престолонаследник. Таткото на Хенри сакал да го обнови сојузот со [[Шпанија]], па така планирал Хенри да го замени местото на Артур во бракот со [[Катерина Арагонска]], најмладото преживеано дете на кралот [[Фердинанд II од Кастиља]] и кралицата [[Изабела I од Арагон]]. Со намера да се оствари бракот, било потребно одобрение од папата. Меѓутоа Катерина се заколнала дека нејзиниот прв брак никогаш не ни бил конзумиран (немала сексуални односи со Артур), па според тоа одобрението од папата не било неопходно по тоа прашање. Сепак двете страни се договориле дека папското одобрение би било потребно за да се отстранат секакви сомнежи за легалноста на бракот. Папата го одобрил бракот во форма на папска була, со што четиринаесет месеци по смртта на нејзиниот млад сопруг, Катерина била верена за неговиот помлад брат, кој сега бил престолонаследник на англиската круна. Меѓутоа до [[1505]]г. кралот го загубил интерестот за сојуз со [[Шпанија]], па Хенри подоцна ќе тврди дека свршувачката со Катерина било без негово одобрение. Понатамошното политичко маневрирање со свршувачката продолжило сè до смртта на кралот во [[1509]]г. На седумнаесет годишна возраст Хенри VIII се оженил со вдовицата на својот брат, Катерина на [[11]] [[јуни]] [[1509]], а на [[24]] [[јуни]] [[1509]] двајцата биле крунисани во [[Вестминстерската капелата]]. == Црковниот пресврт и бракот со Ана Боленска == До 1525 г. трпението на кралот кон Катерина во врска со (според него), неможноста на кралицата да роди машки наследник било на граница. Меѓутоа кралот добил поттик кога ја забележал убавата дворска дама која била во служба на кралицата, [[Ана Боленска]]. Кралот му наредил на кардиналот Вулзи да преговара со Рим за да му дадат одобрение за поништување на неговиот брак со Катерина, врз основа на сомневање дека нејзиниот брак со Артур навистина бил конзумиран. Кралевиот секретар Вилијам Најт, отишол во Рим да лобира за поништување на бракот кај папата [[Папа Климент VII|Климент VII]], меѓутоа папата не се осмелувал да ги задоволи барањата на англискиот крал, поради силното влијание на роднина на Катерина, императорот [[Карло V]], кој веќе го имал опљачкано градот Рим, а папата бил затворен во [[Ватикан]]. Сите обиди на кардиналот Вулзи биле неплодни, згора непријателствата на Катерина, придонеле за неговиот пад, кога во 1529 г. Хенри го разрешил кардиналот од неговата должност лорд канцелар и на негово место го поставил сер [[Томас Мор]], за кој се сметало дека има уште помалку шанси за остварување на кралевата цел, делумно и поради неговата лојалност кон Рим. Во исто време Хенри открил и унапредил двајца млади свештеници со различни карактери, а тоа биле [[Томас Кромвел]] и [[Томас Кранмер]]. Кранмер бил тој што прв му предложил на кралот дека треба да се консултира со теолошките факултети на континенталните универзитети, во врска со валидноста на неговиот брак. Проектот во кој се вклучувало подмитувања на видни лица ги дал очекуваните резултати и бил презентиран со позитивни мислења пред англискиот парламент во 1530 г. Кранмеровата поддршка на кралот, била наградена со неговото поставување на амбасадорската позиција на дворот на [[Светата Германска Римското Царство]], а подоцна бил назначен како надбискуп на Кентербери на местото на [[Вилијам Вворем]]. Кромвел во меѓувреме бил поставен за главен советник на кралот, кој одел до таму што му предлагал на кралот да размисли за укинување на папската врховност во [[Англија]] и да самиот тој да се постави на позицијата Врховен управник на црквата во Англија. Двајцата Кромвел и Кранмер биле поддржувани од Ана Боленска, која делела симпатија со протестанската доктрина која се ширела во [[Европа]]. Додека сите обиди на папата [[Климент VII]] пропаднале во неговата намера да го одврати кралот на Англија, Хенри ја искористил шанслата и тајно се оженил со [[Ана Боленска]] во [[јануари]] [[1533]]г. додека бргу потоа со помош на неговите симпатизери во парламентот успеал да го протне статутот со кој се забранувало понатамошното мешање на папата во внатрешната ситуација на [[Англија]]. Надбискупот Кранмер веднаш го признал бракот на Хенри со Ана Боленска за важечки, а тој со Катерина за неважечки. Ана била крунисана за кралица на [[Англија]] на 1 јуни, а три месеци подоцна родила женско дете, Елизабета, која подоцна ќе стане [[Елизабета I]]. Папата реагирал така што го ескомуницирал Хенри VIII во јули 1533 г. (историчарите не можат да го утврдат точниот датум на ескомуникацијата на кралот, според [[Винстон Черчил]] и неговата History of the English speaking people, тврди дека булата всушност била бланко документ кој бил официјално одобрен и пополнет подоцна во 1535 г. Други мислења образложуваат дека Хенри не бил официјално ескомунициран сè до 1538 г. од страна на папата [[Павле III]], братот на кардиналот Френклин де ла Томас). По ова следело религиски пресврт. Под покровителството на Кромвел, парламентот донел неколку статути пролетта 1354 г. според кои се ограничувала улогата на Рим во работата на англиканската црква. Статутот за совладување на барањата ги забранувал црковните барања да бидат проследени и разгледувани од папата. Ја спречувало црквата да прави и спроведува какви било одлуки без согласност на кралот. Актот за црковни должности од 1534 г. налагало свештенството да бира бискупи кои би биле предлагани од соверенот. Актот за супрематија од 1534 г. го прогласил кралот за „единствен управник на Земјата на англиканската црква“, додека пак актот за предавство од истата година, налагал обвинение за велеиздаја со смртна [[казна]] за непризнавањето на кралот за неговото право кон црквата. На папата му биле ускратени сите приходи и даноци од англиската црква. Домашната опозицијата кон Хенриевата црковна политика била бргу осуетена. Значителен број на прогонетите монаси биле мачени и погубени. Највидните опозиционери биле [[Џон Фишер]], бискупот на Рочестер и [[Томас Мор]] бившиот лорд канцелар, кои одбиле да положат заклетва за лојалност, со што биле обвинети за велеиздаја и како што налагал законот биле погубени во Тајбурн во 1535 г. [[Томас Кромвел]] поради кого била основана позицијата заменика на кралот во црквата (заменик во духовноста), бил овластен да врши обиколка на манастирите со цел да се увери дека инструкциите на кралот се следат и почитуваат. Но неговата вистинска улога била да ги запленува богатствата на манастирите. Неговите комисери за потчинување меѓу кои биле Лавтон, Полард и Мојле се покажале како крволочни убијци, а вистински пример за ѕверствата на потчинувањето било убиството на опатот Ричард Вајтинг. Овие опресии со време поттикнале на поголем отор помеѓу англискиот народ, за да на крај прераснат во големи бунтови како тој од ноември истата година во северна Англија. Аџиството за милост како што било наречен бунтот, бил задушен така што Хенри се согласил на [[амнестија]] за сите учесници во востанието, притоа заблагодарувајќи се на тоа што му го привлекле вниманието за нивната мака и потоа прифатил да го прими водачот [[Роберт Аске]] на кралски банкет. На банкетот Хенри тактички го замолил Роберт да му напише што сè се променило со новите закони, за да би можел поуспешно да го реши проблемот. Роберт не сомневајќи се го направил тоа што се барало од него, несвесен дека фактички самиот си ја ставил омчата на врат, запишувајќи ги своите дела кои подоцна ќе бидат употребени како признание. Кралевиот збор бил непрокосновен и немало никаков сомнеж во него (бидејќи официјално се сметало дека кралот е одбран од Бога па спорд тоа тој му одговарал само на нему), па така Аске ги распуштил востаниците кои се разотишле по нивните домови. Меѓутоа Хенри на воставниците гледал како на државни предавници, па според тоа не се чувствувал должен да го почитува својот збор. Востаниците увиделе дека кралот немал намера да го почитува дадениот збор, па се побуниле повторно истата година, но нивната сила не била толку голема како што била на почетокот и набргу биле совладани и востанието било задушено. Водачите вклучувајќи го и Аске биле уапсени и погубени поради велеиздаја. Укинувањето на преостанатите поголеми [[манастири]] продолжило понатаму со актот на парламентот од април 1539 г. == Погубувањето на неговата втора жена Ана Боленска == Иако многу помогнала во радикалните црковни промени во државата, сепак односот со кралот бргу се влошил. После раѓањето на принцезата [[Елизабета I|Елизабета]], кралицата Ана имала најмалку два неуспешни бремености, кои завршиле или со предвремено раѓање или отфрлање на плодот, со што старите фрустрации на кралот кои ги имал проживеано со Катерина во врска со неможноста на добувањето на машки наследник, сега повторно се вратиле да го гонат. Решен да го добие машкиот наследник, а можеби и бил потикнат од [[Томас Кромвел]], дал да се обвини Ана за употреба на вештерство, како би го намамила кралот да се ожени со неа, потоа за љубовни афери со петорица мажи, вклучувајќи го и обвинението за инцест со нејзиниот брат Џорџ Болејн висконтот на Рошфорд, за повреда на кралот како и за завера за убиство на кралот, со што ова последното и го донело статусот на велеиздајник. Обвиненијата најверојатно се измислени. Судот кој судел за случајот бил воден од вујкото на Ана, [[Томас Хавард, Трет Војвода од Норфолк|Томас Хавард, третиот војвода од Норфолк]]. Во мај 1536 г. судот ја осудил Ана и нејзиниот брат за виновни и им доделиле казна одрубување на главата или горење на клада, како било по волјата на кралот. Ана и нејзиниот брат Џорџ биле погубени со отсекување на главата. На нејзината последна причест кралицата се заколнала пред свештеник дека била невина и тоа во присуство на сведоци (со оглед на големата религиозност на луѓето во XVI век, тоа би претставувал скоро сигурен доказ за невиноста на кралицата). == Раѓањето на принцот и смртта на неговата трета жена, кралицата Џејн == Само еден ден по погубувањето на Ана Боленска, Хенри се свршил со [[Џејн Симор]], а за [[10]] дена и се венчале. Џејн била една од придружничките на погубената кралица, дворска дама на која кралот фрлил око. Актот за наследство од 1536 г. налагал децата на Џејн да бидат следните по ред за наследството на престолот, со што [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|лејди Елизабета]] биле прогласени за нелегитимни деца и биле ислкучени од нивното право на престолот. Кралот во секое време можел да одлучува за тоа кој би можел да биде легитимен наследник. Кралицата Џејн му родила син, тоа бил принцот Едвард, подоцна ќе стане [[Едвард VI]], но наредната [[1537]] Џејн починала во [[Гринничка палата|Гриничката палатата]] на 24 октомври од треска, оставајќи го Хенри заедно со целиот двор да жалат по неа. Кралот ја чувствувал Џејн како неговата вистинска кралица бидејќи му го родила толку посакуваниот машки наследник. == Законодавните реформи во кралството == [[Податотека:Henry VIII crown 763986.jpg|right|thumb|250px|Златна [[кралска монета]] на Хенри VIII, искована {{circa|1544}}–1547. Позадината ги насликува грбовите на Франција и Англија]] Во исто време кога Хенри VIII се венчал со Џејн Симор, го донел Велшкиот законик со кој легално го анексирал [[Велс]] кон [[Англија]] со што создал една обединета [[нација]]. Актот предвидувал официјална употреба на англискиот јазик во сите државни институции , што претставувало мал проблем за мнозинството велшко население кое општело на својот мајчин јазик. Хенри во 1537 барал од надбискупот Кентерберси да му ја предаде палтата Отфорд, која во тоа време била на располагање на англиканската црква. Подоцна во 1540 г. Хенри ги санкционирал уништувањата на римокатоличките светилишта и на моштите на нивните светци. До крајот на 1542 г. сите манастири во кралството биле распуштени, а нивниот имот му припаднал на кралот. Како награда за својата улога, на [[Томас Кромвел]] му била доделна титулата ерл на Есекс. Ниското свештенство ги загубило своите претставнички места во [[Горниот Дом]], со што сега само надбискупот со бискупите го сочинувале претставничкото тело. == Љубовниците == Денес историчарите се сигурни за само две од неговите љубовници, а тоа се Елизабет Блунт и Мери Болејн (сестрата на Ана). Елизабет Блунт му го родила вонбрачниот син Хенри Фитцрој, кој никогаш не стапнал на престолот. Во 1533 г. се оженил со Мери Хавард од Норфолк Хавардс, но по само три години починал не оставајќи наследник, токму во моментот кога неговиот татко кралот Хенри се обидувал да протурка закон во парламентот со што би му се признало правото на англискиот престол. == Иновативниот двор == Хенри VIII бил особено ренесансен човек и неговиот двор бил центар на научни и уметнички иновации. Откривањето на континентот [[Америка]] или т.н. Нов Свет, му дало нови идеи на Хенри. Во тоа време го вработил на својот двор добро познатиот Вилијам Сомерс, кој бил дворска луда и единствениот кој и во најтешките моменти знаел да го развесели кралот. За Хенри се знае дека бил еден од првите европски владетели кој го интересирала вистинската географија на светот. Во 1507 г. дошло до револуционарно откритите во картографијата од страна на [[Мартин Валдсемулер]] (Universalis Cosmographia) и [[Матиас Рингман]], кои на своите карти правеле разлика од другите светски карти на тоа врем, така што Америка ја претставиле како посебен континент одвоен од [[Европа]] со [[Антланскиот океан]]. Промената создала атмосфера на истражувања во уметноста и науката, што Хенри сесрдно ги прифатил. == Подоцнежните години == [[Податотека:Porträt der Anna von Cleve - Hans Holbein d. J.(Louvre).jpg|right|thumbnail|На Хенри му била покажана сликава од [[Ана Клевска]]]] Хенри посакал повторно да се ожени, во надеж дека ќе добие повеќе машки наследници, со што би го осигурал престолот за неговата династија. [[Томас Кромвел]] сега веќе првиот ерл од Есекс, ја предложил [[Ана Клевска|Ана]], сестрата на протестанскиот војвода од Клеве, кој бил сметан како важен сојузник во случај на католички напад на Англија. [[Ханс Холбајн Помладиот]] бил испратен во Германија во Клеве, да нацрта портрет на Ана, за кралот. Иако се шпекулирало дека портретот бил насликан во поубава нота, малку е веројатно дека бил непрецизен, а доказ за тоа е што сликарот и понатаму останал во дворска служба. Со убавиот портрет на [[Ана Клевска|Ана]], а и потикнат од пристојните комплинменти за ставата и убавината на Ана од страна на нејзините придружнички, Хенри решил да се ожени. Меѓутоа кога [[Ана од Клеве|Ана]] дошла во [[Англија]], Хенри се разочарал од неа и изјавил дека воопшто не му се допаѓа, а во приватност дури ја викал „Големата Мери“. Сепак немал друг избор и ја оженил на 6 јануари 1540 г. Хенри сакал да го прекине бракот, не само поради неговите лични чувства, туку и од политички причини. Војводата од Клеве влегол во змрсена кавга со светиот римски цар, додека пак Хенри немал никаква намера да се впушта во авантурата на страната на својот сојузник. Кралицата Ана била доволно интелигентна да не го одбива Хенри, па се согласила на прекинување на бракот. Посведочила дека нејзиниот брак никогаш не ни бил конзумиран. Хенри се задоволувал со тоа што едвај ја бакнувал во челотот секоја вечер пред спиење. Бракот бил прекинат врз основа на тоа што Ана претходно била верена за некој друг европски благородник. Ја добила титулата Кралева сестра и и бил даден замокот Хевер како одштета, кој претставувал поранешна резиденција на фамилијата на [[Ана Боленска]]. Во меѓувреме ерлот од Есекс паднал во немилот кај кралот поради неговата улога во овој катастрофален брак, со што бил притворен а подоцна и погубен. Положбата заменик во духовноста која специјално била создадена само за него, останала непополнета. На 28 јули 1540 г. на истиот ден кога лордот Есекс бил погубен, кралот се оженил со [[Катерина Хавард]], која била прва братучетка на [[Ана Боленска]]. Хенри бил просто воодушевен од својата нова кралица. Меѓутоа набргу по венчавката, кралицата се нашла во афера со еден од дворјаните, а тоа бил [[Томас Колпепер]]. Таа го вработила [[Францис Дерам]], кој претходно бил во афера со кралицата, пред таа да се омажи за Хенри, како нејзин секретар.[[Томас Кранмер]] кој бил во завада со моќната католичка фамилија Хавард, изнел докази пред кралот за постапките на кралицата. Иако кралот на почетокот одбил да верува во доказите, сепак му одобрил на Кранмер да изврши истрага, која на крај се завршила со потполно разоткривање на кралицата. На нејзиното испрашување кралицата го обвинила Дерам дека ја присилил да стапат во недолична врска. Но сè што кралицата требала да направи е да посведочи дека таа претходно била верена за Дерам со што нејзиниот брак со Хенри би бил прогласен за неважечки. Сепак како одговор на обвинувањата на кралицата, Дерам ја компромитирал нејзината врска со Томас Колпепер. Бракот на Катерина бил прекинат пред нејзиното погубување. Како што бил и случајот со [[Ана Боленска]], така и Катерина технички гледано не можела да биде обвинета за прељубништво, бидејќи бракот со кралот уште од почетокот бил неважечки. Но повторно овој податок бил игнориран и Катерина била погубена на 13 февруари 1542 г. Во моментот на нејзиното погубување, Катерина имала само осумнаесет години. Хенри во 1543 г. се оженил со својата шеста и последна сопруга, богатата вдовица [[Катерина Пар]]. Таа пак постојано се расправала со Хенри по религиозни прашања, Катерина била радикална во своите религиозни погледи (пуританка), додека пак кралот останал конзервативен. Нејзиното однесување замалку ќе ја чинело нејзиниот живот, но на крајот покажала послушост и попуштила. Таа му помогнала на Хенри да се помири со своите ќерќи [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|Елизабета]]. Актот на парламентот од 1544 г. повторно им го вратило нивното право на престолот веднаш после младиот принц Едвард, иако за нив сѐ уште се верувало дека биле нелегитимни. Актот му давал за право на Хенри да го менува законот за наследството на престолот, нему по воља. Ретроспективата за судбината на Хенриевите сопруги би бил: „разведена, погубена, почината, разведена, погубена и преживеана“. Алтернативна верзија би била: „Кралот Хенри VIII и шесте сопруги: една почината, една преживеала, две разведени и две погубени“.( или посочно, „Две погубени, една починала, две разведени и една преживеана“).Меѓутоа од правна гледна точка, би можело поинаку да се гледа на работата. Прво, Хенри никогаш не се развел од ниедна од неговите сопруги, поточно е тоа што бракот со нив веќе бил поништен. Второ четири брака, а не два завршиле со поништување (односно биле прогласени за нелегитимни). Браковите со [[Ана Боленска]] како и со [[Катерина Хавард]] биле прогласени за неважечки пред тие да бидат погубени, а иако пак бракот на [[Ана Клевска]] бил прогласен за неважечки сепак таа го надживеала Хенри, баш како и неговата последна сопруга, [[Катерина Пар]]. Суровоста како и тиранското однесување на Хенри сè повеќе станувало вообичаено, со текот на времето, а за тоа придонело и неговото лошо здравје. Неговата крволочна серија на политички погубувања се верува дека отпочнала со таа на Едмунд де ла Пол, [[војвода од Сафолк|војводата од Сафолк]] во 1513 и траела сè до Хенри ерлот на Суреи во 1547 г. Според некои проценки бројот на погубувањата за време на ова владеење бил околу 72.000. Хенри VIII ја отпочнал англиската реформација, кој претставувал процес на елиминација на приматот на папската црковна власт во Англија, кој пак бил заменет со кралската супрематија и со институцијата Англиканска црква која била надвор од влијанието на Римокатоличката црква и била ставена под врховна управа на англиските монарси. Англиската реформација претставувала повеќе политичко прашање, неголи теолошка расправа која се прикажувала како главен проблем. Раскинот на Англија со Рим настанал за време на владеењето на Хенри VIII, па затоа понекогаш реформацијата се нарекува уште и Хенриева реформација. Всушност Хенри не донел некои револуционерни теолошки идеи, туку тој само сакал да ја осамостои англиската црква. Во 1521 г. го бранел [[Мартин Лутер]] од нападите на папството за ерес, во книгата што тој ја напишал, а се вика „Одбраната на седумте мошти“. Единствено кон католичката црква Хенри се однесувал непријателски поради неговата желба да воспостави независна англиска црква. Постапките на Хенри имале широк одек во Европа, бидејќи неговата црква со своите постапки и влијанија била за пример во другите земји кои сакале да воспостават своја црква, независна од Рим. == Бродот „Мериевата Роза“ == „Мериевата Роза“ бил еден од многуте воени бродови кои пловеле во времето на владеењето на Хенри, само што овој брод му бил најомилен на кралот. Името му било дадено во чест на сестрата на Хенри, Мери во комбинација со грбот на династијата [[Тјудори]]. Изградбата на бродот траело цела година, во бродоградилиштето на [[Портсмут]], [[Англија]]. Бродот претставувал еден од првите вистински наменети воени бродови кои пловеле под знамето на англиската морнарица. Се претпоставува дека бродот бил потопен за време на борбите со француската морнарица кај Солент на 19 јули 1545 г. == Смртта и наследството на престолот == [[Податотека:The Old Palace of Whitehall by Hendrik Danckerts.jpg|thumb|300px|Кралот Хенри VIII починал во палатата во Витехал во 1547]] Во својот подоцнежен живот Хенри значително се здебелил, со што неговиот стомак мерел дури 137&nbsp;cm и можно е дека боледувал од гнојна рана на ногата. Добро познатата теорија дека боледувал од сифилис се појавила 100 години после неговата смртт, додека пак со најновите истражувања и знаења за болеста, се претпоставува дека не само тој, туку дека и неговите деца, [[ЕдвардVI]], [[Мери I]] и [[Елизабета I]], сите боледувале од истата болест. Второстепена најнова теројија излага дека сиптомите на Хенри како и неговата постара сестра [[Маргарита Тјудор]] сугерираат дека боледувале од дијабетис од втор тип. Хенриевата зголемена маса датира од времето на неговата повреда за време на [[витешки турнир]] во 1536 г. Тогаш заработил мала рана која не само што му ја намалила физичката активност, туку со тек на време се загноила, за да на крај индиректно влијае на неговата смрт, која се случила на 28 јануари 1547 г. но палатата во Витехал. Починал на датумот на кој би се навршиле 90 години животот на неговиот татко. Хенри бил погребан во капелата [[Св. Ѓорѓија (Виндзор)|Св. Ѓорѓија]] во [[Виндзорски замок|Виндзорскиот замок]], веднаш до неговата трета сопруга, [[Џејн Симор]]. Нешто повеќе од една деценија трите негови деца седела на престолот, но без свои потомци. Според актот за наследството на престолот, негвоиот единствен преживеан легитимен син Едвард, ја наследил круната со што станала кралот [[Едвард VI]]. Тој бил првиот протестански монарх кој владеел со [[Англија]]. Бидејќи тогаш Едвард имал само девет години, тој не можел во потполност да владее. Според тестаментот на Хенри VIII, бил составен совет на регенството, во кој биле назначени 16 великодостојници кои би владееле во името на Едвард сè до неговиот 18 роденден (неговото полнолетство). Советниците пак го избрале [[Едвард Симор, Прв Ерл од Хартфорд]], постариот брат на [[Џејн Симор]] за лорд заштитник на кралството. Во недостиг на наследници на престолот, круната со право би им припаднала на ќерќите на Хенри VIII, а прва би била Мери и нејзините потомци, потоа Елизабета и нејзините потомци, а доколку и ова не би било доволно тогаш правото на англискиот престол би им припаднал на потомците на помалата, покојната сестра на Хенри VIII, Мери Тјудор војвотката од Сафолк. Потомците на постарата сестра на Хенри, Маргарита Тјудор (шкотската кралска линија) според ова би биле исклучени од правото на круната. == Наследството на Хенри VIII == Било кој чин или постапка на Хенри не би можеле да ја засенат англиската реформација. Преку главно мотивирано од династички и лични проблеми и покрај тоа што во суштина никогаш не се оддалечил од сржта на христијанската вера, Хенри се потрудил еден од неговите најголеми чинови за време на неговото владеење да воедно биде и најконтроверзниот и најодлучниот чин на било кој англиски монарх. Неговиот раскин со Рим во 1533/4 г. бил чин кој повлекол огромни последици и многу влијаел на понатамошниот тек на англиската историја и кој продолжил и по [[Тјудорски период|тјудорскиот период]] во државата. Со тоа што направил да биде можна трансформацијата на [[Англија]] во засебно и одвоено протестанско општество, туку овозможил и понатамошни трансформации во сферата на економијата и политиката од црквата кон благородништвото и тоа главно преку укинувањето на манстирите и нивните права и богатства (краткорочен чин со долгорочни општествени последици). Одлуката на Хенри да го довери владеењето на неговиот син Едвард на превртливиот совет на чело со Едвард Симор (веројатно тактичка одлука на советот бидејќи се чинело за помалку веројатно дека тој би можел да се здобие со силна водачка позиција во државата), би можела да се протолкува како осигурување дека реформацијата ќе продолжи и за време на владеењето на младиот крал. Вакви слични иронии се препознаваат и во другите аспекти од неговото наследство. Тој бил патрон на хуманистичките учења, но сепак тој самиот бил главниот одговорен за смрта на десетина хуманисти. Опседнат со тоа да ја осигура својата династија, тој оставил само еден легитимен наследник (кој починал пред својот шеснаесетти роденден) и две ќерќи кои биле посветени на нивните спротивставени меѓу нив религии. Моќта на државата се зголемила, (барем после смрта на Хенри) а сепак се појавиле одредени барања за поголемо учество на средната класа во државните афери. Хенри со големи маки се трудел да ја претстави Англија како важен фактор на европската политичка сцена, но во тој процес целосно ја оптоварил финансиски државата, процес кој продолжил и бил главен проблем во текот на [[Тјудорови|тјудоровиот период]] во [[Англија]]. Заедно со [[Алфред Велики]] и [[Чарлс II]], Хенри VIII се смета за еден од основачите на [[Кралската морнарица]]. Постојат неколку добри причини за тоа, врпочем за време на неговото владеење се случиле неколку поморски битки и што е уште поважно големи кралски инвестиции во бродоградителството (вклучувајќи и неколку спектакуларни бродови од типот на. „Мериевата Роза“), потоа во бродогратилиштвата (како на пр. во [[Портсмут]]) и во поморските иновации (употребата на топови на бродовите иако стрелците и понатаму се користеле по средновековниот стил на војување). Меѓутоа овие напори се недоволни во смисла на организирање на „морнарица“ во вистинска смисла на зборот со централизирана структура, со чинови итн. туку неговата морнарица била склоп на повеќе бродови (од кои само неколку биле спектакуларни). [[Елизабета I]] ја одбила шпанската армада со помош на собрани приватни бродови (кои ги имало околу 130 воени и трансформирани трговски), со што дури во седумнаесеттиот век ќе дојде до создавањето на кралската морнарица во вистинска смисла на зборот, како последица на големото Англо-холандско поморско соперништво. Раскинот на Хенри со Рим, акумулирало голема закана од француска или шпанска инвазија. За да ја одбрани државата од тоа, Хенри дал да се прошири постоечката крајбрежна заштита со додатни утврдувања (еден од тие замоци е и тој од Довер, Моат Булварк и Арчклиф утвда каде Хенри лично бил на посета за да би ја надгледувал изградбата). Изградил додатен синџир на замоци (всушност големи бастиони со артилериски екипаж) долж јужното крајбрежје на [[Англија]] од Кромвел па сè до Источна Англија, а за сето тоа било воглавном користен материјалот запленет од укинатите манастири. Повеќето од замоците биле замислени лично од кралот Хенри VIII. Единственото парче облека кое му припаѓало на кралот, а кое е зачувамо до денес е неговата свечена капа за крунисувањето, која му била доделена како награда на градоначалникот на Вотерфорд, заедно со мечот во 1536 г. Моментално парчињата се наоѓаат во музејот Вотерфорд. == Предците == {| class="wikitable" |+'''Предците на Хенри VIII до третата генерација''' |- |- | rowspan="8" align="center"| '''Хенри VIII''' | rowspan="4" align="center"| '''Татко:'''<br />[[Хенри VII]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од таткова страна:'''<br />[[Едмунд Тјудор, првиот ерл од Ричмонд]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Овен Тјудор]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Катерин Валоа]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од таткова страна:'''<br />[[Лејди Маргарита Бјуфорт]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Џон Бјуфорт, првиот војвода од Сомерсет]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Маргарита Бјучамп од Блетсо]] |- | rowspan="4" align="center"| '''Мајка:'''<br />[[Елизабета Јоршка]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од мајчина страна:'''<br />[[Едвард IV]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Плантагенет, третиот војвода од Јорк]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Сесили Невил]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од мајчина страна:'''<br />[[Елизабета Вудвајл]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Вудвајл, првиот ерл Риверс]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Жакуета од Луксембург]] |} == Литература == * Bowle, John. ''Henry VIII: A Study of Power in Action'' Little, Brown, 1964. * John Lloyd and John Mitchinson "The Book of General Ignorance". faber and faber,2006 * Bryant, M. ''Private Lives''. Cassell, 2001. * [http://tudorhistory.org/wives/ Eakins, L. E. (2004). "The Six Wives of Henry VIII".] * Farrow, John V. ''The Story of Thomas More''. Collins, 1956. * "Henry VIII". (1911). ''Encyclopædia Britannica,'' 11th ed. London: Cambridge University Press. * Kranes, Marsha et al. ''Know It All''. New York: Tess Press, 1998. * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm Jokinen, A. (2004). "Henry VIII (1491–1547)".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} * Moorhouse, Geoffrey. ''Great Harry's Navy: How Henry VIII Gave England Seapower'' * [http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ Public Broadcasting Service. (2003). "The Six Wives of Henry VIII".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110414002223/http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ |date=2011-04-14 }} * Nostro, Rit "at only 17 years old. He assumed the throne of England and married his brother’s widow, Katherine of Aragon" [http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070816013622/http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm |date=2007-08-16 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/07222a.htm Thurston, H. (1910). "Henry VIII". ''The Catholic Encyclopedia''. (Vol. VII). New York: Robert Appleton Company.] * [http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm Vallieres, S. (1999). "Tudor Succession Problems"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110514152510/http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm |date=2011-05-14 }} * Wagner, John A. (2003). "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." (Greenwood). ISBN 1-57356-540-7. * Weir, Alison. ''The Six Wives of Henry VIII''. Bodley Head, 1991. * [http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 Ask Ireland: Waterford Museum of Treasures Collection: Cap of Maintenance] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080214103619/http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 |date=2008-02-14 }} * C. D. C. Armstrong, ‘Gardiner, Stephen (c.1495x8–1555)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, Sept 2004 * Henry VIII, "Assertio septem sacramentorum aduersus Martin. Luther" (1521)[http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml Treasure 9] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070520054923/http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml |date=2007-05-20 }} National Library of Vatican City displayed via [[The European Library]] == Романи == * [[John Sherren Brewer|J S Brewer]]; Robert Henry Brodie; [[James Gairdner]]. ''Letters and papers, foreign and domestic, of the reign of Henry VIII'', preserved in the [[Public Record Office]], the [[British Museum]], and elsewhere. 1965 2d ed. ([http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php TannerRitchie Publishing] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070617073806/http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php |date=2007-06-17 }}) * Childs, Jessie. ''Henry VIII's Last Victim: The Life and Times of Henry Howard, Earl of Surrey''. London: Jonathan Cape, 2006 (hardback, ISBN 0-224-06325-1). ** [http://books.guardian.co.uk/reviews/history/0,,1927631,00.html?gusrc=rss&feed=10 Reviewed] by C.J. Sansom in [http://www.guardian.co.uk/ ''The Guardian''], 21 октомври 2006. * [[Martin Luther|Luther Martin]]. ''Luther's Correspondence and Other Contemporary Letters,'' 2 vols., tr.and ed. by Preserved Smith, Charles Michael Jacobs, The Lutheran Publication Society, Philadelphia, Pa. 1913, 1918. [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=m4r3cwHjnvUC&pg=PA1&lpg=PA1&dq=%22Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 1 (1507–1521)] and [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=oEy_3aDT61sC&printsec=titlepage&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 2 (1521–1530)] from [[Google Books]]. Reprint of Vol.1, Wipf & Stock Publishers (March 2006). ISBN 1-59752-601-0 * Wagner, John A. "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." Greenwood, 2003. * Weir, Alison. ''Henry VIII: The King and His Court''. Ballantine Books, 2001. * Williams, Neville. ''Henry VIII and His Court''. Macmillan, 1971. == Надворешни врски == * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII Chronology World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm '''Luminarium: King Henry VIII'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} Life, works, essays, study resources * [http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii Henry VIII Podcast Show] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090526231858/http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii |date=2009-05-26 }} * [http://www.historylearningsite.co.uk/henry8.htm Henry VIII and his wives] * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.tudor-portraits.com Buehler, Edward. (2004). "Tudor and Elizabethan Portraits".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070220134805/http://www.tudor-portraits.com/ |date=2007-02-20 }} * [http://www.tudorplace.com.ar/aboutHenryVIII.htm Castelli, Jorge H. (2004). "Henry VIII".] * [http://www.archsoc.com/games/Henry.html Stevens, Garry. (2003). "Henry VIII: Intrigue in the Tudor Court".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927222651/http://www.archsoc.com/games/Henry.html |date=2007-09-27 }} * [https://web.archive.org/web/20010424140614/http://members.ozemail.com.au/~tperrott/sirjohn.htm Perrott, Terry. (2004). "Sir John Perrott".] * [http://www.englishmonarchs.co.uk/tudor_4.htm Illustrated history of Henry VIII.] * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=473 Henry VIII at Find A Grave] * [[Martin Luther]] [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=333 to Henry VIII, 1 септември 1525] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=374 Henry VIII to Martin Luther. August, 1526] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=160 Henry VIII to Frederic, John, and George, Dukes of Saxony. January. 20, 1523] re: Luther. * {{IckingArchive|idx=Henry_VIII|name=Henry VIII of England}} {{s-start}} {{s-hou|[[Тјудори]]|28 јуни|1491|28 јануари|1547|}} {{s-reg|}} {{s-bef|rows=2|before=[[Хенри VII]]}} {{s-ttl|title=[[Листа на Англиските монарси|Крал на Англија]]|years=[[22 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска|Лорд на Ирска]]|years=[[1509]] – [[1541]]}} {{s-non|reason=Прогласен за крал<br />од страна на [[Ирскиот парламент]]}} |- {{s-vac|last=[[Едвард Бус]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска]]|years=[[1541]] – [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-reg|en}} |- {{s-ttl|title=[[Војвода од Јорк]]|years=[[1494]] – [[1509]]}} {{s-non|reason=Кралска крв}} |- {{s-bef|before=[[Артур (принц од Велс)|Артур]]}} {{s-ttl|title=[[Принц од Велс]]|years=1502–1509}} {{s-vac|next=[[Едвард VI]]}} {{s-bef|before=[[Вилијам Скот (англиски политичар)|Сер Вилијам Скот]]}} {{s-ttl|title=[[Лорд чувар на Петте Пристаништа]]|years=[[1493]] – [[1509]]}} {{s-aft|after=[[Едвард Појнинг|Сер Едвард Појнинг]]}} {{s-end}} {{Англиски монарси}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хенри 08}} [[Категорија:Европски монарси од 16 век]] [[Категорија:Принцови од Велс]] [[Категорија:Војводи од Јорк|301]] [[Категорија:Војводи од Корнвол|009]] [[Категорија:Ерлови Маршали]] [[Категорија:Англиски монарси]] [[Категорија:Тјудори]] [[Категорија:Витези на Подвеската]] [[Категорија:Витези на Златното Руно]] [[Категорија:Луѓе од Гринич]] [[Категорија:Протестантски монарси]] [[Категорија:Витези на Бањата]] [[Категорија:Погребани во капелата „Св. Ѓорѓи“ (Виндзорски замок)]] [[Категорија:Основачи на религии]] itrzfz597uhyll6ultmf40f9c1jy2v6 5583666 5583665 2026-06-28T11:45:42Z Buli 2648 5583666 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Хенри VIII | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = ''Портрет на Хенри VIII'' од [[Ханс Холбајн Помладиот]] {{Circa|1540–1547}} | alt = Full-length portrait painting of King Henry VIII | succession = [[Крал на Англија]]<br/>[[Лорд на Ирска|Лорд]]/[[Крал на Ирска]] | more_text = ([[Style of the English sovereigns|more...]]) | reign = {{Nowrap|22 April 1509{{Efn|Henry's [[Regnal years of English and British monarchs|regnal years]] are dated from 22 April.<ref>{{cite book |year=1962 |chapter=Chapter Five: Table of regnal year of English Sovereigns |title=Sweet & Maxwell's Guide to Law Reports and Statutes |edition=Fourth |location=London |publisher=Sweet & Maxwell's Guide |url=https://guides.library.harvard.edu/ld.php?content_id=12548485 |page=27}}</ref><ref>{{cite book |editor1-first=C. R. |editor1-last=Cheney |editor1-link=C. R. Cheney |editor2-first=Michael |editor2-last=Jones |editor2-link=Michael Jones (historian) |title=A Handbook of Dates for Students of British History |series=[[Royal Historical Society]] Guides and Handbooks |volume=4 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |edition=Revised |year=2000 |pages=37–38 |isbn=978-0-521-77095-8 }}</ref>}}&nbsp;– 28 јануари 1547}} | coronation = 24 јуни 1509 | cor_type = [[Coronation of Henry VIII and Catherine|Coronation]] | predecessor = [[Хенри VII]] | successor = [[Едвард VI]] | birth_date = 28 јуни 1491 | birth_place = [[Palace of Placentia]], Greenwich, England | death_date = 28 јануари 1547 (aged 55) | death_place = [[Palace of Whitehall]], Westminster, England | burial_date = 16 февруари 1547 | burial_place = [[St George's Chapel, Windsor Castle]], Berkshire | issue = {{Indented plainlist| * [[Henry, Duke of Cornwall]] * [[Mary I| Mary I of England]] * [[Elizabeth I| Elizabeth I of England]] * [[Edward VI| Edward VI of England]] * [[Henry FitzRoy, Duke of Richmond and Somerset]] ({{Abbr|ill.|illegitimate}}) }} | issue_link = #Wives, mistresses, and children | issue_pipe = more... | house = [[Тјудори]] | father = [[Henry VII of England]] | mother = [[Elizabeth of York]] | religion = {{Plainlist| * [[Catholic]] (1491–1534) * [[Church of England]] (1534–1547) }} | spouses = {{Plainlist| * {{Marriage|[[Катерина Арагонска]]|11 June 1509|23 May 1533|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=Catherine|Annulment reversed during the reign of [[Mary I]] in 1553.<ref>{{Cite book |last=Edwards |first=John |title=Mary I: England's Catholic Queen |publisher=Yale University Press | location=New Haven and London |year=2011 |page=137}}</ref>{{sfn|Porter|2007|p=268}}}} * {{Marriage|[[Ана Болејн]]|14 November 1532|17 May 1536|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=n1|Henry and Anne married in secret on 14 November 1532, which was followed by second wedding on 25 January 1533.}} * {{Marriage|[[Џејн Симор]]|30 May 1536|24 October 1537|end=d}} * {{Marriage|[[Ана Клевска]]|6 January 1540|9 July 1540|end={{Abbr|ann.|annulled}}}} * {{Marriage|[[Катерина Хауард]]|28 July 1540|13 February 1542|end=d}} * {{Marriage|[[Catherine Parr]]|12 July 1543}} }} | signature = HenryVIIISig.svg }} {{Infobox British Royalty|majesty | title = Крал на Англија; Лорд на Ирска | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = | reign = [[21 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]] | coronation = [[24 јуни]] [[1509]] | predecessor = [[Хенри VII]] | successor = [[Едвард VI]] | spouse = [[Катерина Арагонска]]<br />омж. 1509, пон. 1533<br /> [[Ана Боленска]]<br />омж. 1533, пон. 1536<br /> [[Џејн Симор]]<br />омж. 1536, † 1537<br /> [[Ана Клевска]]<br />омж. 1540, пон. 1540<br /> [[Катерина Хавард]]<br />омж. 1540, † 1542<br /> [[Катерина Пар]]<br />омж. 1543<br /> | issue = [[Мери I]]<br />[[Хенри Фицрој]]<br />[[Елизабета I]]<br />[[Едвард VI]] | titles = ''НВ'' Кралот<br />Прицот од Велс<br />Војвода од Јорк<br />Принц Хенри | royal house = [[Тјудори]] | father = [[Хенри VII]] | mother = [[Елизабета Јоршка]] | date of birth = {{роден на|28|јуни|1491}} | place of birth = {{роден во|Плацентија|Гринич}} | date of death = {{починал на|28|јануари|1547}} | place of death = {{починал во|Вајтхолска палата|Лондон}} | place of burial = Капела [[Св. Ѓорѓија (Видзор)|Св. Ѓорѓија]], [[Виндзорски замок]] |}} '''Хенри VIII''' ([[англ.|англиски]]: ''Henry VIII''; {{роден на|28|јуни|1491}} — {{починал на|28|јануари|1547}}) — [[крал на Англија]] и [[лорд на Ирска]], подоцна и крал на [[Ирска]] од [[22]] [[април]] [[1509]] па сè до неговата смрт. Бил вториот монарх од династијата [[Тјудори]], наследувајќи го својот татко [[Хенри VII]]. Познат по тоа што се женел шест пати. Тој ја имал можеби најголемата моќ на било кој англиски монарх и го донел актот за распуштање на манастирите и ја создал заедницата помеѓу [[Англија]] и [[Велс]]. Хенри VIII бил трето дете на [[Хенри VII]] и на [[Елизабета Јоршка]]. Неговиот постар брат [[Артур, Принц од Велс|Артур, принцот од Велс]], починал во [[1502]], со што Хенри станал престолонаследник. Хенри VIII е познат и по своите законодавни дела во државата, вклучувајќи ги и актите според кои [[Англиканската црква]] се одделува од Римската, а кралот ја добива титулата [[Врховен управник на Англиканската Црква]]. Хенри VIII е познат по тоа што бил страстен и добар [[комар|коцкар]]. Во својата младост обожавал да спортува, а најомилени спортови му биле [[тенис]], [[лов]] како и витешките двобои. Тој исто така бил успешен [[поет]], [[музичар]] и [[писател]]; едно од неговите најпознати дела е „Разонода со добро друштво“ (''Pastime with good company''). Хенри VIII бил вклучен во изградбата и уредувањето на неколку познати објекти меѓу кои се Вестминсертската капела во Лондон, Кралевата универзитетска капела во Камбриџ и палатата Нонсач. Многу од објектите кои Хенри ги обновил и изградил подоцна биле конфскувани од кардиналот [[Томас Вулзи]] како на пр. Христовата црква од Оксфорд, [[Хемптонски Двор|Хемптонскиот Двор]], [[Вајтхолска палата]] како и Колеџот на Тројството од Кембриџ. == Ран живот и прв брак == [[Податотека:HenryVIII 1509.jpg|thumb|160px|left|Осумнаесет годишниот Хенри VIII на неговото крунисување 1509.]] Роден во [[палатат Плацентиа]] во [[Гринич]], како трето дете на [[Хенри VII]] и неговата сопруга кралицата [[Елизабета Јоршка]]. Само три од Хенриевите шест браќа и сестри го преживеале детството, [[Артур принцот од Велс|Артур (принцот од Велс)]], Маргарита и Мери. [[1493]]г. Хенри бил поставен за управник на замокот Довер, како и лорд чувар на Лондонските порти. Следната [[1494]]г. му била доделена титулата војвода на Јорк. Потоа му биле доделени и титулите лорд маршал како и [[лорд на Ирска]]. На Хенри му биле доделени најдобрите учители во Англија, со што Хенри благодарејќи им на нив знаел течно да општи на латински, француски и шпански. На почетокот се верувало дека Хенри ќе ја продолжи својата кариера во црквата на некоја висока позиција, додека постариот син Артур бил припреман за владетелската улога. Сепак во [[1502]]г. Артур ненајдено умрел, а на Хенри му припаднале сите должности од покојниот му брат, со што станал [[принц на Велс]], односно престолонаследник. Таткото на Хенри сакал да го обнови сојузот со [[Шпанија]], па така планирал Хенри да го замени местото на Артур во бракот со [[Катерина Арагонска]], најмладото преживеано дете на кралот [[Фердинанд II од Кастиља]] и кралицата [[Изабела I од Арагон]]. Со намера да се оствари бракот, било потребно одобрение од папата. Меѓутоа Катерина се заколнала дека нејзиниот прв брак никогаш не ни бил конзумиран (немала сексуални односи со Артур), па според тоа одобрението од папата не било неопходно по тоа прашање. Сепак двете страни се договориле дека папското одобрение би било потребно за да се отстранат секакви сомнежи за легалноста на бракот. Папата го одобрил бракот во форма на папска була, со што четиринаесет месеци по смртта на нејзиниот млад сопруг, Катерина била верена за неговиот помлад брат, кој сега бил престолонаследник на англиската круна. Меѓутоа до [[1505]]г. кралот го загубил интерестот за сојуз со [[Шпанија]], па Хенри подоцна ќе тврди дека свршувачката со Катерина било без негово одобрение. Понатамошното политичко маневрирање со свршувачката продолжило сè до смртта на кралот во [[1509]]г. На седумнаесет годишна возраст Хенри VIII се оженил со вдовицата на својот брат, Катерина на [[11]] [[јуни]] [[1509]], а на [[24]] [[јуни]] [[1509]] двајцата биле крунисани во [[Вестминстерската капелата]]. == Црковниот пресврт и бракот со Ана Боленска == До 1525 г. трпението на кралот кон Катерина во врска со (според него), неможноста на кралицата да роди машки наследник било на граница. Меѓутоа кралот добил поттик кога ја забележал убавата дворска дама која била во служба на кралицата, [[Ана Боленска]]. Кралот му наредил на кардиналот Вулзи да преговара со Рим за да му дадат одобрение за поништување на неговиот брак со Катерина, врз основа на сомневање дека нејзиниот брак со Артур навистина бил конзумиран. Кралевиот секретар Вилијам Најт, отишол во Рим да лобира за поништување на бракот кај папата [[Папа Климент VII|Климент VII]], меѓутоа папата не се осмелувал да ги задоволи барањата на англискиот крал, поради силното влијание на роднина на Катерина, императорот [[Карло V]], кој веќе го имал опљачкано градот Рим, а папата бил затворен во [[Ватикан]]. Сите обиди на кардиналот Вулзи биле неплодни, згора непријателствата на Катерина, придонеле за неговиот пад, кога во 1529 г. Хенри го разрешил кардиналот од неговата должност лорд канцелар и на негово место го поставил сер [[Томас Мор]], за кој се сметало дека има уште помалку шанси за остварување на кралевата цел, делумно и поради неговата лојалност кон Рим. Во исто време Хенри открил и унапредил двајца млади свештеници со различни карактери, а тоа биле [[Томас Кромвел]] и [[Томас Кранмер]]. Кранмер бил тој што прв му предложил на кралот дека треба да се консултира со теолошките факултети на континенталните универзитети, во врска со валидноста на неговиот брак. Проектот во кој се вклучувало подмитувања на видни лица ги дал очекуваните резултати и бил презентиран со позитивни мислења пред англискиот парламент во 1530 г. Кранмеровата поддршка на кралот, била наградена со неговото поставување на амбасадорската позиција на дворот на [[Светата Германска Римското Царство]], а подоцна бил назначен како надбискуп на Кентербери на местото на [[Вилијам Вворем]]. Кромвел во меѓувреме бил поставен за главен советник на кралот, кој одел до таму што му предлагал на кралот да размисли за укинување на папската врховност во [[Англија]] и да самиот тој да се постави на позицијата Врховен управник на црквата во Англија. Двајцата Кромвел и Кранмер биле поддржувани од Ана Боленска, која делела симпатија со протестанската доктрина која се ширела во [[Европа]]. Додека сите обиди на папата [[Климент VII]] пропаднале во неговата намера да го одврати кралот на Англија, Хенри ја искористил шанслата и тајно се оженил со [[Ана Боленска]] во [[јануари]] [[1533]]г. додека бргу потоа со помош на неговите симпатизери во парламентот успеал да го протне статутот со кој се забранувало понатамошното мешање на папата во внатрешната ситуација на [[Англија]]. Надбискупот Кранмер веднаш го признал бракот на Хенри со Ана Боленска за важечки, а тој со Катерина за неважечки. Ана била крунисана за кралица на [[Англија]] на 1 јуни, а три месеци подоцна родила женско дете, Елизабета, која подоцна ќе стане [[Елизабета I]]. Папата реагирал така што го ескомуницирал Хенри VIII во јули 1533 г. (историчарите не можат да го утврдат точниот датум на ескомуникацијата на кралот, според [[Винстон Черчил]] и неговата History of the English speaking people, тврди дека булата всушност била бланко документ кој бил официјално одобрен и пополнет подоцна во 1535 г. Други мислења образложуваат дека Хенри не бил официјално ескомунициран сè до 1538 г. од страна на папата [[Павле III]], братот на кардиналот Френклин де ла Томас). По ова следело религиски пресврт. Под покровителството на Кромвел, парламентот донел неколку статути пролетта 1354 г. според кои се ограничувала улогата на Рим во работата на англиканската црква. Статутот за совладување на барањата ги забранувал црковните барања да бидат проследени и разгледувани од папата. Ја спречувало црквата да прави и спроведува какви било одлуки без согласност на кралот. Актот за црковни должности од 1534 г. налагало свештенството да бира бискупи кои би биле предлагани од соверенот. Актот за супрематија од 1534 г. го прогласил кралот за „единствен управник на Земјата на англиканската црква“, додека пак актот за предавство од истата година, налагал обвинение за велеиздаја со смртна [[казна]] за непризнавањето на кралот за неговото право кон црквата. На папата му биле ускратени сите приходи и даноци од англиската црква. Домашната опозицијата кон Хенриевата црковна политика била бргу осуетена. Значителен број на прогонетите монаси биле мачени и погубени. Највидните опозиционери биле [[Џон Фишер]], бискупот на Рочестер и [[Томас Мор]] бившиот лорд канцелар, кои одбиле да положат заклетва за лојалност, со што биле обвинети за велеиздаја и како што налагал законот биле погубени во Тајбурн во 1535 г. [[Томас Кромвел]] поради кого била основана позицијата заменика на кралот во црквата (заменик во духовноста), бил овластен да врши обиколка на манастирите со цел да се увери дека инструкциите на кралот се следат и почитуваат. Но неговата вистинска улога била да ги запленува богатствата на манастирите. Неговите комисери за потчинување меѓу кои биле Лавтон, Полард и Мојле се покажале како крволочни убијци, а вистински пример за ѕверствата на потчинувањето било убиството на опатот Ричард Вајтинг. Овие опресии со време поттикнале на поголем отор помеѓу англискиот народ, за да на крај прераснат во големи бунтови како тој од ноември истата година во северна Англија. Аџиството за милост како што било наречен бунтот, бил задушен така што Хенри се согласил на [[амнестија]] за сите учесници во востанието, притоа заблагодарувајќи се на тоа што му го привлекле вниманието за нивната мака и потоа прифатил да го прими водачот [[Роберт Аске]] на кралски банкет. На банкетот Хенри тактички го замолил Роберт да му напише што сè се променило со новите закони, за да би можел поуспешно да го реши проблемот. Роберт не сомневајќи се го направил тоа што се барало од него, несвесен дека фактички самиот си ја ставил омчата на врат, запишувајќи ги своите дела кои подоцна ќе бидат употребени како признание. Кралевиот збор бил непрокосновен и немало никаков сомнеж во него (бидејќи официјално се сметало дека кралот е одбран од Бога па спорд тоа тој му одговарал само на нему), па така Аске ги распуштил востаниците кои се разотишле по нивните домови. Меѓутоа Хенри на воставниците гледал како на државни предавници, па според тоа не се чувствувал должен да го почитува својот збор. Востаниците увиделе дека кралот немал намера да го почитува дадениот збор, па се побуниле повторно истата година, но нивната сила не била толку голема како што била на почетокот и набргу биле совладани и востанието било задушено. Водачите вклучувајќи го и Аске биле уапсени и погубени поради велеиздаја. Укинувањето на преостанатите поголеми [[манастири]] продолжило понатаму со актот на парламентот од април 1539 г. == Погубувањето на неговата втора жена Ана Боленска == Иако многу помогнала во радикалните црковни промени во државата, сепак односот со кралот бргу се влошил. После раѓањето на принцезата [[Елизабета I|Елизабета]], кралицата Ана имала најмалку два неуспешни бремености, кои завршиле или со предвремено раѓање или отфрлање на плодот, со што старите фрустрации на кралот кои ги имал проживеано со Катерина во врска со неможноста на добувањето на машки наследник, сега повторно се вратиле да го гонат. Решен да го добие машкиот наследник, а можеби и бил потикнат од [[Томас Кромвел]], дал да се обвини Ана за употреба на вештерство, како би го намамила кралот да се ожени со неа, потоа за љубовни афери со петорица мажи, вклучувајќи го и обвинението за инцест со нејзиниот брат Џорџ Болејн висконтот на Рошфорд, за повреда на кралот како и за завера за убиство на кралот, со што ова последното и го донело статусот на велеиздајник. Обвиненијата најверојатно се измислени. Судот кој судел за случајот бил воден од вујкото на Ана, [[Томас Хавард, Трет Војвода од Норфолк|Томас Хавард, третиот војвода од Норфолк]]. Во мај 1536 г. судот ја осудил Ана и нејзиниот брат за виновни и им доделиле казна одрубување на главата или горење на клада, како било по волјата на кралот. Ана и нејзиниот брат Џорџ биле погубени со отсекување на главата. На нејзината последна причест кралицата се заколнала пред свештеник дека била невина и тоа во присуство на сведоци (со оглед на големата религиозност на луѓето во XVI век, тоа би претставувал скоро сигурен доказ за невиноста на кралицата). == Раѓањето на принцот и смртта на неговата трета жена, кралицата Џејн == Само еден ден по погубувањето на Ана Боленска, Хенри се свршил со [[Џејн Симор]], а за [[10]] дена и се венчале. Џејн била една од придружничките на погубената кралица, дворска дама на која кралот фрлил око. Актот за наследство од 1536 г. налагал децата на Џејн да бидат следните по ред за наследството на престолот, со што [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|лејди Елизабета]] биле прогласени за нелегитимни деца и биле ислкучени од нивното право на престолот. Кралот во секое време можел да одлучува за тоа кој би можел да биде легитимен наследник. Кралицата Џејн му родила син, тоа бил принцот Едвард, подоцна ќе стане [[Едвард VI]], но наредната [[1537]] Џејн починала во [[Гринничка палата|Гриничката палатата]] на 24 октомври од треска, оставајќи го Хенри заедно со целиот двор да жалат по неа. Кралот ја чувствувал Џејн како неговата вистинска кралица бидејќи му го родила толку посакуваниот машки наследник. == Законодавните реформи во кралството == [[Податотека:Henry VIII crown 763986.jpg|right|thumb|250px|Златна [[кралска монета]] на Хенри VIII, искована {{circa|1544}}–1547. Позадината ги насликува грбовите на Франција и Англија]] Во исто време кога Хенри VIII се венчал со Џејн Симор, го донел Велшкиот законик со кој легално го анексирал [[Велс]] кон [[Англија]] со што создал една обединета [[нација]]. Актот предвидувал официјална употреба на англискиот јазик во сите државни институции , што претставувало мал проблем за мнозинството велшко население кое општело на својот мајчин јазик. Хенри во 1537 барал од надбискупот Кентерберси да му ја предаде палтата Отфорд, која во тоа време била на располагање на англиканската црква. Подоцна во 1540 г. Хенри ги санкционирал уништувањата на римокатоличките светилишта и на моштите на нивните светци. До крајот на 1542 г. сите манастири во кралството биле распуштени, а нивниот имот му припаднал на кралот. Како награда за својата улога, на [[Томас Кромвел]] му била доделна титулата ерл на Есекс. Ниското свештенство ги загубило своите претставнички места во [[Горниот Дом]], со што сега само надбискупот со бискупите го сочинувале претставничкото тело. == Љубовниците == Денес историчарите се сигурни за само две од неговите љубовници, а тоа се Елизабет Блунт и Мери Болејн (сестрата на Ана). Елизабет Блунт му го родила вонбрачниот син Хенри Фитцрој, кој никогаш не стапнал на престолот. Во 1533 г. се оженил со Мери Хавард од Норфолк Хавардс, но по само три години починал не оставајќи наследник, токму во моментот кога неговиот татко кралот Хенри се обидувал да протурка закон во парламентот со што би му се признало правото на англискиот престол. == Иновативниот двор == Хенри VIII бил особено ренесансен човек и неговиот двор бил центар на научни и уметнички иновации. Откривањето на континентот [[Америка]] или т.н. Нов Свет, му дало нови идеи на Хенри. Во тоа време го вработил на својот двор добро познатиот Вилијам Сомерс, кој бил дворска луда и единствениот кој и во најтешките моменти знаел да го развесели кралот. За Хенри се знае дека бил еден од првите европски владетели кој го интересирала вистинската географија на светот. Во 1507 г. дошло до револуционарно откритите во картографијата од страна на [[Мартин Валдсемулер]] (Universalis Cosmographia) и [[Матиас Рингман]], кои на своите карти правеле разлика од другите светски карти на тоа врем, така што Америка ја претставиле како посебен континент одвоен од [[Европа]] со [[Антланскиот океан]]. Промената создала атмосфера на истражувања во уметноста и науката, што Хенри сесрдно ги прифатил. == Подоцнежните години == [[Податотека:Porträt der Anna von Cleve - Hans Holbein d. J.(Louvre).jpg|right|thumbnail|На Хенри му била покажана сликава од [[Ана Клевска]]]] Хенри посакал повторно да се ожени, во надеж дека ќе добие повеќе машки наследници, со што би го осигурал престолот за неговата династија. [[Томас Кромвел]] сега веќе првиот ерл од Есекс, ја предложил [[Ана Клевска|Ана]], сестрата на протестанскиот војвода од Клеве, кој бил сметан како важен сојузник во случај на католички напад на Англија. [[Ханс Холбајн Помладиот]] бил испратен во Германија во Клеве, да нацрта портрет на Ана, за кралот. Иако се шпекулирало дека портретот бил насликан во поубава нота, малку е веројатно дека бил непрецизен, а доказ за тоа е што сликарот и понатаму останал во дворска служба. Со убавиот портрет на [[Ана Клевска|Ана]], а и потикнат од пристојните комплинменти за ставата и убавината на Ана од страна на нејзините придружнички, Хенри решил да се ожени. Меѓутоа кога [[Ана од Клеве|Ана]] дошла во [[Англија]], Хенри се разочарал од неа и изјавил дека воопшто не му се допаѓа, а во приватност дури ја викал „Големата Мери“. Сепак немал друг избор и ја оженил на 6 јануари 1540 г. Хенри сакал да го прекине бракот, не само поради неговите лични чувства, туку и од политички причини. Војводата од Клеве влегол во змрсена кавга со светиот римски цар, додека пак Хенри немал никаква намера да се впушта во авантурата на страната на својот сојузник. Кралицата Ана била доволно интелигентна да не го одбива Хенри, па се согласила на прекинување на бракот. Посведочила дека нејзиниот брак никогаш не ни бил конзумиран. Хенри се задоволувал со тоа што едвај ја бакнувал во челотот секоја вечер пред спиење. Бракот бил прекинат врз основа на тоа што Ана претходно била верена за некој друг европски благородник. Ја добила титулата Кралева сестра и и бил даден замокот Хевер како одштета, кој претставувал поранешна резиденција на фамилијата на [[Ана Боленска]]. Во меѓувреме ерлот од Есекс паднал во немилот кај кралот поради неговата улога во овој катастрофален брак, со што бил притворен а подоцна и погубен. Положбата заменик во духовноста која специјално била создадена само за него, останала непополнета. На 28 јули 1540 г. на истиот ден кога лордот Есекс бил погубен, кралот се оженил со [[Катерина Хавард]], која била прва братучетка на [[Ана Боленска]]. Хенри бил просто воодушевен од својата нова кралица. Меѓутоа набргу по венчавката, кралицата се нашла во афера со еден од дворјаните, а тоа бил [[Томас Колпепер]]. Таа го вработила [[Францис Дерам]], кој претходно бил во афера со кралицата, пред таа да се омажи за Хенри, како нејзин секретар.[[Томас Кранмер]] кој бил во завада со моќната католичка фамилија Хавард, изнел докази пред кралот за постапките на кралицата. Иако кралот на почетокот одбил да верува во доказите, сепак му одобрил на Кранмер да изврши истрага, која на крај се завршила со потполно разоткривање на кралицата. На нејзиното испрашување кралицата го обвинила Дерам дека ја присилил да стапат во недолична врска. Но сè што кралицата требала да направи е да посведочи дека таа претходно била верена за Дерам со што нејзиниот брак со Хенри би бил прогласен за неважечки. Сепак како одговор на обвинувањата на кралицата, Дерам ја компромитирал нејзината врска со Томас Колпепер. Бракот на Катерина бил прекинат пред нејзиното погубување. Како што бил и случајот со [[Ана Боленска]], така и Катерина технички гледано не можела да биде обвинета за прељубништво, бидејќи бракот со кралот уште од почетокот бил неважечки. Но повторно овој податок бил игнориран и Катерина била погубена на 13 февруари 1542 г. Во моментот на нејзиното погубување, Катерина имала само осумнаесет години. Хенри во 1543 г. се оженил со својата шеста и последна сопруга, богатата вдовица [[Катерина Пар]]. Таа пак постојано се расправала со Хенри по религиозни прашања, Катерина била радикална во своите религиозни погледи (пуританка), додека пак кралот останал конзервативен. Нејзиното однесување замалку ќе ја чинело нејзиниот живот, но на крајот покажала послушост и попуштила. Таа му помогнала на Хенри да се помири со своите ќерќи [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|Елизабета]]. Актот на парламентот од 1544 г. повторно им го вратило нивното право на престолот веднаш после младиот принц Едвард, иако за нив сѐ уште се верувало дека биле нелегитимни. Актот му давал за право на Хенри да го менува законот за наследството на престолот, нему по воља. Ретроспективата за судбината на Хенриевите сопруги би бил: „разведена, погубена, почината, разведена, погубена и преживеана“. Алтернативна верзија би била: „Кралот Хенри VIII и шесте сопруги: една почината, една преживеала, две разведени и две погубени“.( или посочно, „Две погубени, една починала, две разведени и една преживеана“).Меѓутоа од правна гледна точка, би можело поинаку да се гледа на работата. Прво, Хенри никогаш не се развел од ниедна од неговите сопруги, поточно е тоа што бракот со нив веќе бил поништен. Второ четири брака, а не два завршиле со поништување (односно биле прогласени за нелегитимни). Браковите со [[Ана Боленска]] како и со [[Катерина Хавард]] биле прогласени за неважечки пред тие да бидат погубени, а иако пак бракот на [[Ана Клевска]] бил прогласен за неважечки сепак таа го надживеала Хенри, баш како и неговата последна сопруга, [[Катерина Пар]]. Суровоста како и тиранското однесување на Хенри сè повеќе станувало вообичаено, со текот на времето, а за тоа придонело и неговото лошо здравје. Неговата крволочна серија на политички погубувања се верува дека отпочнала со таа на Едмунд де ла Пол, [[војвода од Сафолк|војводата од Сафолк]] во 1513 и траела сè до Хенри ерлот на Суреи во 1547 г. Според некои проценки бројот на погубувањата за време на ова владеење бил околу 72.000. Хенри VIII ја отпочнал англиската реформација, кој претставувал процес на елиминација на приматот на папската црковна власт во Англија, кој пак бил заменет со кралската супрематија и со институцијата Англиканска црква која била надвор од влијанието на Римокатоличката црква и била ставена под врховна управа на англиските монарси. Англиската реформација претставувала повеќе политичко прашање, неголи теолошка расправа која се прикажувала како главен проблем. Раскинот на Англија со Рим настанал за време на владеењето на Хенри VIII, па затоа понекогаш реформацијата се нарекува уште и Хенриева реформација. Всушност Хенри не донел некои револуционерни теолошки идеи, туку тој само сакал да ја осамостои англиската црква. Во 1521 г. го бранел [[Мартин Лутер]] од нападите на папството за ерес, во книгата што тој ја напишал, а се вика „Одбраната на седумте мошти“. Единствено кон католичката црква Хенри се однесувал непријателски поради неговата желба да воспостави независна англиска црква. Постапките на Хенри имале широк одек во Европа, бидејќи неговата црква со своите постапки и влијанија била за пример во другите земји кои сакале да воспостават своја црква, независна од Рим. == Бродот „Мериевата Роза“ == „Мериевата Роза“ бил еден од многуте воени бродови кои пловеле во времето на владеењето на Хенри, само што овој брод му бил најомилен на кралот. Името му било дадено во чест на сестрата на Хенри, Мери во комбинација со грбот на династијата [[Тјудори]]. Изградбата на бродот траело цела година, во бродоградилиштето на [[Портсмут]], [[Англија]]. Бродот претставувал еден од првите вистински наменети воени бродови кои пловеле под знамето на англиската морнарица. Се претпоставува дека бродот бил потопен за време на борбите со француската морнарица кај Солент на 19 јули 1545 г. == Смртта и наследството на престолот == [[Податотека:The Old Palace of Whitehall by Hendrik Danckerts.jpg|thumb|300px|Кралот Хенри VIII починал во палатата во Витехал во 1547]] Во својот подоцнежен живот Хенри значително се здебелил, со што неговиот стомак мерел дури 137&nbsp;cm и можно е дека боледувал од гнојна рана на ногата. Добро познатата теорија дека боледувал од сифилис се појавила 100 години после неговата смртт, додека пак со најновите истражувања и знаења за болеста, се претпоставува дека не само тој, туку дека и неговите деца, [[ЕдвардVI]], [[Мери I]] и [[Елизабета I]], сите боледувале од истата болест. Второстепена најнова теројија излага дека сиптомите на Хенри како и неговата постара сестра [[Маргарита Тјудор]] сугерираат дека боледувале од дијабетис од втор тип. Хенриевата зголемена маса датира од времето на неговата повреда за време на [[витешки турнир]] во 1536 г. Тогаш заработил мала рана која не само што му ја намалила физичката активност, туку со тек на време се загноила, за да на крај индиректно влијае на неговата смрт, која се случила на 28 јануари 1547 г. но палатата во Витехал. Починал на датумот на кој би се навршиле 90 години животот на неговиот татко. Хенри бил погребан во капелата [[Св. Ѓорѓија (Виндзор)|Св. Ѓорѓија]] во [[Виндзорски замок|Виндзорскиот замок]], веднаш до неговата трета сопруга, [[Џејн Симор]]. Нешто повеќе од една деценија трите негови деца седела на престолот, но без свои потомци. Според актот за наследството на престолот, негвоиот единствен преживеан легитимен син Едвард, ја наследил круната со што станала кралот [[Едвард VI]]. Тој бил првиот протестански монарх кој владеел со [[Англија]]. Бидејќи тогаш Едвард имал само девет години, тој не можел во потполност да владее. Според тестаментот на Хенри VIII, бил составен совет на регенството, во кој биле назначени 16 великодостојници кои би владееле во името на Едвард сè до неговиот 18 роденден (неговото полнолетство). Советниците пак го избрале [[Едвард Симор, Прв Ерл од Хартфорд]], постариот брат на [[Џејн Симор]] за лорд заштитник на кралството. Во недостиг на наследници на престолот, круната со право би им припаднала на ќерќите на Хенри VIII, а прва би била Мери и нејзините потомци, потоа Елизабета и нејзините потомци, а доколку и ова не би било доволно тогаш правото на англискиот престол би им припаднал на потомците на помалата, покојната сестра на Хенри VIII, Мери Тјудор војвотката од Сафолк. Потомците на постарата сестра на Хенри, Маргарита Тјудор (шкотската кралска линија) според ова би биле исклучени од правото на круната. == Наследството на Хенри VIII == Било кој чин или постапка на Хенри не би можеле да ја засенат англиската реформација. Преку главно мотивирано од династички и лични проблеми и покрај тоа што во суштина никогаш не се оддалечил од сржта на христијанската вера, Хенри се потрудил еден од неговите најголеми чинови за време на неговото владеење да воедно биде и најконтроверзниот и најодлучниот чин на било кој англиски монарх. Неговиот раскин со Рим во 1533/4 г. бил чин кој повлекол огромни последици и многу влијаел на понатамошниот тек на англиската историја и кој продолжил и по [[Тјудорски период|тјудорскиот период]] во државата. Со тоа што направил да биде можна трансформацијата на [[Англија]] во засебно и одвоено протестанско општество, туку овозможил и понатамошни трансформации во сферата на економијата и политиката од црквата кон благородништвото и тоа главно преку укинувањето на манстирите и нивните права и богатства (краткорочен чин со долгорочни општествени последици). Одлуката на Хенри да го довери владеењето на неговиот син Едвард на превртливиот совет на чело со Едвард Симор (веројатно тактичка одлука на советот бидејќи се чинело за помалку веројатно дека тој би можел да се здобие со силна водачка позиција во државата), би можела да се протолкува како осигурување дека реформацијата ќе продолжи и за време на владеењето на младиот крал. Вакви слични иронии се препознаваат и во другите аспекти од неговото наследство. Тој бил патрон на хуманистичките учења, но сепак тој самиот бил главниот одговорен за смрта на десетина хуманисти. Опседнат со тоа да ја осигура својата династија, тој оставил само еден легитимен наследник (кој починал пред својот шеснаесетти роденден) и две ќерќи кои биле посветени на нивните спротивставени меѓу нив религии. Моќта на државата се зголемила, (барем после смрта на Хенри) а сепак се појавиле одредени барања за поголемо учество на средната класа во државните афери. Хенри со големи маки се трудел да ја претстави Англија како важен фактор на европската политичка сцена, но во тој процес целосно ја оптоварил финансиски државата, процес кој продолжил и бил главен проблем во текот на [[Тјудорови|тјудоровиот период]] во [[Англија]]. Заедно со [[Алфред Велики]] и [[Чарлс II]], Хенри VIII се смета за еден од основачите на [[Кралската морнарица]]. Постојат неколку добри причини за тоа, врпочем за време на неговото владеење се случиле неколку поморски битки и што е уште поважно големи кралски инвестиции во бродоградителството (вклучувајќи и неколку спектакуларни бродови од типот на. „Мериевата Роза“), потоа во бродогратилиштвата (како на пр. во [[Портсмут]]) и во поморските иновации (употребата на топови на бродовите иако стрелците и понатаму се користеле по средновековниот стил на војување). Меѓутоа овие напори се недоволни во смисла на организирање на „морнарица“ во вистинска смисла на зборот со централизирана структура, со чинови итн. туку неговата морнарица била склоп на повеќе бродови (од кои само неколку биле спектакуларни). [[Елизабета I]] ја одбила шпанската армада со помош на собрани приватни бродови (кои ги имало околу 130 воени и трансформирани трговски), со што дури во седумнаесеттиот век ќе дојде до создавањето на кралската морнарица во вистинска смисла на зборот, како последица на големото Англо-холандско поморско соперништво. Раскинот на Хенри со Рим, акумулирало голема закана од француска или шпанска инвазија. За да ја одбрани државата од тоа, Хенри дал да се прошири постоечката крајбрежна заштита со додатни утврдувања (еден од тие замоци е и тој од Довер, Моат Булварк и Арчклиф утвда каде Хенри лично бил на посета за да би ја надгледувал изградбата). Изградил додатен синџир на замоци (всушност големи бастиони со артилериски екипаж) долж јужното крајбрежје на [[Англија]] од Кромвел па сè до Источна Англија, а за сето тоа било воглавном користен материјалот запленет од укинатите манастири. Повеќето од замоците биле замислени лично од кралот Хенри VIII. Единственото парче облека кое му припаѓало на кралот, а кое е зачувамо до денес е неговата свечена капа за крунисувањето, која му била доделена како награда на градоначалникот на Вотерфорд, заедно со мечот во 1536 г. Моментално парчињата се наоѓаат во музејот Вотерфорд. == Предците == {| class="wikitable" |+'''Предците на Хенри VIII до третата генерација''' |- |- | rowspan="8" align="center"| '''Хенри VIII''' | rowspan="4" align="center"| '''Татко:'''<br />[[Хенри VII]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од таткова страна:'''<br />[[Едмунд Тјудор, првиот ерл од Ричмонд]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Овен Тјудор]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Катерин Валоа]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од таткова страна:'''<br />[[Лејди Маргарита Бјуфорт]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Џон Бјуфорт, првиот војвода од Сомерсет]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Маргарита Бјучамп од Блетсо]] |- | rowspan="4" align="center"| '''Мајка:'''<br />[[Елизабета Јоршка]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од мајчина страна:'''<br />[[Едвард IV]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Плантагенет, третиот војвода од Јорк]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Сесили Невил]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од мајчина страна:'''<br />[[Елизабета Вудвајл]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Вудвајл, првиот ерл Риверс]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Жакуета од Луксембург]] |} == Литература == * Bowle, John. ''Henry VIII: A Study of Power in Action'' Little, Brown, 1964. * John Lloyd and John Mitchinson "The Book of General Ignorance". faber and faber,2006 * Bryant, M. ''Private Lives''. Cassell, 2001. * [http://tudorhistory.org/wives/ Eakins, L. E. (2004). "The Six Wives of Henry VIII".] * Farrow, John V. ''The Story of Thomas More''. Collins, 1956. * "Henry VIII". (1911). ''Encyclopædia Britannica,'' 11th ed. London: Cambridge University Press. * Kranes, Marsha et al. ''Know It All''. New York: Tess Press, 1998. * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm Jokinen, A. (2004). "Henry VIII (1491–1547)".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} * Moorhouse, Geoffrey. ''Great Harry's Navy: How Henry VIII Gave England Seapower'' * [http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ Public Broadcasting Service. (2003). "The Six Wives of Henry VIII".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110414002223/http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ |date=2011-04-14 }} * Nostro, Rit "at only 17 years old. He assumed the throne of England and married his brother’s widow, Katherine of Aragon" [http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070816013622/http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm |date=2007-08-16 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/07222a.htm Thurston, H. (1910). "Henry VIII". ''The Catholic Encyclopedia''. (Vol. VII). New York: Robert Appleton Company.] * [http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm Vallieres, S. (1999). "Tudor Succession Problems"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110514152510/http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm |date=2011-05-14 }} * Wagner, John A. (2003). "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." (Greenwood). ISBN 1-57356-540-7. * Weir, Alison. ''The Six Wives of Henry VIII''. Bodley Head, 1991. * [http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 Ask Ireland: Waterford Museum of Treasures Collection: Cap of Maintenance] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080214103619/http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 |date=2008-02-14 }} * C. D. C. Armstrong, ‘Gardiner, Stephen (c.1495x8–1555)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, Sept 2004 * Henry VIII, "Assertio septem sacramentorum aduersus Martin. Luther" (1521)[http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml Treasure 9] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070520054923/http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml |date=2007-05-20 }} National Library of Vatican City displayed via [[The European Library]] == Романи == * [[John Sherren Brewer|J S Brewer]]; Robert Henry Brodie; [[James Gairdner]]. ''Letters and papers, foreign and domestic, of the reign of Henry VIII'', preserved in the [[Public Record Office]], the [[British Museum]], and elsewhere. 1965 2d ed. ([http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php TannerRitchie Publishing] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070617073806/http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php |date=2007-06-17 }}) * Childs, Jessie. ''Henry VIII's Last Victim: The Life and Times of Henry Howard, Earl of Surrey''. London: Jonathan Cape, 2006 (hardback, ISBN 0-224-06325-1). ** [http://books.guardian.co.uk/reviews/history/0,,1927631,00.html?gusrc=rss&feed=10 Reviewed] by C.J. Sansom in [http://www.guardian.co.uk/ ''The Guardian''], 21 октомври 2006. * [[Martin Luther|Luther Martin]]. ''Luther's Correspondence and Other Contemporary Letters,'' 2 vols., tr.and ed. by Preserved Smith, Charles Michael Jacobs, The Lutheran Publication Society, Philadelphia, Pa. 1913, 1918. [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=m4r3cwHjnvUC&pg=PA1&lpg=PA1&dq=%22Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 1 (1507–1521)] and [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=oEy_3aDT61sC&printsec=titlepage&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 2 (1521–1530)] from [[Google Books]]. Reprint of Vol.1, Wipf & Stock Publishers (March 2006). ISBN 1-59752-601-0 * Wagner, John A. "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." Greenwood, 2003. * Weir, Alison. ''Henry VIII: The King and His Court''. Ballantine Books, 2001. * Williams, Neville. ''Henry VIII and His Court''. Macmillan, 1971. == Надворешни врски == * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII Chronology World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm '''Luminarium: King Henry VIII'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} Life, works, essays, study resources * [http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii Henry VIII Podcast Show] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090526231858/http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii |date=2009-05-26 }} * [http://www.historylearningsite.co.uk/henry8.htm Henry VIII and his wives] * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.tudor-portraits.com Buehler, Edward. (2004). "Tudor and Elizabethan Portraits".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070220134805/http://www.tudor-portraits.com/ |date=2007-02-20 }} * [http://www.tudorplace.com.ar/aboutHenryVIII.htm Castelli, Jorge H. (2004). "Henry VIII".] * [http://www.archsoc.com/games/Henry.html Stevens, Garry. (2003). "Henry VIII: Intrigue in the Tudor Court".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927222651/http://www.archsoc.com/games/Henry.html |date=2007-09-27 }} * [https://web.archive.org/web/20010424140614/http://members.ozemail.com.au/~tperrott/sirjohn.htm Perrott, Terry. (2004). "Sir John Perrott".] * [http://www.englishmonarchs.co.uk/tudor_4.htm Illustrated history of Henry VIII.] * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=473 Henry VIII at Find A Grave] * [[Martin Luther]] [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=333 to Henry VIII, 1 септември 1525] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=374 Henry VIII to Martin Luther. August, 1526] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=160 Henry VIII to Frederic, John, and George, Dukes of Saxony. January. 20, 1523] re: Luther. * {{IckingArchive|idx=Henry_VIII|name=Henry VIII of England}} {{s-start}} {{s-hou|[[Тјудори]]|28 јуни|1491|28 јануари|1547|}} {{s-reg|}} {{s-bef|rows=2|before=[[Хенри VII]]}} {{s-ttl|title=[[Листа на Англиските монарси|Крал на Англија]]|years=[[22 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска|Лорд на Ирска]]|years=[[1509]] – [[1541]]}} {{s-non|reason=Прогласен за крал<br />од страна на [[Ирскиот парламент]]}} |- {{s-vac|last=[[Едвард Бус]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска]]|years=[[1541]] – [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-reg|en}} |- {{s-ttl|title=[[Војвода од Јорк]]|years=[[1494]] – [[1509]]}} {{s-non|reason=Кралска крв}} |- {{s-bef|before=[[Артур (принц од Велс)|Артур]]}} {{s-ttl|title=[[Принц од Велс]]|years=1502–1509}} {{s-vac|next=[[Едвард VI]]}} {{s-bef|before=[[Вилијам Скот (англиски политичар)|Сер Вилијам Скот]]}} {{s-ttl|title=[[Лорд чувар на Петте Пристаништа]]|years=[[1493]] – [[1509]]}} {{s-aft|after=[[Едвард Појнинг|Сер Едвард Појнинг]]}} {{s-end}} {{Англиски монарси}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хенри 08}} [[Категорија:Европски монарси од 16 век]] [[Категорија:Принцови од Велс]] [[Категорија:Војводи од Јорк|301]] [[Категорија:Војводи од Корнвол|009]] [[Категорија:Ерлови Маршали]] [[Категорија:Англиски монарси]] [[Категорија:Тјудори]] [[Категорија:Витези на Подвеската]] [[Категорија:Витези на Златното Руно]] [[Категорија:Луѓе од Гринич]] [[Категорија:Протестантски монарси]] [[Категорија:Витези на Бањата]] [[Категорија:Погребани во капелата „Св. Ѓорѓи“ (Виндзорски замок)]] [[Категорија:Основачи на религии]] cxm6z1x78mdc31enl4wmim3kqhfzje5 5583667 5583666 2026-06-28T11:46:37Z Buli 2648 5583667 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Хенри VIII | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = ''Портрет на Хенри VIII'' од [[Ханс Холбајн Помладиот]] {{Circa|1540–1547}} | alt = Full-length portrait painting of King Henry VIII | succession = [[Крал на Англија]]<br/>[[Лорд на Ирска|Лорд]]/[[Крал на Ирска]] | more_text = ([[Style of the English sovereigns|more...]]) | reign = {{Nowrap|22 April 1509{{Efn|Henry's [[Regnal years of English and British monarchs|regnal years]] are dated from 22 April.<ref>{{cite book |year=1962 |chapter=Chapter Five: Table of regnal year of English Sovereigns |title=Sweet & Maxwell's Guide to Law Reports and Statutes |edition=Fourth |location=London |publisher=Sweet & Maxwell's Guide |url=https://guides.library.harvard.edu/ld.php?content_id=12548485 |page=27}}</ref><ref>{{cite book |editor1-first=C. R. |editor1-last=Cheney |editor1-link=C. R. Cheney |editor2-first=Michael |editor2-last=Jones |editor2-link=Michael Jones (historian) |title=A Handbook of Dates for Students of British History |series=[[Royal Historical Society]] Guides and Handbooks |volume=4 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |edition=Revised |year=2000 |pages=37–38 |isbn=978-0-521-77095-8 }}</ref>}}&nbsp;– 28 јануари 1547}} | coronation = 24 јуни 1509 | cor_type = [[Coronation of Henry VIII and Catherine|Coronation]] | predecessor = [[Хенри VII]] | successor = [[Едвард VI]] | birth_date = 28 јуни 1491 | birth_place = [[Плацентија]], Гринич, Англија | death_date = 28 јануари 1547 (aged 55) | death_place = [[Palace of Whitehall]], Westminster, England | burial_date = 16 февруари 1547 | burial_place = [[St George's Chapel, Windsor Castle]], Berkshire | issue = {{Indented plainlist| * [[Henry, Duke of Cornwall]] * [[Mary I| Mary I of England]] * [[Elizabeth I| Elizabeth I of England]] * [[Edward VI| Edward VI of England]] * [[Henry FitzRoy, Duke of Richmond and Somerset]] ({{Abbr|ill.|illegitimate}}) }} | issue_link = #Wives, mistresses, and children | issue_pipe = more... | house = [[Тјудори]] | father = [[Henry VII of England]] | mother = [[Elizabeth of York]] | religion = {{Plainlist| * [[Catholic]] (1491–1534) * [[Church of England]] (1534–1547) }} | spouses = {{Plainlist| * {{Marriage|[[Катерина Арагонска]]|11 June 1509|23 May 1533|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=Catherine|Annulment reversed during the reign of [[Mary I]] in 1553.<ref>{{Cite book |last=Edwards |first=John |title=Mary I: England's Catholic Queen |publisher=Yale University Press | location=New Haven and London |year=2011 |page=137}}</ref>{{sfn|Porter|2007|p=268}}}} * {{Marriage|[[Ана Болејн]]|14 November 1532|17 May 1536|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=n1|Henry and Anne married in secret on 14 November 1532, which was followed by second wedding on 25 January 1533.}} * {{Marriage|[[Џејн Симор]]|30 May 1536|24 October 1537|end=d}} * {{Marriage|[[Ана Клевска]]|6 January 1540|9 July 1540|end={{Abbr|ann.|annulled}}}} * {{Marriage|[[Катерина Хауард]]|28 July 1540|13 February 1542|end=d}} * {{Marriage|[[Catherine Parr]]|12 July 1543}} }} | signature = HenryVIIISig.svg }} {{Infobox British Royalty|majesty | title = Крал на Англија; Лорд на Ирска | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = | reign = [[21 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]] | coronation = [[24 јуни]] [[1509]] | predecessor = [[Хенри VII]] | successor = [[Едвард VI]] | spouse = [[Катерина Арагонска]]<br />омж. 1509, пон. 1533<br /> [[Ана Боленска]]<br />омж. 1533, пон. 1536<br /> [[Џејн Симор]]<br />омж. 1536, † 1537<br /> [[Ана Клевска]]<br />омж. 1540, пон. 1540<br /> [[Катерина Хавард]]<br />омж. 1540, † 1542<br /> [[Катерина Пар]]<br />омж. 1543<br /> | issue = [[Мери I]]<br />[[Хенри Фицрој]]<br />[[Елизабета I]]<br />[[Едвард VI]] | titles = ''НВ'' Кралот<br />Прицот од Велс<br />Војвода од Јорк<br />Принц Хенри | royal house = [[Тјудори]] | father = [[Хенри VII]] | mother = [[Елизабета Јоршка]] | date of birth = {{роден на|28|јуни|1491}} | place of birth = {{роден во|Плацентија|Гринич}} | date of death = {{починал на|28|јануари|1547}} | place of death = {{починал во|Вајтхолска палата|Лондон}} | place of burial = Капела [[Св. Ѓорѓија (Видзор)|Св. Ѓорѓија]], [[Виндзорски замок]] |}} '''Хенри VIII''' ([[англ.|англиски]]: ''Henry VIII''; {{роден на|28|јуни|1491}} — {{починал на|28|јануари|1547}}) — [[крал на Англија]] и [[лорд на Ирска]], подоцна и крал на [[Ирска]] од [[22]] [[април]] [[1509]] па сè до неговата смрт. Бил вториот монарх од династијата [[Тјудори]], наследувајќи го својот татко [[Хенри VII]]. Познат по тоа што се женел шест пати. Тој ја имал можеби најголемата моќ на било кој англиски монарх и го донел актот за распуштање на манастирите и ја создал заедницата помеѓу [[Англија]] и [[Велс]]. Хенри VIII бил трето дете на [[Хенри VII]] и на [[Елизабета Јоршка]]. Неговиот постар брат [[Артур, Принц од Велс|Артур, принцот од Велс]], починал во [[1502]], со што Хенри станал престолонаследник. Хенри VIII е познат и по своите законодавни дела во државата, вклучувајќи ги и актите според кои [[Англиканската црква]] се одделува од Римската, а кралот ја добива титулата [[Врховен управник на Англиканската Црква]]. Хенри VIII е познат по тоа што бил страстен и добар [[комар|коцкар]]. Во својата младост обожавал да спортува, а најомилени спортови му биле [[тенис]], [[лов]] како и витешките двобои. Тој исто така бил успешен [[поет]], [[музичар]] и [[писател]]; едно од неговите најпознати дела е „Разонода со добро друштво“ (''Pastime with good company''). Хенри VIII бил вклучен во изградбата и уредувањето на неколку познати објекти меѓу кои се Вестминсертската капела во Лондон, Кралевата универзитетска капела во Камбриџ и палатата Нонсач. Многу од објектите кои Хенри ги обновил и изградил подоцна биле конфскувани од кардиналот [[Томас Вулзи]] како на пр. Христовата црква од Оксфорд, [[Хемптонски Двор|Хемптонскиот Двор]], [[Вајтхолска палата]] како и Колеџот на Тројството од Кембриџ. == Ран живот и прв брак == [[Податотека:HenryVIII 1509.jpg|thumb|160px|left|Осумнаесет годишниот Хенри VIII на неговото крунисување 1509.]] Роден во [[палатат Плацентиа]] во [[Гринич]], како трето дете на [[Хенри VII]] и неговата сопруга кралицата [[Елизабета Јоршка]]. Само три од Хенриевите шест браќа и сестри го преживеале детството, [[Артур принцот од Велс|Артур (принцот од Велс)]], Маргарита и Мери. [[1493]]г. Хенри бил поставен за управник на замокот Довер, како и лорд чувар на Лондонските порти. Следната [[1494]]г. му била доделена титулата војвода на Јорк. Потоа му биле доделени и титулите лорд маршал како и [[лорд на Ирска]]. На Хенри му биле доделени најдобрите учители во Англија, со што Хенри благодарејќи им на нив знаел течно да општи на латински, француски и шпански. На почетокот се верувало дека Хенри ќе ја продолжи својата кариера во црквата на некоја висока позиција, додека постариот син Артур бил припреман за владетелската улога. Сепак во [[1502]]г. Артур ненајдено умрел, а на Хенри му припаднале сите должности од покојниот му брат, со што станал [[принц на Велс]], односно престолонаследник. Таткото на Хенри сакал да го обнови сојузот со [[Шпанија]], па така планирал Хенри да го замени местото на Артур во бракот со [[Катерина Арагонска]], најмладото преживеано дете на кралот [[Фердинанд II од Кастиља]] и кралицата [[Изабела I од Арагон]]. Со намера да се оствари бракот, било потребно одобрение од папата. Меѓутоа Катерина се заколнала дека нејзиниот прв брак никогаш не ни бил конзумиран (немала сексуални односи со Артур), па според тоа одобрението од папата не било неопходно по тоа прашање. Сепак двете страни се договориле дека папското одобрение би било потребно за да се отстранат секакви сомнежи за легалноста на бракот. Папата го одобрил бракот во форма на папска була, со што четиринаесет месеци по смртта на нејзиниот млад сопруг, Катерина била верена за неговиот помлад брат, кој сега бил престолонаследник на англиската круна. Меѓутоа до [[1505]]г. кралот го загубил интерестот за сојуз со [[Шпанија]], па Хенри подоцна ќе тврди дека свршувачката со Катерина било без негово одобрение. Понатамошното политичко маневрирање со свршувачката продолжило сè до смртта на кралот во [[1509]]г. На седумнаесет годишна возраст Хенри VIII се оженил со вдовицата на својот брат, Катерина на [[11]] [[јуни]] [[1509]], а на [[24]] [[јуни]] [[1509]] двајцата биле крунисани во [[Вестминстерската капелата]]. == Црковниот пресврт и бракот со Ана Боленска == До 1525 г. трпението на кралот кон Катерина во врска со (според него), неможноста на кралицата да роди машки наследник било на граница. Меѓутоа кралот добил поттик кога ја забележал убавата дворска дама која била во служба на кралицата, [[Ана Боленска]]. Кралот му наредил на кардиналот Вулзи да преговара со Рим за да му дадат одобрение за поништување на неговиот брак со Катерина, врз основа на сомневање дека нејзиниот брак со Артур навистина бил конзумиран. Кралевиот секретар Вилијам Најт, отишол во Рим да лобира за поништување на бракот кај папата [[Папа Климент VII|Климент VII]], меѓутоа папата не се осмелувал да ги задоволи барањата на англискиот крал, поради силното влијание на роднина на Катерина, императорот [[Карло V]], кој веќе го имал опљачкано градот Рим, а папата бил затворен во [[Ватикан]]. Сите обиди на кардиналот Вулзи биле неплодни, згора непријателствата на Катерина, придонеле за неговиот пад, кога во 1529 г. Хенри го разрешил кардиналот од неговата должност лорд канцелар и на негово место го поставил сер [[Томас Мор]], за кој се сметало дека има уште помалку шанси за остварување на кралевата цел, делумно и поради неговата лојалност кон Рим. Во исто време Хенри открил и унапредил двајца млади свештеници со различни карактери, а тоа биле [[Томас Кромвел]] и [[Томас Кранмер]]. Кранмер бил тој што прв му предложил на кралот дека треба да се консултира со теолошките факултети на континенталните универзитети, во врска со валидноста на неговиот брак. Проектот во кој се вклучувало подмитувања на видни лица ги дал очекуваните резултати и бил презентиран со позитивни мислења пред англискиот парламент во 1530 г. Кранмеровата поддршка на кралот, била наградена со неговото поставување на амбасадорската позиција на дворот на [[Светата Германска Римското Царство]], а подоцна бил назначен како надбискуп на Кентербери на местото на [[Вилијам Вворем]]. Кромвел во меѓувреме бил поставен за главен советник на кралот, кој одел до таму што му предлагал на кралот да размисли за укинување на папската врховност во [[Англија]] и да самиот тој да се постави на позицијата Врховен управник на црквата во Англија. Двајцата Кромвел и Кранмер биле поддржувани од Ана Боленска, која делела симпатија со протестанската доктрина која се ширела во [[Европа]]. Додека сите обиди на папата [[Климент VII]] пропаднале во неговата намера да го одврати кралот на Англија, Хенри ја искористил шанслата и тајно се оженил со [[Ана Боленска]] во [[јануари]] [[1533]]г. додека бргу потоа со помош на неговите симпатизери во парламентот успеал да го протне статутот со кој се забранувало понатамошното мешање на папата во внатрешната ситуација на [[Англија]]. Надбискупот Кранмер веднаш го признал бракот на Хенри со Ана Боленска за важечки, а тој со Катерина за неважечки. Ана била крунисана за кралица на [[Англија]] на 1 јуни, а три месеци подоцна родила женско дете, Елизабета, која подоцна ќе стане [[Елизабета I]]. Папата реагирал така што го ескомуницирал Хенри VIII во јули 1533 г. (историчарите не можат да го утврдат точниот датум на ескомуникацијата на кралот, според [[Винстон Черчил]] и неговата History of the English speaking people, тврди дека булата всушност била бланко документ кој бил официјално одобрен и пополнет подоцна во 1535 г. Други мислења образложуваат дека Хенри не бил официјално ескомунициран сè до 1538 г. од страна на папата [[Павле III]], братот на кардиналот Френклин де ла Томас). По ова следело религиски пресврт. Под покровителството на Кромвел, парламентот донел неколку статути пролетта 1354 г. според кои се ограничувала улогата на Рим во работата на англиканската црква. Статутот за совладување на барањата ги забранувал црковните барања да бидат проследени и разгледувани од папата. Ја спречувало црквата да прави и спроведува какви било одлуки без согласност на кралот. Актот за црковни должности од 1534 г. налагало свештенството да бира бискупи кои би биле предлагани од соверенот. Актот за супрематија од 1534 г. го прогласил кралот за „единствен управник на Земјата на англиканската црква“, додека пак актот за предавство од истата година, налагал обвинение за велеиздаја со смртна [[казна]] за непризнавањето на кралот за неговото право кон црквата. На папата му биле ускратени сите приходи и даноци од англиската црква. Домашната опозицијата кон Хенриевата црковна политика била бргу осуетена. Значителен број на прогонетите монаси биле мачени и погубени. Највидните опозиционери биле [[Џон Фишер]], бискупот на Рочестер и [[Томас Мор]] бившиот лорд канцелар, кои одбиле да положат заклетва за лојалност, со што биле обвинети за велеиздаја и како што налагал законот биле погубени во Тајбурн во 1535 г. [[Томас Кромвел]] поради кого била основана позицијата заменика на кралот во црквата (заменик во духовноста), бил овластен да врши обиколка на манастирите со цел да се увери дека инструкциите на кралот се следат и почитуваат. Но неговата вистинска улога била да ги запленува богатствата на манастирите. Неговите комисери за потчинување меѓу кои биле Лавтон, Полард и Мојле се покажале како крволочни убијци, а вистински пример за ѕверствата на потчинувањето било убиството на опатот Ричард Вајтинг. Овие опресии со време поттикнале на поголем отор помеѓу англискиот народ, за да на крај прераснат во големи бунтови како тој од ноември истата година во северна Англија. Аџиството за милост како што било наречен бунтот, бил задушен така што Хенри се согласил на [[амнестија]] за сите учесници во востанието, притоа заблагодарувајќи се на тоа што му го привлекле вниманието за нивната мака и потоа прифатил да го прими водачот [[Роберт Аске]] на кралски банкет. На банкетот Хенри тактички го замолил Роберт да му напише што сè се променило со новите закони, за да би можел поуспешно да го реши проблемот. Роберт не сомневајќи се го направил тоа што се барало од него, несвесен дека фактички самиот си ја ставил омчата на врат, запишувајќи ги своите дела кои подоцна ќе бидат употребени како признание. Кралевиот збор бил непрокосновен и немало никаков сомнеж во него (бидејќи официјално се сметало дека кралот е одбран од Бога па спорд тоа тој му одговарал само на нему), па така Аске ги распуштил востаниците кои се разотишле по нивните домови. Меѓутоа Хенри на воставниците гледал како на државни предавници, па според тоа не се чувствувал должен да го почитува својот збор. Востаниците увиделе дека кралот немал намера да го почитува дадениот збор, па се побуниле повторно истата година, но нивната сила не била толку голема како што била на почетокот и набргу биле совладани и востанието било задушено. Водачите вклучувајќи го и Аске биле уапсени и погубени поради велеиздаја. Укинувањето на преостанатите поголеми [[манастири]] продолжило понатаму со актот на парламентот од април 1539 г. == Погубувањето на неговата втора жена Ана Боленска == Иако многу помогнала во радикалните црковни промени во државата, сепак односот со кралот бргу се влошил. После раѓањето на принцезата [[Елизабета I|Елизабета]], кралицата Ана имала најмалку два неуспешни бремености, кои завршиле или со предвремено раѓање или отфрлање на плодот, со што старите фрустрации на кралот кои ги имал проживеано со Катерина во врска со неможноста на добувањето на машки наследник, сега повторно се вратиле да го гонат. Решен да го добие машкиот наследник, а можеби и бил потикнат од [[Томас Кромвел]], дал да се обвини Ана за употреба на вештерство, како би го намамила кралот да се ожени со неа, потоа за љубовни афери со петорица мажи, вклучувајќи го и обвинението за инцест со нејзиниот брат Џорџ Болејн висконтот на Рошфорд, за повреда на кралот како и за завера за убиство на кралот, со што ова последното и го донело статусот на велеиздајник. Обвиненијата најверојатно се измислени. Судот кој судел за случајот бил воден од вујкото на Ана, [[Томас Хавард, Трет Војвода од Норфолк|Томас Хавард, третиот војвода од Норфолк]]. Во мај 1536 г. судот ја осудил Ана и нејзиниот брат за виновни и им доделиле казна одрубување на главата или горење на клада, како било по волјата на кралот. Ана и нејзиниот брат Џорџ биле погубени со отсекување на главата. На нејзината последна причест кралицата се заколнала пред свештеник дека била невина и тоа во присуство на сведоци (со оглед на големата религиозност на луѓето во XVI век, тоа би претставувал скоро сигурен доказ за невиноста на кралицата). == Раѓањето на принцот и смртта на неговата трета жена, кралицата Џејн == Само еден ден по погубувањето на Ана Боленска, Хенри се свршил со [[Џејн Симор]], а за [[10]] дена и се венчале. Џејн била една од придружничките на погубената кралица, дворска дама на која кралот фрлил око. Актот за наследство од 1536 г. налагал децата на Џејн да бидат следните по ред за наследството на престолот, со што [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|лејди Елизабета]] биле прогласени за нелегитимни деца и биле ислкучени од нивното право на престолот. Кралот во секое време можел да одлучува за тоа кој би можел да биде легитимен наследник. Кралицата Џејн му родила син, тоа бил принцот Едвард, подоцна ќе стане [[Едвард VI]], но наредната [[1537]] Џејн починала во [[Гринничка палата|Гриничката палатата]] на 24 октомври од треска, оставајќи го Хенри заедно со целиот двор да жалат по неа. Кралот ја чувствувал Џејн како неговата вистинска кралица бидејќи му го родила толку посакуваниот машки наследник. == Законодавните реформи во кралството == [[Податотека:Henry VIII crown 763986.jpg|right|thumb|250px|Златна [[кралска монета]] на Хенри VIII, искована {{circa|1544}}–1547. Позадината ги насликува грбовите на Франција и Англија]] Во исто време кога Хенри VIII се венчал со Џејн Симор, го донел Велшкиот законик со кој легално го анексирал [[Велс]] кон [[Англија]] со што создал една обединета [[нација]]. Актот предвидувал официјална употреба на англискиот јазик во сите државни институции , што претставувало мал проблем за мнозинството велшко население кое општело на својот мајчин јазик. Хенри во 1537 барал од надбискупот Кентерберси да му ја предаде палтата Отфорд, која во тоа време била на располагање на англиканската црква. Подоцна во 1540 г. Хенри ги санкционирал уништувањата на римокатоличките светилишта и на моштите на нивните светци. До крајот на 1542 г. сите манастири во кралството биле распуштени, а нивниот имот му припаднал на кралот. Како награда за својата улога, на [[Томас Кромвел]] му била доделна титулата ерл на Есекс. Ниското свештенство ги загубило своите претставнички места во [[Горниот Дом]], со што сега само надбискупот со бискупите го сочинувале претставничкото тело. == Љубовниците == Денес историчарите се сигурни за само две од неговите љубовници, а тоа се Елизабет Блунт и Мери Болејн (сестрата на Ана). Елизабет Блунт му го родила вонбрачниот син Хенри Фитцрој, кој никогаш не стапнал на престолот. Во 1533 г. се оженил со Мери Хавард од Норфолк Хавардс, но по само три години починал не оставајќи наследник, токму во моментот кога неговиот татко кралот Хенри се обидувал да протурка закон во парламентот со што би му се признало правото на англискиот престол. == Иновативниот двор == Хенри VIII бил особено ренесансен човек и неговиот двор бил центар на научни и уметнички иновации. Откривањето на континентот [[Америка]] или т.н. Нов Свет, му дало нови идеи на Хенри. Во тоа време го вработил на својот двор добро познатиот Вилијам Сомерс, кој бил дворска луда и единствениот кој и во најтешките моменти знаел да го развесели кралот. За Хенри се знае дека бил еден од првите европски владетели кој го интересирала вистинската географија на светот. Во 1507 г. дошло до револуционарно откритите во картографијата од страна на [[Мартин Валдсемулер]] (Universalis Cosmographia) и [[Матиас Рингман]], кои на своите карти правеле разлика од другите светски карти на тоа врем, така што Америка ја претставиле како посебен континент одвоен од [[Европа]] со [[Антланскиот океан]]. Промената создала атмосфера на истражувања во уметноста и науката, што Хенри сесрдно ги прифатил. == Подоцнежните години == [[Податотека:Porträt der Anna von Cleve - Hans Holbein d. J.(Louvre).jpg|right|thumbnail|На Хенри му била покажана сликава од [[Ана Клевска]]]] Хенри посакал повторно да се ожени, во надеж дека ќе добие повеќе машки наследници, со што би го осигурал престолот за неговата династија. [[Томас Кромвел]] сега веќе првиот ерл од Есекс, ја предложил [[Ана Клевска|Ана]], сестрата на протестанскиот војвода од Клеве, кој бил сметан како важен сојузник во случај на католички напад на Англија. [[Ханс Холбајн Помладиот]] бил испратен во Германија во Клеве, да нацрта портрет на Ана, за кралот. Иако се шпекулирало дека портретот бил насликан во поубава нота, малку е веројатно дека бил непрецизен, а доказ за тоа е што сликарот и понатаму останал во дворска служба. Со убавиот портрет на [[Ана Клевска|Ана]], а и потикнат од пристојните комплинменти за ставата и убавината на Ана од страна на нејзините придружнички, Хенри решил да се ожени. Меѓутоа кога [[Ана од Клеве|Ана]] дошла во [[Англија]], Хенри се разочарал од неа и изјавил дека воопшто не му се допаѓа, а во приватност дури ја викал „Големата Мери“. Сепак немал друг избор и ја оженил на 6 јануари 1540 г. Хенри сакал да го прекине бракот, не само поради неговите лични чувства, туку и од политички причини. Војводата од Клеве влегол во змрсена кавга со светиот римски цар, додека пак Хенри немал никаква намера да се впушта во авантурата на страната на својот сојузник. Кралицата Ана била доволно интелигентна да не го одбива Хенри, па се согласила на прекинување на бракот. Посведочила дека нејзиниот брак никогаш не ни бил конзумиран. Хенри се задоволувал со тоа што едвај ја бакнувал во челотот секоја вечер пред спиење. Бракот бил прекинат врз основа на тоа што Ана претходно била верена за некој друг европски благородник. Ја добила титулата Кралева сестра и и бил даден замокот Хевер како одштета, кој претставувал поранешна резиденција на фамилијата на [[Ана Боленска]]. Во меѓувреме ерлот од Есекс паднал во немилот кај кралот поради неговата улога во овој катастрофален брак, со што бил притворен а подоцна и погубен. Положбата заменик во духовноста која специјално била создадена само за него, останала непополнета. На 28 јули 1540 г. на истиот ден кога лордот Есекс бил погубен, кралот се оженил со [[Катерина Хавард]], која била прва братучетка на [[Ана Боленска]]. Хенри бил просто воодушевен од својата нова кралица. Меѓутоа набргу по венчавката, кралицата се нашла во афера со еден од дворјаните, а тоа бил [[Томас Колпепер]]. Таа го вработила [[Францис Дерам]], кој претходно бил во афера со кралицата, пред таа да се омажи за Хенри, како нејзин секретар.[[Томас Кранмер]] кој бил во завада со моќната католичка фамилија Хавард, изнел докази пред кралот за постапките на кралицата. Иако кралот на почетокот одбил да верува во доказите, сепак му одобрил на Кранмер да изврши истрага, која на крај се завршила со потполно разоткривање на кралицата. На нејзиното испрашување кралицата го обвинила Дерам дека ја присилил да стапат во недолична врска. Но сè што кралицата требала да направи е да посведочи дека таа претходно била верена за Дерам со што нејзиниот брак со Хенри би бил прогласен за неважечки. Сепак како одговор на обвинувањата на кралицата, Дерам ја компромитирал нејзината врска со Томас Колпепер. Бракот на Катерина бил прекинат пред нејзиното погубување. Како што бил и случајот со [[Ана Боленска]], така и Катерина технички гледано не можела да биде обвинета за прељубништво, бидејќи бракот со кралот уште од почетокот бил неважечки. Но повторно овој податок бил игнориран и Катерина била погубена на 13 февруари 1542 г. Во моментот на нејзиното погубување, Катерина имала само осумнаесет години. Хенри во 1543 г. се оженил со својата шеста и последна сопруга, богатата вдовица [[Катерина Пар]]. Таа пак постојано се расправала со Хенри по религиозни прашања, Катерина била радикална во своите религиозни погледи (пуританка), додека пак кралот останал конзервативен. Нејзиното однесување замалку ќе ја чинело нејзиниот живот, но на крајот покажала послушост и попуштила. Таа му помогнала на Хенри да се помири со своите ќерќи [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|Елизабета]]. Актот на парламентот од 1544 г. повторно им го вратило нивното право на престолот веднаш после младиот принц Едвард, иако за нив сѐ уште се верувало дека биле нелегитимни. Актот му давал за право на Хенри да го менува законот за наследството на престолот, нему по воља. Ретроспективата за судбината на Хенриевите сопруги би бил: „разведена, погубена, почината, разведена, погубена и преживеана“. Алтернативна верзија би била: „Кралот Хенри VIII и шесте сопруги: една почината, една преживеала, две разведени и две погубени“.( или посочно, „Две погубени, една починала, две разведени и една преживеана“).Меѓутоа од правна гледна точка, би можело поинаку да се гледа на работата. Прво, Хенри никогаш не се развел од ниедна од неговите сопруги, поточно е тоа што бракот со нив веќе бил поништен. Второ четири брака, а не два завршиле со поништување (односно биле прогласени за нелегитимни). Браковите со [[Ана Боленска]] како и со [[Катерина Хавард]] биле прогласени за неважечки пред тие да бидат погубени, а иако пак бракот на [[Ана Клевска]] бил прогласен за неважечки сепак таа го надживеала Хенри, баш како и неговата последна сопруга, [[Катерина Пар]]. Суровоста како и тиранското однесување на Хенри сè повеќе станувало вообичаено, со текот на времето, а за тоа придонело и неговото лошо здравје. Неговата крволочна серија на политички погубувања се верува дека отпочнала со таа на Едмунд де ла Пол, [[војвода од Сафолк|војводата од Сафолк]] во 1513 и траела сè до Хенри ерлот на Суреи во 1547 г. Според некои проценки бројот на погубувањата за време на ова владеење бил околу 72.000. Хенри VIII ја отпочнал англиската реформација, кој претставувал процес на елиминација на приматот на папската црковна власт во Англија, кој пак бил заменет со кралската супрематија и со институцијата Англиканска црква која била надвор од влијанието на Римокатоличката црква и била ставена под врховна управа на англиските монарси. Англиската реформација претставувала повеќе политичко прашање, неголи теолошка расправа која се прикажувала како главен проблем. Раскинот на Англија со Рим настанал за време на владеењето на Хенри VIII, па затоа понекогаш реформацијата се нарекува уште и Хенриева реформација. Всушност Хенри не донел некои револуционерни теолошки идеи, туку тој само сакал да ја осамостои англиската црква. Во 1521 г. го бранел [[Мартин Лутер]] од нападите на папството за ерес, во книгата што тој ја напишал, а се вика „Одбраната на седумте мошти“. Единствено кон католичката црква Хенри се однесувал непријателски поради неговата желба да воспостави независна англиска црква. Постапките на Хенри имале широк одек во Европа, бидејќи неговата црква со своите постапки и влијанија била за пример во другите земји кои сакале да воспостават своја црква, независна од Рим. == Бродот „Мериевата Роза“ == „Мериевата Роза“ бил еден од многуте воени бродови кои пловеле во времето на владеењето на Хенри, само што овој брод му бил најомилен на кралот. Името му било дадено во чест на сестрата на Хенри, Мери во комбинација со грбот на династијата [[Тјудори]]. Изградбата на бродот траело цела година, во бродоградилиштето на [[Портсмут]], [[Англија]]. Бродот претставувал еден од првите вистински наменети воени бродови кои пловеле под знамето на англиската морнарица. Се претпоставува дека бродот бил потопен за време на борбите со француската морнарица кај Солент на 19 јули 1545 г. == Смртта и наследството на престолот == [[Податотека:The Old Palace of Whitehall by Hendrik Danckerts.jpg|thumb|300px|Кралот Хенри VIII починал во палатата во Витехал во 1547]] Во својот подоцнежен живот Хенри значително се здебелил, со што неговиот стомак мерел дури 137&nbsp;cm и можно е дека боледувал од гнојна рана на ногата. Добро познатата теорија дека боледувал од сифилис се појавила 100 години после неговата смртт, додека пак со најновите истражувања и знаења за болеста, се претпоставува дека не само тој, туку дека и неговите деца, [[ЕдвардVI]], [[Мери I]] и [[Елизабета I]], сите боледувале од истата болест. Второстепена најнова теројија излага дека сиптомите на Хенри како и неговата постара сестра [[Маргарита Тјудор]] сугерираат дека боледувале од дијабетис од втор тип. Хенриевата зголемена маса датира од времето на неговата повреда за време на [[витешки турнир]] во 1536 г. Тогаш заработил мала рана која не само што му ја намалила физичката активност, туку со тек на време се загноила, за да на крај индиректно влијае на неговата смрт, која се случила на 28 јануари 1547 г. но палатата во Витехал. Починал на датумот на кој би се навршиле 90 години животот на неговиот татко. Хенри бил погребан во капелата [[Св. Ѓорѓија (Виндзор)|Св. Ѓорѓија]] во [[Виндзорски замок|Виндзорскиот замок]], веднаш до неговата трета сопруга, [[Џејн Симор]]. Нешто повеќе од една деценија трите негови деца седела на престолот, но без свои потомци. Според актот за наследството на престолот, негвоиот единствен преживеан легитимен син Едвард, ја наследил круната со што станала кралот [[Едвард VI]]. Тој бил првиот протестански монарх кој владеел со [[Англија]]. Бидејќи тогаш Едвард имал само девет години, тој не можел во потполност да владее. Според тестаментот на Хенри VIII, бил составен совет на регенството, во кој биле назначени 16 великодостојници кои би владееле во името на Едвард сè до неговиот 18 роденден (неговото полнолетство). Советниците пак го избрале [[Едвард Симор, Прв Ерл од Хартфорд]], постариот брат на [[Џејн Симор]] за лорд заштитник на кралството. Во недостиг на наследници на престолот, круната со право би им припаднала на ќерќите на Хенри VIII, а прва би била Мери и нејзините потомци, потоа Елизабета и нејзините потомци, а доколку и ова не би било доволно тогаш правото на англискиот престол би им припаднал на потомците на помалата, покојната сестра на Хенри VIII, Мери Тјудор војвотката од Сафолк. Потомците на постарата сестра на Хенри, Маргарита Тјудор (шкотската кралска линија) според ова би биле исклучени од правото на круната. == Наследството на Хенри VIII == Било кој чин или постапка на Хенри не би можеле да ја засенат англиската реформација. Преку главно мотивирано од династички и лични проблеми и покрај тоа што во суштина никогаш не се оддалечил од сржта на христијанската вера, Хенри се потрудил еден од неговите најголеми чинови за време на неговото владеење да воедно биде и најконтроверзниот и најодлучниот чин на било кој англиски монарх. Неговиот раскин со Рим во 1533/4 г. бил чин кој повлекол огромни последици и многу влијаел на понатамошниот тек на англиската историја и кој продолжил и по [[Тјудорски период|тјудорскиот период]] во државата. Со тоа што направил да биде можна трансформацијата на [[Англија]] во засебно и одвоено протестанско општество, туку овозможил и понатамошни трансформации во сферата на економијата и политиката од црквата кон благородништвото и тоа главно преку укинувањето на манстирите и нивните права и богатства (краткорочен чин со долгорочни општествени последици). Одлуката на Хенри да го довери владеењето на неговиот син Едвард на превртливиот совет на чело со Едвард Симор (веројатно тактичка одлука на советот бидејќи се чинело за помалку веројатно дека тој би можел да се здобие со силна водачка позиција во државата), би можела да се протолкува како осигурување дека реформацијата ќе продолжи и за време на владеењето на младиот крал. Вакви слични иронии се препознаваат и во другите аспекти од неговото наследство. Тој бил патрон на хуманистичките учења, но сепак тој самиот бил главниот одговорен за смрта на десетина хуманисти. Опседнат со тоа да ја осигура својата династија, тој оставил само еден легитимен наследник (кој починал пред својот шеснаесетти роденден) и две ќерќи кои биле посветени на нивните спротивставени меѓу нив религии. Моќта на државата се зголемила, (барем после смрта на Хенри) а сепак се појавиле одредени барања за поголемо учество на средната класа во државните афери. Хенри со големи маки се трудел да ја претстави Англија како важен фактор на европската политичка сцена, но во тој процес целосно ја оптоварил финансиски државата, процес кој продолжил и бил главен проблем во текот на [[Тјудорови|тјудоровиот период]] во [[Англија]]. Заедно со [[Алфред Велики]] и [[Чарлс II]], Хенри VIII се смета за еден од основачите на [[Кралската морнарица]]. Постојат неколку добри причини за тоа, врпочем за време на неговото владеење се случиле неколку поморски битки и што е уште поважно големи кралски инвестиции во бродоградителството (вклучувајќи и неколку спектакуларни бродови од типот на. „Мериевата Роза“), потоа во бродогратилиштвата (како на пр. во [[Портсмут]]) и во поморските иновации (употребата на топови на бродовите иако стрелците и понатаму се користеле по средновековниот стил на војување). Меѓутоа овие напори се недоволни во смисла на организирање на „морнарица“ во вистинска смисла на зборот со централизирана структура, со чинови итн. туку неговата морнарица била склоп на повеќе бродови (од кои само неколку биле спектакуларни). [[Елизабета I]] ја одбила шпанската армада со помош на собрани приватни бродови (кои ги имало околу 130 воени и трансформирани трговски), со што дури во седумнаесеттиот век ќе дојде до создавањето на кралската морнарица во вистинска смисла на зборот, како последица на големото Англо-холандско поморско соперништво. Раскинот на Хенри со Рим, акумулирало голема закана од француска или шпанска инвазија. За да ја одбрани државата од тоа, Хенри дал да се прошири постоечката крајбрежна заштита со додатни утврдувања (еден од тие замоци е и тој од Довер, Моат Булварк и Арчклиф утвда каде Хенри лично бил на посета за да би ја надгледувал изградбата). Изградил додатен синџир на замоци (всушност големи бастиони со артилериски екипаж) долж јужното крајбрежје на [[Англија]] од Кромвел па сè до Источна Англија, а за сето тоа било воглавном користен материјалот запленет од укинатите манастири. Повеќето од замоците биле замислени лично од кралот Хенри VIII. Единственото парче облека кое му припаѓало на кралот, а кое е зачувамо до денес е неговата свечена капа за крунисувањето, која му била доделена како награда на градоначалникот на Вотерфорд, заедно со мечот во 1536 г. Моментално парчињата се наоѓаат во музејот Вотерфорд. == Предците == {| class="wikitable" |+'''Предците на Хенри VIII до третата генерација''' |- |- | rowspan="8" align="center"| '''Хенри VIII''' | rowspan="4" align="center"| '''Татко:'''<br />[[Хенри VII]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од таткова страна:'''<br />[[Едмунд Тјудор, првиот ерл од Ричмонд]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Овен Тјудор]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Катерин Валоа]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од таткова страна:'''<br />[[Лејди Маргарита Бјуфорт]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Џон Бјуфорт, првиот војвода од Сомерсет]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Маргарита Бјучамп од Блетсо]] |- | rowspan="4" align="center"| '''Мајка:'''<br />[[Елизабета Јоршка]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од мајчина страна:'''<br />[[Едвард IV]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Плантагенет, третиот војвода од Јорк]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Сесили Невил]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од мајчина страна:'''<br />[[Елизабета Вудвајл]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Вудвајл, првиот ерл Риверс]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Жакуета од Луксембург]] |} == Литература == * Bowle, John. ''Henry VIII: A Study of Power in Action'' Little, Brown, 1964. * John Lloyd and John Mitchinson "The Book of General Ignorance". faber and faber,2006 * Bryant, M. ''Private Lives''. Cassell, 2001. * [http://tudorhistory.org/wives/ Eakins, L. E. (2004). "The Six Wives of Henry VIII".] * Farrow, John V. ''The Story of Thomas More''. Collins, 1956. * "Henry VIII". (1911). ''Encyclopædia Britannica,'' 11th ed. London: Cambridge University Press. * Kranes, Marsha et al. ''Know It All''. New York: Tess Press, 1998. * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm Jokinen, A. (2004). "Henry VIII (1491–1547)".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} * Moorhouse, Geoffrey. ''Great Harry's Navy: How Henry VIII Gave England Seapower'' * [http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ Public Broadcasting Service. (2003). "The Six Wives of Henry VIII".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110414002223/http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ |date=2011-04-14 }} * Nostro, Rit "at only 17 years old. He assumed the throne of England and married his brother’s widow, Katherine of Aragon" [http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070816013622/http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm |date=2007-08-16 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/07222a.htm Thurston, H. (1910). "Henry VIII". ''The Catholic Encyclopedia''. (Vol. VII). New York: Robert Appleton Company.] * [http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm Vallieres, S. (1999). "Tudor Succession Problems"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110514152510/http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm |date=2011-05-14 }} * Wagner, John A. (2003). "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." (Greenwood). ISBN 1-57356-540-7. * Weir, Alison. ''The Six Wives of Henry VIII''. Bodley Head, 1991. * [http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 Ask Ireland: Waterford Museum of Treasures Collection: Cap of Maintenance] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080214103619/http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 |date=2008-02-14 }} * C. D. C. Armstrong, ‘Gardiner, Stephen (c.1495x8–1555)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, Sept 2004 * Henry VIII, "Assertio septem sacramentorum aduersus Martin. Luther" (1521)[http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml Treasure 9] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070520054923/http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml |date=2007-05-20 }} National Library of Vatican City displayed via [[The European Library]] == Романи == * [[John Sherren Brewer|J S Brewer]]; Robert Henry Brodie; [[James Gairdner]]. ''Letters and papers, foreign and domestic, of the reign of Henry VIII'', preserved in the [[Public Record Office]], the [[British Museum]], and elsewhere. 1965 2d ed. ([http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php TannerRitchie Publishing] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070617073806/http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php |date=2007-06-17 }}) * Childs, Jessie. ''Henry VIII's Last Victim: The Life and Times of Henry Howard, Earl of Surrey''. London: Jonathan Cape, 2006 (hardback, ISBN 0-224-06325-1). ** [http://books.guardian.co.uk/reviews/history/0,,1927631,00.html?gusrc=rss&feed=10 Reviewed] by C.J. Sansom in [http://www.guardian.co.uk/ ''The Guardian''], 21 октомври 2006. * [[Martin Luther|Luther Martin]]. ''Luther's Correspondence and Other Contemporary Letters,'' 2 vols., tr.and ed. by Preserved Smith, Charles Michael Jacobs, The Lutheran Publication Society, Philadelphia, Pa. 1913, 1918. [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=m4r3cwHjnvUC&pg=PA1&lpg=PA1&dq=%22Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 1 (1507–1521)] and [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=oEy_3aDT61sC&printsec=titlepage&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 2 (1521–1530)] from [[Google Books]]. Reprint of Vol.1, Wipf & Stock Publishers (March 2006). ISBN 1-59752-601-0 * Wagner, John A. "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." Greenwood, 2003. * Weir, Alison. ''Henry VIII: The King and His Court''. Ballantine Books, 2001. * Williams, Neville. ''Henry VIII and His Court''. Macmillan, 1971. == Надворешни врски == * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII Chronology World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm '''Luminarium: King Henry VIII'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} Life, works, essays, study resources * [http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii Henry VIII Podcast Show] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090526231858/http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii |date=2009-05-26 }} * [http://www.historylearningsite.co.uk/henry8.htm Henry VIII and his wives] * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.tudor-portraits.com Buehler, Edward. (2004). "Tudor and Elizabethan Portraits".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070220134805/http://www.tudor-portraits.com/ |date=2007-02-20 }} * [http://www.tudorplace.com.ar/aboutHenryVIII.htm Castelli, Jorge H. (2004). "Henry VIII".] * [http://www.archsoc.com/games/Henry.html Stevens, Garry. (2003). "Henry VIII: Intrigue in the Tudor Court".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927222651/http://www.archsoc.com/games/Henry.html |date=2007-09-27 }} * [https://web.archive.org/web/20010424140614/http://members.ozemail.com.au/~tperrott/sirjohn.htm Perrott, Terry. (2004). "Sir John Perrott".] * [http://www.englishmonarchs.co.uk/tudor_4.htm Illustrated history of Henry VIII.] * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=473 Henry VIII at Find A Grave] * [[Martin Luther]] [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=333 to Henry VIII, 1 септември 1525] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=374 Henry VIII to Martin Luther. August, 1526] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=160 Henry VIII to Frederic, John, and George, Dukes of Saxony. January. 20, 1523] re: Luther. * {{IckingArchive|idx=Henry_VIII|name=Henry VIII of England}} {{s-start}} {{s-hou|[[Тјудори]]|28 јуни|1491|28 јануари|1547|}} {{s-reg|}} {{s-bef|rows=2|before=[[Хенри VII]]}} {{s-ttl|title=[[Листа на Англиските монарси|Крал на Англија]]|years=[[22 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска|Лорд на Ирска]]|years=[[1509]] – [[1541]]}} {{s-non|reason=Прогласен за крал<br />од страна на [[Ирскиот парламент]]}} |- {{s-vac|last=[[Едвард Бус]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска]]|years=[[1541]] – [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-reg|en}} |- {{s-ttl|title=[[Војвода од Јорк]]|years=[[1494]] – [[1509]]}} {{s-non|reason=Кралска крв}} |- {{s-bef|before=[[Артур (принц од Велс)|Артур]]}} {{s-ttl|title=[[Принц од Велс]]|years=1502–1509}} {{s-vac|next=[[Едвард VI]]}} {{s-bef|before=[[Вилијам Скот (англиски политичар)|Сер Вилијам Скот]]}} {{s-ttl|title=[[Лорд чувар на Петте Пристаништа]]|years=[[1493]] – [[1509]]}} {{s-aft|after=[[Едвард Појнинг|Сер Едвард Појнинг]]}} {{s-end}} {{Англиски монарси}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хенри 08}} [[Категорија:Европски монарси од 16 век]] [[Категорија:Принцови од Велс]] [[Категорија:Војводи од Јорк|301]] [[Категорија:Војводи од Корнвол|009]] [[Категорија:Ерлови Маршали]] [[Категорија:Англиски монарси]] [[Категорија:Тјудори]] [[Категорија:Витези на Подвеската]] [[Категорија:Витези на Златното Руно]] [[Категорија:Луѓе од Гринич]] [[Категорија:Протестантски монарси]] [[Категорија:Витези на Бањата]] [[Категорија:Погребани во капелата „Св. Ѓорѓи“ (Виндзорски замок)]] [[Категорија:Основачи на религии]] qwxqfowz20edpw2ei8kqr8lsdfkjmas 5583668 5583667 2026-06-28T11:47:50Z Buli 2648 /* Предците */ 5583668 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Хенри VIII | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = ''Портрет на Хенри VIII'' од [[Ханс Холбајн Помладиот]] {{Circa|1540–1547}} | alt = Full-length portrait painting of King Henry VIII | succession = [[Крал на Англија]]<br/>[[Лорд на Ирска|Лорд]]/[[Крал на Ирска]] | more_text = ([[Style of the English sovereigns|more...]]) | reign = {{Nowrap|22 April 1509{{Efn|Henry's [[Regnal years of English and British monarchs|regnal years]] are dated from 22 April.<ref>{{cite book |year=1962 |chapter=Chapter Five: Table of regnal year of English Sovereigns |title=Sweet & Maxwell's Guide to Law Reports and Statutes |edition=Fourth |location=London |publisher=Sweet & Maxwell's Guide |url=https://guides.library.harvard.edu/ld.php?content_id=12548485 |page=27}}</ref><ref>{{cite book |editor1-first=C. R. |editor1-last=Cheney |editor1-link=C. R. Cheney |editor2-first=Michael |editor2-last=Jones |editor2-link=Michael Jones (historian) |title=A Handbook of Dates for Students of British History |series=[[Royal Historical Society]] Guides and Handbooks |volume=4 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |edition=Revised |year=2000 |pages=37–38 |isbn=978-0-521-77095-8 }}</ref>}}&nbsp;– 28 јануари 1547}} | coronation = 24 јуни 1509 | cor_type = [[Coronation of Henry VIII and Catherine|Coronation]] | predecessor = [[Хенри VII]] | successor = [[Едвард VI]] | birth_date = 28 јуни 1491 | birth_place = [[Плацентија]], Гринич, Англија | death_date = 28 јануари 1547 (aged 55) | death_place = [[Palace of Whitehall]], Westminster, England | burial_date = 16 февруари 1547 | burial_place = [[St George's Chapel, Windsor Castle]], Berkshire | issue = {{Indented plainlist| * [[Henry, Duke of Cornwall]] * [[Mary I| Mary I of England]] * [[Elizabeth I| Elizabeth I of England]] * [[Edward VI| Edward VI of England]] * [[Henry FitzRoy, Duke of Richmond and Somerset]] ({{Abbr|ill.|illegitimate}}) }} | issue_link = #Wives, mistresses, and children | issue_pipe = more... | house = [[Тјудори]] | father = [[Henry VII of England]] | mother = [[Elizabeth of York]] | religion = {{Plainlist| * [[Catholic]] (1491–1534) * [[Church of England]] (1534–1547) }} | spouses = {{Plainlist| * {{Marriage|[[Катерина Арагонска]]|11 June 1509|23 May 1533|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=Catherine|Annulment reversed during the reign of [[Mary I]] in 1553.<ref>{{Cite book |last=Edwards |first=John |title=Mary I: England's Catholic Queen |publisher=Yale University Press | location=New Haven and London |year=2011 |page=137}}</ref>{{sfn|Porter|2007|p=268}}}} * {{Marriage|[[Ана Болејн]]|14 November 1532|17 May 1536|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=n1|Henry and Anne married in secret on 14 November 1532, which was followed by second wedding on 25 January 1533.}} * {{Marriage|[[Џејн Симор]]|30 May 1536|24 October 1537|end=d}} * {{Marriage|[[Ана Клевска]]|6 January 1540|9 July 1540|end={{Abbr|ann.|annulled}}}} * {{Marriage|[[Катерина Хауард]]|28 July 1540|13 February 1542|end=d}} * {{Marriage|[[Catherine Parr]]|12 July 1543}} }} | signature = HenryVIIISig.svg }} {{Infobox British Royalty|majesty | title = Крал на Англија; Лорд на Ирска | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = | reign = [[21 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]] | coronation = [[24 јуни]] [[1509]] | predecessor = [[Хенри VII]] | successor = [[Едвард VI]] | spouse = [[Катерина Арагонска]]<br />омж. 1509, пон. 1533<br /> [[Ана Боленска]]<br />омж. 1533, пон. 1536<br /> [[Џејн Симор]]<br />омж. 1536, † 1537<br /> [[Ана Клевска]]<br />омж. 1540, пон. 1540<br /> [[Катерина Хавард]]<br />омж. 1540, † 1542<br /> [[Катерина Пар]]<br />омж. 1543<br /> | issue = [[Мери I]]<br />[[Хенри Фицрој]]<br />[[Елизабета I]]<br />[[Едвард VI]] | titles = ''НВ'' Кралот<br />Прицот од Велс<br />Војвода од Јорк<br />Принц Хенри | royal house = [[Тјудори]] | father = [[Хенри VII]] | mother = [[Елизабета Јоршка]] | date of birth = {{роден на|28|јуни|1491}} | place of birth = {{роден во|Плацентија|Гринич}} | date of death = {{починал на|28|јануари|1547}} | place of death = {{починал во|Вајтхолска палата|Лондон}} | place of burial = Капела [[Св. Ѓорѓија (Видзор)|Св. Ѓорѓија]], [[Виндзорски замок]] |}} '''Хенри VIII''' ([[англ.|англиски]]: ''Henry VIII''; {{роден на|28|јуни|1491}} — {{починал на|28|јануари|1547}}) — [[крал на Англија]] и [[лорд на Ирска]], подоцна и крал на [[Ирска]] од [[22]] [[април]] [[1509]] па сè до неговата смрт. Бил вториот монарх од династијата [[Тјудори]], наследувајќи го својот татко [[Хенри VII]]. Познат по тоа што се женел шест пати. Тој ја имал можеби најголемата моќ на било кој англиски монарх и го донел актот за распуштање на манастирите и ја создал заедницата помеѓу [[Англија]] и [[Велс]]. Хенри VIII бил трето дете на [[Хенри VII]] и на [[Елизабета Јоршка]]. Неговиот постар брат [[Артур, Принц од Велс|Артур, принцот од Велс]], починал во [[1502]], со што Хенри станал престолонаследник. Хенри VIII е познат и по своите законодавни дела во државата, вклучувајќи ги и актите според кои [[Англиканската црква]] се одделува од Римската, а кралот ја добива титулата [[Врховен управник на Англиканската Црква]]. Хенри VIII е познат по тоа што бил страстен и добар [[комар|коцкар]]. Во својата младост обожавал да спортува, а најомилени спортови му биле [[тенис]], [[лов]] како и витешките двобои. Тој исто така бил успешен [[поет]], [[музичар]] и [[писател]]; едно од неговите најпознати дела е „Разонода со добро друштво“ (''Pastime with good company''). Хенри VIII бил вклучен во изградбата и уредувањето на неколку познати објекти меѓу кои се Вестминсертската капела во Лондон, Кралевата универзитетска капела во Камбриџ и палатата Нонсач. Многу од објектите кои Хенри ги обновил и изградил подоцна биле конфскувани од кардиналот [[Томас Вулзи]] како на пр. Христовата црква од Оксфорд, [[Хемптонски Двор|Хемптонскиот Двор]], [[Вајтхолска палата]] како и Колеџот на Тројството од Кембриџ. == Ран живот и прв брак == [[Податотека:HenryVIII 1509.jpg|thumb|160px|left|Осумнаесет годишниот Хенри VIII на неговото крунисување 1509.]] Роден во [[палатат Плацентиа]] во [[Гринич]], како трето дете на [[Хенри VII]] и неговата сопруга кралицата [[Елизабета Јоршка]]. Само три од Хенриевите шест браќа и сестри го преживеале детството, [[Артур принцот од Велс|Артур (принцот од Велс)]], Маргарита и Мери. [[1493]]г. Хенри бил поставен за управник на замокот Довер, како и лорд чувар на Лондонските порти. Следната [[1494]]г. му била доделена титулата војвода на Јорк. Потоа му биле доделени и титулите лорд маршал како и [[лорд на Ирска]]. На Хенри му биле доделени најдобрите учители во Англија, со што Хенри благодарејќи им на нив знаел течно да општи на латински, француски и шпански. На почетокот се верувало дека Хенри ќе ја продолжи својата кариера во црквата на некоја висока позиција, додека постариот син Артур бил припреман за владетелската улога. Сепак во [[1502]]г. Артур ненајдено умрел, а на Хенри му припаднале сите должности од покојниот му брат, со што станал [[принц на Велс]], односно престолонаследник. Таткото на Хенри сакал да го обнови сојузот со [[Шпанија]], па така планирал Хенри да го замени местото на Артур во бракот со [[Катерина Арагонска]], најмладото преживеано дете на кралот [[Фердинанд II од Кастиља]] и кралицата [[Изабела I од Арагон]]. Со намера да се оствари бракот, било потребно одобрение од папата. Меѓутоа Катерина се заколнала дека нејзиниот прв брак никогаш не ни бил конзумиран (немала сексуални односи со Артур), па според тоа одобрението од папата не било неопходно по тоа прашање. Сепак двете страни се договориле дека папското одобрение би било потребно за да се отстранат секакви сомнежи за легалноста на бракот. Папата го одобрил бракот во форма на папска була, со што четиринаесет месеци по смртта на нејзиниот млад сопруг, Катерина била верена за неговиот помлад брат, кој сега бил престолонаследник на англиската круна. Меѓутоа до [[1505]]г. кралот го загубил интерестот за сојуз со [[Шпанија]], па Хенри подоцна ќе тврди дека свршувачката со Катерина било без негово одобрение. Понатамошното политичко маневрирање со свршувачката продолжило сè до смртта на кралот во [[1509]]г. На седумнаесет годишна возраст Хенри VIII се оженил со вдовицата на својот брат, Катерина на [[11]] [[јуни]] [[1509]], а на [[24]] [[јуни]] [[1509]] двајцата биле крунисани во [[Вестминстерската капелата]]. == Црковниот пресврт и бракот со Ана Боленска == До 1525 г. трпението на кралот кон Катерина во врска со (според него), неможноста на кралицата да роди машки наследник било на граница. Меѓутоа кралот добил поттик кога ја забележал убавата дворска дама која била во служба на кралицата, [[Ана Боленска]]. Кралот му наредил на кардиналот Вулзи да преговара со Рим за да му дадат одобрение за поништување на неговиот брак со Катерина, врз основа на сомневање дека нејзиниот брак со Артур навистина бил конзумиран. Кралевиот секретар Вилијам Најт, отишол во Рим да лобира за поништување на бракот кај папата [[Папа Климент VII|Климент VII]], меѓутоа папата не се осмелувал да ги задоволи барањата на англискиот крал, поради силното влијание на роднина на Катерина, императорот [[Карло V]], кој веќе го имал опљачкано градот Рим, а папата бил затворен во [[Ватикан]]. Сите обиди на кардиналот Вулзи биле неплодни, згора непријателствата на Катерина, придонеле за неговиот пад, кога во 1529 г. Хенри го разрешил кардиналот од неговата должност лорд канцелар и на негово место го поставил сер [[Томас Мор]], за кој се сметало дека има уште помалку шанси за остварување на кралевата цел, делумно и поради неговата лојалност кон Рим. Во исто време Хенри открил и унапредил двајца млади свештеници со различни карактери, а тоа биле [[Томас Кромвел]] и [[Томас Кранмер]]. Кранмер бил тој што прв му предложил на кралот дека треба да се консултира со теолошките факултети на континенталните универзитети, во врска со валидноста на неговиот брак. Проектот во кој се вклучувало подмитувања на видни лица ги дал очекуваните резултати и бил презентиран со позитивни мислења пред англискиот парламент во 1530 г. Кранмеровата поддршка на кралот, била наградена со неговото поставување на амбасадорската позиција на дворот на [[Светата Германска Римското Царство]], а подоцна бил назначен како надбискуп на Кентербери на местото на [[Вилијам Вворем]]. Кромвел во меѓувреме бил поставен за главен советник на кралот, кој одел до таму што му предлагал на кралот да размисли за укинување на папската врховност во [[Англија]] и да самиот тој да се постави на позицијата Врховен управник на црквата во Англија. Двајцата Кромвел и Кранмер биле поддржувани од Ана Боленска, која делела симпатија со протестанската доктрина која се ширела во [[Европа]]. Додека сите обиди на папата [[Климент VII]] пропаднале во неговата намера да го одврати кралот на Англија, Хенри ја искористил шанслата и тајно се оженил со [[Ана Боленска]] во [[јануари]] [[1533]]г. додека бргу потоа со помош на неговите симпатизери во парламентот успеал да го протне статутот со кој се забранувало понатамошното мешање на папата во внатрешната ситуација на [[Англија]]. Надбискупот Кранмер веднаш го признал бракот на Хенри со Ана Боленска за важечки, а тој со Катерина за неважечки. Ана била крунисана за кралица на [[Англија]] на 1 јуни, а три месеци подоцна родила женско дете, Елизабета, која подоцна ќе стане [[Елизабета I]]. Папата реагирал така што го ескомуницирал Хенри VIII во јули 1533 г. (историчарите не можат да го утврдат точниот датум на ескомуникацијата на кралот, според [[Винстон Черчил]] и неговата History of the English speaking people, тврди дека булата всушност била бланко документ кој бил официјално одобрен и пополнет подоцна во 1535 г. Други мислења образложуваат дека Хенри не бил официјално ескомунициран сè до 1538 г. од страна на папата [[Павле III]], братот на кардиналот Френклин де ла Томас). По ова следело религиски пресврт. Под покровителството на Кромвел, парламентот донел неколку статути пролетта 1354 г. според кои се ограничувала улогата на Рим во работата на англиканската црква. Статутот за совладување на барањата ги забранувал црковните барања да бидат проследени и разгледувани од папата. Ја спречувало црквата да прави и спроведува какви било одлуки без согласност на кралот. Актот за црковни должности од 1534 г. налагало свештенството да бира бискупи кои би биле предлагани од соверенот. Актот за супрематија од 1534 г. го прогласил кралот за „единствен управник на Земјата на англиканската црква“, додека пак актот за предавство од истата година, налагал обвинение за велеиздаја со смртна [[казна]] за непризнавањето на кралот за неговото право кон црквата. На папата му биле ускратени сите приходи и даноци од англиската црква. Домашната опозицијата кон Хенриевата црковна политика била бргу осуетена. Значителен број на прогонетите монаси биле мачени и погубени. Највидните опозиционери биле [[Џон Фишер]], бискупот на Рочестер и [[Томас Мор]] бившиот лорд канцелар, кои одбиле да положат заклетва за лојалност, со што биле обвинети за велеиздаја и како што налагал законот биле погубени во Тајбурн во 1535 г. [[Томас Кромвел]] поради кого била основана позицијата заменика на кралот во црквата (заменик во духовноста), бил овластен да врши обиколка на манастирите со цел да се увери дека инструкциите на кралот се следат и почитуваат. Но неговата вистинска улога била да ги запленува богатствата на манастирите. Неговите комисери за потчинување меѓу кои биле Лавтон, Полард и Мојле се покажале како крволочни убијци, а вистински пример за ѕверствата на потчинувањето било убиството на опатот Ричард Вајтинг. Овие опресии со време поттикнале на поголем отор помеѓу англискиот народ, за да на крај прераснат во големи бунтови како тој од ноември истата година во северна Англија. Аџиството за милост како што било наречен бунтот, бил задушен така што Хенри се согласил на [[амнестија]] за сите учесници во востанието, притоа заблагодарувајќи се на тоа што му го привлекле вниманието за нивната мака и потоа прифатил да го прими водачот [[Роберт Аске]] на кралски банкет. На банкетот Хенри тактички го замолил Роберт да му напише што сè се променило со новите закони, за да би можел поуспешно да го реши проблемот. Роберт не сомневајќи се го направил тоа што се барало од него, несвесен дека фактички самиот си ја ставил омчата на врат, запишувајќи ги своите дела кои подоцна ќе бидат употребени како признание. Кралевиот збор бил непрокосновен и немало никаков сомнеж во него (бидејќи официјално се сметало дека кралот е одбран од Бога па спорд тоа тој му одговарал само на нему), па така Аске ги распуштил востаниците кои се разотишле по нивните домови. Меѓутоа Хенри на воставниците гледал како на државни предавници, па според тоа не се чувствувал должен да го почитува својот збор. Востаниците увиделе дека кралот немал намера да го почитува дадениот збор, па се побуниле повторно истата година, но нивната сила не била толку голема како што била на почетокот и набргу биле совладани и востанието било задушено. Водачите вклучувајќи го и Аске биле уапсени и погубени поради велеиздаја. Укинувањето на преостанатите поголеми [[манастири]] продолжило понатаму со актот на парламентот од април 1539 г. == Погубувањето на неговата втора жена Ана Боленска == Иако многу помогнала во радикалните црковни промени во државата, сепак односот со кралот бргу се влошил. После раѓањето на принцезата [[Елизабета I|Елизабета]], кралицата Ана имала најмалку два неуспешни бремености, кои завршиле или со предвремено раѓање или отфрлање на плодот, со што старите фрустрации на кралот кои ги имал проживеано со Катерина во врска со неможноста на добувањето на машки наследник, сега повторно се вратиле да го гонат. Решен да го добие машкиот наследник, а можеби и бил потикнат од [[Томас Кромвел]], дал да се обвини Ана за употреба на вештерство, како би го намамила кралот да се ожени со неа, потоа за љубовни афери со петорица мажи, вклучувајќи го и обвинението за инцест со нејзиниот брат Џорџ Болејн висконтот на Рошфорд, за повреда на кралот како и за завера за убиство на кралот, со што ова последното и го донело статусот на велеиздајник. Обвиненијата најверојатно се измислени. Судот кој судел за случајот бил воден од вујкото на Ана, [[Томас Хавард, Трет Војвода од Норфолк|Томас Хавард, третиот војвода од Норфолк]]. Во мај 1536 г. судот ја осудил Ана и нејзиниот брат за виновни и им доделиле казна одрубување на главата или горење на клада, како било по волјата на кралот. Ана и нејзиниот брат Џорџ биле погубени со отсекување на главата. На нејзината последна причест кралицата се заколнала пред свештеник дека била невина и тоа во присуство на сведоци (со оглед на големата религиозност на луѓето во XVI век, тоа би претставувал скоро сигурен доказ за невиноста на кралицата). == Раѓањето на принцот и смртта на неговата трета жена, кралицата Џејн == Само еден ден по погубувањето на Ана Боленска, Хенри се свршил со [[Џејн Симор]], а за [[10]] дена и се венчале. Џејн била една од придружничките на погубената кралица, дворска дама на која кралот фрлил око. Актот за наследство од 1536 г. налагал децата на Џејн да бидат следните по ред за наследството на престолот, со што [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|лејди Елизабета]] биле прогласени за нелегитимни деца и биле ислкучени од нивното право на престолот. Кралот во секое време можел да одлучува за тоа кој би можел да биде легитимен наследник. Кралицата Џејн му родила син, тоа бил принцот Едвард, подоцна ќе стане [[Едвард VI]], но наредната [[1537]] Џејн починала во [[Гринничка палата|Гриничката палатата]] на 24 октомври од треска, оставајќи го Хенри заедно со целиот двор да жалат по неа. Кралот ја чувствувал Џејн како неговата вистинска кралица бидејќи му го родила толку посакуваниот машки наследник. == Законодавните реформи во кралството == [[Податотека:Henry VIII crown 763986.jpg|right|thumb|250px|Златна [[кралска монета]] на Хенри VIII, искована {{circa|1544}}–1547. Позадината ги насликува грбовите на Франција и Англија]] Во исто време кога Хенри VIII се венчал со Џејн Симор, го донел Велшкиот законик со кој легално го анексирал [[Велс]] кон [[Англија]] со што создал една обединета [[нација]]. Актот предвидувал официјална употреба на англискиот јазик во сите државни институции , што претставувало мал проблем за мнозинството велшко население кое општело на својот мајчин јазик. Хенри во 1537 барал од надбискупот Кентерберси да му ја предаде палтата Отфорд, која во тоа време била на располагање на англиканската црква. Подоцна во 1540 г. Хенри ги санкционирал уништувањата на римокатоличките светилишта и на моштите на нивните светци. До крајот на 1542 г. сите манастири во кралството биле распуштени, а нивниот имот му припаднал на кралот. Како награда за својата улога, на [[Томас Кромвел]] му била доделна титулата ерл на Есекс. Ниското свештенство ги загубило своите претставнички места во [[Горниот Дом]], со што сега само надбискупот со бискупите го сочинувале претставничкото тело. == Љубовниците == Денес историчарите се сигурни за само две од неговите љубовници, а тоа се Елизабет Блунт и Мери Болејн (сестрата на Ана). Елизабет Блунт му го родила вонбрачниот син Хенри Фитцрој, кој никогаш не стапнал на престолот. Во 1533 г. се оженил со Мери Хавард од Норфолк Хавардс, но по само три години починал не оставајќи наследник, токму во моментот кога неговиот татко кралот Хенри се обидувал да протурка закон во парламентот со што би му се признало правото на англискиот престол. == Иновативниот двор == Хенри VIII бил особено ренесансен човек и неговиот двор бил центар на научни и уметнички иновации. Откривањето на континентот [[Америка]] или т.н. Нов Свет, му дало нови идеи на Хенри. Во тоа време го вработил на својот двор добро познатиот Вилијам Сомерс, кој бил дворска луда и единствениот кој и во најтешките моменти знаел да го развесели кралот. За Хенри се знае дека бил еден од првите европски владетели кој го интересирала вистинската географија на светот. Во 1507 г. дошло до револуционарно откритите во картографијата од страна на [[Мартин Валдсемулер]] (Universalis Cosmographia) и [[Матиас Рингман]], кои на своите карти правеле разлика од другите светски карти на тоа врем, така што Америка ја претставиле како посебен континент одвоен од [[Европа]] со [[Антланскиот океан]]. Промената создала атмосфера на истражувања во уметноста и науката, што Хенри сесрдно ги прифатил. == Подоцнежните години == [[Податотека:Porträt der Anna von Cleve - Hans Holbein d. J.(Louvre).jpg|right|thumbnail|На Хенри му била покажана сликава од [[Ана Клевска]]]] Хенри посакал повторно да се ожени, во надеж дека ќе добие повеќе машки наследници, со што би го осигурал престолот за неговата династија. [[Томас Кромвел]] сега веќе првиот ерл од Есекс, ја предложил [[Ана Клевска|Ана]], сестрата на протестанскиот војвода од Клеве, кој бил сметан како важен сојузник во случај на католички напад на Англија. [[Ханс Холбајн Помладиот]] бил испратен во Германија во Клеве, да нацрта портрет на Ана, за кралот. Иако се шпекулирало дека портретот бил насликан во поубава нота, малку е веројатно дека бил непрецизен, а доказ за тоа е што сликарот и понатаму останал во дворска служба. Со убавиот портрет на [[Ана Клевска|Ана]], а и потикнат од пристојните комплинменти за ставата и убавината на Ана од страна на нејзините придружнички, Хенри решил да се ожени. Меѓутоа кога [[Ана од Клеве|Ана]] дошла во [[Англија]], Хенри се разочарал од неа и изјавил дека воопшто не му се допаѓа, а во приватност дури ја викал „Големата Мери“. Сепак немал друг избор и ја оженил на 6 јануари 1540 г. Хенри сакал да го прекине бракот, не само поради неговите лични чувства, туку и од политички причини. Војводата од Клеве влегол во змрсена кавга со светиот римски цар, додека пак Хенри немал никаква намера да се впушта во авантурата на страната на својот сојузник. Кралицата Ана била доволно интелигентна да не го одбива Хенри, па се согласила на прекинување на бракот. Посведочила дека нејзиниот брак никогаш не ни бил конзумиран. Хенри се задоволувал со тоа што едвај ја бакнувал во челотот секоја вечер пред спиење. Бракот бил прекинат врз основа на тоа што Ана претходно била верена за некој друг европски благородник. Ја добила титулата Кралева сестра и и бил даден замокот Хевер како одштета, кој претставувал поранешна резиденција на фамилијата на [[Ана Боленска]]. Во меѓувреме ерлот од Есекс паднал во немилот кај кралот поради неговата улога во овој катастрофален брак, со што бил притворен а подоцна и погубен. Положбата заменик во духовноста која специјално била создадена само за него, останала непополнета. На 28 јули 1540 г. на истиот ден кога лордот Есекс бил погубен, кралот се оженил со [[Катерина Хавард]], која била прва братучетка на [[Ана Боленска]]. Хенри бил просто воодушевен од својата нова кралица. Меѓутоа набргу по венчавката, кралицата се нашла во афера со еден од дворјаните, а тоа бил [[Томас Колпепер]]. Таа го вработила [[Францис Дерам]], кој претходно бил во афера со кралицата, пред таа да се омажи за Хенри, како нејзин секретар.[[Томас Кранмер]] кој бил во завада со моќната католичка фамилија Хавард, изнел докази пред кралот за постапките на кралицата. Иако кралот на почетокот одбил да верува во доказите, сепак му одобрил на Кранмер да изврши истрага, која на крај се завршила со потполно разоткривање на кралицата. На нејзиното испрашување кралицата го обвинила Дерам дека ја присилил да стапат во недолична врска. Но сè што кралицата требала да направи е да посведочи дека таа претходно била верена за Дерам со што нејзиниот брак со Хенри би бил прогласен за неважечки. Сепак како одговор на обвинувањата на кралицата, Дерам ја компромитирал нејзината врска со Томас Колпепер. Бракот на Катерина бил прекинат пред нејзиното погубување. Како што бил и случајот со [[Ана Боленска]], така и Катерина технички гледано не можела да биде обвинета за прељубништво, бидејќи бракот со кралот уште од почетокот бил неважечки. Но повторно овој податок бил игнориран и Катерина била погубена на 13 февруари 1542 г. Во моментот на нејзиното погубување, Катерина имала само осумнаесет години. Хенри во 1543 г. се оженил со својата шеста и последна сопруга, богатата вдовица [[Катерина Пар]]. Таа пак постојано се расправала со Хенри по религиозни прашања, Катерина била радикална во своите религиозни погледи (пуританка), додека пак кралот останал конзервативен. Нејзиното однесување замалку ќе ја чинело нејзиниот живот, но на крајот покажала послушост и попуштила. Таа му помогнала на Хенри да се помири со своите ќерќи [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|Елизабета]]. Актот на парламентот од 1544 г. повторно им го вратило нивното право на престолот веднаш после младиот принц Едвард, иако за нив сѐ уште се верувало дека биле нелегитимни. Актот му давал за право на Хенри да го менува законот за наследството на престолот, нему по воља. Ретроспективата за судбината на Хенриевите сопруги би бил: „разведена, погубена, почината, разведена, погубена и преживеана“. Алтернативна верзија би била: „Кралот Хенри VIII и шесте сопруги: една почината, една преживеала, две разведени и две погубени“.( или посочно, „Две погубени, една починала, две разведени и една преживеана“).Меѓутоа од правна гледна точка, би можело поинаку да се гледа на работата. Прво, Хенри никогаш не се развел од ниедна од неговите сопруги, поточно е тоа што бракот со нив веќе бил поништен. Второ четири брака, а не два завршиле со поништување (односно биле прогласени за нелегитимни). Браковите со [[Ана Боленска]] како и со [[Катерина Хавард]] биле прогласени за неважечки пред тие да бидат погубени, а иако пак бракот на [[Ана Клевска]] бил прогласен за неважечки сепак таа го надживеала Хенри, баш како и неговата последна сопруга, [[Катерина Пар]]. Суровоста како и тиранското однесување на Хенри сè повеќе станувало вообичаено, со текот на времето, а за тоа придонело и неговото лошо здравје. Неговата крволочна серија на политички погубувања се верува дека отпочнала со таа на Едмунд де ла Пол, [[војвода од Сафолк|војводата од Сафолк]] во 1513 и траела сè до Хенри ерлот на Суреи во 1547 г. Според некои проценки бројот на погубувањата за време на ова владеење бил околу 72.000. Хенри VIII ја отпочнал англиската реформација, кој претставувал процес на елиминација на приматот на папската црковна власт во Англија, кој пак бил заменет со кралската супрематија и со институцијата Англиканска црква која била надвор од влијанието на Римокатоличката црква и била ставена под врховна управа на англиските монарси. Англиската реформација претставувала повеќе политичко прашање, неголи теолошка расправа која се прикажувала како главен проблем. Раскинот на Англија со Рим настанал за време на владеењето на Хенри VIII, па затоа понекогаш реформацијата се нарекува уште и Хенриева реформација. Всушност Хенри не донел некои револуционерни теолошки идеи, туку тој само сакал да ја осамостои англиската црква. Во 1521 г. го бранел [[Мартин Лутер]] од нападите на папството за ерес, во книгата што тој ја напишал, а се вика „Одбраната на седумте мошти“. Единствено кон католичката црква Хенри се однесувал непријателски поради неговата желба да воспостави независна англиска црква. Постапките на Хенри имале широк одек во Европа, бидејќи неговата црква со своите постапки и влијанија била за пример во другите земји кои сакале да воспостават своја црква, независна од Рим. == Бродот „Мериевата Роза“ == „Мериевата Роза“ бил еден од многуте воени бродови кои пловеле во времето на владеењето на Хенри, само што овој брод му бил најомилен на кралот. Името му било дадено во чест на сестрата на Хенри, Мери во комбинација со грбот на династијата [[Тјудори]]. Изградбата на бродот траело цела година, во бродоградилиштето на [[Портсмут]], [[Англија]]. Бродот претставувал еден од првите вистински наменети воени бродови кои пловеле под знамето на англиската морнарица. Се претпоставува дека бродот бил потопен за време на борбите со француската морнарица кај Солент на 19 јули 1545 г. == Смртта и наследството на престолот == [[Податотека:The Old Palace of Whitehall by Hendrik Danckerts.jpg|thumb|300px|Кралот Хенри VIII починал во палатата во Витехал во 1547]] Во својот подоцнежен живот Хенри значително се здебелил, со што неговиот стомак мерел дури 137&nbsp;cm и можно е дека боледувал од гнојна рана на ногата. Добро познатата теорија дека боледувал од сифилис се појавила 100 години после неговата смртт, додека пак со најновите истражувања и знаења за болеста, се претпоставува дека не само тој, туку дека и неговите деца, [[ЕдвардVI]], [[Мери I]] и [[Елизабета I]], сите боледувале од истата болест. Второстепена најнова теројија излага дека сиптомите на Хенри како и неговата постара сестра [[Маргарита Тјудор]] сугерираат дека боледувале од дијабетис од втор тип. Хенриевата зголемена маса датира од времето на неговата повреда за време на [[витешки турнир]] во 1536 г. Тогаш заработил мала рана која не само што му ја намалила физичката активност, туку со тек на време се загноила, за да на крај индиректно влијае на неговата смрт, која се случила на 28 јануари 1547 г. но палатата во Витехал. Починал на датумот на кој би се навршиле 90 години животот на неговиот татко. Хенри бил погребан во капелата [[Св. Ѓорѓија (Виндзор)|Св. Ѓорѓија]] во [[Виндзорски замок|Виндзорскиот замок]], веднаш до неговата трета сопруга, [[Џејн Симор]]. Нешто повеќе од една деценија трите негови деца седела на престолот, но без свои потомци. Според актот за наследството на престолот, негвоиот единствен преживеан легитимен син Едвард, ја наследил круната со што станала кралот [[Едвард VI]]. Тој бил првиот протестански монарх кој владеел со [[Англија]]. Бидејќи тогаш Едвард имал само девет години, тој не можел во потполност да владее. Според тестаментот на Хенри VIII, бил составен совет на регенството, во кој биле назначени 16 великодостојници кои би владееле во името на Едвард сè до неговиот 18 роденден (неговото полнолетство). Советниците пак го избрале [[Едвард Симор, Прв Ерл од Хартфорд]], постариот брат на [[Џејн Симор]] за лорд заштитник на кралството. Во недостиг на наследници на престолот, круната со право би им припаднала на ќерќите на Хенри VIII, а прва би била Мери и нејзините потомци, потоа Елизабета и нејзините потомци, а доколку и ова не би било доволно тогаш правото на англискиот престол би им припаднал на потомците на помалата, покојната сестра на Хенри VIII, Мери Тјудор војвотката од Сафолк. Потомците на постарата сестра на Хенри, Маргарита Тјудор (шкотската кралска линија) според ова би биле исклучени од правото на круната. == Наследството на Хенри VIII == Било кој чин или постапка на Хенри не би можеле да ја засенат англиската реформација. Преку главно мотивирано од династички и лични проблеми и покрај тоа што во суштина никогаш не се оддалечил од сржта на христијанската вера, Хенри се потрудил еден од неговите најголеми чинови за време на неговото владеење да воедно биде и најконтроверзниот и најодлучниот чин на било кој англиски монарх. Неговиот раскин со Рим во 1533/4 г. бил чин кој повлекол огромни последици и многу влијаел на понатамошниот тек на англиската историја и кој продолжил и по [[Тјудорски период|тјудорскиот период]] во државата. Со тоа што направил да биде можна трансформацијата на [[Англија]] во засебно и одвоено протестанско општество, туку овозможил и понатамошни трансформации во сферата на економијата и политиката од црквата кон благородништвото и тоа главно преку укинувањето на манстирите и нивните права и богатства (краткорочен чин со долгорочни општествени последици). Одлуката на Хенри да го довери владеењето на неговиот син Едвард на превртливиот совет на чело со Едвард Симор (веројатно тактичка одлука на советот бидејќи се чинело за помалку веројатно дека тој би можел да се здобие со силна водачка позиција во државата), би можела да се протолкува како осигурување дека реформацијата ќе продолжи и за време на владеењето на младиот крал. Вакви слични иронии се препознаваат и во другите аспекти од неговото наследство. Тој бил патрон на хуманистичките учења, но сепак тој самиот бил главниот одговорен за смрта на десетина хуманисти. Опседнат со тоа да ја осигура својата династија, тој оставил само еден легитимен наследник (кој починал пред својот шеснаесетти роденден) и две ќерќи кои биле посветени на нивните спротивставени меѓу нив религии. Моќта на државата се зголемила, (барем после смрта на Хенри) а сепак се појавиле одредени барања за поголемо учество на средната класа во државните афери. Хенри со големи маки се трудел да ја претстави Англија како важен фактор на европската политичка сцена, но во тој процес целосно ја оптоварил финансиски државата, процес кој продолжил и бил главен проблем во текот на [[Тјудорови|тјудоровиот период]] во [[Англија]]. Заедно со [[Алфред Велики]] и [[Чарлс II]], Хенри VIII се смета за еден од основачите на [[Кралската морнарица]]. Постојат неколку добри причини за тоа, врпочем за време на неговото владеење се случиле неколку поморски битки и што е уште поважно големи кралски инвестиции во бродоградителството (вклучувајќи и неколку спектакуларни бродови од типот на. „Мериевата Роза“), потоа во бродогратилиштвата (како на пр. во [[Портсмут]]) и во поморските иновации (употребата на топови на бродовите иако стрелците и понатаму се користеле по средновековниот стил на војување). Меѓутоа овие напори се недоволни во смисла на организирање на „морнарица“ во вистинска смисла на зборот со централизирана структура, со чинови итн. туку неговата морнарица била склоп на повеќе бродови (од кои само неколку биле спектакуларни). [[Елизабета I]] ја одбила шпанската армада со помош на собрани приватни бродови (кои ги имало околу 130 воени и трансформирани трговски), со што дури во седумнаесеттиот век ќе дојде до создавањето на кралската морнарица во вистинска смисла на зборот, како последица на големото Англо-холандско поморско соперништво. Раскинот на Хенри со Рим, акумулирало голема закана од француска или шпанска инвазија. За да ја одбрани државата од тоа, Хенри дал да се прошири постоечката крајбрежна заштита со додатни утврдувања (еден од тие замоци е и тој од Довер, Моат Булварк и Арчклиф утвда каде Хенри лично бил на посета за да би ја надгледувал изградбата). Изградил додатен синџир на замоци (всушност големи бастиони со артилериски екипаж) долж јужното крајбрежје на [[Англија]] од Кромвел па сè до Источна Англија, а за сето тоа било воглавном користен материјалот запленет од укинатите манастири. Повеќето од замоците биле замислени лично од кралот Хенри VIII. Единственото парче облека кое му припаѓало на кралот, а кое е зачувамо до денес е неговата свечена капа за крунисувањето, која му била доделена како награда на градоначалникот на Вотерфорд, заедно со мечот во 1536 г. Моментално парчињата се наоѓаат во музејот Вотерфорд. == Предците == {| class="wikitable" |+'''Предците на Хенри VIII до третата генерација''' |- |- | rowspan="8" align="center"| '''Хенри VIII''' | rowspan="4" align="center"| '''Татко:'''<br />[[Хенри VII]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од таткова страна:'''<br />[[Едмунд Тјудор, првиот ерл од Ричмонд]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Овен Тјудор]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Катерин Валоа]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од таткова страна:'''<br />[[Лејди Маргарита Бјуфорт]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Џон Бјуфорт, првиот војвода од Сомерсет]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Маргарита Бјучамп од Блетсо]] |- | rowspan="4" align="center"| '''Мајка:'''<br />[[Елизабета Јоршка]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од мајчина страна:'''<br />[[Едвард IV]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Плантагенет, третиот војвода од Јорк]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Сесили Невил]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од мајчина страна:'''<br />[[Елизабета Вудвајл]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Вудвајл, првиот ерл Риверс]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Жакуета од Луксембург]] |} == Белешки == {{Notelist}} == Литература == * Bowle, John. ''Henry VIII: A Study of Power in Action'' Little, Brown, 1964. * John Lloyd and John Mitchinson "The Book of General Ignorance". faber and faber,2006 * Bryant, M. ''Private Lives''. Cassell, 2001. * [http://tudorhistory.org/wives/ Eakins, L. E. (2004). "The Six Wives of Henry VIII".] * Farrow, John V. ''The Story of Thomas More''. Collins, 1956. * "Henry VIII". (1911). ''Encyclopædia Britannica,'' 11th ed. London: Cambridge University Press. * Kranes, Marsha et al. ''Know It All''. New York: Tess Press, 1998. * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm Jokinen, A. (2004). "Henry VIII (1491–1547)".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} * Moorhouse, Geoffrey. ''Great Harry's Navy: How Henry VIII Gave England Seapower'' * [http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ Public Broadcasting Service. (2003). "The Six Wives of Henry VIII".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110414002223/http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ |date=2011-04-14 }} * Nostro, Rit "at only 17 years old. He assumed the throne of England and married his brother’s widow, Katherine of Aragon" [http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070816013622/http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm |date=2007-08-16 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/07222a.htm Thurston, H. (1910). "Henry VIII". ''The Catholic Encyclopedia''. (Vol. VII). New York: Robert Appleton Company.] * [http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm Vallieres, S. (1999). "Tudor Succession Problems"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110514152510/http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm |date=2011-05-14 }} * Wagner, John A. (2003). "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." (Greenwood). ISBN 1-57356-540-7. * Weir, Alison. ''The Six Wives of Henry VIII''. Bodley Head, 1991. * [http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 Ask Ireland: Waterford Museum of Treasures Collection: Cap of Maintenance] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080214103619/http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 |date=2008-02-14 }} * C. D. C. Armstrong, ‘Gardiner, Stephen (c.1495x8–1555)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, Sept 2004 * Henry VIII, "Assertio septem sacramentorum aduersus Martin. Luther" (1521)[http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml Treasure 9] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070520054923/http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml |date=2007-05-20 }} National Library of Vatican City displayed via [[The European Library]] == Романи == * [[John Sherren Brewer|J S Brewer]]; Robert Henry Brodie; [[James Gairdner]]. ''Letters and papers, foreign and domestic, of the reign of Henry VIII'', preserved in the [[Public Record Office]], the [[British Museum]], and elsewhere. 1965 2d ed. ([http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php TannerRitchie Publishing] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070617073806/http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php |date=2007-06-17 }}) * Childs, Jessie. ''Henry VIII's Last Victim: The Life and Times of Henry Howard, Earl of Surrey''. London: Jonathan Cape, 2006 (hardback, ISBN 0-224-06325-1). ** [http://books.guardian.co.uk/reviews/history/0,,1927631,00.html?gusrc=rss&feed=10 Reviewed] by C.J. Sansom in [http://www.guardian.co.uk/ ''The Guardian''], 21 октомври 2006. * [[Martin Luther|Luther Martin]]. ''Luther's Correspondence and Other Contemporary Letters,'' 2 vols., tr.and ed. by Preserved Smith, Charles Michael Jacobs, The Lutheran Publication Society, Philadelphia, Pa. 1913, 1918. [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=m4r3cwHjnvUC&pg=PA1&lpg=PA1&dq=%22Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 1 (1507–1521)] and [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=oEy_3aDT61sC&printsec=titlepage&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 2 (1521–1530)] from [[Google Books]]. Reprint of Vol.1, Wipf & Stock Publishers (March 2006). ISBN 1-59752-601-0 * Wagner, John A. "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." Greenwood, 2003. * Weir, Alison. ''Henry VIII: The King and His Court''. Ballantine Books, 2001. * Williams, Neville. ''Henry VIII and His Court''. Macmillan, 1971. == Надворешни врски == * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII Chronology World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm '''Luminarium: King Henry VIII'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} Life, works, essays, study resources * [http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii Henry VIII Podcast Show] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090526231858/http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii |date=2009-05-26 }} * [http://www.historylearningsite.co.uk/henry8.htm Henry VIII and his wives] * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.tudor-portraits.com Buehler, Edward. (2004). "Tudor and Elizabethan Portraits".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070220134805/http://www.tudor-portraits.com/ |date=2007-02-20 }} * [http://www.tudorplace.com.ar/aboutHenryVIII.htm Castelli, Jorge H. (2004). "Henry VIII".] * [http://www.archsoc.com/games/Henry.html Stevens, Garry. (2003). "Henry VIII: Intrigue in the Tudor Court".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927222651/http://www.archsoc.com/games/Henry.html |date=2007-09-27 }} * [https://web.archive.org/web/20010424140614/http://members.ozemail.com.au/~tperrott/sirjohn.htm Perrott, Terry. (2004). "Sir John Perrott".] * [http://www.englishmonarchs.co.uk/tudor_4.htm Illustrated history of Henry VIII.] * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=473 Henry VIII at Find A Grave] * [[Martin Luther]] [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=333 to Henry VIII, 1 септември 1525] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=374 Henry VIII to Martin Luther. August, 1526] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=160 Henry VIII to Frederic, John, and George, Dukes of Saxony. January. 20, 1523] re: Luther. * {{IckingArchive|idx=Henry_VIII|name=Henry VIII of England}} {{s-start}} {{s-hou|[[Тјудори]]|28 јуни|1491|28 јануари|1547|}} {{s-reg|}} {{s-bef|rows=2|before=[[Хенри VII]]}} {{s-ttl|title=[[Листа на Англиските монарси|Крал на Англија]]|years=[[22 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска|Лорд на Ирска]]|years=[[1509]] – [[1541]]}} {{s-non|reason=Прогласен за крал<br />од страна на [[Ирскиот парламент]]}} |- {{s-vac|last=[[Едвард Бус]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска]]|years=[[1541]] – [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-reg|en}} |- {{s-ttl|title=[[Војвода од Јорк]]|years=[[1494]] – [[1509]]}} {{s-non|reason=Кралска крв}} |- {{s-bef|before=[[Артур (принц од Велс)|Артур]]}} {{s-ttl|title=[[Принц од Велс]]|years=1502–1509}} {{s-vac|next=[[Едвард VI]]}} {{s-bef|before=[[Вилијам Скот (англиски политичар)|Сер Вилијам Скот]]}} {{s-ttl|title=[[Лорд чувар на Петте Пристаништа]]|years=[[1493]] – [[1509]]}} {{s-aft|after=[[Едвард Појнинг|Сер Едвард Појнинг]]}} {{s-end}} {{Англиски монарси}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хенри 08}} [[Категорија:Европски монарси од 16 век]] [[Категорија:Принцови од Велс]] [[Категорија:Војводи од Јорк|301]] [[Категорија:Војводи од Корнвол|009]] [[Категорија:Ерлови Маршали]] [[Категорија:Англиски монарси]] [[Категорија:Тјудори]] [[Категорија:Витези на Подвеската]] [[Категорија:Витези на Златното Руно]] [[Категорија:Луѓе од Гринич]] [[Категорија:Протестантски монарси]] [[Категорија:Витези на Бањата]] [[Категорија:Погребани во капелата „Св. Ѓорѓи“ (Виндзорски замок)]] [[Категорија:Основачи на религии]] clwtzh7qrq256ywgrbm2vg0cxjnktoz 5583671 5583668 2026-06-28T11:49:59Z Buli 2648 5583671 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Хенри VIII | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = ''Портрет на Хенри VIII'' од [[Ханс Холбајн Помладиот]] {{Circa|1540–1547}} | alt = Full-length portrait painting of King Henry VIII | succession = [[Крал на Англија]]<br/>[[Лорд на Ирска|Лорд]]/[[Крал на Ирска]] | more_text = ([[Style of the English sovereigns|more...]]) | reign = {{Nowrap|22 April 1509{{Efn|Henry's [[Regnal years of English and British monarchs|regnal years]] are dated from 22 April.<ref>{{cite book |year=1962 |chapter=Chapter Five: Table of regnal year of English Sovereigns |title=Sweet & Maxwell's Guide to Law Reports and Statutes |edition=Fourth |location=London |publisher=Sweet & Maxwell's Guide |url=https://guides.library.harvard.edu/ld.php?content_id=12548485 |page=27}}</ref><ref>{{cite book |editor1-first=C. R. |editor1-last=Cheney |editor1-link=C. R. Cheney |editor2-first=Michael |editor2-last=Jones |editor2-link=Michael Jones (historian) |title=A Handbook of Dates for Students of British History |series=[[Royal Historical Society]] Guides and Handbooks |volume=4 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |edition=Revised |year=2000 |pages=37–38 |isbn=978-0-521-77095-8 }}</ref>}}&nbsp;– 28 јануари 1547}} | coronation = 24 јуни 1509 | cor_type = [[Coronation of Henry VIII and Catherine|Coronation]] | predecessor = [[Хенри VII]] | successor = [[Едвард VI]] | birth_date = 28 јуни 1491 | birth_place = [[Плацентија]], Гринич, Англија | death_date = 28 јануари 1547 (aged 55) | death_place = [[Palace of Whitehall]], Westminster, England | burial_date = 16 февруари 1547 | burial_place = [[St George's Chapel, Windsor Castle]], Berkshire | issue = {{Indented plainlist| * [[Henry, Duke of Cornwall]] * [[Mary I| Mary I of England]] * [[Elizabeth I| Elizabeth I of England]] * [[Edward VI| Edward VI of England]] * [[Henry FitzRoy, Duke of Richmond and Somerset]] ({{Abbr|ill.|illegitimate}}) }} | issue_link = #Wives, mistresses, and children | issue_pipe = more... | house = [[Тјудори]] | father = [[Henry VII of England]] | mother = [[Elizabeth of York]] | religion = {{Plainlist| * [[Католик]] (1491–1534) * [[Црква на Англија]] (1534–1547) }} | spouses = {{Plainlist| * {{Marriage|[[Катерина Арагонска]]|11 June 1509|23 May 1533|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=Catherine|Annulment reversed during the reign of [[Mary I]] in 1553.<ref>{{Cite book |last=Edwards |first=John |title=Mary I: England's Catholic Queen |publisher=Yale University Press | location=New Haven and London |year=2011 |page=137}}</ref>{{sfn|Porter|2007|p=268}}}} * {{Marriage|[[Ана Болејн]]|14 November 1532|17 May 1536|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=n1|Henry and Anne married in secret on 14 November 1532, which was followed by second wedding on 25 January 1533.}} * {{Marriage|[[Џејн Симор]]|30 May 1536|24 October 1537|end=d}} * {{Marriage|[[Ана Клевска]]|6 January 1540|9 July 1540|end={{Abbr|ann.|annulled}}}} * {{Marriage|[[Катерина Хауард]]|28 July 1540|13 February 1542|end=d}} * {{Marriage|[[Катерина Пар]]|12 July 1543}} }} | signature = HenryVIIISig.svg }} {{Infobox British Royalty|majesty | title = Крал на Англија; Лорд на Ирска | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = | reign = [[21 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]] | coronation = [[24 јуни]] [[1509]] | predecessor = [[Хенри VII]] | successor = [[Едвард VI]] | issue = [[Мери I]]<br />[[Хенри Фицрој]]<br />[[Елизабета I]]<br />[[Едвард VI]] | titles = ''НВ'' Кралот<br />Прицот од Велс<br />Војвода од Јорк<br />Принц Хенри | royal house = [[Тјудори]] | father = [[Хенри VII]] | mother = [[Елизабета Јоршка]] | date of birth = {{роден на|28|јуни|1491}} | place of birth = {{роден во|Плацентија|Гринич}} | date of death = {{починал на|28|јануари|1547}} | place of death = {{починал во|Вајтхолска палата|Лондон}} | place of burial = Капела [[Св. Ѓорѓија (Видзор)|Св. Ѓорѓија]], [[Виндзорски замок]] |}} '''Хенри VIII''' ([[англ.|англиски]]: ''Henry VIII''; {{роден на|28|јуни|1491}} — {{починал на|28|јануари|1547}}) — [[крал на Англија]] и [[лорд на Ирска]], подоцна и крал на [[Ирска]] од [[22]] [[април]] [[1509]] па сè до неговата смрт. Бил вториот монарх од династијата [[Тјудори]], наследувајќи го својот татко [[Хенри VII]]. Познат по тоа што се женел шест пати. Тој ја имал можеби најголемата моќ на било кој англиски монарх и го донел актот за распуштање на манастирите и ја создал заедницата помеѓу [[Англија]] и [[Велс]]. Хенри VIII бил трето дете на [[Хенри VII]] и на [[Елизабета Јоршка]]. Неговиот постар брат [[Артур, Принц од Велс|Артур, принцот од Велс]], починал во [[1502]], со што Хенри станал престолонаследник. Хенри VIII е познат и по своите законодавни дела во државата, вклучувајќи ги и актите според кои [[Англиканската црква]] се одделува од Римската, а кралот ја добива титулата [[Врховен управник на Англиканската Црква]]. Хенри VIII е познат по тоа што бил страстен и добар [[комар|коцкар]]. Во својата младост обожавал да спортува, а најомилени спортови му биле [[тенис]], [[лов]] како и витешките двобои. Тој исто така бил успешен [[поет]], [[музичар]] и [[писател]]; едно од неговите најпознати дела е „Разонода со добро друштво“ (''Pastime with good company''). Хенри VIII бил вклучен во изградбата и уредувањето на неколку познати објекти меѓу кои се Вестминсертската капела во Лондон, Кралевата универзитетска капела во Камбриџ и палатата Нонсач. Многу од објектите кои Хенри ги обновил и изградил подоцна биле конфскувани од кардиналот [[Томас Вулзи]] како на пр. Христовата црква од Оксфорд, [[Хемптонски Двор|Хемптонскиот Двор]], [[Вајтхолска палата]] како и Колеџот на Тројството од Кембриџ. == Ран живот и прв брак == [[Податотека:HenryVIII 1509.jpg|thumb|160px|left|Осумнаесет годишниот Хенри VIII на неговото крунисување 1509.]] Роден во [[палатат Плацентиа]] во [[Гринич]], како трето дете на [[Хенри VII]] и неговата сопруга кралицата [[Елизабета Јоршка]]. Само три од Хенриевите шест браќа и сестри го преживеале детството, [[Артур принцот од Велс|Артур (принцот од Велс)]], Маргарита и Мери. [[1493]]г. Хенри бил поставен за управник на замокот Довер, како и лорд чувар на Лондонските порти. Следната [[1494]]г. му била доделена титулата војвода на Јорк. Потоа му биле доделени и титулите лорд маршал како и [[лорд на Ирска]]. На Хенри му биле доделени најдобрите учители во Англија, со што Хенри благодарејќи им на нив знаел течно да општи на латински, француски и шпански. На почетокот се верувало дека Хенри ќе ја продолжи својата кариера во црквата на некоја висока позиција, додека постариот син Артур бил припреман за владетелската улога. Сепак во [[1502]]г. Артур ненајдено умрел, а на Хенри му припаднале сите должности од покојниот му брат, со што станал [[принц на Велс]], односно престолонаследник. Таткото на Хенри сакал да го обнови сојузот со [[Шпанија]], па така планирал Хенри да го замени местото на Артур во бракот со [[Катерина Арагонска]], најмладото преживеано дете на кралот [[Фердинанд II од Кастиља]] и кралицата [[Изабела I од Арагон]]. Со намера да се оствари бракот, било потребно одобрение од папата. Меѓутоа Катерина се заколнала дека нејзиниот прв брак никогаш не ни бил конзумиран (немала сексуални односи со Артур), па според тоа одобрението од папата не било неопходно по тоа прашање. Сепак двете страни се договориле дека папското одобрение би било потребно за да се отстранат секакви сомнежи за легалноста на бракот. Папата го одобрил бракот во форма на папска була, со што четиринаесет месеци по смртта на нејзиниот млад сопруг, Катерина била верена за неговиот помлад брат, кој сега бил престолонаследник на англиската круна. Меѓутоа до [[1505]]г. кралот го загубил интерестот за сојуз со [[Шпанија]], па Хенри подоцна ќе тврди дека свршувачката со Катерина било без негово одобрение. Понатамошното политичко маневрирање со свршувачката продолжило сè до смртта на кралот во [[1509]]г. На седумнаесет годишна возраст Хенри VIII се оженил со вдовицата на својот брат, Катерина на [[11]] [[јуни]] [[1509]], а на [[24]] [[јуни]] [[1509]] двајцата биле крунисани во [[Вестминстерската капелата]]. == Црковниот пресврт и бракот со Ана Боленска == До 1525 г. трпението на кралот кон Катерина во врска со (според него), неможноста на кралицата да роди машки наследник било на граница. Меѓутоа кралот добил поттик кога ја забележал убавата дворска дама која била во служба на кралицата, [[Ана Боленска]]. Кралот му наредил на кардиналот Вулзи да преговара со Рим за да му дадат одобрение за поништување на неговиот брак со Катерина, врз основа на сомневање дека нејзиниот брак со Артур навистина бил конзумиран. Кралевиот секретар Вилијам Најт, отишол во Рим да лобира за поништување на бракот кај папата [[Папа Климент VII|Климент VII]], меѓутоа папата не се осмелувал да ги задоволи барањата на англискиот крал, поради силното влијание на роднина на Катерина, императорот [[Карло V]], кој веќе го имал опљачкано градот Рим, а папата бил затворен во [[Ватикан]]. Сите обиди на кардиналот Вулзи биле неплодни, згора непријателствата на Катерина, придонеле за неговиот пад, кога во 1529 г. Хенри го разрешил кардиналот од неговата должност лорд канцелар и на негово место го поставил сер [[Томас Мор]], за кој се сметало дека има уште помалку шанси за остварување на кралевата цел, делумно и поради неговата лојалност кон Рим. Во исто време Хенри открил и унапредил двајца млади свештеници со различни карактери, а тоа биле [[Томас Кромвел]] и [[Томас Кранмер]]. Кранмер бил тој што прв му предложил на кралот дека треба да се консултира со теолошките факултети на континенталните универзитети, во врска со валидноста на неговиот брак. Проектот во кој се вклучувало подмитувања на видни лица ги дал очекуваните резултати и бил презентиран со позитивни мислења пред англискиот парламент во 1530 г. Кранмеровата поддршка на кралот, била наградена со неговото поставување на амбасадорската позиција на дворот на [[Светата Германска Римското Царство]], а подоцна бил назначен како надбискуп на Кентербери на местото на [[Вилијам Вворем]]. Кромвел во меѓувреме бил поставен за главен советник на кралот, кој одел до таму што му предлагал на кралот да размисли за укинување на папската врховност во [[Англија]] и да самиот тој да се постави на позицијата Врховен управник на црквата во Англија. Двајцата Кромвел и Кранмер биле поддржувани од Ана Боленска, која делела симпатија со протестанската доктрина која се ширела во [[Европа]]. Додека сите обиди на папата [[Климент VII]] пропаднале во неговата намера да го одврати кралот на Англија, Хенри ја искористил шанслата и тајно се оженил со [[Ана Боленска]] во [[јануари]] [[1533]]г. додека бргу потоа со помош на неговите симпатизери во парламентот успеал да го протне статутот со кој се забранувало понатамошното мешање на папата во внатрешната ситуација на [[Англија]]. Надбискупот Кранмер веднаш го признал бракот на Хенри со Ана Боленска за важечки, а тој со Катерина за неважечки. Ана била крунисана за кралица на [[Англија]] на 1 јуни, а три месеци подоцна родила женско дете, Елизабета, која подоцна ќе стане [[Елизабета I]]. Папата реагирал така што го ескомуницирал Хенри VIII во јули 1533 г. (историчарите не можат да го утврдат точниот датум на ескомуникацијата на кралот, според [[Винстон Черчил]] и неговата History of the English speaking people, тврди дека булата всушност била бланко документ кој бил официјално одобрен и пополнет подоцна во 1535 г. Други мислења образложуваат дека Хенри не бил официјално ескомунициран сè до 1538 г. од страна на папата [[Павле III]], братот на кардиналот Френклин де ла Томас). По ова следело религиски пресврт. Под покровителството на Кромвел, парламентот донел неколку статути пролетта 1354 г. според кои се ограничувала улогата на Рим во работата на англиканската црква. Статутот за совладување на барањата ги забранувал црковните барања да бидат проследени и разгледувани од папата. Ја спречувало црквата да прави и спроведува какви било одлуки без согласност на кралот. Актот за црковни должности од 1534 г. налагало свештенството да бира бискупи кои би биле предлагани од соверенот. Актот за супрематија од 1534 г. го прогласил кралот за „единствен управник на Земјата на англиканската црква“, додека пак актот за предавство од истата година, налагал обвинение за велеиздаја со смртна [[казна]] за непризнавањето на кралот за неговото право кон црквата. На папата му биле ускратени сите приходи и даноци од англиската црква. Домашната опозицијата кон Хенриевата црковна политика била бргу осуетена. Значителен број на прогонетите монаси биле мачени и погубени. Највидните опозиционери биле [[Џон Фишер]], бискупот на Рочестер и [[Томас Мор]] бившиот лорд канцелар, кои одбиле да положат заклетва за лојалност, со што биле обвинети за велеиздаја и како што налагал законот биле погубени во Тајбурн во 1535 г. [[Томас Кромвел]] поради кого била основана позицијата заменика на кралот во црквата (заменик во духовноста), бил овластен да врши обиколка на манастирите со цел да се увери дека инструкциите на кралот се следат и почитуваат. Но неговата вистинска улога била да ги запленува богатствата на манастирите. Неговите комисери за потчинување меѓу кои биле Лавтон, Полард и Мојле се покажале како крволочни убијци, а вистински пример за ѕверствата на потчинувањето било убиството на опатот Ричард Вајтинг. Овие опресии со време поттикнале на поголем отор помеѓу англискиот народ, за да на крај прераснат во големи бунтови како тој од ноември истата година во северна Англија. Аџиството за милост како што било наречен бунтот, бил задушен така што Хенри се согласил на [[амнестија]] за сите учесници во востанието, притоа заблагодарувајќи се на тоа што му го привлекле вниманието за нивната мака и потоа прифатил да го прими водачот [[Роберт Аске]] на кралски банкет. На банкетот Хенри тактички го замолил Роберт да му напише што сè се променило со новите закони, за да би можел поуспешно да го реши проблемот. Роберт не сомневајќи се го направил тоа што се барало од него, несвесен дека фактички самиот си ја ставил омчата на врат, запишувајќи ги своите дела кои подоцна ќе бидат употребени како признание. Кралевиот збор бил непрокосновен и немало никаков сомнеж во него (бидејќи официјално се сметало дека кралот е одбран од Бога па спорд тоа тој му одговарал само на нему), па така Аске ги распуштил востаниците кои се разотишле по нивните домови. Меѓутоа Хенри на воставниците гледал како на државни предавници, па според тоа не се чувствувал должен да го почитува својот збор. Востаниците увиделе дека кралот немал намера да го почитува дадениот збор, па се побуниле повторно истата година, но нивната сила не била толку голема како што била на почетокот и набргу биле совладани и востанието било задушено. Водачите вклучувајќи го и Аске биле уапсени и погубени поради велеиздаја. Укинувањето на преостанатите поголеми [[манастири]] продолжило понатаму со актот на парламентот од април 1539 г. == Погубувањето на неговата втора жена Ана Боленска == Иако многу помогнала во радикалните црковни промени во државата, сепак односот со кралот бргу се влошил. После раѓањето на принцезата [[Елизабета I|Елизабета]], кралицата Ана имала најмалку два неуспешни бремености, кои завршиле или со предвремено раѓање или отфрлање на плодот, со што старите фрустрации на кралот кои ги имал проживеано со Катерина во врска со неможноста на добувањето на машки наследник, сега повторно се вратиле да го гонат. Решен да го добие машкиот наследник, а можеби и бил потикнат од [[Томас Кромвел]], дал да се обвини Ана за употреба на вештерство, како би го намамила кралот да се ожени со неа, потоа за љубовни афери со петорица мажи, вклучувајќи го и обвинението за инцест со нејзиниот брат Џорџ Болејн висконтот на Рошфорд, за повреда на кралот како и за завера за убиство на кралот, со што ова последното и го донело статусот на велеиздајник. Обвиненијата најверојатно се измислени. Судот кој судел за случајот бил воден од вујкото на Ана, [[Томас Хавард, Трет Војвода од Норфолк|Томас Хавард, третиот војвода од Норфолк]]. Во мај 1536 г. судот ја осудил Ана и нејзиниот брат за виновни и им доделиле казна одрубување на главата или горење на клада, како било по волјата на кралот. Ана и нејзиниот брат Џорџ биле погубени со отсекување на главата. На нејзината последна причест кралицата се заколнала пред свештеник дека била невина и тоа во присуство на сведоци (со оглед на големата религиозност на луѓето во XVI век, тоа би претставувал скоро сигурен доказ за невиноста на кралицата). == Раѓањето на принцот и смртта на неговата трета жена, кралицата Џејн == Само еден ден по погубувањето на Ана Боленска, Хенри се свршил со [[Џејн Симор]], а за [[10]] дена и се венчале. Џејн била една од придружничките на погубената кралица, дворска дама на која кралот фрлил око. Актот за наследство од 1536 г. налагал децата на Џејн да бидат следните по ред за наследството на престолот, со што [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|лејди Елизабета]] биле прогласени за нелегитимни деца и биле ислкучени од нивното право на престолот. Кралот во секое време можел да одлучува за тоа кој би можел да биде легитимен наследник. Кралицата Џејн му родила син, тоа бил принцот Едвард, подоцна ќе стане [[Едвард VI]], но наредната [[1537]] Џејн починала во [[Гринничка палата|Гриничката палатата]] на 24 октомври од треска, оставајќи го Хенри заедно со целиот двор да жалат по неа. Кралот ја чувствувал Џејн како неговата вистинска кралица бидејќи му го родила толку посакуваниот машки наследник. == Законодавните реформи во кралството == [[Податотека:Henry VIII crown 763986.jpg|right|thumb|250px|Златна [[кралска монета]] на Хенри VIII, искована {{circa|1544}}–1547. Позадината ги насликува грбовите на Франција и Англија]] Во исто време кога Хенри VIII се венчал со Џејн Симор, го донел Велшкиот законик со кој легално го анексирал [[Велс]] кон [[Англија]] со што создал една обединета [[нација]]. Актот предвидувал официјална употреба на англискиот јазик во сите државни институции , што претставувало мал проблем за мнозинството велшко население кое општело на својот мајчин јазик. Хенри во 1537 барал од надбискупот Кентерберси да му ја предаде палтата Отфорд, која во тоа време била на располагање на англиканската црква. Подоцна во 1540 г. Хенри ги санкционирал уништувањата на римокатоличките светилишта и на моштите на нивните светци. До крајот на 1542 г. сите манастири во кралството биле распуштени, а нивниот имот му припаднал на кралот. Како награда за својата улога, на [[Томас Кромвел]] му била доделна титулата ерл на Есекс. Ниското свештенство ги загубило своите претставнички места во [[Горниот Дом]], со што сега само надбискупот со бискупите го сочинувале претставничкото тело. == Љубовниците == Денес историчарите се сигурни за само две од неговите љубовници, а тоа се Елизабет Блунт и Мери Болејн (сестрата на Ана). Елизабет Блунт му го родила вонбрачниот син Хенри Фитцрој, кој никогаш не стапнал на престолот. Во 1533 г. се оженил со Мери Хавард од Норфолк Хавардс, но по само три години починал не оставајќи наследник, токму во моментот кога неговиот татко кралот Хенри се обидувал да протурка закон во парламентот со што би му се признало правото на англискиот престол. == Иновативниот двор == Хенри VIII бил особено ренесансен човек и неговиот двор бил центар на научни и уметнички иновации. Откривањето на континентот [[Америка]] или т.н. Нов Свет, му дало нови идеи на Хенри. Во тоа време го вработил на својот двор добро познатиот Вилијам Сомерс, кој бил дворска луда и единствениот кој и во најтешките моменти знаел да го развесели кралот. За Хенри се знае дека бил еден од првите европски владетели кој го интересирала вистинската географија на светот. Во 1507 г. дошло до револуционарно откритите во картографијата од страна на [[Мартин Валдсемулер]] (Universalis Cosmographia) и [[Матиас Рингман]], кои на своите карти правеле разлика од другите светски карти на тоа врем, така што Америка ја претставиле како посебен континент одвоен од [[Европа]] со [[Антланскиот океан]]. Промената создала атмосфера на истражувања во уметноста и науката, што Хенри сесрдно ги прифатил. == Подоцнежните години == [[Податотека:Porträt der Anna von Cleve - Hans Holbein d. J.(Louvre).jpg|right|thumbnail|На Хенри му била покажана сликава од [[Ана Клевска]]]] Хенри посакал повторно да се ожени, во надеж дека ќе добие повеќе машки наследници, со што би го осигурал престолот за неговата династија. [[Томас Кромвел]] сега веќе првиот ерл од Есекс, ја предложил [[Ана Клевска|Ана]], сестрата на протестанскиот војвода од Клеве, кој бил сметан како важен сојузник во случај на католички напад на Англија. [[Ханс Холбајн Помладиот]] бил испратен во Германија во Клеве, да нацрта портрет на Ана, за кралот. Иако се шпекулирало дека портретот бил насликан во поубава нота, малку е веројатно дека бил непрецизен, а доказ за тоа е што сликарот и понатаму останал во дворска служба. Со убавиот портрет на [[Ана Клевска|Ана]], а и потикнат од пристојните комплинменти за ставата и убавината на Ана од страна на нејзините придружнички, Хенри решил да се ожени. Меѓутоа кога [[Ана од Клеве|Ана]] дошла во [[Англија]], Хенри се разочарал од неа и изјавил дека воопшто не му се допаѓа, а во приватност дури ја викал „Големата Мери“. Сепак немал друг избор и ја оженил на 6 јануари 1540 г. Хенри сакал да го прекине бракот, не само поради неговите лични чувства, туку и од политички причини. Војводата од Клеве влегол во змрсена кавга со светиот римски цар, додека пак Хенри немал никаква намера да се впушта во авантурата на страната на својот сојузник. Кралицата Ана била доволно интелигентна да не го одбива Хенри, па се согласила на прекинување на бракот. Посведочила дека нејзиниот брак никогаш не ни бил конзумиран. Хенри се задоволувал со тоа што едвај ја бакнувал во челотот секоја вечер пред спиење. Бракот бил прекинат врз основа на тоа што Ана претходно била верена за некој друг европски благородник. Ја добила титулата Кралева сестра и и бил даден замокот Хевер како одштета, кој претставувал поранешна резиденција на фамилијата на [[Ана Боленска]]. Во меѓувреме ерлот од Есекс паднал во немилот кај кралот поради неговата улога во овој катастрофален брак, со што бил притворен а подоцна и погубен. Положбата заменик во духовноста која специјално била создадена само за него, останала непополнета. На 28 јули 1540 г. на истиот ден кога лордот Есекс бил погубен, кралот се оженил со [[Катерина Хавард]], која била прва братучетка на [[Ана Боленска]]. Хенри бил просто воодушевен од својата нова кралица. Меѓутоа набргу по венчавката, кралицата се нашла во афера со еден од дворјаните, а тоа бил [[Томас Колпепер]]. Таа го вработила [[Францис Дерам]], кој претходно бил во афера со кралицата, пред таа да се омажи за Хенри, како нејзин секретар.[[Томас Кранмер]] кој бил во завада со моќната католичка фамилија Хавард, изнел докази пред кралот за постапките на кралицата. Иако кралот на почетокот одбил да верува во доказите, сепак му одобрил на Кранмер да изврши истрага, која на крај се завршила со потполно разоткривање на кралицата. На нејзиното испрашување кралицата го обвинила Дерам дека ја присилил да стапат во недолична врска. Но сè што кралицата требала да направи е да посведочи дека таа претходно била верена за Дерам со што нејзиниот брак со Хенри би бил прогласен за неважечки. Сепак како одговор на обвинувањата на кралицата, Дерам ја компромитирал нејзината врска со Томас Колпепер. Бракот на Катерина бил прекинат пред нејзиното погубување. Како што бил и случајот со [[Ана Боленска]], така и Катерина технички гледано не можела да биде обвинета за прељубништво, бидејќи бракот со кралот уште од почетокот бил неважечки. Но повторно овој податок бил игнориран и Катерина била погубена на 13 февруари 1542 г. Во моментот на нејзиното погубување, Катерина имала само осумнаесет години. Хенри во 1543 г. се оженил со својата шеста и последна сопруга, богатата вдовица [[Катерина Пар]]. Таа пак постојано се расправала со Хенри по религиозни прашања, Катерина била радикална во своите религиозни погледи (пуританка), додека пак кралот останал конзервативен. Нејзиното однесување замалку ќе ја чинело нејзиниот живот, но на крајот покажала послушост и попуштила. Таа му помогнала на Хенри да се помири со своите ќерќи [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|Елизабета]]. Актот на парламентот од 1544 г. повторно им го вратило нивното право на престолот веднаш после младиот принц Едвард, иако за нив сѐ уште се верувало дека биле нелегитимни. Актот му давал за право на Хенри да го менува законот за наследството на престолот, нему по воља. Ретроспективата за судбината на Хенриевите сопруги би бил: „разведена, погубена, почината, разведена, погубена и преживеана“. Алтернативна верзија би била: „Кралот Хенри VIII и шесте сопруги: една почината, една преживеала, две разведени и две погубени“.( или посочно, „Две погубени, една починала, две разведени и една преживеана“).Меѓутоа од правна гледна точка, би можело поинаку да се гледа на работата. Прво, Хенри никогаш не се развел од ниедна од неговите сопруги, поточно е тоа што бракот со нив веќе бил поништен. Второ четири брака, а не два завршиле со поништување (односно биле прогласени за нелегитимни). Браковите со [[Ана Боленска]] како и со [[Катерина Хавард]] биле прогласени за неважечки пред тие да бидат погубени, а иако пак бракот на [[Ана Клевска]] бил прогласен за неважечки сепак таа го надживеала Хенри, баш како и неговата последна сопруга, [[Катерина Пар]]. Суровоста како и тиранското однесување на Хенри сè повеќе станувало вообичаено, со текот на времето, а за тоа придонело и неговото лошо здравје. Неговата крволочна серија на политички погубувања се верува дека отпочнала со таа на Едмунд де ла Пол, [[војвода од Сафолк|војводата од Сафолк]] во 1513 и траела сè до Хенри ерлот на Суреи во 1547 г. Според некои проценки бројот на погубувањата за време на ова владеење бил околу 72.000. Хенри VIII ја отпочнал англиската реформација, кој претставувал процес на елиминација на приматот на папската црковна власт во Англија, кој пак бил заменет со кралската супрематија и со институцијата Англиканска црква која била надвор од влијанието на Римокатоличката црква и била ставена под врховна управа на англиските монарси. Англиската реформација претставувала повеќе политичко прашање, неголи теолошка расправа која се прикажувала како главен проблем. Раскинот на Англија со Рим настанал за време на владеењето на Хенри VIII, па затоа понекогаш реформацијата се нарекува уште и Хенриева реформација. Всушност Хенри не донел некои револуционерни теолошки идеи, туку тој само сакал да ја осамостои англиската црква. Во 1521 г. го бранел [[Мартин Лутер]] од нападите на папството за ерес, во книгата што тој ја напишал, а се вика „Одбраната на седумте мошти“. Единствено кон католичката црква Хенри се однесувал непријателски поради неговата желба да воспостави независна англиска црква. Постапките на Хенри имале широк одек во Европа, бидејќи неговата црква со своите постапки и влијанија била за пример во другите земји кои сакале да воспостават своја црква, независна од Рим. == Бродот „Мериевата Роза“ == „Мериевата Роза“ бил еден од многуте воени бродови кои пловеле во времето на владеењето на Хенри, само што овој брод му бил најомилен на кралот. Името му било дадено во чест на сестрата на Хенри, Мери во комбинација со грбот на династијата [[Тјудори]]. Изградбата на бродот траело цела година, во бродоградилиштето на [[Портсмут]], [[Англија]]. Бродот претставувал еден од првите вистински наменети воени бродови кои пловеле под знамето на англиската морнарица. Се претпоставува дека бродот бил потопен за време на борбите со француската морнарица кај Солент на 19 јули 1545 г. == Смртта и наследството на престолот == [[Податотека:The Old Palace of Whitehall by Hendrik Danckerts.jpg|thumb|300px|Кралот Хенри VIII починал во палатата во Витехал во 1547]] Во својот подоцнежен живот Хенри значително се здебелил, со што неговиот стомак мерел дури 137&nbsp;cm и можно е дека боледувал од гнојна рана на ногата. Добро познатата теорија дека боледувал од сифилис се појавила 100 години после неговата смртт, додека пак со најновите истражувања и знаења за болеста, се претпоставува дека не само тој, туку дека и неговите деца, [[ЕдвардVI]], [[Мери I]] и [[Елизабета I]], сите боледувале од истата болест. Второстепена најнова теројија излага дека сиптомите на Хенри како и неговата постара сестра [[Маргарита Тјудор]] сугерираат дека боледувале од дијабетис од втор тип. Хенриевата зголемена маса датира од времето на неговата повреда за време на [[витешки турнир]] во 1536 г. Тогаш заработил мала рана која не само што му ја намалила физичката активност, туку со тек на време се загноила, за да на крај индиректно влијае на неговата смрт, која се случила на 28 јануари 1547 г. но палатата во Витехал. Починал на датумот на кој би се навршиле 90 години животот на неговиот татко. Хенри бил погребан во капелата [[Св. Ѓорѓија (Виндзор)|Св. Ѓорѓија]] во [[Виндзорски замок|Виндзорскиот замок]], веднаш до неговата трета сопруга, [[Џејн Симор]]. Нешто повеќе од една деценија трите негови деца седела на престолот, но без свои потомци. Според актот за наследството на престолот, негвоиот единствен преживеан легитимен син Едвард, ја наследил круната со што станала кралот [[Едвард VI]]. Тој бил првиот протестански монарх кој владеел со [[Англија]]. Бидејќи тогаш Едвард имал само девет години, тој не можел во потполност да владее. Според тестаментот на Хенри VIII, бил составен совет на регенството, во кој биле назначени 16 великодостојници кои би владееле во името на Едвард сè до неговиот 18 роденден (неговото полнолетство). Советниците пак го избрале [[Едвард Симор, Прв Ерл од Хартфорд]], постариот брат на [[Џејн Симор]] за лорд заштитник на кралството. Во недостиг на наследници на престолот, круната со право би им припаднала на ќерќите на Хенри VIII, а прва би била Мери и нејзините потомци, потоа Елизабета и нејзините потомци, а доколку и ова не би било доволно тогаш правото на англискиот престол би им припаднал на потомците на помалата, покојната сестра на Хенри VIII, Мери Тјудор војвотката од Сафолк. Потомците на постарата сестра на Хенри, Маргарита Тјудор (шкотската кралска линија) според ова би биле исклучени од правото на круната. == Наследството на Хенри VIII == Било кој чин или постапка на Хенри не би можеле да ја засенат англиската реформација. Преку главно мотивирано од династички и лични проблеми и покрај тоа што во суштина никогаш не се оддалечил од сржта на христијанската вера, Хенри се потрудил еден од неговите најголеми чинови за време на неговото владеење да воедно биде и најконтроверзниот и најодлучниот чин на било кој англиски монарх. Неговиот раскин со Рим во 1533/4 г. бил чин кој повлекол огромни последици и многу влијаел на понатамошниот тек на англиската историја и кој продолжил и по [[Тјудорски период|тјудорскиот период]] во државата. Со тоа што направил да биде можна трансформацијата на [[Англија]] во засебно и одвоено протестанско општество, туку овозможил и понатамошни трансформации во сферата на економијата и политиката од црквата кон благородништвото и тоа главно преку укинувањето на манстирите и нивните права и богатства (краткорочен чин со долгорочни општествени последици). Одлуката на Хенри да го довери владеењето на неговиот син Едвард на превртливиот совет на чело со Едвард Симор (веројатно тактичка одлука на советот бидејќи се чинело за помалку веројатно дека тој би можел да се здобие со силна водачка позиција во државата), би можела да се протолкува како осигурување дека реформацијата ќе продолжи и за време на владеењето на младиот крал. Вакви слични иронии се препознаваат и во другите аспекти од неговото наследство. Тој бил патрон на хуманистичките учења, но сепак тој самиот бил главниот одговорен за смрта на десетина хуманисти. Опседнат со тоа да ја осигура својата династија, тој оставил само еден легитимен наследник (кој починал пред својот шеснаесетти роденден) и две ќерќи кои биле посветени на нивните спротивставени меѓу нив религии. Моќта на државата се зголемила, (барем после смрта на Хенри) а сепак се појавиле одредени барања за поголемо учество на средната класа во државните афери. Хенри со големи маки се трудел да ја претстави Англија како важен фактор на европската политичка сцена, но во тој процес целосно ја оптоварил финансиски државата, процес кој продолжил и бил главен проблем во текот на [[Тјудорови|тјудоровиот период]] во [[Англија]]. Заедно со [[Алфред Велики]] и [[Чарлс II]], Хенри VIII се смета за еден од основачите на [[Кралската морнарица]]. Постојат неколку добри причини за тоа, врпочем за време на неговото владеење се случиле неколку поморски битки и што е уште поважно големи кралски инвестиции во бродоградителството (вклучувајќи и неколку спектакуларни бродови од типот на. „Мериевата Роза“), потоа во бродогратилиштвата (како на пр. во [[Портсмут]]) и во поморските иновации (употребата на топови на бродовите иако стрелците и понатаму се користеле по средновековниот стил на војување). Меѓутоа овие напори се недоволни во смисла на организирање на „морнарица“ во вистинска смисла на зборот со централизирана структура, со чинови итн. туку неговата морнарица била склоп на повеќе бродови (од кои само неколку биле спектакуларни). [[Елизабета I]] ја одбила шпанската армада со помош на собрани приватни бродови (кои ги имало околу 130 воени и трансформирани трговски), со што дури во седумнаесеттиот век ќе дојде до создавањето на кралската морнарица во вистинска смисла на зборот, како последица на големото Англо-холандско поморско соперништво. Раскинот на Хенри со Рим, акумулирало голема закана од француска или шпанска инвазија. За да ја одбрани државата од тоа, Хенри дал да се прошири постоечката крајбрежна заштита со додатни утврдувања (еден од тие замоци е и тој од Довер, Моат Булварк и Арчклиф утвда каде Хенри лично бил на посета за да би ја надгледувал изградбата). Изградил додатен синџир на замоци (всушност големи бастиони со артилериски екипаж) долж јужното крајбрежје на [[Англија]] од Кромвел па сè до Источна Англија, а за сето тоа било воглавном користен материјалот запленет од укинатите манастири. Повеќето од замоците биле замислени лично од кралот Хенри VIII. Единственото парче облека кое му припаѓало на кралот, а кое е зачувамо до денес е неговата свечена капа за крунисувањето, која му била доделена како награда на градоначалникот на Вотерфорд, заедно со мечот во 1536 г. Моментално парчињата се наоѓаат во музејот Вотерфорд. == Предците == {| class="wikitable" |+'''Предците на Хенри VIII до третата генерација''' |- |- | rowspan="8" align="center"| '''Хенри VIII''' | rowspan="4" align="center"| '''Татко:'''<br />[[Хенри VII]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од таткова страна:'''<br />[[Едмунд Тјудор, првиот ерл од Ричмонд]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Овен Тјудор]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Катерин Валоа]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од таткова страна:'''<br />[[Лејди Маргарита Бјуфорт]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Џон Бјуфорт, првиот војвода од Сомерсет]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Маргарита Бјучамп од Блетсо]] |- | rowspan="4" align="center"| '''Мајка:'''<br />[[Елизабета Јоршка]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од мајчина страна:'''<br />[[Едвард IV]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Плантагенет, третиот војвода од Јорк]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Сесили Невил]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од мајчина страна:'''<br />[[Елизабета Вудвајл]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Вудвајл, првиот ерл Риверс]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Жакуета од Луксембург]] |} == Белешки == {{Notelist}} == Литература == * Bowle, John. ''Henry VIII: A Study of Power in Action'' Little, Brown, 1964. * John Lloyd and John Mitchinson "The Book of General Ignorance". faber and faber,2006 * Bryant, M. ''Private Lives''. Cassell, 2001. * [http://tudorhistory.org/wives/ Eakins, L. E. (2004). "The Six Wives of Henry VIII".] * Farrow, John V. ''The Story of Thomas More''. Collins, 1956. * "Henry VIII". (1911). ''Encyclopædia Britannica,'' 11th ed. London: Cambridge University Press. * Kranes, Marsha et al. ''Know It All''. New York: Tess Press, 1998. * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm Jokinen, A. (2004). "Henry VIII (1491–1547)".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} * Moorhouse, Geoffrey. ''Great Harry's Navy: How Henry VIII Gave England Seapower'' * [http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ Public Broadcasting Service. (2003). "The Six Wives of Henry VIII".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110414002223/http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ |date=2011-04-14 }} * Nostro, Rit "at only 17 years old. He assumed the throne of England and married his brother’s widow, Katherine of Aragon" [http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070816013622/http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm |date=2007-08-16 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/07222a.htm Thurston, H. (1910). "Henry VIII". ''The Catholic Encyclopedia''. (Vol. VII). New York: Robert Appleton Company.] * [http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm Vallieres, S. (1999). "Tudor Succession Problems"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110514152510/http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm |date=2011-05-14 }} * Wagner, John A. (2003). "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." (Greenwood). ISBN 1-57356-540-7. * Weir, Alison. ''The Six Wives of Henry VIII''. Bodley Head, 1991. * [http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 Ask Ireland: Waterford Museum of Treasures Collection: Cap of Maintenance] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080214103619/http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 |date=2008-02-14 }} * C. D. C. Armstrong, ‘Gardiner, Stephen (c.1495x8–1555)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, Sept 2004 * Henry VIII, "Assertio septem sacramentorum aduersus Martin. Luther" (1521)[http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml Treasure 9] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070520054923/http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml |date=2007-05-20 }} National Library of Vatican City displayed via [[The European Library]] == Романи == * [[John Sherren Brewer|J S Brewer]]; Robert Henry Brodie; [[James Gairdner]]. ''Letters and papers, foreign and domestic, of the reign of Henry VIII'', preserved in the [[Public Record Office]], the [[British Museum]], and elsewhere. 1965 2d ed. ([http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php TannerRitchie Publishing] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070617073806/http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php |date=2007-06-17 }}) * Childs, Jessie. ''Henry VIII's Last Victim: The Life and Times of Henry Howard, Earl of Surrey''. London: Jonathan Cape, 2006 (hardback, ISBN 0-224-06325-1). ** [http://books.guardian.co.uk/reviews/history/0,,1927631,00.html?gusrc=rss&feed=10 Reviewed] by C.J. Sansom in [http://www.guardian.co.uk/ ''The Guardian''], 21 октомври 2006. * [[Martin Luther|Luther Martin]]. ''Luther's Correspondence and Other Contemporary Letters,'' 2 vols., tr.and ed. by Preserved Smith, Charles Michael Jacobs, The Lutheran Publication Society, Philadelphia, Pa. 1913, 1918. [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=m4r3cwHjnvUC&pg=PA1&lpg=PA1&dq=%22Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 1 (1507–1521)] and [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=oEy_3aDT61sC&printsec=titlepage&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 2 (1521–1530)] from [[Google Books]]. Reprint of Vol.1, Wipf & Stock Publishers (March 2006). ISBN 1-59752-601-0 * Wagner, John A. "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." Greenwood, 2003. * Weir, Alison. ''Henry VIII: The King and His Court''. Ballantine Books, 2001. * Williams, Neville. ''Henry VIII and His Court''. Macmillan, 1971. == Надворешни врски == * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII Chronology World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm '''Luminarium: King Henry VIII'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} Life, works, essays, study resources * [http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii Henry VIII Podcast Show] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090526231858/http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii |date=2009-05-26 }} * [http://www.historylearningsite.co.uk/henry8.htm Henry VIII and his wives] * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.tudor-portraits.com Buehler, Edward. (2004). "Tudor and Elizabethan Portraits".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070220134805/http://www.tudor-portraits.com/ |date=2007-02-20 }} * [http://www.tudorplace.com.ar/aboutHenryVIII.htm Castelli, Jorge H. (2004). "Henry VIII".] * [http://www.archsoc.com/games/Henry.html Stevens, Garry. (2003). "Henry VIII: Intrigue in the Tudor Court".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927222651/http://www.archsoc.com/games/Henry.html |date=2007-09-27 }} * [https://web.archive.org/web/20010424140614/http://members.ozemail.com.au/~tperrott/sirjohn.htm Perrott, Terry. (2004). "Sir John Perrott".] * [http://www.englishmonarchs.co.uk/tudor_4.htm Illustrated history of Henry VIII.] * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=473 Henry VIII at Find A Grave] * [[Martin Luther]] [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=333 to Henry VIII, 1 септември 1525] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=374 Henry VIII to Martin Luther. August, 1526] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=160 Henry VIII to Frederic, John, and George, Dukes of Saxony. January. 20, 1523] re: Luther. * {{IckingArchive|idx=Henry_VIII|name=Henry VIII of England}} {{s-start}} {{s-hou|[[Тјудори]]|28 јуни|1491|28 јануари|1547|}} {{s-reg|}} {{s-bef|rows=2|before=[[Хенри VII]]}} {{s-ttl|title=[[Листа на Англиските монарси|Крал на Англија]]|years=[[22 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска|Лорд на Ирска]]|years=[[1509]] – [[1541]]}} {{s-non|reason=Прогласен за крал<br />од страна на [[Ирскиот парламент]]}} |- {{s-vac|last=[[Едвард Бус]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска]]|years=[[1541]] – [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-reg|en}} |- {{s-ttl|title=[[Војвода од Јорк]]|years=[[1494]] – [[1509]]}} {{s-non|reason=Кралска крв}} |- {{s-bef|before=[[Артур (принц од Велс)|Артур]]}} {{s-ttl|title=[[Принц од Велс]]|years=1502–1509}} {{s-vac|next=[[Едвард VI]]}} {{s-bef|before=[[Вилијам Скот (англиски политичар)|Сер Вилијам Скот]]}} {{s-ttl|title=[[Лорд чувар на Петте Пристаништа]]|years=[[1493]] – [[1509]]}} {{s-aft|after=[[Едвард Појнинг|Сер Едвард Појнинг]]}} {{s-end}} {{Англиски монарси}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хенри 08}} [[Категорија:Европски монарси од 16 век]] [[Категорија:Принцови од Велс]] [[Категорија:Војводи од Јорк|301]] [[Категорија:Војводи од Корнвол|009]] [[Категорија:Ерлови Маршали]] [[Категорија:Англиски монарси]] [[Категорија:Тјудори]] [[Категорија:Витези на Подвеската]] [[Категорија:Витези на Златното Руно]] [[Категорија:Луѓе од Гринич]] [[Категорија:Протестантски монарси]] [[Категорија:Витези на Бањата]] [[Категорија:Погребани во капелата „Св. Ѓорѓи“ (Виндзорски замок)]] [[Категорија:Основачи на религии]] c8bnnctt8rjsa9fsbxgzv9iodypsr2x 5583672 5583671 2026-06-28T11:52:17Z Buli 2648 5583672 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Хенри VIII | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = ''Портрет на Хенри VIII'' од [[Ханс Холбајн Помладиот]] {{Circa|1540–1547}} | alt = Full-length portrait painting of King Henry VIII | succession = [[Крал на Англија]]<br/>[[Лорд на Ирска|Лорд]]/[[Крал на Ирска]] | more_text = ([[Style of the English sovereigns|more...]]) | reign = {{Nowrap|22 April 1509{{Efn|Henry's [[Regnal years of English and British monarchs|regnal years]] are dated from 22 April.<ref>{{cite book |year=1962 |chapter=Chapter Five: Table of regnal year of English Sovereigns |title=Sweet & Maxwell's Guide to Law Reports and Statutes |edition=Fourth |location=London |publisher=Sweet & Maxwell's Guide |url=https://guides.library.harvard.edu/ld.php?content_id=12548485 |page=27}}</ref><ref>{{cite book |editor1-first=C. R. |editor1-last=Cheney |editor1-link=C. R. Cheney |editor2-first=Michael |editor2-last=Jones |editor2-link=Michael Jones (historian) |title=A Handbook of Dates for Students of British History |series=[[Royal Historical Society]] Guides and Handbooks |volume=4 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |edition=Revised |year=2000 |pages=37–38 |isbn=978-0-521-77095-8 }}</ref>}}&nbsp;– 28 јануари 1547}} | coronation = 24 јуни 1509 | cor_type = [[Coronation of Henry VIII and Catherine|Coronation]] | predecessor = [[Хенри VII]] | successor = [[Едвард VI]] | birth_date = 28 јуни 1491 | birth_place = [[Плацентија]], Гринич, Англија | death_date = 28 јануари 1547 (aged 55) | death_place = [[Palace of Whitehall]], Westminster, England | burial_date = 16 февруари 1547 | burial_place = [[St George's Chapel, Windsor Castle]], Berkshire | issue = {{Indented plainlist| * [[Мери I]] * [[Хенри Фицрој]] * [[Елизабета I]] * [[Едвард VI]] }} | issue_link = #Wives, mistresses, and children | issue_pipe = more... | house = [[Тјудори]] | father = [[Henry VII of England]] | mother = [[Elizabeth of York]] | religion = {{Plainlist| * [[Католик]] (1491–1534) * [[Црква на Англија]] (1534–1547) }} | spouses = {{Plainlist| * {{Marriage|[[Катерина Арагонска]]|11 June 1509|23 May 1533|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=Catherine|Annulment reversed during the reign of [[Mary I]] in 1553.<ref>{{Cite book |last=Edwards |first=John |title=Mary I: England's Catholic Queen |publisher=Yale University Press | location=New Haven and London |year=2011 |page=137}}</ref>{{sfn|Porter|2007|p=268}}}} * {{Marriage|[[Ана Болејн]]|14 November 1532|17 May 1536|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=n1|Henry and Anne married in secret on 14 November 1532, which was followed by second wedding on 25 January 1533.}} * {{Marriage|[[Џејн Симор]]|30 May 1536|24 October 1537|end=d}} * {{Marriage|[[Ана Клевска]]|6 January 1540|9 July 1540|end={{Abbr|ann.|annulled}}}} * {{Marriage|[[Катерина Хауард]]|28 July 1540|13 February 1542|end=d}} * {{Marriage|[[Катерина Пар]]|12 July 1543}} }} | signature = HenryVIIISig.svg }} {{Infobox British Royalty|majesty | reign = [[21 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]] | coronation = [[24 јуни]] [[1509]] | predecessor = [[Хенри VII]] | successor = [[Едвард VI]] | titles = ''НВ'' Кралот<br />Прицот од Велс<br />Војвода од Јорк<br />Принц Хенри | royal house = [[Тјудори]] | father = [[Хенри VII]] | mother = [[Елизабета Јоршка]] | date of birth = {{роден на|28|јуни|1491}} | place of birth = {{роден во|Плацентија|Гринич}} | date of death = {{починал на|28|јануари|1547}} | place of death = {{починал во|Вајтхолска палата|Лондон}} | place of burial = Капела [[Св. Ѓорѓија (Видзор)|Св. Ѓорѓија]], [[Виндзорски замок]] |}} '''Хенри VIII''' ([[англ.|англиски]]: ''Henry VIII''; {{роден на|28|јуни|1491}} — {{починал на|28|јануари|1547}}) — [[крал на Англија]] и [[лорд на Ирска]], подоцна и крал на [[Ирска]] од [[22]] [[април]] [[1509]] па сè до неговата смрт. Бил вториот монарх од династијата [[Тјудори]], наследувајќи го својот татко [[Хенри VII]]. Познат по тоа што се женел шест пати. Тој ја имал можеби најголемата моќ на било кој англиски монарх и го донел актот за распуштање на манастирите и ја создал заедницата помеѓу [[Англија]] и [[Велс]]. Хенри VIII бил трето дете на [[Хенри VII]] и на [[Елизабета Јоршка]]. Неговиот постар брат [[Артур, Принц од Велс|Артур, принцот од Велс]], починал во [[1502]], со што Хенри станал престолонаследник. Хенри VIII е познат и по своите законодавни дела во државата, вклучувајќи ги и актите според кои [[Англиканската црква]] се одделува од Римската, а кралот ја добива титулата [[Врховен управник на Англиканската Црква]]. Хенри VIII е познат по тоа што бил страстен и добар [[комар|коцкар]]. Во својата младост обожавал да спортува, а најомилени спортови му биле [[тенис]], [[лов]] како и витешките двобои. Тој исто така бил успешен [[поет]], [[музичар]] и [[писател]]; едно од неговите најпознати дела е „Разонода со добро друштво“ (''Pastime with good company''). Хенри VIII бил вклучен во изградбата и уредувањето на неколку познати објекти меѓу кои се Вестминсертската капела во Лондон, Кралевата универзитетска капела во Камбриџ и палатата Нонсач. Многу од објектите кои Хенри ги обновил и изградил подоцна биле конфскувани од кардиналот [[Томас Вулзи]] како на пр. Христовата црква од Оксфорд, [[Хемптонски Двор|Хемптонскиот Двор]], [[Вајтхолска палата]] како и Колеџот на Тројството од Кембриџ. == Ран живот и прв брак == [[Податотека:HenryVIII 1509.jpg|thumb|160px|left|Осумнаесет годишниот Хенри VIII на неговото крунисување 1509.]] Роден во [[палатат Плацентиа]] во [[Гринич]], како трето дете на [[Хенри VII]] и неговата сопруга кралицата [[Елизабета Јоршка]]. Само три од Хенриевите шест браќа и сестри го преживеале детството, [[Артур принцот од Велс|Артур (принцот од Велс)]], Маргарита и Мери. [[1493]]г. Хенри бил поставен за управник на замокот Довер, како и лорд чувар на Лондонските порти. Следната [[1494]]г. му била доделена титулата војвода на Јорк. Потоа му биле доделени и титулите лорд маршал како и [[лорд на Ирска]]. На Хенри му биле доделени најдобрите учители во Англија, со што Хенри благодарејќи им на нив знаел течно да општи на латински, француски и шпански. На почетокот се верувало дека Хенри ќе ја продолжи својата кариера во црквата на некоја висока позиција, додека постариот син Артур бил припреман за владетелската улога. Сепак во [[1502]]г. Артур ненајдено умрел, а на Хенри му припаднале сите должности од покојниот му брат, со што станал [[принц на Велс]], односно престолонаследник. Таткото на Хенри сакал да го обнови сојузот со [[Шпанија]], па така планирал Хенри да го замени местото на Артур во бракот со [[Катерина Арагонска]], најмладото преживеано дете на кралот [[Фердинанд II од Кастиља]] и кралицата [[Изабела I од Арагон]]. Со намера да се оствари бракот, било потребно одобрение од папата. Меѓутоа Катерина се заколнала дека нејзиниот прв брак никогаш не ни бил конзумиран (немала сексуални односи со Артур), па според тоа одобрението од папата не било неопходно по тоа прашање. Сепак двете страни се договориле дека папското одобрение би било потребно за да се отстранат секакви сомнежи за легалноста на бракот. Папата го одобрил бракот во форма на папска була, со што четиринаесет месеци по смртта на нејзиниот млад сопруг, Катерина била верена за неговиот помлад брат, кој сега бил престолонаследник на англиската круна. Меѓутоа до [[1505]]г. кралот го загубил интерестот за сојуз со [[Шпанија]], па Хенри подоцна ќе тврди дека свршувачката со Катерина било без негово одобрение. Понатамошното политичко маневрирање со свршувачката продолжило сè до смртта на кралот во [[1509]]г. На седумнаесет годишна возраст Хенри VIII се оженил со вдовицата на својот брат, Катерина на [[11]] [[јуни]] [[1509]], а на [[24]] [[јуни]] [[1509]] двајцата биле крунисани во [[Вестминстерската капелата]]. == Црковниот пресврт и бракот со Ана Боленска == До 1525 г. трпението на кралот кон Катерина во врска со (според него), неможноста на кралицата да роди машки наследник било на граница. Меѓутоа кралот добил поттик кога ја забележал убавата дворска дама која била во служба на кралицата, [[Ана Боленска]]. Кралот му наредил на кардиналот Вулзи да преговара со Рим за да му дадат одобрение за поништување на неговиот брак со Катерина, врз основа на сомневање дека нејзиниот брак со Артур навистина бил конзумиран. Кралевиот секретар Вилијам Најт, отишол во Рим да лобира за поништување на бракот кај папата [[Папа Климент VII|Климент VII]], меѓутоа папата не се осмелувал да ги задоволи барањата на англискиот крал, поради силното влијание на роднина на Катерина, императорот [[Карло V]], кој веќе го имал опљачкано градот Рим, а папата бил затворен во [[Ватикан]]. Сите обиди на кардиналот Вулзи биле неплодни, згора непријателствата на Катерина, придонеле за неговиот пад, кога во 1529 г. Хенри го разрешил кардиналот од неговата должност лорд канцелар и на негово место го поставил сер [[Томас Мор]], за кој се сметало дека има уште помалку шанси за остварување на кралевата цел, делумно и поради неговата лојалност кон Рим. Во исто време Хенри открил и унапредил двајца млади свештеници со различни карактери, а тоа биле [[Томас Кромвел]] и [[Томас Кранмер]]. Кранмер бил тој што прв му предложил на кралот дека треба да се консултира со теолошките факултети на континенталните универзитети, во врска со валидноста на неговиот брак. Проектот во кој се вклучувало подмитувања на видни лица ги дал очекуваните резултати и бил презентиран со позитивни мислења пред англискиот парламент во 1530 г. Кранмеровата поддршка на кралот, била наградена со неговото поставување на амбасадорската позиција на дворот на [[Светата Германска Римското Царство]], а подоцна бил назначен како надбискуп на Кентербери на местото на [[Вилијам Вворем]]. Кромвел во меѓувреме бил поставен за главен советник на кралот, кој одел до таму што му предлагал на кралот да размисли за укинување на папската врховност во [[Англија]] и да самиот тој да се постави на позицијата Врховен управник на црквата во Англија. Двајцата Кромвел и Кранмер биле поддржувани од Ана Боленска, која делела симпатија со протестанската доктрина која се ширела во [[Европа]]. Додека сите обиди на папата [[Климент VII]] пропаднале во неговата намера да го одврати кралот на Англија, Хенри ја искористил шанслата и тајно се оженил со [[Ана Боленска]] во [[јануари]] [[1533]]г. додека бргу потоа со помош на неговите симпатизери во парламентот успеал да го протне статутот со кој се забранувало понатамошното мешање на папата во внатрешната ситуација на [[Англија]]. Надбискупот Кранмер веднаш го признал бракот на Хенри со Ана Боленска за важечки, а тој со Катерина за неважечки. Ана била крунисана за кралица на [[Англија]] на 1 јуни, а три месеци подоцна родила женско дете, Елизабета, која подоцна ќе стане [[Елизабета I]]. Папата реагирал така што го ескомуницирал Хенри VIII во јули 1533 г. (историчарите не можат да го утврдат точниот датум на ескомуникацијата на кралот, според [[Винстон Черчил]] и неговата History of the English speaking people, тврди дека булата всушност била бланко документ кој бил официјално одобрен и пополнет подоцна во 1535 г. Други мислења образложуваат дека Хенри не бил официјално ескомунициран сè до 1538 г. од страна на папата [[Павле III]], братот на кардиналот Френклин де ла Томас). По ова следело религиски пресврт. Под покровителството на Кромвел, парламентот донел неколку статути пролетта 1354 г. според кои се ограничувала улогата на Рим во работата на англиканската црква. Статутот за совладување на барањата ги забранувал црковните барања да бидат проследени и разгледувани од папата. Ја спречувало црквата да прави и спроведува какви било одлуки без согласност на кралот. Актот за црковни должности од 1534 г. налагало свештенството да бира бискупи кои би биле предлагани од соверенот. Актот за супрематија од 1534 г. го прогласил кралот за „единствен управник на Земјата на англиканската црква“, додека пак актот за предавство од истата година, налагал обвинение за велеиздаја со смртна [[казна]] за непризнавањето на кралот за неговото право кон црквата. На папата му биле ускратени сите приходи и даноци од англиската црква. Домашната опозицијата кон Хенриевата црковна политика била бргу осуетена. Значителен број на прогонетите монаси биле мачени и погубени. Највидните опозиционери биле [[Џон Фишер]], бискупот на Рочестер и [[Томас Мор]] бившиот лорд канцелар, кои одбиле да положат заклетва за лојалност, со што биле обвинети за велеиздаја и како што налагал законот биле погубени во Тајбурн во 1535 г. [[Томас Кромвел]] поради кого била основана позицијата заменика на кралот во црквата (заменик во духовноста), бил овластен да врши обиколка на манастирите со цел да се увери дека инструкциите на кралот се следат и почитуваат. Но неговата вистинска улога била да ги запленува богатствата на манастирите. Неговите комисери за потчинување меѓу кои биле Лавтон, Полард и Мојле се покажале како крволочни убијци, а вистински пример за ѕверствата на потчинувањето било убиството на опатот Ричард Вајтинг. Овие опресии со време поттикнале на поголем отор помеѓу англискиот народ, за да на крај прераснат во големи бунтови како тој од ноември истата година во северна Англија. Аџиството за милост како што било наречен бунтот, бил задушен така што Хенри се согласил на [[амнестија]] за сите учесници во востанието, притоа заблагодарувајќи се на тоа што му го привлекле вниманието за нивната мака и потоа прифатил да го прими водачот [[Роберт Аске]] на кралски банкет. На банкетот Хенри тактички го замолил Роберт да му напише што сè се променило со новите закони, за да би можел поуспешно да го реши проблемот. Роберт не сомневајќи се го направил тоа што се барало од него, несвесен дека фактички самиот си ја ставил омчата на врат, запишувајќи ги своите дела кои подоцна ќе бидат употребени како признание. Кралевиот збор бил непрокосновен и немало никаков сомнеж во него (бидејќи официјално се сметало дека кралот е одбран од Бога па спорд тоа тој му одговарал само на нему), па така Аске ги распуштил востаниците кои се разотишле по нивните домови. Меѓутоа Хенри на воставниците гледал како на државни предавници, па според тоа не се чувствувал должен да го почитува својот збор. Востаниците увиделе дека кралот немал намера да го почитува дадениот збор, па се побуниле повторно истата година, но нивната сила не била толку голема како што била на почетокот и набргу биле совладани и востанието било задушено. Водачите вклучувајќи го и Аске биле уапсени и погубени поради велеиздаја. Укинувањето на преостанатите поголеми [[манастири]] продолжило понатаму со актот на парламентот од април 1539 г. == Погубувањето на неговата втора жена Ана Боленска == Иако многу помогнала во радикалните црковни промени во државата, сепак односот со кралот бргу се влошил. После раѓањето на принцезата [[Елизабета I|Елизабета]], кралицата Ана имала најмалку два неуспешни бремености, кои завршиле или со предвремено раѓање или отфрлање на плодот, со што старите фрустрации на кралот кои ги имал проживеано со Катерина во врска со неможноста на добувањето на машки наследник, сега повторно се вратиле да го гонат. Решен да го добие машкиот наследник, а можеби и бил потикнат од [[Томас Кромвел]], дал да се обвини Ана за употреба на вештерство, како би го намамила кралот да се ожени со неа, потоа за љубовни афери со петорица мажи, вклучувајќи го и обвинението за инцест со нејзиниот брат Џорџ Болејн висконтот на Рошфорд, за повреда на кралот како и за завера за убиство на кралот, со што ова последното и го донело статусот на велеиздајник. Обвиненијата најверојатно се измислени. Судот кој судел за случајот бил воден од вујкото на Ана, [[Томас Хавард, Трет Војвода од Норфолк|Томас Хавард, третиот војвода од Норфолк]]. Во мај 1536 г. судот ја осудил Ана и нејзиниот брат за виновни и им доделиле казна одрубување на главата или горење на клада, како било по волјата на кралот. Ана и нејзиниот брат Џорџ биле погубени со отсекување на главата. На нејзината последна причест кралицата се заколнала пред свештеник дека била невина и тоа во присуство на сведоци (со оглед на големата религиозност на луѓето во XVI век, тоа би претставувал скоро сигурен доказ за невиноста на кралицата). == Раѓањето на принцот и смртта на неговата трета жена, кралицата Џејн == Само еден ден по погубувањето на Ана Боленска, Хенри се свршил со [[Џејн Симор]], а за [[10]] дена и се венчале. Џејн била една од придружничките на погубената кралица, дворска дама на која кралот фрлил око. Актот за наследство од 1536 г. налагал децата на Џејн да бидат следните по ред за наследството на престолот, со што [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|лејди Елизабета]] биле прогласени за нелегитимни деца и биле ислкучени од нивното право на престолот. Кралот во секое време можел да одлучува за тоа кој би можел да биде легитимен наследник. Кралицата Џејн му родила син, тоа бил принцот Едвард, подоцна ќе стане [[Едвард VI]], но наредната [[1537]] Џејн починала во [[Гринничка палата|Гриничката палатата]] на 24 октомври од треска, оставајќи го Хенри заедно со целиот двор да жалат по неа. Кралот ја чувствувал Џејн како неговата вистинска кралица бидејќи му го родила толку посакуваниот машки наследник. == Законодавните реформи во кралството == [[Податотека:Henry VIII crown 763986.jpg|right|thumb|250px|Златна [[кралска монета]] на Хенри VIII, искована {{circa|1544}}–1547. Позадината ги насликува грбовите на Франција и Англија]] Во исто време кога Хенри VIII се венчал со Џејн Симор, го донел Велшкиот законик со кој легално го анексирал [[Велс]] кон [[Англија]] со што создал една обединета [[нација]]. Актот предвидувал официјална употреба на англискиот јазик во сите државни институции , што претставувало мал проблем за мнозинството велшко население кое општело на својот мајчин јазик. Хенри во 1537 барал од надбискупот Кентерберси да му ја предаде палтата Отфорд, која во тоа време била на располагање на англиканската црква. Подоцна во 1540 г. Хенри ги санкционирал уништувањата на римокатоличките светилишта и на моштите на нивните светци. До крајот на 1542 г. сите манастири во кралството биле распуштени, а нивниот имот му припаднал на кралот. Како награда за својата улога, на [[Томас Кромвел]] му била доделна титулата ерл на Есекс. Ниското свештенство ги загубило своите претставнички места во [[Горниот Дом]], со што сега само надбискупот со бискупите го сочинувале претставничкото тело. == Љубовниците == Денес историчарите се сигурни за само две од неговите љубовници, а тоа се Елизабет Блунт и Мери Болејн (сестрата на Ана). Елизабет Блунт му го родила вонбрачниот син Хенри Фитцрој, кој никогаш не стапнал на престолот. Во 1533 г. се оженил со Мери Хавард од Норфолк Хавардс, но по само три години починал не оставајќи наследник, токму во моментот кога неговиот татко кралот Хенри се обидувал да протурка закон во парламентот со што би му се признало правото на англискиот престол. == Иновативниот двор == Хенри VIII бил особено ренесансен човек и неговиот двор бил центар на научни и уметнички иновации. Откривањето на континентот [[Америка]] или т.н. Нов Свет, му дало нови идеи на Хенри. Во тоа време го вработил на својот двор добро познатиот Вилијам Сомерс, кој бил дворска луда и единствениот кој и во најтешките моменти знаел да го развесели кралот. За Хенри се знае дека бил еден од првите европски владетели кој го интересирала вистинската географија на светот. Во 1507 г. дошло до револуционарно откритите во картографијата од страна на [[Мартин Валдсемулер]] (Universalis Cosmographia) и [[Матиас Рингман]], кои на своите карти правеле разлика од другите светски карти на тоа врем, така што Америка ја претставиле како посебен континент одвоен од [[Европа]] со [[Антланскиот океан]]. Промената создала атмосфера на истражувања во уметноста и науката, што Хенри сесрдно ги прифатил. == Подоцнежните години == [[Податотека:Porträt der Anna von Cleve - Hans Holbein d. J.(Louvre).jpg|right|thumbnail|На Хенри му била покажана сликава од [[Ана Клевска]]]] Хенри посакал повторно да се ожени, во надеж дека ќе добие повеќе машки наследници, со што би го осигурал престолот за неговата династија. [[Томас Кромвел]] сега веќе првиот ерл од Есекс, ја предложил [[Ана Клевска|Ана]], сестрата на протестанскиот војвода од Клеве, кој бил сметан како важен сојузник во случај на католички напад на Англија. [[Ханс Холбајн Помладиот]] бил испратен во Германија во Клеве, да нацрта портрет на Ана, за кралот. Иако се шпекулирало дека портретот бил насликан во поубава нота, малку е веројатно дека бил непрецизен, а доказ за тоа е што сликарот и понатаму останал во дворска служба. Со убавиот портрет на [[Ана Клевска|Ана]], а и потикнат од пристојните комплинменти за ставата и убавината на Ана од страна на нејзините придружнички, Хенри решил да се ожени. Меѓутоа кога [[Ана од Клеве|Ана]] дошла во [[Англија]], Хенри се разочарал од неа и изјавил дека воопшто не му се допаѓа, а во приватност дури ја викал „Големата Мери“. Сепак немал друг избор и ја оженил на 6 јануари 1540 г. Хенри сакал да го прекине бракот, не само поради неговите лични чувства, туку и од политички причини. Војводата од Клеве влегол во змрсена кавга со светиот римски цар, додека пак Хенри немал никаква намера да се впушта во авантурата на страната на својот сојузник. Кралицата Ана била доволно интелигентна да не го одбива Хенри, па се согласила на прекинување на бракот. Посведочила дека нејзиниот брак никогаш не ни бил конзумиран. Хенри се задоволувал со тоа што едвај ја бакнувал во челотот секоја вечер пред спиење. Бракот бил прекинат врз основа на тоа што Ана претходно била верена за некој друг европски благородник. Ја добила титулата Кралева сестра и и бил даден замокот Хевер како одштета, кој претставувал поранешна резиденција на фамилијата на [[Ана Боленска]]. Во меѓувреме ерлот од Есекс паднал во немилот кај кралот поради неговата улога во овој катастрофален брак, со што бил притворен а подоцна и погубен. Положбата заменик во духовноста која специјално била создадена само за него, останала непополнета. На 28 јули 1540 г. на истиот ден кога лордот Есекс бил погубен, кралот се оженил со [[Катерина Хавард]], која била прва братучетка на [[Ана Боленска]]. Хенри бил просто воодушевен од својата нова кралица. Меѓутоа набргу по венчавката, кралицата се нашла во афера со еден од дворјаните, а тоа бил [[Томас Колпепер]]. Таа го вработила [[Францис Дерам]], кој претходно бил во афера со кралицата, пред таа да се омажи за Хенри, како нејзин секретар.[[Томас Кранмер]] кој бил во завада со моќната католичка фамилија Хавард, изнел докази пред кралот за постапките на кралицата. Иако кралот на почетокот одбил да верува во доказите, сепак му одобрил на Кранмер да изврши истрага, која на крај се завршила со потполно разоткривање на кралицата. На нејзиното испрашување кралицата го обвинила Дерам дека ја присилил да стапат во недолична врска. Но сè што кралицата требала да направи е да посведочи дека таа претходно била верена за Дерам со што нејзиниот брак со Хенри би бил прогласен за неважечки. Сепак како одговор на обвинувањата на кралицата, Дерам ја компромитирал нејзината врска со Томас Колпепер. Бракот на Катерина бил прекинат пред нејзиното погубување. Како што бил и случајот со [[Ана Боленска]], така и Катерина технички гледано не можела да биде обвинета за прељубништво, бидејќи бракот со кралот уште од почетокот бил неважечки. Но повторно овој податок бил игнориран и Катерина била погубена на 13 февруари 1542 г. Во моментот на нејзиното погубување, Катерина имала само осумнаесет години. Хенри во 1543 г. се оженил со својата шеста и последна сопруга, богатата вдовица [[Катерина Пар]]. Таа пак постојано се расправала со Хенри по религиозни прашања, Катерина била радикална во своите религиозни погледи (пуританка), додека пак кралот останал конзервативен. Нејзиното однесување замалку ќе ја чинело нејзиниот живот, но на крајот покажала послушост и попуштила. Таа му помогнала на Хенри да се помири со своите ќерќи [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|Елизабета]]. Актот на парламентот од 1544 г. повторно им го вратило нивното право на престолот веднаш после младиот принц Едвард, иако за нив сѐ уште се верувало дека биле нелегитимни. Актот му давал за право на Хенри да го менува законот за наследството на престолот, нему по воља. Ретроспективата за судбината на Хенриевите сопруги би бил: „разведена, погубена, почината, разведена, погубена и преживеана“. Алтернативна верзија би била: „Кралот Хенри VIII и шесте сопруги: една почината, една преживеала, две разведени и две погубени“.( или посочно, „Две погубени, една починала, две разведени и една преживеана“).Меѓутоа од правна гледна точка, би можело поинаку да се гледа на работата. Прво, Хенри никогаш не се развел од ниедна од неговите сопруги, поточно е тоа што бракот со нив веќе бил поништен. Второ четири брака, а не два завршиле со поништување (односно биле прогласени за нелегитимни). Браковите со [[Ана Боленска]] како и со [[Катерина Хавард]] биле прогласени за неважечки пред тие да бидат погубени, а иако пак бракот на [[Ана Клевска]] бил прогласен за неважечки сепак таа го надживеала Хенри, баш како и неговата последна сопруга, [[Катерина Пар]]. Суровоста како и тиранското однесување на Хенри сè повеќе станувало вообичаено, со текот на времето, а за тоа придонело и неговото лошо здравје. Неговата крволочна серија на политички погубувања се верува дека отпочнала со таа на Едмунд де ла Пол, [[војвода од Сафолк|војводата од Сафолк]] во 1513 и траела сè до Хенри ерлот на Суреи во 1547 г. Според некои проценки бројот на погубувањата за време на ова владеење бил околу 72.000. Хенри VIII ја отпочнал англиската реформација, кој претставувал процес на елиминација на приматот на папската црковна власт во Англија, кој пак бил заменет со кралската супрематија и со институцијата Англиканска црква која била надвор од влијанието на Римокатоличката црква и била ставена под врховна управа на англиските монарси. Англиската реформација претставувала повеќе политичко прашање, неголи теолошка расправа која се прикажувала како главен проблем. Раскинот на Англија со Рим настанал за време на владеењето на Хенри VIII, па затоа понекогаш реформацијата се нарекува уште и Хенриева реформација. Всушност Хенри не донел некои револуционерни теолошки идеи, туку тој само сакал да ја осамостои англиската црква. Во 1521 г. го бранел [[Мартин Лутер]] од нападите на папството за ерес, во книгата што тој ја напишал, а се вика „Одбраната на седумте мошти“. Единствено кон католичката црква Хенри се однесувал непријателски поради неговата желба да воспостави независна англиска црква. Постапките на Хенри имале широк одек во Европа, бидејќи неговата црква со своите постапки и влијанија била за пример во другите земји кои сакале да воспостават своја црква, независна од Рим. == Бродот „Мериевата Роза“ == „Мериевата Роза“ бил еден од многуте воени бродови кои пловеле во времето на владеењето на Хенри, само што овој брод му бил најомилен на кралот. Името му било дадено во чест на сестрата на Хенри, Мери во комбинација со грбот на династијата [[Тјудори]]. Изградбата на бродот траело цела година, во бродоградилиштето на [[Портсмут]], [[Англија]]. Бродот претставувал еден од првите вистински наменети воени бродови кои пловеле под знамето на англиската морнарица. Се претпоставува дека бродот бил потопен за време на борбите со француската морнарица кај Солент на 19 јули 1545 г. == Смртта и наследството на престолот == [[Податотека:The Old Palace of Whitehall by Hendrik Danckerts.jpg|thumb|300px|Кралот Хенри VIII починал во палатата во Витехал во 1547]] Во својот подоцнежен живот Хенри значително се здебелил, со што неговиот стомак мерел дури 137&nbsp;cm и можно е дека боледувал од гнојна рана на ногата. Добро познатата теорија дека боледувал од сифилис се појавила 100 години после неговата смртт, додека пак со најновите истражувања и знаења за болеста, се претпоставува дека не само тој, туку дека и неговите деца, [[ЕдвардVI]], [[Мери I]] и [[Елизабета I]], сите боледувале од истата болест. Второстепена најнова теројија излага дека сиптомите на Хенри како и неговата постара сестра [[Маргарита Тјудор]] сугерираат дека боледувале од дијабетис од втор тип. Хенриевата зголемена маса датира од времето на неговата повреда за време на [[витешки турнир]] во 1536 г. Тогаш заработил мала рана која не само што му ја намалила физичката активност, туку со тек на време се загноила, за да на крај индиректно влијае на неговата смрт, која се случила на 28 јануари 1547 г. но палатата во Витехал. Починал на датумот на кој би се навршиле 90 години животот на неговиот татко. Хенри бил погребан во капелата [[Св. Ѓорѓија (Виндзор)|Св. Ѓорѓија]] во [[Виндзорски замок|Виндзорскиот замок]], веднаш до неговата трета сопруга, [[Џејн Симор]]. Нешто повеќе од една деценија трите негови деца седела на престолот, но без свои потомци. Според актот за наследството на престолот, негвоиот единствен преживеан легитимен син Едвард, ја наследил круната со што станала кралот [[Едвард VI]]. Тој бил првиот протестански монарх кој владеел со [[Англија]]. Бидејќи тогаш Едвард имал само девет години, тој не можел во потполност да владее. Според тестаментот на Хенри VIII, бил составен совет на регенството, во кој биле назначени 16 великодостојници кои би владееле во името на Едвард сè до неговиот 18 роденден (неговото полнолетство). Советниците пак го избрале [[Едвард Симор, Прв Ерл од Хартфорд]], постариот брат на [[Џејн Симор]] за лорд заштитник на кралството. Во недостиг на наследници на престолот, круната со право би им припаднала на ќерќите на Хенри VIII, а прва би била Мери и нејзините потомци, потоа Елизабета и нејзините потомци, а доколку и ова не би било доволно тогаш правото на англискиот престол би им припаднал на потомците на помалата, покојната сестра на Хенри VIII, Мери Тјудор војвотката од Сафолк. Потомците на постарата сестра на Хенри, Маргарита Тјудор (шкотската кралска линија) според ова би биле исклучени од правото на круната. == Наследството на Хенри VIII == Било кој чин или постапка на Хенри не би можеле да ја засенат англиската реформација. Преку главно мотивирано од династички и лични проблеми и покрај тоа што во суштина никогаш не се оддалечил од сржта на христијанската вера, Хенри се потрудил еден од неговите најголеми чинови за време на неговото владеење да воедно биде и најконтроверзниот и најодлучниот чин на било кој англиски монарх. Неговиот раскин со Рим во 1533/4 г. бил чин кој повлекол огромни последици и многу влијаел на понатамошниот тек на англиската историја и кој продолжил и по [[Тјудорски период|тјудорскиот период]] во државата. Со тоа што направил да биде можна трансформацијата на [[Англија]] во засебно и одвоено протестанско општество, туку овозможил и понатамошни трансформации во сферата на економијата и политиката од црквата кон благородништвото и тоа главно преку укинувањето на манстирите и нивните права и богатства (краткорочен чин со долгорочни општествени последици). Одлуката на Хенри да го довери владеењето на неговиот син Едвард на превртливиот совет на чело со Едвард Симор (веројатно тактичка одлука на советот бидејќи се чинело за помалку веројатно дека тој би можел да се здобие со силна водачка позиција во државата), би можела да се протолкува како осигурување дека реформацијата ќе продолжи и за време на владеењето на младиот крал. Вакви слични иронии се препознаваат и во другите аспекти од неговото наследство. Тој бил патрон на хуманистичките учења, но сепак тој самиот бил главниот одговорен за смрта на десетина хуманисти. Опседнат со тоа да ја осигура својата династија, тој оставил само еден легитимен наследник (кој починал пред својот шеснаесетти роденден) и две ќерќи кои биле посветени на нивните спротивставени меѓу нив религии. Моќта на државата се зголемила, (барем после смрта на Хенри) а сепак се појавиле одредени барања за поголемо учество на средната класа во државните афери. Хенри со големи маки се трудел да ја претстави Англија како важен фактор на европската политичка сцена, но во тој процес целосно ја оптоварил финансиски државата, процес кој продолжил и бил главен проблем во текот на [[Тјудорови|тјудоровиот период]] во [[Англија]]. Заедно со [[Алфред Велики]] и [[Чарлс II]], Хенри VIII се смета за еден од основачите на [[Кралската морнарица]]. Постојат неколку добри причини за тоа, врпочем за време на неговото владеење се случиле неколку поморски битки и што е уште поважно големи кралски инвестиции во бродоградителството (вклучувајќи и неколку спектакуларни бродови од типот на. „Мериевата Роза“), потоа во бродогратилиштвата (како на пр. во [[Портсмут]]) и во поморските иновации (употребата на топови на бродовите иако стрелците и понатаму се користеле по средновековниот стил на војување). Меѓутоа овие напори се недоволни во смисла на организирање на „морнарица“ во вистинска смисла на зборот со централизирана структура, со чинови итн. туку неговата морнарица била склоп на повеќе бродови (од кои само неколку биле спектакуларни). [[Елизабета I]] ја одбила шпанската армада со помош на собрани приватни бродови (кои ги имало околу 130 воени и трансформирани трговски), со што дури во седумнаесеттиот век ќе дојде до создавањето на кралската морнарица во вистинска смисла на зборот, како последица на големото Англо-холандско поморско соперништво. Раскинот на Хенри со Рим, акумулирало голема закана од француска или шпанска инвазија. За да ја одбрани државата од тоа, Хенри дал да се прошири постоечката крајбрежна заштита со додатни утврдувања (еден од тие замоци е и тој од Довер, Моат Булварк и Арчклиф утвда каде Хенри лично бил на посета за да би ја надгледувал изградбата). Изградил додатен синџир на замоци (всушност големи бастиони со артилериски екипаж) долж јужното крајбрежје на [[Англија]] од Кромвел па сè до Источна Англија, а за сето тоа било воглавном користен материјалот запленет од укинатите манастири. Повеќето од замоците биле замислени лично од кралот Хенри VIII. Единственото парче облека кое му припаѓало на кралот, а кое е зачувамо до денес е неговата свечена капа за крунисувањето, која му била доделена како награда на градоначалникот на Вотерфорд, заедно со мечот во 1536 г. Моментално парчињата се наоѓаат во музејот Вотерфорд. == Предците == {| class="wikitable" |+'''Предците на Хенри VIII до третата генерација''' |- |- | rowspan="8" align="center"| '''Хенри VIII''' | rowspan="4" align="center"| '''Татко:'''<br />[[Хенри VII]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од таткова страна:'''<br />[[Едмунд Тјудор, првиот ерл од Ричмонд]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Овен Тјудор]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Катерин Валоа]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од таткова страна:'''<br />[[Лејди Маргарита Бјуфорт]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Џон Бјуфорт, првиот војвода од Сомерсет]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Маргарита Бјучамп од Блетсо]] |- | rowspan="4" align="center"| '''Мајка:'''<br />[[Елизабета Јоршка]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од мајчина страна:'''<br />[[Едвард IV]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Плантагенет, третиот војвода од Јорк]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Сесили Невил]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од мајчина страна:'''<br />[[Елизабета Вудвајл]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Вудвајл, првиот ерл Риверс]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Жакуета од Луксембург]] |} == Белешки == {{Notelist}} == Литература == * Bowle, John. ''Henry VIII: A Study of Power in Action'' Little, Brown, 1964. * John Lloyd and John Mitchinson "The Book of General Ignorance". faber and faber,2006 * Bryant, M. ''Private Lives''. Cassell, 2001. * [http://tudorhistory.org/wives/ Eakins, L. E. (2004). "The Six Wives of Henry VIII".] * Farrow, John V. ''The Story of Thomas More''. Collins, 1956. * "Henry VIII". (1911). ''Encyclopædia Britannica,'' 11th ed. London: Cambridge University Press. * Kranes, Marsha et al. ''Know It All''. New York: Tess Press, 1998. * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm Jokinen, A. (2004). "Henry VIII (1491–1547)".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} * Moorhouse, Geoffrey. ''Great Harry's Navy: How Henry VIII Gave England Seapower'' * [http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ Public Broadcasting Service. (2003). "The Six Wives of Henry VIII".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110414002223/http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ |date=2011-04-14 }} * Nostro, Rit "at only 17 years old. He assumed the throne of England and married his brother’s widow, Katherine of Aragon" [http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070816013622/http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm |date=2007-08-16 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/07222a.htm Thurston, H. (1910). "Henry VIII". ''The Catholic Encyclopedia''. (Vol. VII). New York: Robert Appleton Company.] * [http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm Vallieres, S. (1999). "Tudor Succession Problems"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110514152510/http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm |date=2011-05-14 }} * Wagner, John A. (2003). "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." (Greenwood). ISBN 1-57356-540-7. * Weir, Alison. ''The Six Wives of Henry VIII''. Bodley Head, 1991. * [http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 Ask Ireland: Waterford Museum of Treasures Collection: Cap of Maintenance] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080214103619/http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 |date=2008-02-14 }} * C. D. C. Armstrong, ‘Gardiner, Stephen (c.1495x8–1555)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, Sept 2004 * Henry VIII, "Assertio septem sacramentorum aduersus Martin. Luther" (1521)[http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml Treasure 9] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070520054923/http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml |date=2007-05-20 }} National Library of Vatican City displayed via [[The European Library]] == Романи == * [[John Sherren Brewer|J S Brewer]]; Robert Henry Brodie; [[James Gairdner]]. ''Letters and papers, foreign and domestic, of the reign of Henry VIII'', preserved in the [[Public Record Office]], the [[British Museum]], and elsewhere. 1965 2d ed. ([http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php TannerRitchie Publishing] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070617073806/http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php |date=2007-06-17 }}) * Childs, Jessie. ''Henry VIII's Last Victim: The Life and Times of Henry Howard, Earl of Surrey''. London: Jonathan Cape, 2006 (hardback, ISBN 0-224-06325-1). ** [http://books.guardian.co.uk/reviews/history/0,,1927631,00.html?gusrc=rss&feed=10 Reviewed] by C.J. Sansom in [http://www.guardian.co.uk/ ''The Guardian''], 21 октомври 2006. * [[Martin Luther|Luther Martin]]. ''Luther's Correspondence and Other Contemporary Letters,'' 2 vols., tr.and ed. by Preserved Smith, Charles Michael Jacobs, The Lutheran Publication Society, Philadelphia, Pa. 1913, 1918. [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=m4r3cwHjnvUC&pg=PA1&lpg=PA1&dq=%22Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 1 (1507–1521)] and [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=oEy_3aDT61sC&printsec=titlepage&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 2 (1521–1530)] from [[Google Books]]. Reprint of Vol.1, Wipf & Stock Publishers (March 2006). ISBN 1-59752-601-0 * Wagner, John A. "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." Greenwood, 2003. * Weir, Alison. ''Henry VIII: The King and His Court''. Ballantine Books, 2001. * Williams, Neville. ''Henry VIII and His Court''. Macmillan, 1971. == Надворешни врски == * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII Chronology World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm '''Luminarium: King Henry VIII'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} Life, works, essays, study resources * [http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii Henry VIII Podcast Show] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090526231858/http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii |date=2009-05-26 }} * [http://www.historylearningsite.co.uk/henry8.htm Henry VIII and his wives] * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.tudor-portraits.com Buehler, Edward. (2004). "Tudor and Elizabethan Portraits".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070220134805/http://www.tudor-portraits.com/ |date=2007-02-20 }} * [http://www.tudorplace.com.ar/aboutHenryVIII.htm Castelli, Jorge H. (2004). "Henry VIII".] * [http://www.archsoc.com/games/Henry.html Stevens, Garry. (2003). "Henry VIII: Intrigue in the Tudor Court".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927222651/http://www.archsoc.com/games/Henry.html |date=2007-09-27 }} * [https://web.archive.org/web/20010424140614/http://members.ozemail.com.au/~tperrott/sirjohn.htm Perrott, Terry. (2004). "Sir John Perrott".] * [http://www.englishmonarchs.co.uk/tudor_4.htm Illustrated history of Henry VIII.] * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=473 Henry VIII at Find A Grave] * [[Martin Luther]] [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=333 to Henry VIII, 1 септември 1525] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=374 Henry VIII to Martin Luther. August, 1526] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=160 Henry VIII to Frederic, John, and George, Dukes of Saxony. January. 20, 1523] re: Luther. * {{IckingArchive|idx=Henry_VIII|name=Henry VIII of England}} {{s-start}} {{s-hou|[[Тјудори]]|28 јуни|1491|28 јануари|1547|}} {{s-reg|}} {{s-bef|rows=2|before=[[Хенри VII]]}} {{s-ttl|title=[[Листа на Англиските монарси|Крал на Англија]]|years=[[22 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска|Лорд на Ирска]]|years=[[1509]] – [[1541]]}} {{s-non|reason=Прогласен за крал<br />од страна на [[Ирскиот парламент]]}} |- {{s-vac|last=[[Едвард Бус]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска]]|years=[[1541]] – [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-reg|en}} |- {{s-ttl|title=[[Војвода од Јорк]]|years=[[1494]] – [[1509]]}} {{s-non|reason=Кралска крв}} |- {{s-bef|before=[[Артур (принц од Велс)|Артур]]}} {{s-ttl|title=[[Принц од Велс]]|years=1502–1509}} {{s-vac|next=[[Едвард VI]]}} {{s-bef|before=[[Вилијам Скот (англиски политичар)|Сер Вилијам Скот]]}} {{s-ttl|title=[[Лорд чувар на Петте Пристаништа]]|years=[[1493]] – [[1509]]}} {{s-aft|after=[[Едвард Појнинг|Сер Едвард Појнинг]]}} {{s-end}} {{Англиски монарси}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хенри 08}} [[Категорија:Европски монарси од 16 век]] [[Категорија:Принцови од Велс]] [[Категорија:Војводи од Јорк|301]] [[Категорија:Војводи од Корнвол|009]] [[Категорија:Ерлови Маршали]] [[Категорија:Англиски монарси]] [[Категорија:Тјудори]] [[Категорија:Витези на Подвеската]] [[Категорија:Витези на Златното Руно]] [[Категорија:Луѓе од Гринич]] [[Категорија:Протестантски монарси]] [[Категорија:Витези на Бањата]] [[Категорија:Погребани во капелата „Св. Ѓорѓи“ (Виндзорски замок)]] [[Категорија:Основачи на религии]] 5yuhgkwx2ro4r4mykgont8ssgj3nmgr 5583676 5583672 2026-06-28T11:54:22Z Buli 2648 5583676 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Хенри VIII | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = ''Портрет на Хенри VIII'' од [[Ханс Холбајн Помладиот]] {{Circa|1540–1547}} | alt = Full-length portrait painting of King Henry VIII | succession = [[Крал на Англија]]<br/>[[Лорд на Ирска|Лорд]]/[[Крал на Ирска]] | more_text = ([[Style of the English sovereigns|more...]]) | reign = {{Nowrap|22 April 1509{{Efn|Henry's [[Regnal years of English and British monarchs|regnal years]] are dated from 22 April.<ref>{{cite book |year=1962 |chapter=Chapter Five: Table of regnal year of English Sovereigns |title=Sweet & Maxwell's Guide to Law Reports and Statutes |edition=Fourth |location=London |publisher=Sweet & Maxwell's Guide |url=https://guides.library.harvard.edu/ld.php?content_id=12548485 |page=27}}</ref><ref>{{cite book |editor1-first=C. R. |editor1-last=Cheney |editor1-link=C. R. Cheney |editor2-first=Michael |editor2-last=Jones |editor2-link=Michael Jones (historian) |title=A Handbook of Dates for Students of British History |series=[[Royal Historical Society]] Guides and Handbooks |volume=4 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |edition=Revised |year=2000 |pages=37–38 |isbn=978-0-521-77095-8 }}</ref>}}&nbsp;– 28 јануари 1547}} | coronation = 24 јуни 1509 | cor_type = [[Coronation of Henry VIII and Catherine|Coronation]] | predecessor = [[Хенри VII]] | successor = [[Едвард VI]] | birth_date = 28 јуни 1491 | birth_place = [[Плацентија]], Гринич, Англија | death_date = 28 јануари 1547 (aged 55) | death_place = [[Palace of Whitehall]], Westminster, England | burial_date = 16 февруари 1547 | burial_place = Капела [[Св. Ѓорѓија (Видзор)|Св. Ѓорѓија]], [[Виндзорски замок]] | issue = {{Indented plainlist| * [[Мери I]] * [[Хенри Фицрој]] * [[Елизабета I]] * [[Едвард VI]] }} | issue_link = #Wives, mistresses, and children | issue_pipe = more... | house = [[Тјудори]] | father = [[Хенри VII]] | mother = [[Елизабета Јоршка]] | religion = {{Plainlist| * [[Католик]] (1491–1534) * [[Црква на Англија]] (1534–1547) }} | spouses = {{Plainlist| * {{Marriage|[[Катерина Арагонска]]|11 June 1509|23 May 1533|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=Catherine|Annulment reversed during the reign of [[Mary I]] in 1553.<ref>{{Cite book |last=Edwards |first=John |title=Mary I: England's Catholic Queen |publisher=Yale University Press | location=New Haven and London |year=2011 |page=137}}</ref>{{sfn|Porter|2007|p=268}}}} * {{Marriage|[[Ана Болејн]]|14 November 1532|17 May 1536|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=n1|Henry and Anne married in secret on 14 November 1532, which was followed by second wedding on 25 January 1533.}} * {{Marriage|[[Џејн Симор]]|30 May 1536|24 October 1537|end=d}} * {{Marriage|[[Ана Клевска]]|6 January 1540|9 July 1540|end={{Abbr|ann.|annulled}}}} * {{Marriage|[[Катерина Хауард]]|28 July 1540|13 February 1542|end=d}} * {{Marriage|[[Катерина Пар]]|12 July 1543}} }} | signature = HenryVIIISig.svg }} {{Infobox British Royalty|majesty | reign = [[21 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]] | coronation = [[24 јуни]] [[1509]] | predecessor = [[Хенри VII]] | successor = [[Едвард VI]] | titles = ''НВ'' Кралот<br />Прицот од Велс<br />Војвода од Јорк<br />Принц Хенри | date of birth = {{роден на|28|јуни|1491}} | place of birth = {{роден во|Плацентија|Гринич}} | date of death = {{починал на|28|јануари|1547}} | place of death = {{починал во|Вајтхолска палата|Лондон}} | place of burial = |}} '''Хенри VIII''' ([[англ.|англиски]]: ''Henry VIII''; {{роден на|28|јуни|1491}} — {{починал на|28|јануари|1547}}) — [[крал на Англија]] и [[лорд на Ирска]], подоцна и крал на [[Ирска]] од [[22]] [[април]] [[1509]] па сè до неговата смрт. Бил вториот монарх од династијата [[Тјудори]], наследувајќи го својот татко [[Хенри VII]]. Познат по тоа што се женел шест пати. Тој ја имал можеби најголемата моќ на било кој англиски монарх и го донел актот за распуштање на манастирите и ја создал заедницата помеѓу [[Англија]] и [[Велс]]. Хенри VIII бил трето дете на [[Хенри VII]] и на [[Елизабета Јоршка]]. Неговиот постар брат [[Артур, Принц од Велс|Артур, принцот од Велс]], починал во [[1502]], со што Хенри станал престолонаследник. Хенри VIII е познат и по своите законодавни дела во државата, вклучувајќи ги и актите според кои [[Англиканската црква]] се одделува од Римската, а кралот ја добива титулата [[Врховен управник на Англиканската Црква]]. Хенри VIII е познат по тоа што бил страстен и добар [[комар|коцкар]]. Во својата младост обожавал да спортува, а најомилени спортови му биле [[тенис]], [[лов]] како и витешките двобои. Тој исто така бил успешен [[поет]], [[музичар]] и [[писател]]; едно од неговите најпознати дела е „Разонода со добро друштво“ (''Pastime with good company''). Хенри VIII бил вклучен во изградбата и уредувањето на неколку познати објекти меѓу кои се Вестминсертската капела во Лондон, Кралевата универзитетска капела во Камбриџ и палатата Нонсач. Многу од објектите кои Хенри ги обновил и изградил подоцна биле конфскувани од кардиналот [[Томас Вулзи]] како на пр. Христовата црква од Оксфорд, [[Хемптонски Двор|Хемптонскиот Двор]], [[Вајтхолска палата]] како и Колеџот на Тројството од Кембриџ. == Ран живот и прв брак == [[Податотека:HenryVIII 1509.jpg|thumb|160px|left|Осумнаесет годишниот Хенри VIII на неговото крунисување 1509.]] Роден во [[палатат Плацентиа]] во [[Гринич]], како трето дете на [[Хенри VII]] и неговата сопруга кралицата [[Елизабета Јоршка]]. Само три од Хенриевите шест браќа и сестри го преживеале детството, [[Артур принцот од Велс|Артур (принцот од Велс)]], Маргарита и Мери. [[1493]]г. Хенри бил поставен за управник на замокот Довер, како и лорд чувар на Лондонските порти. Следната [[1494]]г. му била доделена титулата војвода на Јорк. Потоа му биле доделени и титулите лорд маршал како и [[лорд на Ирска]]. На Хенри му биле доделени најдобрите учители во Англија, со што Хенри благодарејќи им на нив знаел течно да општи на латински, француски и шпански. На почетокот се верувало дека Хенри ќе ја продолжи својата кариера во црквата на некоја висока позиција, додека постариот син Артур бил припреман за владетелската улога. Сепак во [[1502]]г. Артур ненајдено умрел, а на Хенри му припаднале сите должности од покојниот му брат, со што станал [[принц на Велс]], односно престолонаследник. Таткото на Хенри сакал да го обнови сојузот со [[Шпанија]], па така планирал Хенри да го замени местото на Артур во бракот со [[Катерина Арагонска]], најмладото преживеано дете на кралот [[Фердинанд II од Кастиља]] и кралицата [[Изабела I од Арагон]]. Со намера да се оствари бракот, било потребно одобрение од папата. Меѓутоа Катерина се заколнала дека нејзиниот прв брак никогаш не ни бил конзумиран (немала сексуални односи со Артур), па според тоа одобрението од папата не било неопходно по тоа прашање. Сепак двете страни се договориле дека папското одобрение би било потребно за да се отстранат секакви сомнежи за легалноста на бракот. Папата го одобрил бракот во форма на папска була, со што четиринаесет месеци по смртта на нејзиниот млад сопруг, Катерина била верена за неговиот помлад брат, кој сега бил престолонаследник на англиската круна. Меѓутоа до [[1505]]г. кралот го загубил интерестот за сојуз со [[Шпанија]], па Хенри подоцна ќе тврди дека свршувачката со Катерина било без негово одобрение. Понатамошното политичко маневрирање со свршувачката продолжило сè до смртта на кралот во [[1509]]г. На седумнаесет годишна возраст Хенри VIII се оженил со вдовицата на својот брат, Катерина на [[11]] [[јуни]] [[1509]], а на [[24]] [[јуни]] [[1509]] двајцата биле крунисани во [[Вестминстерската капелата]]. == Црковниот пресврт и бракот со Ана Боленска == До 1525 г. трпението на кралот кон Катерина во врска со (според него), неможноста на кралицата да роди машки наследник било на граница. Меѓутоа кралот добил поттик кога ја забележал убавата дворска дама која била во служба на кралицата, [[Ана Боленска]]. Кралот му наредил на кардиналот Вулзи да преговара со Рим за да му дадат одобрение за поништување на неговиот брак со Катерина, врз основа на сомневање дека нејзиниот брак со Артур навистина бил конзумиран. Кралевиот секретар Вилијам Најт, отишол во Рим да лобира за поништување на бракот кај папата [[Папа Климент VII|Климент VII]], меѓутоа папата не се осмелувал да ги задоволи барањата на англискиот крал, поради силното влијание на роднина на Катерина, императорот [[Карло V]], кој веќе го имал опљачкано градот Рим, а папата бил затворен во [[Ватикан]]. Сите обиди на кардиналот Вулзи биле неплодни, згора непријателствата на Катерина, придонеле за неговиот пад, кога во 1529 г. Хенри го разрешил кардиналот од неговата должност лорд канцелар и на негово место го поставил сер [[Томас Мор]], за кој се сметало дека има уште помалку шанси за остварување на кралевата цел, делумно и поради неговата лојалност кон Рим. Во исто време Хенри открил и унапредил двајца млади свештеници со различни карактери, а тоа биле [[Томас Кромвел]] и [[Томас Кранмер]]. Кранмер бил тој што прв му предложил на кралот дека треба да се консултира со теолошките факултети на континенталните универзитети, во врска со валидноста на неговиот брак. Проектот во кој се вклучувало подмитувања на видни лица ги дал очекуваните резултати и бил презентиран со позитивни мислења пред англискиот парламент во 1530 г. Кранмеровата поддршка на кралот, била наградена со неговото поставување на амбасадорската позиција на дворот на [[Светата Германска Римското Царство]], а подоцна бил назначен како надбискуп на Кентербери на местото на [[Вилијам Вворем]]. Кромвел во меѓувреме бил поставен за главен советник на кралот, кој одел до таму што му предлагал на кралот да размисли за укинување на папската врховност во [[Англија]] и да самиот тој да се постави на позицијата Врховен управник на црквата во Англија. Двајцата Кромвел и Кранмер биле поддржувани од Ана Боленска, која делела симпатија со протестанската доктрина која се ширела во [[Европа]]. Додека сите обиди на папата [[Климент VII]] пропаднале во неговата намера да го одврати кралот на Англија, Хенри ја искористил шанслата и тајно се оженил со [[Ана Боленска]] во [[јануари]] [[1533]]г. додека бргу потоа со помош на неговите симпатизери во парламентот успеал да го протне статутот со кој се забранувало понатамошното мешање на папата во внатрешната ситуација на [[Англија]]. Надбискупот Кранмер веднаш го признал бракот на Хенри со Ана Боленска за важечки, а тој со Катерина за неважечки. Ана била крунисана за кралица на [[Англија]] на 1 јуни, а три месеци подоцна родила женско дете, Елизабета, која подоцна ќе стане [[Елизабета I]]. Папата реагирал така што го ескомуницирал Хенри VIII во јули 1533 г. (историчарите не можат да го утврдат точниот датум на ескомуникацијата на кралот, според [[Винстон Черчил]] и неговата History of the English speaking people, тврди дека булата всушност била бланко документ кој бил официјално одобрен и пополнет подоцна во 1535 г. Други мислења образложуваат дека Хенри не бил официјално ескомунициран сè до 1538 г. од страна на папата [[Павле III]], братот на кардиналот Френклин де ла Томас). По ова следело религиски пресврт. Под покровителството на Кромвел, парламентот донел неколку статути пролетта 1354 г. според кои се ограничувала улогата на Рим во работата на англиканската црква. Статутот за совладување на барањата ги забранувал црковните барања да бидат проследени и разгледувани од папата. Ја спречувало црквата да прави и спроведува какви било одлуки без согласност на кралот. Актот за црковни должности од 1534 г. налагало свештенството да бира бискупи кои би биле предлагани од соверенот. Актот за супрематија од 1534 г. го прогласил кралот за „единствен управник на Земјата на англиканската црква“, додека пак актот за предавство од истата година, налагал обвинение за велеиздаја со смртна [[казна]] за непризнавањето на кралот за неговото право кон црквата. На папата му биле ускратени сите приходи и даноци од англиската црква. Домашната опозицијата кон Хенриевата црковна политика била бргу осуетена. Значителен број на прогонетите монаси биле мачени и погубени. Највидните опозиционери биле [[Џон Фишер]], бискупот на Рочестер и [[Томас Мор]] бившиот лорд канцелар, кои одбиле да положат заклетва за лојалност, со што биле обвинети за велеиздаја и како што налагал законот биле погубени во Тајбурн во 1535 г. [[Томас Кромвел]] поради кого била основана позицијата заменика на кралот во црквата (заменик во духовноста), бил овластен да врши обиколка на манастирите со цел да се увери дека инструкциите на кралот се следат и почитуваат. Но неговата вистинска улога била да ги запленува богатствата на манастирите. Неговите комисери за потчинување меѓу кои биле Лавтон, Полард и Мојле се покажале како крволочни убијци, а вистински пример за ѕверствата на потчинувањето било убиството на опатот Ричард Вајтинг. Овие опресии со време поттикнале на поголем отор помеѓу англискиот народ, за да на крај прераснат во големи бунтови како тој од ноември истата година во северна Англија. Аџиството за милост како што било наречен бунтот, бил задушен така што Хенри се согласил на [[амнестија]] за сите учесници во востанието, притоа заблагодарувајќи се на тоа што му го привлекле вниманието за нивната мака и потоа прифатил да го прими водачот [[Роберт Аске]] на кралски банкет. На банкетот Хенри тактички го замолил Роберт да му напише што сè се променило со новите закони, за да би можел поуспешно да го реши проблемот. Роберт не сомневајќи се го направил тоа што се барало од него, несвесен дека фактички самиот си ја ставил омчата на врат, запишувајќи ги своите дела кои подоцна ќе бидат употребени како признание. Кралевиот збор бил непрокосновен и немало никаков сомнеж во него (бидејќи официјално се сметало дека кралот е одбран од Бога па спорд тоа тој му одговарал само на нему), па така Аске ги распуштил востаниците кои се разотишле по нивните домови. Меѓутоа Хенри на воставниците гледал како на државни предавници, па според тоа не се чувствувал должен да го почитува својот збор. Востаниците увиделе дека кралот немал намера да го почитува дадениот збор, па се побуниле повторно истата година, но нивната сила не била толку голема како што била на почетокот и набргу биле совладани и востанието било задушено. Водачите вклучувајќи го и Аске биле уапсени и погубени поради велеиздаја. Укинувањето на преостанатите поголеми [[манастири]] продолжило понатаму со актот на парламентот од април 1539 г. == Погубувањето на неговата втора жена Ана Боленска == Иако многу помогнала во радикалните црковни промени во државата, сепак односот со кралот бргу се влошил. После раѓањето на принцезата [[Елизабета I|Елизабета]], кралицата Ана имала најмалку два неуспешни бремености, кои завршиле или со предвремено раѓање или отфрлање на плодот, со што старите фрустрации на кралот кои ги имал проживеано со Катерина во врска со неможноста на добувањето на машки наследник, сега повторно се вратиле да го гонат. Решен да го добие машкиот наследник, а можеби и бил потикнат од [[Томас Кромвел]], дал да се обвини Ана за употреба на вештерство, како би го намамила кралот да се ожени со неа, потоа за љубовни афери со петорица мажи, вклучувајќи го и обвинението за инцест со нејзиниот брат Џорџ Болејн висконтот на Рошфорд, за повреда на кралот како и за завера за убиство на кралот, со што ова последното и го донело статусот на велеиздајник. Обвиненијата најверојатно се измислени. Судот кој судел за случајот бил воден од вујкото на Ана, [[Томас Хавард, Трет Војвода од Норфолк|Томас Хавард, третиот војвода од Норфолк]]. Во мај 1536 г. судот ја осудил Ана и нејзиниот брат за виновни и им доделиле казна одрубување на главата или горење на клада, како било по волјата на кралот. Ана и нејзиниот брат Џорџ биле погубени со отсекување на главата. На нејзината последна причест кралицата се заколнала пред свештеник дека била невина и тоа во присуство на сведоци (со оглед на големата религиозност на луѓето во XVI век, тоа би претставувал скоро сигурен доказ за невиноста на кралицата). == Раѓањето на принцот и смртта на неговата трета жена, кралицата Џејн == Само еден ден по погубувањето на Ана Боленска, Хенри се свршил со [[Џејн Симор]], а за [[10]] дена и се венчале. Џејн била една од придружничките на погубената кралица, дворска дама на која кралот фрлил око. Актот за наследство од 1536 г. налагал децата на Џејн да бидат следните по ред за наследството на престолот, со што [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|лејди Елизабета]] биле прогласени за нелегитимни деца и биле ислкучени од нивното право на престолот. Кралот во секое време можел да одлучува за тоа кој би можел да биде легитимен наследник. Кралицата Џејн му родила син, тоа бил принцот Едвард, подоцна ќе стане [[Едвард VI]], но наредната [[1537]] Џејн починала во [[Гринничка палата|Гриничката палатата]] на 24 октомври од треска, оставајќи го Хенри заедно со целиот двор да жалат по неа. Кралот ја чувствувал Џејн како неговата вистинска кралица бидејќи му го родила толку посакуваниот машки наследник. == Законодавните реформи во кралството == [[Податотека:Henry VIII crown 763986.jpg|right|thumb|250px|Златна [[кралска монета]] на Хенри VIII, искована {{circa|1544}}–1547. Позадината ги насликува грбовите на Франција и Англија]] Во исто време кога Хенри VIII се венчал со Џејн Симор, го донел Велшкиот законик со кој легално го анексирал [[Велс]] кон [[Англија]] со што создал една обединета [[нација]]. Актот предвидувал официјална употреба на англискиот јазик во сите државни институции , што претставувало мал проблем за мнозинството велшко население кое општело на својот мајчин јазик. Хенри во 1537 барал од надбискупот Кентерберси да му ја предаде палтата Отфорд, која во тоа време била на располагање на англиканската црква. Подоцна во 1540 г. Хенри ги санкционирал уништувањата на римокатоличките светилишта и на моштите на нивните светци. До крајот на 1542 г. сите манастири во кралството биле распуштени, а нивниот имот му припаднал на кралот. Како награда за својата улога, на [[Томас Кромвел]] му била доделна титулата ерл на Есекс. Ниското свештенство ги загубило своите претставнички места во [[Горниот Дом]], со што сега само надбискупот со бискупите го сочинувале претставничкото тело. == Љубовниците == Денес историчарите се сигурни за само две од неговите љубовници, а тоа се Елизабет Блунт и Мери Болејн (сестрата на Ана). Елизабет Блунт му го родила вонбрачниот син Хенри Фитцрој, кој никогаш не стапнал на престолот. Во 1533 г. се оженил со Мери Хавард од Норфолк Хавардс, но по само три години починал не оставајќи наследник, токму во моментот кога неговиот татко кралот Хенри се обидувал да протурка закон во парламентот со што би му се признало правото на англискиот престол. == Иновативниот двор == Хенри VIII бил особено ренесансен човек и неговиот двор бил центар на научни и уметнички иновации. Откривањето на континентот [[Америка]] или т.н. Нов Свет, му дало нови идеи на Хенри. Во тоа време го вработил на својот двор добро познатиот Вилијам Сомерс, кој бил дворска луда и единствениот кој и во најтешките моменти знаел да го развесели кралот. За Хенри се знае дека бил еден од првите европски владетели кој го интересирала вистинската географија на светот. Во 1507 г. дошло до револуционарно откритите во картографијата од страна на [[Мартин Валдсемулер]] (Universalis Cosmographia) и [[Матиас Рингман]], кои на своите карти правеле разлика од другите светски карти на тоа врем, така што Америка ја претставиле како посебен континент одвоен од [[Европа]] со [[Антланскиот океан]]. Промената создала атмосфера на истражувања во уметноста и науката, што Хенри сесрдно ги прифатил. == Подоцнежните години == [[Податотека:Porträt der Anna von Cleve - Hans Holbein d. J.(Louvre).jpg|right|thumbnail|На Хенри му била покажана сликава од [[Ана Клевска]]]] Хенри посакал повторно да се ожени, во надеж дека ќе добие повеќе машки наследници, со што би го осигурал престолот за неговата династија. [[Томас Кромвел]] сега веќе првиот ерл од Есекс, ја предложил [[Ана Клевска|Ана]], сестрата на протестанскиот војвода од Клеве, кој бил сметан како важен сојузник во случај на католички напад на Англија. [[Ханс Холбајн Помладиот]] бил испратен во Германија во Клеве, да нацрта портрет на Ана, за кралот. Иако се шпекулирало дека портретот бил насликан во поубава нота, малку е веројатно дека бил непрецизен, а доказ за тоа е што сликарот и понатаму останал во дворска служба. Со убавиот портрет на [[Ана Клевска|Ана]], а и потикнат од пристојните комплинменти за ставата и убавината на Ана од страна на нејзините придружнички, Хенри решил да се ожени. Меѓутоа кога [[Ана од Клеве|Ана]] дошла во [[Англија]], Хенри се разочарал од неа и изјавил дека воопшто не му се допаѓа, а во приватност дури ја викал „Големата Мери“. Сепак немал друг избор и ја оженил на 6 јануари 1540 г. Хенри сакал да го прекине бракот, не само поради неговите лични чувства, туку и од политички причини. Војводата од Клеве влегол во змрсена кавга со светиот римски цар, додека пак Хенри немал никаква намера да се впушта во авантурата на страната на својот сојузник. Кралицата Ана била доволно интелигентна да не го одбива Хенри, па се согласила на прекинување на бракот. Посведочила дека нејзиниот брак никогаш не ни бил конзумиран. Хенри се задоволувал со тоа што едвај ја бакнувал во челотот секоја вечер пред спиење. Бракот бил прекинат врз основа на тоа што Ана претходно била верена за некој друг европски благородник. Ја добила титулата Кралева сестра и и бил даден замокот Хевер како одштета, кој претставувал поранешна резиденција на фамилијата на [[Ана Боленска]]. Во меѓувреме ерлот од Есекс паднал во немилот кај кралот поради неговата улога во овој катастрофален брак, со што бил притворен а подоцна и погубен. Положбата заменик во духовноста која специјално била создадена само за него, останала непополнета. На 28 јули 1540 г. на истиот ден кога лордот Есекс бил погубен, кралот се оженил со [[Катерина Хавард]], која била прва братучетка на [[Ана Боленска]]. Хенри бил просто воодушевен од својата нова кралица. Меѓутоа набргу по венчавката, кралицата се нашла во афера со еден од дворјаните, а тоа бил [[Томас Колпепер]]. Таа го вработила [[Францис Дерам]], кој претходно бил во афера со кралицата, пред таа да се омажи за Хенри, како нејзин секретар.[[Томас Кранмер]] кој бил во завада со моќната католичка фамилија Хавард, изнел докази пред кралот за постапките на кралицата. Иако кралот на почетокот одбил да верува во доказите, сепак му одобрил на Кранмер да изврши истрага, која на крај се завршила со потполно разоткривање на кралицата. На нејзиното испрашување кралицата го обвинила Дерам дека ја присилил да стапат во недолична врска. Но сè што кралицата требала да направи е да посведочи дека таа претходно била верена за Дерам со што нејзиниот брак со Хенри би бил прогласен за неважечки. Сепак како одговор на обвинувањата на кралицата, Дерам ја компромитирал нејзината врска со Томас Колпепер. Бракот на Катерина бил прекинат пред нејзиното погубување. Како што бил и случајот со [[Ана Боленска]], така и Катерина технички гледано не можела да биде обвинета за прељубништво, бидејќи бракот со кралот уште од почетокот бил неважечки. Но повторно овој податок бил игнориран и Катерина била погубена на 13 февруари 1542 г. Во моментот на нејзиното погубување, Катерина имала само осумнаесет години. Хенри во 1543 г. се оженил со својата шеста и последна сопруга, богатата вдовица [[Катерина Пар]]. Таа пак постојано се расправала со Хенри по религиозни прашања, Катерина била радикална во своите религиозни погледи (пуританка), додека пак кралот останал конзервативен. Нејзиното однесување замалку ќе ја чинело нејзиниот живот, но на крајот покажала послушост и попуштила. Таа му помогнала на Хенри да се помири со своите ќерќи [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|Елизабета]]. Актот на парламентот од 1544 г. повторно им го вратило нивното право на престолот веднаш после младиот принц Едвард, иако за нив сѐ уште се верувало дека биле нелегитимни. Актот му давал за право на Хенри да го менува законот за наследството на престолот, нему по воља. Ретроспективата за судбината на Хенриевите сопруги би бил: „разведена, погубена, почината, разведена, погубена и преживеана“. Алтернативна верзија би била: „Кралот Хенри VIII и шесте сопруги: една почината, една преживеала, две разведени и две погубени“.( или посочно, „Две погубени, една починала, две разведени и една преживеана“).Меѓутоа од правна гледна точка, би можело поинаку да се гледа на работата. Прво, Хенри никогаш не се развел од ниедна од неговите сопруги, поточно е тоа што бракот со нив веќе бил поништен. Второ четири брака, а не два завршиле со поништување (односно биле прогласени за нелегитимни). Браковите со [[Ана Боленска]] како и со [[Катерина Хавард]] биле прогласени за неважечки пред тие да бидат погубени, а иако пак бракот на [[Ана Клевска]] бил прогласен за неважечки сепак таа го надживеала Хенри, баш како и неговата последна сопруга, [[Катерина Пар]]. Суровоста како и тиранското однесување на Хенри сè повеќе станувало вообичаено, со текот на времето, а за тоа придонело и неговото лошо здравје. Неговата крволочна серија на политички погубувања се верува дека отпочнала со таа на Едмунд де ла Пол, [[војвода од Сафолк|војводата од Сафолк]] во 1513 и траела сè до Хенри ерлот на Суреи во 1547 г. Според некои проценки бројот на погубувањата за време на ова владеење бил околу 72.000. Хенри VIII ја отпочнал англиската реформација, кој претставувал процес на елиминација на приматот на папската црковна власт во Англија, кој пак бил заменет со кралската супрематија и со институцијата Англиканска црква која била надвор од влијанието на Римокатоличката црква и била ставена под врховна управа на англиските монарси. Англиската реформација претставувала повеќе политичко прашање, неголи теолошка расправа која се прикажувала како главен проблем. Раскинот на Англија со Рим настанал за време на владеењето на Хенри VIII, па затоа понекогаш реформацијата се нарекува уште и Хенриева реформација. Всушност Хенри не донел некои револуционерни теолошки идеи, туку тој само сакал да ја осамостои англиската црква. Во 1521 г. го бранел [[Мартин Лутер]] од нападите на папството за ерес, во книгата што тој ја напишал, а се вика „Одбраната на седумте мошти“. Единствено кон католичката црква Хенри се однесувал непријателски поради неговата желба да воспостави независна англиска црква. Постапките на Хенри имале широк одек во Европа, бидејќи неговата црква со своите постапки и влијанија била за пример во другите земји кои сакале да воспостават своја црква, независна од Рим. == Бродот „Мериевата Роза“ == „Мериевата Роза“ бил еден од многуте воени бродови кои пловеле во времето на владеењето на Хенри, само што овој брод му бил најомилен на кралот. Името му било дадено во чест на сестрата на Хенри, Мери во комбинација со грбот на династијата [[Тјудори]]. Изградбата на бродот траело цела година, во бродоградилиштето на [[Портсмут]], [[Англија]]. Бродот претставувал еден од првите вистински наменети воени бродови кои пловеле под знамето на англиската морнарица. Се претпоставува дека бродот бил потопен за време на борбите со француската морнарица кај Солент на 19 јули 1545 г. == Смртта и наследството на престолот == [[Податотека:The Old Palace of Whitehall by Hendrik Danckerts.jpg|thumb|300px|Кралот Хенри VIII починал во палатата во Витехал во 1547]] Во својот подоцнежен живот Хенри значително се здебелил, со што неговиот стомак мерел дури 137&nbsp;cm и можно е дека боледувал од гнојна рана на ногата. Добро познатата теорија дека боледувал од сифилис се појавила 100 години после неговата смртт, додека пак со најновите истражувања и знаења за болеста, се претпоставува дека не само тој, туку дека и неговите деца, [[ЕдвардVI]], [[Мери I]] и [[Елизабета I]], сите боледувале од истата болест. Второстепена најнова теројија излага дека сиптомите на Хенри како и неговата постара сестра [[Маргарита Тјудор]] сугерираат дека боледувале од дијабетис од втор тип. Хенриевата зголемена маса датира од времето на неговата повреда за време на [[витешки турнир]] во 1536 г. Тогаш заработил мала рана која не само што му ја намалила физичката активност, туку со тек на време се загноила, за да на крај индиректно влијае на неговата смрт, која се случила на 28 јануари 1547 г. но палатата во Витехал. Починал на датумот на кој би се навршиле 90 години животот на неговиот татко. Хенри бил погребан во капелата [[Св. Ѓорѓија (Виндзор)|Св. Ѓорѓија]] во [[Виндзорски замок|Виндзорскиот замок]], веднаш до неговата трета сопруга, [[Џејн Симор]]. Нешто повеќе од една деценија трите негови деца седела на престолот, но без свои потомци. Според актот за наследството на престолот, негвоиот единствен преживеан легитимен син Едвард, ја наследил круната со што станала кралот [[Едвард VI]]. Тој бил првиот протестански монарх кој владеел со [[Англија]]. Бидејќи тогаш Едвард имал само девет години, тој не можел во потполност да владее. Според тестаментот на Хенри VIII, бил составен совет на регенството, во кој биле назначени 16 великодостојници кои би владееле во името на Едвард сè до неговиот 18 роденден (неговото полнолетство). Советниците пак го избрале [[Едвард Симор, Прв Ерл од Хартфорд]], постариот брат на [[Џејн Симор]] за лорд заштитник на кралството. Во недостиг на наследници на престолот, круната со право би им припаднала на ќерќите на Хенри VIII, а прва би била Мери и нејзините потомци, потоа Елизабета и нејзините потомци, а доколку и ова не би било доволно тогаш правото на англискиот престол би им припаднал на потомците на помалата, покојната сестра на Хенри VIII, Мери Тјудор војвотката од Сафолк. Потомците на постарата сестра на Хенри, Маргарита Тјудор (шкотската кралска линија) според ова би биле исклучени од правото на круната. == Наследството на Хенри VIII == Било кој чин или постапка на Хенри не би можеле да ја засенат англиската реформација. Преку главно мотивирано од династички и лични проблеми и покрај тоа што во суштина никогаш не се оддалечил од сржта на христијанската вера, Хенри се потрудил еден од неговите најголеми чинови за време на неговото владеење да воедно биде и најконтроверзниот и најодлучниот чин на било кој англиски монарх. Неговиот раскин со Рим во 1533/4 г. бил чин кој повлекол огромни последици и многу влијаел на понатамошниот тек на англиската историја и кој продолжил и по [[Тјудорски период|тјудорскиот период]] во државата. Со тоа што направил да биде можна трансформацијата на [[Англија]] во засебно и одвоено протестанско општество, туку овозможил и понатамошни трансформации во сферата на економијата и политиката од црквата кон благородништвото и тоа главно преку укинувањето на манстирите и нивните права и богатства (краткорочен чин со долгорочни општествени последици). Одлуката на Хенри да го довери владеењето на неговиот син Едвард на превртливиот совет на чело со Едвард Симор (веројатно тактичка одлука на советот бидејќи се чинело за помалку веројатно дека тој би можел да се здобие со силна водачка позиција во државата), би можела да се протолкува како осигурување дека реформацијата ќе продолжи и за време на владеењето на младиот крал. Вакви слични иронии се препознаваат и во другите аспекти од неговото наследство. Тој бил патрон на хуманистичките учења, но сепак тој самиот бил главниот одговорен за смрта на десетина хуманисти. Опседнат со тоа да ја осигура својата династија, тој оставил само еден легитимен наследник (кој починал пред својот шеснаесетти роденден) и две ќерќи кои биле посветени на нивните спротивставени меѓу нив религии. Моќта на државата се зголемила, (барем после смрта на Хенри) а сепак се појавиле одредени барања за поголемо учество на средната класа во државните афери. Хенри со големи маки се трудел да ја претстави Англија како важен фактор на европската политичка сцена, но во тој процес целосно ја оптоварил финансиски државата, процес кој продолжил и бил главен проблем во текот на [[Тјудорови|тјудоровиот период]] во [[Англија]]. Заедно со [[Алфред Велики]] и [[Чарлс II]], Хенри VIII се смета за еден од основачите на [[Кралската морнарица]]. Постојат неколку добри причини за тоа, врпочем за време на неговото владеење се случиле неколку поморски битки и што е уште поважно големи кралски инвестиции во бродоградителството (вклучувајќи и неколку спектакуларни бродови од типот на. „Мериевата Роза“), потоа во бродогратилиштвата (како на пр. во [[Портсмут]]) и во поморските иновации (употребата на топови на бродовите иако стрелците и понатаму се користеле по средновековниот стил на војување). Меѓутоа овие напори се недоволни во смисла на организирање на „морнарица“ во вистинска смисла на зборот со централизирана структура, со чинови итн. туку неговата морнарица била склоп на повеќе бродови (од кои само неколку биле спектакуларни). [[Елизабета I]] ја одбила шпанската армада со помош на собрани приватни бродови (кои ги имало околу 130 воени и трансформирани трговски), со што дури во седумнаесеттиот век ќе дојде до создавањето на кралската морнарица во вистинска смисла на зборот, како последица на големото Англо-холандско поморско соперништво. Раскинот на Хенри со Рим, акумулирало голема закана од француска или шпанска инвазија. За да ја одбрани државата од тоа, Хенри дал да се прошири постоечката крајбрежна заштита со додатни утврдувања (еден од тие замоци е и тој од Довер, Моат Булварк и Арчклиф утвда каде Хенри лично бил на посета за да би ја надгледувал изградбата). Изградил додатен синџир на замоци (всушност големи бастиони со артилериски екипаж) долж јужното крајбрежје на [[Англија]] од Кромвел па сè до Источна Англија, а за сето тоа било воглавном користен материјалот запленет од укинатите манастири. Повеќето од замоците биле замислени лично од кралот Хенри VIII. Единственото парче облека кое му припаѓало на кралот, а кое е зачувамо до денес е неговата свечена капа за крунисувањето, која му била доделена како награда на градоначалникот на Вотерфорд, заедно со мечот во 1536 г. Моментално парчињата се наоѓаат во музејот Вотерфорд. == Предците == {| class="wikitable" |+'''Предците на Хенри VIII до третата генерација''' |- |- | rowspan="8" align="center"| '''Хенри VIII''' | rowspan="4" align="center"| '''Татко:'''<br />[[Хенри VII]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од таткова страна:'''<br />[[Едмунд Тјудор, првиот ерл од Ричмонд]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Овен Тјудор]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Катерин Валоа]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од таткова страна:'''<br />[[Лејди Маргарита Бјуфорт]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Џон Бјуфорт, првиот војвода од Сомерсет]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Маргарита Бјучамп од Блетсо]] |- | rowspan="4" align="center"| '''Мајка:'''<br />[[Елизабета Јоршка]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од мајчина страна:'''<br />[[Едвард IV]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Плантагенет, третиот војвода од Јорк]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Сесили Невил]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од мајчина страна:'''<br />[[Елизабета Вудвајл]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Вудвајл, првиот ерл Риверс]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Жакуета од Луксембург]] |} == Белешки == {{Notelist}} == Литература == * Bowle, John. ''Henry VIII: A Study of Power in Action'' Little, Brown, 1964. * John Lloyd and John Mitchinson "The Book of General Ignorance". faber and faber,2006 * Bryant, M. ''Private Lives''. Cassell, 2001. * [http://tudorhistory.org/wives/ Eakins, L. E. (2004). "The Six Wives of Henry VIII".] * Farrow, John V. ''The Story of Thomas More''. Collins, 1956. * "Henry VIII". (1911). ''Encyclopædia Britannica,'' 11th ed. London: Cambridge University Press. * Kranes, Marsha et al. ''Know It All''. New York: Tess Press, 1998. * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm Jokinen, A. (2004). "Henry VIII (1491–1547)".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} * Moorhouse, Geoffrey. ''Great Harry's Navy: How Henry VIII Gave England Seapower'' * [http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ Public Broadcasting Service. (2003). "The Six Wives of Henry VIII".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110414002223/http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ |date=2011-04-14 }} * Nostro, Rit "at only 17 years old. He assumed the throne of England and married his brother’s widow, Katherine of Aragon" [http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070816013622/http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm |date=2007-08-16 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/07222a.htm Thurston, H. (1910). "Henry VIII". ''The Catholic Encyclopedia''. (Vol. VII). New York: Robert Appleton Company.] * [http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm Vallieres, S. (1999). "Tudor Succession Problems"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110514152510/http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm |date=2011-05-14 }} * Wagner, John A. (2003). "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." (Greenwood). ISBN 1-57356-540-7. * Weir, Alison. ''The Six Wives of Henry VIII''. Bodley Head, 1991. * [http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 Ask Ireland: Waterford Museum of Treasures Collection: Cap of Maintenance] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080214103619/http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 |date=2008-02-14 }} * C. D. C. Armstrong, ‘Gardiner, Stephen (c.1495x8–1555)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, Sept 2004 * Henry VIII, "Assertio septem sacramentorum aduersus Martin. Luther" (1521)[http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml Treasure 9] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070520054923/http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml |date=2007-05-20 }} National Library of Vatican City displayed via [[The European Library]] == Романи == * [[John Sherren Brewer|J S Brewer]]; Robert Henry Brodie; [[James Gairdner]]. ''Letters and papers, foreign and domestic, of the reign of Henry VIII'', preserved in the [[Public Record Office]], the [[British Museum]], and elsewhere. 1965 2d ed. ([http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php TannerRitchie Publishing] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070617073806/http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php |date=2007-06-17 }}) * Childs, Jessie. ''Henry VIII's Last Victim: The Life and Times of Henry Howard, Earl of Surrey''. London: Jonathan Cape, 2006 (hardback, ISBN 0-224-06325-1). ** [http://books.guardian.co.uk/reviews/history/0,,1927631,00.html?gusrc=rss&feed=10 Reviewed] by C.J. Sansom in [http://www.guardian.co.uk/ ''The Guardian''], 21 октомври 2006. * [[Martin Luther|Luther Martin]]. ''Luther's Correspondence and Other Contemporary Letters,'' 2 vols., tr.and ed. by Preserved Smith, Charles Michael Jacobs, The Lutheran Publication Society, Philadelphia, Pa. 1913, 1918. [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=m4r3cwHjnvUC&pg=PA1&lpg=PA1&dq=%22Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 1 (1507–1521)] and [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=oEy_3aDT61sC&printsec=titlepage&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 2 (1521–1530)] from [[Google Books]]. Reprint of Vol.1, Wipf & Stock Publishers (March 2006). ISBN 1-59752-601-0 * Wagner, John A. "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." Greenwood, 2003. * Weir, Alison. ''Henry VIII: The King and His Court''. Ballantine Books, 2001. * Williams, Neville. ''Henry VIII and His Court''. Macmillan, 1971. == Надворешни врски == * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII Chronology World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm '''Luminarium: King Henry VIII'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} Life, works, essays, study resources * [http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii Henry VIII Podcast Show] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090526231858/http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii |date=2009-05-26 }} * [http://www.historylearningsite.co.uk/henry8.htm Henry VIII and his wives] * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.tudor-portraits.com Buehler, Edward. (2004). "Tudor and Elizabethan Portraits".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070220134805/http://www.tudor-portraits.com/ |date=2007-02-20 }} * [http://www.tudorplace.com.ar/aboutHenryVIII.htm Castelli, Jorge H. (2004). "Henry VIII".] * [http://www.archsoc.com/games/Henry.html Stevens, Garry. (2003). "Henry VIII: Intrigue in the Tudor Court".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927222651/http://www.archsoc.com/games/Henry.html |date=2007-09-27 }} * [https://web.archive.org/web/20010424140614/http://members.ozemail.com.au/~tperrott/sirjohn.htm Perrott, Terry. (2004). "Sir John Perrott".] * [http://www.englishmonarchs.co.uk/tudor_4.htm Illustrated history of Henry VIII.] * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=473 Henry VIII at Find A Grave] * [[Martin Luther]] [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=333 to Henry VIII, 1 септември 1525] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=374 Henry VIII to Martin Luther. August, 1526] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=160 Henry VIII to Frederic, John, and George, Dukes of Saxony. January. 20, 1523] re: Luther. * {{IckingArchive|idx=Henry_VIII|name=Henry VIII of England}} {{s-start}} {{s-hou|[[Тјудори]]|28 јуни|1491|28 јануари|1547|}} {{s-reg|}} {{s-bef|rows=2|before=[[Хенри VII]]}} {{s-ttl|title=[[Листа на Англиските монарси|Крал на Англија]]|years=[[22 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска|Лорд на Ирска]]|years=[[1509]] – [[1541]]}} {{s-non|reason=Прогласен за крал<br />од страна на [[Ирскиот парламент]]}} |- {{s-vac|last=[[Едвард Бус]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска]]|years=[[1541]] – [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-reg|en}} |- {{s-ttl|title=[[Војвода од Јорк]]|years=[[1494]] – [[1509]]}} {{s-non|reason=Кралска крв}} |- {{s-bef|before=[[Артур (принц од Велс)|Артур]]}} {{s-ttl|title=[[Принц од Велс]]|years=1502–1509}} {{s-vac|next=[[Едвард VI]]}} {{s-bef|before=[[Вилијам Скот (англиски политичар)|Сер Вилијам Скот]]}} {{s-ttl|title=[[Лорд чувар на Петте Пристаништа]]|years=[[1493]] – [[1509]]}} {{s-aft|after=[[Едвард Појнинг|Сер Едвард Појнинг]]}} {{s-end}} {{Англиски монарси}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хенри 08}} [[Категорија:Европски монарси од 16 век]] [[Категорија:Принцови од Велс]] [[Категорија:Војводи од Јорк|301]] [[Категорија:Војводи од Корнвол|009]] [[Категорија:Ерлови Маршали]] [[Категорија:Англиски монарси]] [[Категорија:Тјудори]] [[Категорија:Витези на Подвеската]] [[Категорија:Витези на Златното Руно]] [[Категорија:Луѓе од Гринич]] [[Категорија:Протестантски монарси]] [[Категорија:Витези на Бањата]] [[Категорија:Погребани во капелата „Св. Ѓорѓи“ (Виндзорски замок)]] [[Категорија:Основачи на религии]] qiiq5f06sv28t33vx41hdcr9ix0cl0k 5583677 5583676 2026-06-28T11:57:06Z Buli 2648 5583677 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Хенри VIII | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = ''Портрет на Хенри VIII'' од [[Ханс Холбајн Помладиот]] {{Circa|1540–1547}} | alt = Full-length portrait painting of King Henry VIII | succession = [[Крал на Англија]]<br/>[[Лорд на Ирска|Лорд]]/[[Крал на Ирска]] | more_text = ([[Style of the English sovereigns|more...]]) | reign = {{Nowrap|22 April 1509{{Efn|Henry's [[Regnal years of English and British monarchs|regnal years]] are dated from 22 April.<ref>{{cite book |year=1962 |chapter=Chapter Five: Table of regnal year of English Sovereigns |title=Sweet & Maxwell's Guide to Law Reports and Statutes |edition=Fourth |location=London |publisher=Sweet & Maxwell's Guide |url=https://guides.library.harvard.edu/ld.php?content_id=12548485 |page=27}}</ref><ref>{{cite book |editor1-first=C. R. |editor1-last=Cheney |editor1-link=C. R. Cheney |editor2-first=Michael |editor2-last=Jones |editor2-link=Michael Jones (historian) |title=A Handbook of Dates for Students of British History |series=[[Royal Historical Society]] Guides and Handbooks |volume=4 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |edition=Revised |year=2000 |pages=37–38 |isbn=978-0-521-77095-8 }}</ref>}}&nbsp;– 28 јануари 1547}} | coronation = 24 јуни 1509 | cor_type = [[Coronation of Henry VIII and Catherine|Coronation]] | predecessor = [[Хенри VII]] | successor = [[Едвард VI]] | birth_date = 28 јуни 1491 | birth_place = [[Плацентија]], Гринич, Англија | death_date = 28 јануари 1547 (aged 55) | death_place = [[Вајтхолска палата]], Вестминстер, Англија | burial_date = 16 февруари 1547 | burial_place = Капела [[Св. Ѓорѓија (Видзор)|Св. Ѓорѓија]], [[Виндзорски замок]] | issue = {{Indented plainlist| * [[Мери I]] * [[Хенри Фицрој]] * [[Елизабета I]] * [[Едвард VI]] }} | issue_link = #Wives, mistresses, and children | issue_pipe = more... | house = [[Тјудори]] | father = [[Хенри VII]] | mother = [[Елизабета Јоршка]] | religion = {{Plainlist| * [[Католик]] (1491–1534) * [[Црква на Англија]] (1534–1547) }} | spouses = {{Plainlist| * {{Marriage|[[Катерина Арагонска]]|11 June 1509|23 May 1533|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=Catherine|Annulment reversed during the reign of [[Mary I]] in 1553.<ref>{{Cite book |last=Edwards |first=John |title=Mary I: England's Catholic Queen |publisher=Yale University Press | location=New Haven and London |year=2011 |page=137}}</ref>{{sfn|Porter|2007|p=268}}}} * {{Marriage|[[Ана Болејн]]|14 November 1532|17 May 1536|end={{Abbr|ann.|annulled}}}}{{efn|name=n1|Henry and Anne married in secret on 14 November 1532, which was followed by second wedding on 25 January 1533.}} * {{Marriage|[[Џејн Симор]]|30 May 1536|24 October 1537|end=d}} * {{Marriage|[[Ана Клевска]]|6 January 1540|9 July 1540|end={{Abbr|ann.|annulled}}}} * {{Marriage|[[Катерина Хауард]]|28 July 1540|13 February 1542|end=d}} * {{Marriage|[[Катерина Пар]]|12 July 1543}} }} | signature = HenryVIIISig.svg }} '''Хенри VIII''' ([[англ.|англиски]]: ''Henry VIII''; {{роден на|28|јуни|1491}} — {{починал на|28|јануари|1547}}) — [[крал на Англија]] и [[лорд на Ирска]], подоцна и крал на [[Ирска]] од [[22]] [[април]] [[1509]] па сè до неговата смрт. Бил вториот монарх од династијата [[Тјудори]], наследувајќи го својот татко [[Хенри VII]]. Познат по тоа што се женел шест пати. Тој ја имал можеби најголемата моќ на било кој англиски монарх и го донел актот за распуштање на манастирите и ја создал заедницата помеѓу [[Англија]] и [[Велс]]. Хенри VIII бил трето дете на [[Хенри VII]] и на [[Елизабета Јоршка]]. Неговиот постар брат [[Артур, Принц од Велс|Артур, принцот од Велс]], починал во [[1502]], со што Хенри станал престолонаследник. Хенри VIII е познат и по своите законодавни дела во државата, вклучувајќи ги и актите според кои [[Англиканската црква]] се одделува од Римската, а кралот ја добива титулата [[Врховен управник на Англиканската Црква]]. Хенри VIII е познат по тоа што бил страстен и добар [[комар|коцкар]]. Во својата младост обожавал да спортува, а најомилени спортови му биле [[тенис]], [[лов]] како и витешките двобои. Тој исто така бил успешен [[поет]], [[музичар]] и [[писател]]; едно од неговите најпознати дела е „Разонода со добро друштво“ (''Pastime with good company''). Хенри VIII бил вклучен во изградбата и уредувањето на неколку познати објекти меѓу кои се Вестминсертската капела во Лондон, Кралевата универзитетска капела во Камбриџ и палатата Нонсач. Многу од објектите кои Хенри ги обновил и изградил подоцна биле конфскувани од кардиналот [[Томас Вулзи]] како на пр. Христовата црква од Оксфорд, [[Хемптонски Двор|Хемптонскиот Двор]], [[Вајтхолска палата]] како и Колеџот на Тројството од Кембриџ. == Ран живот и прв брак == [[Податотека:HenryVIII 1509.jpg|thumb|160px|left|Осумнаесет годишниот Хенри VIII на неговото крунисување 1509.]] Роден во [[палатат Плацентиа]] во [[Гринич]], како трето дете на [[Хенри VII]] и неговата сопруга кралицата [[Елизабета Јоршка]]. Само три од Хенриевите шест браќа и сестри го преживеале детството, [[Артур принцот од Велс|Артур (принцот од Велс)]], Маргарита и Мери. [[1493]]г. Хенри бил поставен за управник на замокот Довер, како и лорд чувар на Лондонските порти. Следната [[1494]]г. му била доделена титулата војвода на Јорк. Потоа му биле доделени и титулите лорд маршал како и [[лорд на Ирска]]. На Хенри му биле доделени најдобрите учители во Англија, со што Хенри благодарејќи им на нив знаел течно да општи на латински, француски и шпански. На почетокот се верувало дека Хенри ќе ја продолжи својата кариера во црквата на некоја висока позиција, додека постариот син Артур бил припреман за владетелската улога. Сепак во [[1502]]г. Артур ненајдено умрел, а на Хенри му припаднале сите должности од покојниот му брат, со што станал [[принц на Велс]], односно престолонаследник. Таткото на Хенри сакал да го обнови сојузот со [[Шпанија]], па така планирал Хенри да го замени местото на Артур во бракот со [[Катерина Арагонска]], најмладото преживеано дете на кралот [[Фердинанд II од Кастиља]] и кралицата [[Изабела I од Арагон]]. Со намера да се оствари бракот, било потребно одобрение од папата. Меѓутоа Катерина се заколнала дека нејзиниот прв брак никогаш не ни бил конзумиран (немала сексуални односи со Артур), па според тоа одобрението од папата не било неопходно по тоа прашање. Сепак двете страни се договориле дека папското одобрение би било потребно за да се отстранат секакви сомнежи за легалноста на бракот. Папата го одобрил бракот во форма на папска була, со што четиринаесет месеци по смртта на нејзиниот млад сопруг, Катерина била верена за неговиот помлад брат, кој сега бил престолонаследник на англиската круна. Меѓутоа до [[1505]]г. кралот го загубил интерестот за сојуз со [[Шпанија]], па Хенри подоцна ќе тврди дека свршувачката со Катерина било без негово одобрение. Понатамошното политичко маневрирање со свршувачката продолжило сè до смртта на кралот во [[1509]]г. На седумнаесет годишна возраст Хенри VIII се оженил со вдовицата на својот брат, Катерина на [[11]] [[јуни]] [[1509]], а на [[24]] [[јуни]] [[1509]] двајцата биле крунисани во [[Вестминстерската капелата]]. == Црковниот пресврт и бракот со Ана Боленска == До 1525 г. трпението на кралот кон Катерина во врска со (според него), неможноста на кралицата да роди машки наследник било на граница. Меѓутоа кралот добил поттик кога ја забележал убавата дворска дама која била во служба на кралицата, [[Ана Боленска]]. Кралот му наредил на кардиналот Вулзи да преговара со Рим за да му дадат одобрение за поништување на неговиот брак со Катерина, врз основа на сомневање дека нејзиниот брак со Артур навистина бил конзумиран. Кралевиот секретар Вилијам Најт, отишол во Рим да лобира за поништување на бракот кај папата [[Папа Климент VII|Климент VII]], меѓутоа папата не се осмелувал да ги задоволи барањата на англискиот крал, поради силното влијание на роднина на Катерина, императорот [[Карло V]], кој веќе го имал опљачкано градот Рим, а папата бил затворен во [[Ватикан]]. Сите обиди на кардиналот Вулзи биле неплодни, згора непријателствата на Катерина, придонеле за неговиот пад, кога во 1529 г. Хенри го разрешил кардиналот од неговата должност лорд канцелар и на негово место го поставил сер [[Томас Мор]], за кој се сметало дека има уште помалку шанси за остварување на кралевата цел, делумно и поради неговата лојалност кон Рим. Во исто време Хенри открил и унапредил двајца млади свештеници со различни карактери, а тоа биле [[Томас Кромвел]] и [[Томас Кранмер]]. Кранмер бил тој што прв му предложил на кралот дека треба да се консултира со теолошките факултети на континенталните универзитети, во врска со валидноста на неговиот брак. Проектот во кој се вклучувало подмитувања на видни лица ги дал очекуваните резултати и бил презентиран со позитивни мислења пред англискиот парламент во 1530 г. Кранмеровата поддршка на кралот, била наградена со неговото поставување на амбасадорската позиција на дворот на [[Светата Германска Римското Царство]], а подоцна бил назначен како надбискуп на Кентербери на местото на [[Вилијам Вворем]]. Кромвел во меѓувреме бил поставен за главен советник на кралот, кој одел до таму што му предлагал на кралот да размисли за укинување на папската врховност во [[Англија]] и да самиот тој да се постави на позицијата Врховен управник на црквата во Англија. Двајцата Кромвел и Кранмер биле поддржувани од Ана Боленска, која делела симпатија со протестанската доктрина која се ширела во [[Европа]]. Додека сите обиди на папата [[Климент VII]] пропаднале во неговата намера да го одврати кралот на Англија, Хенри ја искористил шанслата и тајно се оженил со [[Ана Боленска]] во [[јануари]] [[1533]]г. додека бргу потоа со помош на неговите симпатизери во парламентот успеал да го протне статутот со кој се забранувало понатамошното мешање на папата во внатрешната ситуација на [[Англија]]. Надбискупот Кранмер веднаш го признал бракот на Хенри со Ана Боленска за важечки, а тој со Катерина за неважечки. Ана била крунисана за кралица на [[Англија]] на 1 јуни, а три месеци подоцна родила женско дете, Елизабета, која подоцна ќе стане [[Елизабета I]]. Папата реагирал така што го ескомуницирал Хенри VIII во јули 1533 г. (историчарите не можат да го утврдат точниот датум на ескомуникацијата на кралот, според [[Винстон Черчил]] и неговата History of the English speaking people, тврди дека булата всушност била бланко документ кој бил официјално одобрен и пополнет подоцна во 1535 г. Други мислења образложуваат дека Хенри не бил официјално ескомунициран сè до 1538 г. од страна на папата [[Павле III]], братот на кардиналот Френклин де ла Томас). По ова следело религиски пресврт. Под покровителството на Кромвел, парламентот донел неколку статути пролетта 1354 г. според кои се ограничувала улогата на Рим во работата на англиканската црква. Статутот за совладување на барањата ги забранувал црковните барања да бидат проследени и разгледувани од папата. Ја спречувало црквата да прави и спроведува какви било одлуки без согласност на кралот. Актот за црковни должности од 1534 г. налагало свештенството да бира бискупи кои би биле предлагани од соверенот. Актот за супрематија од 1534 г. го прогласил кралот за „единствен управник на Земјата на англиканската црква“, додека пак актот за предавство од истата година, налагал обвинение за велеиздаја со смртна [[казна]] за непризнавањето на кралот за неговото право кон црквата. На папата му биле ускратени сите приходи и даноци од англиската црква. Домашната опозицијата кон Хенриевата црковна политика била бргу осуетена. Значителен број на прогонетите монаси биле мачени и погубени. Највидните опозиционери биле [[Џон Фишер]], бискупот на Рочестер и [[Томас Мор]] бившиот лорд канцелар, кои одбиле да положат заклетва за лојалност, со што биле обвинети за велеиздаја и како што налагал законот биле погубени во Тајбурн во 1535 г. [[Томас Кромвел]] поради кого била основана позицијата заменика на кралот во црквата (заменик во духовноста), бил овластен да врши обиколка на манастирите со цел да се увери дека инструкциите на кралот се следат и почитуваат. Но неговата вистинска улога била да ги запленува богатствата на манастирите. Неговите комисери за потчинување меѓу кои биле Лавтон, Полард и Мојле се покажале како крволочни убијци, а вистински пример за ѕверствата на потчинувањето било убиството на опатот Ричард Вајтинг. Овие опресии со време поттикнале на поголем отор помеѓу англискиот народ, за да на крај прераснат во големи бунтови како тој од ноември истата година во северна Англија. Аџиството за милост како што било наречен бунтот, бил задушен така што Хенри се согласил на [[амнестија]] за сите учесници во востанието, притоа заблагодарувајќи се на тоа што му го привлекле вниманието за нивната мака и потоа прифатил да го прими водачот [[Роберт Аске]] на кралски банкет. На банкетот Хенри тактички го замолил Роберт да му напише што сè се променило со новите закони, за да би можел поуспешно да го реши проблемот. Роберт не сомневајќи се го направил тоа што се барало од него, несвесен дека фактички самиот си ја ставил омчата на врат, запишувајќи ги своите дела кои подоцна ќе бидат употребени како признание. Кралевиот збор бил непрокосновен и немало никаков сомнеж во него (бидејќи официјално се сметало дека кралот е одбран од Бога па спорд тоа тој му одговарал само на нему), па така Аске ги распуштил востаниците кои се разотишле по нивните домови. Меѓутоа Хенри на воставниците гледал како на државни предавници, па според тоа не се чувствувал должен да го почитува својот збор. Востаниците увиделе дека кралот немал намера да го почитува дадениот збор, па се побуниле повторно истата година, но нивната сила не била толку голема како што била на почетокот и набргу биле совладани и востанието било задушено. Водачите вклучувајќи го и Аске биле уапсени и погубени поради велеиздаја. Укинувањето на преостанатите поголеми [[манастири]] продолжило понатаму со актот на парламентот од април 1539 г. == Погубувањето на неговата втора жена Ана Боленска == Иако многу помогнала во радикалните црковни промени во државата, сепак односот со кралот бргу се влошил. После раѓањето на принцезата [[Елизабета I|Елизабета]], кралицата Ана имала најмалку два неуспешни бремености, кои завршиле или со предвремено раѓање или отфрлање на плодот, со што старите фрустрации на кралот кои ги имал проживеано со Катерина во врска со неможноста на добувањето на машки наследник, сега повторно се вратиле да го гонат. Решен да го добие машкиот наследник, а можеби и бил потикнат од [[Томас Кромвел]], дал да се обвини Ана за употреба на вештерство, како би го намамила кралот да се ожени со неа, потоа за љубовни афери со петорица мажи, вклучувајќи го и обвинението за инцест со нејзиниот брат Џорџ Болејн висконтот на Рошфорд, за повреда на кралот како и за завера за убиство на кралот, со што ова последното и го донело статусот на велеиздајник. Обвиненијата најверојатно се измислени. Судот кој судел за случајот бил воден од вујкото на Ана, [[Томас Хавард, Трет Војвода од Норфолк|Томас Хавард, третиот војвода од Норфолк]]. Во мај 1536 г. судот ја осудил Ана и нејзиниот брат за виновни и им доделиле казна одрубување на главата или горење на клада, како било по волјата на кралот. Ана и нејзиниот брат Џорџ биле погубени со отсекување на главата. На нејзината последна причест кралицата се заколнала пред свештеник дека била невина и тоа во присуство на сведоци (со оглед на големата религиозност на луѓето во XVI век, тоа би претставувал скоро сигурен доказ за невиноста на кралицата). == Раѓањето на принцот и смртта на неговата трета жена, кралицата Џејн == Само еден ден по погубувањето на Ана Боленска, Хенри се свршил со [[Џејн Симор]], а за [[10]] дена и се венчале. Џејн била една од придружничките на погубената кралица, дворска дама на која кралот фрлил око. Актот за наследство од 1536 г. налагал децата на Џејн да бидат следните по ред за наследството на престолот, со што [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|лејди Елизабета]] биле прогласени за нелегитимни деца и биле ислкучени од нивното право на престолот. Кралот во секое време можел да одлучува за тоа кој би можел да биде легитимен наследник. Кралицата Џејн му родила син, тоа бил принцот Едвард, подоцна ќе стане [[Едвард VI]], но наредната [[1537]] Џејн починала во [[Гринничка палата|Гриничката палатата]] на 24 октомври од треска, оставајќи го Хенри заедно со целиот двор да жалат по неа. Кралот ја чувствувал Џејн како неговата вистинска кралица бидејќи му го родила толку посакуваниот машки наследник. == Законодавните реформи во кралството == [[Податотека:Henry VIII crown 763986.jpg|right|thumb|250px|Златна [[кралска монета]] на Хенри VIII, искована {{circa|1544}}–1547. Позадината ги насликува грбовите на Франција и Англија]] Во исто време кога Хенри VIII се венчал со Џејн Симор, го донел Велшкиот законик со кој легално го анексирал [[Велс]] кон [[Англија]] со што создал една обединета [[нација]]. Актот предвидувал официјална употреба на англискиот јазик во сите државни институции , што претставувало мал проблем за мнозинството велшко население кое општело на својот мајчин јазик. Хенри во 1537 барал од надбискупот Кентерберси да му ја предаде палтата Отфорд, која во тоа време била на располагање на англиканската црква. Подоцна во 1540 г. Хенри ги санкционирал уништувањата на римокатоличките светилишта и на моштите на нивните светци. До крајот на 1542 г. сите манастири во кралството биле распуштени, а нивниот имот му припаднал на кралот. Како награда за својата улога, на [[Томас Кромвел]] му била доделна титулата ерл на Есекс. Ниското свештенство ги загубило своите претставнички места во [[Горниот Дом]], со што сега само надбискупот со бискупите го сочинувале претставничкото тело. == Љубовниците == Денес историчарите се сигурни за само две од неговите љубовници, а тоа се Елизабет Блунт и Мери Болејн (сестрата на Ана). Елизабет Блунт му го родила вонбрачниот син Хенри Фитцрој, кој никогаш не стапнал на престолот. Во 1533 г. се оженил со Мери Хавард од Норфолк Хавардс, но по само три години починал не оставајќи наследник, токму во моментот кога неговиот татко кралот Хенри се обидувал да протурка закон во парламентот со што би му се признало правото на англискиот престол. == Иновативниот двор == Хенри VIII бил особено ренесансен човек и неговиот двор бил центар на научни и уметнички иновации. Откривањето на континентот [[Америка]] или т.н. Нов Свет, му дало нови идеи на Хенри. Во тоа време го вработил на својот двор добро познатиот Вилијам Сомерс, кој бил дворска луда и единствениот кој и во најтешките моменти знаел да го развесели кралот. За Хенри се знае дека бил еден од првите европски владетели кој го интересирала вистинската географија на светот. Во 1507 г. дошло до револуционарно откритите во картографијата од страна на [[Мартин Валдсемулер]] (Universalis Cosmographia) и [[Матиас Рингман]], кои на своите карти правеле разлика од другите светски карти на тоа врем, така што Америка ја претставиле како посебен континент одвоен од [[Европа]] со [[Антланскиот океан]]. Промената создала атмосфера на истражувања во уметноста и науката, што Хенри сесрдно ги прифатил. == Подоцнежните години == [[Податотека:Porträt der Anna von Cleve - Hans Holbein d. J.(Louvre).jpg|right|thumbnail|На Хенри му била покажана сликава од [[Ана Клевска]]]] Хенри посакал повторно да се ожени, во надеж дека ќе добие повеќе машки наследници, со што би го осигурал престолот за неговата династија. [[Томас Кромвел]] сега веќе првиот ерл од Есекс, ја предложил [[Ана Клевска|Ана]], сестрата на протестанскиот војвода од Клеве, кој бил сметан како важен сојузник во случај на католички напад на Англија. [[Ханс Холбајн Помладиот]] бил испратен во Германија во Клеве, да нацрта портрет на Ана, за кралот. Иако се шпекулирало дека портретот бил насликан во поубава нота, малку е веројатно дека бил непрецизен, а доказ за тоа е што сликарот и понатаму останал во дворска служба. Со убавиот портрет на [[Ана Клевска|Ана]], а и потикнат од пристојните комплинменти за ставата и убавината на Ана од страна на нејзините придружнички, Хенри решил да се ожени. Меѓутоа кога [[Ана од Клеве|Ана]] дошла во [[Англија]], Хенри се разочарал од неа и изјавил дека воопшто не му се допаѓа, а во приватност дури ја викал „Големата Мери“. Сепак немал друг избор и ја оженил на 6 јануари 1540 г. Хенри сакал да го прекине бракот, не само поради неговите лични чувства, туку и од политички причини. Војводата од Клеве влегол во змрсена кавга со светиот римски цар, додека пак Хенри немал никаква намера да се впушта во авантурата на страната на својот сојузник. Кралицата Ана била доволно интелигентна да не го одбива Хенри, па се согласила на прекинување на бракот. Посведочила дека нејзиниот брак никогаш не ни бил конзумиран. Хенри се задоволувал со тоа што едвај ја бакнувал во челотот секоја вечер пред спиење. Бракот бил прекинат врз основа на тоа што Ана претходно била верена за некој друг европски благородник. Ја добила титулата Кралева сестра и и бил даден замокот Хевер како одштета, кој претставувал поранешна резиденција на фамилијата на [[Ана Боленска]]. Во меѓувреме ерлот од Есекс паднал во немилот кај кралот поради неговата улога во овој катастрофален брак, со што бил притворен а подоцна и погубен. Положбата заменик во духовноста која специјално била создадена само за него, останала непополнета. На 28 јули 1540 г. на истиот ден кога лордот Есекс бил погубен, кралот се оженил со [[Катерина Хавард]], која била прва братучетка на [[Ана Боленска]]. Хенри бил просто воодушевен од својата нова кралица. Меѓутоа набргу по венчавката, кралицата се нашла во афера со еден од дворјаните, а тоа бил [[Томас Колпепер]]. Таа го вработила [[Францис Дерам]], кој претходно бил во афера со кралицата, пред таа да се омажи за Хенри, како нејзин секретар.[[Томас Кранмер]] кој бил во завада со моќната католичка фамилија Хавард, изнел докази пред кралот за постапките на кралицата. Иако кралот на почетокот одбил да верува во доказите, сепак му одобрил на Кранмер да изврши истрага, која на крај се завршила со потполно разоткривање на кралицата. На нејзиното испрашување кралицата го обвинила Дерам дека ја присилил да стапат во недолична врска. Но сè што кралицата требала да направи е да посведочи дека таа претходно била верена за Дерам со што нејзиниот брак со Хенри би бил прогласен за неважечки. Сепак како одговор на обвинувањата на кралицата, Дерам ја компромитирал нејзината врска со Томас Колпепер. Бракот на Катерина бил прекинат пред нејзиното погубување. Како што бил и случајот со [[Ана Боленска]], така и Катерина технички гледано не можела да биде обвинета за прељубништво, бидејќи бракот со кралот уште од почетокот бил неважечки. Но повторно овој податок бил игнориран и Катерина била погубена на 13 февруари 1542 г. Во моментот на нејзиното погубување, Катерина имала само осумнаесет години. Хенри во 1543 г. се оженил со својата шеста и последна сопруга, богатата вдовица [[Катерина Пар]]. Таа пак постојано се расправала со Хенри по религиозни прашања, Катерина била радикална во своите религиозни погледи (пуританка), додека пак кралот останал конзервативен. Нејзиното однесување замалку ќе ја чинело нејзиниот живот, но на крајот покажала послушост и попуштила. Таа му помогнала на Хенри да се помири со своите ќерќи [[Мери I|лејди Мери]] и [[Елизабета I|Елизабета]]. Актот на парламентот од 1544 г. повторно им го вратило нивното право на престолот веднаш после младиот принц Едвард, иако за нив сѐ уште се верувало дека биле нелегитимни. Актот му давал за право на Хенри да го менува законот за наследството на престолот, нему по воља. Ретроспективата за судбината на Хенриевите сопруги би бил: „разведена, погубена, почината, разведена, погубена и преживеана“. Алтернативна верзија би била: „Кралот Хенри VIII и шесте сопруги: една почината, една преживеала, две разведени и две погубени“.( или посочно, „Две погубени, една починала, две разведени и една преживеана“).Меѓутоа од правна гледна точка, би можело поинаку да се гледа на работата. Прво, Хенри никогаш не се развел од ниедна од неговите сопруги, поточно е тоа што бракот со нив веќе бил поништен. Второ четири брака, а не два завршиле со поништување (односно биле прогласени за нелегитимни). Браковите со [[Ана Боленска]] како и со [[Катерина Хавард]] биле прогласени за неважечки пред тие да бидат погубени, а иако пак бракот на [[Ана Клевска]] бил прогласен за неважечки сепак таа го надживеала Хенри, баш како и неговата последна сопруга, [[Катерина Пар]]. Суровоста како и тиранското однесување на Хенри сè повеќе станувало вообичаено, со текот на времето, а за тоа придонело и неговото лошо здравје. Неговата крволочна серија на политички погубувања се верува дека отпочнала со таа на Едмунд де ла Пол, [[војвода од Сафолк|војводата од Сафолк]] во 1513 и траела сè до Хенри ерлот на Суреи во 1547 г. Според некои проценки бројот на погубувањата за време на ова владеење бил околу 72.000. Хенри VIII ја отпочнал англиската реформација, кој претставувал процес на елиминација на приматот на папската црковна власт во Англија, кој пак бил заменет со кралската супрематија и со институцијата Англиканска црква која била надвор од влијанието на Римокатоличката црква и била ставена под врховна управа на англиските монарси. Англиската реформација претставувала повеќе политичко прашање, неголи теолошка расправа која се прикажувала како главен проблем. Раскинот на Англија со Рим настанал за време на владеењето на Хенри VIII, па затоа понекогаш реформацијата се нарекува уште и Хенриева реформација. Всушност Хенри не донел некои револуционерни теолошки идеи, туку тој само сакал да ја осамостои англиската црква. Во 1521 г. го бранел [[Мартин Лутер]] од нападите на папството за ерес, во книгата што тој ја напишал, а се вика „Одбраната на седумте мошти“. Единствено кон католичката црква Хенри се однесувал непријателски поради неговата желба да воспостави независна англиска црква. Постапките на Хенри имале широк одек во Европа, бидејќи неговата црква со своите постапки и влијанија била за пример во другите земји кои сакале да воспостават своја црква, независна од Рим. == Бродот „Мериевата Роза“ == „Мериевата Роза“ бил еден од многуте воени бродови кои пловеле во времето на владеењето на Хенри, само што овој брод му бил најомилен на кралот. Името му било дадено во чест на сестрата на Хенри, Мери во комбинација со грбот на династијата [[Тјудори]]. Изградбата на бродот траело цела година, во бродоградилиштето на [[Портсмут]], [[Англија]]. Бродот претставувал еден од првите вистински наменети воени бродови кои пловеле под знамето на англиската морнарица. Се претпоставува дека бродот бил потопен за време на борбите со француската морнарица кај Солент на 19 јули 1545 г. == Смртта и наследството на престолот == [[Податотека:The Old Palace of Whitehall by Hendrik Danckerts.jpg|thumb|300px|Кралот Хенри VIII починал во палатата во Витехал во 1547]] Во својот подоцнежен живот Хенри значително се здебелил, со што неговиот стомак мерел дури 137&nbsp;cm и можно е дека боледувал од гнојна рана на ногата. Добро познатата теорија дека боледувал од сифилис се појавила 100 години после неговата смртт, додека пак со најновите истражувања и знаења за болеста, се претпоставува дека не само тој, туку дека и неговите деца, [[ЕдвардVI]], [[Мери I]] и [[Елизабета I]], сите боледувале од истата болест. Второстепена најнова теројија излага дека сиптомите на Хенри како и неговата постара сестра [[Маргарита Тјудор]] сугерираат дека боледувале од дијабетис од втор тип. Хенриевата зголемена маса датира од времето на неговата повреда за време на [[витешки турнир]] во 1536 г. Тогаш заработил мала рана која не само што му ја намалила физичката активност, туку со тек на време се загноила, за да на крај индиректно влијае на неговата смрт, која се случила на 28 јануари 1547 г. но палатата во Витехал. Починал на датумот на кој би се навршиле 90 години животот на неговиот татко. Хенри бил погребан во капелата [[Св. Ѓорѓија (Виндзор)|Св. Ѓорѓија]] во [[Виндзорски замок|Виндзорскиот замок]], веднаш до неговата трета сопруга, [[Џејн Симор]]. Нешто повеќе од една деценија трите негови деца седела на престолот, но без свои потомци. Според актот за наследството на престолот, негвоиот единствен преживеан легитимен син Едвард, ја наследил круната со што станала кралот [[Едвард VI]]. Тој бил првиот протестански монарх кој владеел со [[Англија]]. Бидејќи тогаш Едвард имал само девет години, тој не можел во потполност да владее. Според тестаментот на Хенри VIII, бил составен совет на регенството, во кој биле назначени 16 великодостојници кои би владееле во името на Едвард сè до неговиот 18 роденден (неговото полнолетство). Советниците пак го избрале [[Едвард Симор, Прв Ерл од Хартфорд]], постариот брат на [[Џејн Симор]] за лорд заштитник на кралството. Во недостиг на наследници на престолот, круната со право би им припаднала на ќерќите на Хенри VIII, а прва би била Мери и нејзините потомци, потоа Елизабета и нејзините потомци, а доколку и ова не би било доволно тогаш правото на англискиот престол би им припаднал на потомците на помалата, покојната сестра на Хенри VIII, Мери Тјудор војвотката од Сафолк. Потомците на постарата сестра на Хенри, Маргарита Тјудор (шкотската кралска линија) според ова би биле исклучени од правото на круната. == Наследството на Хенри VIII == Било кој чин или постапка на Хенри не би можеле да ја засенат англиската реформација. Преку главно мотивирано од династички и лични проблеми и покрај тоа што во суштина никогаш не се оддалечил од сржта на христијанската вера, Хенри се потрудил еден од неговите најголеми чинови за време на неговото владеење да воедно биде и најконтроверзниот и најодлучниот чин на било кој англиски монарх. Неговиот раскин со Рим во 1533/4 г. бил чин кој повлекол огромни последици и многу влијаел на понатамошниот тек на англиската историја и кој продолжил и по [[Тјудорски период|тјудорскиот период]] во државата. Со тоа што направил да биде можна трансформацијата на [[Англија]] во засебно и одвоено протестанско општество, туку овозможил и понатамошни трансформации во сферата на економијата и политиката од црквата кон благородништвото и тоа главно преку укинувањето на манстирите и нивните права и богатства (краткорочен чин со долгорочни општествени последици). Одлуката на Хенри да го довери владеењето на неговиот син Едвард на превртливиот совет на чело со Едвард Симор (веројатно тактичка одлука на советот бидејќи се чинело за помалку веројатно дека тој би можел да се здобие со силна водачка позиција во државата), би можела да се протолкува како осигурување дека реформацијата ќе продолжи и за време на владеењето на младиот крал. Вакви слични иронии се препознаваат и во другите аспекти од неговото наследство. Тој бил патрон на хуманистичките учења, но сепак тој самиот бил главниот одговорен за смрта на десетина хуманисти. Опседнат со тоа да ја осигура својата династија, тој оставил само еден легитимен наследник (кој починал пред својот шеснаесетти роденден) и две ќерќи кои биле посветени на нивните спротивставени меѓу нив религии. Моќта на државата се зголемила, (барем после смрта на Хенри) а сепак се појавиле одредени барања за поголемо учество на средната класа во државните афери. Хенри со големи маки се трудел да ја претстави Англија како важен фактор на европската политичка сцена, но во тој процес целосно ја оптоварил финансиски државата, процес кој продолжил и бил главен проблем во текот на [[Тјудорови|тјудоровиот период]] во [[Англија]]. Заедно со [[Алфред Велики]] и [[Чарлс II]], Хенри VIII се смета за еден од основачите на [[Кралската морнарица]]. Постојат неколку добри причини за тоа, врпочем за време на неговото владеење се случиле неколку поморски битки и што е уште поважно големи кралски инвестиции во бродоградителството (вклучувајќи и неколку спектакуларни бродови од типот на. „Мериевата Роза“), потоа во бродогратилиштвата (како на пр. во [[Портсмут]]) и во поморските иновации (употребата на топови на бродовите иако стрелците и понатаму се користеле по средновековниот стил на војување). Меѓутоа овие напори се недоволни во смисла на организирање на „морнарица“ во вистинска смисла на зборот со централизирана структура, со чинови итн. туку неговата морнарица била склоп на повеќе бродови (од кои само неколку биле спектакуларни). [[Елизабета I]] ја одбила шпанската армада со помош на собрани приватни бродови (кои ги имало околу 130 воени и трансформирани трговски), со што дури во седумнаесеттиот век ќе дојде до создавањето на кралската морнарица во вистинска смисла на зборот, како последица на големото Англо-холандско поморско соперништво. Раскинот на Хенри со Рим, акумулирало голема закана од француска или шпанска инвазија. За да ја одбрани државата од тоа, Хенри дал да се прошири постоечката крајбрежна заштита со додатни утврдувања (еден од тие замоци е и тој од Довер, Моат Булварк и Арчклиф утвда каде Хенри лично бил на посета за да би ја надгледувал изградбата). Изградил додатен синџир на замоци (всушност големи бастиони со артилериски екипаж) долж јужното крајбрежје на [[Англија]] од Кромвел па сè до Источна Англија, а за сето тоа било воглавном користен материјалот запленет од укинатите манастири. Повеќето од замоците биле замислени лично од кралот Хенри VIII. Единственото парче облека кое му припаѓало на кралот, а кое е зачувамо до денес е неговата свечена капа за крунисувањето, која му била доделена како награда на градоначалникот на Вотерфорд, заедно со мечот во 1536 г. Моментално парчињата се наоѓаат во музејот Вотерфорд. == Предците == {| class="wikitable" |+'''Предците на Хенри VIII до третата генерација''' |- |- | rowspan="8" align="center"| '''Хенри VIII''' | rowspan="4" align="center"| '''Татко:'''<br />[[Хенри VII]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од таткова страна:'''<br />[[Едмунд Тјудор, првиот ерл од Ричмонд]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Овен Тјудор]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Катерин Валоа]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од таткова страна:'''<br />[[Лејди Маргарита Бјуфорт]] | align="center"| '''Прадедо од таткова страна:'''<br />[[Џон Бјуфорт, првиот војвода од Сомерсет]] |- | align="center"| '''Прабаба од таткова страна:'''<br />[[Маргарита Бјучамп од Блетсо]] |- | rowspan="4" align="center"| '''Мајка:'''<br />[[Елизабета Јоршка]] | rowspan="2" align="center"| '''Дедо од мајчина страна:'''<br />[[Едвард IV]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Плантагенет, третиот војвода од Јорк]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Сесили Невил]] |- | rowspan="2" align="center"| '''Баба од мајчина страна:'''<br />[[Елизабета Вудвајл]] | align="center"| '''Прадедо од мајчина страна:'''<br />[[Ричард Вудвајл, првиот ерл Риверс]] |- | align="center"| '''Прабаба од мајчина страна:'''<br />[[Жакуета од Луксембург]] |} == Белешки == {{Notelist}} == Литература == * Bowle, John. ''Henry VIII: A Study of Power in Action'' Little, Brown, 1964. * John Lloyd and John Mitchinson "The Book of General Ignorance". faber and faber,2006 * Bryant, M. ''Private Lives''. Cassell, 2001. * [http://tudorhistory.org/wives/ Eakins, L. E. (2004). "The Six Wives of Henry VIII".] * Farrow, John V. ''The Story of Thomas More''. Collins, 1956. * "Henry VIII". (1911). ''Encyclopædia Britannica,'' 11th ed. London: Cambridge University Press. * Kranes, Marsha et al. ''Know It All''. New York: Tess Press, 1998. * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm Jokinen, A. (2004). "Henry VIII (1491–1547)".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} * Moorhouse, Geoffrey. ''Great Harry's Navy: How Henry VIII Gave England Seapower'' * [http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ Public Broadcasting Service. (2003). "The Six Wives of Henry VIII".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110414002223/http://www.pbs.org/wnet/sixwives/ |date=2011-04-14 }} * Nostro, Rit "at only 17 years old. He assumed the throne of England and married his brother’s widow, Katherine of Aragon" [http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070816013622/http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b2henry8.htm |date=2007-08-16 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/07222a.htm Thurston, H. (1910). "Henry VIII". ''The Catholic Encyclopedia''. (Vol. VII). New York: Robert Appleton Company.] * [http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm Vallieres, S. (1999). "Tudor Succession Problems"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110514152510/http://www.luminarium.org/renlit/vallieres.htm |date=2011-05-14 }} * Wagner, John A. (2003). "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." (Greenwood). ISBN 1-57356-540-7. * Weir, Alison. ''The Six Wives of Henry VIII''. Bodley Head, 1991. * [http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 Ask Ireland: Waterford Museum of Treasures Collection: Cap of Maintenance] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080214103619/http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=2863 |date=2008-02-14 }} * C. D. C. Armstrong, ‘Gardiner, Stephen (c.1495x8–1555)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, Sept 2004 * Henry VIII, "Assertio septem sacramentorum aduersus Martin. Luther" (1521)[http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml Treasure 9] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070520054923/http://libraries.theeuropeanlibrary.org/VaticanCity/treasures_en.xml |date=2007-05-20 }} National Library of Vatican City displayed via [[The European Library]] == Романи == * [[John Sherren Brewer|J S Brewer]]; Robert Henry Brodie; [[James Gairdner]]. ''Letters and papers, foreign and domestic, of the reign of Henry VIII'', preserved in the [[Public Record Office]], the [[British Museum]], and elsewhere. 1965 2d ed. ([http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php TannerRitchie Publishing] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070617073806/http://www.tannerritchie.com/books/letterspapershenryviii.php |date=2007-06-17 }}) * Childs, Jessie. ''Henry VIII's Last Victim: The Life and Times of Henry Howard, Earl of Surrey''. London: Jonathan Cape, 2006 (hardback, ISBN 0-224-06325-1). ** [http://books.guardian.co.uk/reviews/history/0,,1927631,00.html?gusrc=rss&feed=10 Reviewed] by C.J. Sansom in [http://www.guardian.co.uk/ ''The Guardian''], 21 октомври 2006. * [[Martin Luther|Luther Martin]]. ''Luther's Correspondence and Other Contemporary Letters,'' 2 vols., tr.and ed. by Preserved Smith, Charles Michael Jacobs, The Lutheran Publication Society, Philadelphia, Pa. 1913, 1918. [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=m4r3cwHjnvUC&pg=PA1&lpg=PA1&dq=%22Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 1 (1507–1521)] and [http://books.google.com/books?vid=OCLC02338418&id=oEy_3aDT61sC&printsec=titlepage&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22 vol. 2 (1521–1530)] from [[Google Books]]. Reprint of Vol.1, Wipf & Stock Publishers (March 2006). ISBN 1-59752-601-0 * Wagner, John A. "Bosworth Field to Bloody Mary: An Encyclopedia of the Early Tudors." Greenwood, 2003. * Weir, Alison. ''Henry VIII: The King and His Court''. Ballantine Books, 2001. * Williams, Neville. ''Henry VIII and His Court''. Macmillan, 1971. == Надворешни врски == * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII Chronology World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm '''Luminarium: King Henry VIII'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406100432/http://www.luminarium.org/renlit/tudor.htm |date=2011-04-06 }} Life, works, essays, study resources * [http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii Henry VIII Podcast Show] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090526231858/http://historicalpodcasts.googlepages.com/henryviii |date=2009-05-26 }} * [http://www.historylearningsite.co.uk/henry8.htm Henry VIII and his wives] * [http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html Henry VIII World History Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501235418/http://www.badley.info/history/Henry-VIII-England.biog.html |date=2019-05-01 }} * [http://www.tudor-portraits.com Buehler, Edward. (2004). "Tudor and Elizabethan Portraits".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070220134805/http://www.tudor-portraits.com/ |date=2007-02-20 }} * [http://www.tudorplace.com.ar/aboutHenryVIII.htm Castelli, Jorge H. (2004). "Henry VIII".] * [http://www.archsoc.com/games/Henry.html Stevens, Garry. (2003). "Henry VIII: Intrigue in the Tudor Court".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927222651/http://www.archsoc.com/games/Henry.html |date=2007-09-27 }} * [https://web.archive.org/web/20010424140614/http://members.ozemail.com.au/~tperrott/sirjohn.htm Perrott, Terry. (2004). "Sir John Perrott".] * [http://www.englishmonarchs.co.uk/tudor_4.htm Illustrated history of Henry VIII.] * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=473 Henry VIII at Find A Grave] * [[Martin Luther]] [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=333 to Henry VIII, 1 септември 1525] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=374 Henry VIII to Martin Luther. August, 1526] * [http://books.google.com/books?id=oEy_3aDT61sC&vid=OCLC02338418&dq=%22%09Luther%27s+Correspondence+and+Other+Contemporary+Letters%22&jtp=160 Henry VIII to Frederic, John, and George, Dukes of Saxony. January. 20, 1523] re: Luther. * {{IckingArchive|idx=Henry_VIII|name=Henry VIII of England}} {{s-start}} {{s-hou|[[Тјудори]]|28 јуни|1491|28 јануари|1547|}} {{s-reg|}} {{s-bef|rows=2|before=[[Хенри VII]]}} {{s-ttl|title=[[Листа на Англиските монарси|Крал на Англија]]|years=[[22 април]] [[1509]] – [[28 јануари]] [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска|Лорд на Ирска]]|years=[[1509]] – [[1541]]}} {{s-non|reason=Прогласен за крал<br />од страна на [[Ирскиот парламент]]}} |- {{s-vac|last=[[Едвард Бус]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Ирска]]|years=[[1541]] – [[1547]]}} {{s-aft|after=[[Едвард VI]]}} {{s-reg|en}} |- {{s-ttl|title=[[Војвода од Јорк]]|years=[[1494]] – [[1509]]}} {{s-non|reason=Кралска крв}} |- {{s-bef|before=[[Артур (принц од Велс)|Артур]]}} {{s-ttl|title=[[Принц од Велс]]|years=1502–1509}} {{s-vac|next=[[Едвард VI]]}} {{s-bef|before=[[Вилијам Скот (англиски политичар)|Сер Вилијам Скот]]}} {{s-ttl|title=[[Лорд чувар на Петте Пристаништа]]|years=[[1493]] – [[1509]]}} {{s-aft|after=[[Едвард Појнинг|Сер Едвард Појнинг]]}} {{s-end}} {{Англиски монарси}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хенри 08}} [[Категорија:Европски монарси од 16 век]] [[Категорија:Принцови од Велс]] [[Категорија:Војводи од Јорк|301]] [[Категорија:Војводи од Корнвол|009]] [[Категорија:Ерлови Маршали]] [[Категорија:Англиски монарси]] [[Категорија:Тјудори]] [[Категорија:Витези на Подвеската]] [[Категорија:Витези на Златното Руно]] [[Категорија:Луѓе од Гринич]] [[Категорија:Протестантски монарси]] [[Категорија:Витези на Бањата]] [[Категорија:Погребани во капелата „Св. Ѓорѓи“ (Виндзорски замок)]] [[Категорија:Основачи на религии]] ljem3psbjcq0c9kjjcyty29k9u9cba8 0 37731 5583652 4908201 2026-06-28T11:33:27Z Buli 2648 5583652 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писател | name = Лујџи Пирандело | image =Luigi Pirandello 1932.jpg | birthdate = {{birth date|1867|6|28|df=y}} | birthplace = [[Агриџенто]], [[Сицилија]], [[Италија]] | deathdate = {{death date and age|1936|12|10|1867|6|28|df=y}} | deathplace = Bosio, [[Рим]], [[Италија]] | occupation = [[драматург]], [[писател]] | nationality = [[Италија]]нец | awards ={{awd|[[Нобелова награда за литература]]|1934}} }} '''Лујџи Пирандело''' ([[Агриџенто]], {{роден на|28|јуни|1867}} - [[Рим]], {{починал на|10|декември|1936}}) - италијански писател, [[драма]]тург и поет. Меѓу најзначајните негови дела се драмите „[[Шест лица го бараат писателот]]“, „Хенри IV“ , „[[Секој на свој начин]]“ и [[роман]]ите „[[Покојникот Матија Паскал]]“ и „[[Еден, ниеден и сто илјади]]“.<ref name="Luiđi Pirandelo 2008">Luiđi Pirandelo, ''Šest lica traži pisca''. Beograd: Paidea, 2008.</ref> Тој е добитник е на [[Нобелова награда|Нобеловата награда]] за литература во [[1934]] година. ==Животопис== Пирандело имал тежок живот, соочен со лудилото на неговата жена и нејзината постојана љубомора, слабо платената професорска работа, обврската да го издржува многубројното [[семејство]], итн. Во едно писмо до францускиот критичар Бенжамен Кремје, Пирандело ја опишал својата [[биографија]] на следниов начин: „Многу брзо ја напуштив [[Сицилија]], во осумнаесеттата година, за да заминам во [[Рим]]. Меѓутоа, една година подоцна, отпатував во [[Германија]] и таму останав две години и половина. Стекнав докторат на [[Универзитетот во Бон]] со теза од романската [[дијалектологија]], напишана на [[германски јазик]]. Од [[Бон]] се вратив во Рим, но оттаму не го понесов [[Хајнрих Хајне|Хајне]], како што често се кажува, туку го донесов [[Гете]], чии ''[[Римски елегии]]'' ги преведов. Од сето тоа ништо не ми остана... Предавав 24 години стилистика на Учителската школа за девојки во Рим, од својата 30-та до 54 година. Има веќе шест години како не предавам и за тоа бога го благословувам.“<ref>Nikša Stipčević, „Pogovor“, во: Luiđi Pirandelo, ''Novele''. Beograd: Rad, 1962, стр. 147-148.</ref> == Творештво == Творечкиот опус на Пирандело е особено богат: тој напишал 246 раскази и новели, четири драми и седум романи. Во едно писмо до францускиот критичар [[Бенжамен Кремје]] (''Benjamin Crémieux''), Пирандело се искажал за својот книжевен успех на следниов начин: „Навистина верувам, во онаа мала мера во која нешто вредам, дека никому ништо не му должам. Сè скромно направив сам. И немав книжевни покровители и многу се борев - повеќе од шест години - за да најдам издавач, со фиоките веќе полни со ракописи. Не го запознав Кардучи, ниту го познавав Данунцио; со Верго стапив во контакт многу доцна... кога имав 80 години... Што се однесува до мене, мил мој Кремје, јас всушност не знам зошто до сега не бев каменуван, но Ви се колнам дека за тоа немам вина.“<ref>Nikša Stipčević, „Pogovor“, во: Luiđi Pirandelo, ''Novele''. Beograd: Rad, 1962, стр. 148.</ref> ==Раскази== Пирандело напишал вкупно 246 раскази и новели, претежно напишани меѓу 1894 и 1919 година (вкупно, 15 книги). Првата збирка раскази на Пирандело, насловена „Љубови без љубов“ (''Amori senza amore''), била објавена во 1894 година, а потоа тој почнал да ги објавува своите раскази во повеќе списанија. Во 1922 година, тој одлучил своите раскази да ги собере под заедничкиот наслов „Новели за една година“, со намера да создаде 365 новели, колку што изнесува бројот на деновите во годината. За време на неговиот живот, издавачката куќа „Мондадори“ објавила 225 раскази во два големи тома, а по смртта на Пирандело, во оваа збирка биле додадени уште 21 расказ.<ref name="Luiđi Pirandelo 2008"/><ref>Nikša Stipčević, „Pogovor“, во: Luiđi Pirandelo, ''Novele''. Beograd: Rad, 1962, стр. 149-150.</ref> Во расказите на Пирандело преовладува атмосферата на [[Сицилија]], каде тој ги поминал детството и младоста. Главни протагонисти во неговите „сицилијански“ раскази се рударите, [[гроб]]арите, ѕидарите, нотарите, морнарите, музичарите, поповите и неработниците кои се заплеткуваат во најпарадоксални животни ситуации. Тоа се случки што потсетуваат на средновековните ''fabliaux'' - раскази за насамаренит сопрузи, лихвари и трговци и исмеани попови, како и на легендите од богатото сицилијанско бандитско минато од [[Бурбонци|бурбонскиот]] период, т.е. на богатата фолклорна традиција што живеела во усното раскажување на Сицилија. Втората тематика во расказите на Пирандели е поврзана со римската средина, во која преовладуваат ситни службеници, [[адвокат]]и, лекари, проститутки, професори, просјаци, слуги, дадилки и кочијаши, т.е. римската малограѓанска класа од крајот на [[19 век]]. Тие се ликови кои не веруваат во веродостојноста на својата егзистенција, кои не можат да ја најдат смислата на животот и кои безмилосно ги меле стварноста. Затоа, често тие личности бегаат од стварноста во лудило, во [[самоубиство]] и во [[смрт]]. Пред крајот на животот, Пирандело започнал да пишува речиси „[[Надреализам|надреалистички]]“ новели.<ref>Nikša Stipčević, „Pogovor“, во: Luiđi Pirandelo, ''Novele''. Beograd: Rad, 1962, стр. 149-.</ref> ==Драмски дела== Вториот дел од својот живот Пирандело речиси целсно му го посветил на драмското творештво: од вкупно 44 драмски дела, 38 ги напишал во периодот по 1916 година. Притоа, голем дел од драмските дела се засновани врз неговите новели. Така, во 28 драми основната содржина може да се најде во неговите новели.<ref>Nikša Stipčević, „Pogovor“, во: Luiđi Pirandelo, ''Novele''. Beograd: Rad, 1962, стр. 150.</ref> Во популаризацијата на драмското творештво на Пирандело голем придонес дал Бенжамен Кремје, кој заедно со својата сопруга Мари-Ан Комнин (''Marie-Anne Comnène'') ги превел сите негови драми и раскази на [[француски јазик]].<ref>Nikša Stipčević, „Pogovor“, во: Luiđi Pirandelo, ''Novele''. Beograd: Rad, 1962, стр. 147.</ref> Пирандело го превртил традиционалниот однос на театарот и стварноста. Во драмата „[[Шест лица го бараат писателот]]“, сцената се претвора во место каде се случува вистинскиот живот. Како [[Марсел Пруст]], така и Пирандело тврди дека [[уметност]]а е повредна од животот, и дека смислата на животот постои само во уметноста. Во предговорот на „Шест лица го бараат писателот“, Пирандело се опишува себеси како писател-[[философ]] - оној кому не му е доволно да ги опише ликовите и настаните само колку да ги опише, туку оној кој има подлабока духовна потреба, така што не признаваат ликови и настани коишто немаат посебна животна смисла што има дава универзално значење. Притоа тој вели дека ја мрази [[Симболизам|симболичната]] [[уметност]] во која она што е прикажано ја губи спонтаноста претворајќи се во инструмент, [[алегорија]]. Таквиот симболизам претставува идеја која сака да биде слика, наместо да биде обратно, т.е. сликата, која мора да остане жива и слободна во целиот свој исказ, треба да ја содржи смислата што дава вредност.<ref>L. P., „Predgovor“, во: Luiđi Pirandelo, ''Šest lica traži pisca''. Beograd: Paidea, 2008, стр. 7.</ref> Кога се зборува за драмското творештво на Пирандело, интересно е тоа што во „Шест лица го бараат писателот“, самиот автор, преку зборовите на директорот на [[театар]]от, вели дека Пиранделовите комедии „се напишани со свесна намера да не им се допаднат ниту на глумците, ниту на критиката, ниту на публиката“.<ref>Luiđi Pirandelo, ''Šest lica traži pisca''. Beograd: Paidea, 2008, стр. 33.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{gutenberg author| id=Pirandello+Luigi| name=Luigi Pirandello}} * [http://www.pirandelloweb.com/ Собрани дела на Пирандело] * [http://www.nobel.se/literature/laureates/1934/press.html Предавање по повод Нобеловата награда]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.angelfire.com/ego2/olko/cgi-bin/pirandello-press.html Драмски и сценски дела] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130720001025/http://www.angelfire.com/ego2/olko/cgi-bin/pirandello-press.html |date=2013-07-20 }} * [http://www.ilnarratore.org/show.php?type=author&language=it&aid=63&tpl=/ita/autore.tpl.html Дела на Пирандело на италијански јазик во MP3 формат]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.sicilytourguides.net/Pirandello_tour.htm Места во Агриџенто поврзани со неговото книжевно творештво] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090210204559/http://www.sicilytourguides.net/Pirandello_tour.htm |date=2009-02-10 }} * [http://www.360travelguide.com/360VirtualTour.asp?iCode=agr01 Виртуелна панорамска тура на плоштадот Лујџи Пирандлео во Агриџенто] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180927151415/http://www.360travelguide.com/360VirtualTour.asp?iCode=agr01 |date=2018-09-27 }} * [http://www.oxford.it/ita/main.php?mod=audioLFTHO Светлоста од куќата отспротива] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110507045220/http://www.oxford.it/ita/main.php?mod=audioLFTHO |date=2011-05-07 }} {{Нобелова награда за литература}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пирандело, Лујџи}} [[Категорија:Италијански писатели]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за литература]] [[Категорија:Италијански фашисти]] [[Категорија:Италијански нобеловци]] nqps7o5za5yg7k18uvi3m004qx0iv56 0 38906 5583336 5390373 2026-06-27T14:01:25Z ~2026-36892-80 134536 5583336 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict=Операција Планинска бура |partof=[[Воен конфликт во Македонија, 2001|Воен конфликт во Македонија]] |image=[[File:MK Tetovo.png|200px]] |place=[[Бродец]], [[Македонија]] |date=[[7 ноември]] [[2007]] |result= Победа на македонските специјални единици *Успешно разбивање на терористите во [[Тетовско]] без загуби |combatant1={{MKD}} *[[Единица за специјални задачи „Тигар“|ЕСЗ Тигар]] *[[Единица за брзо распоредување „ЕБР“|ЕБР]] |combatant2= {{flagicon image|AKSh logo.svg|border=|size=25px}} [[Албанска национална армија]] |commander1= {{flagicon|Macedonia}} [[Бранко Црвенковски]]<br />{{flagicon|Macedonia}} [[Никола Груевски]]<br />{{flagicon|Macedonia}} [[Гордана Јанкулоска]] |commander2= {{flagicon image|AKSh logo.svg|border=|size=25px}} [[Лирим Јакупи]]<br />{{flagicon image|AKSh logo.svg|border=|size=25px}} [[Рамадан Шити]] {{font|text=[[Загинал во бој|†]]|font=times|size=100%}} <br />{{flagicon image|AKSh logo.svg|border=|size=25px}} [[Хабит Ахмети]] {{font|text=[[Загинал во бој|†]]|font=times|size=100%}}<br />{{flagicon image|AKSh logo.svg|border=|size=25px}} [[Фисник Мети]] {{font|text=[[Загинал во бој|†]]|font=times|size=100%}}<br />{{flagicon image|AKSh logo.svg|border=|size=25px}} [[Фатос Алиу]] {{font|text=[[Загинал во бој|†]]|font=times|size=100%}}<br />{{flagicon image|AKSh logo.svg|border=|size=25px}} [[Беким Мехмети]] {{font|text=[[Загинал во бој|†]]|font=times|size=100%}} |strength1= |strength2= |casualties1= {{flagicon image|Macedonian Police insignia.png|border=|size=25px}} Без загуби |casualties2= {{flagicon image|AKSh logo.svg|border=|size=25px}} 8 убиени (не доволно) <br />{{flagicon image|AKSh logo.svg|border=|size=25px}} 11 ранети <br />{{flagicon image|AKSh logo.svg|border=|size=25px}} 69 уапсени |casualties3= |campaign=| }} '''Операција „Планинска бура“''' — големата полициска акција што ја спроведоа специјалните сили на [[Република Македонија|македонското МВР]], на [[7 ноември]] [[2007]] година, во [[Шар Планина|шарпланинското село]] [[Бродец (Тетовско)|Бродец]] над [[Тетово]]. Операцијата беше спроведена за отстранување и разбивање на [[албанци|албанските]] терористичко-екстремистички криминални групи дојдени од [[Косово]], кои се закануваа со рушење на мирот и стабилноста во [[Република Македонија]]. == Почеток и тек на операцијата „Планинска бура“ == По неколку месечните провокации на [[Албанци|албанските]] терористичко-екстремистички криминални групи од [[Косово]] на подрачјето на [[Тетово|Тетовскиот регион]], [[Република Македонија|македонските специјални полициски сили]] на [[7 ноември]] [[2007]] година, ја спроведоа операцијата „Планинска Бура“. Според полициските извори, операцијата започнала со жестоки вооружени пресметки помеѓу македонските специјални сили и албанските екстремисти во селото [[Бродец]] во 4 часот изутрина. Жестоките вооружени престрелки траеле 10 часа, сè до 14 часот попладне, кога екстремистичката криминална банда била целосно разбиена и уништена. Акцијата македонските сили ја спровеле со логистичка поддршка од 3 хеликоптери на [[АРМ]], и со повеќе оклопни возила. Екстремистите кои најпрвин се наоѓале над селото, исплашени од жестокиот напад на полицијата, се засолниле во повеќе селски куќи и селската џамија, а потоа еден дел низ шумата пребегнал преку државната граница.<ref>{{citeweb|date=7 ноември 2007|url=http://vecer.mk/makedonija/site-volci-siti-nastrada-samo-shiti|title=Сите волци сити, настрада само Шити|publisher=Вечер|accessdate=2015-01-15|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305012047/http://vecer.mk/makedonija/site-volci-siti-nastrada-samo-shiti|url-status=dead}}</ref> == Резултат == Во полициската акција „Планинска Бура“ се убиени 8 [[Албанци|албански]] терористи: Рамдан Шити (24) избеган затвореник од затворот [[Шуто Оризари|Шутка]] и „Дубрава“ во [[Косово]], Фисник Мети познат како „командант Челику“ од с.[[Бродец]], Беким Мехмети (21) од [[Тетово]], Шахили Ферат (20) од с.[[Бродец]], Фидан Фејзулаху (24) од [[Приштина]] - [[Косово]] и Гавази Имер (42) од [[Косово]]. Сè уште не е идентификувано уште едно лице убиено во полициската акција. Уапсени се 69 екстремисти и запленето е големо количество на огнено и тешко оружје, кое според полциските извори било доволно за вооружување на 150 лица и за водење на повеќе месечни вооружени борби.<ref>{{citeweb|date=7 ноември 2007|url=http://www.b92.net/eng/news/region-article.php?yyyy=2007&mm=11&dd=07&nav_id=45182|title=Eight Albanians dead in clash with Macedonian police|publisher=www.b92.net|accessdate=2015-01-15|archive-date=2014-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217195943/http://www.b92.net/eng/news/region-article.php?yyyy=2007&mm=11&dd=07&nav_id=45182}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Операции на македонските специјални сили]] [[Категорија:Македонија во 2007 година]] [[Категорија:Судири во 2007 година]] [[Категорија:Албански сепаратизам во Македонија]] 6ed32grevje5qwy9m4xzcjto67lybju 0 41589 5583410 5317665 2026-06-27T20:04:29Z Prosnu 125837 официјалното име на арапски 5583410 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Jerusalem-A-Quds-2013(2)-Aerial-Al-Aqsa Mosque Compound-(south exposure).jpg|мини|300x300пкс|Поглед на Храмовата Гора]] [[Податотека:Jerusalem Modell BW 2.JPG|мини|десно|300п|Вториот храм модел]] '''Храмова Гора''' ([[хебрејски]] Хар ХаБаит, на [[арапски јазик|арапски]] المسجد الأقصى ал-масџид ал-акса) — верски објект во [[Стар град (Ерусалим)|стариот град]] во [[Ерусалим]], најсветото место за [[јудаизмот]] и третото најсвето место во [[ислам]]от. == Историја на храмот == На ова место бил изграден првиот храм познат како [[Храмот на Соломон]] во 967 година п.н.е. и истиот бил разрушен од страна на вавилонците во 586 година п.н.е. како и [[вториот ерусалимски храм]]. Во времето на [[Ирод Велики]] повторно бил изграден храмот кој бил многу поголем од предишните. По рушењето на [[вториот ерусалимски храм|вториот храм]] од страна на римјаните, единствен остаток од овој храм е [[Ѕидот на плачот]], најсветото место на [[евреи]]те. За овој ѕид, долго време се сметало дека е основниот ѕид на самиот храм, но денеска е познато дека тоа е само потпорен ѕид. == Верски објект == === Јудаизам === По рушењето на [[вториот ерусалимски храм|вториот храм]] од страна на римјаните, единствен остаток од овој храм е [[Ѕидот на плачот]], најсветото место на [[евреи]]те. За овој ѕид, долго време се сметало дека е основниот ѕид на самиот храм, но денеска е познато дека тоа е само потпорен ѕид. === Исалам === На рамниот дел од некогашниот дел од храмот ( односно зад [[ѕидот на плачот]], каде всушност и била точната локација на храмот), се наоѓа третото најсвето место за [[ислам]]от, односно тоа е местото според кое се верува дека [[Мухамед]] скокнал на својот коњ и воскреснал. Ова место како и [[џамија]]та [[Ал Акса]] се најсветите места по оние во [[Мека]] и [[Медина]] за муслиманите. == Поврзано == {{Ризница-врска|Temple Mount}} * [[Храмот на Соломон]] * [[Вториот ерусалимски храм]] * [[Ерусалимски храм]] == Надворешни врски == * http://www.templemount.org/ * http://www.godsholymountain.org {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080223072129/http://www.godsholymountain.org/ |date=2008-02-23 }} * http://www.aqsa.org.uk/ * http://www.templemount.com [[Категорија:Храмова Гора| ]] [[Категорија:Знаменитости во Ерусалим]] [[Категорија:Градби претворени во џамии]] d9jqoojd48zr5oml1wijytwxi0vfusk 0 44016 5583485 5551057 2026-06-28T03:19:56Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583485 wikitext text/x-wiki {| {{prettyinfobox}} |----- ! colspan="2" bgcolor="#DEFFAD" | Гоа |----- ! colspan="2" bgcolor="#DEFFAD" |Гоа |----- | [[Држава]]: || [[Индија]] |----- | [[Главен град]]: | [[Панаџи]] |----- | [[Површина]]: | 3.702 км² |----- | [[Население]]: | 1,458,545 милиони<ref>{{Cite web |url=http://www.census2011.co.in/district.php# |title=Indian Districts by Population, Sex Ratio, Literacy 2011 Census |access-date=26 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611224943/http://www.census2011.co.in/district.php# |archive-date=11 June 2011 |url-status=live}}</ref><small>''([[2001]])'' |----- | [[Густина на население]]: || 363 жит./км² |----- | [[Јазик]]: | [[конкански јазик|конкански]] |----- | [[Религија]]: | |----- | Мрежна страница: | [http://goagovt.nic.in] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081205061436/http://goagovt.nic.in/ |date=2008-12-05 }} |----- ! colspan="2" bgcolor="#DEFFAD" | Мапа |----- | colspan="2" align="center" bgcolor="#E8E8E8" | <center>[[Податотека:IN-GA.svg|н|250п|Положба на Гоа во Индија]]</center> |} '''Гоа''' е [[Сојузни држави и територии на Индија|сојузна држава]] во [[Индија]]. Се наоѓа на западниот брег на Индија на [[Арапското Море]] во т.н. подрачје [[Конкан]], а се граничи со [[Махараштра]] на север и [[Карнатака]] на исток и југ. [[Панаџи]] е главен град, а најголем е [[Васко де Гама (град)|Васко де Гама]]. Португалските трговци најпрво дошле во Гоа во XV век и брзо основале [[Португалска Индија|своја колонија]], која траела 450 години, сè до [[1961]], кога повторно станала дел од Индија. Гоа е меѓународно позната по прекрасните плажи, па ја посетуваат илјадници домашни и странски туристи. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == [[Податотека:Churcholdgoa_(64).JPG|мини|лево|Капелата во Гоа е пример за португалската архитектура]] [[Податотека:India_Goa_Portuguese_Villa.jpg|мини|лево|Пример на традиционалната архитектура]] [[Податотека:India Goa Chapora River Boat.jpg|мини|десно|200п|Речен брод]] [[Податотека:India_Goa_Chapora_River_Colony_of_Birds.jpg|мини|лево|Еден од најпознатите резервати (Салим Али резерват) за птици во Индија]] {{commons|Goa}} {{wikivoyage|Goa}} * [http://goagovt.nic.in/ Government of Goa official website] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081205061436/http://goagovt.nic.in/ |date=2008-12-05 }} * [http://GoaNews.org GoaNews.org] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180809113907/http://goanews.org/ |date=2018-08-09 }} - News that affects Goa * [http://www.supergoa.com/ SuperGoa] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20040414022826/http://www.supergoa.com/ |date=2004-04-14 }} - In English and Portuguese * [http://www.lonelyplanet.com/destinations/indian_subcontinent/goa/get.htm Lonely Planet] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050810232415/http://www.lonelyplanet.com/destinations/indian_subcontinent/goa/get.htm |date=2005-08-10 }} * [http://www.traveltogoa.com/ Travel to Goa] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061222043623/http://www.traveltogoa.com/ |date=2006-12-22 }} * [http://www.mapsofindia.com/maps/goa/ Maps of Goa] * [http://www.johnthemap.co.uk/pages/goa/goa_page1.html Maps of beaches and places of tourist interest in Goa] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070110000909/http://www.johnthemap.co.uk/pages/goa/goa_page1.html |date=2007-01-10 }} * [http://www.goainformation.org Goainformation] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181217055012/http://www.goainformation.org/ |date=2018-12-17 }} * [http://www.goacom.com/culture/history/history2.html Christinization of the Velhas Conquistas] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110224183415/http://www.goacom.com/culture/history/history2.html |date=2011-02-24 }} * [http://www.goa-holidays-and-hotels.com/goa-weather.html Weather in Goa India] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070206042204/http://www.goa-holidays-and-hotels.com/goa-weather.html |date=2007-02-06 }} - Info on Weather in Goa * [http://www.goingtogoa.com/ www.goingtogoa.com] - Holidays in Goa and Medical Tourism in Goa * [http://www.fallonvillas.com/ Goan Properties] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070113093401/http://www.fallonvillas.com/ |date=2007-01-13 }} * [http://funnybytes.net/e107_plugins/content/content.php?content.779 Online tour]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://oheraldo.in/node/14510 Goan links science, spirituality by Out-of-Body experience] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311000713/http://oheraldo.in/node/14510 |date=2007-03-11 }} * [http://www.asiatravel.com/india/infoguide/goa.html Goa] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060426202918/http://www.asiatravel.com/india/infoguide/goa.html |date=2006-04-26 }} * [http://medicineplanet.50webs.com/ Medicineplanet Pharmacy in Margao] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070123101916/http://medicineplanet.50webs.com/ |date=2007-01-23 }} * [https://web.archive.org/web/20070718091159/http://www.geocities.com/goa_plus Goa Plus Local Cable News Channel] * [http://siddharth24x7.50webs.com/ Some of the Helpine Numbers for Goa and other parts of India] * [http://shyamsundargoa.50webs.com Shyamsundar Productions] {{Индија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Гоа| ]] [[Категорија:Сојузни држави и територии на Индија]] [[Категорија:Поранешни колонии на Португалија]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1987 година]] 8so79s9zgzzr6dzendp717ocfabid97 0 44983 5583518 5411444 2026-06-28T05:09:30Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583518 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Горно Шел |name_local = Άνω Βέρμιο |image_skyline = |caption_skyline = |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Негуш | ширина = | опис = <center>Местоположба на Горно Шел во општината [[Негуш (општина)|Негуш]] и областа Централна Македонија</center> | релјефна = | натпис = Горно Шел | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 35 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 21 | ГД_мин = 57 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 40 |lat_min = 35 |lon_deg = 21 |lon_min = 57 |elevation_min = |elevation = 1.500 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Иматија]] |prefec = |municipality = [[Негуш (општина)|Негуш]] |municunit = Негуш |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2011 |population = 43 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = |area_code = |licence = |website = }} '''Горно Шел''' или '''Горно Село''' ({{langx|el|Άνω Βέρμιο}}, ''Ано Вермио''; книжевно: ''Άνω Βέρμιον'', ''Ано Вермион''; до 1926 година: ''Άνω Σέλι'', ''Ано Сели''<ref>[http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/168500 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Άνω Σέλι -- Άνω Βέρμιον]</ref>; {{langx|rup|Selia de Sus}}, ''Селија де Сус'') — [[село]] во [[Берско]], [[Егејска Македонија]], дел од денешната [[Негуш (општина)|Општина Негуш]], во [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], [[Грција]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на 20 километри југозападно од градот [[Негуш]] и на 24 километри северозападно од градот [[Бер]], на надморска височина од 1.500 метри.<ref name="НМЕМ">{{НМЕМ|дел=I|глава=Берски округ|страница=31}}</ref> Вкупниот селски атар зафаќа површина од 17 квадратни километри. Сместено е високо на североисточните падини на планината [[Каракамен]]. Над селото се наоѓа скијачкиот центар Шел (Сели). == Историја == Некогашното македонско село било многу старо село кое било разорено во времето на [[Негушко востание|Негушкото востание]] во 1822 година од војските на Лобут-паша, чиешто население кое успеало да се спаси од јатаганите на турската војска и башибозукот победнало во источниот дел на [[Егејска Македонија]] и на други места. Подоцна, ова место било запоседнато од сточарски [[Власи|влашки]] семејства дојдени од [[Епир]], па постепено израснало во голема влашка сточарска населба.<ref name="НМЕМ" /> Во 1926 година, името на селото било преименувано во Ано Вермио (''Άνω Βέρμιο''). Сепак, поранешното име Ано Сели (''Άνω Σέλι''), продолжува да се користи, дури и во официјални документи.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.freewebs.com/onoma/met.htm |title=Δημήτρης Λιθοξόου. Μετονομασίες των οικισμών της Μακεδονίας 1919 - 1971 |accessdate=20 јуни 2012 |archive-date=20 јуни 2012 |archive-url=https://archive.today/20120630054156/www.freewebs.com/onoma/met.htm |url-status=live }}</ref> За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], селото било запалено од [[Германија|германскиот]] окупатор и тоа на 23 октомври 1941 година, односно на истиот ден кога било запалено и селото [[Крмишта]] (Крмча), Кајларско. По [[Граѓанска војна во Грција|Граѓанската војна]], селото повеќе не било подигнато како населба, туку се користи како рекреативен центар за зимување, за што се изградени и потребните објекти.<ref name="НМЕМ" /> == Стопанство == Во минатото, кога селото било населено од страна на влашките сточарски семејства, поради погодните услови, селаните главно се занимавале со сточарство. Во поново време, туризмот е главниот приход на преостанатите жители и целото село функционира како туристичка населба.<ref name="НМЕМ" /> == Население == Во [[1900]] година според [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во ''Горно Шел'' живееле 1.200 [[Власи]] христијани.<ref name="НМЕМ" /><ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_02.htm К’нчов, Васил. Македонија. Етнографија и статистика, Софија, 1900, стр. 145.]</ref> Истите податоци ги дава и секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), според кого во [[1905]] година во ''Горно Шел'' имало 1.200 Власи.<ref>Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 222-223.</ref> Во [[1906]] година, според патријаршиската статистика, во селото имало 100 семејства Власи.<ref>Επίσημα έγγραφα περί της εν Μακεδονία οδυνηρής καταστάσεως, Πατριαρχείο Τυπογραφείο, Κωνσταντινούπολις 1906. Цитирано по: [https://web.archive.org/web/20090404135658/http://www.freewebs.com/onoma/veria.htm Δημήτρης Λιθοξόου. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βέροιας, 1886 - 1927]</ref> Во [[1910]] година во Горно Шел (Άνω Σέλι) имало 1.100 жители.<ref>Αθανάσιος Χαλκιόπουλος, Εθνολογική στατιστική των βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου, Αθήναι 1910. Цитирано по: [https://web.archive.org/web/20090404135658/http://www.freewebs.com/onoma/veria.htm Δημήτρης Λιθοξόου. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βέροιας, 1886 - 1927]</ref> На пописот во 1912 година, селото е забележано со [[влашки јазик]] и христијанска религија.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.freewebs.com/onoma/veria.htm |title=Δημήτρης Λιθοξόου. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βέροιας, 1886 - 1927 |accessdate=2012-12-05 |archive-date=2012-12-05 |archive-url=https://archive.today/20121205104420/www.freewebs.com/onoma/veria.htm |url-status=live }}</ref> Во пописот од 1913 година, селото било забележано со 1.430 жители. Во подоцнежните пописи се забележуваат големи осцилации. Така, во пописот од 1920 година биле забележани само 15 жители, бидејќи пописот е извршен на 19 декември, кога жителите од оваа вообичаено сточарска населба биле преселени на зимување во полето. Во пописот од 1928 година биле попишани само 83 жители, додека во пописот од 1940 година бројот е зголемен на 411 жители. Намалувањето на бројот на жителите се должело и на фактот што многу од овие семејства, збогатени со сточарството, се оддале и на други занаети, па го напуштиле селото и се преселиле во поголемите градови. Откако селото било запалено за време на Втората светска војна и по отпочнувањето на Граѓанската војна, селото повеќе не било населено во истиот стил, туку повеќе претставува зимски туристички центар.<ref name="НМЕМ" /> Во пописот спроведен во 2001 година, селото било попишано со 81 жител. Во најновиот спроведен попис од 2011 година во Грција, селото било забележано со 43 жители. {{Пописи-ЕМ|411|—|—|—|—|—|81|43}} == Самоуправа и политика == Селото припаѓа на општинската единица Негуш со седиште во [[Негуш|истоимениот]] град, која припаѓа на поголемата општина [[Негуш (општина)|Негуш]], во округот [[Иматија]]. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Негуш, во кој покрај градот Негуш, влегуваат и населбата [[Станица Негуш]], селото Горно Шел, новосоздаденото село [[Гимново]] и туристичкиот центар [[Свети Никола (Негушко)|Свети Никола]]. <!--== Општествени установи == == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во Горно Шел * [[Јоанис Гилекас]] — грчки андартски деец; роден во Долно или Горно Шел<ref name="manos.31">[http://media.ems.gr/ekdoseis/ektos_seiras/ekd_eksi_gigeneis.pdf Μάνος, Νικόλαος. Αφανείς Γηγενείς Μακεδονομάχοι (1903-1913), Ι. Σ. Κολιόπουλος (επιστ. εποπτεία), Ι. Δ. Μιχαηλίδης – Κων. Σ. Παπανικολάου (επιμ.), Θεσσαλονίκη, Ε.Μ.Σ. – University Studio Press, 2008, σ. 31.]</ref> * [[Константин Папаначе]] (1904-1985) — влашки и романски писател, историчар и издавач; роден во Горно или Долно Шел * [[Стерие Чимети (инженер)|Стерие Чимети]] (1870-1933) — романски инженер; роден во Горно или Долно Шел ;Други * [[Стериос Кукутегос]] (1855-1947) — деец на грчката вооружена пропаганда во Македонија; по потекло од Горно или Долно Шел<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://hellas.teipir.gr/Thesis/Veroia/Greek/Monuments/Protomes/koukoutegos.htm |title=Στέργιος Κουκουτέγος – Καπετάν Τάσος (1855-1947) |accessdate=2016-03-13 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304095335/http://hellas.teipir.gr/Thesis/Veroia/Greek/Monuments/Protomes/koukoutegos.htm |url-status=dead }}</ref> <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи|2}} === Белешки === * {{БИМ}} {{Негуш}} [[Категорија:Негуш]] g3ko5zxc8nwaadj5e37z6d0wodoyvh7 0 45141 5583404 5423511 2026-06-27T19:48:25Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583404 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = В’гени |name_local = Σεβαστιανά |image_skyline = Rizari391.jpg |caption_skyline = Поглед на селото В’гени (второто по оддалеченост на фотографијата) |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Вртикоп | ширина = | опис = <center>Местоположба на В’гени во општината [[Вртикоп (општина)|Вртикоп]] и областа Централна Македонија</center> | релјефна = | натпис = В’гени | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 46 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 22 | ГД_мин = 07 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 40 |lat_min = 46 |lon_deg = 22 |lon_min = 07 |elevation_min = |elevation = 60 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Постол (округ)|Постол]] |prefec = |municipality = [[Вртикоп (општина)|Вртикоп]] |municunit = Вртикоп |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2011 |population = 1392 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = |area_code = |licence = |website = }} '''В’гени''' или '''В’нгени''' ({{langx|el|Σεβαστιανά}}, ''Севастјана''; до 1926 година: ''Βίγκενη'', ''Вигени''<ref>[http://pandektis.ekt.gr/dspace/handle/123456789/169720 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Βίγκενη -- Σεβαστιανά]</ref>) — [[село]] во [[Воденско]], [[Егејска Македонија]], дел од денешната [[Вртикоп (општина)|Општина Вртикоп]], во [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], [[Грција]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа три километри западно од градот [[Вртикоп]], сред самото воденско-пазарско поле, на надморска височина од 60 метри.<ref name="НМЕМ">{{НМЕМ|дел=I|глава=Воденски округ|страници=44-45}}</ref> Селскиот атар зафаќа површина од 12 квадратни километри. Сместено е во областа [[Сланица]]. == Историја == До 1924 година, селото В’гени било населено со македонско и турско население.<ref name="НМЕМ" /> Муслиманското население на В’гени било иселено во [[Турција]] во 1924 година во согласност со [[Лозански договор|Лозанскиот договор]] и на негово место биле населени грчки бегалци. Во 1928 година, селото претставувало мешана населба со 106 бегалски семејства со вкупно 471 жител.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.freewebs.com/onoma/eap.htm |title=Κατάλογος των προσφυγικών συνοικισμών της Μακεδονίας σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ) έτος 1928 |accessdate=20 јуни 2012 |archive-date=20 јуни 2012 |archive-url=https://archive.today/20120630054150/www.freewebs.com/onoma/eap.htm |url-status=live }}</ref> Во 1926 година, селото било преименувано во Севастјана (''Σεβαστιανά''). Селото настрадало за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], иако тоа не се почувствувало на бројот на жителите. == Стопанство == Земјиштето е рамно и многу плодно, бидејќи се наводнува. Населението произведува многу овошје, пченица, памук и други земјоделски култури. Делумно е развиено и краварството.<ref name="НМЕМ" /> == Население == Во „[[Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во [[1873]] г. В’гени (''Vagheni'') е село во Воденската каза на Отоманското Царство со 22 куќи со вкупно 104 жители.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 158 - 159.</ref> Според Николаос Схинас („Οδοιπορικαί σημειώσεις Μακεδονίας, Ηπείρου, Νέας οροθετικής γραμμής και Θεσσαλίας“) во средината на 1880-тите години во В’гени (''Βούγκιανη'') имало 12 семејства христијани и 40 муслимани.<ref>Σχινάς, Νικόλαος. Οδοιπορικαί σημειώσεις Μακεδονίας, Ηπείρου, Νέας οροθετικής γραμμής και Θεσσαλίας / Συνταχθείσαι υπό Νικολάου Θ. Σχινά ταγματάρχου του μηχανικού, Αθήναι, τόμοι 3, 1886-87. Цитирано по: [https://web.archive.org/web/20101112053651/http://www.freewebs.com/onoma/vodena.htm Λιθοξόου, Δημήτρης. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βοδενών 1886 - 1927 (διοικητικά όρια 1911)]</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во [[1900]] година селото имало 180 жители [[Македонци]], 240 [[Турци]] и 90 [[Роми]].<ref name="НМЕМ" /><ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_04.htm К’нчов, Васил. Македонија. Етнографија и статистика, Софија, 1900, стр. 149.]</ref> По податоци на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во ''Вугљани'' (Vougliani) имало 120 Македонци.<ref>Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 190 - 191.</ref> Во 1920 година, В’гени било посочено со 40 турски куќи и 17 македонски семејства.<ref name="НМЕМ" /><ref>Милојевић, Боровоје. Јужна Македонија - Антропогеографска, Београд 1920. Цитирано по: [https://web.archive.org/web/20101112053651/http://www.freewebs.com/onoma/vodena.htm Λιθοξόου, Δημήτρης. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βοδενών 1886 - 1927 (διοικητικά όρια 1911)]</ref> Во пописот од 1913 година селото било забележано со 158 жители (во други грчки статистички показатели се води со 475, што е веројатно поточно). Во 1920 година имало 440 жители. По иселувањето на Турците во 1924 година, тука биле населени повеќе бегалски семејства од [[Понд]] и [[Мала Азија]] - вкупно 318 жители. Така, селото станало мешана населба, која во 1928 година имало 589 жители. Во 1940 година нивниот број се искачил на 987, од кои 263 Македонци и 724 бегалци. Иако селото настрадало во [[Втора светска војна|Втората светска војна]], бројот на жителите во селото се зголемува. Во 1951 година биле забележани 1.005 жители, во 1961 година нивниот број се искачил на 1.216, во 1971 година биле забележани 1.257, во 1981 година 1.213, а во 1991 година се искачило на 1.348 жители.<ref name="НМЕМ" /> Во пописот спроведен во 2001 година, селото било попишано со 1.501 жител. Во најновиот спроведен попис од 2011 година во Грција, селото било забележано со 1.392 жители. {{Пописи-ЕМ|987|1.005|1.216|1.257|1.213|1.348|1.501|1.392}} == Самоуправа и политика == Селото припаѓа на општинската единица Вртикоп со седиште во [[Вртикоп|истоимениот]] град, која припаѓа на поголемата општина [[Вртикоп (општина)|Вртикоп]], во округот [[Постол (округ)|Постол]]. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел В’гени, во кој е единствено село. <!--== Општествени установи == == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи|2}} === Белешки === * {{БИМ}} {{Вртикоп}} [[Категорија:Вртикоп]] oenq39q4jpejran247emsesx9tiutgp 0 46020 5583478 5416449 2026-06-28T02:03:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583478 wikitext text/x-wiki {{Infobox Iran Province |province_name = Гилан |ostan_name = گیلان |loc_map = IranGilan.png |capital = [[Рашт]] |latd = 37.2774 |longd = 49.5890 |area = 14.042 |pop = 2.410.523 |pop_year = 2005 |pop_density = 171,7 |sub_provinces = 16 |languages= [[Гилански јазик|гилански]]<br /> [[Талишки јазик|Талишки]]<br /> [[Фарси]]<br /> [[татиски јазик|татиски]]<br /> [[Азербејџански јазик|Азерски]]<br /> }} '''Гилан''' ({{langx|fa|استان گیلان|Ostān-e Gīlān}})<ref>[http://www.guilan.ac.ir] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130717055823/http://www.guilan.ac.ir/ |date=2013-07-17 }} University of Guilán</ref> е [[покраини во Иран|покраина]] во [[Иран]]. Излегува на [[Каспиското Море]], и се граничи со покраините [[Мазендеран]], [[Ардабил (покраина)|Ардабил]], [[Занџан (покраина)|Занџан]] и [[Казвин (покраина)|Казвин]]<ref>{{Cite news|date=22 June 2014 |orig-year=1 Tir 1393, Jalaali|title= همشهری آنلاین-استان‌های کشور به ۵ منطقه تقسیم شدند (Provinces were divided into 5 regions)|language=fa|newspaper=Hamshahri Online|url=http://www.hamshahrionline.ir/details/263382/Iran/-provinces|archive-url=https://web.archive.org/web/20140623191332/http://www.hamshahrionline.ir/details/263382/Iran/-provinces|archive-date=23 June 2014|url-status=live}}</ref>. Главен град е [[Рашт]]. == Административна поделба == {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="5" style="border-collapse:collapse; background:#ffffff;" |- bgcolor="#f0f0f0" ! Карта !! Ознаки !! Округ |- |rowspan="13"| [[Податотека:Gilan-abb.PNG|300px]] |- |'''A''' || [[Астара]] |- |'''AA''' || [[Астанех-Ашрафијех]] |- |'''BA''' || [[Бандар-e Анзали]] |- |'''F''' || [[Фуман]] |- |'''H''' || [[Хаштпар]] |- |'''Lh''' || [[Лахиџан]] |- |'''Lr''' || [[Лангаруд]] |- |'''R''' || [[Рашт]] |- |'''Rb''' || [[Рудсар]] |- |'''Rs''' || [[Рудбар]] |- |'''S''' || [[Сомe Сара]] |- |'''Sh''' || [[Шафт (град)|Шафт]] |} [[Податотека:dorfak.jpg|мини|лево|Планината Дорфак]] [[Податотека:Mirza teeghi.jpg|мини|десно|[[Мирза Кучек Кан]], Ирански херој од Гилан.]] [[Податотека:Masoole.jpg|мини|лево|Селото Масулее]] [[Податотека:Anzali.jpg|мини|лево|Пристаништето Анзали]] == Поврзано == * [[Гилански јазик]] * [[Административна поделба на Иран]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://Gilan.net www.gilan.net] * [http://www.iranica.com/newsite/articles/v10f6/v10f633a.html Гилан] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080513144117/http://www.iranica.com/newsite/articles/v10f6/v10f633a.html |date=2008-05-13 }} на [http://www.iranica.com/newsite/home/index.isc „Енциклопедија Ираника“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061019004703/http://www.iranica.com/newsite/home/index.isc |date=2006-10-19 }} * [http://www.hic.gums.ac.ir/ Универзитет во Гилан - информации за медицински науки и здравје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050407121225/http://www.hic.gums.ac.ir/ |date=2005-04-07 }} * [http://www.Gilanmiras.ir/ Организација за културно наследство на Гилан] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160205040504/http://www.gilanmiras.ir/ |date=2016-02-05 }} {{Покраини во Иран}} [[Категорија:Покраини во Иран]] qpe39jisy7kpnpeb0lbcbuu8gravnni 0 47885 5583413 5209446 2026-06-27T20:14:55Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583413 wikitext text/x-wiki {| align="right" |[[Податотека:GPS Satellite NASA art-iif.jpg|center|мини|180п|Концептуална слика на ГПС-сателит во орбитата]] |- |[[Податотека:NAVSTAR GPS logo shield-official.jpg|лево|90п]][[Податотека:50th Space Wing.png|десно|90п]] |- |[[Податотека:Magellan GPS Blazer12.jpg|center|мини|180п|[[ГПС-приемник]] на цивилен брод.]] |} '''Глобален позиционен систем''' или '''ГПС''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Global Positioning System'' или ''GPS'') е единствениот целосно функционален [[глобален навигациски сателитски систем]] (GNSS). Користејќи група од најмалку 24 [[сателит]]и што пренесуваат прецизни [[микробранови]] сигнали, системот овозможува ГПС-приемниците да ја пресметаат нивната [[Географски координатен систем|местоположба]], брзина, правец и време. Други слични системи се рускиот [[ГЛОНАСС]], најавениот [[Европа|европски]] [[Галилео (навигациски систем)|Галилео]], предложениот [[COMPASS (навигациски систем)|COMPASS]] на [[Народна Република Кина|Кина]] и [[Индиски регионален навигациски сателитски систем|ИРНСС]] на [[Индија]]. ГПС-системот е развиен од [[Министерство за одбрана на Соединетите Американски Држави|Министерството за одбрана на Соединетите Американски Држави]] и е официјално именуван '''NAVSTAR GPS''' (''NAVSTAR'' не е [[акроним]], туку е име дадено од Џон Волш, клучен донесувач на одлуки кога се работело за буџетот за ГПС-програмата).<ref name="Parkinson">Parkinson, B.W. (1996), ''Global Positioning System: Theory and Applications'', chap. 1: Introduction and Heritage of NAVSTAR, the Global Positioning System. pp. 3-28, American Institute of Aeronautics and Astronautics, Washington, D.C.</ref> Групата од сателити е управувана од 50-тиот ''Space Wing'' на [[Воено воздухопловство на Соединетите Американски Држави|Американското воено воздухопловство]]. Цената на одржувањето на системот е приближно 750 милиони [[американски долар]]и годишно, вклучувајќи ја замената на стари сателити и истражување и развивање.<ref name="GPS overview from JPO">[http://gps.losangeles.af.mil/jpo/gpsoverview.htm GPS Overview from the NAVSTAR Joint Program Office] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060928042828/http://gps.losangeles.af.mil/jpo/gpsoverview.htm|date=2006-09-28}}. Accessed [[15 декември|December 15]], [[2006]].</ref> == Поедноставен метод на функционирање == Типичниот [[ГПС-приемник]] ја пресметува неговата позиција користејќи сигнали од четири или повеќе ГПС-[[сателит]]и. Четири сателити се потребни бидејќи на процесот му е потребно многу прецизно месно време, повеќе точно од тоа што може да обезбеди било кој нормален часовник, па приемникот внатрешно го пресметува времето како и позицијата. Со други зборови, приемникот користи четири мерења за да се пресметаат четири променливи - ''x'', ''y'', ''z'', и ''t''. Овие вредности се претвораат во повеќе разбирливи форми, како што е географска ширина/должина или локација на мапа, и потоа презентирани на корисникот. Секој ГПС-сателит има [[атомски часовник]] и непрекинато праќа пораки кои го содржат тековното време на почеток на пораката, параметри за пресметување на локацијата на сателитот ([[ефемерида]]та), and и општата состојба на системот (the almanac). Сигналите патуваат со позната брзина - [[брзина на светлината]] низ просторот. Приемникот го користи времето на пристигнување за да го пресмета растојанието до секој сателит, од каде што ја детерминира позицијата на приемникот користејки геометрија и тригонометрија (вид. [[трилатерација]]<ref>[[HowStuffWorks]]: [http://electronics.howstuffworks.com/gps1.htm How GPS Receivers Work] Accessed 14 мај 2006</ref>). Иако четири сателити се потребни за нормално фукционирање, во некои посебни случаи може да се потребни и помалку. На пример, ако една променлива е веќе позната (на пример, брод на море знае дека неговата надморска височина е 0), [[радиоприемник]]от ја пресметува неговата позиција користејќи само три сателити. Приемниците користат и други податоци ([[доплеров ефект]] на сателитските сигнали, последната позната позиција, навигација на проценка, инерцијална навигација, итн.) за да дадат поверодостојни одговори кога помалку од 4 сателити се видливи. == Поврзано == * [[Голдов код]] * [[ГПС-приемник]] * [[ГЛОНАСС]] == Фирми кои нудат GPS услуги во Македонија == * [http://www.diginet.mk/gps/ DigiNet.]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.geooco.com Geooco.™] * [http://www.navirec.com.mk Anima - Navirec] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110304225648/http://navirec.com.mk/ |date=2011-03-04 }} * [http://www.gps.bransys.com Bransys GPS] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130105234213/http://www.gps.bransys.com/ |date=2013-01-05 }} == Наводи == {{наводи}} {{навигациски системи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:ГПС]] [[Категорија:Геодезија]] [[Категорија:Навигација]] [[Категорија:Технологија]] nymnhrige9x512w9ffxedw5a6fqz0mf 0 54438 5583497 5549056 2026-06-28T04:34:52Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583497 wikitext text/x-wiki {{Етничка група| |група=Горанци |слика=[[Слика:goranci proslava.JPG|250п]] |слика_наслов=Горанска свадба |вкупен = 60.000 — 84.000<ref>{{Наведени вести|url=https://www.mn.mk/dosiea/958|title=Нашинци од Гора во Албанија, говорат македонски а најголем празник е Ѓурѓовден|last=Л.|first=К.|date=16 декември 2009|work=Македонска нација|access-date=2026-03-18|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708105501/https://www.mn.mk/dosiea/958|url-status=dead}}</ref> |popplace = |регион1 = {{КОС}}: 18 села и 1 град |регион2 = {{АЛБ}}: 10 села |регион3 = {{МКД}}: 2 села |јазици= [[македонски јазик|македонски]] ([[горански дијалект|горански]]) и [[српски јазик|српски]] |религии= [[ислам]] |поврзани = [[Македонци]] и [[Срби]] |footnote = }} '''Горанци''' — дел од [[Македонци|македонскиот народ]]<ref>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=8266 Горанците велат - Ние сме Македонци] Интервју на Исмаил Бојда за [[А1 телевизија]]</ref> кој ја населува областа [[Гора]], првостепено на [[Косово]], па [[Албанија]] и сосем мал дел на [[Република Македонија]]. Главна одлика на Горанците е [[ислам|исламската религија]] што ги вметнува во групата на [[Македонци муслимани]]. Тие го говорат [[горански дијалект|горанскиот дијалект]], како дел од периферните западни македонски дијалекти од западното наречје. Република Косово е во фаза на измени на уставот со што сите етнички групи ќе бидат споменати во уставот, вклучувајќи ги и Македонците-Горани.<ref>[http://kanal5.com.mk/default.aspx?mId=37&egId=13&eventId=88133 Македонските Горани во консултативниот Совет за малцинства на Косово]</ref> ==Географска распределеност== {{Главна|Гора (област)}} [[Податотека:Гора.svg|мини|десно|300п|Населените места во областа [[Гора (област)|Гора]], заедно со двете горански села во [[Горни Полог]], Македонија.]] Горанците живеат на територијата на областа [[Гора]], која се наоѓа во денешните граници на [[Србија]] ([[Косово]]) со 19 села, [[Албанија]] со 10 села и во [[Македонија]] со 2 села. Според статистиките сега на Гора живеат 7.000 Горанци, додека во светски рамки нивниот број се движи до 60.000. до 13.000 Горанци поседуваат македонско државјанство.<ref>[http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&ArticleID=90454&EditionID=1391 Фала за 13.000 државјанства -Интервју на Исмаил Бојда во Време]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во Албанија и Македонија, Гораните немаат право официјално да се попишуваат како Горани. == Особености == [[File:Момче од Гора во народна носија.jpg|thumb|мини|десно|Момче од Гора во народна носија]] Одликите на Горанците кои ги делат од останатите македонски муслимански групи се нивното самонарекување '''Горанци''' и нивниот јазик кој го нарекуваат ''нашински'' или ''нашенски'' односно ''нашки''<ref>Dokle, Nazif. Reçnik Goransko (Nashinski) -albanski, Sofia 2007, Peçatnica Naukini akademiji "Prof. Marin Drinov", s. 5, 11</ref>, а кој е дел од македонскиот јазик, односно горански дијалект. Друга главна одлика е силното влијание на старите христијански обичаи, кои и по неколку века на исламизација ги задржале и не ги заборавиле. ==Религија== Сите Горанци се муслимани. Исламизирани се во текот на владеењето на [[Отоманското Царство]] на [[Балкан]]от. Најголемиот притисок се забележува после 1690 година кога започнува поголема забележителна селба на [[јужни Словени|јужнословенското]] население на балканските простори под притисок на [[Османлии]]те. Иако Горанците се муслимани, тие сепак ги задржале обичаите за прослава на најголемите христијански празници. Најголем празник на Горанците е [[Ѓурѓовден]]. Тука најголем дел зазема култот на растителноста. Имено жените од селото уште во раните утрински часови одат во полињата и планините и собираат гранки од дрвата со кои после се китат дворовите, куќите и добитокот. Овој обичај е исто така забележан и во целиот [[полог|полошки]] крај. Рано наутро се носат децата на ладните извори и се замиваат со вода и се протрлува лицето со насобраните гранки. Најинтересно е тоа што Горанците го слават и [[Божиќ]] на свој начин. Тие на самиот ден готват пченка и потоа ја делат на соседите. Со гранки од брест се китат влезните врати и просториите каде што се чува добитокот. И на крајот се замесува божиќен колач во кој се става метална паричка и дака се дели помеѓу домашните. Кој ќе ја најде паричката, се смета дека ќе го следи цела година среќа. Овој обичај е потполно идентичен со православниот македонски божиќен обичај. ===Исламизација=== Со самиот факт дека целиот регион [[Гора]] е надостапен и ридско-планински, тука жителите имале тежок и сиромашен живот. Сиромаштија условувала на печалбарство, а отсуството на мажите било мета на [[албанци|арнаутските]] банди, особено на познатото племе [[Љумани]], кое пустошело во регионот на [[Гора]] и [[Полог]]. Поради притисокот од Љуманите, а и од Турците населението постепено почнало да се исламизира. Првото поголемо исламизирање е забележано за време на големата селба на словенско население на Балканскиот Полуостров во [[XVII век]]. Последниот забележан христијанин е извесна Баба Божана која починала во [[1856]] година. Постои и верзија дека Горанците пред исламизацијата биле [[Богомили]] и дека ги снашла истата судбина како [[Бошњаци]]те, односно полесно потпаднале под налетот на менување на верата. ===Асимилација=== Од дамнешни времиња имало обиди да се асимилира горанското население. Во почетокот кога сѐ уште биле христијани, [[Србија]] ги сметала за [[Срби]], кои зборуваат на специфичен српски дијалект. Со самата исламизација населението се присилувало да се изјавува како турско или албанско. Во денешно време на територијата на [[Косово]], врз Горанците има невиден притисок да се албанизира<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.politika.co.yu/rubrike/Srbija/Gora-i-Goranci.sr.html |title=Обиди да се албанизитаат Горанците, Политика |accessdate=2008-06-16 |archive-date=2008-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080619031555/http://www.politika.co.yu/rubrike/Srbija/Gora-i-Goranci.sr.html |url-status=dead }}</ref>, но и притисок од страна на [[Бошњаци]]те да се прикажат за Бошњаци. Во последните години присутна е и [[бугарија|бугарската]] пропаганда која се труди да ги прикаже како „[[Бугари]]“ кои живеат на [[Косово]]. Но кај Горанците е силен идентитетот и тие полека полека почнуваат да учат на својот мајчин јазик - македонски, кој владата на Косово го призна како јазик на кој ќе се школуваат горанските деца. Постојат и неколку македонски друштва и организации кои се трудат да го задржат населението на тие простори и да ја спречи асимилацијата и иселувањето. ==Јазик== {{Македонци}} ''Повеќе во делот: [[Горански дијалект]]'' Горанците зборуваат на македонски јазик, односно на горански дијалект кој е сличен со северозападните македонски дијалекти од Долни Полог. Поради исламизацијата и обидот да се асимилираат во нивниот јазик има голем број на Турцизми. Горанците во Македонија и на Косово пишуаваат на [[Кирилица]], додека во Албанија на [[латиница]]. Но Мифтар Аџеми, кој е трговец од [[Призрен]], а по потекло од селото [[Долно Љубине]], Жупа измислил своја азбука која ја нарекол '''нашиница''' - ''азбука за нашенскиот јазик''. Тој самиот, како и некои други интелектуалци од Косово, пишуваат проза и поезија на горанскиот говор со таа азбука. Следува пример на позната горанска песна ::'''Што се бели, горе Шар планина?''' :''Да л' је снегче, ил' је бело стадо''? :''Нит' је снегче, нит' је бело стадо.'' :''Да је снегче, би се растопило,'' :''Да је стадо, би се растурило.'' :''Веч тој беше Милкино чадорче,'' :''Под чадорче болна Милка лега.'' :''Брата и гу Турци заробили,'' :''Заробили, пај га обесили.'' ==Горанците денес== Погодени поради тешката ситуација на [[Косово]] последните години, Горанците масовно се иселуваат од своите вековни огништа. Главни причини се сиромаштијата и постојаниот притисок од [[Албанци]]те на се асимилираат. Слична е состојбата и во [[Албанија|албанскиот дел]], каде поради непристапноста на теренот, животот на Горанците е невозможен во денешни услови. Поради тоа што во [[Република Македонија]] има само две села, не може да се даде пример за ситуацијата и со самиот факт што тие две села се скоро иселени и жителите живеат во [[Тетово]]. === Горанска дијаспора=== Поради неразвиеноста на Гора и неможноста на луѓето да се вработат, тие често низ историјата оделе и одат на [[печалба]]. Најмногу иселени има во Централна Србија (претежно [[Белград]]: 3.340), [[Војводина]] (606), [[Република Македонија]] (претежно во западните делови), [[Италија]] и [[Турција]], и бегалците од [[комунизам|комунистичкиот]] режим од [[Албанија]] и [[Југославија]] во доцните 1940-ти кои се иселиле во [[САД]] (претежно [[Њујорк]] и [[Лос Анџелес]]). ==Познати Горанци== *{{З-СФРЈ}} [[Фахрудин Јусуфи]], познат југословенски фудбалер, играч на [[ФК Партизан]] и [[Шалке 04]]. *{{З-АЛБ}} [[Намик Докле]], албански политичар, поранешен вицепремиер на Албанија. *{{З-АЛБ}} [[Назиф Докле]], историчар и ентограф. *{{З-СРБ}} [[Миралем Сулејмани]], [[Србија|српски]] фудбалски репрезентативец, играч на [[Швајцарија|швајцарскиот]] [[ФК Јанг Бојс|Јанг Бојс]]. *{{З-СРБ}} [[Харун Хасани]] *{{З-СРБ}} [[Исмаил Бојда]], претседател на [[Македонци]]те од [[Гора]]. *{{З-МКД}} [[Един Бајрами]], претседател на [[Горанците]] во [[Македонија]] == Поврзано == * [[Гора]] * [[Македонци муслимани]] * [[Помаци]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=0EBF013D0DD6454BB73190967AB2EB2D Агитатори ги тераат Горанците да земаат бугарски пасоши] * [http://www2.dw-world.de/dw/bulgarian/politik/Balkan/1.176166.1.html “Горанците – јаболко на раздорот”]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, лекција на косовскиот јазичар Скендер Гаши * [http://nasagora.info/index.html Горански портал на српски јазик] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091125072915/http://nasagora.info/index.html |date=2009-11-25 }} * {{нмс|url=http://www.mn.mk/kultura/5419-Gora|title=Гора|last=|first=|date=28 декември 2011|work=Македонска нација|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401073122/http://www.mn.mk/kultura/5419-Gora|archive-date=2019-04-01|dead-url=|accessdate=|url-status=dead}} * {{нмс|url=http://www.mn.mk/aktuelno/958-Nasinci-od-Gora-vo-Albanija-govorat-makedonski-a-najgolem-praznik-e-Gurgovden?format=pdf|title=Нашинци од Гора во Албанија, говорат македонски а најголем празник е Ѓурѓовден|last=|first=|date=16 декември 2009|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401073118/http://www.mn.mk/aktuelno/958-Nasinci-od-Gora-vo-Albanija-govorat-makedonski-a-najgolem-praznik-e-Gurgovden%3Fformat%3Dpdf|archive-date=2019-04-01|dead-url=|accessdate=|url-status=dead}} * {{нмс|url=http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/377021|title=Македонците од Гора со безусловни барања до косовските власти и ОН|last=|first=|date=13 март 2007|work=Идивиди|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}} * {{нмс|url=https://infomax.mk/wp/горанците-се-чисти-Македонци-остра-ос/|title=Горанците се чисти Македонци: Остра осуда од Светскиот Македонски конгрес на изјавата на косовскиот МНР Беџет Пацоли|last=|first=|date=20 април 2018|work=Инфомакс|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://goracafe.freehostia.com Гора Кафе] {{Гора}} {{Словенски народи}} [[Категорија:Горанци| ]] [[Категорија:Косовци]] [[Категорија:Македонци муслимани]] [[Категорија:Народи во Косово]] e011qyvi8oix6tu530lookufz62l29t 0 66899 5583537 5565990 2026-06-28T06:53:31Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583537 wikitext text/x-wiki {{Infobox Coat of arms |name = Кралски грб на Обединетото Кралство |image = Royal Coat of Arms of the United Kingdom (Tudor crown).svg |image_width = 200 |middle = Coat of arms of the United Kingdom in Scotland.svg |middle_width = 200 |middle_caption = [[Кралски грб на Шкотска|Кралскиот грб на Обединетото Кралство за Шкотска]] |lesser = Royal Coat of Arms of the United Kingdom (HM Government).svg |lesser_width = 150 |lesser_caption = Грбот во употреба на [[Британска влада|Британската влада]] |image2 = Royal Coat of Arms of the United Kingdom (Government in Scotland).svg |image2_width = 150 |image2_caption = Грбот во употреба на [[Министерство за Шкотска|Министерството за Шкотска]] |image3 = |image3_width = |image3_caption = |armiger = [[Чарлс III]] |year_adopted = 1837 |crest = Над кралскиот шлем со [[злато (хералдика)|златен]] [[плашт (хералдика)|плашт]] поставен со [[ермелин (хералдика)|ермелин]], царствена круна, над која има златен вперен стоечки лав царствено крунисан |torse = |shield = [[Маршалување]]: Прво и четврото, црвено, 3 златни лавови вперени во од со сини канџи и јазици поставени вертикално [[Грб на Англија|(Англија)]], второ, златно, црвен разгневен лав во црвена двојна внатрешна бордура украсена со цвета на крин на двете страни [[Кралски грб на Шкотска|(Шкотска)]], трето, сино, златна харфа со сребрени жици [[Грб на Ирска|(Ирска)]]; четвртините за Англија и Шкотска си ги менуваат местата на шкотскиот грб. |supporters = Десно, златен вперен лав царствено крунисан, лево, сребрен еднорог со златни стапала, грива, и рог, и окрунат со златна круна украсена со тефтонски крстови и цвета на крина, на која е закачен ланец поставен помеѓу предните нозе и позади грбот |compartment = [[Тјудорска роза]], [[Детелина]] и [[Магарешки трн]] |motto = {{langx|fr|[[Dieu et mon droit]]}} |orders = Штитот е опркужен со [[Ред на Подвеската|Орденот на Подвеската]] |other_elements = |earlier_versions = ''[[#Историја|видете подолу]]'' |use = На сите [[Парламентарен закон|парламентарни закони]]; корицата на [[Британски пасош|британските пасоши]]; разни владини институции }} '''Кралски грб на [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]''' ({{langx|en|Royal Coat of Arms of the United Kingdom}}) — државен [[грб (хералдика)|грб]] на [[Британска монархија|британскиот монарх]], моментално кралот [[Чарлс III]]. Овој грб се користи од кралицата во својство на [[монарх]], и како такви официјално се нарекува нејзин „Грб на власта“ (''Arms of Dominion''). Варијанти на кралскиот грб користат други членови на [[Британско кралско семејство|кралското семејство]]; како и [[британска влада|британската влада]] во врска со администрација и управување со земјата. Во [[Шкотска]] кралицата користи посебна верзија на кралскиот грб, варијанта која се користи во [[Министерство за Шкотска|Министерството за Шкотска]] (наречено ''Scotland Office''). Штитот е маршалуван - во првата и четвртата четвртина прикажани се по три лава на [[Англија]]; во втората, лав обрабен со [[крин]]ови за [[Шкотска]]; а во третиот пак, [[харфа]] за [[Ирска]]. [[Челенка (хералдика)|Челенката]] е [[лав]] кој ја носи царска круна, која самата е друг приказ на таа круна. Левиот [[штитодржач]] е исто така крунисан [[лав]], кој ја симболизира [[Англија]]; левиот штитодржач е [[еднорог]], кој ја симболизира [[Шкотска]]. Според една легенда [[еднорогот]] се смета за многу опасна ѕверка; затоа хералдичкиот еднорог е опкован со ланец,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.heraldicsculptor.com/royal%20unicorn.htm |title=Хералдички вајар{{!}} Пристапено на 29 април 2008 |accessdate=2008-10-01 |archive-date=2017-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170104160356/http://www.heraldicsculptor.com/royal%20unicorn.htm |url-status=dead }}</ref> како што се двата еднорози-штитодржачи на [[Кралски грб на Шкотска|кралскиот грб на Шкотска]]. На долниот дел од грбот стои [[мото]]то на [[список на британски монарси|англиските монарси]], ''[[Dieu et mon droit]]'' („Бог и моето право“), како и мотото на [[Ред на Подвеската|Редот на Подвеската]], ''[[Honi soit qui mal y pense]]'' („Срам да му е на тој што лошо мисли“) на приказ на подвеската зад штитот. == Шкотска == {{Главна|Кралски грб на Шкотска}} Кралот има посебна верзија на грбот за [[Шкотска]], каде шкотските елементи имаат почесно место. [[Штит]]от е маршалуван - во првата и четвртата четвртина е прикажан лавот на Шкотска; во вториот, трите лава на Англија, додека во третиот се неоѓа харфата на Ирска. Челенката без [[Круна на Шкотска|круната на Шкотска]] е црвен лав кој седи и гледа напред, а самиот ја носи шкотската круна и ги држи другите два елемента на [[Шкотски кралски обележја|шкотските обележја]], имено Државниот мел и Жезолот на Шкотска. Вака изгледала и челенката на грбот на [[Кралство Шкотска|Кралството Шкотска]]. Според традицијата на [[Шкотска хералдика|шкотската хералдика]], мотото стои над челенката и е напишано на [[шкотски јазик|шкотски]] во скратена форма на полното мото: ''[[In My Defens God Me Defend]]''. Штитодржачите стојат на спротивни страни и двата ги носат круните на нивните кралства. Левиот [[штитодржач]] е крунисан и опкован со ланци енорог, кој ја симболизира Шкотска. Десниот штитодржач е крунисан лав, која ја симболизира [[Англија]]. Помеѓу секој штитодржач и штитот стои копје (ланцета) на кое е истакнато знамето на секое кралство. На грбот стои и мотото ''Nemo me impune lacessit'' („Никој не ме повредува неказнет“) како и, околу штитот, the [[околувратник]]от на [[Орден на Црниот Трн|Орденот на Црниот Трн]]. == Други земји во Обединетото Кралство == Официјалната ирска кралска челенка речиси никогаш не се појавува на грбот на Обединетото Кралство, бидејќи, за разлика од [[Унитарен Акт 1707|Унитарниот Акт од 1700 г.]] со Шкотска, [[Унитарен Акт 1800|Унитарниот Акт од 1800 г.]] со ирска не предвидува посебна ирска верзија на кралскиот грб. Меѓутоа четвртината со харфа е симбол на Ирска на обете варијанти на грбот. Поради ова, во шкотската верзија останува само една англиски четвртина, а во англиската останува само една шкотска четвртина. Така, Англија, Шкотска и Ирска се претставени на сите верзии на кралскиот грб од времето кога сите тие потпаднале под еден владетел. За разлика од ова, на кралскиот грб го нема [[Велс]], бидејќи со Унитарниот Акт од 1707 г. Велс се сметал за составен дел на Англија согласно т.н. [[Акт за Велшките закони 1535-1542]], и така може да се каже дека Велс веќе е претставен на англискиот грб. Велс бил [[монархија|кралство]] под власта на велшките кралеви, од кои некои го обединиле под една круна, но со англиските освојувања Велс престанал да постои како правен ентитет. Оттогаш, наследник на монархот е [[Принц од Велс|Принцот од Велс]]. Со доаѓањето на власт на [[Тјудори|Тјудорските кралеви и кралици]], кои самите биле од велшко потекло, велшкиот [[змеј]] почнал да се употребува како штитодржач за кралскиот грб. Нивните наследници ова го отстраниле, па шкотската династија [[Стјуарти]] го замениле тјудорскиот змеј со шкотски еднорог како штитодржач. Во XX век, [[Кралски беџ на Велс|грбот на кнежевството Велс]] бил додаден како подштит (мал штит) кон грбот на [[Принц Чарлс|Принцот од Велс]]. Како негова лична [[стандард (знаме)|стандард]], во Велс се вее знаме со тој грб, со зелен подштит со неговата круна. Таканреченото [[Перје на Принцот од Велс]] е хералдичка значка, а не грб на штит, но во секој случај ова не е велшки симбол. Перјето води потекло од англиските принцови на Велс (кои пак ова му го должат на подвиготна [[Едвард, Црниот Принц]] во [[Битка кај Креси|Битката кај Креси]]) и носи германско мото. Во секој случај, перјето не е дел од кралскиот грб, а Принцот од Велс од него се откажува кога ќе стане крал. == Употреба == [[Податотека:Buckingham Gate 1 db.jpg|thumb|left|200px|Кралскиот грб на порта на [[Бакингемска палата|Бакингемската палата]], Лондон]] Кралскиот грб како што е прикажан погоре може да го користи само самиот крал. Тој исто така може да се најде и во [[судница|судниците]], since бидејќи во Обединетото Кралство монархот е извор на право и судот е дел од дворот на владетелот (затоа на англиски ''court'' значи и „двор“ и „суд“). [[Судија|Судиите]] официјално се претставници на Круната, и затоа зад судијата на ѕидот стои кралскиот грб. Британската влада исто така го употребува кралскиот грб како национален симбол на Обединетото Кралство, и, во тоа својство, грбот може да се види на разни владини документи и формулари, пасоши, на амбасади и конзулати итн. Меѓутоа, кога е во употреба на владата, а не на самиот владетел, тогаш грбот е прикажан без шлем. Ова е случај и со шкотскиот грб, верзија во употреба на [[Министерство за Шкотска|Министерството за Шкотска]]. Кралскиот грб редовно се појавувал на монети [[Кралска ковачница|Кралската ковачница]] меѓу кои, на пример, од 1663, [[Гвинеја (монета)|Гвинејата]] и, од 1983 наваму, [[Една фунта (британска монета)|монетата од £1]]. Во 2008, Кралската ковачница има издадено серија нови дизајни за сите седум монети од £1 и надолу, од кои секоја го содржи кралскиот грб. Целосниот кралски грб стои на монетата од една фунта, на другите помали монети стојат негови делови, така што би можеле заедно да се состават како сложувалка и повторно да го сочинат целиот грб.<ref>[http://www.royalmint.com/newdesigns/designsRevealed.aspx Нови британски монети] {{Семарх|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080522150734/http://www.royalmint.com/newdesigns/designsRevealed.aspx |date=2008-05-22 }} {{en}}</ref> Кралиот доделува [[Кралска повластица|Кралски повластици]] на разни фирми кои го снабдуваат кралското семејство. Со ова фирмите можат да го истакнуваат кралскиот грб на нивните продавници, производи и репроматеријали. [[Кралски стандард (Обединето Кралство)|Кралскиот стандард]] е знаме со мотиви од грбот, кое се вее кога кралиот престојува во дворецот, како и на јавни згради само кога е присутна кралиот. Во кралските резиденции како во замокот [[Виндзор (замок)|Виндзор]] или [[Бакингемска палата|Бакингемската палата]], главната резиденција на кралиот, кралскиот стандард се вее со цел да се покаже дека кралиот престојува таму. Овој протокол подеднакво важи и за резиденциите на кралиот во Шкотска, ([[Холирудска палата|Холирудската палта]] и замокот [[Балморал (замок)|Балморал]]), каде се вее кралиот стандард за Шкотска. Кога монархот не престојува, се вее [[Знаме на Обединетото Кралство|државното знаме]], а пак во Шкотска се вее древниот [[кралски стандард на Шкотска]]. Кралскиот грб се користи и како симбол на судовите на [[Британска Колумбија]], Канада.<ref>[http://www.courts.gov.bc.ca/index.asp Судови на Канада] {{en}}</ref> == Историја == Денешниот кралски грб е комбинација од грбовите на кралствата кои го сочинуват Обединетото Кралство, и можат да се проследат сѐ до првиот грб на кралевите на Англија и кралевите на Шкотите. Низ годините се јавуваат разни промени, особено со придодавање на грбовите на други освоени или барани територии. Оваа таблица ги проследува промените во кралскиот грб од првите грбови на кралот на Англија, Хенри II и кралот на Шкотите, Вилијам I. {| width="100%" cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 1em 0.5em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" |- | {| width = "100%" cellpadding = 0 cellspacing = 0 |- |width = "50%" bgcolor = "#ccccff" align="center"|'''[[Кралство Англија]]''' |width = "50%" bgcolor = "#ccccff" align="center"|'''[[Кралство Шкотска]]''' |- <!-- Left Column --> |width = "50%" valign = top| {| border="1" width = "100%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 1em 0.5em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" |- !width = "35%"|Грб !width = "20%"|Употребуван !width = "45%"|Подробности |- | [[Податотека:Royal Arms of England (1198-1340).svg|100px]]||1154 - 1189||Првиот познат кралски [[грб на Англија]], со златен лав на црвено поле, за првпат користен од кралот [[Хенри II]]. |- | [[Податотека:Royal Arms of England (1189-1198).svg|100px]]||1189 - 1198||Првиот грб на [[Ричард I|Ричард I „Лавовско Срце“]], два златни лава на црвено поле. |- | [[Податотека:Royal Arms of England (1198-1340).svg|100px]]||1198 - 1340||Породцнежниот грб на Ричард I „Лавовско Срце“, со три златни леопарди или лавови на црвено поле.<ref name="Boutell">{{наведена книга |last=Brooke-Little |first=J.P. FSA |authorlink=Џон Брук-Литл |title=Boutell's Heraldry |origyear=1950 |edition=Revised |year=1978 |publisher=Frederick Warne LTD |location=London |isbn=0-7232-2096-4 |pages=стр. 205-222}}</ref> |- | [[Податотека:Royal Arms of England (1340-1367).svg|100px]]||1340 - 1367||[[Едвард III]] го маршалувал кралскиот грб на Англија со древниот грб на Франција, [[крин]]от на сино поле, за да го прикаже [[Англиски барања на францускиот престол|неговото барано право на францускиот престол]].<ref name="Boutell"/> |- | [[Податотека:Royal Arms of England (1367-1399).svg|100px]]||1367 - 1399||[[Ричард II]] го додал древниот печат на кралот [[Едвард Исповедникот]].<ref name="Boutell"/> |- | [[Податотека:Royal Arms of England (1399-1603).svg|100px]]||1399 - 1422||[[Хенри IV]] го обновил францускиот грб кон денешната верзија, три [[крин]]а на сино поле.<ref name="Boutell"/> |- | [[Податотека:Royal Arms of England (1470-1471).svg|100px]]||1422 - 1461||[[Хенри VI]] го [[Здружување (хералдика)|здружил]] францускиот и англискиот грб.[http://www.heraldica.org/topics/britain/pics/h6_salut.jpg] |- | [[Податотека:Royal Arms of England (1399-1603).svg|100px]]||1461 - 1470||[[Едвард IV]] го вратил грбот на Хенри IV. |- | [[Податотека:Royal Arms of England (1470-1471).svg|100px]]||1470 - 1471||[[Хенри VI]] го вратил здружениот француско-англиски грб со неговото враќање на престолот. |- | [[Податотека:Royal Arms of England (1399-1603).svg|100px]]||1471 - 1554||[[Едвард IV]] го вратил својот грб кога повторно го зазел престолот. |- | [[Податотека:Royal Arms of England (1554-1558).svg|100px]]||1554 - 1558||[[Мери I (Англија)|Мери I]] го [[Здружување (хералдика)|здружила]] нејзиниот грб со оној на нејзинот сопруг, кралот на Шпанија [[Филип II (Шпанија)|Филип II]].<ref name="Boutell"/> Иако таткото на кралицата Мери, [[Хенри VIII]], ја зел титулата „[[Крал на Ирска]]“ и таа потоа прешла на кралот Филип, самиот грб не бил сменет за да го прикаже [[Кралство Ирска|Кралството Ирска]]. |- | [[Податотека:Royal Arms of England (1399-1603).svg|100px]]||1558 - 1603||[[Елизабета I]] го вратила грбот на Хенри IV.<ref name="Boutell"/> |} <!-- Right Column --> |width = "50%" valign = top| {| border="1" width = "100%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 1em 0.5em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" |- !width = "35%"|Грб !width = "20%"|Употребуван !width = "45%"|Подробности |- | [[Податотека:Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg|100px]]||XII век - 1558|||Црвен лав на жолто поле со двојна кралска ризница, со наизменични кринови, за првпат употребен од [[Вилијам I (Шкотска)|Вилијам I]], а подоцна од неговите наследници, па така станал хералдички симбол на Шкотска. |- |[[Податотека:Royal Arms of the Kingdom of Scotland (1558-1559).svg|100px]]||1558 - 1559||| [[Мери I (Шкотска)|Мери I, Кралица на Шкотите]] го [[Здружување (хералдика)|здружила]] со грбот на [[Франсоа II|Франсоа]], [[Дофен на Франција]], [[список на шкотски сопружни кралици|Сопружен крал на Шкотите]].<ref>[http://www.niceasso.net/cnumisnice/default.asp?a=6174 Франко-шкотските монети на Мери Стјуарт и Франсоа II] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080226164840/http://www.niceasso.net/cnumisnice/default.asp?a=6174 |date=2008-02-26 }} {{en}}</ref>. |- |[[Податотека:Royal Arms of the Kingdom of Scotland (1559-1560).svg|100px]]||1559 - 1560||| Мери I, Кралица на Шкотите и [[сопружна кралица]] на Франција. |- |[[Податотека:Royal Arms of the Kingdom of Scotland (1560-1565).svg|100px]]||1560 - 1565||| Мери I, Кралица на Шкотите и [[Кралска вдовица]] на Франција. |- | [[Податотека:Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg|100px]]||1565 - 1603|||Со нејзиниот (втор) брак со [[Хенри Стјуарт, Лорд Дарнли]] во 1565, Мери го укинува франко-шкотскиот грб и го враќа грбот на [[Кралство Шкотска|Кралството Шкотска]]<ref>[http://www.geocities.com/scottishmoney/coins/mary.html Шкотски монети ~ Мери (1542 - 1567)]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}}</ref>. Кралот [[Џејмс VI]] е последниот шкотски монарх кој го користел овој грб пред [[Унија на Круните|Унијата на Круните]] во 1603 г. |} |} {| width = "100%" border = 1 border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 1em 0.5em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" |- |colspan = "3" bgcolor = "#ccccff" align="center"|'''[[Унија на Круните|Унијата на Круните]] ги става [[Англија]], [[Ирска]] и [[Шкотска]] [http://www.royal.gov.uk/output/Page13.asp под власта на еден владетел]''' |- !width = "35%"|Грб !width = "20%"|Употребуван !width = "45%"|Подробности |- | <center>[[Податотека:Coat of Arms of England (1603-1649).svg|200px]]</center>||1603 - 1649||[[Џејмс I|Џејмс VI, Крал на Шкотите]] го наследува англискиот и ирскиот престол во 1603, ([[Унија на Круните]]), и го маршалува кралскиот грб на Англија со кралскиот грб на Шкотска. За првпат, [[Грб на Ирска|кралскиот грб на Ирска]] станува дел од грбот за да го претставува [[Кралство Ирска|Кралството Ирска]].<ref name="Boutell"/> ([[Кралски грб на Шкотска|Шкотската верзија]] се разликува со тоа што шкотските елементи се најистакнати). |- | <center>[[Податотека:Coat of Arms of the Commonwealth of England (1649-1660).svg|200px]]</center>||1649 - 1660||'''[[Англиски Интеррегнум]]''' За време на Државната заедница и Протекторатот се менуваат грбовите, кои сега се состојат од грбот на Англија, Шкотска и Ирска маршалувани со грбот на [[Оливер Кромвел]] на штит во средиштето.<ref name="Boutell"/> |- | <center>[[Податотека:Coat of Arms of England (1660-1689).svg|200px]]</center>||1660 - 1689||[[Чарлс II]] го вратил кралскиот грб. |- | <center>[[Податотека:Coat of arms of England (1694–1702).svg|200px]]</center>||1689 - 1702||[[Џејмс II|Кралот Џејмс II & VII]] е сменет со неговата ќерка [[Мери II (Англија)|Мери]] и нејзиниот сопруг, [[Вилијам III|Вилијам, Принц Орански]] кој владеел заедно со [[Вилијам и Мери|Вилијам III & II и Мери II]]. Бил додаден и [[Штит (хералдика)|штитот]] на [[Оранж-Насау|Насау]] (династијата на Вилијам) (златен лав на сино поле).<ref name="Boutell"/> |- | <center>[[Податотека:Coat of Arms of England (1702-1707).svg|200px]]</center>||1702 - 1707||[[Кралица Ана (Велика Британија)|Кралицата Ана]] го наследува престолот со смртта на кралот Вилијам III & II, и така кралскиот грб се враќа на неговата верзија од 1603 г.<ref name="Boutell"/> |- | <center>[[Податотека:Coat of Arms of Great Britain (1707-1714).svg|200px]]</center>||1707 - 1714||Со [[Унитарен Акт 1707|Унитарниот Акт од 1707 г.]] е создадено [[Кралство Велика Британија|Кралството Велика Британија]] (1707-1800). Кралските грбови на Англија и Шкотска се [[Здружување (хералдика)|здружени]] и поместени на првиот и четвртата четвртина, Франција на втората, а Ирска на третата.<ref name="Boutell"/> |- | <center>[[Податотека:Coat of Arms of Great Britain (1714-1801).svg|200px]]</center>||1714 - 1801||[[Џорџ I|Изборен кнез на Хановер]] го наследува престолот со смртта на Кралицата Ана согласно [[Акт за Престолонаследството 1701|Актот за Престолонаследството од 1701 г.]], и така станува Крал Џорџ I. Четвртата четвртина од грбот бил променет за да ги прикаже новите поседи на кралот: [[Хановер]] ([[Војводство Брауншвајг|Брауншвајг]]-[[Линебург]]-[[Вестфалија]], надвиснато со царската круна на Светото Римско Царство за светата римска функција Главен зманеносец/Главен ризничар).<ref name="Boutell"/> |- | <center>[[Податотека:Coat of Arms of the United Kingdom (1816-1837).svg|200px]]</center>||1801 - 1837||[[Унитарен Акт 1801|Унитарниот Акт од 1801 г.]] ги обединува кралствата [[Обединето Кралство на Велика Британија|Велика Британија]] и [[Кралство Ирска|Ирска]]. Кралот [[Џорџ III]] се откажува од древното барање за право врз францускиот престол. Кралскиот грб се менува, со тоа што сега Англија стои на првата четвртина, Шкотска на втората, и Ирска на третата. За [[Изборен кнез|Изборното кнежевство]] Хановер има [[подштит]] врз кој стои кнежевска капа. Во 1816 г. таа била заменета со кралска круна, бидејќи Хановер бил прогласен за кралство.<ref name="Boutell"/> |- |<center>[[Податотека:Coat of Arms of the United Kingdom (1837-1952).svg|200px]]</center>||1837 - денес||Со крунисувањето на [[Кралица Викторија|Кралицата Викторија]] завршува [[персонална унија|персоналната унија]] помеѓу Обединетото Кралство и Хановер, бидејќи [[Салиски законик|Салискиот законик]] налага дека на хановерскиот престол не може да дојде жена. Штитот на Хановер е тргнат, а кралскиот грб останува ист.<ref name="Boutell"/> Со стекнувањето на британскиот монарх на други титули, како да пример [[Цар на Индија]], не се направиле обиди за промена на грбот. Харфата на [[Кралство Ирска|Кралството Ирска]] останува на грбот, и покрај [[Расцеп на Ирска|расцепот]] во 1921 и фактот што наследникот на [[Ирска Слободна Држава|Ирската Слободна Држава]], [[Република Ирска]] го напушта [[Комонвелт|Британскиот Комонвелт]] во 1948. Кралскиот грб не содржи конкретни елементи за [[Северна Ирска]] или [[Велс]], бидејќи тие не се кралства. Северна Ирска и денес останува административна единица на Обединетото Кралство, составена од деветте [[грофовија|грофовии]] во [[Алстер]] ([[провинција]] на Кралството Ирска). Велс пак, некогаш независно [[кнежевство]], потпаднало под [[Кралство Англија|Кралството Англија]] по англиските освојувања. Меѓутоа, [[Принц Чарлс|Принцот од Велс]] има грб за Велс во средиштето на неговиот личен грб. (Во [[Шкотска]] се користи посебна верзија на [[Кралски грб на Шкотска|кралскиот грб]]). |} |} == Други варијанти == === Кралско семејство === Членовите на [[Британско кралско семејство|британското кралско семејство]] добиваат свои лични грбови засновани на кралскиот грб. Само деца и внуци на монархот по машка линија имаат право на ваков грб. Грбовите на децата на монархот се одликуваат со тризабен [[Ремен (хералдика)|ремен]]; внуците пак врз грбот имаат петзабен ремен. Исклучок од ова е најстариот син на Принцот од Велс, кој добива трозабен ремен. Од 1911, на грбот на Принцот од Велс стои и [[подштит]] (мал штит) со древниот [[Кралски беџ на Велс|грб на Кнежевството Велс]]. Сопругите на монарсите и нивните синови исто така добиваат свои лични грбови. Обично ова е грбот на сопругот [[Здружување (хералдика)|здружен]] со нејзин личен грб или татковиот грб. Меѓутоа сопрузите на владеачки кралици немаат право да го користат кралскиот грб. Затоа [[Принц Филип|Принцот Филип, Војводата од Единбург]] користи свој личен грб. Следниве членови на кралското семејство моментално имаат грб заснован на кралскиот грб: {| width = "100%" border = 1 border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 1em 0.5em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" |- |colspan = "3" bgcolor = "#ccccff" align="center"|'''Деца и внуци на монархот по машка линија''' |- !style="width: 150px;"|Грб/Стандард !style="width: 22%;"|Носител !Разлика |- |align="center"|[[Податотека:Coat of arms of William, Duke of Cornwall.svg|200px]]||[[Кралско Височество|НКВ]] [[Вилијам (принц од Велс)|Принцот од Велс]]||Прост трозабен ремен со подштит од [[Кралски беџ на Велс|грбот на Кнежевството Велс]].<ref name="Boutell"/> |- |align="center"|[[Податотека:Coat of Arms of Henry of Wales.svg|200px]]||НКВ [[Принц Хари|Принцот Хари од Велс]]||Петозабен ремен со три црвени школки на наизменични запци. |- |align="center"|[[Податотека:Coat of Arms of Andrew, Duke of York with Garter.svg|200px]]||НКВ [[Принц Ендрју|Војводата од Јорк]]||Трозабен ремен, со сина [[котва]] во средиштето.<ref name="Boutell"/> |- |align="center"|[[Податотека:Coat of Arms of Beatrice of York.svg|200px]]||НКВ [[Принцеза Беатриса|Принцезата Беатриса од Јорк]]||Петозабен ремен со три пчели на наизменични запци. |- |align="center"|[[Податотека:Coat of Arms of Eugenie of York.svg|200px]]||НКВ [[Принцеза Евгенија|Принцезата Евгенија од Јорк]]||Петозбен ремен со три магарешки трна на наизменични запци. |- |align="center"|[[Податотека:Coat of Arms of Edward, Earl of Wessex.svg|200px]]||НКВ [[Принц Едвард, Ерл од Весекс|Ерлот од Весекс]]||Трозабен ремен, со [[тјудорска роза]] во средиштето. |- |align="center"|[[Податотека:Coat of Arms of Anne, the Princess Royal.svg|200px]]||НКВ [[Ана, Кралска Принцеза|Кралската Принцеза]]||Трозабен ремен, со три црвени крста и црвено срце на нив.<ref name="Boutell"/> |- |align="center"|[[Податотека:Coat of Arms of Richard, Duke of Gloucester.svg|200px]]||НКВ [[Принц Ричард, Војвода од Глостер|Војводата од Глостер]]||Петозабен ремен, првиот, третиот и петтиот заб со црвен крст, додека вториот и четвртиот се со црвен лав.<ref name="Boutell"/> |- |align="center"|[[Податотека:Coat of Arms of Edward, Duke of Kent.svg|200px]]||НКВ [[Принц Едвард, Војвода од Кент|Војводата од Кент]]||Петозабен ремен, првиот третиот и петтиот заб со сина [[котва]], додека вториот и четвртиот со црвен крст.<ref name="Boutell"/> |- |align="center"|[[Податотека:Coat of Arms of Michael of Kent.svg|200px]]||НКВ [[Принц Мајкл од Кент|Принцот Мајкл од Кент]]||Петозабен ремен, првиот, третиот и петтиот заб со црвен крст, додека вториот и четвртиот со сина котва.<ref name="Boutell"/> |- |align="center"|[[Податотека:Coat of Arms of Alexandra, The Honourable Lady Ogilvy.svg|200px]]||НКВ [[Принцеза Александра, Почитуваната Леди Огилви|Принцезата Александра]]||Петозабен ремен, првиот и петтиот заб имаат црвено срце, вториот и четвртиот имаат сина котва, додека третиот има црвен крст.<ref name="Boutell"/> |- |colspan = "3" bgcolor = "#ccccff" align="center"|'''Сопружници''' |- |align="center"|[[Податотека:Coat of arms of Queen Camilla.svg|200px]]||НВ [[Камила (кралица)|Кралица Камила]]||Грбот на Крал здружен со грбот на татко {{МФА|ѝ}}, [[Брус Шенд|Мајор Брус Шенд]], крунисан со кралствена круна. |- |align="center"|[[Податотека:Coat of arms of Catherine, Duchess of Cornwall.svg|200px]]||НКВ [[Катарина, принцеза од Велс|Катарина од Велс]]||Грбот на Принцот од Велс здружен со грбот на татко {{МФА|ѝ}}, [[Мајкел Миделтон]], крунисан со [[Полуарка (круна)|single-arched]] [[Коронета на Чарлс, Приц од Велс|круната на Принцот од Велс]]. |- |align="center"|[[Податотека:Coat of Arms of Sophie, Countess of Wessex.svg|200px]]||НКВ [[Софи, Грофица од Весекс|Грофицата од Весекс]]||Грбот на Ерлот од Весекс [[Здружување (хералдика)|здружен]] со нејзин личен грб. |} === Влада === [[Податотека:UK Crest.jpg|130px|thumb|Верзијата во употреба на [[Британска влада|Британската влада]]]] [[Податотека:Arms Scot Exec.jpg|thumb|130px|thumb|Верзијата во употреба на [[Министерство за Шкотска|Министерството за Шкотска]]]] [[Британска влада|Британската влада]] користи верзија на кралскиот грб без шлем и челенка, и како резултат на тоа круната стои врз [[штит (хералдика)|штитот]]. За сето она што се однесува до Шкотска, [[Министерство за Шкотска|Министерството за Шкотска]] ја употребува шкотската верзија, и тука без [[шлем (хералдика)|шлем]] и челенка. Грбот стои на: * Сите [[Парламентарен закон|Парламентарни закони]]; * Корицата на сите [[британски пасош]]и; и * Како подштит на дипломатските знамиња на британските амбасадори Се користи само од следниве владини институции: * [[Министерство за надворешни работи (Обединето Кралство)|Министерството за надворешни работи]]; * [[Ризница (Обединето Кралство)|Ризницата]]; * [[Министерство за правда (Обединето Кралство)|Министерството за правда]] * [[Министерство за Шкотска|Министерството за Шкотска]] (шкотска верзија) * [[Врховен суд на Шкотска|Врховниот суд на Шкотска]] (шкотска верзија) * Верзија на челенката на кралскиот грб (шкотска варијанта), се користи во Шкотска од [[Јавно обвинителство на Шкотска|Јавното обвинителство]], the [[Генерална регистарска служба на Шкотска|Генералната регистарска служба]] и [[Кралска комисија за древни и историски споменици на Шкотска|Кралската комисија за древни и историски споменици на Шкотска]]. * Штитот на кралскиот грб со мотото на Редот на Подвеската го користи [[Министерство за внатрешни работи (Обединето Кралство)|Министерството за внатрешни работи]]; и * Штитот на кралскиот грб го користи [[Кралска ковачница|Кралската ковачница]]. * Како симбол на [[Врховен суд на Њуфаундленд и Лабрадор|Врховниот суд на Њуфаундленд и Лабрадор]] во Канада.[http://www.justice.gov.nl.ca/just/LAWCOURT/trial.htm] * Како симбол на судовите во Британска Колумбија, Канада. [http://www.courts.gov.bc.ca/index.asp] == Поврзано == * [[Грб на Ирска]] * [[Кралски грб на Шкотска|Грб на Шкотска]] * [[Кралски беџ на Велс]] * [[:commons:Category:Royal coats of arms of the United Kingdom|Кралски грбови на Обединетото Кралство]] == Наводи == {{refs}} == Надворешни врски == * [http://www.royal.gov.uk/output/page5014.asp Royal.gov.uk - За грбот] {{en}} * [https://web.archive.org/web/20060414084108/http://www.number10.gov.uk/output/Page831.asp бр. 10 Даунинг Стрит - За кралскиот грб] {{en}} * [http://www.heraldica.org/topics/britain/royalarm.htm Heraldica.org- Кралски грб на Велика Британија] {{en}} {{Британски грбови}} {{Европа по тема|Грб на}} {{избрана}} [[Категорија:Лични грбови|Обединето Кралство]] [[Категорија:Британски грбови|Обединето Кралство]] [[Категорија:Британска монархија|Грб]] [[Категорија:Национални симболи на Обединетото Кралство|Грб]] [[Категорија:Државни грбови во Европа]] 91hsdgy3totfbpebj2c1s4trcgd4m96 0 75636 5583532 5089563 2026-06-28T06:33:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583532 wikitext text/x-wiki [[Image:Mladi_za_ljubov.JPG|thumb|alt=A cartoon centipede reads books and types on a laptop.|Проектот „Гратис Гушкање„ на невладината „Млади за Љубов“]] Проектот '''„Гратис Гушкање“''' е проект на невладината организација „[[Млади за Љубов]]“. Овој проект започнал на јуни 2004 година<ref name="smh">[http://www.smh.com.au/articles/2004/11/05/1099547388492.html Hugs and smiles, but not everyone embraces the trend], Sydney Morning Herald, 6 ноември 2004</ref> со цел да ја спроведе светската кампања „Гратис Гушкање“. Својата популарност ја добил во 2006 година благодарение на еден видео клип, кој бил распространен на [[YouTube]]. Видео-клипот бил пуштен на 22 септември 2006 година. Според насловот, тој бил направен во [[Сиднеј]], [[Австралија]]. Главниот херој, кој раздава прегратки бил идентифициран со псевдонимот ''Хуан Ман''<ref name="news.com.au">[https://web.archive.org/web/20090807133209/http://www.news.com.au/story/0,23599,20522769-5007146,00.html Free hugs priceless in a culture of violence], Karen Brooks, news.com.au, 4 октомври 2006</ref> оди по улица Пит Стрит Мол и носи плаката на која пишува FREE HUGS. Музиката од клипот е на [[Sick Puppies]], австралиска група. Кампањата „Гратис Гушкање“ се смета за најголемото социјално движење во светот, која за првпат беше спроведена во Сиднеј, Австралија од страна на Хуан Ман, на кој подоцна му се приклучија голем број невладини организации од целиот свет и придонесоа за голем број на хуманитарни проекти во светски рамки. Оваа кампања претставува симболичен амбасадор на планетарната [[љубов]]. Која верува во моќта на директниот контакт , во моќта на љубовта и прегратката. Сè со цел да биде изграден свет со повеќе љубов за идните генерации. Концептот е заснован на тимска работа , на еден синкретизам , а кој тргнува од мотото „повеќе [[љубов]] за луѓето“ ќе вроди сензационален пораст кој не е случајност , туку логички резултат на правилни одлуки , храбра визија и иновативни солуции ориентирани кон иднината. Луѓето се насмевнуваат на незаборавни искуства кои се темелат на комплетно разбирање и задоволување на нивните емоции. [[Image:Gushkaci.JPG|thumb|alt=A cartoon centipede reads books and types on a laptop.|Гушкачите што гушкаат во Скопје]] == Цели == [[Image:Slatko_gushkanje.png|thumb|alt=A cartoon centipede reads books and types on a laptop.|Најмилите за гушкање се дечињата]] {| class="wikitable" |- ! '''Целни Групи''' |- | граѓанско општество и демократизација |- | човекови права |- | здравство |- | социјално-хуманитарна работа |- | екологија |} == Активности во Македонија == === 2008 година === *Спроведување на кампањата во главниот град на Македонија, Скопје и пошироко *„Преку гушкање не се пренесува ХИВ/СИДА, преку гушкање се покажува љубов“ – видео запис за борба против сида . *Гратис Гушкање во кампањата за борба против ХИВ/СИДА *Хуманитарна акција „Не сакам поклон , ве сакам ВАС“ спроведена во кафе барот „Бариста“ со цел да се соберат средства за децата од школото [[П.О.У. „Климент Охридски“]] Струмица *Хуманитарна акција „Помош за малата Мила“ , Акција за помагање на малата Мила Спасова која изврши операција на очите за да и се спаси видот. === 2009 година === *Дел од светскиот марш за мир и толеранција во светот заедно со [http://www.facebook.com/#!/pages/Youth-Can-%D0%9C%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%9C%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%82/156504987701618 „Младите Можат“ ] *Организирање на 20 хуманитарни забави *Помош за Никола Маџовски – „ Да помогнеме преку Забава“ *Помош за Ангел Костовски – „Помогни преку Игра“ *Собирање средства за Филип Величковски, Мартина Димитрова, Моника Илковска, Гордана Јовановска, Александар Ангелески, Дејан Ангелески, Игор Трајковски, Наташа Галевска, Ива Миленкович. *„Гратис Гушкање“ дел од „Y-Peer“ мрежата. === 2010 година === *Спроведување на кампањата во главниот град на Македонија, Скопје осум пати во годината. *Гушкање на [http://www.facebook.com/media/set/?set=a.392474795910.177488.301197585910&type=1 Бебе Саем] (23-25.04) *Хуманитарна забава [http://www.facebook.com/#!/pages/Humanosta-za-Joce-ne-poznava-granici/123272577727840 Хуманоста на Јоце не познава граници] (12.11) *Хуманитарна забава „Тоше Караоке“ организирано задно со обожавателите на [[Тоше Проески]] (13.11) *Хуманитарна акција „Новогодишни поклони , Новогодишни прегратки“ , собирање на финансии и поклони за децата со посебни потреби од училиштетп [[П.О.У. „Златен Сремец“]](25.12) *Хуманитарна забава „Тоше Караоке“ за Јовица Блажевски организирано задно со обожавателите на [[Тоше Проески]] (28.12) === 2011 година === *Спроведување на кампањата во главниот град на Македонија, Скопје осум пати во годината. *Учество на хуманитарна забава „За Магдалена со Љубов“ (06.03) *Во соработка со [http://www.facebook.com/profile.php?id=100001766220074 НВО "Самосвест"] , Кампања Против Рак на Дебело Црево (16.03) *Хуманитарна забава во „Прото“ за помош на Јовица Блажевски. (26.03) *[http://www.facebook.com/media/set/?set=a.10150146334510911.286932.301197585910&type=1 „Со Љубов за Јапонија“] во ОУ „Живко Брајковски“ Бутел (30.03) *„Светски Ден на Аутизмот“ со [http://mssa.org.mk/ МНЗА-Македонско Научно Здружение за Аутизам] (02.04) *Хуманитарен Концерт за Јоце во Club Hard Rock (14.04) *[http://www.facebook.com/events/128337037242302/ „ЗООшетка“]<br/>-(ЈОУДГ - Росица) (05.05) <br/>-(ЈОУДГ - 11 Октомври) (06.05)<br/>-(ПОУ Иднина) (13.05) *[http://www.facebook.com/events/222104231133111/ „Здрава Храна , Здрав Живот“] - Прикажување на филмот „Food Matters“ во кино Фросина (9.05,11.05,13.05) *Крводарителска акција [http://www.facebook.com/media/set/?set=a.10150184388755911.307834.301197585910&type=1 „Млади за Живот“] (14.05) *[http://www.facebook.com/events/222104231133111/ „Здрава Храна , Здрав Живот“] - Одржување на трибина во „Даре Џамбаз“-Скопје со предавачите: Д-р Јадранка Бибан-специјалист по гинекологија и акушерство и Си Фу Предраг Петрески-Винг Чун Кунг Фу мајстор (16.05) *[http://www.facebook.com/media/set/?set=a.10150186150690911.308444.301197585910&type=1 „Нашиот Јазик - Наше Богатство“] во Градски Парк-Скопје(15.05) *Хуманитарен концерт за Наташа „Hope,Faith,Cure“ (08.06) *Хуманитарна изложба [http://www.facebook.com/media/set/?set=a.10150218071940911.317620.301197585910&type=1 „Љубов низ 18-55 мм“] (19.06) *FLASH MOB @ Skopje - UNICEF + Free Hugs (02.10) *[http://www.facebook.com/media/set/?set=a.10150323806710911.344079.301197585910&type=3 „World Smile Day“] (7.10) *Хуманитарно-едукативен хепениг во Зоолошка во соработка со [http://www.facebook.com/profile.php?id=100002823853059 Здружението на граѓани „Во мојот свет“] (09.10) *Учество на „Саем за жена“ (04.11) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.facebook.com/mladizaljubov Гратис Гушкање Македонија] [[Категорија:Општествени движења]] tqajw4vy1prsd3ieiuhsx1hkhuz3f2q 0 79378 5583421 5550919 2026-06-27T20:56:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583421 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Гавијал | status = CR | status_system = iucn2.3 | image = Gharial san diego.jpg | image_width = 250px | regnum = [[Животно|Животни]] | phylum = [[Хордати]] | classis = [[Влекачи]] | ordo = [[Крокодиловидни|Crocodilia]] | familia = [[Гавијаловидни|Gavialidae]] | genus = '''''Gavialis''''' | species = '''''G. gangeticus''''' | binomial = ''Gavialis gangeticus'' | binomial_authority = ([[Јохан Фридрих Гмелин|Gmelin]], 1789) | range_map = Gavialis gangeticus Distribution.png }} '''Гавијал''' ([[науч.]] ''Gavialis gangeticus'') познат и под името '''Индиски гавијал''' или '''гариал''' е еден од двата преживеани видови од фамилијата [[гавијаловидни]], во која спаѓаат [[крокодиловидни]] влекачи до долги остри муцки. Спаѓа во групата на [[критично загрозен вид|критично загрозени видови]]. Гавијалот е второ најдолго крокодиловидно животно после [[морски крокодил|морскиот крокодил]] <ref name="ufl">[http://www.flmnh.ufl.edu/cnhc/csp_ggan.htm Crocodilian species - Gharial]</ref>. == Еволуција == Фосилната историја на гавијалите е доста проучувана. Првите примероци се одвоиле од останатите [[крокодиловидни]] животни за време на доцната [[креда (период)|креда]]. Најспецифична одлика за претставниците на оваа фамилија е долгата тенка муцка, која претставува адаптација на исхрана со мали риби. Иако гавијалите ја изгубиле големата механичка сила на вилиците која ја имаат [[crocodylidae|крокодилите]] и [[алигатор]]ите, па поради тоа не можат да ловат големи животни, сепак формата на нивната муцка им дава и одредени предности. Намалената тежина и отпорност во вода на нивниот череп и острите вилици им овозможува лесно движење низ водата и лов на брзи риби. Првите гавијали не се знае дали се директно поврзани со модерните видови, некои изумреле во исто време како и [[диносаурус]]ите (доцната [[креда (период)|креда]]) додека други преживеале и до раниот [[еоцен]]. Денешните гавијали еволуирале во делтите и крајбрежните води во [[Африка]], потоа преминувајќи го [[Атлантски Океан|Атлантикот]] стигнале и до [[Јужна Америка]]. Во врвот на нивната распространетост во [[плиоцен]]от тие зафаќале голем дел од [[Азија]] и [[Америка]]. Еден вид ''[[Rhamphosuchus crassidens]]'' присутен во [[Индија]], се смета дека растел и до неверојатни 15 метри, па дури и повеќе. == Распространетост == Го среќаваме на северниот дел од [[индиски потконтинент|индискиот потконтинент]], односно: [[Бутан]] (речиси изумрен), [[Бангладеш]] (близу до изумирање), [[Индија]] (присутен е во мал број, но популацијата се зголемува), [[Мјанмар]] (најверојатно изумрен), [[Непал]] (присутен и популацијата се зголемува) и [[Пакистан]] (речиси изумрен). Најчесто се среќава во речните системи на [[Индус]] (Пакистан), [[Брамапутра]] (Бангладеш, Бутан и североисточна Индија), [[Ганг]] (Бангладеш, Индија и Непал) и [[Маханди]] (Индија), како и во мал број во Каладан и Ајејарвади во Мјанмар. Во одредени региони, живеат на истите територии и со [[Индиски крокодил|Мугер]] крокодилот (''Crocodylus palustris'') и со [[Морски крокодил|морскиот крокодил]] (''Crocodylus porosus''). === Живеалиште === Гавијалите живеат во мирните делови на длабоките реки. Морфологијата на овие животни не им дозволува многу лесно да се движат на копно. Всушност гавијалите ја напуштаат водата само кога лежат на брегот за да се топлат на сонцето или кога положуваат јајца во гнездата кои ги градат на песочните брегови од реките. == Особености == [[Податотека:Gharial lurking.jpg|thumb|Гавијал во заседа]] [[Податотека:Indian_Gharial_at_the_San_Diego_Zoo_(2006-01-03)_(headshot).jpg|right|thumb|Мажјак гавијал]] Најспецифична одлика на овие животни е издолжената, тенка муцка, слична на нивниот роднина [[лажен гавијал|лажниот гавијал]] (''Tomistoma schlegelii''). Формата на муцката се менува со возраста на единката. Колку гавијалот е постар, толку муцката е поиздолжена. На врвот на муцката кај возрасните мажјаците има израсток во форма на топка, наречен „гара“ (по индискиот збор што значи [[лонец]], [[грне]]). Овој израсток служи во многубројни активности, како создавање на звучно брмчење, како мамец за привлекување женки, како и правење меури во водата (активност која се смета за ритуал при парењето на овој вид). На долгите вилици има многу преплетени остри [[заб]]и, адаптирани на нивната исхрана со [[риби]]. Гавијалот има 27 до 29 горни и 25-26 долни заба на секоја страна. Првиот, вториот и третиот мандибуларен заб се наоѓаат во засеци на горната вилица. Предните заби се и најголеми. Овој вид е еден од најголемите видови на крокодиловидни животни, освен [[морски крокодил|морскиот крокодил]] (''Crocodylus porosus'') и [[нилски крокодил|нилскиот крокодил]] (''Crocodylus niloticus''), со многу единки со рекордни голеини од 6 метри и тежина од 1000 килограми<ref><http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/gavial.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070625033007/http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/gavial.html |date=2007-06-25 }}></ref>. Сепак повеќето гавијали не надминуваат 5 метри и тежина од 680 килограми<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-crocodile.html |title=San Diego Zoo's Animal Bytes: Alligator & Crocodile<!-- Bot generated title --> |accessdate=2009-01-24 |archive-date=2010-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100107163044/http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-crocodile.html |url-status=dead }}</ref>. Трите најголеми регистрирани единки се гавијалот убиен во реката [[Гогра]] во август 1920 со должина од 6,5 метри, гавијалот убиен во реката [[Чеко]] во 1934 до 6,3 метри, и гигантскиот гавијал од реката [[Коси]] во северн [[Бихар]] во јануари 1924 година до рекордни 7 метри<ref>Wood, The Guinness Book of Animal Facts and Feats. Sterling Pub Co Inc (1983), ISBN 978-0-85112-235-9</ref>. Мускулатурата на екстремитетите на гавијалите не дозволува животното да го издигне телото од земјата, па зота тој се движи со влечење на телето нанапред. Во вода, овие животни се најподвижни и најбрзи од сите крокодиловидни роднини. Опашката е странично сплескана и многу поразвиена од кај останатите видови, што овозможува одлични способности за маневрирање во вода. == Исхрана == [[Податотека:Indian_Gharial_at_the_San_Diego_Zoo_(2006-01-03).jpg|left|thumb|Мажјак гавијал во зоолошката градина во Сан Диего]] Младите гавијали се хранат со [[инсект]]и, [[ларва|ларви]] и мали [[жаба|жаби]]. Возрасните единки се хранат речиси единствено со [[риби]], иако забележано е како некои се хранат и со мртви животни. Морфологијата на муцката и идеално приспособена за лов на риби. Тенката муцка нуди многу мал отпор во вода, што овозможува брзи и нагли движења за зграпчување на рибите. Забите во форма на игли се одлични за цврсто држење на рибите со лизгава кожа. === Опасност за човекот === Гавијалите не се човекојадни животни. И покрај нивната големина, тие поседуваат тенки и слаби вилици, неспособни да ловење на било кое поголемо животно, вклучувајќи го и човекот. Митот дека гавијалите јадат луѓе може да доаѓа поради фактот дека физички се доста слични на [[crocodylidae|крокодилите]]. == Размножување == Сезоната на парење започнува во ноември и трае цел декември и голем дел од јануари. Правењето на гнездото и положувањето на јајца е за време на сувата сезона, односно март, април и мај. Ова е поради тоа што за време на сувата сезона, реките се стеснуваат и се создаваат песочни брегови погодни за градење гнезда. Женката несе помеѓу 30 и 50 јајца. Јајцата на гавијалот се најголеми, споредено со другите видови крокодиловидни животни. Инкубацијата трае околу 90 дена, пото младите излегуваат и се упатуваат директно кон водата. Мајката се грижи за младите само првите неколку дена, а потоа тие се препуштени сами на себе. == Заштитен статус == [[Податотека:Gaviál indický.jpg|thumb|right|250px]] Во 1970-тите години, гавијалот е доведен на работ од изумирање, а и денес се наоѓа на списокот на критично загрозени видови. Соработката на екологистите и на неколку влади доведе до намалување на опасноста од изумирање. Надежта лежи во заштитните програми кои се почнати во 2004 година. Целосна заштита за овој вид е донесена во 1970-тите со надеж дека ќе се намали ловокрадството, но на почетокот спроведувањето на оваа заштитa одела доста бавно. Денес, има 9 заштитени региони во [[Индија]], кои се поврзани со фарми и институции за размножување во заробеништво. Овие институции ги собираат јајцата од дивината, ги одгледуваат во заробеништво (со цел да се намали смртноста од природни грабливци) и потоа се пуштаат во дивината (првите единки одгледани во заробеништво се пуштени во 1981 година). До денес, повеќе од 3000 животни се пуштени во дивината благодарение на овие програми, и популацијата во Индија се проценува на 1500 животни, со можеби 1000-2000 во останатите региони каде што е распространет овој вид. Овие програми, сепак не ги дале очекуваните резултати. Повеќе од 100 гавијали умреле во Индија од непозната причина. Оваа смртност се смета дека го намалила бројот на парови способни за размножување на помалку од 400. Тестовите на умрените гавијали покажале можност од труење со метали. Во 2007 година, овој вид е преместен од листата загрозени видови, на списокот на критично загрозени, според Црвениот список на заштитени видови. Исто така е и под заштита на [[Вашингтонски договор за заштита на видовите]], со Апендикс 2<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iucnredlist.org/search/details.php/8966/summ|title=Choudhury, B.C., Singh, L.A.K., Rao, R.J., Basu, D., Sharma, R.K., Hussain, S.A., Andrews, H.V., Whitaker, N., Whitaker, R., Lenin, J., Maskey, T., Cadi, A., Rashid, S.M.A., Choudhury, A.A., Dahal, B., Win Ko Ko, U., Thorbjarnarson, J & Ross, J.P. 2007. Gavialis gangeticus. In: IUCN 2007. 2007 IUCN Red List of Threatened Species. <www.iucnredlist.org>>|accessdate=2009-01-24|archive-date=2007-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20071225100141/http://www.iucnredlist.org/search/details.php/8966/summ}}</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/India/At_200_gharials_now_on_critically-endangered_list/articleshow/2363751.cms “At 200, gharials now on critically-endangered list” by Neelam Raaj , TNN, The Times of India, 13 Sep 2007]</ref>. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{en}} http://www.arkive.org/gharial/gavialis-gangeticus/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090205184636/http://www.arkive.org/gharial/gavialis-gangeticus/ |date=2009-02-05 }} Слики и видеа * {{en}} http://reptilis.net/crocodylia/gavies/gavialidae.html неформален артикл со одлични слики * {{en}} http://www.vic.com/nepal/images/gharial.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927021659/http://www.vic.com/nepal/images/gharial.html |date=2007-09-27 }} Слика на голема единка во дивината * {{en}} http://www.flmnh.ufl.edu/cnhc/!ggan1.htm заби и исхрана * {{en}} http://www.whozoo.org/students/lydia/gharials.htm одлични слики од зоолошката Fort Worth * {{en}} http://www.oneworldmagazine.org/tales/crocs/gharial.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170325194706/http://www.oneworldmagazine.org/tales/crocs/gharial.html |date=2017-03-25 }} народна приказна * {{en}} http://www.scz.org/animals/g/gharial.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929001132/http://www.scz.org/animals/g/gharial.html |date=2007-09-29 }} резиме за видот од зоолошката градина Sedgwick County * {{en}} http://www.itis.usda.gov {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060217020708/http://www.itis.usda.gov/ |date=2006-02-17 }} [[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]] Taxonomic Serial No.: 202217 * {{cs}} http://www.rendy.eu/zivocichove-seznam/gavial-indicky {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090205195000/http://www.rendy.eu/zivocichove-seznam/gavial-indicky |date=2009-02-05 }} ''Gavialis gangeticus'' - опис со слики од инидивидуи од зоолошката градина во Прага, Чешка * {{en}} http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7755393.stm - снимка на 500 гавијалови младенчиња (BBC) * {{en}} http://www.wii.gov.in/envis/crocodile/up.htm{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041220055014/http://www.wii.gov.in/envis/crocodile/up.htm |date=2004-12-20 }} Заштитен статус на гавијалот во Индија [[Категорија:Влекачи]] [[Категорија:Крокодиловидни]] [[Категорија:Таксони опишани од Јохан Фридрих Гмелин]] 6jc3fbiq94y9vu4mqklg3k34xys13j8 0 127103 5583498 3798672 2026-06-28T04:35:46Z Bjankuloski06 332 5583498 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} '''Сајани''' ([[Руски јазик|руски]]: ''Сая́ны'') се именуваат два [[Планина|планински]] система во јужен [[Сибир]]. Се разликуваат [[Западен Сајан]] (со должина од 600 км, височина до 3976к − [[Монгун Тајга]]), кој се состои од планински гребени со остри врвови, разделени со меѓупланински котлини и [[Источен Сајан]] (со должина од околу 1000 км, височина до 3491 м − планината [[Мунку Сардик]]), со типични среднопланински гребени со ледници. Реките се однесуваат кон басенот на [[Енисеј]]. Преовладуваат планинската [[тајга]] која преминува во планинска [[тундра]]. Југозападните делови на Западен Сајан граничат со [[Алтајски Планини|Алтај]]. Нивниот главен гребен се нарекува [[Вододелен Сајански Гребен]], со највисоката точка [[Кизил-Тајга]] (3121 м). Планинските гребени на Западен Сајан се одликуваат со благи падини, изразит релјеф и големоразмерни камени насипи. Источен Сајан се простира речиси под прав агол од Западниот. Највисока точка е врвот [[Грандиозни]] (2982 м). Тука се наоѓаат многу убави [[водопад]]и. == Надворешни врски == * {{ru}} [http://tapemark.narod.ru/geograf/4_2_3.html Сајанската пределна област] во книгата: ''Н.&nbsp;А.&nbsp;Гвоздецкий, Н.&nbsp;И.&nbsp;Михайлов.'' Физическая география СССР. М., 1978. [[Категорија:Планини во Русија]] 8wfzmxx5mmkivhol4igdj3irmiy5k95 5583499 5583498 2026-06-28T04:36:13Z Bjankuloski06 332 5583499 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} '''Сајани''' или [[Сајански Планини]] ([[Руски јазик|руски]]: ''Сая́ны'') — два [[Планина|планински]] система во јужен [[Сибир]]. Се разликуваат [[Западен Сајан]] (со должина од 600 км, височина до 3976к − [[Монгун Тајга]]), кој се состои од планински гребени со остри врвови, разделени со меѓупланински котлини и [[Источен Сајан]] (со должина од околу 1000 км, височина до 3491 м − планината [[Мунку Сардик]]), со типични среднопланински гребени со ледници. Реките се однесуваат кон басенот на [[Енисеј]]. Преовладуваат планинската [[тајга]] која преминува во планинска [[тундра]]. Југозападните делови на Западен Сајан граничат со [[Алтајски Планини|Алтај]]. Нивниот главен гребен се нарекува [[Вододелен Сајански Гребен]], со највисоката точка [[Кизил-Тајга]] (3121 м). Планинските гребени на Западен Сајан се одликуваат со благи падини, изразит релјеф и големоразмерни камени насипи. Источен Сајан се простира речиси под прав агол од Западниот. Највисока точка е врвот [[Грандиозни]] (2982 м). Тука се наоѓаат многу убави [[водопад]]и. == Надворешни врски == * {{ru}} [http://tapemark.narod.ru/geograf/4_2_3.html Сајанската пределна област] во книгата: ''Н.&nbsp;А.&nbsp;Гвоздецкий, Н.&nbsp;И.&nbsp;Михайлов.'' Физическая география СССР. М., 1978. [[Категорија:Планини во Русија]] ejcvm0u2jqnejchvy3qkqkg2n0t2arj 5583500 5583499 2026-06-28T04:36:20Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Сајански Планини]] на [[Сајани]] 5583499 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} '''Сајани''' или [[Сајански Планини]] ([[Руски јазик|руски]]: ''Сая́ны'') — два [[Планина|планински]] система во јужен [[Сибир]]. Се разликуваат [[Западен Сајан]] (со должина од 600 км, височина до 3976к − [[Монгун Тајга]]), кој се состои од планински гребени со остри врвови, разделени со меѓупланински котлини и [[Источен Сајан]] (со должина од околу 1000 км, височина до 3491 м − планината [[Мунку Сардик]]), со типични среднопланински гребени со ледници. Реките се однесуваат кон басенот на [[Енисеј]]. Преовладуваат планинската [[тајга]] која преминува во планинска [[тундра]]. Југозападните делови на Западен Сајан граничат со [[Алтајски Планини|Алтај]]. Нивниот главен гребен се нарекува [[Вододелен Сајански Гребен]], со највисоката точка [[Кизил-Тајга]] (3121 м). Планинските гребени на Западен Сајан се одликуваат со благи падини, изразит релјеф и големоразмерни камени насипи. Источен Сајан се простира речиси под прав агол од Западниот. Највисока точка е врвот [[Грандиозни]] (2982 м). Тука се наоѓаат многу убави [[водопад]]и. == Надворешни врски == * {{ru}} [http://tapemark.narod.ru/geograf/4_2_3.html Сајанската пределна област] во книгата: ''Н.&nbsp;А.&nbsp;Гвоздецкий, Н.&nbsp;И.&nbsp;Михайлов.'' Физическая география СССР. М., 1978. [[Категорија:Планини во Русија]] ejcvm0u2jqnejchvy3qkqkg2n0t2arj 1 149624 5583502 699620 2026-06-28T04:36:20Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Сајански Планини]] на [[Разговор:Сајани]] 699620 wikitext text/x-wiki {{Страница за разговор}} fi9ukiti4ejqtjl9wpque6tk8asqqvm 0 173112 5583605 5517431 2026-06-28T10:14:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583605 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = Даница Ручигај | image = | caption = Даница Ручига | birth_date = {{роден на|5|мај|1934}} | | birth_place = {{роден во|Скопје}}, [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]] | | death_date = {{починат на|26|јули|1963}} <small>(возр. 29)</small> | death_place = {{починат во|Скопје}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | nationality = [[Македонија|Македонка]] | ethnicity = [[Македонци|Македонка]] | alma_mater = [[Филозофски факултет - Скопје]] | occupation = [[Писател]] | movement = | genre = | magnum_opus = | influences = | influenced = | footnotes = }} '''Даница Ручигај''' ([[Скопје]], {{роден на|5|мај|1934}} - [[Скопје]], {{роден на|26|јули|1963}}) — македонска поетеса.<ref>''Миодраг Друговац, Историја на македонската книжевност XX век, 1990.''</ref> == Животопис == Даница Ручигај е родена во [[1934]] година во [[Скопје]]. Учела класична гимназија, каде што ги изучувала [[старогрчки јазик|старогрчкиот]] и [[латински]]от јазик. Извесно време поминала во [[Грција]]. По завршувањето на средното образование, таа студирала на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] во [[Скопје]], каде што дипломирала југословенска книжевност, со што трајно и професионално се врзала за поезијата и за книжевноста. Својот краток работен век го поминала во [[Министерство за култура на Македонија|Министерството за култура]] на [[СР Македонија]]. Своите први песни ги објавува во 1955 година во познатите книжевни списанија „''[[Современост]]''“ и „''Разгледи''“, а нешто подоцна се појавувала и во периодиката од другите јазични подрачја на некогашна Југославија, афирмирајќи ја преку нив младата македонска поезија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mn.mk/makedonski-legendi/1889-Danica-Rucigaj|title=Даница Ручигај|work=Македонска нација|language=mk-mk|accessdate=2022-04-09|archive-date=2022-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220726225635/https://mn.mk/makedonski-legendi/1889-Danica-Rucigaj|url-status=dead}}</ref> Таа е авторка на две стихозбирки. Дебитирала со исповедната љубовна лирика „''Сребрени, ноќни игри''“ во [[1960]] и „''Заробеници на ветерот''“ во [[1963]] година. Со втората стихозбирка, таа била претходничка на мотивскиот и јазичен нонконформизам на една цела плејада македонски поетеси.<ref>''Јасна Котеска. Македонско женско писмо, 2002.''</ref> Загинала трагично во [[Скопскиот земјотрес]] на [[26 јули]] [[1963]] година. Од 2005 година, во нејзина чест, доделувана е [[Даница Ручигај (награда)|наградата „Даница Ручигај“]] за најдобра дебитантска поетска книга<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.idividi.com.mk/vesti/svet/367101/index.html|title=Марга Велеска ја доби наградата „Даница Ручигај“ за најдобра дебитантска стихозбирка за 2006 година |date= 15 ноември 2009|publisher=IDIVIDI.com|accessdate=2009-11-15}}</ref>. == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.mn.mk/makedonski-legendi/1889-So-stihovi-protiv-vremeto---Prva-Makedonska-poetesa-Danica-Rucigaj?format=pdf Биографија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220407050247/http://www.mn.mk/makedonski-legendi/1889-So-stihovi-protiv-vremeto---Prva-Makedonska-poetesa-Danica-Rucigaj?format=pdf |date=2022-04-07 }}, „Македонска нација“ * [http://www.pergamentpublic.com.mk/reciskra.html „Предговор кон „Сребрени ноќни игри & Заробеници на ветрот” на Даница Ручигај, „Делфина 3” - Скопје, 2003“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Комплетна биографија {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ручигај, Даница}} [[Категорија:Луѓе од Скопје]] [[Категорија:Починати во Скопје]] [[Категорија:Македонски поетеси]] [[Категорија:Југословенски поети]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] 8brtcbedseqzomuya0wbkt4s3aoerqe 0 178420 5583535 5364162 2026-06-28T06:42:48Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583535 wikitext text/x-wiki {{infobox coat of arms |name = Грб на Авганистан |image =Arms of the Islamic Emirate of Afghanistan.svg |image_width = 200 |year_adopted = |middle = |middle_width = |middle_caption = |armiger = |shield = |crest = |supporters = |other_elements = |earlier_versions = |use = }} '''Грбот на [[Авганистан]]''' е официјалниот грб во државата кој се појавува и на [[Знаме на Авганистан|знамето]] / знамињата на Авганистан, освен во два периода кога се користел комунистички и талибански грб. Во последната мала исправка на овој грб уште од независноста на државата бил додаден [[шахадах]]от на [[арапски јазик]] на најгорниот дел од амблемот. Под него има слика на [[џамија]] со [[мехраб]] кој е насочен кон [[Мека]]<ref>Constitution of Afghanistan, Article 19 http://www.afghanembassy.com.pl/afg/images/pliki/TheConstitution.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150122112630/http://www.afghanembassy.com.pl/afg/images/pliki/TheConstitution.pdf |date=2015-01-22 }}</ref>. До џамијата има две знамиња кои го претставуваат знамето на Авганистан, додека пак под џамијата е името на државата. Грбот е опколен со венец и во долниот дел од грбот се наоѓа годината [[1919]], година на независноста. == Историски грбови== <gallery> File:Emblem of Afghanistan (1901-1919).svg|1901-1919 File:Emblem of Afghanistan (1919-1926).svg|1919-1926 File:Emblem of Afghanistan (1926-1928).svg|1926-1928 File:Emblem of Afghanistan (1928-1929).svg|1928-1929 File:Emblem of Afghanistan (1931-1973).svg|1931-1973 File:Emblem of Afghanistan (1992-1996).svg|1992-1996 File:Emblem of Afghanistan (2002-2004).svg|2002-2004 </gallery> == Поврзано == * [[Знаме на Авганистан]] * [[Авганистан]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.national-symbol.com/A/Afghanistan/Afghanistan-national-symbol.htm Грб на Авганистан] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061125032946/http://www.national-symbol.com/A/Afghanistan/Afghanistan-national-symbol.htm |date=2006-11-25 }} {{Авганистан-никулец}} {{Азија по тема|Грб на}} [[Категорија:Државни грбови во Азија|Авганистан]] [[Категорија:Национални симболи на Авганистан]] 0is16dwh9q2w66a98bemvfnlgwibr5z 0 178730 5583488 5548589 2026-06-28T03:52:58Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583488 wikitext text/x-wiki '''Голема годишна награда за архитектура на ААМ''' — [[:Категорија:Македонски архитектонски награди|македонска архитектонска награда]] која се доделува секоја година за најуспешно реализирано архитектонско дело. Наградата ја доделува [[Асоцијацијата на архитекти на Македонија]] (ААМ) за најуспешно реализирано архитектонско дело во текот на тековната календарска година во [[Македонија]]. Оваа награда свечено и со сите почести му се доделува на лауреатот на крајот на годината. Покровителот на наградата е [[Претседателот на Македонија]]. Спонзор на наградата е [[Македонска авторска агенција|Македонската авторска агенција]] (МАА).<ref>{{cite web|url=https://aam.org.mk/golema-godishna-nagrada/|title=Голема годишна награда|language=mk|website=Асоцијација на архитекти на Македонија|access-date=2026-05-03}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Лауреати == {| class="wikitable" |+Досегашни лауреати на Големата годишна награда за архитектура !Година !Архитект(и) !Архитектонско дело !Фотографија од делото |- |1994 |[[Сотир Шундовски]] |Деловен центар во [[Битола]] | |- |1995 |[[Миодраг Митровиќ]] |Поединечна станбена куќа во [[Дебар Маало]] | |- |1996 |[[Вангел Рафтовски]] |Станбено-деловен објект во [[Струга]] | |- |1997 |[[Александар Никољски]] |Поединечна станбена куќа „Куцурелос“ | |- |1998 |[[Јанко Константинов]] |[[Хотел „Александар Палас“ (Скопје)|Хотел „Александар Палас“]] |[[Податотека:Picture made by mobile Skopje. R of Macedonia ( Hotel Aleksandar Palace ) , Скопје-Скопље Р.Македонија - panoramio.jpg|200п|]] |- |1999 |[[Снежана Илиевска]] |Деловен објект на „Лек“ | |- |2000 | [[Мартин Гулески]]<br/> [[Влатко П.Коробар]] |Гимназија „Нова“ | |- |2001 | colspan="3" |<center/>'''''не е доделена'''''<center> |- |2002 | [[Тамара Михаилова]]<br/> [[Росица Минчева]]<br/> [[Миодраг Атанацковиќ]]<br/>[[Александар Најдовски]]<br/> [[Бранислав Најдовски]] |Поединечен станбен објект во нас. [[Црниче]] | |- |2003 |[[Томе Тимов]] |Зграда на Советот на [[општина Босилово]] |[[Податотека:Assembly of Municipality Bosilovo (2).jpg|200п|]] |- |2004 |[[Георги Константиновски]] |[[Меморијален центар на АСНОМ|Меморијален музеј „АСНОМ“]] |[[Податотека:Викиекспедиција Козјачија 036.jpg|200п|]] |- |2005<ref>{{наведени вести|url=http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21690|title=ГРАН ПРИ НА ААМ ЗА СТАНБЕНО-ДЕЛОВНИОТ ОБЈЕКТ НА АРХИТЕКТОТ ВИОЛЕТА БАКАЛЧЕВ|last=Трајковски|first=Дејан|date=5 септември 2006|publisher=Вечер|language=македонски|accessdate=2009-12-27}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |[[Виолета Бакалчев]] |Станбено-деловен објект на ул. „Иван Милутиновиќ“, [[Буњаковец]] | |- |2006 | [[Михаило Зиновски|Михајло Зиновски]]<br/> [[Саша Тасиќ]]<br/> [[Димитар Папастеревски]]<br/> [[Јован Ивановски]]<br/> [[Владимир Петровски]]<br/> <small>куратори [[Минас Бакалчев]]<br/> [[Митко Хаџи Пуља]]</small> |Проект „Град на можни светови“ | |- |2007 |[[Миле Пауновски]] |Деловен центар „Штрк“, [[Скопје]] | |- |2008 |непознато | | |- |2009 |непознато | | |- |2010 |Влатко Коробар |Градинка и Основно Училиште „Нова“, Скопје | |- |2011 | [[Дејан Секуловски]]<br/> [[Дејан Спасеновски]]<br/> <small>соработник [[Илија Божиновски]]</small> |[[Спомен-куќа на Тоше Проески]] во Крушево |[[Податотека:Спомен куќа на Тодор Проески, Крушево.jpg|200п|]] |- |2012 |непознато | | |- |2013<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://marh.mk/и-з-в-е-ш-т-а-ј-на-уо-на-аам-за-активностите/ |title=И З В Е Ш Т А Ј на УО на ААМ за активностите во период 2013 – 2016|date=|publisher=МАРХ|language=македонски|accessdate=15 февруари 2023}}</ref> |непознато |Деловен објект „Сектрон“ | |- |2014<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://marh.mk/и-з-в-е-ш-т-а-ј-на-уо-на-аам-за-активностите/ |title=И З В Е Ш Т А Ј на УО на ААМ за активностите во период 2013 – 2016|date=|publisher=МАРХ|language=македонски|accessdate=15 февруари 2023}}</ref> |непознато |[[СЦ „Јане Сандански“ - Скопје|Спортска сала „Јане Сандански“]] во Скопје |[[Податотека:Спортски центар „Јане Сандански“.jpg|200п|]] |- |2015<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://marh.mk/големата-годишна-награда-за-архитект/ |title=Големата годишна награда за архитектура 2015 / фотогалерија|date=|publisher=МАРХ|language=македонски|accessdate=15 февруари 2023}}</ref> | [[Сергеј Никољски]]<br/> [[Иван Мирковски]] |Куќа на [[Водно]] на ул. „Питу Гули“ бр. 33 | |- |2016<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://marh.mk/радо-инженеринг-е-добитник-на-голе/ |title=„РАДО Инженеринг“ е добитник на Големата годишна награда|date=|publisher=МАРХ|language=македонски|accessdate=15 февруари 2023}}</ref> |Пако Радовановиќ, Арсенија Поповска Радовановиќ, Ѓоко Радовановиќ |Индивидуален станбен објект со посебен режим на домување | |- |2017<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://marh.mk/доделена-годишната-награда-за-2017-годин/ |title=Доделена годишната награда за 2017 година на архитект Александар Карангелов|date=|publisher=МАРХ|language=македонски|accessdate=15 февруари 2023}}</ref> |[[Александар Карангелов]] |Фабрика за полнење изворска вода, сместена во село [[Гари]] („МЛ Гари – Маја“) | |- |2018 |непознато | | |- |2019<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://marh.mk/ucilisteto-na-bma-osvoi-golema-godisna-nagrada-za-2019-godina/|title=Основното училиште „ Киро Глигоров“ на БМА, ја освои Големата годишна награда за 2019 година|date=|publisher=МАРХ|language=македонски|accessdate=15 февруари 2023}}</ref> | [[Стефан Атанасоски]]<br/> [[Никола Кунгуловски]]<br/> [[Арменд Хебипи]]<br/> [[Бесиан Мехмети]] |[[ОУ „Киро Глигоров“ - Капиштец]] | |- |2020<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.porta3.mk/golemata-godishna-nagrada-2020-na-aam-ne-se-dodeli/|title=Големата годишна награда 2020 на ААМ не се додели|date=|publisher=Порта 3|language=македонски|accessdate=15 февруари 2023}}</ref> | colspan="3" |<center/>'''''не е доделена'''''<center> |- |2021<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://marh.mk/golema-godishna-nagrada-2021-dodeluvanje/|title=Големата годишна награда за 2021 година оди за тимот проектанти на „Градинката во Волково“|date=|publisher=МАРХ|language=македонски|accessdate=15 февруари 2023}}</ref> | [[Филип Конески]]<br/> [[Даница Спасевска]]<br/> [[Анета Мартулкова]] |Градинка „Сонце“ во [[Волково]] | |- |2022<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://marh.mk/vila-za-sovremeno-domuvanje-dimitrievska-pazardzievska-dobitnici-na-golemata-godishna-nagrada/|title=„Вила за современо домување“ на тимот Димитриевска, Пазарџиевска е добитник на Големата годишна награда|date=|publisher=МАРХ|language=македонски|accessdate=15 февруари 2023}}</ref> | [[Марија Димитриевска]]<br/> [[Елена Пазарџиевска]] |Објект „Вила за современо домување“ на Велешко езеро | |- |2023<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fokus.mk/najuspeshno-realizirano-arhitektonsko-delo-vo-2023-godina-e-izlozhbeno-distributiven-tsentar-so-magatsin-balkanija-vizbegovo-skopje/|title=Најуспешно реализирано архитектонско дело во 2023 година е Изложбено-дистрибутивен центар со магацин Балканија, Визбегово, Скопје|date=2023-12-26|work=Фокус|accessdate=2023-12-26|archive-date=2023-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226084351/https://fokus.mk/najuspeshno-realizirano-arhitektonsko-delo-vo-2023-godina-e-izlozhbeno-distributiven-tsentar-so-magatsin-balkanija-vizbegovo-skopje/|url-status=dead}}</ref> | [[Миа Шириќ]]<br/> [[Дејан Секуловски]]<br/> [[Илија Божиновски]]<br/> <small>соработници [[Саше Нешиќ]]<br/> [[Катина Сутоглу]]</small> |Изложбено-дистрибутивен центар со магацин Балканија, [[Визбегово]], Скопје | |- |2024 |Мето Хаџи Андов, Сашо Андријевски, Игор Сугарчев, Димитар Стефановски |Мултинаменски комплекс, Скопје | |- |2025 |Искра Лековска и Владимир Лековски |Православен храм-црква ,,Св.Рамноапостоли Цар Константин и Царица Елена<nowiki>''</nowiki>, Скопје | |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.aam.org.mk/index.php?option=com_content&task=view&id=30&Itemid=53 Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090802064355/http://www.aam.org.mk/index.php?option=com_content&task=view&id=30&Itemid=53 |date=2009-08-02 }} [[Категорија:Македонски архитектонски награди]] [[Категорија:Појавено во 1994 година во Македонија]] b12wao0guma1c55xkjilvgdd8ge1h9m 0 186131 5583386 5582021 2026-06-27T18:33:34Z Todot3123 118124 /* Правни постапки */ 5583386 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Боки 13 | портрет = | px = | опис = | родено-име = Бојан Јовановски | роден-дата = [[19 август]] [[1986]] | роден-место =[[Скопје]], [[Македонија]] | починал-дата = | починал-место = <!-- населено место, административен регион, суверена држава.--> | починал-причина = | националност = | наставка = <!-- ова е наставка за полињата „Роден“ и „Починал“. ако го нема ова поле, ништо нема да се смени --> | наставка1 = <!-- ова е наставка само за полето „Роден“ --> | наставка2 = <!-- ова е наставка само за полето „Починал“ --> | познат = <!-- овде треба да стои по што е позната личноста. пр. „по улогата во Бетмен“ --> | занимање = шоумен, водител, пејач, менаџер и имитатор. | сопружник = | родители = | роднини = | деца = | lbl1 = <!-- Додатно поле 1 --> | data1 = <!-- Податок за додатното поле 1 --> | lbl2 = | data2 = | lbl3 = | data3 = | lbl4 = | data4 = | lbl5 = | data5 = | lbl-style = <!-- Стил на додатните полиња --> }} '''Бојан Јовановски''', попознат како '''Боки 13''' ({{роден во|Скопје}}, {{роден на|19|август|1986}}) — [[Македонци|македонски]] [[шоумен]], [[водител]], [[имитатор]], [[менаџер]] и [[пејач]],<ref>[http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=F13832A45EF6434E9AF12C1DFFF9D548 Боки станува пејач]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> познат по својата екстравагантност. Во 2019 година судските власти во Македонија покренале постапка со која се обвинува Јовановски, подоцна и притворува, за рекет, односно изнуда на парични средства од македонски стопанственици заради олеснување при судски процеси во кои се вмешани стопанствениците. Основач е на телевизијата 1ТВ и невладина организација, кои исто така се вмешани во скандалот „Рекет“.<ref>{{нмс|title=Затворска казна од 9 години за Бојан Јовановски и 7 години за Катица Јанева за случајот Рекет | url=https://mrt.com.mk/node/56771 | work= | publisher= | date = 18.6.2020 | accessdate = 9 јануари 2024}}</ref><ref>{{нмс|title=Бојан Јовановски-Боки 13 е пуштен од затвор | url=https://novamakedonija.com.mk/makedonija/bojan-jovanovski-boki-13-e-pushten-od-zatvor | work= | date = 28.11.2023 | accessdate = 9 јануари 2024}}</ref> == Кариера == Бојан Јовановски завршил Факултет за туризам, но својата кариера ја гради во естрадните води. Своите почетоци ги забележува со организирање на церемонијата за доделување 13 награди на популарноста<ref>[http://217.16.70.245/?pBroj=2146&stID=74157&pR=15 Ограбена куќата на Б. Јовановски]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> по што го добива и прекарот „Боки 13“. Оваа манифестација Бојан ја прекинува со одржување и продолжува со [[Водителство|водителските води]] каде досега имал неколку телевизиски емисии на неколку македонски телевизиски канали. Во меѓувреме, Бојан Јовановски започнува и со [[пејач]]ката кариера и има свои композиции на [[македонски]] и [[српски јазик]]. Својата популарност ја достигнал со имитаторството на познати балкански пејачи и по својот женски стил на облекување. Во текот на својата досегашна кариера Бојан има одржано неколку концерти меѓу кои концертот во [[Охрид]], концертот во [[Скопје]], [[Штип]], [[Битола]] и останати места во [[Македонија]]. Исто така конкурирал и на македонскиот избор за песна на [[Евровизија]] со пејачката Биг Мама.<ref>[http://www.exclusive.com.mk/arhiva.asp?artid=352&page=60 Exclusive.com.mk]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Како пејач досега ги има снимано следните композиции: * „Преко стола“ - на српски јазик * „Отвори се“ - на српски јазик * „Холивуд“ - на македонски јазик === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Холивуд'' || 2008 || |- |'' Bomba.com ''|| 2008 || |- | ''Отвори се ''|| 2009 || Томато продукција |- | ''Деца ночи ''|| 2010 || Дејан Миличевиќ |- | ''Калигула ''|| 2012 || Дејан Миличевиќ |- | ''Само една песна таговна ''|| 2024 || Даниел Јовески |- | ''Све ''|| 2026 || |- | ''13 причина 13 разлога''|| 2026 || |} == Правни постапки == Јовановски бил казнет со [[евра|€]]15.000 за [[шверц]] на дизајнерска облека преку [[Меѓународен аеродром Скопје|Меѓународниот аеродром во Скопје]] во март 2018 година.<ref>[https://time.mk/c/e8173fdd3a/boki-13-faten-na-carina-svercuval-luksuzna-garderoba.html time.mk]</ref> На 15 јули 2019 година, Бојан Јовановски бil уапсен по налог на Обвинителството за [[организиран криминал]] под сомнение за [[рекетирање]].<ref>{{cite web|url=http://rs.n1info.com/Region/a499917/Makedonska-policija-uhapsila-Bokija-13.html|title=Makedonska policija uhapsila Bokija 13|work=[[N1 (television)|N1.rs]]|language=sr|date=July 2019|access-date=18 August 2019|archive-date=27 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200127052744/http://rs.n1info.com/Region/a499917/Makedonska-policija-uhapsila-Bokija-13.html|url-status=dead}}</ref> Овој настан се случил по објавувањето на видео и аудио снимка од неименуван извор од страна на италијанското списание „Ла Верита“, на кои се гледа како Јовановски добива мито од 1,5 милиони евра од македонскиот бизнисмен [[Јордан Камчев]], кој пак бил обвинет за организиран криминал, за Јовановски да влијае врз обвинителката [[Катица Јанева]], со која тврдел дека има блиски врски, да суди во корист на Камчев.<ref>[https://time.mk/c/af585cc846/boki-13-slikan-na-setaliste-se-vrsi-pretres-vo-istrazniot-zatvor-vo-sutka.html Објавени снимки од италијанскиот весник Ла Верита]</ref> Јовановски, исто така, споменал на снимките дека контактирал со [[Премиер на Македонија|премиерот]] [[Зоран Заев]], во врска со случајот. Заев цврсто ги негирал овие шпекулации, нарекувајќи ги неосновани и потсетил дека тој е оној што го пријавил случајот против Камчев.<ref>{{cite web|url=http://rs.n1info.com/Region/a507512/Zaev-Necu-da-mi-vladu-sruse-kriminalci-i-sujetan-novinar.html|title=Zaev: Neć da mi vladu sruše kriminalci i sujetan novinar|work=[[N1 (television)|N1.rs]]|language=sr|date=August 2019|access-date=18 August 2019|archive-date=18 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218053043/http://rs.n1info.com/Region/a507512/Zaev-Necu-da-mi-vladu-sruse-kriminalci-i-sujetan-novinar.html|url-status=dead}}</ref> На 18 јуни 2020 година, Јовановски бил осуден на девет години затвор за незаконско влијание и [[перење пари]].<ref>{{cite web|url=http://rs.n1info.com/Region/a611164/Boki-13-osudjen-na-devet-godina-zatvora-bivsa-tuziteljka-na-sedam.html|title=Boki 13 osuđen na devet godina zatvora, bivša tužiteljka na sedam|work=[[N1 (television)|N1.rs]]|language=sr|date=June 2020|access-date=19 June 2020|archive-date=9 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209005623/http://rs.n1info.com/Region/a611164/Boki-13-osudjen-na-devet-godina-zatvora-bivsa-tuziteljka-na-sedam.html|url-status=dead}}</ref> Во април 2022 година, Јовановски бил прогласен за виновен и по обвинението за измама на двајца македонски бизнисмени за близу еден милион евра преку неговата невладина организација „Меѓународен сојуз“.<ref>{{cite web|url=https://nova.rs/zabava/sudbine/vrhunac-devijantnog-uma-boki-13-osudjen-na-9-godina-robije/|title="Vrhunac devijantnog uma": Boki 13 osuđen na 9 godina robije|author=Dedakin, I.|work=[[Nova S]]|date=April 7, 2022|language=sr}}</ref> Затворската казна од 9 години била намалена во 2025 година, на 5 години затвор, поради влошена здравствена состојба на Бојан Јовановски.<ref>[https://plusinfo.mk/apelaci-a-mu-a-namali-kaznta-na-boki-13-od-9-na-5-godini-zatvor-ima-da-odlezhi-ushte-nekolku-meseci-po-shto-e-sloboden-chovek/ Од 9 на 5 години затвор]</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=D1F61054BFA0B74AAE2608B1DF744FDD За инат на сите - Боки 13 ја наполни салата] * [http://www.youtube.com/watch?v=3YEaTffvwfc Боки 13 - Отвори се] * [http://www.youtube.com/watch?v=bNxxWOuZyVY&feature=related Боки 13 - Преко стола] * [http://www.youtube.com/watch?v=69swULT2PzM&feature=related Боки 13, Биг Мама и Ферус Муставоф - Холивуд] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јовановски, Бојан}} [[Категорија:Македонски злосторници]] [[Категорија:Македонски пејачи]] [[Категорија:Македонски телевизиски водители]] [[Категорија:ЛГБТ-личности од Македонија]] [[Категорија:ЛГБТ-пејачи]] [[Категорија:Луѓе од Скопје]] [[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници во Македонија]] m145d4538a0jbaqu2p6c5tll1wmqwd1 5583472 5583386 2026-06-28T01:47:48Z NadyBarbieGirl 63459 /* Спотови */ 5583472 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Боки 13 | портрет = | px = | опис = | родено-име = Бојан Јовановски | роден-дата = [[19 август]] [[1986]] | роден-место =[[Скопје]], [[Македонија]] | починал-дата = | починал-место = <!-- населено место, административен регион, суверена држава.--> | починал-причина = | националност = | наставка = <!-- ова е наставка за полињата „Роден“ и „Починал“. ако го нема ова поле, ништо нема да се смени --> | наставка1 = <!-- ова е наставка само за полето „Роден“ --> | наставка2 = <!-- ова е наставка само за полето „Починал“ --> | познат = <!-- овде треба да стои по што е позната личноста. пр. „по улогата во Бетмен“ --> | занимање = шоумен, водител, пејач, менаџер и имитатор. | сопружник = | родители = | роднини = | деца = | lbl1 = <!-- Додатно поле 1 --> | data1 = <!-- Податок за додатното поле 1 --> | lbl2 = | data2 = | lbl3 = | data3 = | lbl4 = | data4 = | lbl5 = | data5 = | lbl-style = <!-- Стил на додатните полиња --> }} '''Бојан Јовановски''', попознат како '''Боки 13''' ({{роден во|Скопје}}, {{роден на|19|август|1986}}) — [[Македонци|македонски]] [[шоумен]], [[водител]], [[имитатор]], [[менаџер]] и [[пејач]],<ref>[http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=F13832A45EF6434E9AF12C1DFFF9D548 Боки станува пејач]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> познат по својата екстравагантност. Во 2019 година судските власти во Македонија покренале постапка со која се обвинува Јовановски, подоцна и притворува, за рекет, односно изнуда на парични средства од македонски стопанственици заради олеснување при судски процеси во кои се вмешани стопанствениците. Основач е на телевизијата 1ТВ и невладина организација, кои исто така се вмешани во скандалот „Рекет“.<ref>{{нмс|title=Затворска казна од 9 години за Бојан Јовановски и 7 години за Катица Јанева за случајот Рекет | url=https://mrt.com.mk/node/56771 | work= | publisher= | date = 18.6.2020 | accessdate = 9 јануари 2024}}</ref><ref>{{нмс|title=Бојан Јовановски-Боки 13 е пуштен од затвор | url=https://novamakedonija.com.mk/makedonija/bojan-jovanovski-boki-13-e-pushten-od-zatvor | work= | date = 28.11.2023 | accessdate = 9 јануари 2024}}</ref> == Кариера == Бојан Јовановски завршил Факултет за туризам, но својата кариера ја гради во естрадните води. Своите почетоци ги забележува со организирање на церемонијата за доделување 13 награди на популарноста<ref>[http://217.16.70.245/?pBroj=2146&stID=74157&pR=15 Ограбена куќата на Б. Јовановски]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> по што го добива и прекарот „Боки 13“. Оваа манифестација Бојан ја прекинува со одржување и продолжува со [[Водителство|водителските води]] каде досега имал неколку телевизиски емисии на неколку македонски телевизиски канали. Во меѓувреме, Бојан Јовановски започнува и со [[пејач]]ката кариера и има свои композиции на [[македонски]] и [[српски јазик]]. Својата популарност ја достигнал со имитаторството на познати балкански пејачи и по својот женски стил на облекување. Во текот на својата досегашна кариера Бојан има одржано неколку концерти меѓу кои концертот во [[Охрид]], концертот во [[Скопје]], [[Штип]], [[Битола]] и останати места во [[Македонија]]. Исто така конкурирал и на македонскиот избор за песна на [[Евровизија]] со пејачката Биг Мама.<ref>[http://www.exclusive.com.mk/arhiva.asp?artid=352&page=60 Exclusive.com.mk]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Како пејач досега ги има снимано следните композиции: * „Преко стола“ - на српски јазик * „Отвори се“ - на српски јазик * „Холивуд“ - на македонски јазик === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Холивуд'' || 2008 || |- |'' Bomba.com ''|| 2008 || |- | ''Отвори се ''|| 2009 || Томато продукција |- | ''Деца ночи ''|| 2010 || Дејан Миличевиќ |- | ''Калигула ''|| 2012 || Дејан Миличевиќ |- | ''Само една песна таговна ''|| 2024 || Даниел Јовески |- | ''Све ''|| 2026 || Томислав Живковиќ |- | '' 13 разлога''|| 2026 || Томислав Живковиќ |} == Правни постапки == Јовановски бил казнет со [[евра|€]]15.000 за [[шверц]] на дизајнерска облека преку [[Меѓународен аеродром Скопје|Меѓународниот аеродром во Скопје]] во март 2018 година.<ref>[https://time.mk/c/e8173fdd3a/boki-13-faten-na-carina-svercuval-luksuzna-garderoba.html time.mk]</ref> На 15 јули 2019 година, Бојан Јовановски бil уапсен по налог на Обвинителството за [[организиран криминал]] под сомнение за [[рекетирање]].<ref>{{cite web|url=http://rs.n1info.com/Region/a499917/Makedonska-policija-uhapsila-Bokija-13.html|title=Makedonska policija uhapsila Bokija 13|work=[[N1 (television)|N1.rs]]|language=sr|date=July 2019|access-date=18 August 2019|archive-date=27 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200127052744/http://rs.n1info.com/Region/a499917/Makedonska-policija-uhapsila-Bokija-13.html|url-status=dead}}</ref> Овој настан се случил по објавувањето на видео и аудио снимка од неименуван извор од страна на италијанското списание „Ла Верита“, на кои се гледа како Јовановски добива мито од 1,5 милиони евра од македонскиот бизнисмен [[Јордан Камчев]], кој пак бил обвинет за организиран криминал, за Јовановски да влијае врз обвинителката [[Катица Јанева]], со која тврдел дека има блиски врски, да суди во корист на Камчев.<ref>[https://time.mk/c/af585cc846/boki-13-slikan-na-setaliste-se-vrsi-pretres-vo-istrazniot-zatvor-vo-sutka.html Објавени снимки од италијанскиот весник Ла Верита]</ref> Јовановски, исто така, споменал на снимките дека контактирал со [[Премиер на Македонија|премиерот]] [[Зоран Заев]], во врска со случајот. Заев цврсто ги негирал овие шпекулации, нарекувајќи ги неосновани и потсетил дека тој е оној што го пријавил случајот против Камчев.<ref>{{cite web|url=http://rs.n1info.com/Region/a507512/Zaev-Necu-da-mi-vladu-sruse-kriminalci-i-sujetan-novinar.html|title=Zaev: Neć da mi vladu sruše kriminalci i sujetan novinar|work=[[N1 (television)|N1.rs]]|language=sr|date=August 2019|access-date=18 August 2019|archive-date=18 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218053043/http://rs.n1info.com/Region/a507512/Zaev-Necu-da-mi-vladu-sruse-kriminalci-i-sujetan-novinar.html|url-status=dead}}</ref> На 18 јуни 2020 година, Јовановски бил осуден на девет години затвор за незаконско влијание и [[перење пари]].<ref>{{cite web|url=http://rs.n1info.com/Region/a611164/Boki-13-osudjen-na-devet-godina-zatvora-bivsa-tuziteljka-na-sedam.html|title=Boki 13 osuđen na devet godina zatvora, bivša tužiteljka na sedam|work=[[N1 (television)|N1.rs]]|language=sr|date=June 2020|access-date=19 June 2020|archive-date=9 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209005623/http://rs.n1info.com/Region/a611164/Boki-13-osudjen-na-devet-godina-zatvora-bivsa-tuziteljka-na-sedam.html|url-status=dead}}</ref> Во април 2022 година, Јовановски бил прогласен за виновен и по обвинението за измама на двајца македонски бизнисмени за близу еден милион евра преку неговата невладина организација „Меѓународен сојуз“.<ref>{{cite web|url=https://nova.rs/zabava/sudbine/vrhunac-devijantnog-uma-boki-13-osudjen-na-9-godina-robije/|title="Vrhunac devijantnog uma": Boki 13 osuđen na 9 godina robije|author=Dedakin, I.|work=[[Nova S]]|date=April 7, 2022|language=sr}}</ref> Затворската казна од 9 години била намалена во 2025 година, на 5 години затвор, поради влошена здравствена состојба на Бојан Јовановски.<ref>[https://plusinfo.mk/apelaci-a-mu-a-namali-kaznta-na-boki-13-od-9-na-5-godini-zatvor-ima-da-odlezhi-ushte-nekolku-meseci-po-shto-e-sloboden-chovek/ Од 9 на 5 години затвор]</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=D1F61054BFA0B74AAE2608B1DF744FDD За инат на сите - Боки 13 ја наполни салата] * [http://www.youtube.com/watch?v=3YEaTffvwfc Боки 13 - Отвори се] * [http://www.youtube.com/watch?v=bNxxWOuZyVY&feature=related Боки 13 - Преко стола] * [http://www.youtube.com/watch?v=69swULT2PzM&feature=related Боки 13, Биг Мама и Ферус Муставоф - Холивуд] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јовановски, Бојан}} [[Категорија:Македонски злосторници]] [[Категорија:Македонски пејачи]] [[Категорија:Македонски телевизиски водители]] [[Категорија:ЛГБТ-личности од Македонија]] [[Категорија:ЛГБТ-пејачи]] [[Категорија:Луѓе од Скопје]] [[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници во Македонија]] bvcbgvbsi3dcttcvshgh0u07in10t9x 10 197597 5583579 4893157 2026-06-28T09:40:08Z Bjankuloski06 332 5583579 wikitext text/x-wiki {|border=0 {{railway line header|collapse={{{1|no}}}}} {{BS-header|Легенда на симболите|Железничка линија-Легенда|lightgreen|black}} |- | {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:auto;" ! colspan="6" | Бои и значења |- ! colspan="3" style="background:#ffaaaa"|Тешка железница<br />или товарна линија ! colspan="3" style="background:#aaaaff"|Лека железница<br />или метро линија |- | Во употреба | Затворена | Тунел | Во употреба | Затворена | Тунел |- | [[Податотека:BSicon STR.svg|20п]] | [[Податотека:BSicon exSTR.svg|20п]] | [[Податотека:BSicon tSTR.svg|20п]] | [[Податотека:BSicon uSTR.svg|20п]] | [[Податотека:BSicon uexSTR.svg|20п]] | [[Податотека:BSicon utSTR.svg|20п]] |} {{BS-table3|no}} {{BS2||KBHFa||Последна станица}} {{BS2|PARKING|BHF||Станица со паркинг}} {{BS2||BHF||Значајна станица}} {{BS2||ACC||Станица со инвалидски пристап}} {{BS2||pBHF||Станица за локален сообраќај, без брзи возови}} {{BS2||HST||Без персонал / мала станица}} {{BS2||pHST||Без персонал / мала локална станица, без брзи возови}} {{BS2||eBHF||Затворена или предвидена станица долж отворена линија}} {{BS2||INT||Преодна станица (со приградска или лека жел. мрежа)}} {{BS2||eINT||Затворена или предвидена преодна стан. на отвор. линија}} {{BS2||DST||Депо или товарна станица}} {{BS2||eDST||Затвор. или предвид. депо или товарна стан. на отвор. линија}} {{BS2|exSTRq|eABZgr||Вкрстување до затворена линија}} {{BS2|STRq|ABZgr||Вкрстување}} {{BS2|STRq|KRZo||Мост над друга линија}} {{BS2|STRq|KRZu||Мост под друга линија}} {{BS2|STRq|KRZ||Рамен премин}} {{BS2|STRq|TBHF||Преодна станица на вкрстување (неназначен објект)}} {{BS2|STRq|TBHFo||Планинска станица}} {{BS2|STR+l|ABZgr+r||Триаголно вкрстување}} {{BS2|XBHF-L|XBHF-R||Меѓуперонски преод}} {{BS2|BHF|O1=HUBaq|BHF|O2=HUBeq||Транспортен центар или комплекс}} {{BS2|CONTf|STR||Шини што продолжуваат вон картата}} {{BS2||STRf||Еднонасочна пруга во назначена насока}} {{BS2||LSTR||Прекин}} {{BS2||STRo||Надвозник}} {{BS2||SKRZ-Ao||Автопат}} {{BS2||SKRZ-Bo||Автопат (британски симбол)}} {{BS2||hKRZWae||Мост преку вода}} {{BS2||SBRÜCKE||Подвозник}} {{BS2||TUNNEL1||Тунел}} {{BS2||CSTR||Пресек}} {{BS2||hSTR||Издигната линија}} {{BS2||DSTR||Насип}} {{BS2||GIPl||Врв}} {{BS2||KMW||Промена на километража}} {{BS2||STR+GRZq||Граница без царинарница}} {{BS2||ZOLL||Царина}} {{BS2||ÜST||Свртница/пресек}} {{BS2||BUE||Вкрстување}} {{BS2||TRAJEKT||Траект (дел од самата траса)}} {{BS2|BOOT|BHF||Станица на пристаниште / траектен пристап (независна)}} {{BS2|FLUG|BHF||Станица на аеродром}} {{BS2|HELI|BHF||Станица на хелидром}} {{BS2|BUS|INT||Станица со преод до градски или меѓуградски автобус}} {{BS2|LDER|INT||Станица со преод до големобрзински воз}} {{BS2|TRAM|INT||Станица со преод до трамвај, лека железница или метро}} {{BS2|AETRAM|INT||Станица со преод до жичарница}} {{BS2|FUNI|INT||Станица со преод до жичена или запчена железница}} {{BS2||ENDEe||Крај на отворена линија}} |} |}<noinclude> {{selfref|За читателите: * Кога во картата ќе се приложи месно изработена легенда, таа има предност над оваа.}} {{selfref|За уредниците: * [[:en:Wikipedia:Route diagram template|Предлошка за патни дијаграми]] * [[:en:Wikipedia:Route diagram template/Catalog of pictograms|Каталог на пиктограми]] * Назначени параметри: *# "collapse": Склопна состојба, '''no''' по основно; '''yes''' за расклопување *# "align": Порамнување, '''right''' по основно}} [[Категорија:Предлошки за железнички сообраќај]] </noinclude> minq6e9kkn34ncptce5yeesjv42mndy 5583581 5583579 2026-06-28T09:40:44Z Bjankuloski06 332 5583581 wikitext text/x-wiki {|border=0 {{railway line header|collapse={{{1|no}}}}} {{BS-header|Легенда на симболите|Железничка линија-Легенда|lightgreen|black}} |- | {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:auto;" ! colspan="6" | Бои и значења |- ! colspan="3" style="background:#ffaaaa"|Тешка железница<br />или товарна линија ! colspan="3" style="background:#aaaaff"|Лека железница<br />или метро линија |- | Во употреба | Затворена | Тунел | Во употреба | Затворена | Тунел |- | [[Податотека:BSicon STR.svg|20п]] | [[Податотека:BSicon exSTR.svg|20п]] | [[Податотека:BSicon tSTR.svg|20п]] | [[Податотека:BSicon uSTR.svg|20п]] | [[Податотека:BSicon uexSTR.svg|20п]] | [[Податотека:BSicon utSTR.svg|20п]] |} {{BS-table3|no}} {{BS2||KBHFa||Последна станица}} {{BS2|PARKING|BHF||Станица со паркинг}} {{BS2||BHF||Значајна станица}} {{BS2||ACC||Станица со инвалидски пристап}} {{BS2||pBHF||Станица за локален сообраќај, без брзи возови}} {{BS2||HST||Без персонал / мала станица}} {{BS2||pHST||Без персонал / мала локална станица, без брзи возови}} {{BS2||eBHF||Затворена или предвидена станица долж отворена линија}} {{BS2||INT||Преодна станица (со приградска или лека жел. мрежа)}} {{BS2||eINT||Затворена или предвидена преодна стан. на отвор. линија}} {{BS2||DST||Депо или товарна станица}} {{BS2||eDST||Затвор. или предвид. депо или товарна стан. на отвор. линија}} {{BS2|exSTRq|eABZgr||Вкрстување до затворена линија}} {{BS2|STRq|ABZgr||Вкрстување}} {{BS2|STRq|KRZo||Мост над друга линија}} {{BS2|STRq|KRZu||Мост под друга линија}} {{BS2|STRq|KRZ||Рамен премин}} {{BS2|STRq|TBHF||Преодна станица на вкрстување (неназначен објект)}} {{BS2|STRq|TBHFo||Планинска станица}} {{BS2|STR+l|ABZgr+r||Триаголно вкрстување}} {{BS2|XBHF-L|XBHF-R||Меѓуперонски преод}} {{BS2|BHF|O1=HUBaq|BHF|O2=HUBeq||Транспортен центар или комплекс}} {{BS2|CONTf|STR||Шини што продолжуваат вон картата}} {{BS2||STRf||Еднонасочна пруга во назначена насока}} {{BS2||LSTR||Прекин}} {{BS2||STRo||Надвозник}} {{BS2||SKRZ-Ao||Автопат}} {{BS2||SKRZ-Bo||Автопат (британски симбол)}} {{BS2||hKRZWae||Мост преку вода}} {{BS2||SBRÜCKE||Подвозник}} {{BS2||TUNNEL1||Тунел}} {{BS2||CSTR||Пресек}} {{BS2||hSTR||Издигната линија}} {{BS2||DSTR||Насип}} {{BS2||GIPl||Врв}} {{BS2||KMW||Промена на километража}} {{BS2||STR+GRZq||Граница без царинарница}} {{BS2||ZOLL||Царина}} {{BS2||ÜST||Свртница/пресек}} {{BS2||BUE||Вкрстување}} {{BS2||TRAJEKT||Траект (дел од самата траса)}} {{BS2|BOOT|BHF||Станица на пристаниште / траектен пристап (независна)}} {{BS2|FLUG|BHF||Станица на аеродром}} {{BS2|HELI|BHF||Станица на хелидром}} {{BS2|BUS|INT||Станица со преод до градски или меѓуградски автобус}} {{BS2|LDER|INT||Станица со преод до големобрзински воз}} {{BS2|TRAM|INT||Станица со преод до трамвај, лека железница или метро}} {{BS2|AETRAM|INT||Станица со преод до жичарница}} {{BS2|FUNI|INT||Станица со преод до жичена или запчена железница}} {{BS2||ENDEe||Крај на отворена линија}} |} |}<noinclude> {{selfref|За читателите: * Кога во картата ќе се приложи месно изработена легенда, таа има предност над оваа.}} {{selfref|За уредниците: * [[:en:Wikipedia:Route diagram template|Предлошка за патни дијаграми]] {{en}} * [[:en:Wikipedia:Route diagram template/Catalog of pictograms|Каталог на пиктограми]] {{en}} * Назначени параметри: *# "collapse": Склопна состојба, '''no''' по основно; '''yes''' за расклопување *# "align": Порамнување, '''right''' по основно}} [[Категорија:Предлошки за железнички сообраќај]] </noinclude> 13q3tk6ubadsfyapg98cr72j5f1q43e 5583582 5583581 2026-06-28T09:41:06Z Bjankuloski06 332 5583582 wikitext text/x-wiki {|border=0 {{railway line header|collapse={{{1|no}}}}} {{BS-header|Легенда на симболите|Железничка линија-Легенда|lightgreen|black}} |- | {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:auto;" ! colspan="6" | Бои и значења |- ! colspan="3" style="background:#ffaaaa"|Тешка железница<br />или товарна линија ! colspan="3" style="background:#aaaaff"|Лека железница<br />или метро-линија |- | Во употреба | Затворена | Тунел | Во употреба | Затворена | Тунел |- | [[Податотека:BSicon STR.svg|20п]] | [[Податотека:BSicon exSTR.svg|20п]] | [[Податотека:BSicon tSTR.svg|20п]] | [[Податотека:BSicon uSTR.svg|20п]] | [[Податотека:BSicon uexSTR.svg|20п]] | [[Податотека:BSicon utSTR.svg|20п]] |} {{BS-table3|no}} {{BS2||KBHFa||Последна станица}} {{BS2|PARKING|BHF||Станица со паркинг}} {{BS2||BHF||Значајна станица}} {{BS2||ACC||Станица со инвалидски пристап}} {{BS2||pBHF||Станица за локален сообраќај, без брзи возови}} {{BS2||HST||Без персонал / мала станица}} {{BS2||pHST||Без персонал / мала локална станица, без брзи возови}} {{BS2||eBHF||Затворена или предвидена станица долж отворена линија}} {{BS2||INT||Преодна станица (со приградска или лека жел. мрежа)}} {{BS2||eINT||Затворена или предвидена преодна стан. на отвор. линија}} {{BS2||DST||Депо или товарна станица}} {{BS2||eDST||Затвор. или предвид. депо или товарна стан. на отвор. линија}} {{BS2|exSTRq|eABZgr||Вкрстување до затворена линија}} {{BS2|STRq|ABZgr||Вкрстување}} {{BS2|STRq|KRZo||Мост над друга линија}} {{BS2|STRq|KRZu||Мост под друга линија}} {{BS2|STRq|KRZ||Рамен премин}} {{BS2|STRq|TBHF||Преодна станица на вкрстување (неназначен објект)}} {{BS2|STRq|TBHFo||Планинска станица}} {{BS2|STR+l|ABZgr+r||Триаголно вкрстување}} {{BS2|XBHF-L|XBHF-R||Меѓуперонски преод}} {{BS2|BHF|O1=HUBaq|BHF|O2=HUBeq||Транспортен центар или комплекс}} {{BS2|CONTf|STR||Шини што продолжуваат вон картата}} {{BS2||STRf||Еднонасочна пруга во назначена насока}} {{BS2||LSTR||Прекин}} {{BS2||STRo||Надвозник}} {{BS2||SKRZ-Ao||Автопат}} {{BS2||SKRZ-Bo||Автопат (британски симбол)}} {{BS2||hKRZWae||Мост преку вода}} {{BS2||SBRÜCKE||Подвозник}} {{BS2||TUNNEL1||Тунел}} {{BS2||CSTR||Пресек}} {{BS2||hSTR||Издигната линија}} {{BS2||DSTR||Насип}} {{BS2||GIPl||Врв}} {{BS2||KMW||Промена на километража}} {{BS2||STR+GRZq||Граница без царинарница}} {{BS2||ZOLL||Царина}} {{BS2||ÜST||Свртница/пресек}} {{BS2||BUE||Вкрстување}} {{BS2||TRAJEKT||Траект (дел од самата траса)}} {{BS2|BOOT|BHF||Станица на пристаниште / траектен пристап (независна)}} {{BS2|FLUG|BHF||Станица на аеродром}} {{BS2|HELI|BHF||Станица на хелидром}} {{BS2|BUS|INT||Станица со преод до градски или меѓуградски автобус}} {{BS2|LDER|INT||Станица со преод до големобрзински воз}} {{BS2|TRAM|INT||Станица со преод до трамвај, лека железница или метро}} {{BS2|AETRAM|INT||Станица со преод до жичарница}} {{BS2|FUNI|INT||Станица со преод до жичена или запчена железница}} {{BS2||ENDEe||Крај на отворена линија}} |} |}<noinclude> {{selfref|За читателите: * Кога во картата ќе се приложи месно изработена легенда, таа има предност над оваа.}} {{selfref|За уредниците: * [[:en:Wikipedia:Route diagram template|Предлошка за патни дијаграми]] {{en}} * [[:en:Wikipedia:Route diagram template/Catalog of pictograms|Каталог на пиктограми]] {{en}} * Назначени параметри: *# "collapse": Склопна состојба, '''no''' по основно; '''yes''' за расклопување *# "align": Порамнување, '''right''' по основно}} [[Категорија:Предлошки за железнички сообраќај]] </noinclude> lcrbtxttg1i1rfcn3vv31a2gj07b7mg 0 203706 5583596 5434289 2026-06-28T10:00:46Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583596 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писател <!-- for more information see [[:Template:Инфокутија Писател/doc]] --> | name = Даниела Стил | image = | imagesize = | caption = | pseudonym = Danielle Steel | birth_name = Danielle Fernandes Dominique Schuelein-Steel | birth_date = {{Датум на раѓање,години|1947|8|14|df=y}} | birth_place = [[Њујорк]], Њујорк, САД | occupation = Пистаелка | nationality = [[Американка]] | period = 1978–сè уште | genre = романси, семејни романи | movement = | notableworks = | notableworks = | influences = | influenced = | alma_mater = | spouse = | signature = Danielle steel signature.svg | website =http://www.daniellesteel.com/ }} {{Без извори|датум=август 2010}} '''Даниела Фернанд Доминик Шулејн - Стил''' ({{langx|en|Danielle Fernande Dominique Muriel Emily Schuelein-Steel}}) (родена на 14 август 1947, Њујорк) подобро позната како '''Даниела Стил''', е американски [[романописец]] и автор на познати драми. Најдобро позната по [[драма|новелите]], таа има продадено над 580 милиони копии од нејзините книги (од 2005 година) на светско ниво. На 7 позиција е од рангот на најдобри писатели на бестселери на сите времиња.<ref>{{Cite web |title=Danielle Steel |url=https://www.forbes.com/profile/danielle-steel/ |access-date=2022-04-03 |website=Forbes |language=en}}</ref> Нејзините новели се наоѓаа 390 последователни седмици на листата од [[бестселери]] во весникот Њујорк Тајмс, од кои 22 се екранизирани. ==Животопис== ===Рани години=== Нејзините родители се Џон Шулејн Стил, еден од основачите на [[Löwenbräu]] пивото, и Норма Да Камара Стоне Рис, ќерка на португалски дипломат. Поголемиот дел од детството Стил го има поминато во [[Франција]], каде од рани години била дел од семејните вечерни забави, со кои добила можност да ги види навиките и животот на богатите и славните. На седумгодишна возраст нејзините родители се разведуваат, меѓутоа таа израснува со татка си во Њујорк, додека мајка и’ се сели во Европа и ретко ја гледа. Стил како дете започнала со пишување на раскази, а во подоцнежните тинејџерски години со пишување поезија. Матурирала во [[Lycée Français de New York]], генерација 1965. Продолжува со студии по литература и мода, со почеток во [[Парсон училиште за дизајн]] ,а подоцна на универзитетот во Њујорк од 1963-1967 година ===Рана кариера=== Во 1965 година, на 18 годишна возраст се мажи за банкарот Клод-Ерик Лазард. Како млада жена и студент на универзитетот на Њујорк, Стил започнува со пишување, при што во следната година ја комплетира првата ракотворба, на 19 годишна возраст. По раѓањето на нејзината ќерка Беатриса во 1968 година, работи во агенција за маркетинг, а подоцна во агенција за односи со јавност во [[Сан Франциско]]. Клиентите се импресионирани од нејзините извештаи и ја охрабруваат да се сконцентрира на пишување книги. ==Приватен живот== По 9 годишен брак, врската со сопругот завршува. Набрзо пред разводот таа ја завршува својата прва новела, „Одам дома“ и успешно ја издава. Во неа е содржана тематика во нејзиниот препознатлив стил, во која се зборува за домаши проблеми, и дејства преземени во минатото кои би влијаеле на сегашноста и иднината. Стил повторно се мажи, во затворска церемонија со Дени Цугелдер. Бракот завршува за брзо време. Подоцна Цугелдер е обвинет за серија на силувања. Стил се мажи по трети пат, со Вилијам Тот, зависник од хероин, следниот ден откако нејзиниот развод со претходниот сопруг е завршен, а била во крајот на бременоста со дете од Тот. Бракот трае две години, по кои Стил успешно се изборува да ја поведе родителската грижа за синот Николас во целост. Инспирирана од своите лични романтични неуспеси, ја пишува книгата „Ветување на страста“, во која се работи за женски лик кој се вљубува во поранешен затвореник. Кратко по разводот со Тот, Стил ја издава книгата „Сеќавање“, во која главниот машки лик е зависник од хероин. Стил се мажи по четврти пат во 1981 година, со трговец на вина – [[Џон Траина]]. Траина го посвојува нејзиниот син Ник и му го дава презимето, а пак Стил ги посвојува неговите два сина – Тревор и Тод. Од овој брак ќе имаат уште пет деца: Саманта, Викторија, Ванеса, Макс и Зара. Во почетокот на овој брак со четвртиот сопруг во 1981 година, таа се искачува на листата бестселери според весникот Њујорк Тајмс. Во 1989 година, таа е запишана во [[Гинисовата книга на рекорди]], за дело кое се наоѓало на листата од бестселери според весникот Њујорк Тајмс за највисок број на последователни недели – 381 недела редоследно. Откако е објавена нејзината прва книга, секоја од нејзините новели котирала на листата од бестселери. Во 1984 година ја издава книгата со поезија: Љубов-Поеми. За младата популација, има напишано 10 книги. Овие книги, познати под името „Maкс и Марта“ имаат цел да им помогнат на децата да се соочат со вистинските животни проблеми: ново бебе, ново училиште, загуба на саканата личност итн. Стил е автор на серијата „Фреди“. Овие четири книги отсликуваат други вистински ситуации од животот: прва ноќ надвор од дома, одење на лекар итн. За да посвети колку што е можно повеќе време на своите деца, Стил најчесто пишува навечер, со само четири часа спиење, за да биде со децата во текот на денот. Стил е високо продуктивен автор, која издава по неколку книги во годината. Нејзините способности содржат истовремено работење пет проекти. ===Николас Траина=== Во 1993 Стил обвинува писател, кој се обидува да објави биографска книга за Стил во која вели дека нејзиниот син Николас го воспитува поранешниот сопруг Вилијам Тот, а не сегашниот Џон Траина. Постапката се поведува на суд во Калифорнија, каде уставното тело решава книгата да биде објавена. До тоа време, никој од децата кои ги имаат со Траина не знаеле дека Николас е дете од претходен сопруг. Во нејзината биографска публикувана книга се објавуваат и останати детали од нејзиното минато. Нејзиниот брак со Траина се распаѓа, а по разводот, таа го користи искуството да ја напише „Злоба“, во која се зборува за среќен брак кој е уништен од таблоидите кои го откриваат минатото на една жена. [[Николас Траина]] извршува самоубиство во 1997 година, како резултат на [[душевна болест|душевно растројство]] и користење на [[дроги]]. Траина е главен вокал на панк бендовите „Линк 80“ и „Знаење“ од Сан Франциско. Во чест на негово сеќавање, Стил пишува книга со име “Неговото чисто светло“ во која се зборува за животот и смртта на Николас. Оваа книга ќе се најде на врвот од бестселерите во весникот Њујорк Тајмс. Стил основа фондација во негово име, која е посветена на борба против душевните растројства ===Од 1997 година до денес=== Стил се мажи по петти пат, за финансиер од Силициумската Долина - [[Том Перкинс]]. Бракот трае помалку од две години и завршува во 1999 година. Новелата “Клонот и јас“ е инспирирана од шега помеѓу Стил и Перкинс. Во 2006 година, Перкинс ја пишува новелата “Сексот и зилионерот“ и ја посветува на Стил. После години од континуитетно пишување, во 2003 година, Стил прави пауза од четири месеци, за да отвори уметничка галерија во Сан Франциско. Галеријата е затворена во 2006 година. Во 2006 година Стил потпишува договор со [[Елизабет Арден]] за лансирање на нов парфем со име Даниела. Парфемот направен од мандарина, јасмин, орхидеа, ружа, килибар е достапен само во одредени продавници. Целната група на овој парфем се читателите на нејзините новели и верува дека овој парфем ја опишува нејзината личност. Стил живее во Сан Франциско, но поседува куќа на плажа во [[Сен Тропе]]-Франција, каде поминува по неколку месеци во годината. Taa се смета за срамежлива личност, и ретко дава интервјуа за медиуми или настапи во јавност, со цел да ги заштити своите деца. На 25 август 2009 година, гувернерот на Калифорнија [[Арнолд Шварценегер]] и [[Марија Шривер]] објавуваат дека Стил треба да биде една од 13те личности во [[Куќата на Славните]] со локација во [[Калифорнискиот Музеј]]. Церемонијата се одржа на 1 декември 2009 година во Сакраменто, Калифорнија. ==Творби== Новелите на Стил се преведени на 28 светски јазици и можат да се најдат во 47 земји. Нејзините дела најчесто вклучуваат ликови кои се во криза и имаат опасност во нивните врски. Ликовите се сметаат за "над можностите", правејќи ги нејзините книги помалку реалистични. Новелите често го истражуваат светот на богатите и славните. Пропорционално на времето, нејзиното пишување доживува еволуција. Нејзините подоцнежни хероини се претставени како силни и авторитетни ликови, кои доколку не го добијат посакуваното ниво на почит и внимание, преминуваат на нова врска. Од критичарите добива заклучоци дека нејзините книги се премногу детални, во кои сториите се раскажани, при што се намалува можноста читателот да ја доживее книгата За да ја исклучи можноста за споредба со претходните новели, Стил не пишува продолженија од истите. Почетните книги се отпечатени во 1 милион примероци, но од 2004 година, нејзините издавачи ја намалуваат оваа бројка на 650 000, како последица на глобалното намалување со продажба на книги. Сепак, таа има екстремно многу обожаватели и нејзините книги одлично котираат во читателскиот свет. Дваесет и две нејзини книги се адаптирани за телевизија, од кои две од нив имаат номинација за Златен Оскар. Едната е „Богатство", во која се зборува за жена која со своето дете ја преживува Втората светска војна и повторното семејно соединување претставено како најголемо богатство. Ја одбива соработката за филмски права на нејзините новели кон компаниите кои биле со цел да ги објават на телевизиски екрани, наспроти идејата од новелите да се работи филм. [[Columbia Pictures]] е првото филмско студио со кое склучува соработка за филм. Студиото ги откупува правата за новелата „Дуx" во 1998 година. Во 2005 година, постигнува договор со New Line Home Entertainment за продажба на филмски права за 30 новели. Оваа филмска куќа се очекува да ги адаптира новелите за ТВ серии. == Дела == * [[Куќата на Трустонови]] * [[Осамениот орел]] * [[Ветување]] * [[Судбоносна одлука]] * [[Почитувај се себеси]] * [[Накит]] * [[Сега и засекогаш]] * [[Злоба]] * [[Сестри]] * [[Да се сака повторно]] * [[Дебитантка]] * [[Враќање дома]] * [[Доба на страста]] * [[Крила]] * [[Прстен]] * [[Втора Шанса]] * [[Подарок]] * [[Исчезнат]] * [[Патување]] * [[Тајни]] * [[5 дена во Париз]] * [[Ангелот Џони]] * [[Дух]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.randomhouse.com/features/steel/ Официјално мрежно место] {{en}} * [http://www.daniellesteelbooks.co.uk/ Официлајно британско мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100525073056/http://www.daniellesteelbooks.co.uk/ |date=2010-05-25 }} {{en}} * [http://www.daniellesteel.net Приватно мрежно место] {{en}} * [http://www.iblist.com/author726.htm Листа од дела на Стил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927233518/http://www.iblist.com/author726.htm |date=2007-09-27 }} {{en}} * [http://www.steelgalleryinc.com/ Уметничка галерија]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20031011235841/http://www.steelgalleryinc.com/ |date=2003-10-11 }} {{en}} * [http://www.nicktrainafoundation.com/ Фондација Ник Траина] {{en}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Стил, Даниела}} [[Категорија:Родени во 1947 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Американски романописци]] [[Категорија:Писатели од Њујорк]] [[Категорија:Луѓе од Калифорнија]] ifvc5p3pzm891bedt9d1it8dyzl7798 0 729427 5583543 4850326 2026-06-28T07:49:15Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583543 wikitext text/x-wiki [[Image:Lincoln's Tomb.JPG|мини|десно|300п|Гробот на [[Абрахам Линколн]] на [[гробишта Оук Риџ|гробиштата Оук Риџ]], [[Илиноис]] и меморијалниот центар биле основани на [[19 декември 1960]].<ref name="nhlsum">{{Наведена мрежна страница|url=http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=219&ResourceType=Structure|title=Lincoln Tomb|accessdate=2007-10-11|work=National Historic Landmark summary listing|publisher=National Park Service|archive-date=2007-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20071226230459/http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=219&ResourceType=Structure|url-status=dead}}</ref>]] '''Гробот на Абрахам Линколн''' или само '''Гробот на Линколн''' ([[англиски]]: ''Lincoln's Tomb'') е вечниот дом на шестнаесетиот [[претседател на САД]], [[Абрахам Линколн]], но и на неговата жена [[Мери Тод Линколн]] и на три од четирите негови деца.<ref>[http://www.state.il.us/hpa/hs/lincoln_tomb.htm Lincoln Tomb]</ref>. Гробот се наоѓа на [[Гробишта Оук Риџ|гробиштата Оук Риџ]] во [[Спрингфилд, Илиноис|Спрингфилд]], [[Илиноис]] и е под закрила на државата Илиноис под името ''„Државно историско место Гроб на Линколн“''.<ref name="Lincoln Tomb">{{Наведена мрежна страница |url=http://showcase.netins.net/web/creative/lincoln/sites/tomb.htm |title=Lincoln Tomb |accessdate=2010-11-06 |archive-date=2010-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100823063540/http://showcase.netins.net/web/creative/lincoln/sites/tomb.htm |url-status=dead }}</ref> ==Историја== На [[15 април]] [[1865]], денот кога умрел Абрахам Линколн, група граѓани од Спрингфилд го создадел ''Националното здружение Споменик Линколн'' и започнале акција за собирање средства за создавање меморијален центар или гроб на Претседателот.<ref name="nps.gov">[http://www.nps.gov/history/history/online_books/Presidents/site19.htm National Parks Service: Survey of Historic Sites and Buildings]</ref> По доаѓањето на телото на Претседателот на 3 мај, истото било положено во ''Стариот државен капитол на [[Илиниос]]'' само една вечер<ref name="Lincoln Tomb"/>. По закопот следниот ден, ковчегот на Линколн бил положен во [[Гробишта Оук Риџ|гробиштата Оук Риџ]], место кое го избрала жената на Линколн.<ref name="nps.gov"/> Во декември останките на Линколн биле преместени, привремено, на друга локација, која денес е обележана со мал гранит и се наоѓа позади гробот на едно брдо.<ref>[http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=pv&GRid=10324&PIpi=90377 FindAGrave]</ref> Во [[1871]] година, три години по изградбата на гробницата, телото на Линколн и телата на неговите три сина биле положени во новиот, нецелосно изграден гроб.<ref name="Lincoln Tomb"/> Во 1874 година, веднаш по целосната изградба на меморијалниот центар кој бил дизајниран од [[Ларкин Голдсмит Мид]], останките на Линколн биле положени во [[саркофаг]] во соба позната како „катакомби“.<ref name="nps.gov"/> == Галерија == <gallery> Image:Abetomb04.jpg|thumb|right|Дел од меморијалниот центар. Image:Lincoln Memorial model sculpture.JPG|Бронзена статуа на Линколн. Image:Lincoln's Tomb, Interior.JPG|Собата каде се наоѓа саркофагот на Линколн. Image:Mary Todd Lincoln's crypt.JPG|Надгробна плоча на Мери Тод Линколн. </gallery> ==Наводи== {{наводи}} * [http://www.cr.nps.gov/history/online_books/presidents/site19.htm Национален парк на САД] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041026140544/http://www.cr.nps.gov/history/online_books/presidents/site19.htm |date=2004-10-26 }} ==Надворешни врски== {{Ризница-врска|Lincoln's Tomb}} * [http://www.illinoishistory.gov/hs/lincoln_tomb.htm Историско место Гроб на Линколн] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131030082716/http://www.illinoishistory.gov/hs/lincoln_tomb.htm |date=2013-10-30 }} * [http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=219&ResourceType=Structure Национални историски знаменитости] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071226230459/http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=219&ResourceType=Structure |date=2007-12-26 }} {{coord|39|49|24|N|89|39|21|W|type:landmark|display=title}} {{САД-никулец}} [[Категорија:Абрахам Линколн]] [[Категорија:Гробници на претседателите на САД]] [[de:Oak Ridge Cemetery#Abraham Lincolns Grab]] kv1makkc6fmid9xpmlks20fttmtujpb 0 736090 5583524 4594106 2026-06-28T05:43:25Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583524 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за компанија | company_name = '''ГРАВЕ Осигурување - АД Скопје''' | company_type = [[приватна компанија|Акционерско друштво]] [[осигурителна компанија]] | slogan = Безбедно осигурување за сите | foundation = 1828 (Македонија: 2007) | location = [[Скопје]] | industry = [[Финансии и осигурување]] | products = [[Осигурување]] | homepage = [http://www.graweskopje.com.mk/mk/index.htm www.graweskopje.com.mk/mk/index] }} '''ГРАВЕ осигурување а.д. Скопје''' или '''Grawe''' — македонско [[акционерско друштво]] за [[Осигурување]] со седиште во [[Скопје]], а специјализирано за работа со [[животно осигурување]]. Ова друштво е дел од концернот ''Grazer Wechselseitige Versicherung AG'' (скратено: ''GRAWE'') со седиште во [[Грац]], [[Австрија]], а формиран во далечната 1828 година. == ГРАВЕ во Македонија == Во 2007 година била основана првата подружница на австриската група ГРАВЕ во Македонија, под името „ГРАВЕ Скопје“. ГРАВЕ осигурување а.д. Скопје е осигурително друштво кое има 100% сопственички [[капитал]] од австриското осигурително друштво ''[[ГРАВЕ (Австрија)|GRAWE]]''. Друштвото е основано со дозвола добиена од [[Министерство за финансии на Македонија|Министерство за финансии]] на Република Македонија, со решение број 11-18652/3од 15.01.2007 година и регистрација од Централен регистар на РМ број 30120070001886 од 14.02.2007 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.graweskopje.com.mk/mk/Grawe_Koncern.htm |title=Историја на Grawe а.д. Скопје |accessdate=2010-12-28 |archive-date=2018-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180902133938/http://www.graweskopje.com.mk/mk/Grawe_Koncern.htm |url-status=dead }}</ref> Во 2009 година, Друштвото извршило усогласување согласно [[Законот за супервизија на осигурување]], кое се однесувало на висината на гарантниот фонд и на органите на управување. ГРАВЕ осигурување а.д. Скопје е реосигурано преку матичната куќа и кај германската реосигурителна компанија ''Münchener Rückversicherung-Gesellschaft'' од [[Минхен]]. Во 2019 година, групата ГРАВЕ го купила друштвото „ЕУРОСИГ“ АД Скопје кое било интегрирано во групата под името „ГРАВЕ Неживот Скопје“. Во март 2020 година, групата ГРАВЕ го презела друштвото [[Еуролинк осигурување]].<ref>„Осигурувањето ги штити најважните работи во животот“, ''Економија и бизнис'', година 22, број 267, ноември 2020, стр. 12.</ref> == Наводи == {{reflist|2}} == Надворешни врски == * [http://www.graweskopje.com.mk/mk/index.htm Официјална страница на: ГРАВЕ ад Скопје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100612153032/http://www.graweskopje.com.mk/mk/index.htm |date=2010-06-12 }} * [http://www.grawe.at/en/index.htm Официјална страница на: концернот GRAWE - Австрија (ЕN)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110611092621/http://www.grawe.at/en/index.htm |date=2011-06-11 }} * [http://aso.mk/ Агенција за Супервизија на Осигурувања (АСО)] * [http://aso.mk/dokumenti/regulativa/zakoni/zakon_za_supervizija_na_osiguruvanje.pdf Целиот текст на Законот за супервизија на осигурување]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категорија:Акционерски друштва во Македонија]] [[Категорија:Осигурителни друштва во Македонија]] rk9zhhupk380yfc0r0hu0xh5lfzd1qs 0 760201 5583520 5537908 2026-06-28T05:21:09Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583520 wikitext text/x-wiki {{Infobox book| <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Novels]] or [[Wikipedia:WikiProject Books]] --> | name = Госпоѓа Бовари: Навики од провинцијата | title_orig = Madame Bovary: Moeurs de Province | translator = | image = [[Image:Madame Bovary 1857.jpg|200px]] | image_caption = Насловната страница од француското издание од 1857 г. | author = [[Гистав Флобер]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[Франција]] | language = [[Француски јазик|француски]] | series = | genre = [[роман]] | publisher = ''[[Revue de Paris]]'' (во продолженија) и [[Michel Lévy Frères]] (како двотомна книга) | release_date = 1856 (во „Париска ревија“ во шест продолженија) и 1857 (како посебна книга) | english_release_date = | media_type = печатено издание (мек и тврд повез) | pages = | preceded_by = | followed_by = }} '''„Госпоѓа Бовари: Навики од провинцијата“''' (француски: ''Madame Bovary: Moeurs de Province'') — [[роман]] на францускиот писател [[Гистав Флобер]], првобитно објавен во шест продолженија во „Париската ревија“ (од 1 октомври до 15 декември 1856 година,<ref>Гистав Флобер, ''Госпођа Бовари''. Нови Сад: Матица српска, 1951, стр. 291.</ref> а една година подоцна и како самостојна книга. Самостојното издание авторот му го посветил на Мари-Антоан-Жил Сенар, член на [[адвокат]]ската комора и поранешен претседател на народното собрание и министер за внатрешни работи. Во посветата, напишана на 12 април 1857 година, Флобер му се заблагодарува на својот пријател за објавувањето на романот.<ref>Гистав Флобер, ''Госпођа Бовари''. Нови Сад: Матица српска, 1951, стр. 5.</ref><ref>Gustave Flaubert, ''Gospođa Bovary'' (II. izdanje). Zagreb: Zora, 1960, стр. 7.</ref> ==Содржина== Романот се состои од три дела: ===Прв дел (1-9 глава)=== Романот започнува така што во [[гимназија]]та во [[Руан]] доаѓа нов ученик — Шарл Бовари, кој е прикажан како послушно, но не многу паметно момче. Подоцна, Шарл завршува медицина и станува лекар во малото место Тот, а мајка му му наоѓа жена — една вдовица која е постара од него и која доминира во [[брак]]от. Еднаш, него го повикуваат во блиското село за да излекува некој човек кој ја скршил ногата. Тогаш, тој ја запознава Ема, ќерката на неговиот пациент и таа веднаш го привлекува така што често ја посетува. Набргу, неговата сопруга неочекувано умира и тој се жени со Ема. По [[свадба]]та, Шарл по цел ден работи, а кога ќе се врати дома, наоѓа радост: тој е вљубен во својата жена. Наспроти него, Ема, која целиот живот сонувала за нешто подобро, сфаќа дека не е среќна. Во една прилика, тие се поканети на гости во дворецот на еден маркиз, а Ема е воодушевена од посетата, бидејќи за првпат во животот има прилика да биде во друштво со богати и угледни луѓе. Некое време по тој настан, Ема е обеземна од впечатоците и фантазираза животот во [[Париз]], а тоа само го зголемува нејзиното незадоволство од здодевниот брачен живот со нејзиниот просечен маж. Најпосле, таа станува нервозна и ѝ се влошува здравјето, па Шарл одлучува дека ќе биде подобро ако се иселат од Тот. Во исто време, Ема [[Бременост|забременува]].<ref>Гистав Флобер, ''Госпођа Бовари''. Нови Сад: Матица српска, 1951, стр. 7-60.</ref><ref>Gustave Flaubert, ''Gospođa Bovary'' (II. izdanje). Zagreb: Zora, 1960, стр. 9-69.</ref> ===Втор дел (1-15 глава)=== Ема и Шарл се доселуваат во селото Јолвил и набргу им се раѓа ќерка. Таму, Ема се зближува со младиот [[нотар]]ски помошник Леон. По раѓањето на ќерката, Ема го менува однесувањето и станува примерна жена, така што сите во селото ѝ се восхитуваат, но во себе ги крие гневот, омразата кон Шарл и страста. Таа и Леон се вљубени еден во друг, но немаат храброст да ја искажат љубовта, па поради тоа двајцата страдаат. По некое време, Леон заминува во Париз за да го продолжи образованието, а кратко време, Ема тагува по него. Еднаш, таа случајно се запознава со Родолф Буланже, кому му остава силен впечаток и тој веднаш решава да ѝ се додворува. Набргу, за време на народниот собир во селото, тој останува насамо со неа и ѝ успева да ја освои. По неколку дена, тие стануваат љубовници при што тајно се среќаваат во домот на Родолф, а подоцна и во дворот на куќата на Ема и Шарл. Откако успева да ја освои, Буланже постепено престанува со нежниот и внимателен однос кон Ема, а таа пак целосно му се предава. Во меѓувреме, наговорен од аптекарот Оме, Шарл го оперира еден сакат човек од селото, меѓутоа операцијата е неуспешна и на пациентот мора да му се [[Ампутација|ампутира]] ногата. По тој настан, љубовта на Ема кон Родолф уште повеќе се разгорува и таа го убедува да избегаат некаде далеку. Привидно, Родолф се согласува, меѓутоа на договорениот ден, тој ѝ испраќа писмо на Ема, а потоа сам го напушта местото. Ема е скршена од болка и најпрвин помислува на [[самоубиство]], а потоа се онесвестува. Таа лежи болна подолго време, а потоа се обидува да ја најде утехата во [[религија]]та, но без успех. По наговор на аптекарот Еме, Шарл и Ема одат во Руан каде присуствуваат на [[Опера|оперска]] претстава и таму случајно го среќаваат Леон.<ref>Гистав Флобер, ''Госпођа Бовари''. Нови Сад: Матица српска, 1951, стр. 61-191.</ref><ref>Gustave Flaubert, ''Gospođa Bovary'' (II. izdanje). Zagreb: Zora, 1960, стр. 70-217.</ref> ===Трет дел (1-11 глава)=== Иако поминале три години од нивната последна средба, кај Леон сè уште е присутна страста по Ема и тој ја наговара да остане во градот, а утредента отворено ѝ ја искажува својата љубов. Најпрвин, таа секолеба, па дури му пишува и проштално писмо, но сепак, тој ја освојува и стануваат љубовници, возејќи се цел ден во кочија низ градот. Кога се враќа дома, Ема дознава за ненадејната смрт на татко му на Шарл. Наговорена од трговецот, таа се обидува да добие полномошно на имотот и, под изговор дека ѝ потребен правен совет од Шарл, таа се враќа во Руан, каде минува три дена заедно со својот љубовник. Потоа, таа повторно се служи со измама и, под изговор дека зема часови по [[Пијано|клавир]], еднаш неделно го посетува Леон. Со текот навремето, Ема почнува безобѕирно да го лаже Шарл, а истовремено, троши многу и сè повеќе се задолжува. Иако ја продолжува љубовната врска со Леон, таа чувствува некаква празнина во себе и не е среќна, па повторно започнува да фантазира за идеалната љубов и среќа. Од друга страна, и Леон се заситува од неа и почнува да ги согледува нејзините недостатоци. Трошејќи без никаква контрола, долговите кои ги прави Ема само се натрупуваат, па таа почнува да ги распродава личните предмети и целосно ги запоставува куќата и семејството. Најпосле, врз основа на судска пресуда, во нејзината куќа доаѓа судски извршител за да изврши присилна наплата на долговите. Ема безуспешно се обидува да најде пари, па најпосле го посетува Родолф, но ниту тој не може да ѝ помогне. Во очај, таа оди тајно во аптеката на Оме и, со помош на аптекарскиот помошник, скришно зема [[арсен]]ик. Потоа, таа оди дома, пишува писмо и паѓа во претсмртни маки. Шарл повикува двајца лекари, но тие не можат да ја спасат и Ема умира. На денот на закопот пристигнува и таткото на Ема. По нејзината смрт, од куќата си заминува слугинката и Шарл останува сам со ќерката Берта. Тој е скршен од болка, но во него сè уште живее големата љубов кон Ема. Погоден од тагата, Шарл ги распродава предметите од куќата, ги прекинува односите со мајка му и останува сам, напуштен од сите. Во меѓувреме, тој дознава дека Леон се оженил. По некое време, Шарл случајно ги наоѓа љубовните писма на Ема и така дознава за долгогодишните неверства на Ема. Тогаш, тој побеснува и пропаѓа материјално и морално, но кога во една прилика го среќава Родолф, сепак му простува. Еден ден, Шарл ненадејно умира, а Берта ја носат кај баба ѝ, но таа набргу умира. Така, за Берта се грижи некоја сиромашна тетка, така што девојчето е принудено да работи во предилница. Истовремено, по смртта на Ема, Оме ги менува своите ставови, ѝ се додворува на власта и прави сè за да добие орден и најпосле успева во тоа.<ref>Гистав Флобер, ''Госпођа Бовари''. Нови Сад: Матица српска, 1951, стр. 192-288.</ref><ref>Gustave Flaubert, ''Gospođa Bovary'' (II. izdanje). Zagreb: Zora, 1960, стр. 218-328.</ref> ==За делото== Во младоста, Флобер работел неколку години на поетско-философската рапсодија „[[Искушението на св. Антон]]“. Кога го завршил, тој им го прочитал делото на двајца пријатели — Ди Кам и Луј Бује (Louis Bouihet), кои му препорачале да го изгори ракописот и да се зафати со друга, посовремена тема. Притоа, тие му го посочиле случајот на госпоѓата Деламар, која го изневерувала сопругот и потоа, разочарана од своите љубовници, доброволно умрела. Флобер го прифатил советот и ги започнал подготовките за пишувањето на романот. За време на крсторувањето по Нил во 1850 година, го избрал името на главниот лик во романот — Ема Бовари. Кон средината на 1851 година, по враќањето дома, тој започнал интензивно да работи на „Госпоѓа Бовари“, на кој потрошил пет години, и на 1 септември 1856 година, романот почнал да излегува во списанието „Париска ревија“ (''Revue de Paris'') во кое важна улога имал неговиот пријател Ди Кам. Меѓутоа, Флобер морал да попушти кога Пеша (Pichat), еден од уредниците на списанието побарал од авторот некои места да ги ублажи, а други да ги исфрли од романот. Истовремено, и месниот весник „Руански новости“ (''Nouvelliste de Rouen'') започнал да го објавува романот со позитивна критика, но и тој морал да го запре објавувањето. На почетокот од 1857 година, романот се појавил како посебна книга, во издание на Мишел Леви (Michel Lévy), и постигнал голем успех, така што, Леви, кој за делото платил 500 франци, од продажбата на книгата остварил значителна добивка. Наспроти тоа, најголемиот дел од книжевната критика го нападнала делото, меѓутоа, познатиот критичар Сен-Бев (Sainte-Beuve) објавил пофална рецензија во службеното списание „Монитор“ (''Moniteur''), пишувајќи дека „господинот Гистав Флобер ракува со перото како што лекарите ракуваат со скалперот...“, заклучувајќи со зборовите: „О анатоми и философи, насекаде наидувам на вашата трага!“<ref>Ivo Hergešić, „Gustave Flaubert“. Во: Gustave Flaubert, ''Gospođa Bovary'' (II. izdanje). Zagreb: Zora, 1960, стр. 419-421.</ref> Објавувањето на романот предизвикало голем скандал во конзервативните кругови во Франција поради што против Флобер било поднесено обвинение и нему му се судело во шестото одделение на Парискиот суд за прекршоци, во две заседанија: на 31 јануари и на 7 февруари 1857 година. Во обвинението, царскиот обвинител Ернест Пинар тврдел дека романот претставува навреда на јавниот [[морал]] и на [[религија]]та. На судскиот процес, обвинителот најпрвин го прераскажал дејствието на романот, а потоа ги читал и ги коментирал спорните делови: љубовна сцена со Родолф, верскиот занос на Ема по разделбата со Родолф, неверството со Леон и смртта на Ема. Притоа, обвинителот сметал дека описите на неверствата на Ема со Родолф и со Леон претставуваат повреда на јавниот морал, додека во другиет две сцени се исмејува религијата. Сепак, судијата Дибарл го отфрлил обвинението. Во одбрана на Флобер, адвокатот Сенар, пак, истакнал дека авторот на книгата сакал да ги поттикне читателите на доблеста низ ужасувањето над порокот. Притоа, во своето излагање пред судот, Сенар ги истакнал сериозноста на Флобер и угледот на неговото семејство, како и квалитетот на романот. Според него, Флобер настојувал да ги истакне погубните последици кои произлегуваат од воспитувањето на жените во провинциските места, како и од несоодвениот брак, а исто така и недостатоците на [[општество]]то. Во романот авторот покажува неверојатна моќ за набљудување и за прикажување на човечките мисли со фотографска прецизност, а за тоа придонела долготрајната подготовка на Флобер кој во текот на две-три години собирл материјали и правел белешки за романот. Понатаму, Сенар ги приложил поволните критики кои ги предизвикало делото во француската книжевна јавност, а особено воодушевувањето на Ламартин, кој го оценил романот како „најдоброто дело што го прочитал во последните дваесетина години“. Во продолжение, адвокатот Сенар детаљно читал делови од романот, побивајќи ги наводите на обвинителот, а за таа цел се служел и со цитати од делата на неколку големи француски писатели ([[Шарл Монтескје|Монтескје]], [[Жан-Жак Русо|Русо]], [[Шарл Огистен Сент-Бев|Сент-Бев]] итн.). Врз основа на аргументите изнесени од бранителот Сенар, судијата Дибарл донесол ослободителна пресуда за Флобер и за одговорниот уредник и печатарот на „Париската ревија“.<ref>Гистав Флобер, ''Госпођа Бовари''. Нови Сад: Матица српска, 1951, стр. 289-341.</ref><ref>Gustave Flaubert, ''Gospođa Bovary'' (II. izdanje). Zagreb: Zora, 1960, стр. 329-414.</ref> Врз основа на романот, во 1952 година се појавил [[Госпоѓа Бовари (филм од 1952)|истоимениот филм]] на [[режисер]]от [[Винсент Минели]], во кој главните улоги ги играат [[Џенифер Џоунс]] (ликот на Ема Бовари) и [[Џејмс Мејсон]] (како Гистав Флобер).<ref>Ivo Hergešić, „Gustave Flaubert“. Во: Gustave Flaubert, ''Gospođa Bovary'' (II. izdanje). Zagreb: Zora, 1960, стр. 435.</ref> == Надворешни врски == {{Wikiquote|Gustave Flaubert}} {{Wikisource|en|Madame Bovary|''Госпоѓа Бовари''}} * {{Gutenberg|no=14155|name=„Госпоѓа Бовари“ на француски јазик}} * {{Gutenberg|no=2413|name=Madame Bovary}}, прв превод на англиски јазик ([[Eleanor Marx Aveling]] од 1898). [http://books.google.com/books?oe=utf-8&um=1&as_brr=1&q=inauthor%3A%22Eleanor+Marx+Aveling%22+intitle%3Abovary&btnG=Search+Books Google Books PDF]. *[http://www.polyglotproject.com/books/French/madame_bovary Madame Bovary] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110608051831/http://www.polyglotproject.com/books/French/madame_bovary |date=2011-06-08 }} „Госпоѓа Бовари“ на француски со англиски превод * [http://bovary.univ-rouen.fr/ Les manuscrits de Madame Bovary] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100914225950/http://bovary.univ-rouen.fr/ |date=2010-09-14 }} – Слики и транскрипти на оригиналниот ракопис на делото, со избришан и цензуриран материјал од 4 500 страници * [http://fajardo-acosta.com/worldlit/flaubert/bovary.htm Dr.Fajardo-Acosta's World Literature] * [http://books.guardian.co.uk/departments/classics/story/0,6000,763030,00.html Коментар на „Госпоѓа Бовари“ на A. S. Byatt] * [https://web.archive.org/web/20000229232138/http://www.salon.com/sept97/bovary970915.html Коментар на „Госпоѓа Бовари“ на Ерика Џонг] * [http://www.imdb.com/find?s=all&q=madame+bovary Список на филмови за „Госпоѓата Бовари“] * [http://www.cummingsstudyguides.net/Guides3/Bovary.html#Madame%20Bovary Madame Bovary: A Study Guide] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210205003730/http://www.cummingsstudyguides.net/Guides3/Bovary.html#Madame%20Bovary |date=2021-02-05 }} * [http://librivox.org/madame-bovary-by-gustave-flaubert/ ''Madame Bovary''], [[LibriVox]] аудио-снимка. *[http://www.archive.org/search.php?query=collection%3Aglobe_radio%20title%3Abovary&sort=publicdate ''Madame Bovary''], Радио-адаптација на романот, изведена во доцните 1980-ти. *[http://www.thebovarytale.com The Bovary Tale] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120226143134/http://www.thebovarytale.com/ |date=2012-02-26 }} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дела на Гистав Флобер]] [[Категорија:Француски романи]] [[Категорија:Книги од 1856 година]] morm50s14j6qtkkmm7050rh7ias7vbk 0 768587 5583563 5032558 2026-06-28T09:19:11Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583563 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за монарх |name =Дагоберт III |title =[[Список на француски кралеви|Крал на Франките од Австразија]] |baptism = |image =[[Слика: Tiers de sou de Dagobert II.jpeg |300px]] |caption = Кована монета на Дагоберт II |reign = 676-679 |coronation = |investiture = |othertitles = |full name = |predecessor = [[Хлодовик III]] |successor = [[Теодорих III]] ''(Обединување на сите кралства на Франките)'' |suc-type = |heir = |queen = |consort = |spouse 1 = |spouse 2 = |spouse 3 = |spouse 4 = |spouse 5 = |spouse 6 = |issue = |royal house =[[Меровинзи]] |royal anthem = |father =[[Сигеберт III]] |mother =[[Химнехилда]] ? |date of birth = околу [[652]] |place of birth = |date of death = 23 декември [[679]] |place of death = |date of burial = |place of burial = |signature = }} '''Дагоберт II''', или '''Св. Дагоберт''', (роден околу [[652]], починат на {{починал на|23|декември|679}} во [[Музе]]) е син на [[франки]]скиот крал, [[Сигеберт III]] и веројатно на Химнехилда<ref>[[Alain Decaux]] et [[André Castelot]], ''Dictionnaire illustré de l'histoire de France''. Editions Perrin.</ref> или Имнихилда<ref>[[Maurice Bouvier-Ajam]], ''Dagobert Roi des Francs. « Figures de proue », éditions Tallandier, 2000, page 410.</ref>. Тој владеел со кралството на [[Австразија]]. == Животопис == === Прогон и лишување од престолот=== Во [[656]], [[Сигеберт III]] е убиен на барање на [[мајордом]]от [[Гримоалд]]. [[Хилдеберт III Посвоениот|Хилдеберт]] кој можеби му бил син на Сигеберт III посвоен од страна на Гримоалд или пак син на Гримоалд посвоен од страна на Сигеберт III ја добил поддршката на мајордомот. Гримоалд впрочем го ошишал младиот Дагоберт што пак го лишувало од неговите права за кралско наследство и го испратил во прогон. Владиката Дидон од Поатје го однел Дагоберт во некој манастир во [[Ирска (остров)|Ирска]]. Гримоалд тогаш ја раширил веста дека Дагоберт е мртов а со тоа Хилдеберт можел слободно да дојде на престолот и да владее со Австразија од 656 до [[662]]. Приказната дека Дагоберт требал да биде убиен и да се објави за неговата смрт и дека наместо тоа тој бил протеран од земјата се чини дека е направена за да го објасни молчењето на мајката на Дагоберт, [[Химнехилда]], додека нејзиното дете го лишувале од престолот. Таа можеби соработувала со Гримоалд кога овој сакал на престолот да го постави Хилдеберт Посвоениот; подоцна таа се надевала дека ќе ја омажи својата ќерка [[Билихилда]] за [[Хилдерик II]] за евентуалниот австразиски наследник да биде од нејзината лоза.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.j-paine.org/merovingian.html | title = Merovingian | accessdate = 2011-09-04 | archive-date = 2005-05-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20050526080741/http://www.j-paine.org/merovingian.html | url-status = dead }}</ref> Постои исто така и претпоставка дека Химнехилда не била мајка на Дагоберт, па затоа и го напуштила. === Враќање во кралството=== Дагоберт се вратил во [[674]] за да си го бара назад кралството на Австразија, но ги добил само регионите близу до Рона каде почнал да владее од 676, после убиството на неговиот братучед, кралот [[Хилдерик II]] во [[Лоњ|Лоњската шума]] во [[675]]. Дагоберт II на својот мајордом [[Пипин Хересталски]] му го одзел правото да управува со палатата. Тој се противел на желбата за независност што ја имале благородниците и на експанзијата на римската црква. Меровиншката престолнина била утврдена во [[Стенај]]. === Убиството на кралот=== Оваа политика поттикнала завера против кралот од страна на мајордомот Пипин Хересталски (или според некои историчари, од страна на мајордомот на палатата на [[Неустрија]], [[Еброин (мајордом)|Еброин]]). На [[23 декември]] [[679]], во тек на една партија лов во шумата [[Вевр]] (близу Стенај), кралот бил убиен. Дагоберт II е закопан во базиликата Св. Реми од Стенај. На 10 септември 872, кралот [[Карло II Ќелавиот]] го пронашол неговиот гроб, и го пренел неговото тело во [[Дузи]] каде Дагоберт мистериозно бил канонизиран од синод на владици, под името '''Свети Дагоберт'''. Карло II во Стенај изградил базилика за тука да ги чува моштите на светецот, зачувани во сандак од сребро и злато; еден дел од ваквите реликвии бил доделен на опатијата во [[Живињи]]. Патронат на светецот во римокатоличката црква се прославува на [[23 декември]]. ==Рен-ле-Шато== Името на Дагоберт II станало познато во 20 век, кога било поврзано со една шпекулација која сакала Дагоберт II и неговите наводни наследници да го поврзе со тајната меровиншка лоза на вистински наследници кои неправедно биле симнувани од престолот од страна на каролинзите и Капетите сè до ден денешен.<ref>Gérard de Sède, ''L’Or de Rennes'', later republished as ''Le Trèsor Maudit de Rennes-le-Château'' (1967).</ref> Централната легенда е пов рзана со француското село [[Рен-ле-Шато]]. Некоио луѓе предводени од [[Пјер Плантар]], фалсификувале документи за да фабрикуваат доказ за постоење на наводно илјадагодишно постоење на некакво тајно друштво [[Сионски приорат]]. Едните документи, ''[[Тајните списи]],'' биле подметнати во [[Националната библиотека]]. Другите биле објавени во шеесеттите години - ''Проколнатото богатство од Рен-ле-Шато’’. Во книгата имало (фалсификувани) латински документи кои наводно биле најдени од некој свештеник во 19 век. Шифрирана порака сокриена во еден од латинските документи ја откривала реченицата, "''На Дагоберт II крал и на Сион е ова богатство и тој тука е починат." [[Хенри Линколн]], британски автор на научна фантастика ја забележал шифрираната порака во 1967, и несвесен а измамата, заедно со некои негови соработници почнал да пишува книга за тоа што може да значи оваа порака. Приказната зела силен одзив во 1982 со книгата ''[[Светата крв и светиот грал]]''. Книгата развива хипотеза дека [[Исус Христос]] се оженил со [[марија Магдалена]] и имал дете кое подоцна се венчало во меровиншката лоза. Подоцна е покажано дека поголемиот дел од истражувањата во ''Светата крв светиот грал'' се заснова на фалсификувани документи.<ref>''The History of a Mystery'', BBC 2 Television, transmitted on 17 September 1996</ref><ref>''The Real Da Vinci Code'', Channel Four Television, presented by Tony Robinson, transmitted on 3 February 2005</ref><ref>Bill Putnam, John Edwin Wood. ''The Treasure of Rennes-le-Chateau, A Mystery Solved'' (Sutton Publishing Limited, Gloucestershire GL5 2BU, England, 2003.)</ref><ref>Jean-Luc Chaumeil, ''Rennes-le-Château – Gisors – Le Testament du Prieuré de Sion (Le Crépuscule d’une Ténébreuse Affaire)'', Editions Pégase, 2006</ref> Сепак, теоријата добила понатамошно внимание кога истата е разработена во бестселерот од 2003 ''[[Кодот на Да Винчи]]'' од авторот [[Ден Браун]]. ==Белешки== {{reflist}} ==Наводи== *[http://www.heiligenlexikon.de/index.htm?BiographienD/Dagobert_II.htm ''Ökumenisches Heiligenlexikon'':] Dagobert II (in German) *[http://www.mittelalter-genealogie.de/merowinger/dagobert_2_frankenkoenig_679.html ''Lexikon des Mittelalters'':] III.429 (in German) *[http://212.58.224.35/dna/ww2/A251542 BBC2: "From Merovingians to Carolingians : Dynastic Change in Frankia"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060217064156/http://212.58.224.35/dna/ww2/A251542 |date=2006-02-17 }} * ''Da Vinci Declassified'', 2006 [[The Learning Channel|TLC]] documentary ==Понатамошни четива== {{Ризница-врска}} *Wallace-Hadrill, J.M. 1962. ''The Long-Haired Kings, and Other Studies in Frankish History'', (London: Methuen & Co.) *Ian Wood, ''The Merovingian Kingdoms 450-751''(Longman, 1993) *Nathalie Stalmans, ''La Conjuration des Fainéants'', [[Éditions Terre de Brume|Terre de brume]], 2008, ISBN 978-2-84362-389-9. {{start box}} {{s-hou|[[Меровинзи|Меровиншка династија]]||650||679}} {{succession box|title=[[Список на франкиски кралеви|Крал на Австразија]]|before=[[Хлодовик III]]|after=[[Теодорих III]]|years=676–679}} {{end box}} {{Меровинзи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Меровинзи]] [[Категорија:Франкиски кралеви]] [[Категорија:Кралеви на Бургундија]] [[Категорија:Европски монарси од 7 век]] [[Категорија:Христијански светци од 7 век]] [[Категорија:Французи од 7 век]] 2qi7vturk6u7zodmur11iasd9t1jrh6 0 964895 5583479 5565843 2026-06-28T02:29:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583479 wikitext text/x-wiki  {{Infobox mineral|name=Гипс|category=[[Сулфатен минерал]]|boxwidth=|boxbgcolor=|image=Gypse Caresse.jpg|imagesize=260px|caption=Гипс од југозападна Франција (27 × 22 см)|formula={{chem2|CaSO4*2H2O}}|IMAsymbol=Gp<ref>{{Cite journal|last=Warr|first=L.N.|date=2021|title=IMA–CNMNC approved mineral symbols|journal=Mineralogical Magazine|volume=85|issue=3|pages=291–320|doi=10.1180/mgm.2021.43|bibcode=2021MinM...85..291W|s2cid=235729616|doi-access=free}}</ref>|molweight=|strunz=7.CD.40|system=[[моноклински кристален систем|моноклински]]|class=Призматичен (2/m) <br/>[[H-M symbol]]: (2/m)|symmetry=моноклинска<br/>[[Просторна група]]: ''I''2/a|unit cell=a = 5.679(5), b = 15.202(14) <br/>c = 6.522(6)&nbsp;Å; β = 118.43°; Z&nbsp;=&nbsp;4|color=Безбојно (на пропуштена светлина) до бело; често обоено во други нијанси поради примеси; може да биде жолто, кафеаво-кафеаво, сино, розово, темно кафеаво, црвеникаво-кафеаво или сиво.|habit=Масивни, рамни. Издолжени и генерално призматични кристали|twinning=Многу често на {110}|cleavage=Совршено на {010}, препознатливо на {100}|fracture=школкест на {100}, деланчест на [001]|tenacity=Флексибилен, нееластичен|mohs=1.5–2 (дефинирање на минерал за 2)|luster=Стаклесто до свиленкасто, бисерно или восочно|refractive=''n''_α = 1.519–1.521<br/> ''n''_β = 1.522–1.523<br/> ''n''_γ = 1.529–1.530|opticalprop=Биаксијален (+)|birefringence=δ = 0.010|pleochroism=нема|2V=58°|streak=бела|gravity=2.31–2.33|melt=|fusibility=5|diagnostic=|solubility=Топла, разредена HCl|diaphaneity=Проѕирно|other=|references=<ref>{{cite book|editor1=Anthony, John W. |editor2=Bideaux, Richard A. |editor3=Bladh, Kenneth W. |editor4=Nichols, Monte C. |title= Handbook of Mineralogy|publisher= Mineralogical Society of America|place= Chantilly, VA, US|chapter-url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/gypsum.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060206190607/http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/gypsum.pdf |archive-date=2006-02-06 |url-status=live|chapter=Gypsum|isbn=978-0-9622097-0-3 |volume=V (Borates, Carbonates, Sulfates)|year=2003}}</ref><ref>[http://www.mindat.org/min-1784.html Gypsum]. Mindat</ref><ref name=Cornelis>{{citation |first1= Cornelis |last1= Klein | first2= Cornelius S. Jr. |last2= Hurlbut |year= 1985 |title= Manual of Mineralogy |url= https://archive.org/details/manualofmineralo00klei/page/352 |publisher= John Wiley |edition= 20th |pages= 352–353 |isbn= 978-0-471-80580-9 |url-access= registration }}</ref>|var1=Сатенски шпар|var1text=Бисерни, фиброзни маси|var2=[[Селенит]]|var2text=Проѕирни и кристали со сечила|var3=[[Алабастер]]|var3text=Ситнозрнест, малку обоен}} '''Гипс''' — мек [[Сулфатни минерали|сулфатен минерал]] составен од [[калциум сулфат]] [[Хидрат|дихидрат]], со [[хемиска формула]] {{chem2|CaSO4*2H2O}}. Широко се ископува и се користи како [[Гноиво|ѓубриво]] и како главна состојка во многу форми на [[малтер]], [[гипскартон]] и [[Училишна табла|табла]] или креда за тротоари. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.canada.ca/en/conservation-institute/services/conservation-preservation-publications/canadian-conservation-institute-notes/care-plaster-paris.html|title=Care of Objects Made of Plaster of Paris – Canadian Conservation Institute (CCI) Notes 12/2|last=Institute|first=Canadian Conservation|date=2017-09-14|work=www.canada.ca|accessdate=2023-01-20}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/technology/plaster|title=Plaster {{!}} Definition, Uses, Types, & Facts|work=Britannica|language=en|accessdate=2023-01-20}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/drywall|title=drywall — definition|work=Merriam-Webster|language=en|accessdate=2023-01-20}}</ref> Гипсот исто така [[Кристализација|кристализира]] како проѕирни кристали на [[селенит]]. <ref name="Higgins">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=zNicdkuulE4C&pg=PA521|title=Industrial Minerals & Rocks: Commodities, Markets, and Uses|publisher=Society for Mining, Metallurgy, and Exploration|year=2006|isbn=978-0-87335-233-8|editor-last=Jessica Elzea Kogel|pages=521–522}}</ref> Се формира како минерал на испарување и како производ на хидратација на [[Анхидрит|анхидрид]]. [[Мосова скала|Мосовата скала за тврдост на минерали]] го дефинира гипсот како вредност на тврдост 2 врз основа на споредба на тврдоста при гребење. <ref name="Higgins" /> Ситнозрнести бели или лесно обоени форми на гипс, познати како [[Алабастер|алабастер,]] се употребувале за [[Вајарство|скулптури]] од многу култури, вклучувајќи го [[Стар Египет]], [[Месопотамија]], [[Стар Рим]], [[Византија]] и [[Нотингемски алабастри|Нотингемските алабастри]] од [[средновековна Англија]]. == Етимологија и историја == Зборот ''[[wiktionary:gypsum|гипс]]'' е изведен од [[Грчки јазик|грчкиот]] збор {{Трансл|grc|gypsos}} ({{Wikt-lang|el|γύψος}}), „гипс“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.askoxford.com/concise_oed/gypsum|title=Compact Oxford English Dictionary: gypsum|work=Oxford Dictionaries|archive-url=https://archive.today/20120719220246/http://www.askoxford.com/concise_oed/gypsum|archive-date=19 July 2012}}</ref> Бидејќи [[Каменолом|каменоломите]] во парискиот округ [[Монмартр]] долго време произведувале изгорен гипс (калциниран гипс) кој се употребува за разни намени, овој дехидриран гипс станал познат како париски гипс. По додавањето вода, по неколку десетици минути, парискиот гипс повторно станува обичен гипс (дихидрат), предизвикувајќи материјалот да се стврдне или „стврдне“ на начини што се корисни за леење и градење. <ref name="Szostakowski">{{Наведено списание|last=Szostakowski|first=B.|last2=Smitham|first2=P.|last3=Khan|first3=W.S.|date=2017-04-17|title=Plaster of Paris–Short History of Casting and Injured Limb Immobilisation|journal=The Open Orthopaedics Journal|volume=11|pages=291–296|doi=10.2174/1874325001711010291|issn=1874-3250|pmc=5420179|pmid=28567158|doi-access=free}}</ref> Гипсот бил познат на староанглиски како {{Јаз|ang|spærstān}}, „камен од копје“, што се однесува на неговите кристални испакнатини. Така, зборот шпат во минералогијата, во споредба со гипс, се однесува на секој [[Руда|неруден]] минерал или кристал кој се формира во испакнатини слични на копје. Во средината на 18 век, германскиот свештеник и земјоделец [[Јохан Фридрих Мајер]] ја истражувал и го објавил користењето на гипсот како ѓубриво. Гипсот може да дејствува како извор на сулфур за раст на растенијата, а на почетокот на 19 век се сметал за речиси чудесно ѓубриво. Американските земјоделци биле толку желни да го стекнат што се развила жива шверцувачка трговија со [[Нова Шкотска]], што резултирало со таканаречената „Војна на гипсот“ од 1820 година. <ref>{{Наведена книга|title=Borderland smuggling: Patriots, loyalists, and illicit trade in the Northeast, 1780–1820|last=Smith|first=Joshua|publisher=UPF|year=2007|isbn=978-0-8130-2986-3|location=Gainesville, FL|pages=passim}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://notyourgrandfathersmining.ca/plaster-war-1820#:~:text=The%20Plaster%20War%20of%201820,illegal%20trade%20with%20the%20US|title=Plaster War of 1820 &#124; Not Your Grandfathers Mining Industry, Nova Scotia, Canada}}</ref> == Физички својства == [[Податотека:Gypsum_deformed_cristal-MCG_7747-P4150901-black.jpg|лево|мини|Кристалите од гипс се доволно меки за да се свиткаат под притисок на раката. Примерок изложен во Кантонскиот геолошки музеј во Лозана.]] Гипсот е умерено растворлив во вода (~2,0–2,5&nbsp;g/L на 25&nbsp;°C) <ref name="Bock_1961">{{Наведено списание|last=Bock|first=E.|year=1961|title=On the solubility of anhydrous calcium sulphate and of gypsum in concentrated solutions of sodium chloride at 25&nbsp;°C, 30&nbsp;°C, 40&nbsp;°C, and 50&nbsp;°C|journal=Canadian Journal of Chemistry|volume=39|issue=9|pages=1746–1751|doi=10.1139/v61-228|doi-access=free}}</ref> и, за разлика од поголемиот беој на други соли, тој покажува [[Растворливост|ретроградна растворливост]], станувајќи помалку растворлив на повисоки температури. Кога гипсот се загрева на воздух, тој губи вода и најпрвин се претвора во калциум сулфат хемихидрат ([[басанит]], честопати едноставно наречен „гипс“) и, доколку се загрева понатаму, во безводен [[калциум сулфат]] ([[анхидрит]]). Како и кај анхидритот, растворливоста на гипсот во солени раствори и во саламура е исто така силно зависна од концентрацијата на [[Готварска сол|натриум хлорид]] (обична кујнска сол). Структурата на гипсот се состои од слоеви на калциум (Ca2⁺) и сулфат ({{chem2|SO4(2-)}}) јони се цврсто врзани заедно. Овие слоеви се врзани со слоеви од кристална вода преку послаба [[водородна врска]], што му дава на кристалот совршено расцепување по должината на слоевите (во рамнината {010}). <ref>{{Наведено списание|last=Mandal|first=Pradip K|last2=Mandal|first2=Tanuj K|year=2002|title=Anion water in gypsum (CaSO₄·2H₂O) and hemihydrate (CaSO₄·1/2H₂O)|journal=Cement and Concrete Research|volume=32|issue=2|page=313|doi=10.1016/S0008-8846(01)00675-5}}</ref> == Кристални сорти == <gallery mode="packed" heights="100"> Податотека:Lechuguilla_Chandelier_Ballroom.jpg|алт=Large gypsum crystals in Lechuguilla Cave's "chandelier ballroom"| Големи кристали од гипс во пештерата Лечугила Податотека:Cristales_cueva_de_Naica.JPG|алт=Gypsum crystals in the Cave of the Crystals in Mexico (person at lower right for scale)| Кристали од гипс во [[Пештера на кристалите|Пештерата на кристалите]] во Мексико Податотека:GypsumCrystalsLakeLucerno.jpg|алт=Gypsum crystals formed as the water evaporated in Lake Lucero, White Sands National Park| Кристали од гипс се формирале како резултат на испарувањето на водата во езерото Лусеро, Националниот парк „Бели песоци“. Податотека:White_Gypsum_-_geograph.org.uk_-_2503198.jpg|алт=Gypsum veins in the silts/marls of the Tea Green and Grey Marls, Blue Anchor, Somerset, United Kingdom| Гипсни вени, Блу Анкор, [[Сомерсет]], Обединето Кралство Податотека:Gypsum_layers_Caprock_Canyons_1.JPG|алт=Gypsum veins in Caprock Canyons State Park and Trailway, Texas| Гипсни вени во државниот парк и патеката Капрок Кањони, Тексас Податотека:Yardangs_in_dunes,_White_Sands_National_Park,_New_Mexico,_United_States.jpg|алт=Dunes made of small crystals of gypsum, White Sands National Park| Дини направени од мали кристали од гипс, Национален парк „Бели песоци“ </gallery>Гипсот се јавува во природата како сплескани и често [[Сраснување (минералогија)|сраснати]] [[Кристал|кристали]] и проѕирни, расцепливи маси наречени селенит. Во форма на селенит, гипсот формира едни од најголемите кристали пронајдени во природата, до 12 метри должина. <ref>{{Наведено списание|last=García-Ruiz|first=Juan Manuel|last2=Villasuso|first2=Roberto|last3=Ayora|first3=Carlos|last4=Canals|first4=Angels|last5=Otálora|first5=Fermín|year=2007|title=Formation of natural gypsum megacrystals in Naica, Mexico|url=https://digital.csic.es/bitstream/10261/3439/1/garciaruiznaica.pdf|journal=Geology|volume=35|issue=4|pages=327–330|bibcode=2007Geo....35..327G|doi=10.1130/G23393A.1|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816122316/http://digital.csic.es/bitstream/10261/3439/1/garciaruiznaica.pdf|archive-date=2017-08-16|hdl-access=free}}</ref> Селенитот не содржи значаен [[селен]]; туку, двете супстанции се именувани по старогрчкиот збор за [[Месечина|Месечината]]. Селенитот во дадени случаи може да се појави и во свиленкаста, влакнеста форма, во кој случај најчесто се нарекува „сатенски спат“. Може да биде и грануларен или доста компактен. Во примероци со рачна големина, може да биде од проѕирен до непроѕирен. Многу ситнозрнеста бела или лесно обоена сорта на гипс, наречена [[алабастер]], е ценета за украсни дела од разни видови. Во сушните подрачја, гипсот може да се појави во форма слична на цвет, обично непроѕирен, со вградени зрна песок наречени [[Пустинска роза (кристал)|пустинска роза]]. == Појава == Гипсот е вообичаен минерал, со дебели и обемни евапоритни слоеви во поврзаност со [[Седиментна карпа|седиментни карпи]]. Познато е дека наслагите се јавуваат во слоеви уште од архејскиот [[Еон (геологија)|еон]]. <ref name="Cockell">{{Наведено списание|last=Cockell|first=C. S.|last2=Raven|first2=J. A.|year=2007|title=Ozone and life on the Archaean Earth|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A|volume=365|issue=1856|pages=1889–1901|bibcode=2007RSPTA.365.1889C|doi=10.1098/rsta.2007.2049|pmid=17513273}}</ref> Гипсот се таложи од езерска и морска вода, како и од [[Топол извор|топли извори]], од [[Вулкан|вулканска]] пареа и сулфатни раствори во [[Вена (геологија)|вените]]. Хидротермалниот [[анхидрит]] во вените најчесто се хидрира во гипс од подземните води во експозиции во близина до површината. Често се поврзува со минералите [[халит]] и [[сулфур]]. Гипсот е најчестиот сулфатен минерал. <ref name="DHZ1966">{{Наведена книга|title=An Introduction to the Rock Forming Minerals|last=Deer|first=W.A.|last2=Howie|first2=R.A.|last3=Zussman|first3=J.|publisher=Longman|year=1966|isbn=978-0-582-44210-8|location=London|page=469}}</ref> Чистиот гипс е бел, но други супстанции кои се наоѓаат како примеси можат да дадат широк спектар на бои на местните наслаги. Бидејќи гипсот се раствора со текот на времето преку вода, гипсот ретко се наоѓа во форма на песок. Сепак, уникатните услови на Националниот парк „Бели песоци“ во американската држава [[Ново Мексико]] создале 710 квадратни километри површина од бел гипсен песок, доволна за снабдување на градежната индустрија на САД со [[гипскартон]] 1000 години. <ref name="The Albuquerque Journal 1999-02-07">{{Наведени вести|url=http://www.abqjournal.com/venue/travel/tourism/heritage_whitesands.htm|title=Sea of sand|last=Abarr|first=James|date=7 February 1999|work=The Albuquerque Journal|access-date=27 January 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630120616/http://www.abqjournal.com/venue/travel/tourism/heritage_whitesands.htm|archive-date=30 June 2006}}</ref> Комерцијалната експлоатација на областа, на која силно се спротивставувале жителите на областа, била трајно спречена во 1933 година кога претседателот [[Херберт Хувер]] ги прогласил гипсените [[Дина|дини]] за заштитен национален споменик. Гипсот се формира и како нуспроизвод од [[Оксидационо-редукциона реакција|оксидацијата]] на [[Сулфид|сулфидите]], меѓу другото и со [[Оксидационо-редукциона реакција|оксидација]] на [[пирит]], кога генерираната [[сулфурна киселина]] реагира со [[калциум карбонат]]. Неговото присуство укажува на оксидирачки услови. Под редукциски услови, сулфатите кои ги содржи можат да се редуцираат назад до сулфид од бактерии кои ги намалуваат сулфатите. Ова може да доведе до акумулација на елементарен сулфур во формации што содржат нафта, <ref>{{Наведено списание|last=Machel|first=H.G|date=April 2001|title=Bacterial and thermochemical sulfate reduction in diagenetic settings — old and new insights|journal=Sedimentary Geology|volume=140|issue=1–2|pages=143–175|bibcode=2001SedG..140..143M|doi=10.1016/S0037-0738(00)00176-7}}</ref> како што се куполите на сол, <ref>{{Наведено списание|last=Sassen|first=Roger|last2=Chinn|first2=E.W.|last3=McCabe|first3=C.|date=December 1988|title=Recent hydrocarbon alteration, sulfate reduction and formation of elemental sulfur and metal sulfides in salt dome cap rock|journal=Chemical Geology|volume=74|issue=1–2|pages=57–66|bibcode=1988ChGeo..74...57S|doi=10.1016/0009-2541(88)90146-5}}</ref> каде што може да се ископа со користење на Фрашов процес. Електраните што согоруваат јаглен со десулфуризација на димни гасови произведуваат големи количини на гипс како нуспроизвод од чистачите. Орбиталните слики од Марсовиот извидувачки сателит (орбитар) укажуваат на постоење на гипсени дини во северниот поларен регион на Марс, кои подоцна биле потврдени на ниво на земјата од страна на Марсовиот истражувачки ровер (MER) ''Opportunity''. <ref>[http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/news/mer20111207.html NASA Mars Rover Finds Mineral Vein Deposited by Water] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170615235154/https://www.nasa.gov/mission_pages/mer/news/mer20111207.html|date=15 June 2017}}, NASA, 7 December 2011.</ref> == Рударство == {| class="wikitable" style="text-align:right; float:right;" |+Проценето производство на гипс во 2015 година (илјада метрички тони)<ref>{{cite web|url=https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/gypsum/mcs-2016-gypsu.pdf|title=GYPSUM|publisher=U.S. Geological Survey|archive-url=https://web.archive.org/web/20161212180411/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/gypsum/mcs-2016-gypsu.pdf|archive-date=2016-12-12|url-status=live}}</ref> !Земја !Производство !Резерви |- | style="text-align:left;" |[[Кина]] |132,000||{{N/A}} |- | style="text-align:left;" |[[Иран]] |22,000 |1,600 |- | style="text-align:left;" |[[Тајланд]] |12,500||{{N/A}} |- | style="text-align:left;" |[[САД]] |11,500 |700,000 |- | style="text-align:left;" |[[Турција]] |10,000||{{N/A}} |- | style="text-align:left;" |[[Шпанија]] |6,400||{{N/A}} |- | style="text-align:left;" |[[Мексико]] |5.300||{{N/A}} |- | style="text-align:left;" |[[Јапонија]] |5.000||{{N/A}} |- | style="text-align:left;" |[[Русија]] |4.500||{{N/A}} |- | style="text-align:left;" |[[Италија]] |4.100||{{N/A}} |- | style="text-align:left;" |[[Индија]] |3.500 |39.000 |- | style="text-align:left;" |[[Австралија]] |3.500||{{N/A}} |- | style="text-align:left;" |[[Оман]] |3.500||{{N/A}} |- | style="text-align:left;" |[[Бразил]] |3.300 |290.000 |- | style="text-align:left;" |[[Франција]] |3.300||{{N/A}} |- | style="text-align:left;" |[[Канада]] |2.700 |450.000 |- | style="text-align:left;" |[[Саудиска Арабија]] |2.400||{{N/A}} |- | style="text-align:left;" |[[Алжир]] |2.200||{{N/A}} |- | style="text-align:left;" |[[Германија]] |1.800 |450.000 |- | style="text-align:left;" |[[Аргентина]] |1.400||{{N/A}} |- | style="text-align:left;" |[[Пакистан]] |1.300||{{N/A}} |- | style="text-align:left;" |[[Обединето Кралство]] |1.200 |55.000 |- | style="text-align:left;" |Други земји |15.000||{{N/A}} |- | style="text-align:left;" |Вкупно во светот |258.000||{{N/A}} |} Комерцијални количини на гипс се наоѓаат во бразилските градови [[Арарипина]] и [[Гражау]]; во Пакистан, Јамајка, Иран (втор најголем производител во светот), Тајланд, Шпанија (главен производител во Европа), Германија, Италија, Англија, Ирска, Канада <ref name="Mining Canada">{{Наведена мрежна страница|url=http://mmsd1.mms.nrcan.gc.ca/mmsd/producers/commodityCompany_e.asp?nId=51&mineType=nonMetal|title=Mines, mills and concentrators in Canada|date=24 October 2005|publisher=Natural Resources Canada|archive-url=https://web.archive.org/web/20050313183544/http://mmsd1.mms.nrcan.gc.ca/mmsd/producers/commodityCompany_e.asp?nId=51&minetype=nonMetal|archive-date=13 March 2005|accessdate=27 January 2007}}</ref> и САД. Големи каменоломи со отворен коп се наоѓаат на многу места, вклучувајќи го Форт Доџ, Ајова, кој се наоѓа на едно од најголемите наоѓалишта на гипс во светот, <ref>{{Наведена книга|title=The Hutchinson Unabridged Encyclopedia with Atlas and Weather Guide|publisher=Helion|year=2018|via=Credo Reference}}</ref> и Пластер Сити, Калифорнија, САД, и Источен Кутаи, [[Калимантан]], Индонезија. Неколку мали рудници постојат и на места како што е Калани во [[Западна Австралија]], каде што гипсот се продава на приватни купувачи за додавање калциум и сулфур, како и за намалување на отровноста на алуминиумот врз [[Почва|почвата]] за земјоделски намени. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.globalgypsum.com/news/itemlist/tag/Australia?start=70|title=Australia - Gypsum industry news from Global Gypsum|work=www.globalgypsum.com|accessdate=2025-05-15}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thesprucepets.com/livebearing-aquarium-fish-1378599|title=Livebearing Aquarium Fish—Habitat, Diet, and Breeding|work=The Spruce Pets|language=en|accessdate=2025-05-15|archive-date=2025-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250815101718/https://www.thesprucepets.com/livebearing-aquarium-fish-1378599|url-status=dead}}</ref> Кристали од гипс до 11 метри биле пронајдени во пештерите на [[рудникот Наика]] во [[Чивава]], Мексико. Кристалите напредувале во исклучително ретката и стабилна природна средина на пештерата. Температурите останале на {{Cvt|58|C}}, а пештерата била исполнета со вода богата со минерали што го поттикнала растот на кристалите. Најголемиот од тие кристали тежи 55 тони и е стар околу 500.000 години. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/3269047/Worlds-largest-crystal-discovered-in-Mexican-cave.html|title=World's largest crystal discovered in Mexican cave|last=Alleyne|first=Richard|date=27 October 2008|work=The Telegraph|access-date=6 June 2009|location=London}}</ref><gallery widths="220px" heights="200px" perrow="3"> Податотека:Gypsum-24382.jpg|алт=Golden gypsum crystals from Winnipeg| Златни гипсени кристали од Винипег Податотека:WhiteSandsGypsum.jpg|алт=Gypsum sand from White Sands National Park, New Mexico| Гипс [[песок]] од Националниот парк Вајт Сендс, [[Ново Мексико]] </gallery> == Синтеза == [[Хемиска синтеза|Синтетичкиот]] гипс се произведува како отпаден производ или нуспроизвод во преку неколку индустриски процеси. === Десулфуризација === Гипсот за десулфуризација на димни гасови (FGDG) се добива во некои термоелектрани на јаглен. Главните загадувачи се Mg, K, Cl, F, B, Al, Fe, Si и Se. Тие доаѓаат и од варовникот што се употребува во десулфуризацијата и од согорувањето на јагленот. Овој производ е доволно чист за да го замени природниот гипс во широк спектар на области, вклучувајќи ги гипскартонските плочи, третманот на вода и средството за забавување на стврднувањето на цементот. Подобрувањата во десулфуризацијата на димни гасови значително ја намалиле количината на присутни отровни елементи. <ref name="pmid31561139">{{Наведено списание|last=Koralegedara|first=NH|last2=Pinto|first2=PX|last3=Dionysiou|first3=DD|last4=Al-Abed|first4=SR|date=1 December 2019|title=Recent advances in flue gas desulfurization gypsum processes and applications – A review.|journal=Journal of Environmental Management|volume=251|doi=10.1016/j.jenvman.2019.109572|pmc=7396127|pmid=31561139}}</ref> === Отсоленување === Гипсот се таложи врз мембраните на соленкаста вода, феномен познат како формирање на минерални соли, како на пример за време на отсолување на соленкаста вода со високи концентрации на [[калциум]] и сулфат. Наслагите го намалуваат животниот век и продуктивноста на мембраната. <ref>{{Наведено списание|last=Uchymiak|first=Michal|last2=Lyster|first2=Eric|last3=Glater|first3=Julius|last4=Cohen|first4=Yoram|date=April 2008|title=Kinetics of gypsum crystal growth on a reverse osmosis membrane|journal=Journal of Membrane Science|volume=314|issue=1–2|pages=163–172|doi=10.1016/j.memsci.2008.01.041}}</ref> Ова претставува една од главните пречки во процесите на отсоленување на мембраните на соленкаста вода, како што се обратна осмоза или нанофилтрација. Други форми на формирање на наслаги, како што е формирањето на наслаги од [[калцит]], во зависност од изворот на вода, исто така можат да бидат важни фактори при [[дестилација]], како и кај разменувачите на топлина, каде што [[Растворливост|растворливоста]] на солта или [[Концентрација|концентрацијата]] можат брзо да се променат. Ново истражување покажува дека формирањето на гипс започнува како ситни кристали од минерал наречен [[басанит]] (2CaSO₄·H₂O). <ref>{{Наведено списание|last=Van Driessche|first=A.E.S.|last2=Benning|first2=L. G.|last3=Rodriguez-Blanco|first3=J. D.|last4=Ossorio|first4=M.|last5=Bots|first5=P.|last6=García-Ruiz|first6=J. M.|year=2012|title=The role and implications of bassanite as a stable precursor phase to gypsum precipitation|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=336|issue=6077|pages=69–72|bibcode=2012Sci...336...69V|doi=10.1126/science.1215648|pmid=22491851}}</ref> Овој процес се одвива преку тристепен пат: # хомогена нуклеација на нанокристален басанит; # самосклопување на басанит во агрегати, и # преобразба на басанит во гипс. === Отпад од рафинерија === Производството на [[Фосфат|фосфатни]] ѓубрива бара разградување на [[Фосфатна карпа|фосфатната карпа]] која содржи калциум со киселина, при што се создава отпад од калциум сулфат познат како [[фосфогипс]] (ФГ). Оваа форма на гипс е загадена со примеси што се наоѓаат во карпата, имено [[флуорид]], [[силициум диоксид]], радиоактивни елементи како што е [[радиум]] и елементи на тешки метали како што е [[кадмиум]]. <ref name="Taylor">{{Наведено списание|last=Tayibi|first=Hanan|last2=Choura|first2=Mohamed|last3=López|first3=Félix A.|last4=Alguacil|first4=Francisco J.|last5=López-Delgado|first5=Aurora|year=2009|title=Environmental Impact and Management of Phosphogypsum|journal=Journal of Environmental Management|volume=90|issue=8|pages=2377–2386|bibcode=2009JEnvM..90.2377T|doi=10.1016/j.jenvman.2009.03.007|pmid=19406560|hdl-access=free}}</ref> Слично на тоа, производството на [[Титан диоксид|титаниум диоксид]] произведува титаниум гипс (ТГ) поради неутрализација на вишокот киселина со [[Калциум хидроксид|вар]]. Производот е загадена со силициум диоксид, флуориди, органски материи и алкалии. <ref name="pmid26495867">{{Наведено списание|last=Zhang|first=Y|last2=Wang|first2=F|last3=Huang|first3=H|last4=Guo|first4=Y|last5=Li|first5=B|last6=Liu|first6=Y|last7=Chu|first7=PK|date=2016|title=Gypsum blocks produced from TiO2 production by-products.|url=https://www1.cugb.edu.cn/uploadCms/file/20600/papers_upload/20161008164505966187.pdf|journal=Environmental Technology|volume=37|issue=9|pages=1094–100|bibcode=2016EnvTe..37.1094Z|doi=10.1080/09593330.2015.1102329|pmid=26495867|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325023932/https://www1.cugb.edu.cn/uploadCms/file/20600/papers_upload/20161008164505966187.pdf|archive-date=2022-03-25}}</ref> Примесите во отпадот од рафинериски гипс, во многу случаи, го спречиле неговото употребување како обичен гипс во области како што е градежништвото. Како резултат на тоа, отпадниот гипс се складира во купови на неодредено време, со значителен ризик од истекување на неговите загадувачи во водата и почвата. За да се намали акумулацијата и на крајот да се исчистат овие купови, во тек се истражувања за да се пронајдат повеќе примени за ваквите отпадни производи. == Безбедност при работа == {{NFPA 704|H=0|F=0|R=0|S=|caption=Гипс|ref=<ref name="MSDS">{{cite web |last1=Michigan Gypsum |title=MATERIAL SAFETY DATA SHEET Gypsum (Calcium Sulfate Dihydrate) |url=https://www.ncmissouri.edu/consumerinfo/wp-content/uploads/sites/26/2016/12/Gypsum-Calcium-Sulfate-msds.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121062715/https://www.ncmissouri.edu/consumerinfo/wp-content/uploads/sites/26/2016/12/Gypsum-Calcium-Sulfate-msds.pdf |archive-date=2021-11-21 |url-status=live |website=Consumer Information |publisher=NorthCentral Missouri College |access-date=21 November 2021}}</ref>}} Луѓето можат да бидат изложени на гипс на работното место преку вдишување, допир со кожата и контакт со очите. Калциум сулфатот сам по себе е неотровен и е дури и одобрен како додаток во исхраната, <ref name="pc">{{Наведена мрежна страница|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/calcium_sulfate#section=Food-Additives-and-Ingredients|title=Compound Summary for CID 24497 – Calcium Sulfate|publisher=PubChem}}</ref> но како гипс во прав, може да ја иритира кожата и мукозните мембрани. <ref name="cdc">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0308.html|title=CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Gypsum|work=www.cdc.gov|accessdate=2015-11-03}}</ref> === САД === [[Управа за безбедност и здравје при работа|Управата за безбедност и здравје при работа]] (УБЗР) ја утврдила законската граница ( дозволена граница на изложеност) за изложеност на гипс на работното место како TWA 15.&nbsp;mg/m³ за вкупна изложеност и TWA 5&nbsp;mg/m³ за респираторна изложеност во текот на осумчасовен работен ден. Националниот институт за безбедност и здравје при работа (НИБЗР) поставил препорачана граница на изложеност од TWA 10&nbsp;mg/m³ за вкупна изложеност и TWA 5&nbsp;mg/ m³ за респираторна изложеност во текот на осумчасовен работен ден. <ref name="cdc"/> == Употреба == [[Податотека:2.-Calera._Cal_i_guix_(26561676342).jpg|мини|Гипсени дела, Валенсиски етнолошки музеј]] [[Податотека:Algepsar_d'Alfarb._Forn_primer,_1_(País_Valencià).jpg|мини|Стара печка Алфарб за производство на гипс како градежен материјал]] [[Податотека:KirkbyThoreGypsumPlant(SimonLedingham)May2005.jpg|десно|мини|Британски Гипс, Киркби Тор]] [[Податотека:Geography_of_Ohio_-_DPLA_-_aaba7b3295ff6973b6fd1e23e33cde14_(page_96)_(cropped2).jpg|мини|Карта на гипсови наслаги во северно Охајо, црните квадрати ја означуваат местоположбата на наслагите, од ''„Географија на Охајо“'', 1923 година]] Гипсот се користи во широк спектар на апликации: === Градежната индустрија === * [[Гипскартон|Гипскартонот]] првенствено се употребува како завршна обработка за ѕидови и тавани, а во градежништвото е познат како гипскартон, „плочест картон“ или гипс-картон. Гипсот им обезбедува одреден степен на отпорност на пожар на овие материјали, а стаклени влакна се додаваат во нивниот состав за да се нагласи овој ефект. Гипсот има занемарлива топлинска спроводливост, што му дава на малтерот некои изолациски својства. <ref name="Bonewitz-2008">{{Наведена книга|title=Rock and Gem: The Definitive Guide to Rocks, Minerals, Gems, and Fossils|last=Bonewitz|first=Ronald|publisher=DK|year=2008|location=United States|page=47|language=English}}</ref> * [[Гипсблокови|Гипсблоковите]] се користат како бетонски блокови во градежништвото. * [[Малтер|Гипсниот малтер]] е древен малтер што се користи во градежништвото. * Состојка на портландски цемент што се користи за спречување на брзо стврднување (пребрзо стврднување) на [[Бетон|бетонот]]. * Замена за дрво во стариот свет: На пример, кога дрвото станало ретко поради уништување на шумите на [[Крит]] од [[Бронзено време|бронзеното време]], гипсот се користел во градежништвото на места каде што претходно се користело дрво. <ref>{{Наведено списание|last=Hogan|first=C. Michael|year=2007|title=Knossos fieldnotes|url=http://www.themodernantiquarian.com/site/10854/knossos.html#fieldnotes|journal=Modern Antiquarian}}</ref> === Земјоделство === * [[Гноиво|Ѓубриво]]: Кон крајот на 18 и почетокот на 19 век, гипсот од Нова Шкотска, бил многу барано ѓубриво за пченични полиња во Соединетите Американски Држави. <ref>{{Наведено списание|last=Graham|first=Gerald S.|year=1938|title=The Gypsum Trade of the Maritime Provinces: Its Relation to American Diplomacy and Agriculture in the Early Nineteenth Century|journal=Agricultural History|volume=12|issue=3|pages=209–223|jstor=3739630}}</ref> Гипсот обезбедува два од секундарните растителни макронутриенти, калциум и сулфур. За разлика од варовникот, тој генерално не влијае на [[Водороден показател|pH]] вредноста на почвата. <ref name="soilsorg" /> * Рекултивација на солени почви, без оглед на pH вредноста. Кога гипсот се додава во содна (солена) и кисела почва, високо [[Растворливост|растворливата]] форма на [[Бор (елемент)|бор]] (натриум метаборат) се претвора во помалку растворлив калциум метаборат. Процентот на заменлив натриум исто така се намалува со примена на гипс. <ref>{{Наведено списание|last=Oster|first=J. D.|last2=Frenkel|first2=H.|year=1980|title=The chemistry of the reclamation of sodic soils with gypsum and lime|journal=[[Soil Science Society of America Journal]]|volume=44|issue=1|pages=41–45|bibcode=1980SSASJ..44...41O|doi=10.2136/sssaj1980.03615995004400010010x}}</ref> Фабриката Зуидерзе користи гипс за обновено земјиште. * Други употреби како средство за подобрување на почвата: Гипсот ја намалува отровноста на алуминиумот и борот во кисели почви. Исто така, ја подобрува структурата на почвата, апсорпцијата на вода и аерацијата. <ref name="soilsorg">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.soils.org/news/science-news/gypsum-agricultural-product/|title=Gypsum as an agricultural product {{!}} Soil Science Society of America|work=www.soils.org|accessdate=2026-02-24|archive-date=2021-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918082818/https://www.soils.org/news/science-news/gypsum-agricultural-product|url-status=dead}}</ref> * Мониторинг на потенцијалот на водата во почвата: во почвата може да се вметне гипс-блок, а неговиот електричен отпор може да се измери за да се добие влажноста на почвата. <ref>{{Наведена енциклопедија|access-date=23 May 2022}}</ref> === Моделирање, скулптура и уметност === * Гипс за леење калапи и моделирање. * Како [[алабастер]], материјал за скулптура, се користел особено во античкиот свет пред да се развие челикот, кога неговата релативна мекост го олеснила резбањето. <ref>{{Наведена книга|title=Archaeomineralogy|last=Rapp|first=George|date=2009|isbn=978-3-540-78593-4|series=Natural Science in Archaeology|pages=121–142|chapter=Soft Stones and Other Carvable Materials|doi=10.1007/978-3-540-78594-1_6}}</ref> За време на [[Среден век|средниот век]] и [[Ренесанса|ренесансата]], бил претпочитан дури и пред [[Мермер|мермерот]]. <ref>{{Наведено списание|last=Kloppmann|first=W.|last2=Leroux|first2=L.|last3=Bromblet|first3=P.|last4=Le Pogam|first4=P.-Y.|last5=Cooper|first5=A. H.|last6=Worley|first6=N.|last7=Guerrot|first7=C.|last8=Montech|first8=A. T.|last9=Gallas|first9=A. M.|date=7 November 2017|title=Competing English, Spanish, and French alabaster trade in Europe over five centuries as evidenced by isotope fingerprinting|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=114|issue=45|pages=11856–11860|bibcode=2017PNAS..11411856K|doi=10.1073/pnas.1707450114|pmc=5692548|pmid=29078309|doi-access=free}}</ref> * Во средновековниот период, [[Писар|писарите]] и [[Илуминиран ракопис|илуминаторите]] го употребувале како состојка во [[Гесо|гесото]], кое се нанесувало на илуминирани букви и се позлатувало со злато во илуминирани ракописи. <ref>{{Наведена книга|title=Understanding illuminated manuscripts: a guide to technical terms|last=Brown|first=Michelle|date=1995|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-89236-217-2|location=Los Angeles, California|page=58}}</ref> === Храна и пијалоци === * Коагуланс од [[тофу]] (соино тофу), што го прави значаен извор на [[калциум]] во исхраната. <ref>{{Наведена книга|title=Tofu & soymilk production: a craft and technical manual|last=Shurtleff|first=William|date=2000|publisher=Soyfoods Center|isbn=978-1-928914-04-4|location=Lafayette, CA|page=99}}</ref> * Додавање на тврдост на водата што се користи за подготовка на пиво. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.howtobrew.com/section1/chapter4-2.html|title=Water Chemistry Adjustment for Extract Brewing|last=Palmer|first=John|publisher=HowToBrew.com|accessdate=15 December 2008}}</ref> * Се употребува во печење како средство за омекнување на тестото, намалувајќи ја лепливоста и како извор на калциум во исхраната во печивата. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.usg.com/rc/technical-specifications/fillers/food-grade-calcium-sulfate-for-baking-industry-technical-specifications-en-IG130.pdf|title=Calcium sulphate for the baking industry|work=United States Gypsum Company|archive-url=https://web.archive.org/web/20130704125140/http://www.usg.com/rc/technical-specifications/fillers/food-grade-calcium-sulfate-for-baking-industry-technical-specifications-en-IG130.pdf|archive-date=4 July 2013|accessdate=1 March 2013}}</ref> Примарна компонента на минералната храна за [[квасец]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lesaffreyeastcorp.com/sites/default/files/products_files/Tech%20Sheet%20-%20RS%20Yeast%20Food.pdf|title=Tech sheet for yeast food|work=Lesaffre Yeast Corporation|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029185607/http://www.lesaffreyeastcorp.com/sites/default/files/products_files/Tech%20Sheet%20-%20RS%20Yeast%20Food.pdf|archive-date=2013-10-29|accessdate=1 March 2013}}</ref> * Се употребува во одгледувањето печурки за да се спречи згрутчување на зрната. === Медицина и козметика === * Гипс за хируршки протези. <ref>{{Наведено списание|last=Austin|first=R.T.|date=March 1983|title=Treatment of broken legs before and after the introduction of gypsum|journal=Injury|volume=14|issue=5|pages=389–394|doi=10.1016/0020-1383(83)90089-X|pmid=6347885}}</ref> * Впечатливи фластери во стоматологијата. <ref>{{Наведено списание|last=Drennon|first=David G.|last2=Johnson|first2=Glen H.|date=February 1990|title=The effect of immersion disinfection of elastomeric impressions on the surface detail reproduction of improved gypsum casts|journal=The Journal of Prosthetic Dentistry|volume=63|issue=2|pages=233–241|doi=10.1016/0022-3913(90)90111-O|pmid=2106026}}</ref> === Друго === * Алтернатива на железен оксид во некои термитни мешавини. <ref>{{Наведено списание|last=Govender|first=Desania R.|last2=Focke|first2=Walter W.|last3=Tichapondwa|first3=Shepherd M.|last4=Cloete|first4=William E.|date=20 June 2018|title=Burn Rate of Calcium Sulfate Dihydrate–Aluminum Thermites|journal=ACS Applied Materials & Interfaces|volume=10|issue=24|pages=20679–20687|bibcode=2018AAMI...1020679G|doi=10.1021/acsami.8b04205|pmid=29842778|hdl-access=free}}</ref> * Тестовите покажале дека гипсот може да се употребува за отстранување на загадувачи како што се [[олово]] <ref>{{Наведено списание|last=Astilleros|first=J.M.|last2=Godelitsas|first2=A.|last3=Rodríguez-Blanco|first3=J.D.|last4=Fernández-Díaz|first4=L.|last5=Prieto|first5=M.|last6=Lagoyannis|first6=A.|last7=Harissopulos|first7=S.|year=2010|title=Interaction of gypsum with lead in aqueous solutions|url=https://eprints.ucm.es/18174/1/1000958.pdf|journal=Applied Geochemistry|volume=25|issue=7|page=1008|bibcode=2010ApGC...25.1008A|doi=10.1016/j.apgeochem.2010.04.007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809180523/http://eprints.ucm.es/18174/1/1000958.pdf|archive-date=2017-08-09}}</ref> или [[арсен]] <ref>{{Наведено списание|last=Rodriguez|first=J. D.|last2=Jimenez|first2=A.|last3=Prieto|first3=M.|last4=Torre|first4=L.|last5=Garcia-Granda|first5=S.|year=2008|title=Interaction of gypsum with As(V)-bearing aqueous solutions: Surface precipitation of guerinite, sainfeldite, and Ca₂NaH(AsO₄)₂⋅6H₂O, a synthetic arsenate|journal=American Mineralogist|volume=93|issue=5–6|page=928|bibcode=2008AmMin..93..928R|doi=10.2138/am.2008.2750|hdl-access=free}}</ref> <ref>{{Наведено списание|last=Rodríguez-Blanco, Juan Diego|last2=Jiménez, Amalia|last3=Prieto, Manuel|year=2007|title=Oriented Overgrowth of Pharmacolite (CaHAsO₄⋅2H2O) on Gypsum (CaSO₄⋅2H₂O)|journal=Cryst. Growth Des.|volume=7|issue=12|pages=2756–2763|doi=10.1021/cg070222+}}</ref> од загадени води. == Галерија == <gallery widths="165" heights="130" caption="Невообичаени примероци на гипс од целиот свет"> Податотека:Gypsum-71006.jpg|алт=Green gypsum crystals from Pernatty Lagoon, Mt Gunson, South Australia - its green color is due to presence of copper ions.| Зелени кристали од гипс од лагуната Пернати, планината Гансон, [[Јужна Австралија]] - нивната зелена боја се должи на присуството на јони на [[бакар]]. Податотека:Gypsum-162462.jpg|алт=Unusual selenite gypsum from the Red River, Winnipeg, Manitoba, Canada| Невообичаен селенитен гипс од Ред Ривер, Винипег, Манитоба, Канада Податотека:Gypsum-47190.jpg|алт=Classic "ram's horn" gypsum from Santa Eulalia, Chihuahua, Mexico, 7.5×4.3×3.8 cm| Класичен гипс од „овнски рог“ од Санта Еулалија, Чивава, Мексико, 7,5×4,3×3,8&nbsp;см Податотека:Roses_des_Sables_Tunisie.jpg|алт=Desert rose, 47 cm long| [[Пустинска роза (кристал)|Пустинска роза]], 47&nbsp;см долга Податотека:Gypsum-53691.jpg|алт=Gypsum from Pernatty Lagoon, Mt Gunson, Stuart Shelf area, Andamooka Ranges - Lake Torrens area, South Australia, Australia| Гипс од лагуната Пернати, планината Гансон, областа на Стјуарт Шелф, планинските венци Андамука - областа на езерото Торенс, Јужна Австралија, Австралија Податотека:Copper-Gypsum-203925.jpg|алт=Gypsum with crystalline native copper inside| Гипс со кристален [[природен бакар]] внатре Податотека:Gypsum_J1.jpg|алт=Gypsum from Swan Hill, Victoria, Australia. The coloring is due to the copper oxide| Гипс од Свон Хил, Викторија, Австралија. Бојата се должи на бакарниот оксид. Податотека:Gypsum-21996.jpg|алт=Waterclear twined crystal of the form known as "Roman sword". Fuentes de Ebro, Zaragoza (Spain)| Водопроѕирен сплетен кристал од формата позната како „римски меч“. Фуентес де Ебро, Сарагоса (Шпанија) Податотека:Botryogen-Gypsum-199664.jpg|алт=Bright, cherry-red gypsum crystals 2.5 cm in height colored by rich inclusions of the rare mineral botryogen| Светли, црешово-црвени гипсени кристали 2,5&nbsp;см во висина обоени со богати инклузии на реткиот минерал [[ботриоген]] Податотека:Gypse_Naica.jpg|алт=Gypsum from Naica, Mun. de Saucillo, Chihuahua, Mexico| Гипс од Наика, Мун. де Саучиљо, Чивава, Мексико Податотека:Gypsum-251118.jpg|алт=Golden color gem, "fishtail"-twinned crystals of gypsum sitting atop a "ball" of gypsum which is composed of several single bladed crystals| Златен скапоцен камен, двојни кристали од гипс во облик на „рибја опашка“ кои седат на врвот на „топка“ од гипс која е составена од неколку кристали со едно сечило. </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons}} {{wiktionary}} *[http://webmineral.com/data/Gypsum.shtml WebMineral data] *[https://web.archive.org/web/20070814041825/http://mineral.galleries.com/minerals/sulfates/gypsum/gypsum.htm Mineral galleries – gypsum] *[https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0308.html CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards] *{{Cite EB1911|wstitle=Gypsum|short=x}} *{{Cite AmCyc|wstitle=Gypsum|short=x}} * [[usgs.gov]] (Mineral Commodity Summaries 2025): [https://pubs.usgs.gov/periodicals/mcs2025/mcs2025.pdf#page=90 Gypsum] [[Категорија:Индустриски минерали]] [[Категорија:Луминисцентни минерали]] [[Категорија:Моноклински минерали]] [[Категорија:Алхемиски супстанции]] [[Категорија:Евапорит]] [[Категорија:Седиментни карпи]] [[Категорија:Сулфатни минерали]] [[Категорија:Минерали на калциумот]] 4u3qzpuqk47r37icdigm500u6vpgwls 0 984369 5583555 5581441 2026-06-28T08:53:16Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Јунска ноќ (ТВ серија)]] на [[Јунска ноќ (ТВ-серија)]]: правопис 5581441 wikitext text/x-wiki {{Infobox Television | show_name = Јунска Ноќ | format = [[теленовела]] | picture_format = [[Color]] | director = [[Аднан Хемизоглу]] | writer = | creator = [[Фарук Тебер]], [[Фарук Тургут]] | camera = [[Мултикамера]] | runtime = 90 минути | producer = | executive_producer = | editor = | cinematography = Gold Film Yapim | starring = [[Наз Елман]]<br>[[Озџан Дениз]]<br>[[Бурџу Кара]]<br>[[Небахат Чехре]]<br>[[Озге Озберк]]<br>[[Гокче Џанаранг]]<br> | theme_music_composer = | opentheme = Yarane | endtheme = Yarane | country = [[Турција]] | language = [[Турски јазик|турски]] | network = [[Канал 5 телевизија|Канал 5]] (2012) | picture_format = 480i (SDTV) | audio_format = [[стерео]] | location = [[Истанбул]] | first_aired = {{знамеикона|TUR}}[[Турција]]<br/>13 септември 2004 - 20 декември 2005<br/>{{знамеикона|BUL}}[[Бугарија]]<br/>23 ноември 2009 - 9 јануари 2012<br>{{знамеикона|SER}}[[Србија]]<br/>29 август 2011 - 6 март 2012<br>{{знамеикона|BIH}}[[Босна и Херцеговина]]<br/>2 декември 2011 - сè уште<br/>{{знамеикона|MKD}} [[Македонија]]<br/>12 март 2012 - сè уште | last_aired = | preceded_by = | followed_by = | num_episodes = 62 / 2 сезони | website = }} '''Јунска ноќ''' е турска романтична драмска [[телевизиска серија]] што се емитувала на Канал Д. Започнала во 2004 година и имала 62 епизоди. Главните актери биле Озџан Дениз (Баран Ајдин), Наз Елмас (Хавин Козаноглу) и Бурџу Кара (Дујгу Зорлу-Ајдин). Ѓокхан Кирдар го компонирал саундтракот за серијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.imdb.com/title/tt0424649/|work=www.imdb.com|accessdate=2026-06-23}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Турски телевизиски серии]] ify5f3ek76quzi0iohhaubz3g777p94 0 1029353 5583561 5236687 2026-06-28T09:13:00Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583561 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography-retired | playername = Давид Трезеге | image = [[File:David Trezeguet became Save the Dream Ambassador, 2017.jpg|200px]] | height = {{height|m=1.90}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1977|10|15}} | cityofbirth = {{роден во|Руен|}} | countryofbirth = [[Франција]] | nationality = {{flagsport|FRA}} [[Франција]] | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | currentclub = | clubnumber = | retired = 21 јануари [[2015]] (37 години) | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Platense}} | years1 = 1993-1995 | caps1 = 5 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Platense}} | years2 = 1995-2000 | caps2 = 93 | goals2 = 52 | clubs2 = {{Fb team Monaco}} | years3 = 2000-2010 | caps3 = 245 | goals3 = 135 | clubs3 = {{Fb team Juventus}} | years4 = 2010-2011 | caps4 = 31 | goals4 = 12 | clubs4 = {{Fb team Hercules}} | years5 = 2011 | caps5 = 3 | goals5 = 0 | clubs5 = {{Fb team Baniyas}} | years6 = 2012-2014 | caps6 = 35 | goals6 = 16 | clubs6 = {{Fb team River Plate}} | years7 = 2013-2014 | caps7 = 24 | goals7 = 7 | clubs7 = →{{Fb team Newell's Old Boys}} | years8 = 2014 | caps8 = 9 | goals8 = 2 | clubs8 = {{Fb team Pune City}} | nationalyears1 = 1995-1996 | nationalcaps1 = 12 | nationalgoals1 = 15 | nationalteam1 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 18 години|Франција 18]] | nationalyears2 = 1996-1997 | nationalcaps2 = 14 | nationalgoals2 = 12 | nationalteam2 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 20 години|Франција 20]] | nationalyears3 = 1997-1998 | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 5 | nationalteam3 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|Франција 21]] | nationalyears4 = 1998-2008 | nationalcaps4 = 71 | nationalgoals4 = 34 | nationalteam4 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]] | pcupdate = 6 јануари 2011 | ntupdate = 17 ноември 2010 }} '''Давид Серхио Трезеге''' (роден на [[15 октомври]] [[1977]] година) — поранешен [[Франција|француски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]], освојувач на [[ФИФА Светско Првенство|Светско]] и на [[УЕФА Еуро 2000|Европско првенство]]. Неговиот [[прекар]] е ''Трезегол''. ==Кариера== ===Клупска кариера=== Роден е во [[Франција]], каде што неговиот татко Хорхе, инаку [[Аргентина|аргентински]] фудбалер, играл три сезони во екипата на [[ФК Руан|Руан]] на крајот на [[1970-ти|седумдесеттите]]. Откако се вратил со своето семејство во [[Аргентина]], Давид почнува да игра [[фудбал]] на возраст од 8 години по стапките на својот татко. Бил прифатен во младинскиот тим на [[ФК Платенсе|Платенсе]], а на возраст од 16 години го направил своето деби за првиот тим во [[Првенство во фудбал на Аргентина|аргентинското првенство]]. Во [[1995]] година, повторно се вратил во Франција, откако бил купен од страна на [[ФК Монако|Монако]]. Започнал да игра за вториот тим, но набргу бил забележан од страна на тренерот, поранешниот француски репрезентативец [[Жан Тигана]], така што бил префрлен во првиот тим, за да оформи впечатливо партнерство во нападот со својот пријател и а подоцна и колега од репрезентацијата - [[Тјери Анри]]. Откако Монако ја освоил титулата во [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]] во [[Лига 1 (Франција) 1996-1997|сезоната 1996-97]], се квалификувале за [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] [[УЕФА Лига на шампиони 1997/98|следната сезона]], а Трезеге со 4 постигнати гола му помогнал на тимот да стигне до полуфиналето каде биле елиминрани од неговиот следен клуб [[ФК Јувентус|Јувентус]] со вкупен резултат 6-4. Во [[Лига 1 (Франција) 1999-2000|сезоната 1999-2000]], Трезеге уште еднаш го освоил [[Лига 1 (Франција)|француското првенство]] со Монако, придонесувајќи за титулата со 22 постигнати гола; еден помалку од најдобриот стрелец за сезоната [[Сони Андерсон]] од [[ФК Олимпик Лион|Лион]], а еден повеќе од својот партнер во нападот на Монако, [[Марко Симоне]]. По завршувањето на оваа сезона Трезеге го напуштил клубот од кнежевството по 93 првенствени настапи на кој постигнал 52 гола. [[File:David Trezeguet.jpg|thumb|left|200px|Трезеге во [[ФК Јувентус|Јувентус]] во сезоната 2007-08.]] Во [[2000]] година, Трезеге му се приклучил на [[италија]]нскиот [[ФК Јувентус|Јувентус]] за трансфер-сума од 20 милиони [[фунта|£]]. Во неговата [[ФК Јувентус сезона 2000-01|прва сезона]] во [[Торино]] под водство на [[Карло Анчелоти]], тој бил замена за почетните напаѓачи [[Филипо Инѕаги]] и [[Алесандро Дел Пјеро]]. Сепак, Трезеге постигнал импресивни 14 гола во 25 настапи во [[Серија А]]. Меѓутоа, веќе во [[ФК Јувентус сезона 2001-02|својата втора сезона]], по заминувањето на Инѕаги во [[ФК Милан|Милан]], Трезеге бил вклучен во почетната постава и му помогнал на Јувентус да го освои [[скудето]]то во [[Серија 2001-2002|сезоната 2001-02]], постигнувајќи 24 голови во [[Серија А]]. Тој бил воедно и најдобар стрелец за сезоната заедно со напаѓачот на [[Пјаченца Калчо|Пјаченца]], [[Дарио Хубнер]] кој исто така постигнал 24 гола. Во својата трета сезона во клубот, Трезеге уште еднаш ја освоил Серија А придонесувајќи со 9 постигнати гола, но уште поголем бил неговиот придонес во [[УЕФА Лига на шампиони 2002/03|Лигата на шампионите]] постигнувајќи 8 гола во 10 настапи, помагајќи му на Јувентус да стигне до [[Финале на УЕФА Лигата на шампионите во 2003 година|финалето]] каде на пенали со резултат 2-3 загубиле од [[ФК Милан|Милан]]. Трезеге бил еден од тројцата играчи на Јувентус кој промашиле во пенал-серијата. Во [[ФК Јувентус сезона 2004-05|сезоната 2004-05]] бил често повреден, но неговиот придонес бил и понатаму голем: на почетокот на сезоната, постигнал четири гола во три натпревари против [[Бреша Калчо|Бреша]], [[ФК Аталанта|Аталанта]] и [[ФК Сампдорија|Сампдорија]] пред да го повреди рамото. Тој го постигнал и одлучувачкиот гол во директниот двобој за скудетото против Милан; два тима се наоѓале на врвот од табелата, а Јуве победил на Сан Сиро со (0-1), благодарение на голот на Трезеге со глава, по нафрлената топка од неговиот партнер во нападот Дел Пјеро. Во [[ФК Јувентус сезона 2005-06|сезоната 2005-06]], Трезеге освоил уште еден Скудето (подоцна доделено на [[ФК Интер|Интер]] по [[Скандалот на италијанскиот фудбал 2006|испаѓањето]] на ''Бјанконерите''). Исто така, авантурата на Јувентус во [[УЕФА Лига на шампиони 2005/06|Лигата на шампионите]] завршила рано, по испаѓањето во четврт-финалето од [[ФК Арсенал|Арсенал]]. На лично ниво, Трезеге постигнал 23 првенствени гола и 6 во [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]], со што ја надминал бројката од 100 гола за Јувентус, а со голот против [[ФК Клуб Брухе|Брухе]] станал најдобар странски стрелец во историјата на Јувентус, надминувајќи ги [[Мишел Платини]] и [[Џон Чарлс]]. [[ФК Јувентус сезона 2005-06|Следната сезоната]] за Јувентус била многу тешка затоа што клубот бил исфрлен во [[Серија Б]], по донесената пресуда за скандалот со наместени натпревари. Поголемиот дел на играчи го напуштиле Јувентус, но не и Трезеге. Заедно со [[капитен]]от Дел Пјеро, [[Џанлујџи Буфон]], [[Павел Недвед]] и [[Мауро Каморанези]] останал да ги носи боите на клубот и во втората италијанска лига. Постигнувајќи 15 гола, помогнал за промоција и експресно враќање на Јувентус во Серија А. На 25 јуни [[2007]] го продолжил договорот со Јувентус до 30 јуни [[2011]], за плата од 4,5 милиони евра годишно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuttomercatoweb.com/index.php?action=read&id=64433|title=UFFICIALE: Trezeguet rinnova con la Juventus|accessdate=25 јули 2008|editor=tuttomercatoweb.com|author=Франческо Летиција|date=25 јуни 2007}}</ref> Првите зборови по потпишувањето му бил: "Јас направив одлучувачки избор за мојата кариера, за мојот живот".<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://it.eurosport.yahoo.com/25062007/2/trezeguet-scelta-decisiva-per-vita.html|title=Trezeguet, scelta decisiva per vita|accessdate=25 јули 2008|editor=it.eurosport.yahoo.com|author=ANSA|date=25 јуни 2007}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Трезеге одиграл уште три сезони во Серија А со Јувентус, но без ниту еден освоен трофеј. Во летото [[2010]] го напуштил Јувентус, но се вратил на почетокот на [[2014]] година за да ги поздрави навивачите на клубот, на [[Стадион Јувентус]]. Вкупно за Јувентус одиграл 320 натпревари и постигнал 171 гол. [[File:Trezeguet presentación Hércules 3.jpg|thumb|right|150px|Трезеге во август [[2010]] на претставувањето во [[ФК Еркулес|Еркулес]].]] На 28 август [[2010]], му се приклучил на новиот [[Шпанија|шпански]] [[Ла Лига|прволигаш]], [[ФК Еркулес|Еркулес]]. Во својата прва и единствена сезона во Шпанија (2010-11), постигнал 12 гола во 31 настап соработувајќи успешно во нападот со [[Парагвај|парагваецот]] [[Нелсон Хаедо Валдез]]. На 30 август [[2011]], потпишал едно-годишен договор со [[ФК Банијас|Банијас]], екипа од [[Обединети Арапски Емирати|Обиденетите Арапски Емирати]]. По само три лигашки настапи, неговиот договор бил раскинат по заемна согласност на 21 ноември поради повреда која го оддалечила од теренот во поголемиот дел од сезоната. [[Податотека:David Trezeguet (cropped).jpg|left|175px|thumb|Трезеге во [[ФК Ривер Плејт|Ривер Плејт]].]] Набргу потоа, во декември [[2011]] година, Трезеге потпишал три-годишен договор со аргентинскиот [[ФК Ривер Плејт|Ривер Плејт]], враќајќи се во земјата на потекло по 16 години. Тој постигнал 13 голови во 19 настапи, помагајќи му на клубот да избори промоција назад во Првата аргентинска лига. Тој, исто така учествувал во [[Копа Аргентина]], каде што Ривер биле елиминирани во полуфиналната фаза. Меѓутоа поради караница со тренерот наскоро бил приморан да го напушти клубот. На 22 јули [[2013]] година бил позајмен на [[ФК Њуел Олд Бојс|Њуел Олд Бојс]] на една година. На 1 ноември, со два гола против [[ФК Колон|Колон]], го достигнува и го надминува прагот од 300 гола во кариерата. На 27 јуни [[2014]] ги објавил својте планови да се врати во Ривер Плејт за да ја заврши својата играчка кариера, но од клубот најавиле дека играчот не е во нивните планови за новата сезона. На 30 јули [[2014]] му се приклучил на [[Индија|индискиот]] клуб [[ФК Пуне Сити|Пуне Сити]]. На 21 јануари [[2015]], објавил крај на својата играчка кариера.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.101greatgoals.com/blog/david-trezeguet-announces-retirement-from-professional-football/|title=French legend David Trezeguet retires from professional football|accessdate=25 март 2015|editor=101greatgoals|author=Бен Грин|date=20 јануари 2015|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304214332/http://www.101greatgoals.com/blog/david-trezeguet-announces-retirement-from-professional-football/|url-status=dead}}</ref> ===Репрезентативна кариера=== Трезеге постигнал 34 гола во 71 настап за [[Фудбалска репрезентација на Франција|француската репрезентација]] во периодот помеѓу [[1998]] и [[2008]] година. Трезеге ја претставувал Франција на [[1998 ФИФА Светско Првенство|Светското првенство 1998]], [[УЕФА Еуро 2000|Европското 2000]], [[2002 ФИФА Светско Првенство|Светското 2002]], [[Европско првенство во фудбал 2004|Европското 2004]] и [[2006 ФИФА Светско Првенство|Светското 2006]]. И покрај освојувањето на Светското првенство со Франција во 1998, Трезеге можеби најмногу ќе остане запаметен по постигнувањето на [[златен гол|златниот гол]] во финалето на Европското првенство 2000 против [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] кој на Франција и го донесе Европскиот наслов по победата со 2-1 во продолженијата. ==Хронологија на репрезентативни настапи и голови== {{Репрезентативни настапи|FRA}} {{Cronopar|28-1-1998|Сен Дени|FRA|1|0|ESP||Пријателска}} {{Cronopar|25-2-1998|Марсеј|FRA|3|3|NOR||Пријателска}} {{Cronopar|22-4-1998|Солна|SWE|0|0|FRA||Пријателска}} {{Cronopar|29-5-1998|Казабланка|MAR|2|2|FRA||Пријателска}} {{Cronopar|5-6-1998|Хелсинки|FIN|0|1|FRA|1|Пријателска}} {{Cronopar|12-6-1998|Марсеј|FRA|3|0|RSA||Светско првенство|1998|Прва фаза}} {{Cronopar|18-6-1998|Сен Дени|FRA|4|0|SAU|1|Светско првенство|1998|Прва фаза}} {{Cronopar|24-6-1998|Лион|FRA|2|1|DEN||Светско првенство|1998|Прва фаза}} {{Cronopar|28-6-1998|Ленс|FRA|1|0|PAR||Светско првенство|1998|Осминафинале}} {{Cronopar|3-7-1998|Сен Дени|ITA|0|0|FRA||Светско првенство|1998|Четвртфинале|dts|3-4}} {{Cronopar|8-7-1998|Сен Дени|FRA|2|1|CRO||Светско првенство|1998|Полуфинале}} {{Cronopar|14-10-1998|Сен Дени|FRA|2|0|AND||Квалификации за Евро|2000}} {{Cronopar|31-3-1999|Сен Дени|FRA|2|0|ARM||Квалификации за Евро|2000}} {{Cronopar|9-10-1999|Сен Дени|FRA|3|2|ICE|1|Квалификации за Евро|2000}} {{Cronopar|23-2-2000|Сен Дени|FRA|1|0|POL||Пријателска}} {{Cronopar|26-4-2000|Сен Дени|FRA|3|2|SLO|2|Пријателска}} {{Cronopar|28-5-2000|Загреб|CRO|0|2|FRA||Пријателска}} {{Cronopar|4-6-2000|Казабаланка|JPN|2|2|FRA||Пријателска}} {{Cronopar|21-6-2000|Амстердам|FRA|2|3|NED|1|Евро|2000|Прва фаза}} {{Cronopar|28-6-2000|Брисел|FRA|2|1|POR||Евро|2000|Полуфинале|зг}} {{Cronopar|2-7-2000|Ротердам|FRA|2|1|ITA|1|Евро|2000|Финале|зг||<small>Европски шампион</small>}} {{Cronopar|16-8-2000|Марсеј|FRA|5|1|World Stars|3|Пријателска}} {{Cronopar|2-9-2000|Сен Дени|FRA|1|1|ENG||Пријателска}} {{Cronopar|4-10-2000|Сен Дени|FRA|1|1|CMB||Пријателска}} {{Cronopar|7-10-2000|Јоханесбург|RSA|0|0|FRA||Пријателска}} {{Cronopar|15-11-2000|Истанбул|TUR|0|4|FRA|2|Пријателска}} {{Cronopar|24-3-2001|Сен Дени|FRA|5|0|JPN|2|Пријателска}} {{Cronopar|28-3-2001|Валенсија|ESP|2|1|FRA|1|Пријателска}} {{Cronopar|25-4-2001|Сен Дени|FRA|4|0|POR||Пријателска}} {{Cronopar|15-8-2001|Нант|FRA|1|0|DEN||Пријателска}} {{Cronopar|1-9-2001|Сантјаго|CHL|2|1|FRA|1|Пријателска}} {{Cronopar|6-10-2001|Сен Дени|FRA|4|1|ALG||Пријателска}} {{Cronopar|11-11-2001|Мелбурн|AUS|1|1|FRA|1|Пријателска}} {{Cronopar|13-2-2002|Сен Дени|FRA|2|1|ROU||Пријателска}} {{Cronopar|27-3-2002|Сен Дени|FRA|5|0|SCO|2|Пријателска}} {{Cronopar|18-5-2002|Сен Дени|FRA|1|2|BEL||Пријателска}} {{Cronopar|27-3-2002|Сувон|RSA|2|3|FRA|1|Пријателска}} {{Cronopar|31-5-2002|Сеул|FRA|0|1|SEN||Светско првенство|2002|Прва фаза}} {{Cronopar|6-6-2002|Бусан|FRA|0|0|URU||Светско првенство|2002|Прва фаза}} {{Cronopar|11-6-2002|Инчеон|FRA|0|2|DEN||Светско првенство|2002|Прва фаза}} {{Cronopar|14-2-2003|Сен Дени|FRA|0|2|CZE||Пријателска}} {{Cronopar|29-3-2003|Ленс|FRA|6|0|MLT|1|Квалификации за Евро|2004}} {{Cronopar|2-4-2003|Палермо|ISR|1|2|FRA|1|Квалификации за Евро|2004}} {{Cronopar|20-8-2003|Женева|SUI|0|2|FRA||Пријателска}} {{Cronopar|6-9-2003|Пескара|FRA|5|0|CYP|2|Квалификации за Евро|2004}} {{Cronopar|10-6-2003|Љубљана|SLO|0|2|FRA|1|Квалификации за Евро|2004}} {{Cronopar|11-10-2003|Сен Дени|FRA|3|0|SLO|1|Квалификации за Евро|2004}} {{Cronopar|15-11-2003|Гелзенкирхен|GER|0|3|FRA|2|Пријателска}} {{Cronopar|31-3-2004|Ротердам|NED|0|0|FRA||Пријателска}} {{Cronopar|20-5-2004|Сен Дени|FRA|0|0|BRA||Пријателска}} {{Cronopar|28-5-2004|Монпелје|FRA|4|0|AND||Пријателска}} {{Cronopar|13-6-2004|Лисабон|FRA|2|1|ENG||Евро|2004|Прва фаза}} {{Cronopar|17-6-2004|Леирија|CRO|2|2|FRA|1|Евро|2004|Прва фаза}} {{Cronopar|21-6-2004|Коимбра|SUI|1|3|FRA||Евро|2004|Прва фаза}} {{Cronopar|25-6-2004|Лисабон|FRA|0|1|GRE||Евро|2004|Четвртфинале}} {{Cronopar|9-2-2005|Сен Дени|FRA|1|1|SWE|1|Пријателска}} {{Cronopar|26-3-2005|Сен Дени|FRA|0|0|SUI||Квалификации за Светско првенство|2006}} {{Cronopar|30-3-2005|Тел Авив|ISR|1|1|FRA|1|Квалификации за Светско првенство|2006}} {{Cronopar|17-8-2005|Монпелје|FRA|3|0|CIV||Пријателска}} {{Cronopar|12-11-2005|Сен Дени|FRA|0|0|GER||Пријателска}} {{Cronopar|1-3-2006|Сен Дени|FRA|1|2|SVK||Пријателска}} {{Cronopar|27-5-2006|Сен Дени|FRA|1|0|MEX||Пријателска}} {{Cronopar|7-6-2006|Сен Дени|FRA|3|1|CHN|1|Пријателска}} {{Cronopar|18-6-2006|Лајпциг|FRA|1|1|KOR||Светско првенство|2006|Прва фаза}} {{Cronopar|23-6-2006|Келн|FRA|2|0|TGO||Светско првенство|2006|Прва фаза}} {{Cronopar|9-7-2006|Берлин|ITA|1|1|FRA||Светско првенство|2006|Финале|dts|5-3|13=<small>2. место</small>}} {{Cronopar|7-10-2006|Глазгов|SCO|1|0|FRA||Квалификации за Евро|2008}} {{Cronopar|11-10-2006|Сошо|FRA|5|0|FRO|2|Квалификации за Евро|2008}} {{Cronopar|7-2-2007|Сен Дени|FRA|0|1|ARG||Пријателска}} {{Cronopar|12-9-2007|Париз|FRA|0|1|SCO||Квалификации за Евро|2008}} {{Cronopar|26-3-2008|Сен Дени|FRA|1|0|ENG||Пријателска}} {{Cronofin|71|34|18|3|Рекорди на француската фудбалска репрезентација|Рекорди на француската фудбалска репрезентација}} ==Спортска улога== Откако ја завршил својата играчка кариера се вратил во [[ФК Јувентус|Јувентус]], на функцијата претседател на новиот клупски проект наречен "Легендите на Јувентус".<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.juvebalkan.com/novosti/oficijalne/nova-uloga-trezegueta/6525|title=Trezeguet se vratio u klub!|editor=juvebalkan.com|language=хрватски|date=8 април 2015|accessdate=2015-04-09|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305051117/http://www.juvebalkan.com/novosti/oficijalne/nova-uloga-trezegueta/6525|url-status=dead}}</ref> == Клупска статистика == ''Статистиката е ажурирана на 9 декември 2014.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 1993-1994 || rowspan="2" | {{знамеикона|Аргентина}} [[ФК Платенсе|Платенсе]] || [[Примeра Дивизион (Аргентина) 1993-1994|ПД]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 3 || 0 |- | 1994-1995 || [[Примера Дивизион (Аргентина) 1994-1995|ПД]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 2 || 0 |- ! colspan="3" | Вкупно Платенсе || 5 || 0 || || - || - || || - || - || || - || - || 5 || 0 |- | 1995-1996 || rowspan="2" | {{знамеикона|Франција}} [[ФК Монако|Monaco 2]] || [[Аматерско фудбалско првенство на Франција 1995-1996|АШФ]] || 18 || 10 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 18 || 10 |- | 1996-1997 || [[Аматерско фудбалско првенство на Франција 1996-1997|АШФ]] || 14 || 12 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 14 || 12 |- ! colspan="3" | Вкупно Монако 2 || 32 || 22 || || - || - || || - || - || || - || - || 32 || 22 |- | 1995-1996 || rowspan="5" | {{знамеикона|Франција}} [[ФК Монако|Монако]] || [[Лига 1 (Франција) 1995-1996|Л1]] || 4 || 0 || [[Фудбалски куп на Франција 1995-1996|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 0+1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 5 || 0 |- | [[ФК Монако сезона 1996-97|1996-1997]] || [[Лига 1 (Франција) 1996-1997|Л1]] || 5 || 0 || [[Фудбалски куп на Франција 1996-1997|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 5 || 0 |- | [[ФК Монако сезона 1997-98|1997-1998]] || [[Лига 1 (Франција) 1997-1998|Л1]] || 27 || 18 || [[Фудбалски куп на Франција 1997-1998|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 3+1 || 1+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 1997/98|ЛШ]] || 9 || 4 || [[Суперкуп на Франција 1997|СФ]] || 1 || 1 || 41 || 24 |- | 1998-1999 || [[Лига 1 (Франција) 1998-1999|Л1]] || 27 || 12 || [[Фудбалски куп на Франција 1998-1999|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 1+2 || 0 || [[Куп на УЕФА 1998-1999|КУ]] || 5 || 2 || - || - || - || 35 || 14 |- | [[ФК Монако сезона 1999-00|1999-2000]] || [[Лига 1 (Франција) 1999-2000|Л1]] || 30 || 22 || [[Фудбалски куп на Франција 1999-2000|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 1+1 || 0 || [[Куп на УЕФА 1999-2000|КУ]] || 7 || 2 || - || - || - || 39 || 24 |- ! colspan="3" | Вкупно Монако || 93 || 52 || || 10 || 1 || || 21 || 8 || || 1 || 1 || 125 || 62 |- | [[ФК Јувентус сезона 2000-2001|2000-2001]] || rowspan="11" | {{знамеикона|ITA}} [[ФК Јувентус|Јувентус]] || [[Серија А 2000-2001|A]] || 25 || 14 || [[Coppa Italia 2000-2001|КИ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2000/01|ЛШ]] || 5 || 1 || - || - || - || 32 || 15 |- | [[ФК Јувентус сезона 2001-02|2001-2002]] || [[Серија А 2001-2002|А]] || 34 || 24 || [[Coppa Italia 2001-2002|КИ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2001/02|ЛШ]] || 10 || 8 || - || - || - || 46 || 32 |- | [[ФК Јувентус сезона 2002-03|2002-2003]] || [[Серија А 2002-2003|А]] || 17 || 9 || [[Coppa Italia 2002-2003|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2002/03|ЛШ]] || 10 || 4 || [[Суперкуп на Италија 2002|СИ]] || 0 || 0 || 28 || 13 |- | [[ФК Јувентус сезона 2003-04|2003-2004]] || [[Серија А 2003-2004|А]] || 25 || 16 || [[Coppa Italia 2003-2004|КИ]] || 3 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2003/04|ЛШ]] || 5 || 4 || [[Суперкуп на Италија 2003|СИ]] || 1 || 1 || 34 || 22 |- | [[ФК Јувентус сезона 2004-05|2004-2005]] || [[Серија А 2004-2005|А]] || 18 || 9 || [[Coppa Italia 2004-2005|КИ]] || 1 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2004/05|ЛШ]] || 5 || 4 || - || - || - || 24 || 14 |- | [[ФК Јувентус сезона 2005-06|2005-2006]] || [[Серија А 2005-2006|А]] || 32 || 23 || [[Coppa Italia 2005-2006|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2005/06|ЛШ]] || 9 || 6 || [[Суперкуп на Италија 2005|СИ]] || 1 || 0 || 42 || 29 |- | [[ФК Јувентус сезона 2006-07|2006-2007]] || [[Серија Б 2006-2007|Б]] || 31 || 15 || [[Coppa Italia 2006-2007|КИ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 32 || 15 |- | [[ФК Јувентус сезона 2007-08|2007-2008]] || [[Серија А 2007-2008|А]] || 36 || 20 || [[Coppa Italia 2007-2008|КИ]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 39 || 20 |- | [[ФК Јувентус сезона 2008-09|2008-2009]] || [[Серија А 2008-2009|А]] || 8 || 1 || [[Coppa Italia 2008-2009|КИ]] || 3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2008/09|ЛШ]] || 4<ref>Еден настап во третото квалификациско коло</ref> || 0 || - || - || - || 15 || 1 |- | [[ФК Јувентус сезона 2009-10|2009-2010]] || [[Серија А 2009-2010|А]] || 19 || 7 || [[Coppa Italia 2009-2010|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2009/10|ЛШ]]+[[Лига Европа 2009-2010|ЛЕ]] || 4+4 || 1+2 || - || - || - || 27 || 10 |- | [[ФК Јувентус сезона 2010-2011|авг. 2010]] || [[Серија А 2010-2011|А]] || 0 || 0 || [[Coppa Italia 2010-2011|КИ]] || 0 || 0 || [[Лига Европа 2010/11|ЛЕ]] || 1<ref>Преелиминарно коло.</ref> || 0 || - || - || - || 1 || 0 |- ! colspan="3" | Вкупно Јувентус || 245 || 138 || || 16 || 2 || || 57 || 30 || || 2 || 1 || 320 || 171 |- | авг. 2010-2011 || {{знамеикона|Шпанија}} [[ФК Еркулес|Еркулес]] || [[Примера Дивизион (Шпанија) 2010-2011|ПД]] || 31 || 12 || [[Копа дел Реј 2010-2011|КдР]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 31 || 12 |- | авг.-дек. 2011 || {{знамеикона|ОАЕ}} [[ФК Банијас|Банијас]] || [[УАЕ Про лига 2011-2012|ПЛ]] || 3 || 0 || [[Фудбалски куп на ОАЕ 2011-2012|КО]] || 0 || 0 || - || - || - || [[ЕЕ куп 2011-2012|ЕЕК]] || 1 || 0 || 4 || 0 |- | јан.-јун. 2012 || rowspan="2" | {{знамеикона|Аргентина}} [[ФК Ривер Плејт|Ривер Плејт]] || [[Примера Б Насионал 2011-2012|БН]] || 19 || 13 || [[Фудбалски куп на Аргентина 2011-2012|КА]] || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || 21 || 14 |- | 2012-2013 || [[Примера Дивизион (Аргентина) 2012-2013|ПД]] || 16 || 3 || [[Фудбалски куп на Аргентина 2012-2013|КА]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 16 || 3 |- ! colspan="3" | Вкупно Ривер Плејт || 35 || 16 || || 2 || 1 || || - || - || || - || - || 37 || 17 |- | 2013-2014 || {{знамеикона|Аргентина}} [[ФК ФК Њуел Олд Бојс|ФК Њуел Олд Бојс]] || [[Примера Дивизион (Аргентина) 2013-2014|ПД]] || 24 || 7 || [[Фудбалски куп на Аргентина 2013-2014|КА]] || 0 || 0 || [[Копа Либертадорес 2014|КЛ]] || 6 || 2 || - || - || - || 30 || 9 |- | 2014 || {{знамеикона|Индија}} [[ФК Пуне Сити|Пуне Сити]] || [[Индиска Супер лига 2014|ИСЛ]] || 9 || 2 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 9 || 2 |- ! colspan="3" | Вкупно во кариерата || 477 || 249 || || 28 || 3 || || 84 || 40 || || 4 || 2 || 593 || 294 |} ==Најмногу голови на еден натпревар== Во својата кариера Трезеге постигнал најмногу три гола на еден натпревар, односно т.н. [[хет-трик]]. Вкупно има осум такви натпревари на кој постигнал хет-трик, од кој два во [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]] како играч на [[ФК Монако|Монако]] и шест во [[Серија А]] како играч на [[ФК Јувентус|Јувентус]]. ====Натпревари во кој постигнал хет-трик==== {{football box collapsible |date=24 јануари 1998 |round=[[Лига 1 (Франција)|Лига 1]] |time= 20:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1= {{Fb team Monaco}} |team2= {{Fb team Montpellier}} |score= 4 &ndash; 0 |report=[http://www.transfermarkt.co.uk/as-monaco_hsc-montpellier/index/spielbericht/1010397 Извештај] |stadium= [[Стадион Луј II]], [[Монако]] |referee= [[Франк Глошон]] |goals1= '''Трезеге''' {{goal|33||76||84}}<br>[[Мартин Џету|Џету]] {{goal|48}} |result= W }} ---- {{football box collapsible |date=14 август 1999 |time= 20:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |round=[[Лига 1 (Франција)|Лига 1]] |team1= {{Fb team Monaco}} |team2= {{Fb team Bastia}} |score= 4 &ndash; 0 |report=[http://www.transfermarkt.co.uk/as-monaco_sc-bastia/index/spielbericht/1009214 Извештај] |stadium= [[Стадион Луј II]], [[Монако]] |referee= [[Жил Шерон]] |goals1= '''Трезеге''' {{goal|40||74||78}}<br>[[Лудовик Жили|Жили]] {{goal|87}} |goals2= |result=W }} ---- {{football box collapsible |date=28 април 2002 |time= 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |round=[[Серија А]] |team1= {{Fb team Juventus}} |team2= {{Fb team Brescia}} |score= 5 &ndash; 0 |report=[http://www.transfermarkt.com/en/fc-sion-fc-st-gallen/index/spielbericht_1003636.html Извештај] |stadium= [[Деле Алпи]], [[Торино]] |referee= [[Салваторе Ракалбуто]] |goals1= '''Трезеге''' {{goal|8||75||90}}<br>[[Алесандро Дел Пјеро|Дел Пјеро]] {{goal|71||80}} |goals2= |result=W }} ---- {{football box collapsible |date=19 јануари 2003 |round=[[Серија А]] |time= 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1= {{Fb team Chievo}} |team2= {{Fb team Juventus}} |score= 0 &ndash; 4 |report=[http://www.transfermarkt.co.uk/chievo-verona_juventus-fc/index/spielbericht/1022554 Извештај] |stadium= [[Маркантонио Бентегоди]], [[Верона]] |referee= [[Салваторе Ракалбуто]] |goals1= [[Федерико Косато|Косато]] {{goal|72}} |goals2= '''Трезеге''' {{goal|11||68||86}}<br>[[Алесандро Дел Пјеро|Дел Пјеро]] {{goal|20|пен.}} |result= W }} ---- {{football box collapsible |date=25 јануари 2004 |time= 13:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |round= [[Серија А]] |team1= {{Fb team Empoli}} |team2= {{Fb team Juventus}} |score= 3 &ndash; 3 |report=[http://www.transfermarkt.co.uk/fc-empoli_juventus-fc/index/spielbericht/3858 Извештај] |stadium= [[Стадион Карло Кастелани|Карло Кастелани]], [[Емполи]] |referee= [[Масимо Де Санктис]] |goals1= [[Томазо Роки|Роки]] {{goal|21||55||62}} |goals2= '''Трезеге''' {{goal|30||50||75}} |result=D }} ---- {{football box collapsible |date=29 јануари 2006 |time= 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |round=[[Серија А]] |team1= {{Fb team Ascoli}} |team2= {{Fb team Juventus}} |score= 1 &ndash; 3 |report=[http://www.transfermarkt.co.uk/ascoli-calcio_juventus-fc/index/spielbericht/41104 Извештај] |stadium= [[Стадион Чино е Лилјо дел Дука|Чино е Лилјо дел Дука]], [[Асколи]] |referee= [[Салваторе Ракалбуто]] |goals1= [[Марко Феранте|Феранте]] {{goal|32}} |goals2= '''Трезеге''' {{goal|8||12||18}} |result=W }} ---- {{football box collapsible |date=25 август 2007 |time= 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |round= [[Серија А]] |team1= {{Fb team Juventus}} |team2= {{Fb team Livorno}} |score= 5 &ndash; 1 |report=[http://www.transfermarkt.co.uk/juventus-fc_as-livorno/index/spielbericht/82676 Извештај] |stadium= [[Стадион Олимпико ди Торино]], [[Торино]] |referee= [[Габриеле Гава]] |goals1= '''Трезеге''' {{goal|29||87||90}}<br>[[Винченцо Јаквинта|Јаквинта]] {{goal|71||86}} |goals2= [[Масимо Ловисо|Ловисо]] {{goal|94}} |result=W }} ---- {{football box collapsible |date=31 октомври 2007 |time= 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |round=[[Серија А]] |team1= {{Fb team Juventus}} |team2= {{Fb team Empoli}} |score= 3 &ndash; 0 |report=[http://www.transfermarkt.co.uk/juventus-fc_fc-empoli/index/spielbericht/84002 Извештај] |stadium= [[Стадион Олимпико ди Торино]], [[Торино]] |referee= [[Доменико Чели]] |goals1= '''Трезеге''' {{goal|51||62||70}} |result=W }} == Титули == ===Клупски=== ===={{знамеикона|Франција}} Монако==== * '''{{Трофеј-Франција (Лига 1)}} [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]]''' (2) : 1996-1997, 1999-2000 * '''[[Суперкуп на Франција]]''' (1) : 1997. ===={{знамеикона|Италија}} Јувентус ==== * '''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' (2): 2001-2002, 2002-2003. * '''{{Трофеј-Серија Б}} [[Серија Б]]''' (1): 2006-2007. * '''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' (2): 2002, 2003. ===={{знамеикона|Аргентина}} Ривер Плејт ==== * '''[[Примера Б Насионал]]''' (1) : 2011-2012. ===Ререзентативни=== *'''{{Трофеј-Светско првенство во фудбал}} [[ФИФА Светско Првенство]]''' (1) : [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]]. *'''{{Трофеј-Европско првенство во фудбал}} [[УЕФА Европско првенство]]''' (1) : [[УЕФА Евро 2000|2000]]. == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Франција |image3= Flag of France.svg }} *[http://www.transfermarkt.co.uk/david-trezeguet/profil/spieler/4146 Давид Трезеге на transfermarkt] *[http://www.soccerway.com/players/david-trezeguet/553/ Давид Трезеге на soccerway] *[http://www.goal.com/en/people/france/7/david-trezeguet Давид Трезеге на Goal.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141129053624/http://www.goal.com/en/people/france/7/david-trezeguet |date=2014-11-29 }} *[http://www.espnfc.com/player/12719/david-trezeguet Давид Трезеге на espn] *[http://www.whoscored.com/Players/878 Давид Трезеге на whosocered] {{Navboxes |title=Состави на Франција |bg= #0055A4 |fg= #FFFFFF |bordercolor= #EF4135 |list1= {{Состав на Франција на СП фудбал 1998}} {{Состав на Франција на ЕП фудбал 2000}} {{Состав на Франција на СП фудбал 2002}} {{Состав на Франција на ЕП фудбал 2004}} {{Состав на Франција на СП фудбал 2006}} }} {{Navboxes |bg = gold |fg = black |bordercolor = solid 1px #000; |title = Награди |list1 = {{Фудбалер на годината во Серија А}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Трезеге, Давид}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Француски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Монако]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ривер Плејт]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1998]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2002]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2006]] [[Категорија:ФИФА 100]] [[Категорија:Витези на Легијата на честа]] [[Категорија:Родени во 1977 година]] hdylxc9qcb0wi64pgw2xjtsm9xzbro0 0 1078440 5583469 5149784 2026-06-28T01:25:49Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583469 wikitext text/x-wiki '''Герасим Авшарјан''' ([[Ерменски јазик|ерменски]] Գերասիմ Ավշարյան; [[Руски јазик|руски]] Герасим Авшарян; роден [[16 ноември]] [[1972]] година) ерменски и руски [[писател]] и [[Психологија|психолог]], автор на книги и наставни методи <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://p-evro.spb.ru/authors/?&id=113273 |title=кратка биографија |accessdate=2013-04-26 |archive-date=2013-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216044936/http://p-evro.spb.ru/authors/?&id=113273 |url-status=dead }}</ref> за ментална рамнотежа, развојот на меморија, учење на јазик, и други. Пишува како вистински име и под [[псевдоним]]от '''Георг Енрих'''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.vkrylov.ru/aboutAuthor_h.php?authorID=197 |title=Георг Энрих |accessdate=2013-04-26 |archive-date=2013-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216043448/http://www.vkrylov.ru/aboutAuthor_h.php?authorID=197 |url-status=dead }}</ref>. [[Хоби]]ја: афоризми<ref>[http://www.aphorism.ru/author/a8980.shtml Г. Авшарян, афоризми]</ref>, цртеж, графика<ref>[http://www.artlib.ru/?id=11&fp=2&uid=17283 Графика, Г. Авшарян]</ref>, [[поезија]]<ref>[http://www.stihi.ru/avtor/gerasim2 Г. Авшарян, поеми]</ref>, [[слика]]<ref>[http://www.flickr.com/photos/94059625@N05/ Слики, Г. Авшарян]</ref>. == Библиографија== * English. Уникальный метод изучения языка за 100 уроков. 2012, ISBN 978-5-271-42502-8 * Скорочтение. Быстрый курс для школьников, студентов и всех, кто хочет быстрее думать. 2011, ISBN 978-5-17-076534-8 * Техника слепой печати. 2007, ISBN 5-477-00544-0 * Тренинг памяти. Как научиться сходу запоминать любую информацию. 2008, ISBN 978-5-17-048633-5 * Георг Энрих. Скафандр от стресса или Секреты спокойной жизни. 2010, ISBN 978-5-4226-0023-6 * Суперпамять. Проверенный тренинг для школьника. 2008, ISBN 978-5-226-00682-1 * Слепая печать и «горячие» клавиши. 2008, ISBN 978-5-477-01207-7 * Скоростное чтение. Авторская методика. 2008, ISBN 978-5-477-01033-2 * Десятипальцевый метод скоростной печати. Слепая печать за пару дней. 2007, ISBN 978-5-477-01102-5 * Скоростная печать на компьютере десятью пальцами. Принципы скоростного набора для русского и английского языков. Авторская методика. 2007, ISBN 978-5-477-00964-0 * Печатаем быстро. Скоростная печать на компьютере десятипальцевым методом. 2007, ISBN 978-5-477-01103-2 * Скорочтение для учащихся. 2008, ISBN 978-5-477-01064-6 * Память. Секреты и механизмы. Удивительные возможности памяти. 2005, ISBN 5-222-06955-9 == Надворешни врски == * [http://old.rsl.ru/table.jsp?f=1016&t=3&v0=%D0%B0%D0%B2%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%8F%D0%BD&x=22&y=2&f=1003&t=1&v1=&f=4&t=2&v2=&f=21&t=3&v3=&f=1016&t=3&v4=&f=1016&t=3&v5=&bf=4&b=&d=0&ys=&ye=&lng=&ft=&mt=&dt=&vol=&pt=&iss=&ps=&pe=&tr=&tro=&cc=a1&i=1&v=tagged&s=0&ss=0&st=0&i18n=ru&rlf=&psz=20&bs=20&ce=4&debug=false Г. Авшарян среди восьми лучших книг по популярной психологии, поступивших в РГБ в 2007 г.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131216043355/http://old.rsl.ru/table.jsp?f=1016&t=3&v0=%D0%B0%D0%B2%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%8F%D0%BD&x=22&y=2&f=1003&t=1&v1=&f=4&t=2&v2=&f=21&t=3&v3=&f=1016&t=3&v4=&f=1016&t=3&v5=&bf=4&b=&d=0&ys=&ye=&lng=&ft=&mt=&dt=&vol=&pt=&iss=&ps=&pe=&tr=&tro=&cc=a1&i=1&v=tagged&s=0&ss=0&st=0&i18n=ru&rlf=&psz=20&bs=20&ce=4&debug=false |date=2013-12-16 }} - Во Руската национална библиотека == Наводи == <references /> [[Категорија:Ерменски писатели]] [[Категорија:Руски писатели]] [[Категорија:Психолози]] fnptcevprjlm2iu08fa9jpxwb4zrbxu 0 1081766 5583538 5566009 2026-06-28T07:10:58Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583538 wikitext text/x-wiki {{Infobox NBA biography | name = Грег Попович | image = Gregg Popovich speaks at the White House 2015-01-12 (cropped).jpg | caption = Попович зборува во Белата куќа во 2015 | width = 200 | birth_date = {{роден на|28|јануари|1949}} | birth_place = [[Источен Чикаго (Индијана)|Источен Чикаго]], [[Индијана]] | nationality = Американец | high_school = Меривил | college = Ер Форс | coach_start = 1973 | coach_end = сѐ уште | cyears1=1988–1991 | cteam1=[[Сан Антонио Спарс]] (помошник) | cyears2=1991 | cteam2=[[Голден Стејт Вориорс]] (помошник) | cyears3=1996–сѐ уште | cteam3=[[Сан Антонио Спарс]] | highlights = * 5× [[Список на НБА шампиони|НБА шампион]] (1999, 2003, 2005, 2007, 2014) * 3× [[Список на тренери на НБА Ол-Стар натпреварите|Тренер на НБА Ол-Стар натпреварите]] (2005, 2011, 2013) * 2× [[Тренер на годината во НБА]] (2003, 2012) }} '''Грег Попович''' (роден на {{роден на|28|јануари|1949}}) е американски кошаркарски тренер, кој моментално ја води екипата на [[Сан Антонио Спарс]]. Тренерското место во Спарс го преземал во 1996 година, со што е тренерот со најдолг стаж во сите американски спортови.<ref>{{Наведена мрежна страница | author = Wetzel, Dan | url = http://sports.yahoo.com/nba/news?slug=dw-parker061507&prov=yhoo&type=lgns | title = French connection | publisher = Yahoo! Sports | date = 2007-06-14 | accessdate = 2008-04-17 | archive-date = 2007-10-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071007201852/http://sports.yahoo.com/nba/news?slug=dw-parker061507&prov=yhoo&type=lgns | url-status = dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.nba.com/spurs/community/Devin_Brown_Spreads_Message_To-98180-70.html | title = Devin Brown And Coach Pop Spread Message To Local Youth| publisher = NBA.com | date = 2004-02-01 | accessdate = 2008-03-05 }}</ref> Оттогаш има освоено четири шампионски титули во [[НБА]] со Сан Антонио (1999, 2003, 2005, 2007). Попович е роден во сојузната американска држава [[Индијана]]. Тој има југословенско потекло, неговиот татко е [[Срби]]н а неговата мајка е од [[Хрватска]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://sports.yahoo.com/nba/news?slug=aw-popovich061007 |title=Yahoo Sports - Biography |accessdate=2013-05-17 |archive-date=2012-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024155723/http://sports.yahoo.com/nba/news?slug=aw-popovich061007 |url-status=dead }}</ref> Средно училиште посетувал во Меривил, а активно се занимавал со [[кошарка]] за време на неговите студентски денови. == Професионална кариера == За време на натпреварувачката сезона 1987-88 во НБА, Попович бил назначен за помошник на [[Лери Браун]] во [[Сан Антонио Спарс]]. Истата функција ја обавувал во наредните четири сезони, пред тогашниот сопственик [[Ред МекКомбс]] да го отпушти целиот стручен штаб на Спарс. Грег на кратко се преселил во [[Голден Стејт Вориорс]], каде работел како асистент на легендарниот [[Дон Нелсон]]. === Сан Антонио Спарс === Во 1994 година [[Питер Холт]] го откупил кошаркарскиот тим од [[Сан Антонио]], по што го повикал Грег Попович да работи како генерален менаџер и надлежен за целокупниот спортски менаџмент. Еден од првите негови потези како генерален менаџер било донесувањето на [[Ејвори Џонсон]] за почетен бек-разигрувач. Нешто подоцна го пратил [[Денис Родман]] во екипата на [[Чикаго Булс]] во замена за Вил Пердју. Спарс сезоната 1996 ја започнале со катастрофален резултат од 3-15, по што Попович го отпуштил тренерот Боб Хил и лично тој седнал на тренерското столче. Таа сезона Сан Антонио настапувал со десеткуван состав, бидејќи [[Дејвид Робинсон]], [[Вини дел Негро]] и Шон Елиот го пропуштиле поголемиот дел од сезоната. Спарс имале еден од најслабите резултати во лигата, што им овозможило први да бираат на драфтот одржан во 1997. Нивниот избор бил [[Тим Данкан]], кој целосно ќе го измени ликот на франшизата. Данкан и Дејвид Робинсон претставувале одличен центарски тандем, па поради тоа оваа двојка го добила прекарот „кулите Близначки“. Во втората сезона на Данкан во НБА, Спарс го освоиле првиот шампионскиот прстен, совладувајќи ја во финалето екипата на [[Њујорк Никс]] со 4-1 во серијата најдобар во седум. Поради доминацијата на [[ЛА Лејкерс]] во првите години од новиот милениум, Попович чекал до 2003 за втората НБА титула. Тогаш за противник ги имале кошаркарите на [[Њу Џерси Нетс]], кои ги победиле со 4-2. Третиот прстен дошол во 2005, кога последна пречка биле бранителите на престолот, екипата на Детроит Пистонс, кои ги победиле по седум одиграни натпревари. Екипата на Поп била блиску до златниот пехар и во 2006, но тогаш загубиле од [[Далас Маверикс]] во конференциското полуфинале во една драматична завршница. Својот последен трофеј го освоил во 2007, кога во финалето ги поразил [[Кливленд Кавалирс]], предводени од [[Леброн Џејмс]], со максимални 4-0, во едно од финалињата со најмала ТВ гледаност.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Official Release|title=Spurs' Popovich named Coach of the Year|url=http://www.nba.com/2012/news/05/01/coach-of-the-year/index.html?ls=iref:nbahpt2}}</ref> === Тренерски рекорди === * Попович двапати ја има добиено наградата „[[Тренер на годината во НБА]]“ во сезоните 2003 и 2012. * Во регуларниот дел од сезоната 2005-06, тој со [[Сан Антонио Спарс]] постигнал краен резултат 63-19, што е најдобро постигнување во историјата на клубот. * Тој е само вториот тренер во НБА кој остварил 900 победи во регуларниот дел од сезоната. Првиот е токму [[Дон Нелсон]], кој има преку 1000 победи како тренер. * Попович има победено на преку 100 натпревари од разигрувањето за шампионскиот пехар, што го става на делба на третото место во таа категорија, изедначен со [[Лери Браун]]. * Грег имал куса авантура во националниот кошаркарски тим на САД (2002-2004), како помошник на [[Џорџ Карл]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.usabasketball.com/history/mwc_2002.html |title=2002 USA Basketball |accessdate=2013-05-17 |archive-date=2007-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714071037/http://www.usabasketball.com/history/mwc_2002.html |url-status=dead }}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Gregg Popovich}} *[http://www.nba.com/coachfile/gregg_popovich/ Профил на NBA.com] *[http://www.basketball-reference.com/coaches/popovgr99c.html Тренерски профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151209015920/http://www.basketball-reference.com/coaches/popovgr99c.html |date=2015-12-09 }} *[http://sports.yahoo.com/nba/news?slug=aw-popovich061007&prov=yhoo&type=lgns Статија на Адријан ВОјнаровски]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} од Yahoo! Sports *[http://espn.go.com/blog/truehoop/post/_/id/43724/the-book-on-gregg-popovich „Книгата на Грег Попович“ - ESPN.com] статија на Кевин Анровиц (29 мај 2012) {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Попович, Грег}} [[Категорија:Американци со хрватско потекло]] [[Категорија:Американци со српско потекло]] [[Категорија:Сан Антонио Спарс]] [[Категорија:Тренери во НБА]] g67xxt0nkebuylzur579fapu8xfzf0g 0 1083526 5583471 5444844 2026-06-28T01:45:29Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583471 wikitext text/x-wiki {{Double image|right|Schloss-Neuschwanstein.jpg|171|Cityscapeberlin2006.JPG|225|Замокот [[Нојшванштајн]] (лево) и [[Берлин]], центарот на креативната индустрија (десно)}} '''Германската култура''' започнала долго пред [[Германија]] да стане [[национална држава]] и го опфатила целокупното германско говорно подрачје. Од самиот почеток, културата во Германија била формирана од големите интелектуални и популарни движења во Европа, верската и [[секуларизам|секуларната]]. Во минатото Германија ја нарекувале ''Das Land der Dichter und Denker'' (Земјата на поети и мислители).<ref>{{наведени вести|author=Wasser, Jeremy|url=http://www.spiegel.de/international/0,1518,410135,00.html|title=Spätzle Westerns|newspaper=Spiegel Online International|date=6 April 2006|accessdate=28 March 2011}}</ref> Сојузните држави се одговорни за културните институции. Во Германија има 240 субвенционирани театри, стотици симфониски оркестри, илјадници музеи и над 25.000 библиотеки. Овие културни манифестации се често посетувани: Во германските музеи има над 91 милион посетители годишно, 20 милиони во театар и опера, 3.6 милиони годишно слушаат симфониски оркестри.<ref>{{наведени вести|url=http://www.dw-world.de/dw/0,,8009,00.html|title=Unbelievable Multitude|newspaper=Deutsche Welle|accessdate=28 March 2011|archive-date=2012-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120204233339/http://www.dw-world.de/dw/0,,8009,00.html|url-status=dead}}</ref> [[УНЕСКО]] има запишано 33 германски објекти како [[светско природно и културно наследство]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldheritagesite.org/countries/germany.html|title=World Heritage Sites in Germany|publisher=UNESCO|accessdate=3 October 2010}}</ref> ==Јазик== Германскиот е службен и доминантен јазик во Германија.<ref name="Eurobarometer Languages"/> Тој е еден од 23 службени јазици во Европската Унија и еден од трите [[работни јазици]] на [[Европската комисија]], покрај англискиот и францускиот јазик. Признати малцински јазици во Германија се [[холандски јазик|холандски]], [[лужичко-српски јазик|лужичко-српски]] и [[фризиски јазик|фризиски]]. Тие се официјално заштитени од [[ECRML]]. Најчесто зборувани доселенички јазици се [[турски јазик|турски]], [[курдски јазик|курдски]], [[полски јазик|полски]], [[балкански јазици]] и [[руски јазик|руски]]. {{multiple image | align = left | width2 = 170 | image2 = De-Faust - Der Tragödie erster Teil-Prolog und Auf dem Theater-wikisource.ogg | caption2 = Spoken German in [[Goethe's Faust]] | alt2 = Goethe´s German | width1 = 100 | image1 = Faust spricht mit dem Erdgeist, Margret Hofheinz-Döring, Öl, 1969 (WV-Nr.4385).jpg | caption1 = | alt1 = Faust }} [[Западногермански јазици|Западногерманскиот јазик]] е стандарден јазик кој е тесно поврзан со англискиот, [[холандски јазик|холандскиот]] и [[фризиските јазици]]. Во помала мера, е поврзан со [[источнoгермански јазици|источногерманските]] (изумрени) и [[северногермански јазици|северногерманските јазици]]. Поголемиот дел од германскиот вокабулар е изведен од германската гранка на индоевропското јазично семејство.<ref name="Многу јазици, едно семејство">{{Наведена мрежна страница|title=Многу јазици, едно семејство. Јазици во европската унија|publisher=[[Европа (портал)]] |author=[[Европска комисија]] |year=2004|url=http://ec.europa.eu/publications/booklets/move/45/en.pdf|format=PDF |accessdate=3 февруари 2007}}</ref> Значаен број на зборови се изведени од [[латински]] и грчки, помала количина од француски и од неодамна од англиски (познат како [[Денглиш]]). Германскиот јазик се пишува на латиница. Покрај 26 стандардни букви, германскиот јазик има три вокали со [[преглас]], имено а(ä),о(ö) и у(ü), како и цврсто ''с'' кое се пишува како "ß". Германските [[дијалекти]] се разликуваат од варијантите на [[стандардниот германски јазик]]. Дијалектите се традиционални локални форми кои потекнуваат од германските племиња. Многу од нив тешко се разбираат бидејќи се разликуваат по нивната [[лексика]], [[фонологија]] и [[синтакса]]. Германија има приближно 100 милиони луѓе кои говорат на [[прв јазик|мајчин]] германски јазик, и околу 80 милиони на кои им е странски јазик.<ref name=natgeo2006>{{Наведена книга|authorlink=National Geographic|title=National Geographic Collegiate Atlas of the World|publisher=R.R Donnelley & Sons Company|year=2006|location=Willard, Ohio|pages=257–270|isbn=Regular:0-7922-3662-9, 978-0-7922-3662-7. Deluxe:0-7922-7976-X, 978-0-7922-7976-1}}</ref> Германскиот е прв говорен јазик на 90 милиони луѓе во Европската Унија (18%). 67% од граѓаните во Германија тврдат дека можат да говорат на најмалку еден странски јазик, а 27% дека покрај мајчиниот, говорат уште два или повеќе странски јазици.<ref name="Eurobarometer Languages">{{Наведена мрежна страница|title=Special Eurobarometer 243: Europeans and their Languages (Survey)|publisher=[[Europa (web portal)]] |author=[[European Commission]]|year=2006|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf| format=PDF |accessdate=3 February 2007}}<br />{{Наведена мрежна страница|title=Special Eurobarometer 243: Europeans and their Languages (Executive Summary)|publisher=[[Europa (web portal)]] |author=[[European Commission]]|year=2006|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_sum_en.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=3 February 2007}}</ref> ==Литература== Литературата во Германија била најзастапена во [[Средниот век]], а најзначајни писатели во тој период биле: [[Walther von der Vogelweide]] и [[Wolfram von Eschenbach]]. ''[[Nibelungenlied]]'', чиј автор е непознат, како и ''[[Thidrekssaga]]'' се значајни дела од тој период. Збирките од бајки на [[браќата Грим|Јакоб и Вилхелм Grim]] биле познати низ целиот свет. Теологот [[Мартин Лутер|Лутер]], кој ја превел Библијата на Германски, се смета за основач на модерниот "Висок германски" јазик. Меѓу најпознатите германски поети и писатели се ,[[Готхолд Ефраим Лесинг|Лесинг]], [[Јохан Волфганг фон Гете|Гете]], [[Фридрих Шилер|Шилер]], [[Хајнрих фон Клајст|Клајст]], [[Ернест Теодор Хофман|Хофман]], [[Бертолт Брехт|Брехт]], [[Хајнрих Хајне|Хајне]] and [[Арно Шмит|Шмит]]. Деветмина добиле [[Нобелова награда за литература]]: [[Теодор Момзен]], [[Паул фон Хејз]], [[Герард Хауптман]], [[Томас Ман]], [[Нели Закс]], [[Херман Хесе]], [[Хајнрих Бел]], [[Гунтер Грас]] и [[Херта Милер]]. {| class="wikitable" style="text-align:right; margin-right:50px;" |- ! align=center |[[Johann Wolfgang von Goethe|Johann Wolfgang v. Goethe]]<br /><small>(1749–1832)</small> ! align=center |[[Friedrich Schiller]]<br /><small>(1759–1805)</small> ! align=center |[[Brothers Grimm]]<br /><small>(1785–1863)</small> ! align=center |[[Thomas Mann]]<br /><small>(1875–1955)</small> ! align=center |[[Hermann Hesse]]<br /><small>(1877–1962)</small> |- | align=left | [[File:Johann Heinrich Wilhelm Tischbein - Goethe in der roemischen Campagna.jpg|190px]] || align=left | [[File:Gerhard von Kügelgen 001.jpg|129px]]|| align=left | [[File:Grimm1.jpg|125px]]|| align=left | [[File:Thomas Mann 1929.jpg|106px]] || align=left | [[File:Hermann Hesse 1927 Photo Gret Widmann.jpg|110px]] |} == Филозофија == [[Image:Immanuel Kant portrait c1790.jpg|thumb|upright|Филозоф [[Имануел Кант]]]] Подемот на современите природни науки и падот на религијата покренале многу прашања кои се повторуваат во германската филозофија во однос на врската помеѓу науката и верата, разумот и емоциите, како и научни, етички и уметнички начини на гледање на светот. Германски филозофи помогнале во формирање на [[западната филозофија]] уште пред средниот век [[Алберт Магнус]]. Подоцна, во 17 век, [[Готфрид Лајбниц|Лајбниц]] и [[Имануел Кант|Кант]] одиграле водечка улога во [[историјата на филозофијата]]. [[Артур Шопенхауер|Шопенхауер]] и [[Ниче]] биле инспирирани од [[кантианизмот]] и [[германскиот идеализам]] за кого се заземале [[Јохан Готлиб Фихте|Фихте]] и [[Георг Вилхелм Фридрих Хегел|Хегел]]. Во втората половина на 19 век [[Карл Маркс|Маркс]] и [[Фридрих Енгелс|Енгелс]] развиле [[комунистичка теорија]], додека [[Мартин Хајдегер|Хајдегер]] и [[Ханс Георг Гадамер|Гадамер]] ја следеле традицијата на германската филозофија во 20 век. Голем број на германски интелектуалци биле влијателни и во [[социологијата]], особено [[Теодор Адорно|Адорно]], [[Јирген Хабермас|Хабермас]], [[Макс Хоркајмер|Хоркајмер]], [[Никлас Луман|Луман]], [[Георг Симел|Симел]], [[Фердинанд Тенис|Тенис]], и [[Макс Вебер|Вебер]]. Универзитетот во Берлин основан во 1810 година од страна на филозофот [[Вилхелм фон Хумболт]] бил пример за голем број современи западни универзитети. Во 21 век Германија била значајна за развој на современата аналитичка филозофија во континентална Европа, заедно со Франција, Австрија, Швајцарија и Скандинавските земји.<ref>Searle, John. (1987). ''The Blackwell Companion to Philosophy'', "Introduction". Wiley-Blackwell.</ref> ==Музика== [[File:Beethoven.jpg|thumb|upright||[[Лудвиг ван Бетовен]] влијателен германски композитор и пијанист]] Во областа на музиката, со германско потекло се некои од најпознатите [[класична музика|класични]] композитори на светот, вклучувајќи ги [[Јохан Себастијан Бах|Бах]], [[Волфганг Амадеус Моцарт|Моцарт]] и [[Лудвиг ван Бетовен|Бетовен]], кои ја обележале транзицијата помеѓу [[класична музика|класичната]] и [[романтична музика|романтичната]] епоха во западната класична музика. Други композитори со Австрогерманско потекло кои се здобиле со меѓународна слава се [[Јохан Брамс|Брамс]], [[Рихард Вагнер|Вагнер]], [[Јозеф Хајдн|Хајдн]], [[Гранц Шумберт|Шумберт]], [[Георг Фридрих Хендл|Хендл]], [[Роберт Шуман|Шуман]], [[Франц Лист|Лист]], [[Феликс Менделсон Бартолди|Менделсон]], [[Јохан Штраус II]], [[Антон Брукнер|Брукнер]], [[Густав Малер|Малер]], [[Георг Филип Телеман|Телеман]], [[Рихард Штраус]], [[Арнолд Шенберг|Шенберг]], [[Карл Орф|Орф]], и од неодамна, [[Ханс Вернер Хенц|Хенц]], [[Хелмут Лахенман|Лахенман]], and [[Карлхајнц Штокхаузен|Штокхаузен]]. Бидејќи од 2006 година Германија е четвртиот најголем музички пазар во светот,<ref>[http://p2pnet.net/story/1167 Music market worth $US32&nbsp;billion] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081202081008/http://p2pnet.net/story/1167 |date=2008-12-02 }} P2pnet.net 7 Apr. 2004. Retrieved 2006-12-07</ref> таа имала силно влијание врз [[техно музика|техно]] и рок-музиката, и пионерската [[транс музика]]. Голем број изведувачи, како што се [[Херберт Гринмаер]], [[Скорпионс (бенд)|Скоприонс]], [[Рамштајн]], [[Нена]], [[Хавиер Наидо]], [[Дитер Болен]], [[Токио Хотел]] и [[Модерн Токинг]] се стекнале со меѓународна слава. Германски музичари, особено пионерските бендови [[Tangerine Dream]] и [[Kraftwerk]] исто така придонеле за развојот на [[електронската музика]].<ref>[https://web.archive.org/web/20060815204024/http://www.bbc.co.uk/radio1/documentaries/060807_kraftwerk.shtml BBC Radio 1 Documentary] Retrieved 2006, 10 December</ref> [[File:Rammstein Live at Madison Square Garden.jpg|thumb|left||[[Rammstein]]]] Германија е домаќин на многу рок [[музички фестивали]] годишно. [[Rock am Ring]] фестивалот е најголемиот музички фестивал во Германија, и е еден од најголемите во светот. Германија е домаќин на едни од најголемите готски сцени и фестивали во целиот свет, со настани како [[Wave- Gotik-Treffen]] и фестивалот [[M'era Luna]], со посетеност од над 30.000 луѓе. Од 1970 година, Германија повторно имала просперитетна и популарната култура, но претежно водена од новиот главен град [[Берлин]]. Германија е исто така позната по своите реномирани [[оперска куќа|оперски куќи]], како што се [[Semperoper]], [[Komische Oper]] во Берлин и [[Staatstheater am Gärtnerplatz]]. [[Рихард Вагнер]] ја изградил [[Бајројтски фестивалски театар|Бајројтскиот фестивалски театар]]. Еден од најпознатите филмски композитори е германецот [[Ханс Цимер]]. ==Филм== [[File:Derblaueengel.jpg|thumb|upright|[[Марлен Дитрих]] во ''[[Синиот Ангел]]'' 1930, првиот долгометраен филм со звук во Германија]] Германскиот филм датира од времето на режисерот [[Маx Skladanowsky]]. Филмот бил особено влијателен во времето на Вајмарската Република со [[германски експресионизам|германски експресионисти]] како што се [[Роберт Вајн]] и [[Фридрих Вилхелм Мурнау]]. Австрискиот директорот [[Фриц Ланг]] , кој станал германски државјанин во 1926 година и чија кариера била на врвот на филмската индустрија во предвоена Германија, се смета за највлијателен човек во Холивудскиот филм. Неговиот филм без звук [[Метрополис (филм)|Метрополис]] (1927) се смета за основа на модерните научнофанатастични филмови. Основано во 1912 година, филмското студио [[Бабелсберг]] е најстарото масовно филмско студио во светот. Во 1930 година Австро-Американецот [[Јозеф фон Штернберг]] го режирал филмот ''[[Синиот Ангел]]'' , кој бил првиот голем германски [[звучен филм]] и ја прославил глумицата [[Марлен Дитрих]].<ref>{{Наведена книга |last= Bordwell |first= David |authorlink= David Bordwell |author2= Kristin Thompson|title= Film History: An Introduction|origdate= |origyear= 1994 |edition=2 |year= 2003 |publisher=McGraw-Hill |location= New York City |isbn= 978-0-07-115141-2 |page= 204 |department= The Introduction of Sound}}</ref> Импресионистичкиот документарец Берлин: симфонија на големиот град, во режија на [[Волтер Рутман]], е истакнат пример на жанрот градска симфонија. За време на нацистичката ера се снимале главно пропагандни филмови иако работата на [[Лени Рифенштал]] вовела нова естетика во филмот.<ref>[http://www.filmbug.com/db/343340 Leni Riefenstahl], Filmbug Movie Stars. Retrieved 13 April 2007.</ref> [[File:Berlinale2007.jpg|thumb|лево|Палатата Берлинале за време на [[Берлински филмски фестивал]] во февруари 2007]] За време на 1970-тите и 80-тите години, некои од поновите германски филмски директори, како што се [[Фолкер Шлендорф]], [[Вернер Херцог]] , [[Вим Вендерс]] и [[Рајнер Вернер Фасбиндер]] со нивните провокативни филмови повторно го вратиле западно германскиот филм на меѓународната сцена.<ref>[http://www.fassbinderfoundation.de/node.php/en/home Rainer Werner Fassbinder] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111026222235/http://www.fassbinderfoundation.de/node.php/en/home |date=2011-10-26 }}, Fassbinder Foundation. Retrieved 13 April 2007.</ref> Во поново време, филмовите како ''[[Good Bye Lenin!]]'' (2003), ''[[Head-on Gegen die Wand (Head-on)]]'' (2004), ''[[Der Untergang (Пропаст)]]'' (2004), и ''[[Der Baader Meinhof Komplex]]'' (2008) постигнале успех на меѓународно ниво. На доделувањето [[Оскар за најдобар странски филм]] во 1979 година, наградата ја добил германскиот филм ''[[Die Blechtrommel (Лимениот тапан)]]'' , во 2002 година филмот ''[[Никаде во Африка]]'' и во 2007 година филмот ''[[Das Leben der Anderen (Животот на другите)]]''.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0405094/awards Awards:Das Leben der Anderen], IMDb. Retrieved 13 April 2007.</ref> Меѓу најпознатите германски глумци се [[Марлен Дитрих]], [[Клаус Кински]] , [[Хана Шугула]], [[Армин Милер-Стал]], [[Јирген Прохнов]], [[Томас Крешман]], [[Тил Швајгер]] и [[Кристоф Валц]]. [[Берлинскиот филмски фестивал]] , кој од 1951 се одржува секоја година е еден од најдобрите светски филмски фестивали. Меѓународно жири претставува филмови од целиот свет и ги наградува победниците со Златна и Сребрена мечка.<ref>''[http://www.fiapf.org/pdf/2006accreditedFestivalsDirectory.pdf 2006 FIAPF accredited Festivals Directory] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070109173533/http://www.fiapf.org/pdf/2006accreditedFestivalsDirectory.pdf |date=2007-01-09 }}, International Federation of Film Producers Associations, посетено на 11 December 2006.''</ref> Свечената церемонија на доделување на Европски филмски награди се одржува секоја втора година во градот Берлин, каде се наоѓа [[Европската филмска академија]] (ЕФА). Студијата [[Бабелсберг]] во Постдам се најстарите масовни филмски студија во светот и центри за меѓународна филмска продукција. ==Медиуми== [[File:FrankfurterBuchmesse2008.JPG|thumb|[[Саем на книга Франкфурт]] 2008 година]] Германскиот телевизиски пазар е најголем во Европа, со приближно 34 милиони ТВ - домаќинства. Повеќето локални и национални јавни радиодифузери се организирани во согласност со федералната политичка структура. Околу 90% од германските домаќинства имаат кабелска или сателитска телевизија и гледачите можат да бираат помеѓу различни бесплатни јавни и комерцијални канали. Платените телевизиски услуги не се користат, додека државните телевизииски преноси [[ZDF]] и [[ARD]] нудат голем број на дигитални канали.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/1047864.stm Country profile: Germany], BBC News. Retrieved 7 December 2007.</ref> Некои од најголемите светски медиумски конгломерати, како што се [[Bertelsmann]], [[Axel Springer AG]] и [[ProSiebenSat.1 Media]] потекнуваат од Германија. Германски издавачи на книги издаваат околу 700 милиони копии на книги годишно, со околу 80.000 наслови, а речиси 60.000 од нив се нови изданија. Германија е на третото место на меѓународната статистика, книжевниот пазар на говорен англиски јазик и Народна Република Кина.<ref>[http://www.land-der-ideen.de/CDA/facts_printing,4563,0,,en.html Germany – Land of ideas] {{Семарх|url=https://archive.today/20070629210349/http://www.land-der-ideen.de/CDA/facts_printing,4563,0,,en.html |date=2007-06-29 }}, www.land-der-ideen.de Retrieved 12 December 2010.</ref> [[Саемот на книга во Франкфурт]] кој постои повеќе од 500 години е најзначајниот саем на книга во светот за меѓународни договори и трговија. ==Архитектура== [[Image:Bauhaus.JPG|thumb|десно|[[Bauhaus]] зградата во [[Десау]], 1925]] Архитектонски придонеси од Германија ги вклучуваат стиловите [[Carolingian architecture|Carolingian]] и [[Ottonian architecture|Ottonian]], значајни претходници на [[Романескната архитектура]]. Во таа област се направени значајни [[Готска архитектура|Готски]], [[Ренесансна архитектура|Ренесансни]] како и [[Барокна архитектура|Барокни]] дела. Од особено значење за Нацијата било раното [[модерна архитектура|модерно движење]] низ [[Deutscher Werkbund]] и движењето [[Баухаус]] идентификувано со [[Walter Gropius]]. [[Нацистичка архитектура|Нацистите]] го прекинале ова движење и промовирале [[неокласична архитектура|неокласицизам]]. По Втората светска војна, следни важни структури кои биле изградени се модерната и постмодерната структура, особено по обединувањето на Берлин. ==Уметност== Германската уметност има долга и значајна традиција во [[визуелнaта уметност]], од најраните познати дела на фигуративната уметност па сè до денешната [[современа уметност]]. Значајни германски ренесансни сликари се [[Албрехт Алтдорфер]], [[Лукас Кранах постариот]], [[Матиас Гринвалд]], [[Ханс Холбејн помладиот]] како и добро познатиот [[Албрехт Дирер]]. Најистакнати барокни уметници од Германија се [[Космас Дамјан Азам]]. Други уметници се [[Анселм Кифер]], романтичарот [[Каспар Давид Фридрих]], [[надреализам|надреалистот]] [[Макс Ернст]], [[концептуализам|концептуалистот]] [[Јозеф Бојс]], [[Волф Фостел]] или [[неоекспресионизам|нео-експресионистот]] [[Џорџ Базелиц]]. ==Религија== [[Image:Benedykt xvi-crop.jpg|thumb|upright|[[Бенедикт XVI]].]] Германската Влада ги ограничила своите задолженија за културата, која им е предадена на [[државите на Германија]], наречени ''Bundesländer''. 64,1 процент од германското население припаѓа на [[христијански деноминации]]. 31,4 проценти се [[католицизам|католици]] и 32,7 проценти се поврзани со [[протестантство]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ekd.de/statistik/mitglieder.html |title=EKD: Evangelische Kirche in Deutschland - Christen in Deutschland 2005<!-- Bot generated title --> |accessdate=2013-05-28 |archive-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430195847/http://www.ekd.de/statistik/mitglieder.html |url-status=dead }}</ref> (бројките се точно познати, бидејќи Германија наметнува [[црковен данок]] на оние кои не припаѓаат на верска припадност, но постојат и многу луѓе, кои се религиозни, но не се запишани). [[File:Martin_Luther,_1529.jpg|left|thumb|upright|Портрет на [[Мартин Лутер]]]] Во северниот и источниот дел луќето се претежно протестанти, а на југ и запад католици. Денес постојат атеистички или не-религиозни мнозинства во Хамбург и Источногерманските држави.<ref>http://www.ekd.de/download/kimi_2004.pdf page 7</ref> Германија зазема значителен дел од Римокатоличката [[Свето Римско Царство]], но исто така, била извор на [[протестантски реформи|протестантски реформатори]] како што е [[Мартин Лутер]]. Историски гледано, Германија имала значително еврејско население. Само неколку илјади луѓе со еврејско потекло останале во Германија по [[Холокаустот]], но германската Еврејска заедница сега брои околу 100.000 членови, многу од нив се од Поранешниот [[Советски Сојуз]]. Германија, исто така, има значително [[ислам|муслиманско]] малцинство, од кои повеќето се од [[Турција]]. Некои германски теолози се [[Мартин Лутер|Лутер]], [[Филип Меланхтон|Меланхтон]], [[Фридрих Шлаермахер|Шлаермахер]], [[Лудвиг Андреас Фојербах|Фојербах]], and [[Рудолф Ото]]. Во Германија исто така има многу мистици вклучувајќи ги [[Мајстор Екхарт]], [[Рудолф Штајнер]], [[Јакоб Боем]] и неколку папи (пр. [[Бенедикт XVI]]). ==Наука== [[Image:Einstein1921 by F Schmutzer 4.jpg|thumb|upright|[[Алберт Ајнштајн]] на [[Список на нобеловци за Физика|1921]], кога добил [[Нобелова награда за физика]]]] Германија била дом на многу познати пронаоѓачи и инженери, како што е [[Јохан Гутенберг]], кој е заслужен за измислување на [[подвижна машина за куцање]] во Европа, [[Ханс Гајгер]], творецот на [[Гајгер сметачот]] и [[Конрад Цузе]] кој го направил првиот компјутер.<ref>Horst, Zuse.[https://web.archive.org/web/20100418164050/http://www.epemag.com/zuse/ The Life and Work of Konrad Zuse] Everyday Practical Electronics (EPE) Online. Retrieved 2007-01-02</ref> Германските пронаоѓачи, инженери и индустријци како што се [[Фердинанд фон Цепелин|Цепелин]], [[Готлиб Вилхелм Дајмлер|Дајмлер]], [[Рудолф Дизел|Дизел]], [[Николаус Август Ото|Ото]], [[Феликс Ванкел|Ванкел]], [[Вернер вон Браун|фон Браун]] и [[Карл Бенц|Бенц]]помогнале да се оформи современиот автомобилски и воздушен транспорт, вклучувајќи ги и почетоците на патувањето во вселената.<ref>[http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576902_5/Automobile.html Automobile.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091029081248/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576902_5/Automobile.html |date=2009-10-29 }} Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006. Retrieved 2007-01-02</ref><ref> Работата на [[Алберт Ајнштајн]] и [[Макс Планк]] била од клучно значење за основањето на современата [[физика]], која понатаму била развивана од [[Вернер Хајзенберг]] и [[Ервин Шредингер]].<ref>Roberts, J. M. ''The New Penguin History of the World'', Penguin History, 2002. Pg. 1014. ISBN 0-14-100723-0</ref> Нив им претходеле истакнати физичари како [[Херман фон Хелмхолц]], [[Јозеф фон Фраунхофер]] и [[Габриел Даниел Фаренхајт]]. [[Вилхелм Конрад Рентген]] ги открил [[Х-зраци]]те, остварување благодарение на кое тој станал првиот добитник на Нобеловата награда за физика во 1901 година.<ref name=Nobel>[http://www.history.com/encyclopedia.do?articleId=226611 The Alfred B. Nobel Prize Winners, 1901-2003] History Channel from ''The World Almanac and Book of Facts'' 2006. Retrieved 2007-01-02</ref> Во [[храмот Валхала]] "за истакнати Германци", кој се наоѓа источно од [[Регенсбург]], [[Баварија]] има голем број на научници.<ref>{{Citation |url=http://www.walhalla-regensburg.de/deutsch/index.shtml |title=Walhalla Ruhmes- und Ehrenhalle |accessdate=3 October 2007 |language=de |archive-date=2007-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071002154540/http://www.walhalla-regensburg.de/deutsch/index.shtml |url-status=dead }}</ref><ref>Walhalla, official guide booklet. p. 3. Translated by Helen Stellner and David Hiley, Bernhard Bosse Verlag Regensburg, 2002</ref> Германија е дом на некои од најдобрите академски центри во Европа. Некои познати универзитети се ги оние во Минхен и Берлин, [[Универзитетот во Тибинген]], [[Универзитетот во Гетинген]], [[Универзитетот Марбург]], [[Универзитетот во Берлин]], [[Академија за рударство]], [[Универзитетот во Фрајбург]], како и многу други. Имено, [[Универзитетот Рупрехт Карл во Хајделберге]] еден од најстарите универзитети во Европа. ==Кујна== [[File:Black Forest gateau.jpg|thumb|A ''[[Schwarzwälder Kirschtorte]]'' (Колач со шумско овошје)]] Германската кујна е различна во различни области. Јужните региони на [[Баварска кујна|Баварија]] и Швабија, ја делат кулинарската култура со Швајцарија и Австрија. Свинско, говедско месо и живина се најмногу конзумирани меса во Германија, а од нив најмногу се употребува [[свинското месо]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.nationmaster.com/country/gm-germany/foo-food | title = German food stats | publisher= www.nationmaster.com | accessdate = 26 November 2007}}</ref> Во сите области месото често се конзумира во форма на [[колбас]]. Во Германија се произведуваат повеќе од 1500 различни видови на колбаси. [[Органската храна]] има стекнато удел на пазарот од околу 3 проценти, а се предвидува да се зголеми уште повеќе.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.organic-europe.net/country_reports/germany/default.asp | title = Organic Agriculture in Germany | publisher = organic-Europe | accessdate = 26 November 2007 | archive-date = 2007-11-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071122143045/http://www.organic-europe.net/country_reports/germany/default.asp }}</ref> Германците имаат една популарна поговорка која вели: "Појадувај како император, ручај како цар, и вечерај како просјак." Појадокот е леб со мармалад и мед или филети и сирење, понекогаш со варени јајца. Во Германија ретко се појадуваат [[житарици]] или мусли со млеко или јогурт, но се широко распространети. <ref>[http://www.cp-pc.ca/english/germany/eating.html Eating the German way], Cultural Profiles Project. Retrieved 2007, 26 November.</ref> Повеќе од 300 видови на [[леб]] се продаваат во пекарниците низ целата земја.<ref>[http://www.germany-tourism.de/ENG/culture_and_events/culinary_germany_brot.htm 300 Types of Bread], www.germany-tourism.de. Retrieved 2007, 26 November.</ref> Понекогаш појадуваат традиционален појадок како баварскиот "Brotzeit" со [[Weisswurst]] , слатко од сенф и [[пченично пиво]], или [[Bauernfrühstück]], кои се многу познати. [[File:Buffet Germany.jpg|thumb|лево|Типично [[сирење]] и месо [[шведска маса]] што се сервира на приватни свечености]] Како земја со многу доселеници, Германија присвоила многу меѓународни јадења во својата кујна. [[италијанска кујна|Италијански]] јадења како [[пица]] и [[тестенини]], [[турска кујна|турска]] и [[арапска кујна]] како [[донер кебапи]] и [[фалафел]] , кои се доста распостранети, особено во поголемите градови. Меѓународните синџири на бургери, како и [[кинеска кујна|кинески]] и [[грчка кујна|грчки]] ресторани, се исто така широко распространети. Едни од позначајните меѓународни кујни во Германија се [[индиска кујна|индиската]], [[тајландска кујна|тајландската]], [[јапонска кујна|јапонската]], и други азиски кујни. Водичот Мишелин на девет ресторани им доделил по три ѕвезди, што е највисока ознака, додека други петнаесет добиле по две ѕвезди. <ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,2914502,00.html Schnitzel Outcooks Spaghetti in Michelin Guide], Deutsche Welle. Retrieved 2007, 26 November.</ref> Германските ресторани и други локали се втори во светот по украсеност, после Франција.<ref>[http://in.reuters.com/article/lifestyleMolt/idINL1447732320071114 German cuisine beats Italy, Spain in gourmet stars] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090110144647/http://in.reuters.com/article/lifestyleMolt/idINL1447732320071114 |date=2009-01-10 }}, Reuters India. Retrieved 2007, 26 November.</ref> Иако [[германско вино|германското вино]] станува сè попопуларно во многу делови на Германија, сепак, национален алкохолен пијалак е [[пивото]]. Иако потрошувачката на германско пиво по лице опаѓа, таа сè уште е меѓу највисоките во светот, со по 116 литри годишно.<ref>[http://www.royalunibrew.com/Default.aspx?ID=266 Europe's largest beer market] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111107210711/http://www.royalunibrew.com/Default.aspx?ID=266 |date=2011-11-07 }}, royalunibrew.com. Retrieved 2007, 26 November.</ref> Некои сорти на пиво се [[Altbier|Alt]], [[Bock]], [[Dunkel]], [[Kölsch(beer|Kölsch)]], [[Lager]], [[Malzbier]], [[Pilsener|Pils]] и [[Weizenbier]]. Меѓу 18 анкетирани западни земји, Германија е рангирана 14-та на списокот на потрошувачка на безалкохолни пијалаци по жител, додека на трето место е во потрошувачка на овошни сокови.<ref>[http://www.nationmaster.com/graph/foo_sof_dri_con-food-soft-drink-consumption Soft drink consumption], www.nationmaster.com. Retrieved 2007, 26 November.</ref> Исто така, газираната минерална вода и ''[[Spritzer#Non-alcoholic spritzer|Schorle]]''(газирана вода со овошен сок) се многу популарни во Германија. ==Спорт== [[File:Michael Schumacher 2010 Malaysia.jpg|thumb|upright|140px|[[Михаел Шумахер]] освоил седум првенства во [[Формула Еден]]]] Спортот претставува составен дел од германскиот живот. Дваесет и седум милиони Германци се членови на спортски клуб и дополнителни дванаесет милиони извршуваат таква активност поединечно.<ref name="sports">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.germany.info/relaunch/culture/life/sports.html | title = Germany Info: Culture & Life: Sports | publisher = Germany Embassy in Washington, D.C | accessdate = 28 December 2006 | archive-date = 2011-04-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110430172943/http://www.germany.info/relaunch/culture/life/sports.html | url-status = dead }}</ref> Фудбалот е најпопуларен спорт во Германија. Со повеќе од 6,3 милиони официјални членови, [[германската фудбалска асоцијација]] (''Deutscher Fußball-Bund'') е најголемата спортска организација од ваков вид во светот.<ref name="sports"/> Германската [[фудбалска-бундеслига|бундеслига]] е втора најпосетена професионална спортска лига во светот. [[Германската фудбалска репрезентација]] го освоил [[Светското Првенство во фудбал]] во 1954, 1974 и 1990 година и на [[УЕФА Европското фудбалско првенство]] во 1972 година, 1980 и 1996 година. [[File:AllianzArenaSunset.jpg|thumb|лево|[[Алијанс Арената]] е домаќин на фудбалскиот клуб [[Баерн Минхен]]]] Германија била домаќин на Светското фудбалско првенство во 1974 и 2006 година и на [[УЕФА Европското фудбалско првенство]] во 1988 година. Меѓу најуспешните и реномирани фудбалери се [[Франц Бекенбауер]], [[Герд Милер]], [[Јирген Клинсман]], [[Лотар Матеус]] и [[Оливер Кан]]. Други популарни спортови се [[ракомет]], [[одбојка]], [[кошарка]], [[хокеј на мраз]], и [[тенис]].<ref name="sports"/> Германија е една од водечките земји во светот во кои се популарни трките со коли. Многу победници во трки со коли, тимови и возачи потекнуваат од Германија. Најуспешниот возач во историјата на [[Формула Еден]], [[Михаел Шумахер]], има срушено многу рекорди, а освоено повеќе титули во Формула Еден првенства, како и на повеќе трки во Формула Еден од било кој друг возач уште од деби сезоната во 1950 година. Тој е еден од најплатените спортисти во историјата и станал спортист милијардер. <ref>{{наведени вести | url = http://sport.guardian.co.uk/formulaone/story/0,,1929091,00.html | title = What we will miss about Michael Schumacher | newspaper = The Guardian | date = 23 October 2006 | accessdate = 19 October 2007 | location=London | first=David | last=Ornstein }}</ref> Конструкторите како [[БМВ]] и [[Мерцедес Бенц|Мерцедес]] се меѓу водечките производители во мотоспортот. Покрај тоа, [[Порше]] е 16 кратен добитник на [[24 Hours of Le Mans]], престижна трка на издржливост во Франција, додека [[Ауди]] има освоено девет победи. [[The Deutsche Tourenwagem Masters]] е популарна серија во Германија. Историски гледано, едни од најуспешните натпреварувачи на Олимписките игри биле германски спортисти, пласирајки ја Германија на третото место на списокот на освоени медали на [[Олимписките игри]] на сите времиња, спојувајќи ги медалите на Источна и Западна Германија. На [[летните Олимписки игри во 2008 година]], Германија се пласирала на петтото место по број на освоени медали,<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://results.beijing2008.cn/WRM/ENG/INF/GL/95A/GL0000000.shtml | title = Beijing 2008 Medal Table | publisher= The Official Website of the Beijing 2008 Olympic Games | accessdate = 8 September 2008|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080906080904/http://results.beijing2008.cn/WRM/ENG/INF/GL/95A/GL0000000.shtml|archivedate=6 September 2008}}</ref>, додека на [[зимските Олимписки игри во 2006 година]] била на првото место.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.olympic.org/uk/games/past/table_uk.asp?OLGT=2&OLGY=2006 | title = Turin 2006 Medal Table | publisher= International Olympic Committee | accessdate = 28 December 2006}}</ref> Германија двапати била домаќин на [[Летните олимписки игри]], во 1936 година во Берлин и во 1972 година во Минхен. Зимските олимписки игри се одржале во Германија во 1936 година, со седиште во германските градови-близнаци [[Гармиш]] и [[Партенкирхен]]. ==Општество== [[Image:Inglehart Values Map.svg|thumb|десно|230px| Културна мапа на светот според [[испитување на светските вредности]], опишувајќи ја Германија како земја со високи "Рационално-секуларни вредности" и средновисоки "вредности на самоизразување".]] Германија е современо и напредно општество, обликувана од плуралниот начин на живот и регионален идентитет.<ref>[https://web.archive.org/web/20101228092206/http://www.germany.info/Vertretung/usa/en/07__Culture__Lifestyle__Travel/01/__Society.html Society] The German Mission to the United states. Retrieved 16 October 2010.</ref> Земјата воспоставила високо ниво на [[родова еднаквост]], промовира [[права на луѓето со пречки во развојот]], и е правно и социјално толерантна кон хомосексуалците. Хомосексуалците и лезбејките можат легално да ги посвојат биолошките деца на партнерот.<ref>[http://www.news24.com/News24/World/News/0,,2-10-1462_1613010,00.html Germany extends gay rights] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090712104444/http://www.news24.com/News24/World/News/0%2C%2C2-10-1462_1613010%2C00.html |date=2009-07-12 }} News24.com. Retrieved 25 November 2007.</ref> Хомосексуалци се и Министерот за надворешни работи, [[Гидо Вестервелле]] и градоначалникот на Берлин, [[Клаус Воверајт]], и тоа не го чуваат во тајност.<ref name=gayscity>{{наведени вести |last=Weinthal |first=Benjamin |title=He's Gay, and That's Okay |newspaper=[[Gay City News]] |location=New York |date=31 August 2006 |url=http://www.gaycitynews.com/articles/2006/08/31/gay_city_news_archives/past%20issues/17334472.txt |accessdate=3 September 2009 }}{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во текот на последната деценија од 20 век, Германија го сменила својот став кон доселениците. До средината на 1990-те години Германија се сметала за земја со мал број на доселеници, иако околу 20 проценти од населението биле со не-германско потекло. Денес Владата и мнозинството од германското општество ги признаваат доселениците, нивните различни етно-културолошки средини се дел од германското општество и сметаат дека контролата на бројот на доселеници треба да се спроведува врз основа на квалификациските стандарди.<ref>{{Наведена книга | first = Friedrich | last = Heckmann | url = http://books.google.com/?id=l9yTtCAnQWwC&pg=PA53&lpg=PA53&dq=cdu+immigrant+einwanderungsland#PPA53,M1 | title = The Integration of Immigrants in European Societies: national differences and trends of convergence (Warning Germany Has No Humor)| publisher=Lucius & Lucius | location = Stuttgart | pages = 51 ff. | year = 2003 | isbn = 978-3-8282-0181-1 | accessdate = 28 October 2010 }}</ref> [[Image:Kindergartenfrankfurt.jpg|thumb|лево|млади Германци]] Веднаш по Светското првенство ФИФА во 2006 година се променила сликата на внатрешната и надворешната проценка на Германија.<ref>[http://www.brandovation.net/ How Germany won the World Cup of Nation Branding] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080514033147/http://www.brandovation.net/ |date=2008-05-14 }}. BrandOvation. Retrieved 25 November 2007.</ref> По првенството Германија се рангирала многу повисоко на [[годишниот национален индекс]], спроведен преку глобална анкета. Луѓе од 20 различни држави го оценувале угледот на земјата во поглед на културата, политиката, извозот, народ и дали е привлечна за туристи, доселеници и инвестиции.<ref>{{наведена изјава за печат | title = 2010 Anholt-GfK Roper Nation Brands Index | publisher = [[GfK]] | date = 12 October 2010 | url = http://www.gfk.com/group/press_information/press_releases/006688/index.en.html | accessdate = 15 October 2010 }} {{Наведена мрежна страница |url=http://www.gfk.com/group/press_information/press_releases/006688/index.en.html |title=архивски примерок |accessdate=2013-05-28 |archive-date=2010-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101016162033/http://www.gfk.com/group/press_information/press_releases/006688/index.en.html |url-status=bot: unknown }}</ref> Во 2010 година, во конкуренција од 50 земји, Германија била именувана за втора најценета нација во светот. Друга глобалната анкета за [[BBC]] открила дека Германија е призната за земја која има најпозитивно влијание во светот во 2010 година. Мнозинството од 59 проценти имаат позитивен поглед кон земјата, додека 14 проценти од населението имаат негативен став.<ref>{{наведени вести | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/8626041.stm | title = World warming to US under Obama, BBC poll suggests |work=BBC News Online | location = London | date = 19 April 2010 |accessdate = 28 October 2010 }}</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/shared/bsp/hi/pdfs/160410bbcwspoll.pdf BBC World Service Poll]. BBC News. Retrieved 19 April 2010.</ref> Со потрошувачка од 67 милијарди евра за меѓународни патувања во 2008 година, Германците потрошиле повеќе пари за патувања од било која друга земја. Најпосетени одредишта биле Шпанија, Италија и Австрија.<ref>{{наведени вести | url = http://economictimes.indiatimes.com/ET-Cetera/Germans-spend-most-on-foreign-trips-Industry-group/articleshow/4250332.cms | title = Germans spend most on foreign trips: Industry group] | date = 10 March 2009 | location = New Delhi | newspaper=The Economic Times |accessdate = 15 March 2009 }}</ref> ==Поврзано== {{Портал | Германија | Европска унија}} * [[Гете-институт]] * [[Пруско влијание]] * [[Државни празници во Германија]] * [[Германски фолклор]] * [[Божиќ]] * [[Октоберфест]] * [[Список на музеи во Германија]] == Наводи == {{Reflist|colwidth=30em}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Culture of Germany}} * [http://tatsachen-ueber-deutschland.de/index.php?id=1&L=1 Facts about Germany: culture] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160109142444/http://www.tatsachen-ueber-deutschland.de/index.php?id=1&L=1 |date=2016-01-09 }} *[https://web.archive.org/web/20111109115559/http://www.germany.info/Vertretung/usa/en/08__Culture__Sports__Events/00/____Culture.html German Missions in the United States: Culture, Sports & Events] * [http://www.goethe.de/enindex.htm Goethe Institute] [[Категорија:Германска култура| ]] s173ncdzrg12t0ih051alsan05cb3bq 0 1087455 5583542 5577944 2026-06-28T07:41:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583542 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Грлица | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="IUCN"/> | image = European Turtle Dove (Streptopelia turtur).jpg | image_width = 250px | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордови]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Гулабовидни]] | familia = [[Гулаби]] | genus = [[Streptopelia]] | species = '''Грлица''' | binomial = ''Streptopelia turtur'' | binomial_authority = ([[Карл Лине|Linnaeus]], 1758) | synonyms = ''Turtur communis''<ref>{{наведена енциклопедија|url=http://caliban.mpiz-koeln.mpg.de/brehm/band5/high/IMG_9972.html|author=Brehm|encyclopedia=Die Vögel|volume=2|title=Turteltaube|year=1891 [with modern update]|access-date=2013-07-22|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225514/http://caliban.mpiz-koeln.mpg.de/brehm/band5/high/IMG_9972.html|url-status=dead}} {{de}}</ref> }} '''Грлицата''' (''Streptopelia turtur'') е член на семејството гулаби. Ја има во [[Македонија]]. ==Распространетост и статус== Грлицата е распоространета низ јужниот палеарктик, вклучувајќи ја и [[Турција]] и Северна [[Африка]], а поретка е во [[Скандинавија]] и [[Русија]]. Таа е [[птица преселница]] која зимува во Јужна Африка. Грлицата ја има во: Авганистан, Албанија; Алжир; Андора; Австрија; Азербејџан; Бахреин; Белорусија; Белгија; Босна и Херцеговина; Бугарија; Буркина Фасо; Велика Британија; Габон; Гамбија; Грузија; Германија; Гана; Гибралтар; Грција; Гвинеја; Гвинеја-Бисао; Данска; Египет ; Еритреја; Ерменија; Естонија; Етиопија; Зелено'ртски Острови; Иран; Ирак; Ирска; Израел; Италија; Јордан; Јемен; Казахстан; Камерун; Катар; Кина; Кипар; Киргистан; Кувајт; Латвија; Либан; Либија; Лихтенштајн; Литванија; Луксембург; Мавританија; Македонија; Мали; Малта; Мароко; Молдавија; Монголија; Нигер; Нигерија; Обединетите Арапски Емирати; Оман; Палестина; Полска; Португалија; Романија; Руската Федерација; Саудиска Арабија; Западна Сахара; Сенегал; Сиера Леоне; Сирија; Словачка; Словенија; Сомалија; Србија; Судан; Јужен Судан; Таџикистан; Того; Тунис; Турција; Туркменистан; Узбекистан; Украина ; Унгарија; Фарските Острови; Финска; Франција; Холандија; Хрватска; Црна Гора; Чад; Чешка; Швајцарија; Шведска; Шпанија.<ref name=IUCN>{{IUCN|id=106002498 |title=''Streptopelia turtur'' | assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=27 Feb 2013}}</ref> Во Европа, бројот на овие птици е значително намален (за 62%),<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.guardian.co.uk/environment/2007/dec/21/conservation.wildlife |title=Study reveals severe decline of Europe's common birds |first=Alison |last=Benjamin |date=21 December 2007 |publisher=Guardian.co.uk}}</ref> најверојатно заради промените во земјоделието, а делумно заради убивањето на птиците во Медитеранот, за време на нивните миграции. ==Опис== Грлицата е помала и послаба од многу други гулаби. Долга е 24-29 см, има [[распон на крилја]]та 47-55 см и тежи 85-170 грама.<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' by John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), ISBN 978-0-8493-4258-5.</ref><ref>[http://www.oiseaux-birds.com/card-european-turtle-dove.html] (2011).</ref> Се препознава по покафеавата боја и по црно-белите линии на страните од вратот. Опашката се забележува кога птицата лета кон набљудувачот, има клинест облик и во средината е темна, а има бели рабови и врвови. Кога се гледа одоздола, оваа шара заради белите подопашни пердуви со темна основа, се чинат како црни на бела позадина. Ова се гледа кога птицата застанува да пие и ја поткрева раширената опашка. [[File:2006 1031turturduva0224.JPG|thumb|left|Младенче во Шведска]] [[File:Tourterelle des bois MHNT.jpg|thumb|'' Streptopelia turtur turtur'' јајце]] Возрасните птици имаат синосиви врат, глава, слабини и задница, а крилјата се цигла боја прошарани со црно. Градите се вино боја, а стомакот и под опашката е бело. [[Клун]]от е црн, а нозете и околу очите е црвено. Кај младенчињата отсуствуваат црно-белите линии на вратот, тие се покафаеви и побледи и имаат кафеави нозе. Грлиците се едни од последните преселници кои пристигаат на север при крајот на април, а си заминуваат на југ во септември. Ова е птица која повеќе сака отворени од многу шумовити предели, и често се храни на земја. Повремено може да гнезди во големи градини, но вообичаено е многу плашлива, најверојатно заради тешкиот прогон и лов за време на миграциите. Летот е опишуван како стреловит, но не премногу брз. Свадбениот лет, висок и кружен, наликува на оној на [[гулаб гривнаш|гулабот гривнаш]], но спуштањето надолу е понеодлучно и придружено со камшикувачкиот звук кога ги спушта крилјата. Пристигнувањето напролет е забележано со карактеристичниот грлен звук, длабокото, вибрирачко ''пуррр-пуррр'', од кој птицата го добила своето име. Неколку други гулаби од истиот род, исто така, се нарекуваат грлици: * азиските ''S. orientalis'' и ''S. chinensis''; * африканските ''S. lugens'' и ''S. senegalensis''. ==Во културата== Најверојатно заради библиската метафора на грлицата во „[[Песна над песните]]“, поради нејзиниот волшебен глас, таа станала симбол на посветена љубов. Во [[Нов завет|Новиот завет]], две грлици се споменува дека се жртвувани при раѓањето на Исус. Во [[Ренесанса|ренесансна]] Европа, грлицата е претставена како посветен партнер на птицата [[Феникс (птица)|феникс]]. Такво значење има во поемите на [[Роберт Честер]] и [[Вилијам Шекспир]] („Феникс и грлица“). И во многу народни песни грлицата е поврзана со [[Љубов|љубовта]] и посветеноста. ===Грлицата како мотив во книжевноста=== * „Зошто грлицата не пее како другите птици“ — песна на македонскиот поет [[Васе Тодоров - Шлеговец]].<ref>Васе Тодоров - Шлеговец, ''Магија на детството''. Скопје: александар & александар, 2000, стр. 31.</ref> ==Наводи== {{reflist}} ==Надворешни врски== * [http://www.ibercajalav.net/img/263_TurtleDoveSturtur.pdf Возраст и пол (PDF; 2.9 MB) од Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze] [[Категорија:Гулаби]] [[Категорија:Птици на Македонија]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] fuxtu921qpmbyi5chw4dxnvdyos02q1 0 1090145 5583489 5566381 2026-06-28T03:54:10Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583489 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Голема сипка | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN2012>{{IUCN|id=160032615 |title=''Parus major'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | image = Parus major 2 Luc Viatour.jpg | image_width = 250px | image_caption = Мажјак {{audio|Parus major song.ogg|Пеење}} | image_alt = | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордови]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Врапчевидни]] | familia = [[Сипки]] | genus = Parus | species = '''Голема сипка''' | binomial = ''Parus major'' | binomial_authority = [[Карл Лине|Linnaeus]], 1758 | range_map=ParusMajorMap.svg | range_map_alt = Map of Eurasia and North Africa with ranges depicted in four colours | range_map_caption = Распространетост на подвидовите }} '''Големата сипка''' ({{науч|Parus major}}) е [[врапчевидни|врапчевидна]] птица од [[семејство (биологија)|семејството]] на [[сипки]]те ''Paridae''. Таа е широко распространета низ [[Европа]], [[Среден Исток]], централна и северна [[Азија]] во секакви шумички. Генерално е постојан жител, освен во многу студените зими кога [[преселба на птиците|се сели]] во потопли краишта. Таа е карактеристична птица, со црна глава и врат, бели образи, маслинести горни делови од телото и жолти долни делови. Претежно се храни со инсекти, но зиме јаде речиси сè. Гнезди во дупки од дрвја, но добро е прилагодена во градските средини и прифаќа куќички за птици. Ја има низ градините и парковите, и секаде низ [[Македонија]]. ==Таксономија== Големата сипка, оригинално по своето сегашно научно име била опишана од [[Карл Лине|Linnaeus]] во неговата ''Systema Naturae'' од 18 век.<ref>{{la icon}} {{Наведена книга | last=Linnaeus | first=C | authorlink=Carolus Linnaeus | title=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata. | publisher=Holmiae (Laurentii Salvii) | year=1758| page= 189| quote = P. capite nigro, temporibus albis, nucha lutea }}</ref> Името потекнува од латинското ''parus'' - сипка и ''maior'' - голема.<ref>{{Наведена книга | last = Simpson | first = D.P. | title = Cassell's Latin Dictionary | publisher = Cassell Ltd. | year = 1979 | edition = 5 | location = London | page = 883 | isbn = 0-304-52257-0}}</ref> Порано се сметаше дека големата сипка е распространета од Велика Британија до Јапонија и на југ до островите на Индонезија, со своите 36 подвида поделени во 4 групи. Групата ''major'' имаше 13 подвида низ Европа, умерена Азија и северна Африка, групата ''minor'' со 9 подвида и опсег во југоисточна Русија и Јапонија, групата ''cinereus'' со 11 подвида со распространетост од Иран низ јужна Азија до Индонезија. Трите подвида на групата ''bokharensis'' често се сметаа за посебен вид ''Parus bokharensis'', туркестанска сипка. Оваа поделба е отфрлена по испитувањето на секвенците од [[митохондриска ДНК]] кои докажаа дека четирите групи се различни и дека хибридизационите зони меѓу групите се резултат на секундарен контакт по периодот на изолација.<ref name="Kvist">{{Наведено списание|last=Kvist|first=Laura|author2=Martens, Jochen; Higuchi, Hiroyoshi; Nazarenko, Alexander A; Valchuk, Olga P and Markku Orell|year=2003|title=Evolution and genetic structure of the great tit (Parus major) complex | journal=Proceedings of the Royal Society B|pmid=12965008|volume=270|issue=1523|pmc=1691391|pages=1447–1454| doi = 10.1098/rspb.2002.2321}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Check-list of birds of the world. Volume 11|editor=Paynter Jr. RA|year=1967|publisher=Museum of Comparative Zoology|place=Cambridge, Massachusetts |pages=104–110|url=http://www.archive.org/stream/checklistofbirds121967pete#page/103/mode/1up}}</ref> Студија објавена 2005 година потврди дека групата ''major'' е различна од групите ''cinereus'' и ''minor'' и дека заедно со ''P.m. bokharensis'' се одвоила од овие две пред 1.5 милиони години. Поделбата меѓу ''bokharensis'' и ''major'' групите, пак, настанала пред околу половина милион години.<ref>{{Наведено списание|last=Päckert|first=Martin|author2=Martens, Jochen ; Eck, Siegfried ; Nazarenko, Alexander A ; Valchuk, Olga P. ; Petri, Bernd & Michael Veith|year=2005|title=The great tit (''Parus major'') – a misclassified ring species|journal=Biological Journal of the Linnean Society|volume=86|issue=2| pages=153–174| doi = 10.1111/j.1095-8312.2005.00529.x}}</ref> Во родот ''Parus'' порано се наоѓаа поголемиот дел од видовите сипки во семејството Paridae, но морфолошките и генетските истражувања доведоа до разделување на тој голем род во 1998 година. Големата сипка остана во родот ''Parus'', кој сè уште е најголемиот во семејството, но може да се подели повторно. ===Подвидови=== Моментално се издвојуваат 14 [[подвид]]а на големата сипка: [[File:Parus major -Kew Gardens, London, England-8.jpg|thumb|Британски подвид ''P. m. newtoni''|alt= Great Tit perched on twig. It has a wide black band down its breast and belly.]] *''P. m. newtoni'', (Pražák, 1894)<ref name=prazak>{{Наведено списание|journal=Zootaxa|issue= 3005|pages=45–68| date=26 August 2011|title=Nomenclatural and taxonomic status of bird taxa (Aves) described by an ornithological swindler, Josef Prokop Pražák (1870–1904)|first=Jiří|last=Mlíkovský}}</ref> распространет во [[Велика Британија]]; *''P. m. major'', (Linnaeus, 1758), во цела Европа, [[Мала Азија]], северен и источен [[Казахстан]], јужен [[Сибир]] и северна [[Монголија]]; *''P. m. excelsus'', (Buvry, 1857) во северозападна [[Африка]]; *''P. m. corsus'', (Kleinschmidt, 1903) во [[Португалија]], јужна [[Шпанија]], и [[Корзика]]; *''P. m. mallorcae'', (von Jordans, 1913) во [[Балеарски Острови]]; *''P. m. ecki'', (von Jordans, 1970) во [[Сардинија]]; *''P. m. niethammeri'', (von Jordans, 1970) на [[Крит]]; *''P. m. aphrodite'', (Madarász, 1901), јужна [[Италија]], јужна [[Грција]], [[Кипар]] и другите егејски острови; *''P. m. terrasanctae'' (Hartert, 1910) во [[Либан]], [[Израел]], [[Јордан]] и [[Сирија]]; *''P. m. karelini'', (Zarudny, 1910) во југоисточен [[Азербејџан]] и северозападен [[Иран]]; *''P. m. blandfordi'' (Pražák, 1894)<ref name=prazak/> северен и југозападен [[Иран]]; *''P. m. bokharensis'' (Lichtenstein, 1823) во јужен [[Казахстан]], [[Узбекистан]], [[Туркменистан]], до [[Иран]] и [[Авганистан]]. Порано, заедно со следните два подвида се сметаше за посебен вид; *''P. m. turkestanicus'' (Zarudny & Loudon, 1905) од источен Казахстан до крајна северозападна Кина и западна Монголија; *''P. m. ferghanensis'' (Buturlin, 1912) во [[Таџикистан]] и [[Киргистан]]. ==Опис== [[File:Great Tit (Parus major) 1.jpg|thumb|Кај женките и младенчињата средишната црна линија е потенка и понекогаш прекината.|alt= duller-plumaged Great Tit with weak breast and belly stripe]] [[File:Parus major Luc Viatour.jpg|left|thumb|Перјето на мажјаците е типично светло|alt= Great Tit with strongly yellow sides perched on twig]] [[File:GreatTit002.jpg|thumb|Пар големи сипки]] Оваа птица е голема во однос на другите сипки, со должина од 12.5 до 14 см и има карактеристичен изглед по кој лесно се препознава. Номинираната раса ''P. major major'' има синкавоцрна круна, црн врат, грло, лигавче и глава и бели образи. Градите се светло лимон жолти и има црна линија што оди од под брадата до задникот. Има бледа бела точка на тилот која преминува во зеленикавожолта на горниот дел од тилот. Остатокот од тилот и грбот се зелени со нијанса на маслинесто. Горните пердуви на крилјата се зелени, а останатио дел од крилјата е синкавосив, со една бела линија. [[Опашка]]та е синосива со бели краеви. Женките се слични, но кај нив боите се поизбледени, лигавчето е неинтензивна црна боја, како и линијата која се протега по стомакот која е и потенка, а понекогаш и прекината. Младите птици се како женките, освен што имаат побледи маслинавокафеави врат и тил, сивкави задници и сивкави опашки на кои не се дефинирани белите краеви. Силно жолтата боја на градите на мажјаците се покажа дека е поврзана со посилната сперма и тоа е еден од начините да ѝ ја покажат на женката својата репродуктивна способност.<ref name="DellAmore_Christine">{{наведени вести|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2010/01/100119-great-tits-color-sperm/|title=Flashier Great Tit Birds Produce Stronger Sperm|last=Dell'Amore|first=Christine|date=January 20, 2010|publisher=National Geographic Society|National Geographic]]''|accessdate=January 21, 2010}}</ref> ===Огласување=== [[File:Parus major 15mars2011.ogg|left|100px|thumb|Голема сипка : пеење]] Големата сипка има над 40 видови повици и песни. Повиците се генерално исти меѓу половите, но мажјакот е погласен, а женката поретко се огласува. Како повици за контакт често се користат меките единечни ''пит'', ''спик'' или ''чит''. Гласното ''тинк'' го користат мажјаците за тревога при навлегување во нивната територија. Еден од највообичаените е повикот ''тичр-тичр'' кој се користи за означување сопственост на територијата. Порано, старите го сметале остриот повик на сипката за претскажувач на дожд.<ref>{{Наведена книга|author=Swann, H Kirke|url=http://www.archive.org/stream/dictionaryofengl00swannhk#page/108/mode/1up/|page=108|title=A dictionary of English and folk-names of British Birds|year=1913 |publisher = Witherby & Co, London|isbn=0-7158-1239-4}}</ref> ==Распространетост и живеалиште== [[File:2009-07-12-Nistkasten (3).JPG|thumb|Голема сипка во куќичка за птици, Германија]] [[File:Hammer hold Great tit.jpg|thumb|Како и другите сипки и големата, додека јаде си ја придржува храната со нозете|alt= Great Tit on branch with caterpillar between feet]] [[File:Sykora Budka Great Tit Bird house.jpg|upright|thumb|right|Голема сипка ја напушта куќичката|alt= Great Tit leaving its tit house[[gape]]]] Големата сипка има широка распространетост во речиси цела [[Евроазија]]. Ја има во цела [[Европа]], освен [[Исланд]] и северна [[Скандинавија]], вклучувајќи ги и бројните средоземни острови. Во северна [[Африка]], ја има во [[Мароко]], [[Алжир]] и [[Тунис]]. Потоа е распространета низ [[Среден Исток]], делови од [[Средна Азија]], од северен [[Иран]] и [[Авганистан]] до [[Монголија]], како и преку северна Азија од [[Урал]] до реката [[Амурска област|Амур]]. Големата сипка има широк спектар живеалишта. Најчесто тоа се отворените листопадни шуми, мешаните шуми и рабовите на шумите. Во густите шуми, вклучувајќи ги и иглолисните, тие се наоѓаат на чистинките. Во северниот дел на [[Сибир]] се наслува во [[тајга|тајгите]]. Во северна Африка го претпочита дабовите шуми, кедарот, па дури и палмовите шуми, а на исток од распространетоста, во Монголија и Кина ги фаворизира речните врби и брезовите шуми. Речните врби и тополите се живеалишта во Туркестан во Средна Азија, како и ниските грмушки, а на повисоките надморски височини ги зазема живеалиштата кои се движат од густи листопадни и зимзелени шуми до отворени подрачја со расфрлани дрвја. Овие птици, воопштено [[преселба на птиците|не се преселници]]. Паровите, обично ќе останат во близина или на нивната територија преку целата година, дури и во северните делови на нивниот опсег. Младите птици ќе се распрскаат од територијата на нивните родители, но обично не одат далеку. Популации од над илјада птици може да се преселат во услови на пресиромашни или студени зими од северна Европа во балтичките земји, Холандија, Велика Британија, па дури и на јужниот дел на Балканот.<ref>{{Наведено списание|last=Nowakowski|first=Jarosław K.|year=2001|title=Speed and synchronization of autumn migration of the Great Tit (''Parus major'') along the eastern and the southern Baltic coast|journal=The Ring|volume=23|issue=1|pages=55–71|url=http://kabli.nigula.ee/bib/nowa.pdf|access-date=2013-08-28|archive-date=2011-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720125434/http://kabli.nigula.ee/bib/nowa.pdf|url-status=dead}}</ref> ==Поведение== ===Исхрана=== Големата сипка се храни претежно со инсекти и пајаци кои ги наоѓа на лисјата од дрвјата.<ref name=Ehrlich>{{Наведена книга |title=The Birdwatcher's Handbook |first1=Paul |last1=Ehrlich |first2=David |last2=Dobkin |first3=Darryl |last3=Wheye |first4=Stuart |last4=Pimm |publisher=Oxford University Press |year=1994 |page=434 |isbn=0-19-858407-5}}</ref> Од безрбетниците јаде лебарки, скакулци и штурци, бубачки, мравки, муви, пчели и оси, полжави и др. За време на [[сезонско парење|сезоната на парење]] претпочита малечките да ги храни со гасеници кои се богати со белковини.<ref name="Royoma">{{Наведено списание| last=Royoma|first=T|year=1970 |title=Factors governing the hunting behaviour and selection of food by the Great Tit (''Parus major'' L.)|journal=Journal of Animal Ecology|volume=39| issue=3|pages=619–668|doi=10.2307/2858| jstor=2858 }}</ref> Студија објавена во 2007 година покажала дека големита сипка помогнала да се намалат оштетувањета од гасеници во овоштарниците со јаболка за дури 50%.<ref>{{Наведено списание |last1=Mols |first1= C |first2=M |last2=Visser |year=2007 |url=http://www.plosone.org/article/fetchArticle.action?articleURI=info:doi/10.1371/journal.pone.0000202 |title=Great Tits (Parus major) Reduce Caterpillar Damage in Commercial Apple Orchards |journal=PLoS ONE |pmid=17285148 |volume=2 |issue=2 |pmc=1784073 |page=e202 |doi=10.1371/journal.pone.0000202 |last3=Jones |first3=Peter |editor1-last=Jones |editor1-first=Peter}}</ref> Наесен и зиме, кога инсектите не се достапни, сипката се храни со [[бобинки]] и [[семе|семиња]]. Семињата и овошките се од листопадните дрвја, а тука се вклучени и семиња од даб и леска. Јадат и од хранлики, а во студените зими може да изедат сончоглед 44% од нивната тежина. Тие често пребаруваат храна по земја, а зиме се приклучуваат во мешани јата во потрага по храна.<ref name=Ehrlich/> Поголемите парчиња храна, сипката ги фаќа меѓу своите нозе и со клунот ги приспособува за јадење. На пример, еден [[Лешник|лешник]] ќе го отвори за околу 12 минути, а кога ги храни младите, им ги трга главите на поголемите инсекти за да бидат полесни за јадење. Големите сипки ја комбинираат сестраноста во исхраната со интелигенцијата и учењето со увид, а не ги решаваат проблемите со обиди и грешки. Во Англија, тие научиле да ги пробиваат капачињата од фолија на шишињата млеко пред домашните прагови, за да дојдат до кајмакот.<ref>{{Наведено списание |last1=Hawkins |first1=T. |year=1950 |title=Opening of Milk Bottles By Birds |journal=Nature |volume=165 |issue=4194 |pages=435–436 |doi=10.1038/165435a0}}</ref> Ова, за првпат е забаележано 1921 година, а потоа нагло се проширило следните две декади.<ref>{{Наведено списание| doi=10.1016/0376-6357(94)00051-H |title=The opening of milk bottles by birds: Evidence for accelerating learning rates, but against the wave-of-advance model of cultural transmission| journal=Behavioural Processes | volume= 34| issue=1|year=1995|pages= 43–53|first=Louis|last=Lefebvre}}</ref> [[File:Parus.JPG|thumb|left|Мали пилиња во гнездо|alt= nest with seven chicks. These are covered with grey down, and have bright yellow [[gape]]s]] ===Размножување=== [[File:Great Tit fledgeling.jpg|thumb|left|Оперјување|alt= Great Tit with ruffled adult-like plumage and yellow [[gape]]]] [[File:Sykora konadra1.jpg|thumb|Со прифаќењето куќички и хранилки овие птици станаа популарни и корисни за истражување.|alt= adult Great Tit perched on hand]] [[File:Parus major corsus MHNT.ZOO.2010.11.181.44.jpg|thumb|''Parus major corsus'']] Големите сипки се [[моногамија|моногамни]] птици со строго определена територија за размножување.<ref>{{Наведено списание|last=Krebs|first=John R.|year=1971|title=Territory and breeding density in the Great Tit, ''Parus major'' L |journal=Ecology|volume=52|issue=1|pages=3–22 }}</ref> Овие територии се воспоставуваат на крајот од јануари, а започнуваат да се бранат на почетокот од пролетта. Обично се зазема истата територија од претходната година. Женката може да отиде на нова територија ако гнездото претходната било нападнато.<ref>{{Наведено списание|last=Harvey|first=Paul H.|author2=Greenwood, Paul J. & Christopher M. Perrins|year=1979|title=Breeding area fidelity of Great Tits (''Parus major'') |journal=Journal of Animal Ecology|volume=48|issue=1|pages=305–313|doi=10.2307/4115|jstor=4115 }}</ref> Иако, социјално сипките се моногамни, често се случува мажјаците да имаат екстра копулација.<ref>{{Наведено списание|last=Strohbach|first=Sabine|author2=Curio, Eberhard ; Bathen, Andrea ; Epplen, Jorg & Thomas Lubjuhn|year=1998|title=Extrapair paternity in the great tit (''Parus major''): a test of the "good genes" hypothesis |journal=Behavioural Ecology|volume=9|issue=4|pages=388–396|doi=10.1093/beheco/9.4.388 }}</ref> [[Птичје гнездо|Гнездото]] го прават во дупка од дрво и понекогаш во пукнатини од карпи, но и со задоволство прифаќаат куќички за птици. Внатрешноста на гнездото е изградено од женката, која постила мека трева, мов, волна, коса и пердувчиња. Несе многу [[јајца]], и до 18, но најчесто 5-12. Второтo легло е дупло помало. Јајцата се бели со црвени точки и ги [[квачење|инкубира]] само женката, но за тоа време мажјакот ја храни. Таа е постојано на гнездото и с’ска ако ја вознемируваат. Инкубацијата трае 12-15 дена. Малечките се испилуваат без перје и слепи. Кога ќе почнат да се оперјуваат, невообичаено, тие веднаш се шарени, слични на своите родители. На тилот имаат јасно изразена жолта дамка која го привлекува вниманието на родителите со својот ултравиолетов отсјај. Можеби е ова вака за полесно да ги забележат во потемни услови или да се привлече вниманието на родителите. Оваа дамка станува бела по првото [[митарење]], на двомесечна возраст.<ref>{{Наведено списание |author=Ismael Galván, Luisa Amo, and Juan J. Sanz |year=2008 |title=Ultraviolet-blue reflectance of some nestling plumage patches mediates parental favouritism in great tits ''Parus major'' |journal=Journal of Avian Biology |volume=39 |issue=3 |pages=277–82 |doi=10.1111/j.0908-8857.2008.04273.x }}</ref> Обата родитела ги хранат младенчињата. Овој период трае 16-22 дена, а малечките стануваат независни 8 дена по оперјувањето. Хранењето може да продолжи уште најмногу 25 дена, а дури 50 кај второто легло. Младенчињата во второто легло имаат послаб имунитет и телесна состојба, па затоа и стапката на морталитет е поголема.<ref name= cjz>{{Наведено списание | last= Dubiec | first= Anna |year= 2001| title= Seasonal decline in health status of Great Tit (''Parus major'') nestlings | journal= Canadian Journal of Zoology | volume= 79| issue = 10| pages= 1829–1833 | doi = 10.1139/cjz-79-10-1829 | last2= Cichoñ | first2= Mariusz}}</ref> ==Односи со луѓето== Големата сипка е популарна градинарска птица со своите акробатски претстави додека се храни со ореви и семиња. Нејзината подготвеност да се насели во куќичка за птици ја направи вреден субјект за истражување на поведението, но особено за големината на леглата.<ref>{{Наведено списание|url=http://www.garfield.library.upenn.edu/classics1983/A1983QB30600001.pdf|author=Perrins C M|title=Population fluctuations and clutch-size in the great tit, ''Parus major'' L|journal=The Journal of Animal Ecology|volume=34|issue=3|pages=601–647|year=1965|doi=10.2307/2453|jstor=2453|access-date=2013-08-28|archive-date=2011-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110611055453/http://www.garfield.library.upenn.edu/classics1983/A1983QB30600001.pdf|url-status=dead}}</ref> ==Наводи==<!-- Evolution8:19. FieldMusNatHistZoolSer18:343. --> {{reflist}} ==Надворешни врски== {{wikispecies|Parus major}} {{Commons|Parus major}} *{{Наведена мрежна страница | title = Great Tit – BirdLife Species Factsheet | publisher = [[BirdLife International]] | url = http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=7050&m=0 }} * [http://www.rspb.org.uk/greattit/ RSPB page] * [http://www.bbc.co.uk/nature/programmes/radio/dawn_chorus/video/greattit_song.ram Song sample] * [https://web.archive.org/web/20090330173306/http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/249.shtml BBC fact file] * [http://www.ibercajalav.net/img/394_GreatTitPmajor.pdf Возраст и пол (PDF; 2.5 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111226174854/http://www.ibercajalav.net/img/394_GreatTitPmajor.pdf |date=2011-12-26 }} * [http://ibc.lynxeds.com/species/great-tit-parus-major Great Tit videos, photos & sounds] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160613214802/http://ibc.lynxeds.com/species/great-tit-parus-major |date=2016-06-13 }} on the Internet Bird Collection [[Категорија:Сипки]] [[Категорија:Птици на Македонија]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] hlyt01ece9nmhqz37znot83e2ys5uzd 10 1092247 5583455 3920981 2026-06-27T23:15:50Z Milenioscuro 37162 updated map 5583455 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} | name = Брег на Слоновата Коска | top = 11.0 | bottom = 4.0 | left = -9.0 | right = -2.0 | image = Côte d'Ivoire adm location map.svg | image1 = Côte d'Ivoire relief location map.jpg }}<noinclude> {{ПозКарта/Инфо}} [[Категорија:Положбени карти по земја|Брег на Слоновата Коска]] [[Категорија:Предлошки за Брегот на Слоновата Коска|×]] </noinclude> cc0mkoacjflhe4iidgod2bf34x5t1er 0 1093216 5583558 5566904 2026-06-28T09:01:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583558 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = Даб |image = Quercus sp mosaic leaves fruits.jpg |image_caption = Листови и желади на<br>разни видови даб |regnum = [[Растенија]] |unranked_divisio = [[Скриеносеменици]] |ordo = [[Буковидни]] |familia = [[Буки]] |genus = '''Даб''' |genus_authority = [[Карл Линеј|L.]] |subdivision_ranks = [[Вид (биологија)|Видови]] |subdivision = во текстот. |}} [[Податотека:Quercus trojana Jevremovac.JPG|мини|десно|исправено|200п|[[Македонски даб]] (''Q. trojana'' [[syn.]] ''macedonicus'']] [[Податотека:Cork oak trunk section.jpg|мини|десно|Напречен пресек на даб плутник]] [[Податотека:Sherry cellar, Solera system, 2003.jpg|мини|десно|200п|Ракија ставена да одлежува во дабови буриња]] '''Даб''' ({{науч|Quercus}}) — {{био|род}} на [[дрво (растение)|дрвја]] и [[грмушка|грмушки]] со околу 600 {{био|вид}}а. Автохтон е на [[северна полутопка|северната полутопка]] и има [[листопадно растение|листопадни]] и [[зимзелено растение|зимзелени]] претставници што виреат од [[умерена клима|умереноконтиненталните]] до [[тропска клима|тропски]] предели во [[Европа]], [[Азија]] и [[Америка]]. Земајќи ја предвид општата разновидност, за центар на [[ендемизам|ендемизмот]] на дабовите се смета Северна Америка, особено [[Мексико]].<ref>C. Michael Hogan. 2012. [http://www.eoearth.org/article/Oak ''Oak''. ed. Arthur Dawson. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment.] Washington DC</ref> Дрвото има спирално распоредени [[лист (биологија)|листови]] со брановидни рабови, а постојат и видови чии рабови се назабени или сосем мазни. Лисјата на голем број видови не паѓаат на есен, туку дури на пролет. По ова излегуваат [[цвет]]овите, кои имаат облик на [[реса (ботаника)|реси]]. [[Плод]]от е орев наречен [[желад]] сместен во чашичка, со по една семка и узрева за 6–18 месеци, зависно од видот. Постојат и [[зимзелено растение|зимзелени]] видови, но не сочинуваат посебна група. ==Видови== Дабот припаѓа на групата [[скриеносеменици]] и има неколку [[подрод]]а со повеќе оддели, опфаќајќи повеќе од 600 вида. === Видови во Македонија === Во Македонија дабот е мошне застапен по целата територија, и тоа со девет вида и голем број на [[подвид]]ови. Дабовите дрвја зафаќаат 40% од шумата во земјата и сочинува една четвртина од дрвната маса што се одгледува во стопанското шумарство.<ref>{{наведена книга|title=ЈП Македонски шуми : 1998-2008|editor=Соња Никчевиќ|publisher=[[Македонски шуми|ЈП „Македонски шуми“]]|location=Скопје|date=2008|isbn=978-9989-2474-7-7|url=http://issuu.com/mkdsumi/docs/monografija|access-date=2013-09-28|archive-date=2013-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020024548/http://issuu.com/mkdsumi/docs/monografija|url-status=dead}}</ref> На територијата на земјата растат следниве видови:<ref>{{МакЕнц|1=420|2=Даб}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.slvesnik.com.mk/Issues/E8CDF268E584E246933A925E00CC2C30.pdf|title=Список на стопански важни шумски видови дрвја|date=2008-10-17|work=[[Службен весник на Република Македонија|Службен весник на РМ]], Бр. 131|pages=23|accessdate=2013-09-28}}</ref> * [[благун]] (''Q. pubescens'') * [[горун]] (''Q. petraea'') * [[македонски даб]] (''Q. trojana'' [[syn.]] ''macedonicus'') * [[плоскач]] (''Q. frainetto'') * [[прнар]] (''Q. coccifera'') * [[даб цер]] (''Q. cerris'') * [[даб црника]] (''Q. ilex'') * [[даб стежер]] (''Q. robur'') * [[црвен даб]] (''Q. rubra'') — внесен од С. Америка ==Употреба== Дабовото [[дрво (материјал)|дрво]] има густина од околу 0,75 г/см³ и со тоа е мошне силно и тврдо, со голема отпорност од инсекти и габични болести поради тоа што содржи доста [[танин]]. Дрвото наоѓа примена во градителството уште од најстаро време. Во [[среден век|средниот век]] од граѓата се изработувале тавански греди, костури и дрвена поплочување на ѕидовите. Дрвото од [[даб стежер|дабот стежер]] (''Q. robur'') и [[даб горун|дабот горун]] (''Q. petraea'')<ref>збунувачки е тоа што дрвопреработувачите и горунот (''Q. petraea'') го нарекуваат „македонски даб“ поради неговата застапеност во земјата, но ова е ботанички сосем неисправно.</ref> во Европа традиционално се користеле во за изградба на воени [[брод]]ови и [[полудрвена градба|гредни рамки]] за ѕидови на куќи. Денес ова дрво понатаму ужива популарност во изработката на [[мебел]], паркет, гредни конструкции и [[фурнир]]. Од европските и американските дабови се прават [[буре|буриња]] за созревање на [[вино]], [[ракија]], [[виски]], бренди, шери. Од видот на дабот од кој се направени бурињата зависи и аромата на виното. Светските производители бираат помеѓу францускиот и американскиот даб за буриња, но во Македонија се користи и домородниот даб кој дава уште погусто дрво од францускиот.<ref>[http://www.stipiko.mk/index.php?option=com_content&view=section&id=7&layout=blog&Itemid=37&lang=mk Вистината за дабот и виното] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131208012419/http://stipiko.mk/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=7&Itemid=37&lang=mk |date=2013-12-08 }} — „Стипико“ {{mk}}</ref> Во Јапонија од дабово дрво се прават [[тапани]] како оние на „[[Јамаха]]“. Од кората на [[даб плутник|дабот плутник]] (''Q. suber'') се добива [[плута]] за [[тапа|тапи]]. Овој вид е застапен во [[Средоземје]]то, со тоа што речиси сета плута во светот се произведува во [[Португалија]], [[Шпанија]], [[Алжир]] и [[Мароко]]. Од северноамериканските видови, најценет за дрвена граѓа е [[црвен даб]] (''Q. rubra''), погоден за надворешна употреба поради отворените капилари. Поширока примена наоѓа и [[бел даб|белиот даб]] (''Q. alba''), особено за вински буриња. Највеќе граѓа во Европа се добива од стежерот и горунот, но мошне квалитетно дрво даваат и зимзелените видови како и [[даб црника|дабот црника]] (''Q. ilex'') и плутникот. Бидејќи кората е богата со [[танин]]ско црнило со кое се [[штавење|штави]] [[кожа]]. Од [[желад]]ите се прави брашно или истите се печат и од нив се прави напиток. Дабовите „шишарки“ (гали) се всушност заболување на дрвото, но со векови биле извор на [[мастило]] за ракописи. ==Културно значење== [[Податотека:Philip II larnax vergina greece.jpg|мини|десно|200п|Златната круна од дабови гранчиња и ковчежето на кралот [[Филип II Македонски|Филип II]] во музејот во [[Кутлеш]].]] [[Податотека:Coat of arms of the President of North Macedonia.svg|мини|десно|200п|Златни дабови гранки на [[грб на претседателот на Македонија|грбот на Претседателот на Македонија]]]] === Во македонската култура === Дабот е мошне застапен како [[симбол]] за цврстина, храброст и истрајност, па затоа има значајна симболика за [[македонци|македонскиот народ]]. Како таков, [[македонски даб|македонскиот даб]] е еден од симболите на [[Македонија]] и е претставен на [[Грб на претседателот на Македонија|Грбот на Претседателот на Македонија]]. Неговата симболика во македонската култура води прастари корени, кои се заеднички и со другите индоевропски народи (погл. митологијата подолу). Од особено значење е претставувањето на дабови гранчиња и желади во злато на [[круна|круните]] на [[крал на Македонија|македонските кралеви]].<ref>[http://www.cosmoinnovate.com.mk/Beauty%20Macedonia.html Космо] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130727025748/http://cosmoinnovate.com.mk/Beauty%20Macedonia.html |date=2013-07-27 }} {{mk}}</ref> Во минатото извесни дабови дрва се обожувале како нешто натприродно и им се принесувале дарови. Овој обичај, помешан со христијански обреди, постои и денес и се практикува во извесни делови од земјата. Изворите што излегуваат од подножјето на старите дабови се сметале за волшебни, обдарени со натприродни моќи. Постоело силно верување дека ваквите дрва не смеат да се сечат дури ни кога се самите паднати, бидејќи за таков престап следува многу зла клетва.<ref>{{наведено списание|date=2011-01-05|title=Македонски даб — симбол на вечноста|journal=Македонска нација|url=http://www.mn.mk/aktuelno/3342|access-date=2013-09-28|archive-date=2013-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013131618/http://www.mn.mk/aktuelno/3342|url-status=dead}}</ref> Паганските обичаи и верувања за дабот опстоиле до денес во облик на [[бадник]]овите гранчиња за [[Коледа]]<ref>{{МакЕнц|1=115|2=Бадник}}</ref> спроти [[Божик]] и садење на даб при основање на [[манастир]]. Оттука, највеќето манастири во Македонија имаат даб во своето предворие. ===Во други европски земји=== Од слични причини дабот важи за национално дрво и во [[Англија]], [[Естонија]], [[Франција]], [[Германија]], [[Романија]], [[Молдавија]], [[Латвија]], [[Литванија]], [[Полска]], [[САД]], [[Велс]], [[Галисија]], [[Бугарија]] и [[Србија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Oak as a Symbol|url=http://www.venablesoak.co.uk/about-oak/oak-as-a-symbol-2/|work=Venables Oak|accessdate=26 September 2012|archive-date=2013-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20130505014026/http://www.venablesoak.co.uk/about-oak/oak-as-a-symbol-2/|url-status=dead}}</ref> Во општата јужнобалканска митологија ова е свето дрво на врховниот бог и еден таков примерок го заземал главно мето во неговото светилиште во [[Додона]], [[Епир (митологија)|Епир]], чие шумолење на листовите се толкувало како негово обраќање.<ref>Frazer, James George (1922). [http://www.bartleby.com/196/26.html ''The Golden Bough''. Chapter XV: The Worship of the Oak.]</ref> Дабот е важно дрво во старите верувања на разни народи, каде ова дрво обично претставува симбол и свето растение на врховните богови-громовници. Во [[словенска митологија|словенската митологија]], ова е дрвото на [[Перун]]. Во [[нордиска митологија|нордиската митологија]], дабот важи за свето дрво на громовникот [[Тор (бог)|Тор]]. Според една предание, за време на [[христијанизација]]та на Германите, [[Свети Бонифациј]] ги сотирал светите дабови на [[германи|германскиот]] род [[Хати (Германи)|Хати]] и од нив правел цркви, а улогата на свето дрво ѝ ја предал на [[ела]]та (чиј триаголен облик го симболизирал [[Свето Тројство|Светото Тројство]]).<ref>{{Наведена мрежна страница |title= The Chronological History of the Christmas Tree |url= http://www.christmasarchives.com/trees.html |work= The Christmas Archives |last= von Staufer |first= Maria |accessdate= 2010-02-07}}</ref> Слични усилби во своите мисии правел и македонскиот светител [[Константин Филозоф]], трудејќи се да ги хирстијанизира Аланите и околните народи. Притоа дабот го исекол со триесет и три удари, симболизирајќи ја возраста на која воскреснал Исус Христос. Дрвото е свето на [[Балтички народи|балтичкиот]] бог [[Перкунас]] и нему истоветниот [[Пруси|пруски]] бог Перкунс. Дабот има важна улога и во [[келтска митологија|келтската]] митологија, посевен на богот [[Таран]]. Од пракелтскиот назив за даб впрочем потекнува и поимот [[друид]], со значење „силен (во знаење)“.<ref>Taylor, John W. (септември 1979). [http://www.unz.org/Pub/MankindQuarterly-1979sep-00079 "Tree Worship"], ''Mankind Quarterly'', стр. 79–142.</ref> Веројатна причина за поврзувањето на дабот со громовите е фактот што во ова дрво удираат забележително повеќе громови од другите дрва со споредлива големина.<ref name=Credo>{{нмс|title=Oak|work=A Dictionary of Literary Symbols|publisher=Cambridge}}</ref> == Македонска топонимија наречена според дрвото == * [[Даб (Бучин)|Даб]] (Крушевско) * [[Дабјани]] (Прилепско) * [[Дабница]] (Прилепско) * [[Дабниште]] (Кавадаречко) * [[Дабово]] (Кукушко) * [[Косово Дабје]] (Делчевско) ==Дабот како тема во уметноста и во популарната култура== * „Даб“ — песна на полскиот поет [[Владислав Боњевски]].<ref>''Savremena poljska poezija''. Beograd: Nolit, 1964, стр. 110-111.</ref> * „Бреза и даб“ — расказ за деца на македонскиот писател [[Киро Донев]] од 2013 година.<ref>Киро Донев, ''Приказни од куќичката на дрво''. Скопје: Македоника литера, 2013, стр. 55.</ref> * „Бреза и даб“ — песна на словенечкиот поет [[Отон Жупанчич]].<ref>Отон Жупанчич, „Цицибан“ (второ издание), „Кочо Рацин“, Скопје, 1959, стр. 34.</ref> * „[[Дабот и кучето]]“ — [[роман]] во [[стих]]ови на францускиот писател [[Ремон Кено]] од 1937 година.<ref>Danilo Kiš, „Svojevrsna parodija francuske književnosti“, во: Rejmon Keno, ''Stilske vežbe''. Beograd: Rad, 1977, стр. 124.</ref> * „Даб“ — песна на македонскиот поет [[Блаже Конески]].<ref>Блаже Конески, 'Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 38.</ref> * „Даб“ — песна на македонскиот поет [[Анте Поповски]].<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 441.</ref> * „Две стебла благуни“ — песна на македонскиот поет Анте Поповски.<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 67.</ref> * „Слика“ — песна во проза на македонскиот писател [[Бошко Смаќоски]].<ref>Бошко Смаќоски, ''Модричка тетратка''. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 31.</ref> * „Даб“ - краток расказ на македонскиот писател [[Васко Ташковски]].<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 68.</ref> == Поврзано == * [[Танин]] * [[Желад]] * [[Буки]] == Наводи == {{наводи|colwidth=30em|refs= * {{наведено списание|last1=Williams |first1=Joseph H. |first2=William J. |last2=Boecklen |name-list-style=amp |first3=Daniel J. |last3=Howard |year=2001 |title=Reproductive processes in two oak (''Quercus'') contact zones with different levels of hybridisation |journal=Heredity |volume=87 |issue=6 |pages=680–690 |doi=10.1046/j.1365-2540.2001.00968.x|pmid=11903563 }}</ref> * {{наведена книга|last=Arnold |first=M. L. |year=1997 |title=Natural Hybridization and Evolution |publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn=0-19-509974-5}}</ref> }} == Надворешни врски == {{рв|Quercus}} {{викивидови|Quercus|Даб}} * [http://www.stipiko.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=54&Itemid=69&lang=mk Типови на даб во Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131208010659/http://stipiko.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=54&Itemid=69&lang=mk |date=2013-12-08 }} — „Стипико“ {{mk}} * [http://www.patokazmagazin.com.mk/index.php?option=com_zoo&task=item&item_id=227&Itemid=194&lang=mk Приказна за дабот и виното] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304220446/http://www.patokazmagazin.com.mk/index.php?option=com_zoo&task=item&item_id=227&Itemid=194&lang=mk |date=2016-03-04 }} — „Патоказ“ {{mk}} * [http://think.mk/2012/08/02/lektsijata-na-dabot/ „Лекцијата на дабот“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130926102307/http://think.mk/2012/08/02/lektsijata-na-dabot/ |date=2013-09-26 }} — за духовните вредности поврзани со дабот {{mk}} * [http://oaks.of.the.world.free.fr Видови дабови во светот] {{en}} * {{EOL|32233}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Даб| ]] [[Категорија:Буки]] [[Категорија:Дрва]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] 08rflbwh3trf8e07r9xctl4u1rhbblk 0 1115927 5583631 3271408 2026-06-28T11:17:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583631 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Драган Богдановски.jpg|десно|200п|мини|[[Драган Богдановски]] - еден од идеолозите на македонското национално Движење за ослободување и обединување на Македонија (ДООМ), и негов долгогодишен претседател.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mn.mk/istorija/155-dragan-bogranovski |title=портал „Македонска нација“ |accessdate=2014-09-20 |archive-date=2014-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141219035733/http://www.mn.mk/istorija/155-dragan-bogranovski |url-status=dead }}</ref>]] '''Движење за ослободување и обединување на Македонија''' ('''ДООМ''') — [[македонска]] организација во дијаспората основана од македонски иселеници во [[1962]] г. во [[Шведска]]. Составена е од македонски иселеници во [[Данска]], [[Германија]], Шведска, [[Австрија]], [[Белгија]], [[Франција]], [[САД]], [[Канада]] и [[Австралија]].<ref>Македонска Енциклопедија, том I, стр. 433-434, Скопје, 2009</ref> Тоа претставувало македонско патриотско и национално движење и е основано како Ослободителен комитет на Македонија (ОКМ). На вонредниот Конгрес на Комитетот во [[Копенхаген]], Данска ([[1971]]), била донесена одлука за издавање на официјален орган – весникот „[[Македонска нација (весник)|Македонска нација]]“. На редовниот Конгрес во [[Бремен]], Германија ([[1972]]) името е сменето во Движење за обединување на Македонија (ДОМ), а името Движење за ослободување и обединување на Македонија (ДООМ) го добива на Општиот Конгрес во [[Минхен]], Германија ([[1974]]). Според новата платформа, Движењето се залагало за поголема автономија на [[Социјалистичка Република Македонија|СР Македонија]] во склоп на [[СФР Југославија]], признавање на [[Македонски извори за македонскиот идентитет|националната посебност]] на Македонците во [[Пиринска Македонија|Пиринска]] и [[Беломорска Македонија]], враќање на [[Македонци во Грција|Македонците бегалци во Грција]] и автономија на Пиринска и Беломорска Македонија, како етапа кон обединувањето на целокупната етногеографска Македонија. На 5-от редовен конгрес (1984) името е променето во Народноослободителен фронт на Македонија, којшто кратко потоа се обединил со неколку други помали македонски емигрантски организации. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Македонски организации во дијаспората]] iyoj8aw1nqzlf70gihj6otl8lxltpsw 0 1130658 5583528 5341930 2026-06-28T05:59:44Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583528 wikitext text/x-wiki {{другизначења|Градиште}} [[Податотека:Тиквешко Езеро.jpg|мини|300п|десно|Поглед на островот во езерото]] '''Градиште''' — остров во [[Тиквешко Езеро|Тиквешкото Езеро]].<ref name="Геодив">{{ГеодивГеонас|глава=Езерски острови|страница=185}}</ref> Сместен е во северниот дел на езерото, западно од селото [[Ресава]]<ref name="игео">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.igeografija.mk/Portal/?p=1059|title=Покрај Голем Град, во Македонија има уште десетици други острови!|last=Милевски|first=Ивица|date=14 јануари 2012|work=Игеографија|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=29 јануари 2018}}</ref> и содржи [[археолошко наоѓалиште]] од битно значење за подалечната историја на [[Тиквешија]]та. Денес наоѓалиштето е прогласено за [[културно наследство на Македонија]].<ref name="СЗД">{{СЗД}}</ref> == Географија == Островот Градиште, како возвишение, е настанат со исполнувањето на Тиквешкото Езеро, некаде околу 1970 година, по што следел и островот [[Брушани (остров)|Брушани]] на друг дел од езерото кај истоименото село. Климата на островот е умерена, се наоѓа на надморска височина од околу 240 метри. Најмалата оддалеченост на островот од брегот (кон исток) изнесува 120 метри. Островот има неправилна квадратен облик, со широчина од 140 до 160 метри, површина од 2,3 [[хектар]]и, додека најголемата височина обично е околу 20-30 м, што зависи од нивото на водата во Тиквешкото Езеро.<ref name="игео" /> Највисоката точка на островот е на 286 метри и се наоѓа во средишниот дел. Вкупната должина пак на бреговата линија е околу 550 метри. Островот Градиште е покриен со густа, претежно нискостеблеста и дрвенеста вегетација, со повеќе видови на птици, влекачи и други животни. Покрај врвот можат да се забележат одредени остатоци од стара градба, поради што и името Градиште. Инаку е слабо посетен, освен понекогаш од рибари, излетници и авантуристи.<ref name="игео" /> == Утврдено градиште и Град Тиквеш == {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште во Македонија |име=Градот |слика= Град Тиквеш.jpg |опис= Скица на наоѓалиштето според [[Иван Микулчиќ|И. Микулчиќ]] | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=23 | lat_sec=13 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=57 | lon_sec=7 |место=Ресава |општина=Кавадарци |тип=населба |тип1=некропола |тип2= |период=раноантичко време |период1=римско време |период2=среден век }} На островот се наоѓа [[археолошко наоѓалиште|археолошкото наоѓалиште]] познато како '''Градот''' или '''Тиквеш Град''', кое сведочи за долгото постоење на [[тврдина|утврдена]] населба и [[некропола]] во текот на [[рана антика|раната антика]], [[Римска Македонија|римското време]] и [[Македонија во средниот век|средниот век]], која во тоа време била копнено возвишение високо над коритото на [[Црна Река]].<ref>{{АрхеоКарта|157}}</ref> Денес се забележуваат остатоци од масивни [[бедем]]и со повеќе фази на градба, а во внатрешноста има темели од архитектонски објекти. Пронајдени се [[керамика|керамички]] садови, метални предмети, [[монета|монети]] и друг археолошки материјал, кои укажуваат на долговековно живеење на местото. На југозападниот дел на се откриени повеќе [[гроб]]ови со камени плочи од типот на циста. Оваа тврдина била средиштето на населбата наречена „'''Град Тиквеш'''“ која постоела во нејзиното подградие, а чии остатоци се денес под вода. Наодите од утврдената населба се чуваат во Музеј-галеријата во Кавадарци и во [[Музеј на Македонија|Музејот на Македонија]] во Скопје. === Раноантичко и хеленистичко време === Низ долината на Црна Река водел значаен [[рударство|рударски]] пат на југ, кон рудниците во масивот на [[Кожуф]], додека крај Тиквешка Река водел локалниот пат низ [[Тиквешијата]] до [[Вардар]] на исток (денес патот Возарци - Кавадарци - Неготино). Од врвот на Градот се контролирале двата пата многу километри далеку на север, југ и исток.<ref name="СГТ-Микулчиќ">{{СГТ-Микулчиќ|205-206}}</ref> На зарамнетиот врв (денес површината на островот) во [[Античка Македонија|хеленистичко време]] постоела укрепена населба, голема 4-5 ха. Од ова време се најдени керамичките предмети и монетите, кои датираат од III до I век п.н.е. Во доцноримско време на тој простор бил изграден [[кастел]], голем 140 × 155 м. Малтерниот ѕид околу него бил зајакнат со најмалку 7 кули. Во VI век обѕидието било обновено на низа места, а во југоисточниот агол се обликувала мала [[акропола]] со внатрешен ѕид. Во периодот од 1959-61 и 1967-68 г. откопани се делови од обѕидието, сондирани се културните слоеви и прибрани се движни наоди, меѓу нив и повеќе монети од IV, V и VI век. Во долината на Тиквешка Река е откопан еден полски имот, гробишта, црква и др. === Средновековие === Некои од обновените делови на обѕидието можеби потекнуваат од [[Доцен среден век|доцниот среден век]], додека акрополата била целосно обновена (со димензии 56 × 30 м). Пред половина век нејзините ѕидови стоеле до 4 м високо над почвата. Во неа е изградена една цистерна и една помала [[црква (градба)|црква]], додека друга ваква црква лежи пред западното чело. Наоди: средновековна грнчарија и црепни, бројни ситни предмети исковани од железо, [[византиски монети]] од XIII век.<ref name="СГТ-Микулчиќ" /> Акрополата го претставувала јадрото на „градот” Тиквеш, додека просторот околу неа а во рамките на античкото обѕидие (зафаќа 2 ха) бил населуван подоцна, на подледователни наврати. Тој служел за сместување на помошните објекти — коњушници и магацини, работилници, простории за стража, ковачници и др., а нивните темели се откриени со ископувањата. Меѓутоа и во долинката долж реката, на голем простор источно од Градот, лежат остатоци од едно подградие. Со спомнатите ископувања пред потопувањето на овој терен во новото Тиквешко Езеро, на три места откопани се помали цркви со остатоци на [[фрескопис]] (врз глинена подлога) и гробишта околу нив. Овие остатоци потекнуваат од XIII век (монети) до XV—XVI век (фрески). === Османлиско време === Во турските пописни дефтери од XV и XVI век Тиквеш се јавува како село и центар на Тиквешката нахија. „Градот” (крепоста) Тиквеш не постои во тоа време, меѓутоа не е забележан ниту во српските или византиски извори. Не се спомнува ни во документите врзани за соседниот [[Полошки манастир]], изграден во XIV век неколку километри југозападно од Тиквешкиот Град.<ref name="СГТ-Микулчиќ" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=https://mn.mk/kultura/7730-Legendata-za-tapanite-vo-gradot-Tikves|title=Легендата за тапаните во градот Тиквеш|last=|first=|date=15 мај 2013|work=Македонска нација|archive-url=https://web.archive.org/web/20200723135906/https://mn.mk/kultura/7730-Legendata-za-tapanite-vo-gradot-Tikves|archive-date=2020-07-23|dead-url=|accessdate=|url-status=dead}} {{Острови во Република Македонија}} {{Архео-Кавадарци}} {{КНМ-Кавадарци}} [[Категорија:Острови во Македонија]] [[Категорија:Тиквеш]] [[Категорија:Ресава]] [[Категорија:Културно наследство на Македонија во Општина Кавадарци]] 0tga01ci8vuah1292r90k6kd05ahfoy 0 1136972 5583459 5440948 2026-06-28T00:10:10Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583459 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија патријарх |name = Генадиј II |image = Gennadios II Sholarios.jpg |caption = Генадиј II Схолариј на ѕидна фреска во манастирот во [[Сер]] |church = [[Цариградска патријаршија]] |archbishop_of = [[Список на цариградски патријарси|Цариградски патријарх]] |predecessor = [[Атанасиј II Цариградски|Атанасиј II]]<br/>[[Јоасаф I Цариградски|Јоасаф I]]<br/>[[Софрониј I Цариградски|Софрониј I]]{{r|Kiminas}} |successor = [[Исидор II Цариградски|Исидор II]]<br/>[[Софрониј I Цариградски|Софрониј I]]<br/>[[Марко II Carigradski|Марко II]]{{r|Kiminas}} |birth_name = Грегориј Куртесиј Схолариј |birth_date = околу 1400 |birth_place = [[Цариград]] |death_date = околу 1473 |death_place = манастирот „Св.Јован Продромос“ близу [[Сер]] }} '''Генадиј II''' (првично: '''Ѓорѓи Схолариј'''; {{langx|el|Γεώργιος Κουρτέσιος Σχολάριος}}, 1400 – 1473) — цариградски [[Вселенски патријарх]] од 1454 до 1464, филозоф и теолог, а воедно и еден од последните претставници на [[Византиско Царство|византиското]] учење и голем поборник за [[Аристотел]]овата филозофија во источната црква. == Фиренциски собор == Се смета дека Георгиј се родил во [[Цариград]] во 1400 година. Неговиот учител бил Мануел Марко Евгениј<ref>M. Pilavakis, Introduction to "First Antirrhetic against Manuel Kalekas." (London: Doctoral Diss., 1988), p. 24</ref> (познат како [[Марко Ефески]], починал во 1444 година).<ref>For Mark of Ephesus’ death, see J. Gill, "The Year of the Death of Mark Eugenicus," ''Byzantinische Zeitschrift'', '''52''' (1952) 23-31.</ref> По неговото туторство од страна на познатиот [[Џон Хортасмен]] („дидаскал" на патријаршиското училиште), можно е Мануел Марко да го препорачал на неговиот претходен учител, Георгиј Гемист Плетон (починал 1452/1454 година), близу 1428 година.<ref>{{cite web | url=https://www.academia.edu/4158989 | title="Idolizing Paganism - Demonizing Christianity à propos N. Siniossoglou: Radical Platonism in Byzantium: Illumination and Utopia in Gemistos Plethon" | work=Archiv Für Mittelalterliche Philosophie Und Kultur 19 | date=January 2013 | last1=Kappes | first1=Christiaan }}</ref> Сеедно, студиите под Плетон се прашање на шпекулација, но во секој случај шансите се поголеми тој да присуствувал на Плетоновите предавања во Мистра.<ref>Ibid., pp. 214-215</ref> Схолариј бил професор по филозофија пред да почне да му служи на царот [[Јован VIII Палеолог]] како советник по теологија. Всушност, во 1437 при присуството на Фиренцискиот собор во Фиренца, царот формално го студирал Нејл Кабасиловиот труд заедно со Мануел Марко Евгениј (подоцна Марко Ефески) и Георгиј Генадиј Схолариј. Триото исто така го изучувале трудот на Џон Дунс Скот (починал во 1308) поради неговото негодување на филиоките во томистичката метафизика, како и Скотовата докторина на „формалната дистинкција“ помеѓу личностите и божјата суштина, како што се божјите својства (или „енергии“).<ref>J. Monfasani, "The Pro-Latin Apologetics of the Greek Émigrés to Quattrocento Italy", in ''Byzantine Theology and its Philosophical Background'', ed. A. Rigo (Studies in Byzantine History and Civilization 4) Turnhout 2011, pp. 165-168.</ref> Токму поради оваа причина Схолариј напишал академско подбивање за првите осумнаесет Марко Евескиеви „Силогистички поглавја против латините“. Од ова можеме да закчучиме дека Схолариј веројатно пишувал академска вежба за да го информира неговиот поранешен учител дека мислењата на Тома Аквински не претстаувале униерзален латински пристап кон прашањата за тројството. Схолариј станал историски битен како судија во граѓанските судови под раководство на Јован VIII (1425–1448), тој го придружувал неговиот владетел на Советот на Ферера, одржан во 1438–1439 во [[Ферара]] и [[Фиренца]]. Целта на овој потфат била да се создаде единство меѓу [[Грчка православна црква|грчките]] и [[Римокатоличка црква|римокатоличките цркви]] кои ги подджувал во тоа време. Тој одржал четири говори на советот, сите исклучутелно помирувачки. На истиот совет се појавил прославениот платонист, [[Гемист Плетон]], најмоќниот противник на тогашниот владеечки [[Аристотелизам]], а со тоа и антагонист на Георгиј. Во црковните работи, како и во филозофијата, двајцата биле со спротивставени ставови: Плетон се залагал за делумно враќање на грчкиот [[паганство]] во форма на синкретичко соединување меѓу христијанството и [[Зороастризам|зороастризмот]], додека Георгиј, повнимателен, притискал кон неопходноста за црковна унија со Рим на докторинска основа, која била инструментална во составувањето на образецот кој од својата нејаснотија и двосмисленост може да се прифати од двете страни. Георгиј, без доволно искуство, бил во многу неповолна ситуација па така не можел директно да стане дел од разговорите на советот. == Враќањето во Цариград == Покрај неговото застапување на синдикатот (и прекорувајќи многу од православните епископи за нивниот недостаток на теолошка ученост), кога се вратил во [[Цариград]], како и повеќето од неговите сонародници, тој се предомислил. Ова не требало да се преувеличува, со оглед на тоа дека Схолариј прерано го напуштил советот и никогаш не потпишал декрет за унија. По налог на неговиот ментор [[Марко Ефески]], кој целосно го претворил во анти-латинско православие, сè до неговата смрт, Схолариј бил познат (со Марко Ефески) како најголемиот бескомпромисен непријател на сојузот. Токму во овој период (1444) Схолариј почнал да го привлекува вниманието на наводната хетеродоксија на Аквинскиевата „разлика на причината“ помеѓу својствата и божјата суштина. Прво, како што гласи во Јучиевото издание на неговата „опера омнија“, Схолариј ги прекинува поглавјата 94-96 на неговиот дискурс за „сегашноста и суштината“ на [[Тома Аквински]] и го заменува Томистичкото објаснување со тоа на скотизмот со цел подобро да се согласат со Палама. Сеедно, тој првично ја ублажува осудата на Аквински, истакнувајќи дека подоцнежните [[Схоластика|схоластици]] (како [[Хервеј Наталис]]) го толкуваат Аквински на поправославен начин.<ref>C. Kappes, "The Latin Sources of the Palamite Theology of George-Gennadius Scholarius," Nicolaus 40.1 (2013): 71-113</ref> Оваа точка ја означува Схолариевата зголемена теолошка оддалеченост од Аквински, каде започнува теолошки да го обвинува во неговите подоцнежни трудови (пример, неговите трактати за светиот дух и неговиот предговор на грчката „Summa Theologiae“). Тогаш тој напишал многу трудови кои ги бранеле неговите нови убедувања, кои многу се разликуваат од претходните за кои [[Лав Алациј]] сметал дека мора да има две личности со исто име.<ref>''Diatriba de Georgiis'' in [[Johann Albert Fabricius|Fabricius]]-[[Gottlieb Christoph Harless|Harles]] ''Bibliotheca Græca'', X, 760–786</ref> На [[Едвард Гибон|Гибон]]: „[[Евсевиј Ренодо|Ренодо]] го поврати идентитетот на неговата личност и двојноста на неговиот карактер“.<ref>''[[Decline and Fall of the Roman Empire|Decline and Fall]]'', lxviii, note 41</ref> По смртта на Јован VIII во 1448, Георгиј станал дел од манастирот [[Џамија Зејрек|„Свети Седржител“]] во Цариград под [[Константин XI Палеолог]] и според непроменливиот обичај, земал ново име: Генадиј. Пред [[Падот на Цариград|падот на градот]] тој веќе бил добро познат како лут противник на унијата. Тој и Евгеник биле водачите на анти-латинската дружина. Во 1444 година, Марко Ефески на својата смртна постела го пофалил непомирливиот став на Генадиј кон латините и унијата.<ref>''[[Patrologia Graeca|P.G.]]'', CLX, 529</ref> Благодарение на Генадиј, гневните луѓе откако ги виделе услугите на католичката црква заминале во големата црква [[Света Софија - Истанбул|Света Софија]]. Се вели дека тој се скрил, но оставил забелешка на вратата од неговата ќелија: „О несреќни Римјани [Византијци], зошто ја запоставивте вистината? Зошто не верувате во Бог, а наместо тоа во Италијанците? Губејќи ја вашата верба, ќе го изгубите вашиот град.“<ref>Quoted by Gibbon, ibid., ed. [[J.B. Bury]], VII, 176</ref> == Османлиски период == [[File:Gennadios II and Mehmed II.jpg|thumb|right|200px|Патријархот Генадиј со [[Мехмед II]] прикажани на мозаик од XX век<ref>G. Ágoston, B.A. Masters, ''Encyclopedia of the Ottoman Empire'' (2009), 238.</ref>]] По [[падот на Цариград]], Генадиј бил заробен од [[Османлиско Царство|Турците]]. Во раководењето на неговото ново освојување, 21 годишниот освојувачки султан [[Мехмед II]] сакал да ја потврди лојалноста на грчкиот народ и над сè да избегне тие да се обратат на Западот за ослободување, потенцијално да предизвика нова рунда [[крстоносни војни]]. Затоа Мехмед го барал најантизападно ориентираниот свештеник како фигура на единство за Грците под турска власт, па така Генадиј како водечка антисојузна фигура претставувал природен избор. На 1 јуни 1453, само три дена по падот на градот, поворката на патријархот минувала низ улиците каде Мехмед грациозно го примил Генадиј со знаци од неговата канцеларија, кросиер и мантија. Овој свечен настан ќе биде подоцна повторуван од сите султани и патријарси. Познатата патријахална базилика на градот, [[Света Софија - Истанбул|Аја Софија]], веќе била претворена во џамија од освојувачите, па така Генадиј го воспоставил неговиот престол во [[Црква Свети Апостоли (Цариград)|Црквата посветена на Светите Апостоли]]. Последователно, Мехмед ја срушил оваа црква за да направи пат за неговата [[Фатих џамија]], па поради тоа Генадиј бил приморан повторно да се премести, овој пат во [[Манастир Богородица Памакаристос|Манастирот Богородица Памакаристос]]. Османлиите ја поделиле нивната империја на [[Милет (Османлиско Царство)|милети]] или потчинети нации, од кои Грците биле најголема, позната како ''Millet-i Rûm''. Патријархот бил назначен за официјална глава или [[Етнарх]] на грчкиот милет, кој бил користен како османлиски извор на царски администратори. Генадиј станал политички моќен, а воедно и религиски, како и сите негови наследници под османлиска власт. Како што било нормално за еден монарх или научник да биде назначен за патријарх, така Генадиј последователно бил ракоположен, прво како ѓакон, потоа како свештеник, а потоа конечно како епископ, пред да биде назначен за патријарх. == Патријарх == Пролетта 1454 тој бил осветен од [[митрополит]]от на Хераклеја Перинт, но, со оглед на тоа дека двете цркви, Аја Софија и палатата на патријархот, биле во рацете на Османлиите, тој се вдомил во два градски манастира. Додека ја поседувал епископската канцеларија Генадиј изготвил, очигледно во корист на Мехмед, признание или појаснување на христијанската вера, кое било преведено на турски од Ахмед, судија на Бер (и првпат испечатена од А. Бразикан во [[Виена]] во 1530). Генадиј бил несреќен како патријарх и се обидел да се откаже од неговата позиција најмалку двапати, а во 1456 тој дал отказ. Главната причина за овој чекор била разочарувањето од султановиот однос кон христијаните, и покрај тоа што се чинело дека Мехмед ги задржал прилично толерирачките услови кои им ги дозволил, сепак разни писатели алудираат мрачно во други мотиви. На крајот, тензиите помеѓу [[Грци]]те и Османлиите биле преголеми. Подоцна тој двапати бил повикан да го предводи христијанското општество како патријарх за време на турбулентниот период кој бил проследен со патријаршијата на [[Исидор II Цариградски|Исидор II]]. Не постои консензус меѓу научниците за точниот термин на неговите последни две патријаршии: според Кимин (2009){{r|Kiminas}} тој повторно владеел од април 1463 до јуни 1463 и од август 1464 до есента 1465.{{r|Post}} Бланше (2001){{r|Blanchet}} се спротивставува на самото постоење на овие два дополнителни услови. Тогаш Генадиј, како многу негови наследници, ги завршил неговите денови како екс-патријарх и [[монарх]]. Тој живеел во манастирот [[Свети Јован Крстител]] близу [[Сер]] во [[Античка Македонија|Македонија]] (североисточно од [[Солун]]), каде пишувал книги сè до неговата смрт во 1473. Генадиј зазема важно место во византиската историја. Тој бил последниот од старота школа на [[Полемика|полемички]] писатели и еден од најдобрите. За разлика од повеќето негови колеги тој имал интимно познавање на латиската контроверзна литература, особено со [[Тома Аквински|Свети Тома Аквински]] и [[Схоластика|схоластиците]]. Тој бил вешт противник на католичката теологија како [[Марко Ефески]], но и многу учен. Неговите дела укажуваат дека не бил само студент на западната филозофија, туку и на контроверзиите со Евреите и муслиманите, на големото [[Исихазам|исихастичко]] прашање (го критикувал [[Варлам Калабријски|Варлам]] и ги бранел монасите). Природно, Варламиците биле латинофили, накратко, сите прашања кои биле важни во тоа време. Тој исто така има и друга важност како прв цариградски патријарх под турска власт. Од оваа гледна точка, тој стои на челото на новиот период во историјата на неговата црква, па така принципите кои ја регулирале состојбата на православните христијани во турската империја се резултат на договорот помеѓу Мехмед II и самиот тој. == Списи == Околу 100 до 120 негови списи постојат, некои од нив остануваат во ракопис, а некои од нив се со сомнителна веродостојност. Колку што е познато, неговите ракописи можат да се класифицираат како филозофски (толкувања на Аристотел, [[Порфириј (филозоф)|Порфириј]] и други; преводи на Петар Шпански и Тома Аквински; бранење на Аристотелизмот против издигнувањето на Новоплатонизмот) и теолошки и црковни (делумно во врска со унијата и делумно бранејќи го христијанството против муслиманите, евреите и [[Паганство|паганите]]), како и голем број беседи, химни и писма. Генадиј бил плоден писател за време на сите периоди на неговиот живот.<ref>Michalcescu, op. cit., 13.</ref> Целокупниот труд на Генадиј бил објавен во осум тома од Јуџи, Петит и Сајдрајдс, 1928–1936.<ref>M. Jugie, L. Petit, and X.A. Siderides, 1928–1930, ''Oeuvres complètes de Georges (Gennadios) Scholarios'', Paris: Maison de [[la Bonne Presse]]</ref> (Забелешка: ова издание ги заменува наводите подолу.) === Прв период (про-унија) === Главните дела на ова време се „говорите“ одржани на Советот на Фиренца,<ref>Printed in Hardouin, IX, and ''P.G.'', CLX, 386 sqq.</ref> исто така неколку писма испратени на бројни пријатели, владици и државници, повеќето необработени. ''Извинувањето за петте поглавја на Советот на Фиренца''<ref>Edited first (in Latin) at Rome in 1577, and again in 1628.</ref> е сомнително.<ref>In ''P.G.'', CLIX it is attributed to [[Joseph of Methone]].</ref> ''Историја на Советот на Фиренца'' под негово име (во ракописот) е идентично со тоа на Сиропул.<ref>Ed. Creighton, The Hague, 1660.</ref> === Втор период (анти-унија) === Голем број полемички дела против латините биле напишани во ова време. Две книги за ''Процесијата на [[Светиот Дух]]''<ref>One in Simonides, loc. cit., the other in ''P.G.'', CLX, 665</ref> и другата „против вметнувањето на филиоквата во симболот на верата“.<ref>ibid., 713</ref> Две книги и писмо за „[[Чистилиште]]то“, бројни проповеди и говори, ''панегрик на Марк Евгеник'' (во 1447), итн. Некои преводи на делата на Свети Тома Аквински и полемички расправи против неговата теологија од страна на Генадиј кои сè уште не се обработени, како што е и неговиот труд против варламитите. Исто така постојат и разни филозофски расправи од кои доминира ''бранењето на Аристотел'' (''antilepseis hyper Aristotelous'') против Новоплатонистот, [[Гемист Плетон]].<ref>''P.G.'', CLX, 743 sqq.</ref> Неговото најважно дело е неговата „Исповед“ (''Ekthesis tes pisteos ton orthodoxon christianon'', општо позната како ''Homologia tou Gennadiou'') посветена на [[Мехмед II]]. Се состои од дваесет статии, од кои само првите дванаесет се автентични. Било напишано на грчки јазик. Ахмед, кадијата на Береа, го превел на [[Турски јазик|турски]]. Ова е првата (датумски) православна симболичка книга. Првпат била објавена (на грчки и латински) од Бразикан,<ref>Vienna, 1530</ref> а подоцна од Хитреј.<ref>Frankfort, 1582.</ref> Мартин Крусиј ја испечатил на [[Грчки јазик|грчки]], [[Латински јазик|латински]] и турски (на грчки и латински ракопис) во неговата ''Турско-Грција''.<ref>Basle, 1584 reprinted in ''P.G.'', CLX 333, sqq.</ref> Римел повторно ја испечатил на грчки и латински,<ref>In his ''Monumenta fidei Eccl. Orient.'' (Jena, 1850), I, 1–10.</ref> а Михалцеску само на грчки.<ref>''Die Bekenntnisse und die wichtigsten Glaubenszeugnisse der griech.-orient. Kirche'' (Leipzig, 1904), 17–21.</ref> Постои уредување на оваа исповед во форма на дијалог каде Мехмед поставува прашања („Што е Бог?“ - „Зошто е наречен ''теос''?“ - „И колку богови постојат таму?“ итн.) и Генадиј дава погодни одговори. Ова е различно наречено: Генадиев ''дијалог'' (''dialexis'', διάλεξις), или ''Confessio prior'', или ''De Via salutis humanæ'' (''Peri tes hodou tes soterias anthropon''). Римел прв ја испечатил, само на латински<ref>op. cit., 1–10</ref> и сметал дека било извор на исповедта.<ref>ibid., iii.</ref> Поверојатно е дека подоцна е направена компилација од исповедта од некој друг.<ref>Otto, op. cit.</ref> Треба да се напомене дека Генадиевата (квазиплатонска) филозофија е доказ во неговата исповед (Бог не може да се објасни, ''теос'' од ''тин'', итн.)<ref>op. cit., viii–xvi.</ref> Или за истата причина или пак за да ја ублажи муслиманската подложност го избегнува зборот ''Prosopa'' при објаснувањето на [[Свето Тројство|Светото Тројство]], зборувајќи за трите личности како ''идиома'' „кое го нарекува ипостас“.<ref>Conf., 3.</ref> === Трет период (пост-оставка) === За време на третиот период, од неговата оставака до неговата смрт (1459–1468), тој продолжил да пишува телошки и полемички трудови. Енциклично писмо за сите христијани ''Во одбрана на својата оставка'' е необработено, како што се ''Дијалог со двајца Турци за божественоста на Христос'' и труд за ''Обожувањето на Бога''. Јан (''Anecdota græca'') го објавил делото ''Дијалог помеѓу христијанин и евреин'' и збирка од ''Пророштва за Христос'' собрани од [[Стариот завет]]. Трактат, ''За нашипт Бог, еден во три, против [[атеисти]] и [[Политеизам|политеисти]]'' (''P.G.'', CLX, 667 sqq.), главно е насочен против теоријата дека светот се формирал случајно. Пет книги, ''За божјото предзнаење и промисла'' и ''Трактат за машкоста на Христос'', исто така се во ''P.G.'', CLX. И на крајот, постојат многу беседи од Генадиј, од кои повеќето се ракописи во [[Света Гора]] (''Codd. Athous'', Paris, 1289–1298). == Во полуларните медиуми == Во филм од 2012 година, ''Fetih 1453'', улогата на Генадиј ја игра Аднан Куртчу. == Поврзано == * [[Грчки научници во ренесансата]] * [[Џон Хортасмен]] == Белешки == {{Reflist| refs= <ref name="Kiminas">{{Наведена книга |title=The Ecumenical Patriarchate |last=Kiminas |first=Demetrius |year=2009 |publisher=Wildside Press LLC |isbn=978-1-4344-5876-6 |page=37,45}}</ref> <ref name="Post">for the different scholars suggestions about the second and third terms of Gennadius see the Article [[List of Ecumenical Patriarchs of Constantinople#1462–1466|List of Patriarchs of Constantinople]].</ref> <ref name="Blanchet">{{Наведено списание| first=Marie-Hélène |last=Blanchet |title=Georges Gennadios Scholarios a-t-il été trois fois patriarche de constantinople? |journal=Byzantion Revue Internationale des Études byzantines |location=Bruxelles |volume=71| issue=1| year=2001|pages=60–72}}{{Link language|fr}}</ref> }} == Наводи == *{{EB1911}} *{{Catholic|wstitle=Gennadius II}} *[http://stephanus.tlg.uci.edu/canon/wsearch?wtitle=3195&nperpage=all&uid=0&GreekFont=Beta&mode=c_search Thesaurus Linguae Graecae: Bibliography of Gennadius Scholarius]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151208133752/http://stephanus.tlg.uci.edu/canon/wsearch?wtitle=3195&nperpage=all&uid=0&GreekFont=Beta&mode=c_search |date=2015-12-08 }} == Надворешни врски == *Marie-Hélène Blanchet, ''Georges-Gennadios Scholarios (vers 1400-vers 1472):un intellectuel orthodoxe face à la disparition de l'empire byzantin'', Institut Français d'Études Byzantines, Paris, 2008. * Joseph Gill, ‘George Scholarius’, in J. Gill, ''Personalities of the Council of Florence and other Essays'', Oxford, 1964, pp.&nbsp;79–94 * Eugenia Russell, "St Demetrius of Thessalonica; Cult and Devotion in the Middle Ages", Peter Lang, Oxford, 2010. ISBN 978-3-0343-0181-7 * C.J.G. Turner, ‘The career of Georgios Gennadios Scholarios’, ''Byzantion'' 39 (1969), 420–55 * C.J.G. Turner, ‘George Gennadius Scholarius and the Council of Florence’, ''Journal of Theological Studies'' 18 (1967), 83–103 {{Цариградски патријарси}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Генадиј II Цариградски, Патријарх}} [[Категорија:Родени во 1400 година]] [[Категорија:Починати во 1473 година]] [[Категорија:Луѓе од Цариград]] [[Категорија:Вселенски патријарси]] [[Категорија:Византиски теолози]] [[Категорија:Византиски филозофи]] [[Категорија:Византијци од 15 век]] [[Категорија:Православни епископи од 15 век]] [[Категорија:Грци од 15 век]] spnhalbtheu11d9sptcc9fib1hziqob 0 1143360 5583533 5149195 2026-06-28T06:39:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583533 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|400px|мини]] [[File:(Banyas demonstration) مظاهرات بانياس جمعة الغضب - 29 نيسان 2011.jpg|thumbnail|десно|Протести против режимот на Асад, април 2011 година]] [[File:Собир во солидарност со бегалците.jpg|thumb|Собир во солидарност за бегалците во Скопје]] '''Граѓанска војна во сирија'''<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-18428782 „Syria: France calls for UN to enforce Annan plan”]</ref><ref>[http://www.foxnews.com/world/2012/06/12/annan-says-syria-conflict-is-now-civil-war/ „UN peacekeeping chief calls Syria conflict a civil war”]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.haaretz.com/news/middle-east/un-syria-now-in-state-of-civil-war-death-toll-at-more-than-4-000-1.399026 |title=„UN: Syria now in state of civil war, death toll at more than 4,000” |accessdate=2015-09-17 |archive-date=2015-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514084411/http://www.haaretz.com/news/middle-east/un-syria-now-in-state-of-civil-war-death-toll-at-more-than-4-000-1.399026 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://uk.reuters.com/article/2012/07/14/uk-syria-crisis-icrc-idUKBRE86D09B20120714?feedType=RSS&feedName=GCA-GoogleNewsUK |title=„Exclusive: Syria now an "internal armed conflict" – Red Cross” |accessdate=2015-09-17 |archive-date=2012-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120721003109/http://uk.reuters.com/article/2012/07/14/uk-syria-crisis-icrc-idUKBRE86D09B20120714?feedType=RSS&feedName=GCA-GoogleNewsUK |url-status=dead }}</ref> познато и како '''Бунт во Сирија'''<ref>[http://edition.cnn.com/2012/07/29/world/meast/syria-watson-aleppo/ „Syria's uprising: From rocks to RPGs”]</ref> — тековен вооружен конфликт помеѓу претставниците на власта и опозицијата во Сирија. Почнала на [[15 март]] [[2011]] година со истовремени демонстрации во повеќе сириски градови против сириската влада и претседателот на [[Сирија]], [[Башар Ал Асад]], под влијание на [[Арапската пролет]]. Протестите и демонстрациите подоцна прераснале во вооружен судир, а во 2012 година судирот преминал во граѓанска војна.  Во пролетта, 2011 година, сириската влада ја користи Војската на Сирија во гушење на протестите и демонстрациите. Неколку градови биле опседнати,<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-13343540 „Syrian army tanks 'moving towards Hama'”]</ref><ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/05/201151722757252901.html „'Dozens killed' in Syrian border town”]</ref> а во некои градови сириската војска користела и огнено оружје на демонстрантите.<ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/06/201168175624573155.html „'Defected Syria security agent' speaks out”]</ref> Овој потег довел до револт во самите линии на вооружените сили, па еден број од припадниците на војската дезертирал и се приклучил на демонстрантите, а подоцна ја формирале Слободната армија на Сирија. Сириската власт сите вооружени формации ги оценувала како терористички т.е. дошло до вооружен судир помеѓу бунтовниците и регуларната војска. Од јануари 2015 година, бројката на смртност пораснала на 220,000, а според проценките од април 2015 и до 310,000 жртви. И едната и другата страна во конфилктот се обвинети дека правеле воени злосторства, ѕверства и тортура над затвореници како и користење на цивили како жив штит.<ref name="huffingtonpost1">[http://www.huffingtonpost.com/human-rights-watch/syria-local-residents-use_b_1380609.html „Syria: Local Residents Used as Human Shields”]</ref><ref name="aljazeera1">[http://blogs.aljazeera.net/topic/syria/un-report-accuses-syrian-troops-torturing-and-executing-children-and-using-children „UN report accuses Syrian troops of torturing and executing children, and of using children as "human shields"”]</ref><ref name="HRW20032012">[http://www.hrw.org/news/2012/03/20/syria-armed-opposition-groups-committing-abuses „Syria: Armed Opposition Groups Committing Abuses”]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-19083918 „Syria conflict: Aleppo shootings by rebels condemned”]</ref><ref>[http://www.hrw.org/news/2012/03/20/open-letter-leaders-syrian-opposition „Open Letter to the Leaders of the Syrian Opposition Regarding Human Rights Abuses by Armed Opposition Members”]</ref> Сериозноста на катастрофата во Сирија беше наведена од страна на Обединетите Нации и многу меѓународни организации. Повеќе од 7.6 милиони Сиријци беа раселени, повеќе од 5 милиони побегнаа од државата во соседните држави како [[Турција]], [[Либан]], [[Јордан]], [[Ирак]], [[Египет]] и [[Кувајт]], и неколку стотици илјади побегнаа во подалечните земји како Германија и Грција и станаа мигранти. Милиони останати беа оставени во ниски животни услови со недостаток на храна и вода за пиење. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Арапска пролет]] [[Категорија:Граѓанска војна во Сирија| ]] [[Категорија:Граѓански војни]] [[Категорија:Историја на Сирија]] [[Категорија:Верски војни]] esvlns0droop095gggdsg0co1t10ygz 0 1147914 5583354 4128484 2026-06-27T15:26:07Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5583354 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} '''''Неверни години - записи, искази и прераскази''''' — [[книга]] од македонскиот [[писател]] [[Петре М. Андреевски]] од [[1974]] година. Книгата содржи записи, патописи и сеќавања. ==Технички податоци== Книгата за првпат е објавена во 1974 година од издавачката куќа „[[Македонска книга]]“. Книгата има 171 страница, не е каталогизирана и ја нема меѓународната ознака [[ISBN]]. Нацртот на корицата го направил Спасе Куновски, коректурата ја извршила Драга Стефанова, а книгата била испечатена во Графичкиот завод „[[Гоце Делчев]]“ во [[мај]] 1974 година, а во тираж од 1.000 примероци. На книгата е назначена и нејзината продажна цена од 50 [[динар]]и. Издавањето на книгата било помогнато од Републичкиот фонд за унапредување на издавачката дејност на [[Социјалистичка Република Македонија|СРМ]].<ref name="ReferenceA">Петре М. Андреевски, ''Неверни години''. Скопје: Македонска книга, 1974.</ref> ==Содржина== Книгата содржи 14 записи, раскази, сеќавања, патописи и репортажи:<ref name="ReferenceA"/> * На разминување со набожните боси души * Едно видување со [[Мариово]] * Играта на старците - Последното [[оро]] на Кузета Кузмана * [[Берово]] летото 1969-73 * Благото невреме на слепиот трубадур * Крајпатјето и трите меани * [[Вирово]] * Места што ги паметувам, јадења што не ги заборавам * Почетокот на [[лето]]то и крајот на дедо ми * [[Вампир]] * Шлаканица * [[Лубеница]] * Исчезнатиот сведок * Закопот на селскиот [[виолинист]] Ѓорѓија Димоски == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Петре М. Андреевски}} [[Категорија:Дела на Петре М. Андреевски]] [[Категорија:Изданија на Македонска книга]] 237ryhwizca5ynz4n91mq1cwg6qchhx 5583356 5583354 2026-06-27T15:27:13Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Книги од 1974 година]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5583356 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} '''''Неверни години - записи, искази и прераскази''''' — [[книга]] од македонскиот [[писател]] [[Петре М. Андреевски]] од [[1974]] година. Книгата содржи записи, патописи и сеќавања. ==Технички податоци== Книгата за првпат е објавена во 1974 година од издавачката куќа „[[Македонска книга]]“. Книгата има 171 страница, не е каталогизирана и ја нема меѓународната ознака [[ISBN]]. Нацртот на корицата го направил Спасе Куновски, коректурата ја извршила Драга Стефанова, а книгата била испечатена во Графичкиот завод „[[Гоце Делчев]]“ во [[мај]] 1974 година, а во тираж од 1.000 примероци. На книгата е назначена и нејзината продажна цена од 50 [[динар]]и. Издавањето на книгата било помогнато од Републичкиот фонд за унапредување на издавачката дејност на [[Социјалистичка Република Македонија|СРМ]].<ref name="ReferenceA">Петре М. Андреевски, ''Неверни години''. Скопје: Македонска книга, 1974.</ref> ==Содржина== Книгата содржи 14 записи, раскази, сеќавања, патописи и репортажи:<ref name="ReferenceA"/> * На разминување со набожните боси души * Едно видување со [[Мариово]] * Играта на старците - Последното [[оро]] на Кузета Кузмана * [[Берово]] летото 1969-73 * Благото невреме на слепиот трубадур * Крајпатјето и трите меани * [[Вирово]] * Места што ги паметувам, јадења што не ги заборавам * Почетокот на [[лето]]то и крајот на дедо ми * [[Вампир]] * Шлаканица * [[Лубеница]] * Исчезнатиот сведок * Закопот на селскиот [[виолинист]] Ѓорѓија Димоски == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Петре М. Андреевски}} [[Категорија:Дела на Петре М. Андреевски]] [[Категорија:Изданија на Македонска книга]] [[Категорија:Книги од 1974 година]] gb242cib9ycfi1tzf7ljp5pymlvaweq 1 1147916 5583355 3437674 2026-06-27T15:26:21Z P.Nedelkovski 47736 5583355 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody 0 1150823 5583394 5411453 2026-06-27T19:34:27Z SpectralWiz 106165 5583394 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Мечово |name_local = Μέτσοβο,Aminciu |native_name = Aminciu |image_map = 2011 Dimos Metsovou.png |periph = [[Епир (регион)|Епир]] |periphunit = [[Јанина]] |pop_municipality = 6196 |area_municipality = 366.8 |pop_municunit = 3469 |area_municunit = 177.7 |pop_community = 2503 |population_as_of = 2011 |elevation = 1160 |lat_deg = 39 |lat_min = 46 |lon_deg = 21 |lon_min = 11 |postal_code = 442 00 |area_code = 26560 |licence = ΙΝ |mayor = |website = [http://metsovo.gr/site/ metsovo.gr/site/] |image_skyline = Metsovo overview bgiu.jpg |caption_skyline = Панорама на Мечово |city_flag = |city_seal = |districts = |party = |since = |elevation_min = |elevation_max = }} [[Податотека:Metsovo, panorama od 1899.jpg|мини|Панорама на селото Мечово. 1899 година. Фотографија од браќа Манаки (оштетена плоча)]] '''Мечово''' ({{langx|el|Μέτσοβο}}; {{langx|rup|Aminciu}}) — град во областа [[Епир (регион)|Епир]] високо на планините [[Пинд]] во Северна [[Грција]], помеѓу [[Јанина]] на север, и [[Метеора]] на југ. Најголемиот центар на [[Власи]]те во Грција, Мечово е сместен близу до грчкиот национален пат GR-6 ([[Јанина]]-[[Трикала]]), исто така и до автопатот „[[Егнатија]]“ (А2). == Личности == '''Родени во Мечово''' * [[Адам Запекос]] (1787–?) — просветен деец; * [[Анастасиос Манакис]] (1785–1864) — револуционер, учесник во [[Грчката војна за независност]]; * [[Василе Диаманди]] — политичар, директор на романското трговско училиште во [[Солун]]; * [[Георгиос Авероф|Георгиос Аверов]] (1815–1899) — општественик, филантроп: * [[Димитрие Козакович]] (1790–1868) — историчар, еден од основачите на [[Романска академија|Романската академија]]; * [[Михаил Тосица]] (1787–1856) — добротвор, банкар, прв грчки конзул во [[Александрија]]; * [[Николаос Стурнарис]] (1806–1853) — добротвор; * [[Стерие Диаманди]] (1897–1981) — животописец, есеист; и * [[Стерие Флока]] (XVI век) — полулегендарен местен водач. '''По потекло од Мечово''' * [[Евангелос Аверов]] (1910–1990) — политичар, по потекло од Мечово. == Наводи == {{наводи}} {{Епир-гео-никулец}} {{Мечово}} {{Епир}} [[Категорија:Мечово| ]] [[Категорија:Мечово (општина)]] [[Категорија:Населени места во Јанина (округ)]] [[Категорија:Градови во Грција]] si8vhf70hw3pvxielw45w899h3a4rep 0 1152298 5583650 5153954 2026-06-28T11:32:33Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583650 wikitext text/x-wiki '''Деветта охридска парохија''' — православна парохија на [[Македонска православна црква - Охридска архиепископија|Македонската православна црква - Охридска архиепископија]], дел од [[Охридско архијерејско намесништво|Охридското архијерејско намесништво]] на [[Дебарско-кичевска епархија|Дебарско-кичевската епархија]]. Нејзиното седиште е во [[Црква „Св. Никола“ - Охрид|црквата „Св. Никола“]] во градот [[Охрид]]. Моментално, парохиски свештеник е [[Сашо Ристески]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dke.org.mk/index.php/namesnistva#7|title=Седма охридска парохија|language=mk-MK|accessdate=2020-01-01}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во состав на оваа парохија се и селото [[Велестово]] и населбата [[Рача]]. == Цркви == Ова е список на црквите во парохијата.<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> Можно е списокот да е нецелосен. {| class="wikitable" |- ! име ! населено место ! изградена ! слика |- | [[Црква „Св. Никола“ - Охрид|Црква „Св. Никола“]]<br>(парохиска црква) | [[Охрид]] | 1863 | [[Податотека:Crkva Sv.Nikola-Ohrid.jpg|100п]] |- | [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Велестово|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] | [[Велестово]] | XIV век | [[Податотека:Church-Velestovo.JPG|100п]] |- | [[Црква „Св. Троица“ - Велестово|Црква „Св. Троица“]] | Велестово | 1986 | [[Податотека:Црква „Св. Троица“ - Велестово.jpg|100п]] |- | [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Велестово|Црква „Рождество на Пресвета Богородица“]] | Велестово | | [[Податотека:Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Велестово.jpg|100п]] |- | [[Црква „Св. Благовештение“ - Рача|Црква „Св. Благовештение“]] | [[Рача]] | | |- | [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Рача|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“]] | Рача | 2018 | |- |} == Поврзано == * [[Охридско архијерејско намесништво]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Ninth Ohrid Parish}} * [http://www.dke.org.mk/index.php/namesnistva#9 Страница на Дебарско-кичевската епархија]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Coord|41|6|35|N|20|48|27|E|display=title}} [[Категорија:Деветта охридска парохија| ]] [[Категорија:Охридско архијерејско намесништво]] [[Категорија:Парохии на МПЦ]] 971ywb3lfw17xxao4ml5ehchw74aovm 0 1153485 5583326 5420361 2026-06-27T13:03:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583326 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Восово |name_local = Σφηκιά |image_skyline = |caption_skyline = |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Бер | ширина = | опис = <center>Местоположба на Восово во општината [[Бер (општина)|Бер]] и областа Централна Македонија</center> | релјефна = | натпис = Восово | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 23 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 22 | ГД_мин = 13 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 40 |lat_min = 23 |lon_deg = 22 |lon_min = 13 |elevation_min = |elevation = 600 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Иматија]] |prefec = |municipality = [[Бер (општина)|Бер]] |municunit = Македонида |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2011 |population = 382 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = |area_code = |licence = |website = }} '''Восово''' ({{langx|el|Σφηκιά}}, ''Сфиќа''; до 1926 година: ''Βόσσοβα'', ''Восова''<ref>[http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/170255 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Βόσσοβα -- Σφηκιά]</ref>) — [[село]] во [[Берско]], [[Егејска Македонија]], дел од денешната [[Бер (општина)|Општина Бер]], во [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], [[Грција]]. == Географија и местоположба == Селото е оддалечено повеќе од 20 километри југоисточно од градот [[Бер]], на надморска височина од 600 метри.<ref name="НМЕМ">{{НМЕМ|дел=I|глава=Берски округ|страница=7}}</ref> Површината на селскиот атар изнесува 25 квадратни километри. Селото е сместено на западните падини на планината [[Шапка (планина)|Шапка]]. == Историја == Селото било преименувано во текот на 1926 година кога му било доделено името Сфиќа (''Σφηκιά''). == Стопанство == Селаните поседуваат само малку земја околу селото, бидејќи поголемиот дел од атарот на селото се во сопственост на еден муслимански велепоседник. Главно се одгледува тутун и малку пченица, а голем дел од населението чува и стока.<ref name="НМЕМ" /> == Население == Во 1900 година според [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во ''Весово (Вешова)'' живееле 255 Грци христијани.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_02.htm К’нчов, Васил. Македонија. Етнографија и статистика, Софија, 1900, стр. 144.]</ref> По податоци на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во ''Весово (Вешова)'' (Vessovo, Vechova) имало 255 Грци.<ref>Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 222-223.</ref> Во 1910 година во ''Везова'' (Βέζοβα) имало 255 жители.<ref>Αθανάσιος Χαλκιόπουλος, Εθνολογική στατιστική των βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου, Αθήναι 1910. Цитирано по: [https://web.archive.org/web/20090404135658/http://www.freewebs.com/onoma/veria.htm Δημήτρης Λιθοξόου. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βέροιας, 1886 - 1927]</ref> Спирос Лукатос посочува „грчки јазик на жителите“.<ref>Σπύρος Λουκάτος, Πολιτειογραφία της νομαρχιακής περιφέρειας της Θεσσαλονίκης, Μέρος Α’ Υποδιοικήσεις Βερροίας - Θεσσαλονίκης – Κατερίνης, Αθήνα 1987. Цитирано по: [https://web.archive.org/web/20090404135658/http://www.freewebs.com/onoma/veria.htm Δημήτρης Λιθοξόου. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βέροιας, 1886 - 1927]</ref> На пописот во 1912 година, селото е забележано со грчки јазик и христијанска религија.<ref name="freewebs/veria/count">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.freewebs.com/onoma/veria.htm |title=Δημήτρης Λιθοξόου. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βέροιας, 1886 - 1927 |accessdate=2012-12-05 |archive-date=2012-12-05 |archive-url=https://archive.today/20121205104420/www.freewebs.com/onoma/veria.htm |url-status=live }}</ref> Во пописот од 1913 година селото било забележано со 655 (што значи дека било многу поголемо отколку што го забележал К’нчов).<ref name="НМЕМ" /> Во 1920 година Восово имало 469, во 1928 година 536, во 1940 година 661, во 1951 година 669, во 1961 година 842, во 1971 година 634, во 1981 година 521, а во 1991 година 565 жители. Во пописот спроведен во 2001 година, селото било попишано со 473 жители. Во најновиот спроведен попис од 2011 година во Грција, селото било забележано со 382 жители. {{Пописи-ЕМ|661|669|842|634|521|565|473|382}} == Самоуправа и политика == Селото припаѓа на општинската единица Македонида со седиште во селото Боштани, која припаѓа на поголемата општина [[Бер (општина)|Бер]], во округот [[Иматија]]. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Восово, во кој Восово е единствено село. <!--== Општествени установи == == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи|2}} {{Бер}} [[Категорија:Бер (општина)]] 7rmw0johc1kre26l0d4hlqosezi61ox 0 1157433 5583328 5550831 2026-06-27T13:23:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583328 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision |native_name = ''Vojvodina Kranjska'' <small>([[Slovene language|sl]])</small><br/>''Herzogtum Krain'' <small>([[German language|de]])</small> |conventional_long_name = Војводство Крањска |common_name = Крањска |continent = Европа |region = Централна Европа |country = Словенија |era = Среден век |status = Вазалство |empire = Свето Римско Царство |status_text = [[Список на територии на Светото Римско Царство|Држава]] во [[Светото Римско Царство]] и [[Австриско Царство]] |government_type = Кнежевство |year_start = 1364 |year_end = 1918 |event_pre = [[Марка Крањска]]<br>{{spaces|4}}доделено на<br>{{spaces|4}}[[Хабсбуршка династија]] |date_pre = 1335 |event_start = подигнато во ранг на [[Војводство]] |date_start = <!--- Optional: Date of establishment, as 1 January 1801---> |event1 = Приклучено на [[Австриски округ]] |date_event1 = 1512 |event2 = [[Шенбрунски договор|Во состав]] на<br>{{spaces|4}}[[Илирски провинции]] |date_event2 = 1809 |event3 = [[Виенски конгрес|Вратена]] на [[Австриско Царство]] |date_event3 = 1815 |event_end = Дел од<br>{{spaces|4}}[[Кралство СХС]] |date_end = |p1 = Марка Крањска |image_p1 = |s1 = Кралство СХС |flag_s1 = Flag of the State of Slovenes, Croats and Serbs.svg |image_flag = Flag of Krain.svg |image_coat = Carniola Arms.svg |image_map = Krain Donaumonarchie.png |image_map_caption = |capital = [[Љубљана]] }} '''Војводство Крањска''' ({{langx|de|Herzogtum Krain}}, {{langx|sl|Vojvodina Kranjska}}, {{langx|la|Carniolia}}) — војводствo на [[Светото Римско Царство]] кое било основано во [[1364]] година и опстојувало до нејзиното распаѓање во [[1806]] година. Војводството било во составот на [[Цислајтанија]] како дел од [[Австроунгарија]] до [[1918]] година кога било вклучено во составот на [[Кралство Југославија|Кралство СХС]]. == Местоположба == Војводството ги опфаќало териториите на централниот дел од денешна [[Словенија]], а седиштето на војводството се наоѓало во [[Љубљана]]. На север војводството се граничило со [[Војводство Корушка]] и [[Војводство Штаерска]]. Војводство Крањска во [[1900]] година опфаќало површина од 9.955&nbsp;км² и 520.000 жители. == Историја == По смртта на [[Хајнрих (Бохемија)|Хајнрих]] од [[Бохемија]] во [[1335]] година, тој не оставил машки наследници па престолот бил префрлен на [[Хабсуршка династија|Хабсуршката династија]]. Од [[1364]] година по наредба на [[Рудолф IV (војвода на Австрија)|Рудолф IV]] и [[Privilegium maius]], Крањска била прогласена за војводство. Рудолф IV на 7 април 1365 година го основал во долниот дел од војводството градот Рудолфсверт кој бил наречен во негово име, или денешниот град [[Ново Место]] во [[Словенија]]. Во [[1374]] година [[Хабсуршка династија|Хабсуршката династија]], врз основа на склучениот наследен договор од 1363/1364 година од грофот Алберт IV од младата линија на Мајнхардините од [[Горица]], наследнил територии кои биле вклучени во составот на Војводство Крањска. Кај двете наследни поделби на Хабсбурговците меѓу 14 и 16 век, Крањска била дел од [[Внатрешна Австрија]] и управувана од [[Грац]]. Во времето на [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]], војводството било освоено во 1807-1809 година од [[Наполеон Бонапарт]] и анектирана, за да во 1809 година биде дел од т.н. [[Илирски провинции]]. Во 1849 година [[Кралство Илирија]] се распаднало и Војводство Крањска станала самостојна земја на австриската круна до [[29 октомври]] [[1918]] година == Демографија <ref>[http://www.archivverlag.at/zeittafeln/daten/kronlaender/7.php Archiv Verlag - Österreich und seine Geschichte in Wort und Bild<!-- Botovski generisani naziv -->]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == === Попис од 1851 година<ref name="A.J.P. Taylor 1918, page 302">A.J.P. Taylor, The Habsburg Monarchy 1809–1918, 1948: Serbian edition: A. Dž. P. Tejlor, Habzburška monarhija 1809–1918, Beograd, 2001, page 302.</ref>=== {| class="wikitable" |- ! Јазик!! Население!! Процент |- | [[Словенечки јазик|словенечки]] || 426.013 || 91,82% |- | [[Германски јазик|германски]] || 37.307 || 8,04% |- | останати || 636 || 0,14% |- | '''Вупно''' || '''463.956''' || '''100%''' |} === Попис од 1910 година<ref name="A.J.P. Taylor 1918, page 302"/> === {| class="wikitable" |- ! Јазик!! Население!! Процент |- | [[Словенечки јазик|словенечки]] || 491.107 || 94,38% |- | [[Германски јазик|германски]] || 28.120 || 5,41% |- | останати || 1.100 || 0,21% |- | '''Вупно''' || '''520.327''' || '''100%''' |} ==== Религија ==== {| class="wikitable" |- ! Религија !! Население!! Процент |- | [[католицизам|римокатолици]] || 519.227 || 99,79% |- | останати ([[протестантство|протестанти]] и [[гркокатолицизам|унијати]]) || 1.100 || 0,21% |- | '''Вупно''' || '''520.327''' || '''100%''' |} == Владетели == *[[Рудолф IV (војвода на Австрија)|Рудолф]] (1364–1365) со своите браќа: **[[Албрехт III (војвода на Австрија)|Албрехт III]] (1365–1379) со својот брат **[[Леополд III (војвода на Австрија)|Леополд III]] (1365–1386) *[[Вилхелм (војвода на Австрија)|Вилхелм]] (1386–1406), син на Леополд со својот брат **[[Ернест Железниот|Ернст]] (1406–1424), од 1414 *[[Фридрих III (Свето Римско Царство)|Фридрих]] (1424–1493), син на Ернест, од 1452 цар на [[Светото Римско Царство]] *[[Максимилијан I (Свето Римско Царство)|Максимилијан I]] (1493–1519), син, од 1508 цар на [[Светото Римско Царство]] *[[Карло V (Свето Римско Царство)|Карло I]] (1519–1521), внук, цар на [[Светото Римско Царство]] **[[Фердинанд I (Свето Римско Царство)|Фердинанд I]] (1521–1564), цар на [[Светото Римско Царство]] од 1558 *[[Карло II (војвода на Австрија)|Карл II]] (1564–1590), син на Фердинанд *[[Фердинанд II (Свето Римско Царство)|Фердинанд II]] (1590–1637), син, цар на [[Светото Римско Царство]] од 1619 година == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.terra.es/personal7/jqvaraderey/185915BK.GIF Map – Duchy of Carniola in 1849]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120927020011/http://www.terra.es/personal7/jqvaraderey/185915BK.GIF |date=2012-09-27 }} * [http://www.un.int/slovenia/insignia.html Slovenian National Insignia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101104123014/http://www.un.int/slovenia/insignia.html |date=2010-11-04 }} [[Категорија:Поранешни држави во Европа]] [[Категорија:Земји во Светото Римско Царство]] [[Категорија:Поранешни војводства|Крањска]] [[Категорија:Крањска| ]] [[Категорија:Австриски округ]] [[Категорија:Држави на Германскиот Сојуз]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1918 година]] [[Категорија:Административна поделба на Австроунгарија]] 9986plzs9hn8a6rt3l533y2c75i8arg 0 1164532 5583584 5045069 2026-06-28T09:42:07Z Bjankuloski06 332 5583584 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Река | name = Маздрача | image= Маздрача.jpg | caption= Глетка од реката Маздрача во горното течение на падините на [[Шар Планина]] | origin = Венец, на [[Шар Планина]] | mouth = [[Вардар]] | progression = {{РВардар}} | basin_countries= {{МКД}} | length= 24,5 км | elevation= 2.250 м | mouth_elevation = 470 м | discharge= | watershed= {{км2|140}} }} '''Маздрача''' — река во [[Македонија]], лева притока на [[Вардар]]. ==Хидрографски одлики== Спаѓа меѓу поголемите и првите леви притоки на [[Вардар]] во [[Полог|Полошката Котлина]]<ref name="географија">{{наведена книга|last=Стојмилов|first=Александар|title=Географија на Република Македонија|year=2011|publisher=Универзитет за туризам и менаџмент|location=Скопје|language=македонски|page=171}}</ref>. Извира во месноста Венец, во јужниот дел на [[Шар Планина]] во масивот под врвовите [[Мала Враца|Мала]] и [[Голема Враца]], на надморска височина од 2250 метри, а се влева во [[Вардар]] наспроти село [[Волковија (Тетовско)|Волковија]] на 470 метри надморска височина<ref name="географија" />. Долга е 24,5 километри и има пад од 1780 метри<ref name="географија" />. Зафаќа сливна површина од 140 км²<ref name="географија" />. ==Течение и водостопанско значење== Во своето изворишно подрачје и горно течение високо на [[Шар Планина]], реката Маздрача, собира многу полноводни притоки како што се потоците Тиха Вода, Демирова Река на која има доста висок повремен водопад чии во значаен дел се користат во хидросистемот „Шарски води“ за напојување на мавровските и вруточки електрани, заради што во овој дел има изградено и водостан „Маздрача“. По течението со стрмен пад низ шумовиот дол на [[Шар Планина]] каде ја прима притоката Матене која истекува од [[Црно Езеро (Шар Планина)|Црното Езеро]], излегува во Полошката котлина течејќи низ селото [[Неготино (Полошко)|Неготино]] кое го дели на 2 дела и во кое ја прима притоката Маврица. Напуштајќи го селото Неготино во подножјето и допирот на [[Шар Планина]] со котлинското дно, реката Маздрача тече низ рамнината на [[Полог]] сè до нејзината утока во [[Вардар]]. Поради полноводноста, покрај за електрична енергија, водите на Маздрача во голем обем се користат за наводнување на бројните плодни ниви во рамината на [[Полог]] на кои поради влажноста успеваат висококвалитетни пченка, грав, домат, пиперки и други градинарски култури. ==Галерија== <center> <gallery mode=packed heights=160px> File:Маздрача 01.jpg|Текот на реката Маздрача низ постројка на хидросистемот „Шарски води“ File:Маздрача 04.jpg|Течението на Маздрача во изворишното подрачје високо на [[Шар Планина]] File:Водопад на Демиров Река - Маздрача.jpg|Повремениот водопад на малата притока Демирова Река, непосредно пред вливот во Маздрача </gallery> </center> == Наводи == {{наводи}} {{Шар Планина}} [[Категорија:Реки во Македонија]] [[Категорија:Општина Врапчиште]] [[Категорија:Општина Гостивар]] rsgh5j2o827h4xok5x4mhjhqpbp3szp 5583586 5583584 2026-06-28T09:42:51Z Bjankuloski06 332 5583586 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Река | name = Маздрача | image= Маздрача.jpg | caption= Глетка од реката Маздрача во горното течение на падините на [[Шар Планина]] | origin = Венец, на [[Шар Планина]] | mouth = [[Вардар]] | progression = {{РВардар}} | basin_countries= {{МКД}} | length= 24,5 км | elevation= 2.250 м | mouth_elevation = 470 м | discharge= | watershed= {{км2|140}} }} '''Маздрача''' — река во [[Македонија]], лева притока на [[Вардар]] во областа [[Полог]]. ==Хидрографски одлики== Спаѓа меѓу поголемите и првите леви притоки на [[Вардар]] во [[Полог|Полошката Котлина]]<ref name="географија">{{наведена книга|last=Стојмилов|first=Александар|title=Географија на Република Македонија|year=2011|publisher=Универзитет за туризам и менаџмент|location=Скопје|language=македонски|page=171}}</ref>. Извира во месноста Венец, во јужниот дел на [[Шар Планина]] во масивот под врвовите [[Мала Враца|Мала]] и [[Голема Враца]], на надморска височина од 2250 метри, а се влева во [[Вардар]] наспроти село [[Волковија (Тетовско)|Волковија]] на 470 метри надморска височина<ref name="географија" />. Долга е 24,5 километри и има пад од 1780 метри<ref name="географија" />. Зафаќа сливна површина од 140 км²<ref name="географија" />. ==Течение и водостопанско значење== Во своето изворишно подрачје и горно течение високо на [[Шар Планина]], реката Маздрача, собира многу полноводни притоки како што се потоците Тиха Вода, Демирова Река на која има доста висок повремен водопад чии во значаен дел се користат во хидросистемот „Шарски води“ за напојување на мавровските и вруточки електрани, заради што во овој дел има изградено и водостан „Маздрача“. По течението со стрмен пад низ шумовиот дол на [[Шар Планина]] каде ја прима притоката Матене која истекува од [[Црно Езеро (Шар Планина)|Црното Езеро]], излегува во Полошката котлина течејќи низ селото [[Неготино (Полошко)|Неготино]] кое го дели на 2 дела и во кое ја прима притоката Маврица. Напуштајќи го селото Неготино во подножјето и допирот на [[Шар Планина]] со котлинското дно, реката Маздрача тече низ рамнината на [[Полог]] сè до нејзината утока во [[Вардар]]. Поради полноводноста, покрај за електрична енергија, водите на Маздрача во голем обем се користат за наводнување на бројните плодни ниви во рамината на [[Полог]] на кои поради влажноста успеваат висококвалитетни пченка, грав, домат, пиперки и други градинарски култури. ==Галерија== <center> <gallery mode=packed heights=160px> File:Маздрача 01.jpg|Текот на реката Маздрача низ постројка на хидросистемот „Шарски води“ File:Маздрача 04.jpg|Течението на Маздрача во изворишното подрачје високо на [[Шар Планина]] File:Водопад на Демиров Река - Маздрача.jpg|Повремениот водопад на малата притока Демирова Река, непосредно пред вливот во Маздрача </gallery> </center> == Наводи == {{наводи}} {{Шар Планина}} [[Категорија:Реки во Македонија]] [[Категорија:Општина Врапчиште]] [[Категорија:Општина Гостивар]] ar8l8ki3vyiwjufdzxcxjz2c5x5ostt 0 1172288 5583352 5335876 2026-06-27T15:21:18Z Andrew012p 85224 /* */ 5583352 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Не гасете ги светлата | image = Не гасете ги светлата плакат.png | alt = | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Дејвид Ф. Сандберг]] | screenplay = Ерик Хајсерер | based on = {{based on|''[[Не гасете го светлото (2013)|Не гасете го светлото]]''|David F. Sandberg}} | starring = {{plainlist| * [[Тереза Палмер]] * [[Габриел Бејтеман]] * [[Александер Ди Персија]] * [[Били Берк (актер)|Били Берк]] * [[Марија Бело]] }} | music = Бенјамин Валфиш | cinematography = Марк Списер | editing = Кирк Мори<br>Мишел Але | studio = {{plainlist| * [[New Line Cinema]] * [[RatPac-Dune Entertainment]] * [[Atomic Monster Productions]] * Grey Matter Productions }} | distributor = [[Warner Bros. Pictures]] | released = {{film date|df=yes|2016|06|8|[[Филмски фестивал во Лос Анџелес]]|2016|07|22|САД}} | runtime = 81 минута<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/lights-out-2016|title=''LIGHTS OUT'' (15)|work=British Board of Film Classification|date=7 June 2016|accessdate=8 June 2016}}</ref> | country = {{САД}} | language = англиски | budget = 4,9 милиони долари<ref name="budget">{{наведени вести|url=http://www.showbizjunkies.com/movies/lights-out-lawrence-grey-interview/|title='Lights Out': Lawrence Grey Interview on the Horror Film|last=Murray|first=Rebecca|date=18 April 2016|work=ShowBiz Junkies|access-date=22 April 2016|via=}}</ref> | gross = 148,9 милиони долари<ref name="BOM">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=newline0116.htm|title=''Lights Out'' (2016)|website=Box Office Mojo|publisher=[[Internet Movie Database|IMDb]]|accessdate=December 18, 2016}}</ref> | producers = {{plainlist| * [[Џејмс Ван]] * [[Лоренс Греј (продуцент)|Лоренс Греј]] * [[Ерик Хајсерер]] }} }} '''''Не гасете ги светлата''''' ([[англиски]]: ''Lights Out'') — американски [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] од 2016 година во режија на Дејвид Ф. Сандберг во неговото големо режисерско деби, во продукција на [[Лоренс Греј (продуцент)|Лоренс Греј]], [[Џејмс Ван]] и [[Ерик Хајсерер]] и напишан од Хајсерер. Улогите во филмот ги толкуваат [[Тереза Палмер]], [[Габриел Бејтеман]], [[Александар Ди Персија]], [[Били Берк (актер)|Били Берк]] и [[Марија Бело]]. Приказната во филмот се заснова на [[Не гасете ги светлата (филм од 2013)|истоимениот]] краткометражен филм на Сандберг во кој главната улога ја игра [[Лота Лостен]], која има кратко појавување и во овој филм.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.latimes.com/entertainment/herocomplex/la-et-hc-the-short-film-that-inspired-a-hollywood-picture-20160326-story.html|title=Meredith|last=Woener|date=26 March 2016|accessdate=7 June 2016}}</ref> Филмот ја имал својата светска премиера на [[Филмски фестивал во Лос Анџелес|Филмскиот фестивал во Лос Анџелес]] на 8 јуни, 2016 година, и бил издаден во САД и Канада на 22 јули, 2016 година од страна на [[Warner Bros.]] Филмот бил успешен, заработил повеќе од 148 милиони долари, а добил и генерално позитивни критики. Неговото продолжение во моментов е во развој. ==Содржина== Во текстилен [[магацин]], работничката Естер гледа силуета на жена вештерка кога ќе ги исклучи светлата, но не гледа ништо кога светлата се запалени. Таа го предупредува сопственикот Пол за сеништето, кого тој го пренебрегнува, и заминува. Кога Пол решава да си оди ја здогледува жената и покрај тоа што пробува да побегне станува нејзина жртва. Посвоената ќерка на Пол, Ребека, живее сама разделена од нејзината мајка Софи и братот Мартин. Софи има документирана [[Душевно растројство|душевна болест]] и [[дистимија|депресија]], која повторно се појавува, кога разговара со еден замислен пријател. Една ноќ, Мартин ја гледа Софи како разговара со личност и е ужасен, добивајќи [[несоница]]. Ребека го зема Мартин во својот стан за да го заштити, против волјата на мајка им. Таа ноќ, таа се буди и ја затекнува жената на вратата од нејзината соба, едвај успевајќи да го избегне нападот благодарение на светлината од [[неонски знак]] на зградата кој се врти околу. Следното утро, Ребека наоѓа на подот испишано "Дајана". Таа се потсетува на Дајана од сопственото детството, причината поради која таа бргу морала да порасне кога нејзиниот татко навидум ги напуштил. Подоцна, таа започнува да истражува гледајќи податотеки за Софи и Дајана, и дознава дека таа била убиена кога била изложена на светлина за експеримент. Таа ноќ, Софи гледа филм со Мартин, но ја поканува и жената да дојде, што ќе биде застрашувачки за него. Таа му ја кажува приказна за жената, Дајана, нејзината пријателка кога таа била во институција, која имала непредвидени околности што ја направиле нејзината кожа фотосензитивна. Мартин ја гледа Дајана стуткана и набрзина го запалува светлото, бегајќи кај Ребека пред Дајана да може да го нападне. Ребека се соочува со Софи за Дајана, но таа ги негира обвинувањата. Ребека, нејзиното момче Брет и Мартин одлучуваат да остане во текот на ноќта за да ја заштитат. Ребека оди во нејзината соба за да се помири; Сепак, Софи тајно и подава белешка на која пишува: "Ми треба помош" пред Дајана да ја повлече назад. Ребека сфаќа дека таа се контролира и ги пали сите светла во куќата за да ја задржи подалеку. Знаејќи ги нивните намери, Дајана ги мами Ребека и Мартин во подрумот исклучувајќи им ја струјата. Брет е нападнат, но успева да избега и да ја контактира полицијата. Ребека ќе сфати дека со користење на [[црно светло]] може да им овозможи да се види Дајана и открива напишани дела по должината на ѕидот, објаснувајќи како Дајана не дозволува никому да ја "земе" од неа Софи и дека го убила таткото на Ребека. Двајца полицајци доаѓаат за да ги ослободат Ребека и Мартин, но се убиени од страна на Дајана. Ребека го испраќа Мартин кај Брет и се враќа да ја спаси Софи. Тогаш Дајана ја напаѓа Ребека насилно, но Софи ја спречува неа ставајќи си пиштол на чело, сфаќајќи дека таа е врската на Дајана во светот. Таа потоа извршува [[самоубиство]] а со самото тоа прави и Дајана да исчезне. Вознемирени, Ребека, Мартин и Брет се смируваат и даваат завет да останат заедно. == Улоги == [[Податотека:Teresa Palmer - Flickr - Eva Rinaldi Celebrity and Live Music Photographer (1).jpg|160п|thumb|right|Тереза Палмер ја игра улогата на Ребека.]] * [[Тереза Палмер]] - [[Ребека (Не гасете ги светлата)|Ребека]] ** Амија Милер - малата Ребека * [[Габриел Бејтеман]] - Мартин, братот на Ребека * [[Марија Бело]] - Софи, мајката на Ребека и Мартин ** [[Емили Алин Линд]] - малата Софи * [[Александер Ди Персија]] - Брет, момчето на Ребека * [[Били Берк (актер)|Били Берк]] - Пол, очувот на Ребека * Алисија Вела-Бејли - Дајана, жената вештерка ** [[Ава Кантрел]] - малата Дајана * [[Лота Лостен]] - Естер, асистентката на Пол * [[Анди Ошо]] - Ема == Производство == Сандберг, заедно со неговата сопруга Лота Лостен, создал краткометражен филм за учество на еден филмски натпревар. Иако филмот не победил на натпреварот, набргу потоа станал зараза, што доведува до тоа Сандберг да бидe контактиран од страна на неколку агенти, до точка каде што тој морал да развие електронска табела за да ги следи сите нив.<ref name="Airbnbdaily">{{Наведена мрежна страница|last1=Wixson|first1=Heather|title=LIGHTS OUT Interview: Director David F. Sandberg & Lotta Losten on Journeying from Sweden to Hollywood & the Advantages of Technology for Emerging Filmmakers|url=http://dailydead.com/lights-out-interview-director-david-f-sandberg-and-lotta-losten-on-their-journey-from-sweden-to-hollywood-and-the-advantages-of-technology-for-emerging-filmmakers/|website=Daily Dead|accessdate=17 August 2016}}</ref> Еден од контактите бил Лоренс Греј кој сакал да соработува со [[Џејмс Ван]] со цел да направи долгометражна верзија на филмот. Иако Ван уживал во кратката верзија, тој бил спремен да се вклучи во работата ако Сандберг даде дозвола да биде произведен третман за верзијата во долгометражен филм.<ref name="Airbnbdaily"/> Кастингот на Габриел Бејтеман и Тереза Палмер бил објавен во јуни 2015 година; а истиот месец започнало снимањето на првата сцена.<ref>{{наведени вести|last1=McNary|first1=Dave|title=Gabriel Bateman to Star in James Wan’s ‘Lights Out’|url=http://variety.com/2015/film/news/gabriel-bateman-james-wan-lights-out-1201521298/|accessdate=2 July 2015|work=variety.com|date=17 June 2015}}</ref><ref>{{наведени вести|last1=Busch|first1=Anita|title=Teresa Palmer To Star In James Wan’s ‘Lights Out’ For Atomic Monster, New Line|url=http://deadline.com/2015/06/teresa-palmer-lights-out-james-wan-atomic-monster-1201459410/|accessdate=2 July 2015|work=deadline.com|date=27 June 2015}}</ref><ref>{{наведени вести|title=On the Set for 6/29/15: Justin Lin Rolls Cameras on ‘Star Trek Beyond’, Emilia Clarke Wraps ‘Me Before You’|url=http://www.ssninsider.com/on-the-set-for-62915-justin-lin-rolls-cameras-on-star-trek-beyond-emilia-clarke-wraps-me-before-you/|accessdate=2 July 2015|work=ssninsider.com|date=29 June 2015}}</ref><ref name=June2015HellHorror>{{наведени вести|title=Teresa Palmer Joins LIGHTS OUT with James Wan|url=https://hellhorror.com/article/8928/Teresa-Palmer-Joins-LIGHTS-OUT-with-James-Wan.html|accessdate=July 2, 2015|work=hellhorror.com|date= 29 June 2015}}</ref> Снимањето завршило на 5 август 2015 година.<ref name="James Wan on Instagram">{{Наведена мрежна страница|title=James Wan on Instagram|url=https://instagram.com/p/6Bs4PtBVHG/|website=[[Instagram]]|accessdate=5 August 2015|date=5 August 2015}}</ref><ref name="James Wan on Instagram"/> ==Распределба== Филмот ја имал својата светска премиера на [[Кинофестивал во Лос Анџелес|Кинофестивалот во Лос Анџелес]] на 8 јуни 2016 година.<ref>{{наведени вести|url=http://www.thewrap.com/idris-elbas-a-hundred-streets-horror-movie-lights-out-to-premiere-at-la-film-festival/|title=Idris Elba's 'Hundred Streets,' 'Lights Out' to Debut at LA Film Festival|date=22 April 2016|via=}}</ref> Филмот исто така бил прикажан во Комик-Кон во Њујорк на 20 јули 2016,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://deadline.com/2016/07/lights-out-james-wan-comic-con-screening-1201788788/|title=Warner Bros./New Line Turning On ‘Lights Out’ With Comic-Con Screening|website=[[Deadline.com]]|first=Anthony|last=D'Alessandro|date=19 July 2016|accessdate=23 July 2016}}</ref> и излегол на 22 јули 2016.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://deadline.com/2015/12/knights-of-the-roundtable-king-arthur-guy-ritchie-sully-lights-out-1201670759/|title=Guy Ritchie’s King Arthur Film Gallops To 2017; ‘Lights Out’ Set For Summer|website=[[Deadline.com]]|first=Anthony|last=D'Alessandro|date=21 December 2015|accessdate=23 July 2016}}</ref> ''Не гасете ги светлата'' има заработено вкупно $67.3 милиони долари во Северна Америка и $81,6 милиони долари од другите територии за вкупна заработувачка во светски рамки од $148,9 милиони долари, во однос на буџетот за снимање од $4.9 милиони долари. Во Северна Америка, филмот заработил 13–15 милиони долари од 2.900 кина само во првата недела.<ref name="preview">{{Наведена мрежна страница | url=http://deadline.com/2016/07/star-trek-beyond-ghostbusters-lights-out-box-office-comic-con-1201788846/ |title=‘Star Trek Beyond’ To Blast Off Fueled By Comic-Con World Premiere – Box Office Preview | work=[[Deadline.com]] | date=19 July 2016 | accessdate=19 July 2016}}</ref> Филмот ги надмина очекувањата и заработил 21,7 милиони долари во првиот викенд, завршувајќи на третото место зад ''[[Ѕвездени патеки: Од другата страна]] '' и ''[[Тајниот живот на милениците]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2016/07/24/weekend-box-office-ice-age-melts-in-america-while-lights-out-shines-bright/#f9a99eb3829f|title=Weekend Box Office: 'Ice Age' Melts (In America) While 'Lights Out' Shines Bright|author=Scott Mendelson|work=[[Forbes]]|date=24 June 2016|accessdate=28 July 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://deadline.com/2016/07/star-trek-beyond-ice-age-collision-course-lights-out-box-office-preview-1201790073/|title=‘Star Trek Beyond’ Launches To $59M; ‘Lights Out’ Electrifies; ‘Ice Age’ Tepid; ‘Ghostbusters’ No Cinderella Story – Box Office Final|author=Anita Busch and Anthony D'Alessandro|work=Deadline.com|date=25 July 2016|accessdate=28 July 2016}}</ref> ==Одзиви== ''Не гасете ги светлата'' добил потврдни одзиви од критичарите.<ref name="BOM" /><ref name="RT" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://deadline.com/2015/12/knights-of-the-roundtable-king-arthur-guy-ritchie-sully-lights-out-1201670759/|title=Guy Ritchie's King Arthur Film Gallops To 2017, 'Lights Out' On July 22, 2016: WB Release Date Changes|author=Anthony D'Alessandro|publisher=[[Deadline.com]]|date=21 December 2015|accessdate=22 December 2015}}</ref> [[Rotten Tomatoes]] му дава рејтинг на филмот од 76 %, врз основа на 148 рецензии, со [[пондериран просек]] резултат од 6.3 / 10. Критичкиот консензус на мрежното место вели: "''Не гасете ги светлата'' прави вешто користење на здрав жанр тропи - и некои страшни перформанси - за вознемирувачко, со страв исполнето искуство кое обезбедува супериорни треска без престан во приказната".<ref name="RT">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.rottentomatoes.com/m/lights_out_2016 |title=''Lights Out'' (2016)|website=[[Rotten Tomatoes]]|publisher=[[Fandango Media|Fandango]]|accessdate=30 July 2016}}</ref> На [[Metacritic]], филмот има резултат од 58 од вкупно 100, врз основа на 33 критичари, што укажува на "мешана или просечна критика".<ref name="Meta">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.metacritic.com/movie/lights-out |title=''Lights Out'' Reviews|website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]]|accessdate=30 July 2016}}</ref> == Наводи == {{наводи|2}} ==Надворешни врски== * {{Official website|http://www.lightsoutmovie.com/}} * {{IMDb title|4786282|Не гасете ги светлата}} * {{Mojo title|newline0116}} * {{Metacritic film|lights-out}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски хорор филмови]] [[Категорија:Филмови од 2016 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Давид Ф. Сандберг]] [[Категорија:Филмови со Тереза Палмер]] [[Категорија:Хорор филмови]] [[Категорија:Филмови]] [[Категорија:Филмови од 2016 година]] oiwium20lmt1yohuovjbffn46f8d407 0 1176124 5583453 5212058 2026-06-27T22:52:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583453 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 |name = Гарет Бејл |image = [[File:AUT vs. WAL 2016-10-06 (155).jpg|200px|]] |image_size = |fullname = Гарет Франк Бејл<ref name="Hugman2010-11">{{Наведена книга|editor-first=Barry J.|editor-last=Hugman|title=The PFA Footballers' Who's Who 2010–11|year=2010|publisher=Mainstream Publishing|isbn=9781845966010|page=31}}</ref> |birth_date = {{Birth date and age|1989|7|16|df=y}}<ref name="Hugman2010-11"/> |birth_place = [[Кардиф]], Велс |nationality = {{flagsport|WAL}} [[Велс]] |height = 1,86 м<ref>{{cite web |date=15 November 2022 |title=FIFA World Cup Qatar 2022™: List of Players: Wales |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130184801/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=30 November 2022 |publisher=FIFA |page=32}}</ref> |position = [[Среден ред (фудбал)#Крило|Крило]] |currentclub = {{Fb team Real Madrid}} |clubnumber = 11 |youthyears1 = |youthclubs1 = [[Кардиф Цивил Сервис]] |youthyears2 = 1999–2006 |youthclubs2 = {{Fb team Southampton}} |years1 = 2006–2007 |clubs1 = {{Fb team Southampton}} |caps1 = 40 |goals1 = 5 |years2 = 2007–2013 |clubs2 = {{Fb team Tottenham}} |caps2 = 20 |goals2 = 11 |years3 = 2013–2022 |clubs3 = {{Fb team Real Madrid}} |caps3 = 176 |goals3 = 81 |years4 = 2007–2013 |nationalyears1 = 2005–2006 |nationalteam1 = {{flagsport|WAL}} [[Фудбалска репрезентација на Велс под 17 години|Велс 17]] |nationalcaps1 = 7 |nationalgoals1 = 1 |nationalyears2 = 2006 |nationalteam2 = {{flagsport|WAL}} [[Фудбалска репрезентација на Велс под 19 години|Велс 19]] |nationalcaps2 = 1 |nationalgoals2 = 1 |nationalyears3 = 2006–2008 |nationalteam3 = {{flagsport|WAL}} [[Фудбалска репрезентација на Велс под 21 година|Велс 21]] |nationalcaps3 = 4 |nationalgoals3 = 2 |nationalyears4 = 2006–2022 |nationalteam4 = {{flagsport|WAL}} [[Фудбалска репрезентација на Велс|Велс]] |nationalcaps4 = 102 |nationalgoals4 = 38 |pcupdate = 19 May 2022 (UTC) |ntupdate = 19 May 2022 }} '''at Гарет Франк Бејл''' ({{роден на|16|јули|1989}} во {{роден во|Кардиф}}) — [[Велшани|велшки]] [[фудбал]]ер {{Football/MF/player}} или {{Football/FW/player}} на [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] и [[Фудбалска репрезентација на Велс|велшката репрезентација]]. ==Кариера== ===Клупска кариера=== Бејл ја започнал кариерата во екипата на [[ФК Саутхемптон|Саутхемтон]], играјќи како лев бек и веќе таму изградил репутација на одличен изведувач на слободни удари. Тој се преселил во [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем Хотспар]] во летото [[2007]] година, за сума од 7 милиони [[Британска фунта|фунти]]. За време на престојот во Тотенхем, менаџерските и тактичките смени во тимот го довеле да се трансформира во повеќе напаѓачки играч. Од сезоната 2009-2010, под водство на [[Хари Реднап]], Бејл станал составен дел од тимот, а за време на сезоната 2010-2011 кон него се зголемило и вниманието на меѓународната јавност по одличните игри во [[УЕФА Лига на шампиони 2010/11|Лигата на шампионите]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.espnfc.com/story/982258/john-arne-riise-gareth-bale-the-best-left-sided-player-in-world |title=Riise: Bale is world's best left winger |publisher=ESPN Soccernet |accessdate= 7 March 2016|date= 10 November 2011}}</ref><ref>{{наведени вести |url=http://www.skysports.com/story/0,19528,11661_6803404,00.html |title=Fabio – Bale is world's best |publisher=Sky Sports|date= 9 March 2011|accessdate=30 December 2011}}</ref><ref name="Redknapp 281211">{{наведени вести|title=Gareth Bale has everything says Tottenham manager Harry Redknapp|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/16342814.stm|publisher=BBC Sport|accessdate=29 December 2011|date=28 December 2011}}</ref> Во [[2011]] година и [[2013]] година тој бил прогласен за фудбалер на годината во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]], и исто така бил избран и во [[Тим на годината на УЕФА|УЕФА Тимот на годината]]. Во [[2013]] година, тој ја добил наградата за најдобар млад фудбалер во Премиер лигата. На [[1 септември]] [[2013]] година, Бејл бил продаден на [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] за сума помеѓу 91 милиони [[Евро|евра]] и 100 милиони [[Евро|евра]].<ref name="cbslocal1">{{Наведена мрежна страница|title=Real Madrid Sign Midfielder Gareth Bale For World-Record $132 Million|url=http://newyork.cbslocal.com/2013/09/02/real-madrid-sign-midfielder-gareth-bale-for-world-record-132-million/?utm_source=dlvr.it&utm_medium=twitter|publisher=CBS News New York|date= 2 September 2013| accessdate=2 September 2013}}</ref><ref name="telegraphrealtransfer">{{наведени вести|last=Wilson |first=Jeremy |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/tottenham-hotspur/10258890/Gareth-Bale-joins-Real-Madrid-from-Tottenham-for-a-world-record-fee-of-86m.html |title=Gareth Bale joins Real Madrid from Tottenham for a world record fee of £86m |work=The Daily Telegraph |date=2 September 2013 |accessdate=2 September 2013}}</ref><ref name="yahoorealtransfer">{{Наведена мрежна страница |first=Brooks |last=Peck |url=https://sports.yahoo.com/blogs/soccer-dirty-tackle/gareth-bale-finally-sold-real-madrid-even-fifa-205822718--sow.html |title=Gareth Bale finally sold to Real Madrid and it’s even FIFA 14 official |publisher=Sports.yahoo.com |date=1 September 2013 |accessdate=7 September 2013 |archive-date=2013-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130903234955/http://sports.yahoo.com/blogs/soccer-dirty-tackle/gareth-bale-finally-sold-real-madrid-even-fifa-205822718--sow.html |url-status=dead }}</ref><ref name="AFPrealtransfer">{{Наведена мрежна страница |author=Agence France-Presse |url=http://sports.ndtv.com/football/news/213435-cristiano-ronaldo-is-the-boss-at-real-madrid-says-gareth-bale |title=Cristiano Ronaldo is the boss at Real Madrid, says Gareth Bale |publisher=Sports.ndtv.com |date=2 September 2013 |accessdate=7 September 2013 |archive-date=2013-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130905123739/http://sports.ndtv.com/football/news/213435-cristiano-ronaldo-is-the-boss-at-real-madrid-says-gareth-bale }}</ref><ref name="CR-most expensive">{{Наведена мрежна страница|author=AS Diarioas|url=http://as.com/diarioas/2013/09/06/english/1378472217_751539.html|title=Real Madrid tell CR7: "You're still the most expensive player ever"|publisher=AS.com|date=6 September 2013|accessdate=7 September 2013|archive-date=2016-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160116023742/http://as.com/diarioas/2013/09/06/english/1378472217_751539.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=2195980.html|title=Bale transfer fee revealed|date=15 October 2013|work=FIFA.com|accessdate=15 October 2013|archive-date=2014-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220225904/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=2195980.html|url-status=dead}}</ref> Во јануари 2016 година, документите кои се однесувале на трансферот потврдиле дека тој изнесувал 100,8 милиони евра, засенувајќи ја претходната рекордна сума од 80 милиони фунти, односно, 94 милиони евра платени исто така од Реал Мадрид за [[Кристијано Роналдо]] во [[2009]] година.<ref name="contractleak">{{наведени вести|title=Gareth Bale contract leak sparks panic at Real Madrid - and agent's fury|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/gareth-bale/12111960/Revealed-How-Real-Madrid-claimed-Gareth-Bale-transfer-was-not-a-world-record-to-keep-Cristiano-Ronaldo-happy.html|issue=21 January 2016|publisher=The Telegraph|date=21 January 2016}}</ref> Бејл одиграл суштинска улога во неговата прва сезона во [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]], за да му помогне на клубот да ја освои шампионската титула во [[УЕФА Лига на шампиони 2013/14|Лигата на шампионите]] но и во Копа дел Реј, постигнувајќи голови и во двете финалиња. Следната сезона, тој го освоил [[Суперкуп на УЕФА 2014|Суперкупот на УЕФА]], и постигнал гол и во третото големо финале за да му помогне на клубот да го освои [[Светско клупско првенство во фудбал|ФИФА Светското клупско првенство]] во [[2014]] година. Две години подоцна, тој бил клучен играч во уште една шампионска кампања во [[УЕФА Лига на шампиони 2015/16|Лигата на шампионите]], победувајќи го [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]] во финалето и бил избран во УЕФА тимот на сезоната.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2369627.html |title=UEFA Champions League Squad of the Season |publisher=UEFA.com |date=30 May 2016 |accessdate=27 July 2016}}</ref> Во [[2016]] година, ESPN го рангирал Бејл за дванаесетти на својата список на најпознатите спортисти во светот.<ref>{{наведени вести|title=ESPN World Fame 100|url=http://espn.go.com/espn/feature/story/_/id/15685581/espn-world-fame-100|publisher=ESPN|date=3 June 2016}}</ref> ===Репрезентативна кариера=== Бејл го направил своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Велс|фудбалската репрезентација на Велс]] во мај [[2006]] година, со што станал најмладиот играч во тој момент кој настапил за еден репрезентација. Бидејќи тој има заработено повеќе од 60 настапи и постигнато 26 голови, го направи да биде втор стрелец во историјата на Велс одма зад [[Јан Раш]]. Тој бил најдобар стрелец за Велс во нивните успешни квалификациите за [[УЕФА Евро 2016]], постигнувајќи седум гола;<ref name="Euro 2016 qualifier">{{наведени вести|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/33544105|title=Wales 2-0 Andorra|date=13 October 2015|work=BBC}}</ref> На Европското првенство во [[Европско првенство во фудбал 2016|Франција 2016 година]], тој го одвел Велс до полуфиналето на првенството што претставува најголем репрезентативен успех на Велс. ==Титули== ==={{flagsport|ESP}} Реал Мадрид=== *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 1 : 2016-2017 *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2013-2014 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 1 : 2017 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[Лига на Шампиони]]''' : 4 : 2013-2014, 2015-2016, 2016-2017, 2017-2018 *'''{{Трофеј-Светско клупско првенство}} [[Светско клупско првенство во фудбал|Светско клупско првенство]]''' : 3 : 2014, 2017, 2018 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на Европа|Суперкуп на УЕФА]]''' : 3 : 2014, 2016, 2017 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Gareth Bale}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Велс |image3= Flag of Wales.svg }} *[http://us.soccerway.com/players/gareth-bale/15482/ Гарет Бејл на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/gareth-bale/profil/spieler/39381 Гарет Бејл на transfermarkt] *[http://www.goal.com/en/people/wales/13913/gareth-bale Гарет Бејл на Goal.com] *[http://www.espnfc.com/player/77653/gareth-bale Гарет Бејл на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/13812/Show/Gareth-Bale Гарет Бејл на whoscored] {{Состав на Велс на ЕП фудбал 2016}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бејл, Гарет}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Тотенхем]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Саутхемптон]] [[Категорија:Велшки фудбалери]] 50yatuvybt2xwj4n9m1vve0wgi5y0kk 0 1179218 5583322 5224269 2026-06-27T12:52:25Z ГП 23995 дополнување 5583322 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} [[Слика:Travnik Panorama 2.JPG|мини|[[Травник]]]] '''Травничка хроника''' - [[роман]] на југословенскиот писател [[Иво Андриќ]]. ==Содржина== ===''Пролог''=== На крајот од чаршијата во [[Травник]] се наоѓа Лутвината кафеана, а во нејзината бавча има посебно место, наречено Софа, на кое редовно се собираат [[бег]]овите и другите угледни луѓе. На крајот на октомври 1806 година, на тоа место, Сулејман-бег Ајваз им кажува на присутните за веста дека наскоро во градот ќе пристигне француски [[конзул]].<ref>Ivo Andrić, Travnička hronika. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 5-8.</ref> ===''Глава I-II''=== Навистина, во февруари 1807 година, во градот пристигнува конзулот Жан Давил. Додека оди на првиот прием кај [[везир]]от Хусреф Мехмед-[[паша]], турското население го дочекува конзулот со непријателски став, а чаршијата со рамнодушност и презир.<ref>Ivo Andrić, Travnička hronika. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 9-34.</ref> ==Осврт кон романот== Во романот „Травничка хроника“ Андриќ повторно се зафаќа со историјата на [[Босна]], како последица на спомените од неговото детство во кое се врежале две места: [[Травник]] и [[Вишеград]]. Основната тема на романот е животот на продуховениот човек од западната цивилизација во дивата средина на босанската заостаната касаба. Оваа тема му овозможила на Андриќ да постави силни контрасти: на една страна се маркантните поединечни црти на претставниците на турската власт, заедно со [[ориент]]алната атмосфера; на другата страна се осаменоста и изолацијата на западните дипломатски претставници.<ref>Velibor Gligorić, „Beleška o piscu“, во: Ivo Andrić, ''Priča o vezirovom slonu''. Beograd: Rad, 1962, стр. 170-171.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Романи на Иво Андриќ]] [[Категорија:Српски романи]] [[Категорија:Романи на српскохрватски јазик]] [[Категорија:Романи на српски јазик]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Босна]] [[Категорија:Југословенски романи]] pd5epzdfz48ets9230uztz7jbr1zy4p 0 1179921 5583618 5397650 2026-06-28T10:33:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583618 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 |name = Дарил Јанмат |image = [[File:Newcastle United vs Arsenal, 29 August 2015 (37).JPG|210п]] |caption = Јанмат со [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунатед]] во 2015 година |fullname = Дарил Јанмат<ref>{{наведени вести|url=http://www.fifadata.com/document/fwc/2014/pdf/fwc_2014_squadlists.pdf|title=2014 FIFA World Cup Brazil: List of players|publisher=[[FIFA]]|page=25|accessdate=11 June 2014|format=[[Portable Document Format|PDF]]|archive-date=2015-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20150611133541/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid%3D2255077.html|url-status=dead}}</ref> |birth_date = {{Birth date and age|1989|7|22|df=y}}<ref name=vi>{{наведени вести|url=http://www.vi.nl/spelers/carriere/daryl-janmaat.htm|title=Daryl Janmaat|publisher=[[Voetbal International]]|accessdate=15 July 2014|language=nl|archive-date=2015-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150904104344/http://www.vi.nl/spelers/carriere/daryl-janmaat.htm|url-status=dead}}</ref> |birth_place = [[Лејдсендам]], Холандија |nationality = {{flagsport|NED}} [[Холандија]] |height = {{convert|1.85|m|ftin|abbr=on}}<ref name=vi/> |position = [[Одбрана (фудбал)|Десен бек]] |currentclub = {{Fb team Watford}} |clubnumber = 2 |youthyears1 = 1995–2007 |youthclubs1 = {{Fb team Feyenoord}} |years1 = 2007–2008 |clubs1 = {{Fb team ADO Den Haag}} |caps1 = 25 |goals1 = 2 |years2 = 2008–2012 |clubs2 = {{Fb team Heerenveen}} |caps2 = 84 |goals2 = 5 |years3 = 2012–2014 |clubs3 = {{Fb team Feyenoord}} |caps3 = 63 |goals3 = 5 |years4 = 2014–2016 |clubs4 = {{Fb team Newcastle United}} |caps4 = 71 |goals4 = 3 |years5 = 2016– |clubs5 = {{Fb team Watford}} |caps5 = 53 |goals5 = 5 |nationalyears1 = 2009 |nationalteam1 = {{знамеикона|ХОЛ}} Холандија 20 |nationalcaps1 = 5 |nationalgoals1 = 0 |nationalyears2 = 200912010 |nationalteam2 = {{знамеикона|ХОЛ}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|Холандија 21]] |nationalcaps2 = 11 |nationalgoals2 = 0 |nationalyears3 = 2012– |nationalteam3 = {{знамеикона|ХОЛ}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] |nationalcaps3 = 34 |nationalgoals3 = 0 |club-update = 30 јули 2017 |nationalteam-update = 30 јули 2017 }} '''Дарил Јанмат''' (роден на 22 јули 1989 г.) — холандски профсионален [[фудбалер]] кој игра на позицијата [[Одбрана (фудбал)|десен бек]] за [[ФК Вотфорд|Вотфорд]] во [[Премиер лига]]та и за [[Фудбалска репрезентација на Холандија|репрезентацијата на Холандија]]. Тој ја започнал кариерата во [[ФК АДО Ден Хаг|АДО Ден Хаг]], и играл во клубовите [[ФК Херенфен|Херенфен]] и [[ФК Фејенорд|Фејенорд]] пред да потпише шестогдишен договор со премиерлигашот [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] во 2014 година. Тој е дел од холандската репрезентација од 2012 година и бил дел од составот кој го освоил третото место на [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство 2014]]. ==Клупска кариера== ===АДО Ден Хаг=== Роден во [[Лејдсендам]], [[Холандија]], Јанмат ја започнал својата сениорска кариера во 2007 година во [[ФК АДО Ден Хаг|АДО Ден Хаг]]. ===Херенфен=== На почетокот на следната сезона, 19-годишниот Јанмат потпишал за холандскиот прволигаш [[ФК Херенфен|Херенфен]]. На натпреварот помеѓу Херенфен и [[ФК Херта Берлин|Херта Берлин]] во рамките од [[Лига Европа|Европа лига]]та, Јанмат влегол во игра во 73. минута од натпреварот и само три минути подоцна добил црвен картон поради невнимателен старт над [[Немања Пејчиновиќ]]. Херенфен го добил натпреварот со резултат 1–0.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/season=2010/matches/round=2000037/match=2000818/postmatch/report/index.html |title=Heerenveen leave Hertha hurting |publisher=UEFA |date=23 October 2009 |accessdate=16 July 2014 }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://us.soccerway.com/matches/2009/10/22/europe/uefa-cup/hertha-bsc-berlin/sportclub-heerenveen/858309/ |title=Hertha BSC 0–1 Heerenveen |publisher=Soccerway |date=23 October 2009 |accessdate=16 July 2014 }}</ref> Откако ја отслужил предвидената суспензија, Јанмат постигнал гол во неговиот следен натпревар во Европа лигата, на 16 декември 2009 година, постигнувајќи го последниот гол за својата екипа во победата од 5–0 над [[ФК Вентспилс|Вентспилс]], која на крајот се покажала за недоволна за клубот да се пласира во елиминационата фаза.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/season=2010/matches/round=2000037/match=2000902/postmatch/report/index.html |title=Hollow victory for Heerenveen |publisher=UEFA |date=16 December 2009 |accessdate=16 July 2014 }}</ref> На 21 декември 2011 година, Јанмат го постигнал деветтиот гол на Херенфен во победата од 11–1 над второлигашот [[ФК Ос|Ос]], со што клубот се пласирал во четвртфиналето од холандскиот куп.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goal.com/en-gb/news/2557/news/2011/12/23/2814989/knvb-beker-results-psv-eliminate-twente-to-join-as |title=KNVB Beker Results: PSV eliminate Twente to join as Heerenveen score 11 to reach quarter-finals |publisher=Goal.com |date=23 December 2011 |accessdate=17 July 2014 }}</ref> Во четирите сезони во клубот, Јанмат бил стартер три сезони, а во дебитантската сезона бил во првиот тим на 10 натпревари и заедно со клубот го освоил холандскиот куп. ===Фејенорд=== Во средината на 2012 година, откако истекол неговиот договор, тој потпишал за [[ФК Фејенорд|Фејенорд]], клуб за кој настапувал како младинец.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goal.com/en-au/news/4016/main/2012/02/01/2879584/official-feyenoord-to-sign-heerenveens-daryl-janmaat-this |title=Official: Feyenoord to sign Heerenveen's Daryl Janmaat this summer |publisher=Goal.com |date=1 February 2012 |accessdate=16 June 2014 }}</ref> На првенствениот натпревар против [[ФК НАЦ Бреда|НАЦ Бреда]] на 9 декември 2012 година, кој завршил со резултат 2–2, Јанмат за една минута добил два жолти картони и бил исклучен од игра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://us.soccerway.com/matches/2012/12/09/netherlands/eredivisie/nac-bv/feyenoord-rotterdam-nv/1290559/ |title=NAC Breda 2–2 Feyenoord |publisher=Soccerway |date=9 December 2012 |accessdate=16 July 2014 }}</ref> На 17 март 2013 година, Јанмат го постигнал победничкиот гол за Феенорд во победата од 2–1 над [[ФК Утрехт|Утрехт]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espnfc.com/dutch-eredivisie/11/video/1379030/highlights-feyenoord-2-1-utrecht |title=Highlights: Feyenoord 2–1 Utrecht |publisher=ESPNFC |date=17 March 2013 |accessdate=16 July 2014 }}</ref> Првиот гол во сезоната 2013–14, Јанмат го постигнал на 16 февруари 2014 година, во ремито од 1–1 на Фејенорд со НАЦ Бреда.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.voetbaluitslagen.com/nac-breda-feyenoord/2014-02-16#match |title=NAC Breda 1–1 Feyenoord |publisher=Voetbal Uitslagen |date=16 February 2014 |accessdate=16 July 2014 |language=nl }}{{Мртва_врска|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На 13 април, тој постигнал гол со полуволеј во победата од 2–0 над [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ Ајндховен]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dailymail.co.uk/video/football/video-1096256/Newcastle-target-Janmaat-scores-great-goal-Feyenoord.html |title=Newcastle target Janmaat scores great goal for Feyenoord |publisher=Daily Mail |accessdate=16 July 2014 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041959/http://www.dailymail.co.uk/video/football/video-1096256/Newcastle-target-Janmaat-scores-great-goal-Feyenoord.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://foxsports.nl/video/206856-76-doelpunt-daryl-janmaat-psv-feyenoord-0-2.html |title=76' DOELPUNT DARYL JANMAAT, PSV – FEYENOORD, 0–2 |publisher=Fox Sports Netherlands |date=13 April 2014 |accessdate=16 July 2014 |language=nl |archive-date=2014-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140725044337/http://foxsports.nl/video/206856-76-doelpunt-daryl-janmaat-psv-feyenoord-0-2.html |url-status=dead }}</ref> ===Њукасл Јунајтед=== На 17 јули 2014 година, Јанмат потпишал шестгодишен договор со [[Премиер лига|премиерлигашот]] [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] за непозната сума.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Marshall|first=Anthony|url=http://www.nufc.co.uk/articles/20140717/newcastle-secure-janmaat-signing_2281670_4000291 |title=Newcastle Secure Janmaat Signing |publisher=Newcastle United F.C.|date=17 July 2014 |accessdate=17 July 2014 }}</ref> Јанмат ги одиграл сите 90 минути на своето деби за Њукасл во поразот од 2–0 од [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]].<ref>{{наведени вести|last1=Chowdhury|first1=Saj|title=Newcastle 0–2 Man City|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/28730044|accessdate=17 August 2014|work=[[BBC Sport]]|date=17 August 2014}}</ref> Првиот гол за Њукасл тој го постигнал во ремито од 3–3 против [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]] на 30 август.<ref>{{наведени вести|last1=Taylor|first1=Louise|title=Crystal Palace’s Wilfried Zaha scores last-gasp equaliser at Newcastle|url=https://www.theguardian.com/football/2014/aug/30/newcastle-crystal-palace-premier-league-match-report|accessdate=30 August 2014|work=[[The Guardian]]|date=30 August 2014}}</ref> Вториот гол за клубот тој го постигнал против второлигашот [[ФК Нортемптон Таун|Нортемптон Таун]], во победата од 4–1 во Лига купот. Јанмат исто така постигнал гол за Њукасл во поразот од 2–1 од [[ФК Вотфорд|Вотфорд]]. ===Вотфорд=== На 24 август 2016 година, по испаѓањето на Њукасл Јунајтед од [[Премиер лига]]та, Јанмат потпишал за [[ФК Вотфорд|Вотфорд]] за сума од 7.5 милиони фунти.<ref>{{наведени вести|url=https://www.watfordfc.com/teams/first-team/janmaat-joins-hornets|title=Janmaat joins the Hornets|date=2016-08-24|website=watfordfc.com|language=en-GB|access-date=2016-08-24|archive-date=2016-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826072743/https://www.watfordfc.com/teams/first-team/janmaat-joins-hornets|url-status=dead}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Првиот натпревар за [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] тој го одиграл на 7 септември 2012 година, одигрувајќи ги сите 90 минути во домашната победа од 2–0 над [[Фудбалска репрезентација на Турција|Турција]] во квалификациите за [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство 2014]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.vi.nl/nieuws/227479/Martins-Indi-en-Janmaat-niet-foutloos-Had-beter-gekund.htm |title=Martins Indi en Janmaat niet foutloos: 'Had beter gekund' |title=Martins Indi and Janmaat not perfect: 'Could have played better' |publisher=[[Voetbal International]] |date=8 September 2012 |accessdate=8 March 2014 |archivedate=November 12, 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121112124954/http://www.vi.nl/nieuws/227479/Martins-Indi-en-Janmaat-niet-foutloos-Had-beter-gekund.htm |url-status=dead |df=dmy }}</ref> На 31 мај 2014 година, тој бил вклучен во конечниот список од 23 играчи од тренерот [[Луј ван Гал]] за Светското првенство во Бразил.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mirror.co.uk/sport/football/world-cup-2014/holland-world-cup-squad-louis-3629940 |title=Holland World Cup squad: Louis van Gaal wields the axe to select final 23 for Brazil |publisher=Mirror |date=31 May 2014 |accessdate=17 July 2014 }}</ref> Јанмат бил во составот на Холандија на првиот натпревар на првенството, и бил асистент на гол во големата победа од 5–1 над бранителот на титулата, селекцијата на [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2014/m=6/news=rvp-robben-inspire-incredible-spanish-thrashing-2369652.html |title=RVP, Robben inspire incredible Spanish thrashing |publisher=FIFA.com |date=13 June 2014 |accessdate=18 June 2014 |archivedate=July 10, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140710000201/http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2014/m=6/news=rvp-robben-inspire-incredible-spanish-thrashing-2369652.html |url-status=dead |df=dmy }}</ref> Во натпреварот за трето место против домаќинот [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]], Јанмат влегол во игра од клупата за резервни играчи заменувајќи го [[Дели Блинд]] и бил асистент на голот на [[Џорџино Вајналдум]] кој ги поставил конечните 3–0 за Холандија.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://sports.yahoo.com/news/netherlands-leads-host-brazil-2-204942812--sow.html |title=Netherlands beats host Brazil 3–0 to finish 3rd |publisher=Yahoo Sports |date=12 July 2014 |accessdate=17 July 2014 |archive-date=2014-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140717021928/http://sports.yahoo.com/news/netherlands-leads-host-brazil-2-204942812--sow.html |url-status=dead }}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ;{{знамеикона|ХОЛ}} Херенфен * [[Фудбалски куп на Холандија|Куп на Холандија]]: 2008–09<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goal.com/en/news/462/netherlands/2009/05/17/1271046/heerenveen-beat-persistent-twente-after-spot-kicks-to-win |title=Heerenveen beat persistent Twente after spot kicks to win KNVB Beker |publisher=Goal.com |date=17 May 2009 |accessdate=10 July 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090521225942/http://www.goal.com/en/news/462/netherlands/2009/05/17/1271046/heerenveen-beat-persistent-twente-after-spot-kicks-to-win |archivedate=May 21, 2009 |url-status=dead |df=dmy }}</ref> ===Репрезентација=== ;Холандија * [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство]] трето место: [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]]<ref>{{Наведена мрежна страница|title=2014 FIFA World Cup: Brazil 0–3 Netherlands|url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255957/match=300186502/index.html#lineups|publisher=FIFA|accessdate=10 August 2014|archive-date=2016-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416100930/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255957/match=300186502/index.html#lineups|url-status=dead}}</ref> ==Наводи== {{Reflist|30em}} ==Надворешни врски== {{рв|Daryl Janmaat}} *{{FIFA player|319428}} *{{Soccerbase}} *{{NFT player|pid=48632}} {{Состав на Холандија на Светското првенство 2014}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јанмат, Дарил}} [[Категорија:Родени во 1989 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Холандски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК АДО Ден Хаг]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Херенфен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фејенорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Њукасл Јунајтед]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вотфорд]] rje5dt2gsm5qfh2auehbny8u2o3jcte 0 1182088 5583333 4880133 2026-06-27T13:49:01Z Ehrlich91 24281 5583333 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Света Недела |слика = Црква „Св. Недела“ - Драслајца 5.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Дебарско-кичевска |намесништво = Струшко |парохија = Четврта струшка |координати = {{coord|41|13|03|N|20|41|39|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Драслајца |општина = Струга |држава = Македонија |патрон = [[Света Недела]] |изградба = мај 1992 |завршено = 2011 |осветување = 17 јули 2011 |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = трибродна |архитектонски стил= |површина = }} '''Света Недела''' — манастирска [[Црква (градба)|црква]] во струшкото село [[Драслајца]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа на излезот од селото, во близината на последните куќи, и е сместена од десната страна на патот. Црковниот двор е простран и мошне убаво украсен и уреден. На местото има извор на вода, кој денес се наоѓа во внатрешноста на црквата. Од тој аспект оваа црква претставува една од ретките во чија внатрешност има базен со вода, која што верниците ја користат како света вода. == Историја == Камен-темелникот бил поставен во мај 1992 година од страна на митрополитот [[Тимотеј Дебарско-кичевски|Тимотеј]]. Осветувањето на црквата е извршено на 17 јули 2011 година од страна на митрополит Тимотеј. == Архитектура == Црквата претставува трибродна градба, чиј средиштен брод е подолг од останатите. Всушност страничните два брода составуваат една дел од црквата, кој е покриен на две води со ќерамиди и двата брода имаат мала полукружна апсида од исток. Страничните бродови на црквата се поставени на два кружни столба. Фасадата на оваа целина е украсена со камени плочки, кои на северната страна образуваат два крста, а на јужната страна има исто така два крста во чија средина се наоѓа влезот во црквата, поставен на мал мост, бидејќи на тој дел има оформена мало полукружно езерце. Меѓутоа во црквата се влегува од западната страна. Средишниот брод е подолг од другите два и во продолжението има мала купола поставена на покрив од ќерамиди на две води, а од исток е полукружната апсида во чија внатрешност се наоѓа олтарот на црквата. === Фрескоживопис === Црквата е во целост фрескоживописана. === Икони и иконостас === Во нејзе има поставен резбан иконостас на кој има 4 престолни икони и 13 помали поставени во вториот хоризонтален ред. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Црква „Св. Недела“ - Драслајца 2.jpg|Базен за верски обреди Податотека:Црква „Св. Недела“ - Драслајца 3.jpg|Бунар во дворот Податотека:Црква „Св. Недела“ - Драслајца 4.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Недела“ - Драслајца 6.jpg|Црковниот двор Податотека:Црква „Св. Недела“ - Драслајца.jpg|Поглед на црквата Податотека:Внатрешноста на манастирот Света Недела во Драслајца 05.jpg|Внатрешноста Податотека:Манастирот Света Недела во Драслајца 11.jpg|Влезната порта </gallery> == Поврзано == * [[Струшко архијерејско намесништво]] * [[Четврта струшка парохија]] * [[Драслајца]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Nedela Church (Draslajca)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Недела, Драслајца}} [[Категорија:Храмови посветени на Света Недела во Македонија|Драслајца]] 935hsutn3lhn3w7xl0ucl9p8gtv0k4j 0 1193388 5583629 4963230 2026-06-28T11:11:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583629 wikitext text/x-wiki {{Cycling race/infobox|Q47008075}} '''Дварс дор Вландерен 2018''' (нарекувана и како '''Низ Фландрија 2018''') — 73. издание на [[Велосипедизам|велосипедската]] [[Класични велосипедски трки|еднодневна трка]] [[Дварс дор Вландерен]], која се одржала на 28 март како дванаесетти настан во сезоната на [[Светска турнеја на UCI 2018|Светската турнеја]].<ref name="2018CN">{{нмс|url= http://www.cyclingnews.com/news/uci-announces-2018-road-calendar/|title=UCI announces 2018 road calendar|accessdate=20 октомври 2017|work=Cycling News}}</ref><ref name="2018Velon">{{нмс|url=http://www.velon.cc/en/news/2017/09/uci-confirm-worldtour-calendar-for-2018|title=2018 UCI WorldTour calendar unveiled|accessdate=20 октомври 2016|work=Velon|archive-date=2017-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170925133030/http://www.velon.cc/en/news/2017/09/uci-confirm-worldtour-calendar-for-2018|url-status=dead}}</ref> Трката била освоена втора година по ред од [[Ив Ламперт]] ({{ct|QST|2018}}), кој станал прв таков возач.<ref>{{наведени вести|url=https://www.velouk.net/2018/03/28/dwars-door-vlaanderen-yves-lampaert-makes-history/|title=Dwars door Vlaanderen: Yves Lampaert Makes History|first=Лери|last=Хикмот|work=VeloUK|publisher=WordPress|date=28 март 2018|accessdate=28 март 2018|archive-date=2019-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403103113/https://www.velouk.net/2018/03/28/dwars-door-vlaanderen-yves-lampaert-makes-history/|url-status=dead}}</ref> Завршил две секунди пред возачот на {{ct|SUN|2018}}, [[Мике Тенисен]] и [[Сеп Ванмарке]], кој вози за {{ct|EFD|2018}}, кој го заокружил подиумот.<ref>{{наведени вести|url=http://www.cyclingnews.com/races/dwars-door-vlaanderen-2018/results/|title=Lampaert wins Dwars door Vlaanderen|first=Даниел|last=Бенсон|work=Cyclingnews.com|publisher=Immediate Media Company |date=28 март 2018|accessdate=28 март 2018}}</ref> == Екипи == Како нов настан на Светската турнеја, сите [[Светска турнеја на UCI|UCI World Tour]] екипи биле поканети на трката, но не биле обврзани да учествуваат. Поради тоа, седумнаесет од осумнаесетте екипи — сите освен {{ct|FDJ|2018b}} — настапиле на трката, една повеќе од изданието во 2017 година. Осум професионални континентални екипи настапиле, со што главната група се состоела од 25 екипи.<ref>{{нмс|url=http://www.ddvl.eu/sites/default/files/pdf/deelnemers_herenddvl_2018_1.pdf|format=[[Portable Document Format]]|title=Deelnemerslijst - Liste des partants|work=[[Дварс дор Вландерен]]|publisher=[[Фландриски класици]]|date=27 март 2018|accessdate=28 март 2018|archive-date=2018-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180328102622/http://www.ddvl.eu/sites/default/files/pdf/deelnemers_herenddvl_2018_1.pdf|url-status=dead}}</ref> {{Cycling race/listofteams|Q47008075}} == Рута == Трката започнала во [[Руселаре]] и имала растојание од 180,1 километар, завршувајќи во [[Варегем]]. === Категоризирани искачувања и калдрми === {|class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ Искачувања и делови со калдрма на Дварс дор Вландерен 2018 |- ! scope=col rowspan=2| {{крат|Бр.|Број}} ! scope=col rowspan=2| Име ! scope=col colspan=2| Растојание од ! scope=col rowspan=2| Подлога ! scope=col rowspan=2| Должина<br>(метри) ! scope=col colspan=2| Наклон (%) |- ! scope=col | Почеток<br>({{крат|км|километри}}) ! scope=col | Крај<br>({{крат|км|километри}}) ! scope=col | ({{крат|про.|просек}}) ! scope=col | ({{крат|макс.|максимум}}) |- | 1 ! scope=row | Клејсберг | 82,6 | 97,5 | асфалт | 1000 | 6,8% | 16% |- | 2 ! scope=row | Кот де Трио | 90,0 | 90,1 | асфалт | 1900 | 4,9% | 11,8% |- | 3 ! scope=row | Клејсберг | 107,3 | 72,8 | асфалт | 1000 | 6,8% | 16% |- | 4 ! scope=row | Кот де Трио | 114,8 | 65,3 | асфалт | 1900 | 4,9% | 11,8% |- | 5 ! scope=row | Кортекер | 122,4 | 57,7 | асфалт | 900 | 6,5% | 9,8% |- | – ! scope=row | Маријаборестрат | 124,5 | 55,6 | калдрма | 2400 |colspan=2| — |- | 6 ! scope=row | Стенбекдрис | 125,7 | 54,4 | калдрма | 600 | 4,5% | 8% |- | 7 ! scope=row | Тајенберг | 128,2 | 51,9 | калдрма | 530 | 6,6% | 15,8% |- | 8 ! scope=row | Крејсберг | 138,3 | 41,8 | калдрма | 1800 | 4,8% | 9% |- | 9 ! scope=row | Кот де Трио | 147,0 | 33,1 | асфалт | 1900 | 4,9% | 11,8% |- | – ! scope=row | Варенстрат | 154,4 | 25,7 | калдрма | 2000 |colspan=2| — |- | 10 ! scope=row | Тигемберг | 159,2 | 20,9 | асфалт | 1400 | 6,5% | 9% |- | 11 ! scope=row | Холстрат | 163,6 | 16,5 | асфалт | 1000 | 5,2% | 12% |- | 12 ! scope=row | Нокереберг | 171,1 | 9,0 | калдрма | 500 | 5,7% | 6,7% |- | – ! scope=row | Херлегемстрат | 173,9 | 6,2 | калдрма | 800 |colspan=2| — |} == Поредок == === Завршен пласман === <ref name="R1">{{ProCyclingStats}}</ref> {{Cycling race/generalclassification|Q47008075}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{официјална|http://www.ddvl.eu/en/ddv/elite-men}} * {{Cycling archives race}} * {{ProCyclingStats}} {{Светска турнеја на UCI 2018}} {{Дварс дор Вландерен}} [[Категорија:Дварс дор Вландерен]] [[Категорија:Светска турнеја на UCI 2018]] [[Категорија:Белгија во 2018 година]] 8fwfl1vrd44incrsl87p5v6qsiispt6 0 1193419 5583481 5188242 2026-06-28T02:50:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583481 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Глигор Стефанов | image = <!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] --> | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | birth_name = | birth_date = {{роден на|3|јули|1956}} | birth_place = {{роден во|Кавадарци}}, {{НРМ}} | death_date = | death_place = | nationality = | other_names = | occupation = вајар | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Глигор Стефанов''' ({{роден во|Кавадарци}}, {{роден на|3|јули|1956}}) - македонски вајар, значаен за иновацијата на скулптурата во осумдесеттите години и за нејзината промоција во други средини. Живее и создава во Канада. ==Животопис== Стефанов е роден на [[3 јули]] [[1956]] година во [[Кавадарци]]. Дипломирал на Академијата за ликовни уметности во [[Белград]] во [[1981]] година, каде што ги завршил и пост-дипломските студии во [[1985]] година. Од почетокот на својата кариера Стефанов ја обработувал скулптурата како објект или како комплексна просторна инсталација на објекти. Во средината на осумдесеттите години, започнал да создава просторни инсталации со употреба на природни материјали како памук, слама, трева, глина и дрво. Неговата серија изложби во јавни и во галериски простори како во [[Кавадарци]], [[Загреб]], [[Белград]], [[Скопје]] и сл. биле меѓу првите '''site-specific инсталации''' и забележале значајна поддршка од македонската и југословенска критика. Со овие дела Стефанов бил вклучен на бројни значајни изложби на авангардната југословенска уметност во [[Франција]], [[Австрија]], [[Чехословачка]], [[Унгарија]], [[Грција]], [[Германија]] и во југословенските центри како [[Сараево]], [[Белград]], [[Загреб]] и [[Скопје]]. Во [[1986]] година ја организирал својата голема самостојна изложба во [[Музејот на современата уметност во Скопје]], каде што ја изложил серијата '''Летала''' во кои основен материјал била сламата. Во [[1988]] година се преселил во [[Лондон]], каде што наративните аспекти на неговото дело добиле религиозни компоненти. Во раните деведесетти години на 20 век Стефанов создавал серија објекти и инсталации под заеднички наслов '''Серафини, Керубини и Тронови''' во форма на ангелски крилја и кругови, во кои и натаму основниот материјал била сламата. Со овие дела се појавувал на изложби во Вајтчапел галеријата во Лондон во [[1989]] година, Шумата Грајздеил (Grizdale Forest, 1990) и др. места во [[Англија]]. Во [[1993]] година заедно со вајарот [[Петре Николоски]], Стефанов изложувал на 45. Биенале во Венеција како претставник на Македонија. Стефанов како предводник на иконографското студио '''ARTSOME''', ја има насликано [[Црква „Св. Никола“ - Виндзор|македонската црква „Св. Никола“]] во [[Виндзор (Онтарио)|Виндзор]], [[Канада]], која претставува монументално дело и најголем уметнички потфат во Виндзор и областа Есекс воопшто.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mn.mk/iselenici-region/2953-Za-slikarstvoto-vo-crkvata-Sv-Nikola-vo-Vindzor-Kanada-delo-na-Gligor-Stefanov |title=''За сликарството во црквата Св. Никола во Виндзор, Канада дело на Глигор Стефанов'' |accessdate=2018-04-01 |archive-date=2019-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717102009/http://www.mn.mk/iselenici-region/2953-Za-slikarstvoto-vo-crkvata-Sv-Nikola-vo-Vindzor-Kanada-delo-na-Gligor-Stefanov |url-status=dead }}</ref> Стефанов живее и работи во [[Монтреал]], [[Канада]].<ref>[https://vecer.mk/kultura/zamina-vo-potraga-po-dusheven-mir ''Замина во потрага по душевен мир'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://www.g-stefanov.com/ Мрежно место] *[https://www.facebook.com/gligor.stefanov Стефанов] на Facebook *[https://vecer.mk/kultura/zamina-vo-potraga-po-dusheven-mir Замина во потрага по душевен мир]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - интервју за Вечер, 2005 {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стефанов, Глигор}} [[Категорија:Луѓе од Кавадарци]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Македонски вајари]] [[Категорија:Македонци од Канада]] feuxvlpcdwth1sx3l2b5ng33o5pzrwj 0 1206635 5583483 5067806 2026-06-28T03:06:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583483 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name = Глорија Гејнор |background = solo_singer |image = Gloria Gaynor (1976).jpg |image_size = |caption = Гејнор во 1976 |birth_name = Глрија Фоулес |birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1949|9|7}} |birth_place = [[Неварк (Њу Џерси)|Неварк]], САД |genre = [[диско музика]], [[R&B]] |occupation = [[пејач]], [[текстописец]], [[глумица]] |years_active = 1965–денес | spouse = Линвуд Сајмон (октомври 1979 - 2005) ( разведени) |instrument = вокал |label = [[MGM]]<small> (1965–76)</small><br>Polydor<small> (1976–83)</small><br>[[Chrysalis Records|Chrysalis]]<small> (1984–85)</small><br>Stylus Records<small> (1986–88)</small><br>Hot Productions<small> (1996–97)</small><br>Logic Records|<small> (2000–04)</small><br>[[Radikal Records]]<small> (2005–present)</small> |website = {{URL|http://www.gloriagaynor.com}} }} '''Глорија Гајнор''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''Gloria Gaynor'', [[7 септември]] [[1949]]) е [[САД|американска]] [[Пеење|пејачка]], најдобро познати [[диско]] хитови ''„Јас ќе преживеам“'' (''I will survive,'' [[Билборд Хот 100|Хот 100]] број 1, 1979), ''„Никогаш не може да се каже збогум“'' (''Never can say goodbye'', Хот 100 број 9, 1974), ''„Дозволете ми да знам (Имам право)“'' (''Let Me Know (I Have a Right)'', Хот 100 број 42, 1980) и ''„Јас сум она што сум јас“'' (''I am what I am'', Р&Б број 82, 1983). == Почетокот на животот == Глорија Фоулс е родена во 1949 година во Неварк, Њу Џерси.<ref>Rosenfeld, Stacy (2012) ''Gaynor recalls how she ‘survived’ her lifestyle'' [http://www.northjersey.com/arts-and-entertainment/gaynor-recalls-how-she-survived-her-lifestyle-1.385374 NorthJersey.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304081048/http://www.northjersey.com/arts-and-entertainment/gaynor-recalls-how-she-survived-her-lifestyle-1.385374 |date=2016-03-04 }}</ref> Баба и живеела во близина и била вклучена во нејзиното воспитување. <ref>{{Наведена мрежна страница|last=Blanz|first=Sharla|url=http://njmonthly.com/articles/best-of-Jersey/survivor.html|title="I Will Survive" singer Gloria Gaynor graduated from Southside High School in Newark|publisher=Njmonthly.com 1961|date=2007-12-19|accessdate=2012-12-27}}</ref> Tаа имала 5 браќа, но не и сестра. Нејзините браќа пееле евангелието и формирале квартет со еден пријател. Семејството било релативно сиромашно, но Гајнор се потсетува на куќата како полна со смеа и среќа. Гајнор напишала во својата автобиографија дека почнала да пее во еден ноќен клуб во Неварк, Њу Џерси. По неколку години работење во локалните клубови Гајнор ја започнала својата кариера во 1971 година во Колумбија Рекордс. == Наводи == {{Reflist}} == Надворешни врски == * <span class="url">[http://www.gloriagaynor.com/ Официјално мрежно место ]</span> * {{IMDb name|0310974|Gloria Gaynor}} * {{Allmusic|class=artist|id=mn0000664849}} * [https://web.archive.org/web/20130310091234/http://www.discomusic.com/people-more/36_0_11_0_C/ Интервју на Глорија Гејнор] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гејнор, Глорија}} [[Категорија:Родени во 1949 година]] [[Категорија:Афроамерикански глумици]] [[Категорија:Американски пејачки]] [[Категорија:Добитници на Греми]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1943 година]] spbsvm9mbj7ttvx4zygl6i379ujtr9o 0 1206672 5583679 5067513 2026-06-28T11:58:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583679 wikitext text/x-wiki [[Податотека:הסייפת דלילה חטואל.jpg|мини]] '''Делила (Хаја) Хатуел '''([[хебрејски јазик|хебрејски]]: דלילה (חיה) חתואל; [[Ако (Израел)|Ако]], [[15 ноември]] [[1980]]) е [[израел]]ска Олимписка флора [[Мечување|мечувлка]].<ref name="sports-reference1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ha/delila-hatuel-1.html|title=Delila Hatuel Biography and Olympic Results|publisher=Sports-reference.com|accessdate=18 август 2017|archive-date=2020-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418113842/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ha/delila-hatuel-1.html|url-status=dead}}</ref> Го претставувала [[Израел]] на [[Летни олимписки игри 2008|Летната Олимпијада во 2008 година]] и била пласирана како деветта во светот. == Животопис == Роден е во израелскиот град [[Ако (Израел)|Ако]] ([[Северен округ (Израел)|Северната област]]).<ref>{{Наведени вести|url=http://www.jewishinstlouis.org/page.aspx?id=181152|title=Jews in the Olympics: 63 Athletes, 7 Countries|access-date=18 август 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120407023958/http://www.jewishinstlouis.org/page.aspx?id=181152|archive-date=7 април 2012|url-status=dead|publisher=Jewishinstlouis.org}}</ref> Нејзиниот брат Maoр Хатуел е исто така мечувалец, како и нејзината тетка Лидија Хатуел-Цукерман<ref name="haaretz1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.haaretz.com/fencing-living-by-the-sword-1.322796|title=Fencing / Living by the sword|last=Talshir|first=Uri|date=21 септември 2011|work=Haaretz|accessdate=18 август 2017|archive-date=2016-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160508215030/http://www.haaretz.com/fencing-living-by-the-sword-1.322796|url-status=dead}}</ref><ref name="pqarchiver1">{{Наведени вести|url=https://pqasb.pqarchiver.com/jpost/doc/319659899.html|title=Double-edged foil|last=Fassberg|first=Teddy|date=13 јуни 2008|work=The Jerusalem Post|access-date=18 август 2017}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> и нејзиниот чичко Исак Хатуел. Делила, Хаим (нејзиниот татко), и Лидија ги тренираат мечување децата [[Евреи|во Еврејскиот]] и [[Арапи|Арапскиот]] олимпискиот мечувалски центар Ако. === Mечувалска кариера === Хатуел завршила деветта во тимот на Светското првенство во мечување 1997 година во [[Кејптаун]] ([[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]], односно осма во тимот на Европското Првенство во мечување 1998 година. во [[Пловдив]] ([[Бугарија]]).<ref name="eurofencing1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurofencing.info/athletes/biography/delila-hatuel/results|title=Hatuel Delila – Biography|publisher=European Fencing Confederation|accessdate=18 август 2017|archive-date=2013-02-18|archive-url=https://archive.today/20130218040215/http://www.eurofencing.info/athletes/biography/delila-hatuel/results|url-status=dead}}</ref> Во јули 2007 година, таа завршила шеста во поединечен флоеу на Европското првенство во мечување во Гент ([[Белгија]]).<ref name="jpost2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jpost.com/Sports/Guide-To-Israels-Olympic-Team-Delila-Hatuel|title=Guide to Israel's Olympic Team: Delila Hatuel|last=Sinai|first=Allon|date=16 јули 2008|work=The Jerusalem Post|accessdate=18 август 2017}}</ref> и Во 2008 година, заврши во топ 10 во круг на светското Првенство во мечување и била рангиран како 16 во светот. Во април 2008 година, таа била на 9 позиција во светот во женско флоеу. Во јули 2008 година, на Европското првенство во мечување во [[Киев]] ([[Украина]]) — ја победила олимписката шампонка во флоеу [[Валентина Вецали]] , но го повредила своето колено пред крајот на настапот. Завршила седма во поединечен флоеу во овој турнир. Повредата била сериозна; искинала  лигамент, кој барал хируршка интервенција.<ref name="jpost1">{{Наведени вести|url=http://www.jpost.com/printarticle.aspx?id=111312|title=Health Scan; Defeating the Disease|last=Siegal-Itzkovich|first=Judy|date=16 август 2008|work=The Jerusalem Post|access-date=18 август 2017}}</ref> И бил подложен  третман во Медицинскиот центар „Асаф Харофе” во Цифрин (Израел), па така побрзо би се опоравила за [[Летни олимписки игри 2008|Летните олимписки игри 2008]]. Хатуелова, тогаш рангирана како 11 во светот, била претставник на Израел во Летните олимписки игри 2008 година — во [[Пекинг]] ([[Народна Република Кина|Кина]]) - во мечување. Дошла како 19, губејќи 10 : 9 од  тодашниот носител на титулата — [[Викторија Никишин]], од тимот на [[Русија]] , кој зел злато.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3580610,00.html|title=Beijing: Fencer Delilah Hatuel ousted from Olympic race|date=8 ноември 2008|publisher=Ynetnews|accessdate=18 август 2017}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.ynet.co.il/english/articles/0,7340,L-3581146,00.html|title=Israel at the Olympics; Israeli team secures victories in swimming, sailing, tennis; Peer-Obziler match cancelled due to rain|date=8 ноември 2008|access-date=18 август 2017|archive-url=https://archive.today/20130108043750/http://www.ynet.co.il/english/articles/0,7340,L-3581146,00.html|archive-date=8 јануари 2013|url-status=dead|publisher=Ynet}}</ref> Хатуелова го изедначила мечот, а поразена била во продожетокот.<ref name="haaretz2">{{Наведени вести|url=http://www.haaretz.com/peer-pulls-through-to-next-stage-1.251588|title=Peer pulls through to next stage|last=Hipsh|first=Rami|date=21 август 2010|work=Haaretz|access-date=10 ноември 2011|quote=it seems that Hatuel's knee injury was agonizing|archive-date=2016-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160322001759/http://www.haaretz.com/peer-pulls-through-to-next-stage-1.251588|url-status=dead}}</ref> Подоцна рекла: "Тажна сум, но оваа загуба нема ништо со мојот повреда. Изгубив во изедначен меч."<ref>{{Наведени вести|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3580682,00.html|title=Beijing: Swimmer Alon Mandel sets new national record|last=Sagui|first=Miki|date=8 ноември 2008|access-date=18 август 2017|publisher=Ynetnews|last2=Haas|first2=Sa'ar|quote=I'm sad, but this loss has nothing to do with my injury. I lost in a tight match.}}</ref> Репортерот ''Herec'' рекол, "се чини дека повредата на Хатуелина била болна" Таа рекла дека ќе направи уште една операција и дека се надева дека ќе учествува на [[Летни олимписки игри 2012|ЛОЈ 2012]] во [[Лондон]] ([[Англија]], [[Обединето Кралство|Велика Британија]]). Во 2009 година, го освоила златниот медал на Макабиските игри во женско мечување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.maccabiah.com/Data/Uploads/Fencing%2018th%20Maccabiah.pdf|title=Maccabiah, Open: Games And Results / Fencing, 13/11/2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115707/http://www.maccabiah.com/Data/Uploads/Fencing%2018th%20Maccabiah.pdf|archive-date=2 април 2015|url-status=dead|accessdate=18 август 2017}}</ref> == Поврзано == * [[Ивка Тавчар]]  * [[Елена Maјер]] == Наводи == {{reflist|30em}} == Надворешни врски == * [http://www.eurofencing.info/athletes/biography/delila-hatuel/results Делила Хатуел] {{Семарх|url=https://archive.today/20130218040215/http://www.eurofencing.info/athletes/biography/delila-hatuel/results |date=2013-02-18 }} на EuroFencing {{en}} [[Категорија:Евреи]] [[Категорија:Израелски спортисти]] [[Категорија:Мечување на Летните олимписки игри 2008]] [[Категорија:Родени во 1980 година]] p3c7k6zx58nnzkk53ii58nu9mer1tku 0 1208975 5583379 5299705 2026-06-27T18:00:33Z Ehrlich91 24281 5583379 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Успение на Пресвета Богородица |слика = Света Богородица, Збажди 2016 04.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата со нејзината камбанарија |епархија = Дебарско-кичевска |намесништво = Струшко |парохија = Втора струшка |координати = {{Coord|41|20|55.5|N|20|40|13.9|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Збажди |општина = Струга |држава = Македонија |патрон = [[Пресвета Богородица]] |изградба = {{римски|19}} век |завршено = {{римски|19}} век |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Успение на Пресвета Богородица''' — главна селска [[Црква (градба)|црква]] во селото [[Збажди]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|page=41}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа во западниот дел на селото. Во црковниот двор се наоѓаат и селските гробишта. == Историја == Црквата се верува дека потекнува од крајот на {{римски|19}} век.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ohridpress.com.mk/?p=50588|title=Општо народна веселба за Успение на Пресвета Богородица во селото Збажди|last=|first=|date=24 август 2016|work=ОхридПрес|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123112229/http://ohridpress.com.mk/?p=50588|archive-date=2023-01-23|dead-url=|accessdate=14 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=100px> Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Збажди.jpg|Воздушен поглед на црквата Податотека:Света Богородица, Збажди 2016 03.jpg|Влезот на црквата Податотека:Света Богородица, Збажди 2016 05.jpg|Поглед на црквата Податотека:Света Богородица, Збажди 2016 06.jpg|Страничен поглед Податотека:Света Богородица, Збажди 2016 09.jpg|Споменик од НОБ на гробиштата Податотека:Света Богородица, Збажди 2016 10.jpg|Селските гробишта </gallery> == Поврзано == * [[Дебарско-кичевска епархија]] * [[Струшко архијерејско намесништво]] * [[Втора струшка парохија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dormition of the Theotokos Church (Zbaždi)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Успение, Збажди}} [[Категорија:Храмови посветени на Успението на Пресвета Богородица во Македонија|Збажди]] 6gn1i8hrl3e41ehrj1m1pmo9m70phh6 0 1218886 5583437 5544091 2026-06-27T21:45:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583437 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Гален|image=Galenus.jpg|caption=Портрет на Гален од 18 век, насликан од Георг Паул Буш|birth_date=септември 129 година|birth_place=[[Пергам]]|death_date={{c.|lk=no}} 210 година|occupation=Лекар}} '''Елиј Гален''' или '''Клавдиј Гален''' ({{langx|el|Κλαύδιος Γαληνός}}; септември 129 – {{circa|200}}/{{circa|216}}), попознат како '''Гален од Пергам'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/galen|title=Galen definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary|work=www.collinsdictionary.com|language=en|accessdate=2019-03-05}}</ref> — познат грчки [[лекар]] и [[филозоф]] во [[Римското Царство]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=HPjqJWakX7IC&pg=PA63&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Life, Death, and Entertainment in the Roman Empire|last=Potter|first=David Stone|last2=Mattingly|first2=D. J.|date=1999|publisher=University of Michigan Press|isbn=9780472085682|language=en}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=DQY9AAAAIAAJ&pg=PA1&dq=&hl=en&redir_esc=y#v=onepage&q=&f=false|title=Galen on Bloodletting: A Study of the Origins, Development and Validity of His Opinions, with a Translation of the Three Works|last=Brain|first=Peter|last2=Galen|last3=Galenus|date=1986-08-07|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521320856|language=en}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Stari svet|last=Dušanić|first=Slobodan|publisher=Narodna knjiga-Vuk Karadžić-Rad|year=1983|isbn=|location=Beograd|pages=232, 250, 254}}</ref> Тој бил еден од најпознатите истражувачи на полето на медицината во [[Антика|античкиот период]], кој влијаел врз развојот на различни медицински дисциплини и на други научни дисциплини, како на пример: [[анатомија]]та,<ref>{{Наведено списание|date=1977-04|title=Galen on the affected parts. Translation from the Greek text with explanatory notes|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1081972/|journal=Medical History|volume=21|issue=2|pages=212|issn=0025-7273|pmc=PMC1081972}}</ref> [[физиологија]]та, [[патологија]]та, [[фармакологија]]та,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=al9FH5tynlAC&printsec=frontcover&dq=galen+on+pharmacology&source=bl&ots=q9JZ5JRP2D&sig=bBRFNdLCu4aeyJVj0EKpStKbcRU&hl=en&ei=ytfVS9b6A4LO8wSSoO20Dw&sa=X&oi=book_result&ct=result&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Galen on Pharmacology: Philosophy, History, and Medicine : Proceedings of the Vth International Galen Colloquium, Lille, 16-18 March 1995|last=Debru|first=Armelle|date=1997|publisher=BRILL|isbn=9789004104037|language=fr}}</ref> [[неврологија]]та, како и на [[филозофијата]] и [[логика]]та. Како син на богатиот архитект Елиј Никон, Гален од најраното детство ја имал привилегијата да се здобие со квалитетно образование, што му овозможило понатаму во животот да изгради успешна кариера како познат лекар и филозоф. Роден во [[Пергам]] (денешна [[Бергама]], [[Турција]]), Гален често патувал во текот на својот живот, поради што бил постојано изложуван на разни медицински теории и откритија. По неговото конечно населување во престолнината [[Римски период|Рим]], тој работел за истакнати членови на римското општество, дури станал и личен лекар на неколку [[римски цар]]еви. Галеновото разбирање за [[медицина]]та и анатомијата се основало на теоријата на хумор или теоријата за четирите телесни сока (крв, слуз, жолта жолчка и црна жолчка), која теорија потекнува од времето на старогрчкиот лекар [[Хипократ]]. Оваа теорија се задржала и имала големо влијание врз западната медицина повеќе од 1300 години. Описот на анатомската градба кај Гален се засновала врз описот на секцирањето на мајмуни (посебно на [[Берберско макаки|берберските макаки мајмуни]]) и [[Свиња|свињи]], затоа што секцирањето на луѓе во тоа време не било дозволено. Неговите записи од анатомските испитувања биле надминати дури во 1543 година, кога била објавена книгата ''De humani corporis fabrica'' од [[Андреас Везалиус]] каде биле испечатени описи и илустрации на човековата анатомија,<ref name="Vesalius1543">{{Наведена книга|url=http://vesalius.northwestern.edu/|title=De humani corporis fabrica, Libri VII|last=Vesalius|first=Andreas|publisher=Johannes Oporinus|year=1543|isbn=|location=Базел, Швајцаревија|pages=|language=латински|access-date=|archive-date=2016-09-01|archive-url=https://wayback.archive-it.org/6321/20160901184031/http://vesalius.northwestern.edu/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books/about/Andreas_Vesalius_of_Brussels_1514_1564.html?id=HCA6wGaU8PUC&redir_esc=y|title=Andreas Vesalius of Brussels, 1514-1564|last=O'Malley|first=Charles Donald|date=1964|publisher=University of California Press|language=en}}</ref> но во која сѐ уште била задржана Галеновата физиолошка теорија.<ref>{{Наведено списание|last=Siraisi|first=N. G.|date=1991|title=Girolamo Cardano and the art of medical narrative|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11623014|journal=Journal of the History of Ideas|volume=52|issue=4|pages=581–602|issn=0022-5037|pmid=11623014}}</ref> Теоријата на Гален за физиологијата на [[Циркулаторен систем|циркулаторниот систем]] останала неоспорена до 1242 година, кога [[Ибн ал-Нафис]] ја објавил својата медицинска енциклопедија ''Sharh tashrih al-qanun li’ Ibn Sina (Коментар за анатомијата во канонот на Авицена)'', во која за првпат била прикажана [[Белодробна циркулација|белодробната циркулација]].<ref>{{Наведено списание|last=West|first=John|date=1985|title=Ibn al-Nafis, the pulmonary circulation, and the Islamic Golden Age|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2612469/|journal=Journal of Applied Physiology|volume=105|issue=6|pages=1877–1880}}</ref> Гален себеси се сметал и како лекар и како филозоф, што го напишал во своето дело „''Најдобриот доктор е исто така и филозоф''“.<ref>{{Наведена книга|title="That the best physician is also a philosopher" with a Modern Greek Translation|last=Claudii Galeni Pergameni|first=|publisher=Odysseas Hatzopoulos & Company: Kaktos Editions|year=1992|isbn=|editor-last=Odysseas Hatzopoulos|location=Атина, Грција|pages=}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Theodore J. Drizis|date=Fall 2008|title=Medical ethics in a writing of Galen|url=http://hrcak.srce.hr/file/64672|journal=Acta Med Hist Adriat|volume=6|issue=2|pages=333–336|pmid=20102254|access-date=7 August 2010}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Drizis|first=Theodore J.|date=2008|title=Medical ethics in a writing of Galen|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20102254|journal=Acta medico-historica adriatica: AMHA|volume=6|issue=2|pages=333–336|issn=1334-4366|pmid=20102254}}</ref> Тој исто така бил заинтересиран за дебатата помеѓу рационалистичките и емпириските медицински гледишта,<ref>{{Наведена книга|title=Three Treatises on the Nature of Science (Hackett Classics)|last=|first=|publisher=Hackett Publishing Company, Inc.|year=1985|isbn=0915145928|location=|pages=}}</ref> а неговата обука на студентите преку непосредно набљудување, секцирање и вивисекција претставувало комбинација на овие две различни медицински гледишта.<ref>{{Наведено списание|last=De Lacy P|year=1972|title=Galen's Platonism|url=|journal=American Journal of Philosophy|volume=1972|issue=|pages=27–39|doi=10.2307/292898}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Cosans C|year=1997|title=Galen's Critique of Rationalist and Empiricist Anatomy|url=|journal=Journal of the History of Biology|volume=30|issue=|pages=35–54|doi=10.1023/a:1004266427468|pmid=11618979}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Cosans C|year=1998|title=The Experimental Foundations of Galen's Teleology|url=|journal=Studies in History and Philosophy of Science|volume=29|issue=|pages=63–80|doi=10.1016/s0039-3681(96)00005-2}}</ref> Поради тоа неговото објаснување на поимот болест се нарекува синтетичка концепција на болестите. Многу од неговите дела се сочувани и/или преведени од оригиналниот грчки јазик, а дел од нив се или уништени или, пак, некои дела, кои му се припишуваат, се лажни. Во 1530-тите години, белгискиот лекар и анатом Андреас Везалиус превел многу од записите на Гален од грчки на латински јазик. Неговото најпознато дело ''De humani corporis fabrica'' било напишано под влијание на делата на Гален. == Младост (129 – 161 година) == Името на Гален, {{Јаз|grc|Γαληνός}}, ''Galēnos,'' е изведено од придавката „{{Јаз|grc|γαληνός}}“, што значи „смирен“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999 април 0057:entry=galhno/s|title=Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, γαληνός|work=www.perseus.tufts.edu|accessdate=2019-03-05}}</ref> Самиот Гален своето детство го опишал во делото „''За афекциите на умот''“. Тој е роден во септември 129 година во Пергам (денешна [[Бергама]], [[Турција]]). Неговиот татко, Елиј Никон, бил богат [[Патриции|патрициј]], архитект и градител, со широки познавања од филозофијата, математиката, логиката, астрономијата, земјоделството и литературата. Гален го опишал својот татко како пријателски настроен, праведен и добродушен човек. Во тоа време Пергам бил важен културен и интелектуален центар, познат по својата библиотека која била втора веднаш по познатата Александриска библиотека.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=NrEeAAAAIAAJ&redir_esc=y|title=New Testament Studies: Philological, Versional, and Patristic|last=Metzger|first=Bruce Manning|date=1980-01-01|publisher=BRILL|isbn=9789004061637|language=en}}</ref> Во Пергам се собирале познати филозофи од [[Стоицизам|стоичката]] и [[Платонизам|платонската]] школа, со кои Гален бил запознаен од својата 14 година. Во неговите студии биле опфатени и принципите на филозофските учења од тоа време, како што се учењата на [[Аристотел]] и [[Епикур]]. Татко му сакал да продолжи со традиционално школување по филозофија и политика, па затоа го насочувал кон филозофијата и литературата. Но, според кажувањата на самиот Гален, околу 145-тата година, во сон на татко му се јавил богот [[Асклепиј]] (богот на медицината) и му наредил на Никон да го прати сина си на студии по медицина. На 16 години Гален почнал да изучува медицина во престижното локално светилиште, или [[Асклепион]], посветено на богот Асклепиј. Во текот на учењето, кое траело 4 години, тој имал познати ментори, лекари од тоа време: Есхарион од Пергам, Стратоникус, Сатирус и други. Светилиштето тогаш функционирало и како бања или санаториум, каде болните барале помош од свештенството. Римјаните често оделе во храмот во Пергам да бараат медицинска помош за нивните заболувања. Храмот бил често посетуван и од видни луѓе како, на пример, познатиот старогрчки оратор [[Елиј Аристид]], софистот [[Полемон|Антониј Полемон]], конзулот Каспиј Руфин и историчарот Клавдиј Харакс. Во 148 година, кога Гален имал 19 години, татко му починал, оставајќи му богато наследство. Поучен од Хипократовото учење, тој почнал многу да патува и студирал во тогаш познатите места како, на пример, [[Смирна]], [[Крит]], [[Коринт]], за да конечно дојде и до [[Александрија]], во големото медицинско училиште, каде се практикувале разни медицински учења и пракси. Во 157 година, на своја 28 годишна возраст, Гален се вратил во Пергам, каде работел како лекар на гладијаторите, кај првосвештеникот од Азија, еден од најбогатите и највлијателни луѓе во тоа време. Таму поминал четири години и ја научил важноста на исхраната и вежбањето, хигиенските и превентивните мерки, третманите на фрактури и тешки повреди, заклучувајќи дека раните се „прозорци на телото“. За време на неговата лекарска пракса биле евидентирани само пет смртни случаи на гладијатори, во споредба со 60 смртни случаи во времето на неговиот претходник, што се објаснува со посебното внимание кое тој го посветил на лечењето на повредите и здобиените рани. Заедно со праксата, тој се занимавал и со студии по теоретска медицина и филозофија.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=tyip3Kf68TYC&pg=PP9&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Galen on Food and Diet|last=Galenus|last2=Galen|last3=Grant|first3=Mark|date=2000|publisher=Psychology Press|isbn=9780415232333|language=en}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Making Men: Sophists and Self-Presentation in Ancient Rome|last=Gleason|first=Maud W.|publisher=Princeton University Press|year=2008|isbn=069113734X|location=|pages=}}</ref> == Подоцнежни години (162 – 217 година) == [[Податотека:Statue_of_Galen_of_Pergamon.jpg|мини|Статуа на Гален во неговиот роден град, Пергам.]] Во 162 година, Гален отишол во Рим, како веќе познат лекар-практичар. Неговите методи во медицината биле противречни на поконзервативната пракса на неговите колеги од Рим, што било причина за конфликт со етаблираниот медицински круг во главниот град на империјата. Кога непријателството помеѓу нив станало сериозно, плашејќи се да не биде протеран или отруен, тој го напуштил Рим. Во 161 година, Рим влегол во војна, имено императорите [[Марко Аврелиј]] и [[Луциј Вер]] на северните граници од Римското Царство се бореле против германското племе Маркомани.<ref>{{Наведено списание|last=Evans|first=Elizabeth C|date=1945|title=Galen the Physician as Physiognomist|url=|journal=Transactions and Proceedings of the American Philological Association|volume=76|pages=287-298}}</ref> Во есента 169 година, кога римските војници се враќале во [[Аквилеја]], избувнала чума, поради која римскиот цар побарал од Гален да се врати во Рим. Од него било побарано да ги придружува Марко Аврелиј и Луциј Вер во походот во Германија како дворски лекар. Следната пролет, по барање на храмот Асклепион, кој бил против таквото ангажирање на Гален, Марко Аврелиј бил принуден да го ослободи Гален од таа должност. Тој бил оставен да работи како лекар на престолонаследникот [[Комод]]. Во тој период Гален интензивно пишувал од областа на медицината. Иронично, и двајцата императори, прво Луциј Вер во 169 година, а потоа и Марко Аврелиј во 180 година, починале од чумата. Гален бил личен лекар на царот Комод до крајот на неговиот живот, лечејќи го од обични и чести заболувања. Според историчарот Касиј Дион, околу 189 година, за време на владеењето на Комод, избила епидемија на чума во Рим, со исклучително висок морталитет, кој достигнувал и до 2000 починати во текот на еден ден во Рим, кога епидемијата била на својот врв. Веројатно таа била истата епидемија која се случила за време на владеењето на Марко Аврелиј. По Комод, Гален бил лекар и на царот [[Септимиј Север]] и неговиот син [[Каракала]], кој го наследил на престолот. === Антониниевата чума === [[Податотека:Galenosgruppe_(Wiener_Dioskurides).jpg|мини|Група на лекари насликани на една од сликите на Виенскиот диоскорид; Гален е прикажан горе, во средина.|алт=]] Антониниевата чума е наречена според презимето на царот Марко Аврелиј – Антониниј. Епидемијата се нарекува уште и Галенова чума, затоа што се случила во времето на Гален, а и самиот тој бил повикан да преземе мерки за нејзина санација. Тој имал можност непосредно да се запознае со епидемијата при нејзиното првично ширење во 166 година во Рим, и подоцна меѓу 168-169 година при нејзиното повторно избувнување во редовите на римската војска стационирана во Аквилеја. Тој ги опишал симптомите на болеста и третманот, истакнувајќи го нејзиното долго траење. За жал, неговите наводи за болеста биле кратки и расфрлени, и според нив не може да се заклучи која болест била причина за тешката епидемија. Неговата заинтересираност за епидемијата била главно фокусирана на нејзиниот третман. На пример, во описот на заболен млад човек, во текот на епидемијата, тој се концентрирал на третманот на внатрешните и надворешните улцерации. Епидемијата, која започнала за време на владеењето на Марко Аврелиј, била погубна за Римското Царство. Стапката на морталитет била меѓу 7-10%, а во периодот меѓу 165-168 година, таа била причина за смрт на 3,5 до 5 милиони луѓе. Според германскиот историчар Ото Зеек, околу половина од популацијата на Римското Царство во тој период починала од епидемијата. Американскиот историчар на стариот век, Џ. Ф. Гилијам, верува дека оваа епидемија однела повеќе животи отколку било која друга епидемија во империјата до средината на третиот век. Се смета дека причината за Галеновата епидемија била големата сипаница. Податоците кои ги оставил Гален не се доволни за да се даде точна дијагноза на болеста која ја предизвикала оваа епидемија. Гален опишал црн егзантем кој го покривал целото тело на болните. Егзантемот на места каде не егзулцерирал станувал груб и крастав. Тој тврдел дека лицата кои имале црн осип обично преживувале и, според Гален, тој станувал црн поради путрификација на заостанатата крв во гнојните меури. Галеновиот опис на осипот многу потсетувал на описот на ист таков кој го дал старогрчкиот историчар [[Тукидид]]. Гален дал опис и на промените во дигестивниот систем преку опис на [[дијареја]]та и изметот кај пациентите. Изметот бил црн кај пациентите кои умирале, а исходот на болеста зависел многу од тежината на интестиналните лезии. Тој забележал дека во случаите каде изметот не бил црн, избивал црн осип. Гален опишал симптоми на грозница, повраќање, лош здив, кашлица и улцерации на грлото и душникот кај оваа болест. === Еудемус === Кога [[Перипатетичари|перипатетичниот]] филозоф Еудемус се разболел од маларија, Гален се чувствувал обврзан да го лечи „бидејќи тој ми беше учител и поради тоа што живеам во негова близина.“ Гален за овој случај напишал: „Се враќам на случајот Еудемус. Тој беше тешко засегнат од трите напади на грозницата и докторите се откажаа од него бидејќи беше средина на зима.“<ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books/about/Greek_Medicine_Being_Extracts_Illustrati.html?id=GdwlMwEACAAJ&redir_esc=y|title=Greek Medicine: Being Extracts Illustrative of Medical Writers from Hippocrates to Galen. Translated and Annotated by A.J. Brock|last=Brock|first=Arthur John|date=1929|publisher=J.M. Dent & Sons|language=en}}</ref> Дел од римските лекари го критикувале Гален за користење на прогноза во третманот на Еудемус. Галеновата пракса била во конфликт со тогашните стандарди за медицински третман кој се засновал на божественото и мистицизмот, но тој сепак ги бранел своите методи. Историчарот на медицината Луис Гарсија Баљестер ги цитира зборовите на Гален: „За да може да се дијагностицира, прво мора да се опсервира и размисли. Овој негов став би основа за неговата критика кон лекарите кои постапувале алогос и аскептос (неразумно).“ Сепак, Еудемус го предупредил Гален дека конфронтацијата со тие лекари може да доведе до негово убиство.<ref name=":1" /> Луис Гарсија Баљестер ја објаснува употребата на медицинската прогноза кај Гален: „Во современата медицина постои разграничување меѓу дијагностичка проценка (заснована на научно сознание за тоа што има пациентот) и прогностичка проценка (претпоставка за тоа што ќе се случи со пациентот). За Гален, да се разбере клиничкиот случај според факти (односно да се дијагностицира) значело, меѓу другото, да се знае со поголема или помала сигурност исходот кај пациентот. Да се прогнозира бил еден од суштинските проблеми и најважните цели на Галеновата дијагноза. Гален бил засегнат со раздвојувањето на прогнозата од мистицизмот и пророштвото, сѐ со цел да се подобри дијагностицирањето со употребата на факти, а со што би пораснал и угледот на лекарите.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books/about/Galen_and_Galenism.html?id=ZDBrAAAAMAAJ&redir_esc=y|title=Galen and Galenism|last=Ballester|first=Luis García|date=2002-01|publisher=Ashgate|isbn=9780860788461|language=en}}</ref> === Смрт === Според византиската енциклопедија ''Суда'' од 11 век, Гален починал на 70-годишна возраст, што би значело некаде околу 199-тата година. Но според арапските извори,<ref>{{Наведена книга|url=http://archive.org/details/bibliotecaarabo01unkngoog|title=Biblioteca arabo-sicula|last=Michele Amari|date=1880|publisher=E. Loescher|language=en}}</ref> тој починал на 87 годишна возраст во Сицилија, по 17 години студирање на медицина и 70-годишна пракса, што би значело дека починал 217-тата година. Будон-Милот се согласува со овие извори и смета дека починал 216-тата година.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.lesbelleslettres.com/livre/1998-oeuvres-tome-i-introduction-generale-sur-l-ordre-de-ses-propres-livres-sur-ses-propres-livres-que-l-excellent-medecin-est-aussi-philosophe|title=Galien: Introduction générale; Sur l'ordre de ses propres livres; Sur ses propres livres; Que l'excellent médecin est aussi philosophe|last=Boudon-Millot|first=|date=2007-03-16|publisher=Les Belles Lettres|year=2007|isbn=9782251005362|location=Paris|pages=|language=fr-FR|access-date=2019-03-05|archive-date=2020-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414150707/https://www.lesbelleslettres.com/livre/1998-oeuvres-tome-i-introduction-generale-sur-l-ordre-de-ses-propres-livres-sur-ses-propres-livres-que-l-excellent-medecin-est-aussi-philosophe|url-status=dead}}</ref> == Придонеси за медицината == Гален дал голем придонес за Хипократовото разбирање на патологијата. Според [[Хипократ]]овата теорија на телесните течности (хумори) разликите во расположенија кај човекот се резултат на нерамнотежата во една од четирите телесни течности: крв, слуз, црна жолчка и жолта жолчка. Покрај тоа што ја промовирал оваа теорија, Гален направил и типизирање на човековите темпераменти според оваа теорија. Според Гален, нерамнотежата во било кој хумор одговара на одреден човеков темперамент: крв—сангвиник; црна жолчка—меланхолик, жолта жолчка—колерик и слуз—флегматик. Според ова, лицата со сангвиничен темперамент се екстровертни и социјални, колериците имаат страст и харизма, меланхолиците се креативни, љубезни и внимателни, а флегматиците се одликуваат со зависност, љубезност и афекција.<ref>{{Наведена книга|title=Galen on Food and Diet|last=Grant|first=Mark|publisher=Routledge|year=2000|isbn=0415232325|location=|pages=}}</ref> [[Податотека:Claudius_Galenus_(1906)_-_Veloso_Salgado.png|лево|мини|Гален дисецира мајмун - слика на Хосе Марија Велосо Салгадо од 1906 година.|алт=|249x249px]] Главниот интерес на Гален била анатомијата на човекот. Римското право забранувало дисекција на луѓе,<ref>{{Наведена книга|title=The Scientific Study of Mummies|last=Aufderheide|first=Arthur C|publisher=Cambridge University Press; Reissue edition|year=2011|isbn=0521177359|location=|pages=}}</ref> па затоа Гален правел анатомски дисекции на животни, претежно на свињи и мајмуни. Тој верувал дека анатомската градба на животните се одразува и кај луѓето. Ја разјаснил анатомијата на [[трахеја]]та и бил прв кој покажал дека гласот се создава во [[ларинкс]]от.<ref>{{Наведено списание|last=Goss|first=Charles Mayo|date=1958-06-01|title=Galen on anatomical procedures (De anatomicis administrationibus). Translation of the surviving books with introduction and notes by Charles Singer. XXVI + 289 pages, 26 figures. $8.75. Oxford University Press, New York|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/ar.1091310208|journal=The Anatomical Record|language=en|volume=131|issue=2|pages=253–257|doi=10.1002/ar.1091310208|issn=1097-0185}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=1956|title=Galen on Anatomical Procedures|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1889206/|journal=Proceedings of the Royal Society of Medicine|volume=49|issue=10|pages=833|issn=0035-9157|pmc=PMC1889206}}</ref> Работата на Гален на полето на анатомијата останала ненадмината до 16 век во Европа. Дури во средината на 16 век, [[Андреас Везалиус]] ја оспорил анатомијата на Гален со дисекција на човечки трупови. Меѓу најголемите придонеси на Гален во медицината е неговата работа на [[Циркулаторен систем|циркулаторниот систем]]. Тој бил првиот кој ја забележал разликата помеѓу [[Артерија|артериската]] и [[Вена|венската]] циркулација. Верувал дека циркулаторниот систем се состои од два одвоени еднонасочни системи на дистрибуција, а не дека тоа е единствен унифициран систем на циркулација. Верувал дека венската крв се создава во [[Црн дроб|црниот дроб]], од каде се дистрибуира во сите органи на телото. Според него, артериската крв потекнувала од [[срце]]то од каде се дистрибуирала низ сите органи. Крвта била регенерирана или во црниот дроб или во срцето, комплетирајќи го циклусот. Верувал во постоењето на ''rete mirabile'', мрежа на крвни садови во каротидниот синус. И двете негови теории за циркулација на крвта биле погрешни, што било докажано со трудовите на [[Ибн ал-Нафис]].<ref>{{Наведена книга|title=Galen: On Respiration and the Arteries (Princeton Legacy Library)|last=Furley|first=David J.|last2=Wilkie|first2=James S|publisher=Princeton University Press|year=2014|isbn=0691612544|location=|pages=}}</ref> Иако имало погрешни толкувања, сепак неговите истражувања за анатомијата на животинските модели овозможиле подобри толкувања за циркулаторниот, нервниот и респираторниот систем. Во своето дело ''De motu musculorum'', Гален ја објаснил разликата помеѓу моторните и аферентните нерви, дискутирал за концептот на [[Мускулен тонус|мускулниот тонус]] и ја објаснил разликата меѓу агонистите и антагонистите. Гален бил вешт хирург, но многу од неговите процедури и техники, посебно на мозокот и очите, не биле користени со векови после него. За исправка на [[перде (заболување)|перде]] Гален користел оперативна техника слична на денешната. Користејќи инструмент во форма на игла, тој ја отстранувал оштетената леќа од окото.<ref>{{Наведено списание|last=Keele|first=K. D.|date=1963-01|title=Galen: On Anatomical Procedures: the Later Books|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1034789/|journal=Medical History|volume=7|issue=1|pages=85–87|issn=0025-7273|pmc=PMC1034789}}</ref> Иако многу историчари тврделе дека Гален верувал дека леќата е сместена во центарот на окото, тој сепак подразбирал дека таа е сместена во предниот сегмент на окото.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dovepress.com/a-medieval-fallacy-the-crystalline-lens-in-the-center-of-the-eye-peer-reviewed-article-OPTH|title=A medieval fallacy: the crystalline lens in the center of the eye|last=Schwartz|first=Daniel|last2=Schwartz|first2=Stephen G.|date=2016-04-08|work=Clinical Ophthalmology|language=en|accessdate=2019-02-16|last3=Udupa|first3=Akrithi|last4=Hadi|first4=Tamer M.|last5=Leffler|first5=Christopher T.}}</ref> Гален го бранел и промовирал учењето на Хипократ и неговите методи, како што се венесекцијата и пуштањето на крв, методи кои биле непознати во Рим. Тие методи биле остро критикувани од следбениците на грчкиот анатом [[Еразистрат]], кој сметал дека овие процедури би имале сериозни последици затоа што, според него, во вените не тече крв туку пнеума (циркулирачки воздух неопходен за функционирање на виталните органи). Сепак Гален жестоко ја бранел венесекцијата во своите три книги на таа тема, во неговите демонстрации и во јавните расправи. == Придонеси за филозофијата == Иако главен фокус на Гален биле анатомијата и физиологијата, тој пишувал и за [[логика]]та и за [[филозофија]]та. Неговите трудови биле под влијание на раните грчки и римски филозофи, вклучувајќи ги [[Платон]], [[Аристотел]] и [[Стоицизам|стоиците]]. Тој сакал да ја сплоти филозофската мисла со медицинската практика, што го напишал во своето кратко дело „''Најдобриот лекар е исто така и филозоф''“. Тој ги комбинирал аспектите и од двете науки, создавајќи свои оригинални размислувања. Медицината ја сметал за интердисциплинарно поле, во кое најдобрата пракса ги соединува теоријата, опсервацијата и експериментирањето. Во времето на Гален, постоеле неколку филозофски сфаќања во медицината, но главни биле емпиристите и рационалистите (наречени уште и догматичари или филозофи), а помала група биле методистите. Емпиристите ја нагласувале важноста на физичката пракса и експериментирањето или „активното учење“ во медицината. Директно спротивставени на емпиристите биле рационалистите, кои го ценеле учењето на веќе етаблираните теории со цел да се создаваат нови во име на медицинскиот напредок. Меѓу овие две учења било учењето на методистите, кои не го претпочитале експериментирањето како емпиристите, ниту пак теоретизирањето како рационалистите. Тие го фаворизирале само набљудувањето, покажувајќи поголем интерес во изучувањето на природниот тек на болестите отколку пронаоѓањето на лекови за нејзино санирање. Галеновата едукација ги опфатила петте големи филозофски учења од тој период (платонисти, перипатетичари, епикурејци, пиронисти и стоици), а неговите учители биле и од рационалистичките и од емпиристичките струи. === Опозиција кон стоиците === Гален бил познат по неговите достигнувања од медицината, но исто така бил ангажиран и на полето на филозофијата. Тој го развил сопствениот модел за трипартитна душа, следејќи ги примерите на Платон, поради што некои го нарекувале и платонист. Гален ја развил теоријата на персоналитет заснована на неговото разбирање на теоријата на телесните течности кај луѓето и верувал дека менталните нарушувања имаат физиолошка основа. Неговите сфаќања биле спротивставени на дефиницијата на стоичарите за пнеумата. Според Гален, стоиците не успеале да дадат веродостоен одговор за локализацијата на функциите на душата или умот. Низ сопствената медицинска пракса тој бил убеден дека нашол подобар одговор, а тоа бил мозокот. Стоиците сметале дека душата има само еден дел – рационална душа, за која сметале дека може да се најде во срцето. Гален следејќи ја Платоновата идеја, сметал дека душата има уште два дела. === Локализација на функцијата === Во едно од своите најголеми дела „''За доктрините на Хипократ и Платон''“, Гален се обидел да го покаже единство на двајцата великани во нивните видувања. Користејќи ги нивните теории, комбинирани со оние на Аристотел, Гален ја развил својата теорија за троделната душа, која содржела слични аспекти.<ref>{{Наведено списание|last=Bobzien|first=Susanne|title=Peripatetic Hypothetical Syllogistic In Galen|url=https://www.academia.edu/271541/Peripatetic_Hypothetical_Syllogistic_In_Galen|journal=Rhizai. A Journal for Ancient Philosophy and Science|language=en}}</ref> Тој ги употребувал истите термини на Платон, велејќи дека душата се состои од рационален, спиритуален и апетитивен дел. Секој од овие делови имал своја локализација во телото. Рационалниот дел од душата бил во мозокот, спиритуалниот дел бил во срцето, а апетитивниот во црниот дроб. Гален бил првиот научник и филозоф кој на душата и дал одредена локализација во телото. Оваа идеја денес се нарекува „локализација на функцијата“. Овие Галенови тврдења биле за тоа време револуционерни и биле претходник на идните теории за локализација. Гален верувал дека секој дел од троделната душа контролира специфична функција во телото и дека таа како целина придонесува за здравјето на телото, зајакнувајќи ги „природните функционални капацитети на органот или органите за кои станува збор“. Рационалниот дел на душата контролира повисоко ниво на когнитивното функционирање во организмот, на пример, правејќи избори, или спознавање на светот и праќање на тие сигнали до мозокот. Тој дел е исто така одговорен за имагинација, паметење, сеќавање, знаење, мислење, анализа, волни движења и чувства. Спиритуалниот (духовниот) дел од душата е одговорен за „битисувањето“, за страстите, како, на пример, лутината. Овие страсти се сметале за посилни во однос на редовните емоции и поради тоа се сметале за поопасни. Третиот дел од душата, или апетитивната (желбена) душа, ги контролира животните сили во човековото тело, меѓу кои најважна била крвта. Овој дел од душата, исто така, ги контролира задоволствата на телото и затоа е поттикнувана од чувствата на уживање. Третиот дел од душата е анималистички, односно тоа е поприродната страна на душата, и се справува со природните потреби на телото и инстинктите за преживување. Гален сметал дека кога душата е насочена кон премногу уживања, таа доаѓа во состојба на „инконтиненција“, „раздразливост“ и неспособност за волно (намерно) прекинување на уживањето, што е негативна последица на премногу уживање. За да ги усогласи своите теории за душата и како таа функционира во телото, Гален ја адаптирал теоријата за пнеума, која ја употребил за да објасни како душата оперирала во рамките на органите одговорни за неа, и како тие органи комуницираат меѓу себе. Гален затоа правел разлика помеѓу витална пнеума во артерискиот систем од психичката пнеума во мозокот и нервниот систем. Виталната пнеума ја лоцирал во срцето, а психичката пнеума во мозокот. За оваа цел, тој направил многу анатомски студии на животни за да ја проучи транзицијата од виталната во психичката пнеума. Иако бил критикуван за споредување на анатомијата на животните со анатомијата на човекот, Гален бил убеден дека неговото познавање на анатомија било доволно богато за да двете анатомии ги базира една на друга. == Проблемот на ум-тело == Гален верувал дека нема разлика помеѓу менталното и физичкото.<ref>{{Наведено списание|last=Hankinson|date=1991-01-01|title=Galen's Anatomy of the Soul|url=https://brill.com/abstract/journals/phro/36/2/article-p197_5.xml|journal=Phronesis|language=en|volume=36|issue=2|pages=197–233|doi=10.1163/156852891321052787|issn=1568-5284}}</ref> Во тоа време ова тврдење било контроверзно, а Гален се согласувал со грчката школа дека умот и телото не се посебни делови. Токму со ова тврдење Гален најмногу им се спротивставувал на стоиците.<ref>{{Наведено списание|last=Gill|first=Christopher|date=2007-01-01|title=Galen and the Stoics: Mortal Enemies or Blood Brothers?|url=https://brill.com/abstract/journals/phro/52/1/article-p88_5.xml|journal=Phronesis|language=en|volume=52|issue=1|pages=88–120|doi=10.1163/156852807X177977|issn=1568-5284}}</ref> Гален предлагал и кои органи во телото биле одговорни за специфични функции, повеќе отколку поединечни делови. Според Гален, недостатокот на научното потврдување кај стоиците ги дискредитирало нивните тврдења за одвоеноста на телото и умот, поради што тој бил строго спротивставен на нив. == Психотерапија == Друг голем труд на Гален бил „''За дијагнозата и лечењето на страстите на душата''“, во кој тој дискутирал како да се пристапи кон и како да се лечат психолошките проблеми.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books/about/A_History_of_Psychology.html?id=7rbAPwAACAAJ&redir_esc=y|title=A History of Psychology: Ideas and Context|last=Viney|first=Wayne|last2=King|first2=D. Brett|date=2003|publisher=Allyn and Bacon|isbn=9780205335824|language=en}}</ref> Тоа било едно од раните залагања на Гален, кое подоцна било наречено [[психотерапија]]. Книгата содржела упатства како да се советуваат оние со психолошки проблеми, за да се поттикнат да ги откријат своите најдлабоки страсти и тајни, што би помогнало во излекувањето на менталниот проблем. Терапевтот според него, требал да биде маж, по можност постар мудар маж, ослободен од контрола на страстите. Овие страсти, според Гален, ги предизвикувале психолошките проблеми кај луѓето. == Објавени трудови == [[Податотека:Galeni_De_curandi_ratione_V00212_00000008.tif|мини|''De curandi ratione''|алт=|384x384пкс]] [[Податотека:Galenou_Apanta.tif|мини|''Galenou apanta'' (1538)|алт=|364x364пкс]] Гален напишал повеќе дела отколку било кој друг автор во античкиот период, натпреварувајќи се по бројноста на делата со [[Свети Августин]]. Неговото творештво било толку обемно, што сочуваните текстови се речиси половина од постоечката литература од Стара Грција. Се претпоставува дека тој имал најмено дваесет запишувачи кои ги запишувале неговите зборови, а исто така се претпоставува дека имал напишано околу 500 трактати,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=aJgp94zNwNQC&redir_esc=y|title=Science and Technology in World History: An Introduction|last=III|first=James E. McClellan|last2=Dorn|first2=Harold|date=2006-04-14|publisher=JHU Press|isbn=9780801883606|language=en}}</ref> со вкупно околу 10 милиони зборови. Многу од неговите дела, посебно од филозофијата, биле уништени 191-тата година при пожар во [[Храм на мир|Храмот на мирот]], во Рим. Бидејќи делата на Гален во антиката не биле преведени на латински јазик, а поради пропаѓањето на [[Западно Римско Царство|Западната римска империја]] изучувањето на Гален, заедно со грчката медицинска традиција, пропаднало во заборав во [[Западна Европа]] за време на [[Ран среден век|раниот среден век]], кога малкумина од латинските научници знаеле да читаат на грчки јазик. Сепак, Гален и старогрчката медицина продолжиле да се изучуваат во [[Источно Римско Царство|Источното Римско Царство]] (Византиското Царство). Сите сочувани грчки ракописи на Гален биле препишувани од византиските научници. Во текот на Абасидскиот период (по 750-тата година), Арапите за првпат почнале да се интересираат за грчките научни и медицински текстови, па некои од Галеновите дела биле преведени на арапски јазик од страна на сириските христијански изучувачи. Поради тоа, постојат Галенови текстови сочувани само на арапски јазик,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iep.utm.edu/galen/|title=Galen (130—200 C.E.)|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> додека дел од нив се сочувани како превод од арапски на латински јазик. Во некои случаи научниците се обидувале да преведат од латински или арапски јазик на грчки јазик, таму каде оригиналот на грчки бил изгубен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=https://en.wikipedia.org/&httpsredir=1&article=1018&context=classics_papers|title=Review of Vivian Nutton, ed.,Galen. On My Own Opinions. Corpus Medicorum Graecorum 5 март 2 Galeni De Propriis Placitis|last=Rosen|first=Ralph M|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> Фалсификувањето на Галеновите дела било распространето уште во негово време, а продолжило сѐ до [[ренесанса]]та. Фалсификатите биле на латински, арапски и грчки јазик. Не постои ниту една авторитативна збирка на неговите дела, а контроверзноста околу автентичноста на неговите текстови сѐ уште важи за голем дел од делата кои му се припишуваат. Направени се разни обиди за класификација на творештвото на Гален. На пример, Коксе (1846 година) навел Пролегомени, или воведни книги, по кои следеле седум трактати кои ја опфаќале физиологијата (28 тома на книги), дванаесет трактати по хигиена, деветнаесет од етиологијата, четиринаесет по семиотиката, десет од фармацијата, четири за пуштање на крв и седумнаесет книги за терапевтици, а во прилог биле и четири [[афоризам|афоризми]] и лажни дела.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://oll.libertyfund.org/titles/hippocrates-the-writings-of-hippocrates-and-galen|title=The Writings of Hippocrates and Galen - Online Library of Liberty|work=oll.libertyfund.org|accessdate=2019-02-16}}</ref> Најкомплетниот компендиум (збирка) бил тој на [[Карл Готлоб Кин]] од [[Лајпциг]], направен меѓу 1821 и 1833 година, кој ги надминал дури и современите проекти, како што е ''Corpus medicorum graecorum''.<ref>{{Наведено списание|last=Kotrc|first=R. F.|last2=Walters|first2=K. R.|date=1979|title=A bibliography of the Galenic Corpus. A newly researched list and arrangement of the titles of the treatises extant in Greek, Latin, and Arabic|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/400267|journal=Transactions & Studies of the College of Physicians of Philadelphia|volume=1|issue=4|pages=256–304|issn=0010-1087|pmid=400267}}</ref> Оваа збирка се состои од 122 труда на Гален, преведи од грчки на латински јазик, а текстот е претставен и на двата јазика. Збирката има 22 тома, со 22.000 страници и 676 индексни единици. Многу од делата на Гален се вклучени во ''[[Thesuarus Linguae Graecae]]'' – дигитална библиотека на грчката литература започната во 1972 година. Друг современ извор на Галеновите дела е Француската библиотека на универзитетот по медицина BIUM ([http://www.biusante.parisdescartes.fr/histoire/medica/galien-en.php Bibliothèque interuniversitaire de médecine] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190303081050/http://www.biusante.parisdescartes.fr/histoire/medica/galien-en.php |date=2019-03-03 }}, BIUM) == Наследство == === Доцна антика === Репутацијата на Гален како врвен лекар и филозоф уште во негово време била легендарна.<ref>{{Наведено списание|last=Nutton|first=V.|date=1984|title=Galen in the eyes of his contemporaries|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6388686|journal=Bulletin of the History of Medicine|volume=58|issue=3|pages=315–324|issn=0007-5140|pmid=6388686}}</ref> Самиот император Марко Аврелиј за него напишал: „Primum sane medicorum esse, philosophorum antem solum„ (Прв меѓу докторите и единствен меѓу филозофите) (Paaen 14: 660). И други автори од античкиот период тоа го потврдувале, како, на пример, ранохристијанскиот писател [[Теодот Византиски]], грчкиот писател [[Атенеј]] и перипатетичкиот филозоф [[Александар Афродизијски]]. Византискиот поет [[Георги Писида]], од 7 век, отишол толку далеку што Христос го нарекол втор и запуштен Гален. Влијанието на Гален во медицинската теорија и практика се чувствувало сѐ до средината на 17 век, во византискиот, арапскиот и западноевропскиот свет. Величината на Хипократ и Гален ја одбележале шестотини години на постоење на античката грчка медицина. Артур Џон Брок метафорично ги опишал двајцата лекари како основата и апексот на грчката медицина, соодветно,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stmarys-ca.edu/sites/default/files/attachments/files/Natural_Faculties.pdf|title=Galen. On the Natural Faculties|last=Arthur John Brock|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210718030508/https://www.stmarys-ca.edu/sites/default/files/attachments/files/Natural_Faculties.pdf|archive-date=2021-07-18|dead-url=|accessdate=|url-status=dead}}</ref> а неколку века по Гален грчкиот лекар и писател Паладиј напишал дека она што Хипократ го посеал Гален го ожнеал. Гален успеал да ги сумира и синтетизира делата на своите претходници и благодарение на него грчката медицина била предадена на следните генерации, така што Галенизмот станал средство преку кое грчката медицина станала позната во светот. Галеновата реторика и плодноста на неговото дело биле толку силни што давале впечаток дека после него останува малку што да се научи. Така поимот Галенизам може да се толкува и позитивно и пејоративно (несогласувачки), т.е. колку и да имало напредок во античката медицина со Гален, толку нејзината доминација го задушила понатамошниот напредок.<ref>{{Наведено списание|last=Nutton|first=Vivian|date=1984|title=From Galen to Alexander, Aspects of Medicine and Medical Practice in Late Antiquity|url=|journal=Dumbarton Oaks Papers|volume=38|pages=1-14}}</ref> По распадот на Западното Римско Царство учењето на Гален и другите грчки дела речиси исчезнале во латинскиот запад. Во Источната римска империја, Галеновото наследство се сочувало преку сижето на [[Орибасиј]], личниот лекар на царот [[Јулијан Отпадникот]], од 4 век, кој ги раширил Галеновите дела правејќи го Галенизмот подостапен. Во доцната антика медицинските записи повеќе биле сконцентрирани на теоретскиот дел отколку на практичниот дел, така да авторите главно само дебатирале за Галенизмот. Меѓу овие автори биле теоретичарот Магнус од Нисибис, византискиот медицински писател Јован Александриски и Агнелиј Равенски.<ref>{{Наведено списание|last=Temkin|first=Owsei|date=1935|title=STUDIES ON LATE ALEXANDRIAN MEDICINE: I. Alexandrian Commentaries on Galen's "De Sectis ad Introducendos"|url=https://www.jstor.org/stable/44438117|journal=Bulletin of the Institute of the History of Medicine|volume=3|pages=405-430}}</ref> Грчката медицина била дел од грчката култура, а источно-сириските христијани дошле во контакт со неа кога Византија владеела со Сирија и западна Месопотамија – региони кои во 7 век биле освоени од Арапите. На овој начин, во периодот околу половината на 7-от век, муслиманите дошле во контакт со првите преводи на Гален на арапски јазик. Оттогаш, Гален и грчката медицинска традиција генерално биле асимилирани во средновековниот и раномодерниот исламски [[Близок Исток]]. === Влијание на медицината во исламскиот свет === Галеновата медицина била мошне влијателна во исламскиот свет. Првиот голем преведувач на арапски јазик бил арапскиот христијанин [[Хунајн ибн Исхак]]. Околу 830-870 година, тој превел 129 дела на Гален на арапски јазик. Арапските извори, како што бил персискиот лекар и алхемичар Рази (Абу Бекр Мухамед ибн Закарија ал-Рази, 865-925 година) продолжиле да бидат извор на откривање на нови или релативно недостапни Галенови текстови.<ref>{{Наведено списание|last=Nutton|first=Vivian|date=1990/05|title=The Patient's Choice: A New Treatise By Galen|url=https://www.cambridge.org/core/journals/classical-quarterly/article/patients-choice-a-new-treatise-by-galen/26FD42BD0C27CFE73F5E9E4D5A278A1D|journal=The Classical Quarterly|language=en|volume=40|issue=1|pages=236–257|doi=10.1017/S000983880002694X|issn=1471-6844}}</ref> Книгата ''Kitab ila Agloogan fi shifa al Amrad'' на познатиот асирски лекар и преведувач Хунајн ибн Исхак (809-873&nbsp;г.), а која се чува во библиотеката на Ибн Сина академијата за средновековна медицина и наука, е ремек дело на преводи на Галеновите книжевни дела. Дел од Александрискиот компендиум за Гален од 10 век содржи податоци за разни типови на трески и разни воспалителни состојби на телото. Тој содржи и податоци за повеќе од 150 поединечни и групни објаснувања за растителни и животински видови. Книгата дава увид во разбирањето на традициите и методите на лекување во грчката и римската ера. Во книгата има податоци за повеќе од 150 едноставни или сложени лекови кои се користеле во грчко-римскиот период. Делата на Гален биле прифатени од големите арапски лекари, како што се [[Ибн Зур]] (познат како Авензоар) и [[Ибн ал-Нафис]],<ref>{{Наведено списание|last=Albinali|first=Hajar A. Hajar|date=2004-04-01|title=Chairman's Reflections : Blood-letting|url=http://www.heartviews.org/article.asp?issn=1995-705X;year=2004;volume=5;issue=2;spage=74;epage=85;aulast=Hajar;type=0|journal=Heart Views|language=en|volume=5|issue=2|pages=74|issn=1995-705X}}{{Мртва_врска|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> како основа за понатамошни истражувања. Силен акцент бил даден на експериментирањето и на [[Емпиризам|емпиризмот]], што довело до нови резултати и нови опсервации кои биле споредени и комбинирани со оние на Гален од страна на великаните на арапската медицина: персискиот лекар и психилог [[Али ибн Абас ал-Мајуси]] (на Запад познат како Хали Абас), [[Абу-ал-Касим ал-Захрави]] (на Запад познат како Абуласис), Ибн Сина ([[Авицена]]), Ибн Зур и Ибн ал-Нафис. На пример, експериментите на Рази и Ибн Зур ја негирале Галеновата теорија на хуморални течности, а откривањето на пулмоналната циркулација од Ибн ал-Нафис ја побила Галеновата теорија за срцето.<ref>{{Наведено списание|last=Al-Dabbagh|first=S. A.|date=1978-05-27|title=IBN AL-NAFIS AND THE PULMONARY CIRCULATION|url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(78)90318-5/abstract|journal=The Lancet|language=en|volume=311|issue=8074|pages=1148|doi=10.1016/S0140-6736(78)90318-5|issn=0140-6736}}</ref> Влијанието на Галеновите дела, вклучувајчи ја и теоријата за хуморот, останува втемелена во модерната [[Унани медицина]] (персиско-арапска традиционална медицина), која сѐ уште широко се практикува од [[Индија]] (каде официјално е признаена) до [[Мароко]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://broughttolife.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/techniques/unanitibb|title=Unani Tibb|work=broughttolife.sciencemuseum.org.uk|accessdate=2019-03-05|archive-date=2018-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180211225942/http://broughttolife.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/techniques/unanitibb|url-status=dead}}</ref> === Повраток во латинскиот Запад === [[Податотека:Mondino_-_Anathomia,_1541_-_3022668.tif|мини|Mondino dei Liuzzi, ''Anathomia'', 1541|301x301пкс]] По 11 век латинските преводи на исламските медицински текстови почнале да се појавуваат во [[Западна Европа]], а паралелно се развивало и учењето на медицинската школа во [[Салерно]] (итал., ''Scuola Medica Salernitana)'', кое било инкорпорирано во курикулумите на универзитетите во [[Неапол]] и во универзитетот Федерико Втори во [[Монпелје]]. Од тогаш Галенизмот повторно зазел нов и неоспорен авторитет, дури Гален го нарекувале „Медицинскиот папа на средниот век“. Лекарот и монах [[Константин Африкански]] бил меѓу тие кои го превеле и Хипократ и Гален од арапски на латински јазик. Освен сѐ побројните преводи од арапски јазик, имало и директни преводи на Галеновите дела од грчки јазик, како што бил преводот на ''De complexionibus'' од италијанскиот преведувач Бургундио од Пиза. Делата на Гален од полето на анатомијата и медицината станале основа на универзитетскиот наставен план во средниот век, заедно со Медицинскиот канон на Авицена. Во христијанска Европа од тој период не постоела забрана за дисекција и аутопсија на човековото тело, така да истражувањата во таа насока се јавиле уште од 15 век.<ref>{{Наведено списание|last=Prioreschi|first=P.|date=2001-2|title=Determinants of the revival of dissection of the human body in the Middle Ages|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11425294|journal=Medical Hypotheses|volume=56|issue=2|pages=229–234|doi=10.1054/mehy.2000.1183|issn=0306-9877|pmid=11425294}}</ref> И покрај познавањето на грешките на Гален во анатомијата, неговото влијание било толку силно што лекарите од тоа време на секој начин се обидувале да го оправдаат, на пример, италијанскиот лекар и анатом [[Мондино деи Луици]], кој ја опишувал рудиментираната циркулација на крвта во своите дела, сепак тврдел дека левата комора треба да содржи воздух. Дури имало тврдења дека разликите во анатомијата меѓу човекот и животните се доказ дека човечката анатомија се променила од времето на Гален.<ref>{{Наведена книга|title="The Anatomist". Stories of Great Physicians|last=Jones|first=Raymond F|publisher=Whitman|year=1963|isbn=|location=|pages=46-47}}</ref> Најважен преведувач на делата на Гален на латински јазик бил Николо ди Деопрепио да Реџио, кој работел на Анжујскиот двор за време на владеењето на кралот [[Роберт Неаполски]]. Меѓу неговите преводи значаен е делот за медицинските расправи на Гален, чиј оригинален текст бил изгубен.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books/about/The_Dawn_of_Humanism_in_Italy.html?id=Lp5DaMVo_cgC&redir_esc=y|title=The Dawn of Humanism in Italy|last=Weiss|first=Roberto|date=1970|publisher=Haskell House Publishers|isbn=9780838300800|language=en}}</ref> === Ренесанса === [[Податотека:Galen,_Opera_omnia,_dissection_of_a_pig._Wellcome_L0020565.jpg|мини|''Opera omnia'', дисекција на свиња. Венеција, 1565&nbsp;г.|алт=|311x311пкс]] Падот на Византиското Царство во 1453 година и појавата на [[ренесанса]]та биле придружени со прилив на грчки научници и ракописи во Западна Европа, овозможувајќи директна споредба меѓу арапските коментари и преводи и оригиналните грчки текстови на Гален. Дебатите во медицинската наука тогаш имале две традиции: поконзервативна арапска и полиберална грчка. Но имало и поекстремни либерални движења кои ја оспорувале улогата на авторитетите во медицината, па така, на пример, [[Парацелзус]] симболично ги запалил делата на Авицена и Гален во неговото медицинско училиште во Базел. Сепак, големината на Гален меѓу великаните на милениумот била прикажана на муралот во манастирот [[Голема Лавра]] на [[Света Гора]], каде меѓу претставените пагански мудреци, Гален бил нацртан меѓу Сибилското пророштво и Аристотел. [[Податотека:Galenus_-_De_pulsibus._Greek_manuscript_with_latin_translation._Venice,_ca._1550..jpg|лево|мини|Galen. De pulsibus. (Ракопис; Венеција, 1550&nbsp;г.).|алт=|218x218пкс]] Крајниот пораз на Галенизмот бил од негирањето на Парацелзус и конструктивизмот на италијанските ренесансни анатоми, посебно од делото на [[Андреас Везалиус]] од 16 век. Овој фламански лекар и анатом во 1530 година се нафатил на голем проект на преведување на многу грчки текстови на Гален на латински јазик. Неговото дело ''De humani corporis fabrica'' било напишано под влијание на Галеновиот начин на пишување и форма. Во обид да ги испита критички методите на Гален, Везалиус правел дисекција на човечки труп како начин на верификација. Преку своите книги и демонстрации, тој ги покажал ограничувањата на Гален и покрај силното спротивставување на традиционалните про-Галенисти, каков што бил францускиот анатом [[Јакобус Силвиус]]. Испитувањата на Везалиус ги отфрлиле теориите на Аристотел и Мондино де Луизи. Едно од најпознатите отфрлувања на Галенизмот била демонстрацијата на Везалиус за непропустливоста на интервентрикуларниот септум. Напуштањето на одредени сфаќања на Гален, посебно во анатомијата на циркулаторниот систем, било постепено низ целиот период на ренесансата и се должело на работата не само на Везалиус, туку и на неговите следбеници: неговиот студент [[Мигел Сервет]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.miguelservetinvestigacion.com/ENGLISH/works.html|title=WORKS OF MICHAEL SERVETUS OR MICHAEL DE VILLANUEVA|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> неговиот соработник Франциско Гонсалес Ечевериа, лекарот [[Џон Кајус]], саксонскиот хуманист [[Јанус Корнариус]] и други. Но, сепак, некои придонеси на Гален ,како што е „испуштањето на крв“ како лек за многу болести, останале во употреба и во текот на целиот 19 век. == Поврзано == * [[Галенска формулација]] * [[Историја на медицината]] == Наводи == <references responsive="" /> == Литература == * Garcia Ballester, Luis. 2002. G''alen and Galenism. Theory and Medical Practice from Antiquity to the European Renaissance.'' Collected Studies Series 710. Aldershot, UK: Ashgate Variorum. * Gilbert, N. Ward. 1960. ''Renaissance Concepts of Method.'' New York: Columbia University Press. * Gill, Christopher, Tim Whitmarsh, and John Wilkins, eds. 2012. ''Galen and the World of Knowledge.'' Cambridge, UK: Cambridge Univ. Press. * Kudlien, Fridolf, and Richard J Durling. 1991. ''Galen's Method of Healing: Proceedings of the 1982 Galen Symposium.'' Leiden: E.J. Brill. * Lloyd, G. E. R. 1991. ''Methods and Problems in Greek Science.'' Cambridge: Cambridge University Press. * Mattern, Susan P. 2013. ''The Prince of Medicine: Galen In the Roman Empire.'' New York: Oxford University Press. * Nutton, Vivian. 2004. ''Ancient Medicine.'' London and New York: Routledge. * Rocca, Julius. 2003. ''Galen on the Brain: Anatomical Knowledge and Physiological Speculation in the Second Century A.D.'' Studies in Ancient Medicine 26. Leiden, The Netherlands, and Boston: Brill. * Rosen, Ralph M. 2013. “Galen on Poetic Testimony” In ''Writing Science: Medical and Mathematical Authorship in Ancient Greece.'' Edited by M. Asper, 177-189. Berlin: De Gruyter. * Rosen, Ralph M. 2013. “Galen, Plato, and the Physiology of Eros." In ''Eros'' Edited by E. Sanders, C. Carey and N. Lowe, 111-27. Cambridge: Cambridge University Press. * Sarton, George. 1954. ''Galen of Pergamon.'' Lawrence: University of Kansas Press. * Walzer, Richard. 1949. ''Galen On Jews and Christians.'' London: Oxford University Press. === Примарни извори === * {{Наведена книга|title=Greek Medicine, Being Extracts Illustrative of Medical Writers from Hippocrates to Galen|last=Brock|first=Arthur John|publisher=Dent|year=1929|location=London}} * {{Наведена книга|title=On the Therapeutic Method|last=Galen|publisher=Clarendon Press|others=R.J. Hankinson, trans|year=1991|location=Oxford}} == Надворешни врски == *[https://archive.org/search.php?query=%28%28subject%3A%22Galen%22%20OR%20creator%3A%22Galen%22%20OR%20description%3A%22Galen%22%20OR%20title%3A%22Galen%22%29%20OR%20%28%22129-216%22%20AND%20Galen%29%29%20AND%20%28-mediatype:software%29 Дела на или за Гален] на Internet Archive * Singer, P. N. "[https://plato.stanford.edu/entries/galen/ Galen]". Zalta, Edward N. Stanford Encyclopedia of Philosophy. (англиски) *[http://www.iep.utm.edu/galen/ Galen] Internet Encyclopedia of Philosophy [http://classicsindex.wikispaces.com/Galen Classicsindex: Galen] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081224233754/http://classicsindex.wikispaces.com/Galen |date=2008-12-24 }} (англиски) *[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/searchresults?q=Galen&redirect=true Works by Galen at Perseus Digital Library] (англиски) * [http://cmg.bbaw.de/epubl/online/editionencmg_05.html ''Corpus Medicorum Graecorum''] * [http://galen.bbaw.de/online-publications/hippokrates-und-galenbibliographie-fichtner Gerhard Fichtner, Galen bibliography] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120712011351/http://galen.bbaw.de/online-publications/hippokrates-und-galenbibliographie-fichtner |date=2012-07-12 }} * [http://www.ucl.ac.uk/~ucgajpd/medicina%20antiqua/bio_gal.html Pearcy L. Galen: A biographical sketch. Medicina Antiqua] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130328113725/http://www.ucl.ac.uk/~ucgajpd/medicina%20antiqua/bio_gal.html |date=2013-03-28 }} (англиски) * [https://web.archive.org/web/20070406023427/http://www.ancientlibrary.com/medicine/0109.html Taylor HO. Greek Biology and Medicine 1922: Chapter 5 – "The Final System: Galen"] (англиски) * [http://robl.de/galen/galen.htm Galenus von Pergamon – Leben und Werk.] (германски) *[http://www.biusante.parisdescartes.fr/histoire/medica/galien.php Les premières éditions imprimées de Galien à la BIU Santé] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190225101226/http://www.biusante.parisdescartes.fr/histoire/medica/galien.php |date=2019-02-25 }} {{Fr}} * [http://digital.slub-dresden.de/id337794197 Galeni opera varia – Mscr.Dresd.Db.93] Дигитална верзија на ракописот во Саксонска и Универзитетска библиотека, Дрезден (SLUB) [[Категорија:Историја на анатомијата]] [[Категорија:Старогрчки лекари]] [[Категорија:Римјани од 2 век]] [[Категорија:Починати во 3 век]] [[Категорија:Родени во 129 година]] [[Категорија:Писатели од 2 век]] [[Категорија:Починати во 216 година]] 4gx6ln1vityaplzxuz2el8zoziyqj3r 0 1222835 5583473 5487895 2026-06-28T01:54:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583473 wikitext text/x-wiki [[Податотека:GUC_Flags_300.gif|мини|Универзитетот]] '''Германскиот универзитет во Каиро''' — непрофитен приватен универзитет во градот Каиро, [[Египет]]. Универзитетот бил основан во 2002 година според законот на Египет и е главно поддржан од партнерските универзитети Улм и Штутгарт, Германската академска служба за размена (DAAD), државата [[Баден-Виртемберг]] и Германското сојузно министерство за образование и истражување.<ref name="guc.edu.eg">{{Internetquelle|url=http://www.guc.edu.eg/en/about_guc/|title=German University in Cairo - About GUC|access-date=2019-03-19|archive-date=2017-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170721222806/http://www.guc.edu.eg/en/about_guc/|url-status=dead}}</ref> Јазикот на наставата е англиски, а програмите се акредитирани во Германија и во Египет. Со повеќе од 10.000 студенти, Универзитетот е најголемата транснационална образовна институција.<ref>{{Internetquelle|url=https://www.daad.de/hochschulen/hochschulprojekte-ausland/gruendung/de/60162-1-jahre-guc-wo-stehen-wir-wo-wollen-wir-hin-die-deutsche-perspektive/|title=15 Jahre GUC: Wo stehen wir, wo wollen wir hin? Die deutsche Perspektive. - DAAD - Deutscher Akademischer Austauschdienst|access-date=2019-03-19}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Кампусот на Универзитетот во југоисточниот дел на Каиро опфаќа вкупно 577.000 м².<ref name="guc.edu.eg"/> [[Податотека:DesertViewGUC.jpg|мини|Внатрешен поглед на кампусот и пустината]] Наставата на Универзитетот е поделена на следниве факултети: Информатичко инженерство и технологија, Медиумско инженерство и технологија, Инженерство и материјали, Технологија за управување, фармација и биотехнологија, применета науки и уметности, правни студии и постдипломски студии и научно истражување.<ref>{{Internetquelle|url=http://www.guc.edu.eg/en/academic_programs/faculties/|title=German University in Cairo - Faculties|access-date=2019-03-19|archive-date=2020-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714024633/https://www.guc.edu.eg/en/academic_programs/faculties/|url-status=dead}}</ref> Универзитетот е независен и самоуправувачки врз основа на својата повелба: Одборот на доверители е задолжен за основен надзор, а независно, Универзитетскиот совет го советува претседателот на универзитетот или потпретседателите за академски прашања. Двата комитети се екипирани со личности од Германија и Египет. == Надворешна перцепција == По повод 15-годишниот јубилеј, Германската академска служба за размена го признава Универзитетот како „извонреден пример“ за транснационално образование и како еден од „најголемите и најпрестижните универзитети во регионот“. Универзитетот се залага за „Транснационално образование, направено во Германија, кое успешно воспостави независен партнерски пристап низ целиот свет, од кој двете страни имаат корист.“ <ref>{{Internetquelle|url=https://www.daad.de/presse/pressemitteilungen/de/58243-1-jahre-deutsche-universitaet-in-kairo/|title=15 Jahre Deutsche Universität in Kairo - DAAD - Deutscher Akademischer Austauschdienst|access-date=2019-03-19|archive-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329125117/https://www.daad.de/presse/pressemitteilungen/de/58243-1-jahre-deutsche-universitaet-in-kairo/|url-status=dead}}</ref> Германското сојузно министерство за образование и истражување ја гледа Универзитетот, пред сè, во континуитетот на германско-египетската образовна соработка. За време на „Арапската пролет“ и промената на режимот во Египет се одржале протести во Универзитетот.<ref>Unterstützung der German University in Cairo durch die Bundesregierung.</ref> == Надворешни врски == * [http://www.guc.edu.eg/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140602095800/http://guc.edu.eg/ |date=2014-06-02 }} * [http://www.guc-berlin.de/ www.guc-berlin.de] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190504130121/http://www.guc-berlin.de/ |date=2019-05-04 }} Германски универзитет во Каиро, кампус Берлин (англиски) == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Појавено во 2001 година]] [[Категорија:Германски универзитети]] 3m3t6aww5o9kara5iapjftxs1gj1j3l 0 1229506 5583362 5362480 2026-06-27T15:40:58Z P.Nedelkovski 47736 2026 5583362 wikitext text/x-wiki '''Награда „Златен венец“''' – главна награда на [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]]. Таа е една од најценетите меѓународни награди за [[поезија]] во светот. Наградата „Златен венец“ се доделува на меѓународниот поетски митинг „Мостови“ на истекот на реката [[Црн Дрим]] од [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]].<ref name=ZV>{{нмс | title=Награда „Златен венец“ | url=http://svp.org.mk/awards/golden-wreath/?lang=mk | work= | publisher=Струшки вечери на поезијата | date= | accessdate=2019-08-25 | archive-date=2019-09-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190901084059/http://svp.org.mk/awards/golden-wreath/?lang=mk | url-status=dead }}</ref> ==Награда== Наградата претставува уникатна рачна изработка на златен венец според нацртот на македонскиот [[сликар]] и графичар [[Димче Протуѓер]].<ref name=ZV/> Покрај Златниот венец, Струшките вечери на поезијата издаваат претставителна книга поезија од добитникот на наградата во оригинал и во препев на [[македонски јазик]]. ==Историја== Наградата „Златен венец“ била востановена во 1966 година и до 1971 година истата се доделувала за најдобра необјавена песна прочитана на фестивалот „Струшки вечери на поезијата“. Од 1971 година, наградата „Златен венец“ се доделува за целокупен поетски опус.<ref name=ZV/> == Досегашни лауреати == {| class="wikitable" |- bgcolor="#cccccc" !Година !colspan=2|Лауреат !Земја |- |[[1966]] |[[Податотека:Fortepan 137681 crop.jpg|75п]] |[[Роберт Рождественски]] |{{знаме|СССР}} |- |[[1967]] |[[Податотека:Bundesarchiv Bild 183-R1202-0019, Berlin, Palast der Republik, Bulat Okudshawa cropped.jpg|75п]] |[[Булат Окуџава]] |{{знаме|СССР}} |- |[[1968]] |[[Податотека:Nagy_László_fortepan_32994.jpg|75п]] |[[Ласло Наѓ]] |{{знаме|Унгарија}} |- |[[1969]] | |[[Мак Диздар]] |{{знаме|СР Босна и Херцеговина}}, ФНР Југославија |- |[[1970]] |[[Податотека:Miodrag Pavlović 04.jpg|75п]] |[[Миодраг Павловиќ]] |{{знаме|СР Србија}}, ФНР Југославија |- |[[1971]] | |[[Вистан Хју Оден]] |{{знаме|САД}} |- |[[1972]] |[[Податотека:Pablo Neruda 1963.jpg|75п]] |[[Пабло Неруда]] |{{знаме|Чиле}} |- |[[1973]] |[[Податотека:Eugenio montale 2.jpg|75п]] |[[Еуџенио Монтале]] |{{знаме|Италија}} |- |[[1974]] | |[[Фазил Хисни Дагларџа]] |{{знаме|Турција}} |- |[[1975]] |[[Податотека:UNESCO History, Visite de S. Exc. M. Léopold Sedar Senghor, Président de la République du Sénégal - UNESCO - PHOTO0000002688 0001 (cropped).tiff|75п]] |[[Леополд Седар Сенгор]] |{{знаме|Сенегал}} |- |[[1976]] | |[[Ежен Гилвик]] |{{знаме|Франција}} |- |[[1977]] |[[Податотека:Artur Lundkvist 40-talet.jpg|75п]] |[[Артур Лундквист]] |{{знаме|Шведска}} |- |[[1978]] |[[Податотека:Rafael Alberti 1978-10-01.jpg|75п]] |[[Рафаел Алберти]] |{{знаме|Шпанија}} |- |[[1979]] |[[Податотека:Miroslav Krleža 1953.jpg|75п]] |[[Мирослав Крлежа]] |{{знаме|СР Хрватска}}, СФР Југославија |- |[[1980]] |[[Податотека:Hans Magnus Enzensberger.JPG|75п]] |[[Ханс Магнус Енценсбергер]] |{{знаме|Германија}} |- |[[1981]] |[[Податотека:blaze koneski.jpg|75п]] |[[Блаже Конески]] |{{знаме|СР Македонија}}, СФР Југославија |- |[[1982]] |[[Податотека:Nichita Stanescu crop.jpg|75п]] |[[Никита Станеску]] |{{знаменце|Flag of Romania (1965-1989).svg}} [[Романија]] |- |[[1983]] | |[[Сачидананд Хирананд Ватсјајн-Ајгеј]] |{{знаме|Индија}} |- |[[1984]] |[[Податотека:Andrey Voznesenskiy.jpg|75п]] |[[Андреј Вознесенски]] |{{знаме|СССР}} |- |[[1985]] | |[[Јанис Рицос]] |{{знаме|Грција}} |- |[[1986]] |[[Податотека:Allen Ginsberg 1979 - cropped.jpg|75п]] |[[Ален Гинсберг]] |{{знаме|САД}} |- |[[1987]] |[[Податотека:Różewicz cropped.JPG|75п]] |[[Тадеуш Ружевич]] |{{знаме|Полска}} |- |[[1988]] |[[Податотека:Desanka Maksimović 1969.jpg|75п]] |[[Десанка Максимовиќ]] |{{знаме|СР Србија}}, СФР Југославија |- |[[1989]] | |[[Томас Шапкот]] |{{знаме|Австралија}} |- |[[1990]] | |[[Хусто Хорхе Падрон]] |{{знаме|Шпанија}} |- |[[1991]] |[[Податотека:Joseph Brodsky 1988.jpg|75п]] |[[Јосиф Бродски]] |{{знаме|САД}} |- |[[1992]] |[[Податотека:Juhász Ferenc (Bahget Iskander).jpg|75п]] |[[Ференц Јухас]] |{{знаме|Унгарија}} |- |[[1993]] |[[Податотека:Геннадий Айги.jpg|75п]] |[[Генади Ајги]] |{{знаме|Русија}} |- |[[1994]] |[[Податотека:Poet Ted HughesDCP 2068.JPG|75п]] |[[Тед Хјуз]] |{{знаме|Велика Британија}} |- |[[1995]] |[[Податотека:עמיחי קורא בתמול.jpg|75п]] |[[Јехуда Амихај]] |{{знаме|Израел}} |- |[[1996]] | |[[Макото Оока]] |{{знаме|Јапонија}} |- |[[1997]]<ref>Мохамед Бенис. Дарот на Светлината. Предговор од Паскал Гилевски, Струга, 2001</ref> |[[Податотека:Adonis Cracow Poland May12 2011 Fot Mariusz Kubik 08.JPG|75п]] |[[Адонис (поет)|Адонис]] |{{знаме|Сирија}} |- |[[1998]] | |[[Лу Јуен]] |{{знаме|Кина}} |- |[[1999]] |[[Податотека:Yves Bonnefoy (cropped).jpg|75п]] |[[Ив Бонфоа]] |{{знаме|Франција}} |- |[[2000]] |[[Податотека:EdoardoSanguinetiDetail.jpg|75п]] |[[Едоардо Сангвинети]] |{{знаме|Италија}} |- |[[2001]] |[[Податотека:Seamus Heaney, Irish poet, brightened (cropped).jpg|75п]] |[[Шејмас Хини]] |{{знаме|Ирска}} |- |[[2002]] | |[[Славко Михалиќ]] |{{знаме|Хрватска}} |- |[[2003]] |[[Податотека:Tomas Tranströmer 2012-05-04 001 (cropped).jpg|75п]] |[[Томас Транстремер]] |{{знаме|Шведска}} |- |[[2004]] |[[Податотека:Vasco Graça Moura - Prémio Europa David Mourão-Ferreira 2010.png|75п]] |[[Васко Граса Моура]] |{{знаме|Португалија}} |- |[[2005]] |[[Податотека:W. S. Merwin.jpg|75п]] |[[Вилијам С. Мервин]] |{{знаме|САД}} |- |[[2006]] |[[Податотека:nmorejn5jul04.JPG|75п]] |[[Нанси Морехон]] |{{знаме|Куба}} |- |[[2007]] |[[Податотека:MahmoudDarwish.jpg|75п]] |[[Махмуд Дарвиш]] |{{знаме|Палестина|name=Палестина}} |- |[[2008]] | |[[Фатос Арапи]] |{{знаме|Албанија}} |- |[[2009]] |[[Податотека:Tomaz Salamun.jpg|75п]] |[[Томаж Шаламун]] |{{знаме|Словенија}} |- |[[2010]] |[[Податотека:Lubomir Levchev.jpg|75п]] |[[Љубомир Левчев]] |{{знаме|Бугарија}} |- |[[2011]] |[[Податотека:Матеја Матевски.jpg|75п]] |[[Матеја Матевски]] |{{знаме|Македонија}} |- |[[2012]] |[[Податотека:Serote.jpg|75п]] |[[Монгане Вали Сероте]] |{{знаме|ЈАР}} |- |[[2013]]<ref>{{наведени вести|url=http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=7F8B33EEA7072D498ACCA5F86EF4157B|title=Мексиканскиот поет Хосе Емилио Пачеко - добитник на „Златен венец“ на СВП|last=Иванова|first=Тина|date=28 февруари 2013, 12:32|publisher=Утрински Весник|accessdate=2013-02-28|archive-date=2013-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20130302222702/http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=7F8B33EEA7072D498ACCA5F86EF4157B|url-status=dead}}</ref> |[[Податотека:MEX ON JOSE EMILIO PACHECO (12166149286).jpg|75п]] |[[Хосе Емилио Пачеко]] |{{знаме|Мексико}} |- |[[2014]]<ref>{{наведени вести|url=http://www.strugapoetryevenings.com/ko-un-is-the-winner-of-the-golden-wreath-2014/|title=Ко Ун е добитник на „Златниот венец“ за 2014 година|date=21 февруари 2014|publisher=Струшки вечери на поезијата|accessdate=21 февруари 2014|archive-date=2014-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140301092758/http://www.strugapoetryevenings.com/ko-un-is-the-winner-of-the-golden-wreath-2014/|url-status=dead}}</ref> |[[Податотека:Svět knihy 2011 - Ko Un.jpg|75п]] |[[Ко Ун]] |{{знаме|Јужна Кореја}} |- |[[2015]]<ref>{{наведени вести|url=http://www.strugapoetryevenings.com/chinese-poet-bei-dao-is-the-winner-of-the-golden-wreath-2015/?lang=mk|title=Кинескиот поет Беи Дао е добитник на „Златен венец“ за 2015 година|date=20 март 2015|publisher=Струшки вечери на поезијата|accessdate=24 март 2015|archive-date=2020-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200902094143/http://www.strugapoetryevenings.com/chinese-poet-bei-dao-is-the-winner-of-the-golden-wreath-2015/?lang=mk|url-status=dead}}</ref> |[[Податотека:Bei Dao.IMG 3385.JPG|75п]] |[[Беј Дао]] |{{знаме|Кина}} |- |[[2016]]<ref>{{наведени вести|url=http://www.cooltura.mk/literatura/margaret-etvud-od-kanada-dobitnik-na-zlatniot-venec-za-2016|title=Маргарет Етвуд од Канада добитник на Златниот венец за 2016|last=|first=|date=|publisher=Cooltura|accessdate=2016-03-21}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |[[Податотека:Margaret Atwood (52161564186) (cropped).jpg|75п]] |[[Маргарет Атвуд]] |{{знаме|Канада}} |- |[[2017]]<ref>{{наведени вести|url=http://svp.org.mk/charls-simic-dobitnik-na-zlaten-venec-2017/?lang=mk|title=Чарлс Симиќ е добитник на „Златен венец“ на СВП за 2017|last=|first=|date=28 февруари 2013, 12:32|publisher=Струшки вечери на поезијата|accessdate=2017-08-24|archive-date=2017-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827035527/http://svp.org.mk/charls-simic-dobitnik-na-zlaten-venec-2017/?lang=mk|url-status=dead}}</ref> |[[Податотека:Charles simic 6693.JPG|75п]] |[[Чарлс Симиќ]] |{{знаме|САД}} |- |[[2018]]<ref>{{наведени вести|url=https://www.slobodnaevropa.mk/a/29113248.html|title=Адам Загајевски добитник на „Златен венец“ на СВП 2018|last=|first=|date=21 март 2018, 12:32|publisher=Радио Слободна Европа|accessdate=2018-03-21}}</ref> |[[Податотека:Adam Zagajewski 2014 in Stockholm.jpg|75п]] |[[Адам Загајевски]] |{{знаме|Полска}} |- |[[2019]]<ref>{{наведени вести|url=http://svp.org.mk/%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%81%D0%B0-%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%B5-%D0%B4/?lang=mk|title=Романската поетеса Ана Бландијана е добитникот на наградата „Златен венец“ на СВП за 2019 година|last=|first=|date=21 март 2019|publisher=СВП|accessdate=2019-03-23|archive-date=2019-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323121627/http://svp.org.mk/%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%81%D0%B0-%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%B5-%D0%B4/?lang=mk|url-status=dead}}</ref> |[[Податотека:RK1907 MG 7507-Edit Ana Blandiana.jpg|75п]] |[[Ана Бландијана]] |{{знаме|Романија}} |- |[[2020]]<ref>{{наведени вести|url=http://svp.org.mk/%D0%B8%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BB%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D0%BF%D0%BE%D0%B5%D1%82-%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%80-%D0%BE%D1%80-%D0%B5-%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82/?lang=mk|title=Израелскиот поет Амир Ор е добитникот на наградата „Златен венец“ на СВП за 2020 година|last=|first=|date=|publisher=СВП|accessdate=18 јули 2020|archive-date=2020-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200718161314/http://svp.org.mk/%D0%B8%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BB%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D0%BF%D0%BE%D0%B5%D1%82-%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%80-%D0%BE%D1%80-%D0%B5-%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82/?lang=mk|url-status=dead}}</ref> |[[Податотека:Or Amir.IMG 3150.JPG|75п]] |[[Амир Ор]] |{{знаме|Израел}} |- |[[2021]]<ref>{{нмс | title=Британската поетеса Керол Ен Дафи е добитник на наградата „Златен венец“ на СВП за 2021 година | url=https://svp.org.mk/mk/britanskata-poetesa-carol-en-dafi-e/ | work= | publisher=Струшки вечери на поезијата | date= | accessdate=2 септември 2021 | archive-date=2021-09-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210903133131/https://svp.org.mk/mk/britanskata-poetesa-carol-en-dafi-e/ | url-status=dead }}</ref> |[[Податотека:Carol Ann Duffy (cropped).jpg|75п]] |[[Керол Ен Дафи]] |{{знаме|Обединето Кралство}} |- |[[2022]]<ref>{{нмс| title= Jaпонскиот поет Шунтаро Таникава е добитник на наградата „Златен венец“ на СВП за 2022 година | url=https://svp.org.mk/mk/ jaпонскиот-поет-шунтаро-таникава-е-доби/#more-6615 | work= | publisher=Струшки вечери на поезијата | date=| accessdate=24 јуни 2022}}</ref> |[[Податотека:Shuntarō Tanikawa.jpg|75п]] |[[Шунтаро Таникава]] |{{знаме|Јапонија}} |- |[[2023]]<ref>{{нмс| title= Влада Урошевиќ е добитник на „Златен венец“ на СВП за 2023 | url=https://libertas.mk/vlada-uroshevi-e-dobitnik-na-zlaten-venec-na-svp-za-2023/ | work= | publisher=Либертас | date=21.03.2023| accessdate=22 март 2023}}</ref> |[[Податотека:Влада Урошевиќ2.jpg|75п]] |[[Влада Урошевиќ]] |{{знаме|Македонија}} |- |[[2024]]<ref>{{нмс| title= Францускиот поет Жан Пјер Симеон е добитник на „Златен венец“ на „Струшките вечери на поезијата“| url=https://kafeiknigi.com/2024/03/21/францускиот-поет-жан-пјер-симеон-е-доб/| work= | publisher=Кафе и книги| date=21.03.2024| accessdate=25 јуни 2024}}</ref> |[[Податотека:Jean-Pierre Siméon à La Roche-sur-Yon.jpg|75п]] |[[Жан-Пјер Симеон]] |{{знаме|Франција}} |- |[[2025]]<ref>{{нмс| title=ЗЛАТНИОТ ВЕНЕЦ НА СТРУШКИТЕ ВЕЧЕРИ НА ПОЕЗИЈАТА ЗА 2025 ЗА СЛОВАЧКИОТ ПОЕТ ИВАН ШТРПКА | url=https://sdk.mk/index.php/kultura/zlatniot-venets-na-strushkite-vecheri-na-poezijata-za-2025-za-slovachkiot-poet-ivan-shtrpka/ | work= | publisher=СДК | date=27.03.2025 | accessdate=27 март 2025}}</ref> |[[Податотека:Ivan Strpka.jpg|75п]] |[[Иван Штрпка]] |{{знаме|Словачка}} |- |[[2026]]<ref>{{нмс | last=Дарудов | first=Блаже | author= | title=Холандската поетеса Анеке Брасинга годинешен добитник на „Златен венец“ на Струшките вечери на поезијата | url=https://mia.mk/story/љутков-со-доделувањето-на-златниот-венец-на-анеке-брасинга-се-зацврстува-културната-врска-меѓу-македонија-и-холандија | date=19.03.2026 | work= | publisher= МИА| accessdate=20 март 2026}}</ref> |[[Податотека:Anneke Brassinga, Deventer 1 augustus 2015.JPG|75п]] |[[Анеке Брасинга]] |{{знаме|Холандија}} |} ==Поврзано== [[Струшки вечери на поезијата]] ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Македонски литературни награди]] [[Категорија:Македонски награди]] bc044iivcznzsa6we33p0ccydm39le8 0 1230603 5583559 5560201 2026-06-28T09:07:31Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583559 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Давид Бен-Гурион | native_name = {{Nobold|{{Script|Hebrew|דָּוִד בֶּן־גּוּרִיּוֹן}}}} | native_name_lang = he | birth_name = David Grün | image = David Ben-Gurion (D597-087).jpg | caption = Бен-Гурион во 1960 | office = [[Премиер на Израел]] | term_start = 3 ноември 1955 | term_end = 26 јуни 1963 | president = {{Plainlist| * [[Јицак Бен-Цви]] * [[Залман Шазар]] }} | predecessor = [[Моше Шарет]] | successor = [[Леви Ешкол]] | term_start1 = 17 мај 1948 | term_end1 = 7 декември 1953 | predecessor1 = ''Нова функција'' | successor1 = Моше Шарет | president1 = {{Plainlist| * [[Хаим Вајцман]] * Јицак Бен-Цви }} | predecessor = [[Моше Шарет]] | successor = [[Леви Ешкол]] | birth_date = {{birth date|1886|10|16|df=y}} | birth_place = [[Плоњск]], [[Конгресна Полска]], [[Руска Империја]] | death_date = {{death date and age|1973|12|1|1886|10|16|df=y}} | death_place = [[Рамат Ган]], [[Израел]] | spouse = | children = | citizenship = | alma_mater = | party = | signature = David Ben-Gurion signature.svg | resting_place = }} '''Давид Бен-Гурион''' (Плонск, [[16 октомври]] [[1886|1886 година]] - [[Израел]], [[1 декември]] [[1973|1973 година]]) — израелски државник и прв премиер и министер за одбрана на Израел (1948 -1953 година и [[1955]] - [[1963]] година), кој го посветил својот живот на основањето на израелската држава во [[Палестина]] и подоцна ја добил титулата татко на татковината.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/december/1/newsid_2492000/2492775.stm|title=1973: Israel's founding father dies|date=1 декември 1973|publisher=|accessdate=31 август 2018}}</ref> == Животопис == === Рани години === Бен-Гурион е роден во Плонск во [[Руска Империја|Руската Империја]] (денес дел од [[Полска]] ) на 16 октомври 1886 година како син на активен ционист.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.ca/books?id=m7dtAAAAMAAJ&q=David+Ben-Gurion+Broitman&dq=David+Ben-Gurion+Broitman&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiMpeCGgfzOAhUO0IMKHaZ1ApEQ6AEIFDAA|title=Avotaynu: The International Review of Jewish Genealogy|date=31 август 2018|publisher=G. Mokotoff|accessdate=31 август 2018}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.haaretz.com/print-edition/news/ben-gurion-may-have-been-a-twin-1.12453|title=Ben-Gurion may have been a twin|publisher=Haaretz|access-date=2019-09-22|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924220303/http://www.haaretz.com/print-edition/news/ben-gurion-may-have-been-a-twin-1.12453|url-status=dead}}</ref> Тој се школувал во еврејско училиште кое било основано од страна на неговиот татко. Кога имал 14 години, тој станал член на ционистичката младина и водич на групата млади [[Евреи]] наречена Езра, чии членови меѓусебно зборувале само на хебрејски јазик. На 18 години станал учител во [[Варшава|варшавско]] еврејско училиште, и се приклучил на социјалистичка ционистичка група ''работници на Зион.'' Ја напуштил Полска во [[1906|1906 година]], а во [[1908|1908 година]] се вработил на фарма во еврејска населба во Палестина која се наоѓала во област под [[Турција|турска]] контрола. Тука тој станал еден од иницијаторите на земјоделската работничка комуна и помогнал во пронаоѓањето на еврејската група за самоодбрана Хасхомер. Во [[1910|1910 година]] тој се откажал од својата фарма и започнал да го уредува весникот на Циоистичкиот работник „ ''Единство“'' на хебрејски јазик. До тоа време тој веќе го сменил презимето во Бен-Гурион, што на хебрејски значи син на млад лав. === Политичка активност пред создавањето на Израел === На почетокот на [[Прва светска војна|Првата светска војна,]] Турците го протерале од Палестина, заедно со Јицак Бен Звиј (подоцна втор претседател на Израел), а во [[1915|1915 година]] Гурион пристигнал во [[Њујорк (град)|Њујорк]] во име на [[Социјализам|социјалистичките]] ционисти. Во Њујорк се оженил со Пол Монбес. Во [[1917|1917 година]] ја објавил Декларацијата Балфор во [[Обединето Кралство|Велика Британија,]] која ги оживувала ционистичките надежи за поддршка за народниот дом за Евреите во Палестина. Бен-Гурион помогнал во организирањето на Еврејската легија во рамките на британските трупи, на кои тој самиот се придружил во [[Канада]] во [[пролет]]та [[1918|1918 година]]. Но, додека легијата легнала кон Палестина, војната завршила и Британците ја зазеле власта во Палестина. Во [[1922|1922 година]] мандатот на британците за администрација на Палестина станала официјална. Само една година порано ([[1921|1921 година]]) станал генерален секретар на Хистадрут, конфедерација на еврејски работници. Цело време тој бил претставник на Хистадрут во Светската ционистичка организација и Еврејската агенција. Во [[1930|1930 година]] тој ја основал Мапаи, ционистичка работничка партија и до [[1935|1935 година]] тој станал претседател на Извршниот комитет на Еврејската агенција за Палестина, официјален орган на еврејската света земја. Девет години подоцна ( [[1939|1939 година]] ), Велика Британија направила голема промена во своите про-еврејски политики и ја ограничила имиграциската квота на Евреите во Палестина. Во [[1944|1944 година]] тој станал претседател на ционистичката светска организација. И за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна,]] Бен-Гурион ја продолжил својата борба соработувајќи со Британците, но водел политичка и воена борба против нив помеѓу [[1947]] и [[1948|1948 година]].{{Sfn|Brenner|Frisch|2003}} === Прогласување на независноста === [[Податотека:Declaration of State of Israel 1948 2.jpg|лево|мини|Бен-Гурион ја прогласува независноста под портретот на [[Теодор Херцл]], основачот на модерниот [[ционизам]].]] На крајот дошол до својата посакувана цел, [[Израел|Република Израел]] била прогласена [[14 мај|на 14 мај]] 1948 година, а тој бил прогласен за премиер на новосоздадената држава (тој подоцна станал министер за одбрана). Тој, исто така, успеал да ги раздели еврејските нелегални вооружени групи во обединета армија која ги победила [[Арапи|арапските]] инвазивни сили и го освоила полуостровот [[Синајски Полуостров|Синај]] кој припаѓал на [[Египет]]. Петнаесет години (освен периодот [[1953]] - [[1955]] ), тој ја водел својата земја промовирајќи имиграција, образование и развој на пустински области. Наспроти силното спротивставување на опозицијата, Бен Гурион го поддржал воспоставувањето врски со [[Западна Германија]]. Во [[1963|1963 година]] тој поднел оставка за да учел и да пишувал, како што рекол; но и затоа што ја изгубил поддршката во својата партија. Тој бил наследен како премиер и министер за одбрана од страна на Леви Аскол. Иако поднел оставка, тој останал пратеник во [[Кнесет]]а (израелски парламент) до неговото пензионирање во [[1970|1970 година]]. Во овој период, политичкото соперништво се развило меѓу него и Ешкол. Во [[јуни]] [[1965|1965 година]] Бен-Гурион ја основал партијата РАФИ (Список на израелски работници). На следните избори РАФИ освоил десет места во Кнесета. Во [[1968|1968 година]] РАФИ се приклучил на партијата МАПАИ, која сега ја предводел Ахдут Ха'авода, а формирана била и нова партија - Израелската работничка партија. Но, Бен Гурион основал нова партија - Харешима Хамамлахтит (Државен список), која освоила четири места во Кнесета на изборите во [[1969]] година. Следната година, Бен-Гурион се пензионирал и во последните десет години од животот живеел во кибубот „Сде Бокер“ во областа [[Негев]]. Починал [[1 декември|на 1 декември]] [[1973|1973 година]]. == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == {{Портал|Биографија}} {{Премиери на Израел}} [[Категорија:Премиери на Израел]] [[Категорија:Починати во 1973 година]] [[Категорија:Родени во 1886 година]] [[Категорија:Полски Евреи]] 9ldiczoumiii2n9tln15j6a51gte1ix 0 1230718 5583625 5551154 2026-06-28T10:51:04Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583625 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Map of ancient Epirus and environs (Македонски).svg|мини|десно|Карта на Епир]] '''Дасарети''' ― палеобалканска популација, античко племе од [[Горна Македонија]] кое го населувало [[Охридско]]-[[Струшко|струшкиот]] регион. == Територија == Територијата што ја населувале Дасаретите, била предмет на проучувања на повеќе истражувачи, таа никогаш не била јасно дефинирана. Се смета дека се простирала на југ до [[Епир (област)|Епир]], на запад кон [[Илири|Илирите]] до Партините, на исток до [[Линкести|Линкестите]] и [[Орестида|Орестите]], а на север до [[Пенести|Пенестите]] и [[Дарданци|Дарданците]]. Меѓутоа, централниот простор што го населувале овие прастари жители од антиката, судејќи според книжевните и епиграфските извори, е, секако, областа околу Лихнидското односно Охридското Езеро.<ref name=":2">{{Наведена книга|url=http://manu.edu.mk/wp-content/uploads/2017/03/Opshtestveni.pdf|title=ПРИЛОЗИ - ΛΥΧΝΕΙΔΙΩΝ Η ΠΟΛΗΣ (Нов епиграфски споменик)|last=Битракова - Грозданова|first=Вера|publisher=МАНУ|year=2016|location=Скопје|pages=57}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Овие територии претходно ги населувале [[Бриги|Бригите]] и [[Енхелеи|Енхелеите]] (Енгелани). Во [[римско време]] преовладувало името Дасарети, наместо претходното име на племето Енгелани. Континуитетот во културата е потврден од наодите во некрополата во [[Требеништа]] од крајот на [[7 век п.н.е.|VII]] до [[4 век п.н.е.|IV]]/[[3 век п.н.е.|III век п.н.е.]]<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=142}}</ref> Се смета дека [[Лихнид]] бил административно уреден уште пред доаѓањето на [[Римјани|Римјаните]]. Со археолошките ископувања сè повеќе се оформила сликата за античкиот град Лихнид, кој бил приклучен кон [[Кралство Македонија|Македонското кралство]], уште од времето на [[Филип II Македонски|Филип II]], кој и натаму останал во рамките на политичките, економските и културните случувања меѓу [[Античка Македонија|Македонија]], [[Илирија]] и [[Епир (регион)|Епир]] низ целиот антички период.<ref name=":2"/> Во римскиот период потврдено е дека центар на Десаретите им бил градот [[Лихнид]],<ref name=":0" /> кој бил организиран како автономна градска општина - полис.<ref name=":2"/> == Монетоковањето на Дасаретите == Првата дасаретска монета била откриена со заштитните ископувањата на некрополата [[Дебој (Охрид)|Дебој]], во [[1978]] година, кога сосема случајно е откриена античката некропола на градот Лихнид. Ископувања биле спроведени во неколку наврати во периодот меѓу 1978-1980 година. Во тој период биле откриени трикорабна ранохристијанска црква со подни мозаици и некропола со околу 190 гробови во хронолошки распон од [[Хеленистички период|хеленистичкиот период]] до [[Среден век|средниот век]]. На некрополата бил откриен богат и разновиден археолошки материјал.<ref name=":1" /> Вкупно биле откриени 4 бронзени монети, од кои три биле пронајдени на [[Плаошник]], а една во некрополата во Дебој. Поделени се во два типа<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Арџанлиев|first=Перо|date=2018|title=Монетоковањето на Дасаретите|url=http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/patrimonium_11/006%20=%20022_1%20Pero%20Ardzanliev%20-%20Patrimonium%202018.pdf|journal=Каламус, брoj 16|pages=127-133}}</ref> === Каталог на дасаретските монети Дасаретија (234 - 168 год. пр.н.е.) === За време на римските навлегувања на Балканот, дасаретската област заедно со нејзиниот центар Лихнид биле на страната на [[Римјани|Римјаните]] и биле користени како главна воена база на римските војски. Затоа по [[168 п.н.е.|168 г.пр.н.е.]] кога се става крај на [[Илирија|илирската]] и [[Античка Македонија|македонската држава]], Дасаретија и градот Лихнид најверојатно припаѓаат на ослободените области и градови заради нивната лојалност кон Римјаните уште пред крајот на војната. Затоа ѝ монетоковањето на Дасаретската монета хронолошки се врамува во периодот меѓу [[234 п.н.е.|234]]-[[168 п.н.е.|168]] г.пр.н.е., што во целост се поклопува со монетоковањето на [[Епирска лига|Епирската лига]].<ref name=":1" /> '''ТИП I''' * ''Аверс'': Глава на [[Ѕевс-Амон]] со ловоров венец и рог од овен, надесно ''Реверс'': крилеста молња и натпис во два реда, над и под молњата ΔΑΣΣΑ-ΡΗΤΙΩΝ, внатре во дабов венец АЕ: 8,6 грама; 22 мм. лок. [[Плаошник]], археолошки ископувања 2008 година<ref name=":1" /> * ''Аверс'': Глава на [[Ѕевс-Амон]] со ловоров венец и рог од овен, надесно. ''Реверс'': крилеста молња и натпис во два реда, над и под молњата ΔΑΣΣΑ-ΡΗΤΙΩΝ, внатре во дабов венец АЕ: 7,9 грама; 22 мм. локалитет [[Плаошник]], археолошки ископувања 2008 година<ref name=":1" /> * ''Аверс'': Глава на [[Ѕевс-Амон]] со ловоров венец и рог од овен, надесно. ''Реверс'': крилеста молња внатре во дабов венец (ΔΑΣΣΑ-ΡΗΤΙΩΝ), внатре во дабов венец. АЕ; 8,12 г.; 21мм. локалитет Дебој, археолошки ископувања 1978 година<ref name=":1" /> '''ТИП II''' * ''Аверс'': Глава на голобрад Херакле со лавовска кожа, надесно; лево BAΣ ''Реверс'': Суровица и натпис во два реда ΔΑΣΣΑΡΗΤΙΩΝ, внатре во ловоров венец, и монограм ʘ десно над суровицата. АЕ: 5,2 г.; 17 мм. лок. Плаошник, археолошки ископувања 2010 година.<ref name=":1" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.mn.mk/istorija/10416 Енхелеите не се Илири] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220130205646/http://www.mn.mk/istorija/10416 |date=2022-01-30 }} [[Категорија:Антички племиња на Балканскиот Полуостров]] [[Категорија:Археолошки наоѓалишта во Охридско]] [[Категорија:Античка Македонија]] [[Категорија:Римско Царство]] q7c3fk3k243889crzcigpvlycgauqtz 0 1238045 5583628 5516678 2026-06-28T11:03:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583628 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Thea.vigintiduopunctata.7232.jpg | image_width = 240px | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Arthropod]]a | classis = [[Insect]]a | ordo = [[Coleoptera]] | familia = [[Coccinellidae]] | genus = ''[[Psyllobora]]'' | subgenus = ''[[Thea]]'' | species = '''''P. vigintiduopunctata''''' | binomial = ''Psyllobora vigintiduopunctata'' | binomial_authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[Систем на природата|1758]]) <ref>Linnaeus, C. 1758. ''Systema Naturae per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis'', Tomus I. Editio decima, reformata. Holmiæ: impensis direct. Laurentii Salvii. i–ii, 1–824 pp</ref> }} [[File:Psyllobora_vigintiduopunctata_-_2012-05-01.webm|лево|мини|''P. vigintiduopunctata'' на тревка во шума]] [[Податотека:Psyllobora.vigintiduopunctata.6921.larva.jpg|лево|мини| Ларва]] '''''Дваесет и дветочкеста бубамара (Psyllobora vigintiduopunctata)''''' е 3–5&nbsp;mm долга [[Бубамари|бубамара]] од Европа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uksafari.com/ladybird22s.htm|title=22-spot ladybird|last=G. Bradley|year=2006|publisher=[[UK Safari]]|accessdate=2020-02-27|archive-date=2024-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20241225171138/http://www.uksafari.com/ladybird22s.htm|url-status=dead}}</ref> Наткрилцата ѝ се жолти со 22 црни точки. Пронотумот е жолт со 5 црни точки.<ref>Ansari Pour A, Shakarami J. Recognition of ladybird fauna (Col.: Coccinellidae) in the alfalfa fields of Khorramabad.</ref> За разлика од повеќето други бубамари кои се хранат со лисни вошки, 22-точкестата бубамара јаде еден вид на габична [[мувла]] - особено од [[штитоцветни]] и нискорастечки грмушки.<ref>{{Наведена книга|title=Collins Field Guide: Insects of Britain and Northern Europe. 3rd edition|last=[[Michael Chinery]]|publisher=HarperCollins|year=1993|isbn=0-00-219918-1}}</ref> 22-точкестата бубамара најдобро се бара меѓу ниската вегетација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0176104|title=Stronger diversity effects with increased environmental stress: A study of multitrophic interactions between oak, powdery mildew and ladybirds|last=Mathias|first=Dilllen|date=April 18, 2017|work=www.naturespot.org.uk|accessdate=2019-07-22}}</ref> == Наводи == <references /> {{Commons}} {{Wikispecies|Psyllobora vigintiduopunctata}} {{Taxonbar|from=Q243794}} [[Категорија:Бубамари]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] bcgqwtqnheb4dfa23zh4qndv0nnzzjr 0 1241786 5583539 5433335 2026-06-28T07:17:04Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583539 wikitext text/x-wiki '''Грегори Филип Крафорд''' ({{langx|en|Gregory Philip Crawford}}, р. [[1965]] во [[Елирија (Охајо)|Елирија]], [[Охајо]], [[Соединети Американски Држави|САД]]) е [[Американци|американски]] [[инженер]] и [[физичар]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.daytondailynews.com/news/local/miami-votes-new-president-creates-new-regional-degrees/Klk50wIrUUlgUAdyzYCTNN/|title=Miami U. votes in new president, creates new regional degrees|last=Michael D. Clark|first=Staff Writer|work=daytondailynews|language=en|accessdate=2020-04-28|archive-date=2023-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123110743/https://www.daytondailynews.com/news/local/miami-votes-new-president-creates-new-regional-degrees/Klk50wIrUUlgUAdyzYCTNN/|url-status=dead}}</ref> Тој моментално ја врши должноста на 22ри [[ректор]] на [[Мајамски универзитет (Охајо)|Мајамскиот универзитет]] во [[Оксфорд (Охајо)|Оксфорд]], Охајо.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://miamioh.edu/news/top-stories/2016/02/crawford-confirmation.html|title=Gregory Crawford chosen as Miami University's 22nd president|last=|first=|date=Feb 19, 2016|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=2020-04-27}}</ref> Претходно Крафорд беше [[Ректорат|проректор]] на [[Универзитет „Нотр Дам“|универзитетот „Нотр Дам“]] близу [[Саут Бенд (Индијана)|Саут Бенд]], [[Индијана]], САД.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://news.nd.edu/news/greg-crawford/|title=VP and associate provost Crawford elected president of Miami University|last=Dame|first=Marketing Communications: Web // University of Notre|work=Notre Dame News|language=en|accessdate=2020-04-28}}</ref> Неговата научна екпертиза е во [[оптика]], [[фотоника]] и [[меки материјали]] за апликации во [[Медицина|биомедицината]]. Крафорд ги завршува сите степени на [[високо образование]] на [[Кентски државен универзитет|Кентскиот државен универзитет]] во областа на [[математика]]та и [[физика]]та. Неговата [[Доктор на науки|докторска]] дисертација е од областа на [[Хемиска физика|хемиската физика]] на тема „Површинско вкотвување и еластични [[Својства на материјали|својства]] на ограничени [[течни кристали]]“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://miamioh.edu/_files/documents/about-miami/president/Crawford_CV_508.pdf|title=Gregory Philip Crawford CV|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=2020-04-27}}</ref> По докторирањето кратко работи како постдокторски научен соработник и се испробува во приватниот сектор. Во [[1996]] година се враќа во академските кругови како [[доцент]] на [[Браунов универзитет|Брауновиот универзитет]] во [[Провиденс (Род Ајленд)|Провиденс]], [[Род Ајленд]], САД. Таму, Крафорд предава [[инженерство]] и физика, а евентуално ја достигнува и [[декан]]ската позиција во [[Школа за инженерство (Браунов универзитет)|Дивизијата за инженерство]].<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://miamioh.edu/about-miami/leadership/president/biography/index.html|title=President's Biography|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=2020-04-27}}</ref> По влегувањето во управата, тој се префрла на универзитетот „Нотр Дам“ како декан на [[Колеџ за наука (универзитет „Нотр Дам“)|Колеџот за наука]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.nd.edu/news/brown-university-researcher-appointed-college-of-science-dean/|title=Brown University researcher appointed College of Science dean|last=Dame|first=Marketing Communications: Web // University of Notre|work=Notre Dame News|language=en|accessdate=2020-04-28}}</ref> а потоа ја води и универзитетската иницијатива за [[Калифорнија]] како проректор.<ref name=":1" /> Во [[2016]] година, Крафорд е назначен за ректор на Мајамскиот универзитет. Крафорд е [[автор]] на повеќе од 400 [[Научен труд|научни трудови]] и доделени му се 21 [[патент]] за неговите [[изум]]и.<ref name=":2" /> Добитник е на бројни награди за истражувачката и [[Педагогија|педагошка]] дејност.<ref name=":2" /> Во приватниот живот, Крафорд е оженет со Ренејт и има две ќерки. Грегори и Ренејт Крафорд се посветени на [[филантропија]] за медицински цели. Во [[2010]] година, тие возеа со [[велосипед]]и преку САД со цел да соберат средства за поддршка на истражувачките напори за наоѓање лек за [[Ниман-Пикова болест|Ниман-Пиковата болест]] од тип Ц.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} {{DEFAULTSORT:Крафорд, Грегори}} [[Категорија:Родени во 1965 година]] [[Категорија:Американци]] [[Категорија:Инженери]] [[Категорија:Физичари]] [[Категорија:Апсолвенти на Кентскиот државен универзитет]] [[Категорија:Професори на Брауновиот универзитет]] [[Категорија:Професори на универзитетот „Нотр Дам“]] [[Категорија:Професори на Мајамскиот универзитет (Охајо)]] [[Категорија:Ректори на Мајамскиот универзитет (Охајо)]] s5zbikrqacbppzmfviikm1v1eg2xi1y 0 1245369 5583344 5574563 2026-06-27T14:57:59Z P.Nedelkovski 47736 2026 5583344 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Кочо Рацин -Велес.jpg|мини|Споменик на [[Кочо Рацин]] во [[Велес]]]] '''Рациново признание''' – награда, признание што го доделува организациониот одбор на културната манифестација „[[Рацинови средби]]“. Таа го носи името на еден од најголемите македонски [[поет]]и - [[Кочо Рацин]] и се доделува за прозни, литературни остварувања, на автори од Република [[Македонија]] објавени во периодот меѓу две манифестации „Рацинови средби“.<ref>[https://arhiva.veles.gov.mk/veles3/index.php/2014-02-01-11-59-19/5456-konkurs-za-dodeluvanje-na-nagradata-racinovo-priznanie-za-2019-godina Конкурс за доделување на наградата Рациново признание за 2019 година] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200608201635/https://arhiva.veles.gov.mk/veles3/index.php/2014-02-01-11-59-19/5456-konkurs-za-dodeluvanje-na-nagradata-racinovo-priznanie-za-2019-godina |date=2020-06-08 }} на семрежното место на Општина Велес</ref> Традиционално се доделува заедно со [[Почесно Рациново признание|„Почесното Рациново признание“]] за време на одржувањето на „Рациновите средби“. ==Лауреати== {| class="wikitable" |- !Година !Добитник !За книгата |- |2000<ref>{{наведени вести|url=https://www.iliili.com.mk/knigi/27.php|title=Белиот чад - За авторот Оливера Николова|publisher=Или-или|language=македонски|accessdate=26 јуни 2020|archive-date=2020-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628162022/https://www.iliili.com.mk/knigi/27.php|url-status=dead}}</ref> |[[Оливера Николова]] |[[Адамовото ребро]] |- |2001<ref>{{наведени вести|url=https://time.mk/arhiva/?d1=01&m1=01&y1=1991&d2=31&m2=12&y2=2012&all=0&a1=1&fulltext=2&timeup=2&show=1&q=рациново%20признание%20за%20инсомниа%20од%20димитар%20дурацовски&read=dcfb41c0125e31e|title=Рациновото признание за „Инсомниа“ од Димитар Дурацовски|date= 13 ноември 2001|publisher=Дневник|language=македонски|access-date=8 јуни 2020}}</ref> |[[Димитрие Дурацовски]] |[[Инсомниа]] |- |2002<ref>{{наведени вести|url=https://time.mk/cw/b32f591643/racinovoto-priznanie-za-blaze-minevski.html|title=Рациновото признание за Блаже Миневски|date= 5 јуни 2002|publisher=Дневник|language=македонски|access-date=8 јуни 2020}}</ref> |[[Блаже Миневски]] |[[Сезона на глуварките]] |- |2003<ref>{{наведени вести|url=https://time.mk/cw/4cb673e203/racinovoto-priznanie-za-nastavnickata-ljiljana-eftimova.html|title=Рациновото признание за наставничката Љиљана Ефтимова|date= 6 јуни 2003|publisher=Дневник|language=македонски|access-date=8 јуни 2020}}</ref> |[[Љиљана Ефтимова]] |[[Другата]] |- |2004<ref>{{наведени вести|url=https://time.mk/cw/fe515baf9f/mihail-rendzov-dobitnik-na-racinovoto-priznanie.html|title=Михаил Ренџов добитник на Рациновото признание|date= 11 јуни 2004|publisher=Дневник|language=македонски|access-date=8 јуни 2020}}</ref> |[[Михаил Ренџов]] |[[Захарија и други раскази]] |- |2005<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://www.kniga.mk/kamenot-od-tvo-ot-den.html|title=Каменот од твојот ден|publisher=|language=македонски|access-date=8 јуни 2020}}{{Мртва_врска|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |[[Јагода Михајловска-Георгиева]] |[[Каменот од твојот ден]] |- |2006<ref>{{наведени вести|url=https://time.mk/arhiva/?d1=01&m1=01&y1=1991&d2=31&m2=12&y2=2012&all=0&vreme=1&fulltext=2&timeup=2&show=1&q=признание%20за%20убавицата%20и%20мародерот&read=d9fe6f0f0aa816d|title=Признание за „Убавицата и мародерот“|date= 8 јуни 2006|publisher=Дневник|language=македонски|access-date=8 јуни 2020}}</ref> |[[Божин Павловски]] |[[Убавицата и мародерот]] |- |2007<ref>{{наведени вести|url=http://tirekovmirece.com/Novost/44%3Dте-Рацинови-средби| title=44-те Рацинови средби|date=4 јуни 2007 |publisher=|language=македонски|access-date=8 јуни 2020}}</ref> |[[Коле Чашуле]] |[[Патот од себеси]] |- |2008<ref>{{наведена мрежна страница|url= http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/449759/index.html |title= Рациновото признание за 2008 му беше врачено на Луан Старова|publisher= |language=македонски|access-date=8 јуни 2020}}</ref> |[[Луан Старова]] |[[Потрага по еден Лејбовиц|Потрага по Елен Лејбовиц]] |- |2009<ref>{{наведени вести|url=http://tirekovmirece.com/Novost/Кацаров-за-„Татко-и-отец“-добитник-на-Рациновата-награда|title=Кацаров за „Татко и отец“ добитник на Рациновата награда|publisher= |language=македонски|access-date=8 јуни 2020}}</ref> |[[Трајче Кацаров]] |[[Татко и отец]] |- |2010<ref>{{наведена мрежна страница|url= http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/606280/index.html |title= Рациновото признание за 2010 ќе му биде врачено на Братислав Ташковски за романот „Кафез од гревови‘‘|publisher= |language=македонски|access-date=8 јуни 2020}}</ref> |[[Братислав Ташковски]] |[[Кафез од гревови]] |- |2011<ref>{{наведена мрежна страница |url= https://makfax.com.mk/kultura/257607/ |title= Писателот Владимир Попов добитник на Рациново признание |publisher= |language= македонски |access-date= 8 јуни 2020 }}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |[[Владимир Попов]] |[[Наспроти ветрот]] |- |2012<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/776698/index.html |title= Христо Петрески е добитникот на наградата „Рациново признание“ за 2012 година |publisher= Идивиди|language=македонски|access-date=8 јуни 2020}}</ref> |[[Христо Петрески]] |[[Лифтот (не) е за двајца]] |- |2013<ref>{{наведени вести|url=https://arhiva.republika.mk/79612|publisher=Република|language=македонски|access-date=8 јуни 2020|title=архивска копија|archive-date=2020-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608201632/https://arhiva.republika.mk/79612|url-status=dead}}</ref> |[[Илхами Емин]] |[[Ѕид што си оди]] |- |2014<ref>{{наведена мрежна страница|url=https://a1on.mk/culture/vracheni-racinovite-priznanija-za-2014-godina/|title=Врачени Рациновите признанија за 2014 година|language=македонски|access-date=6 мај 2020}}{{Мртва_врска|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |[[Паскал Гилевски]] |[[Посмртна венчавка]] |- |2015<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/1002171/index.html|title=Објавени добитниците на Рациновите признанија за 2015-та|language=македонски|access-date=6 мај 2020}}</ref> |[[Димитрие Дурацовски]] |[[Бледи сенки, далечни гласови]] |- |2016<ref>{{наведена мрежна страница|url=https://www.mkd.mk/kultura/knizhevnost/dobitnici-na-racinovo-priznanie-za-2016-godina-se-vladimir-jankovski-i-sasho|title=Добитници на Рациновото признание за 2016 година се Владимир Јанковски и Сашо Димоски|language=македонски|access-date=8 јуни 2020|archive-date=2020-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608204647/https://www.mkd.mk/kultura/knizhevnost/dobitnici-na-racinovo-priznanie-za-2016-godina-se-vladimir-jankovski-i-sasho|url-status=dead}}</ref> |[[Владимир Јанковски]], [[Сашо Димоски]] |[[Невидливи љубови]], [[Петтото годишно време]] |- |2017<ref>{{наведена мрежна страница|url=https://a1on.mk/culture/dobitnik-na-racinovoto-priznanie-za-2017-ana-stojanoska-za-romanot-jas-i-lin-otposle/|title=Добитник на „Рациновото признание“ за 2017 Ана Стојаноска за романот „Јас и Лин, отпосле“|language=македонски|access-date=8 јуни 2020|archive-date=2021-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422180521/https://a1on.mk/culture/dobitnik-na-racinovoto-priznanie-za-2017-ana-stojanoska-za-romanot-jas-i-lin-otposle/|url-status=dead}}</ref> |[[Ана Стојаноска]] |[[Јас и Лин, отпосле]] |- |2018<ref>{{наведена мрежна страница|url=https://www.radiomof.mk/racinovo-priznanie-za-igor-stanojoski-i-romanot-dissomnii/ |title=Рациново признание за Игор Станојоски и романот „Диссомнии“|language=македонски|access-date=8 јуни 2020}}</ref> |[[Игор Станојоски]] |[[Диссомнии]] |- |2019<ref>{{наведена мрежна страница|url=https://www.mkd.mk/kultura/knizhevnost/venko-andonovski-dobitnik-na-racinovoto-priznanie-za-2019|title=Венко Андоновски добитник на „Рациновото признание“ за 2019|access-date=13 јуни 2021|archive-date=2021-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613165315/https://www.mkd.mk/kultura/knizhevnost/venko-andonovski-dobitnik-na-racinovoto-priznanie-za-2019|url-status=dead}}</ref> |[[Венко Андоновски]] |[[Припитомување на кучката – раскази за лудилото]] |- |2020<ref>{{наведена мрежна страница|url=https://sdk.mk/index.php/kultura/ke-go-odbranime-makedonskiot-jazik-so-nasheto-tvoreshtvo-veli-tomislav-osmanli-dobitnikot-na-ratsinovoto-priznanie/ |title=ЌЕ ГО ОДБРАНИМЕ МАКЕДОНСКИОТ ЈАЗИК СО НАШЕТО ТВОРЕШТВО, ВЕЛИ ТОМИСЛАВ ОСМАНЛИ, ДОБИТНИКОТ НА РАЦИНОВОТО ПРИЗНАНИЕ|language=македонски|access-date=21 септември 2020}}</ref> |[[Томислав Османли]] |[[Парадоксикон]] |- |2021<ref>{{наведена мрежна страница|url=https://sdk.mk/index.php/kultura/ratsinovoto-priznanie-go-dobi-milovan-stefanovski-za-romanot-teorija-na-kucheshkata-godina/ |title=РАЦИНОВОТО ПРИЗНАНИЕ ГО ДОБИ МИЛОВАН СТЕФАНОВСКИ ЗА РОМАНОТ „ТЕОРИЈА НА КУЧЕШКАТА ГОДИНА“|language=македонски|access-date=13 јуни 2021}}</ref> |[[Милован Стефановски]] |[[Теорија за кучешката година]] |- |2022<ref>{{наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/kultura/racinovoto-priznanie-za-2022-dodeleno-na-aleksandar-rusjakov-za-hotel-megju-dve-vojni/|title=Рациновото признание за 2022 доделено на Александар Русјаков за „Хотел меѓу две војни“|language=македонски|Publisher=Нова Македонија|date=15.06.2022|access-date=9 јуни 2023}}</ref> |[[Александар Русјаков]] |[[Хотел меѓу две војни]] |- |2023<ref>{{наведена мрежна страница|url=https://mia.mk/story/рациновото-признание-за-2023-за-блаже-миневски|title=Рациновото признание за 2023 за Блаже Миневски|language=македонски|Publisher=МИА|date=9.06.2023|access-date=9 јуни 2023}}</ref> |[[Блаже Миневски]] |[[Ако се родат некакви чувства : зборник за љубовта на Гоце и Јанка (роман)|Ако се родат некакви чувства]] |- |2024<ref>{{наведена мрежна страница|url=https://makfax.com.mk/kultura/рациново-признание-за-фросина-пармак/|title=Рациново признание за Фросина Пармаковска|language=македонски|Publisher=Макфакс|date=23.06.2024|access-date=24 јуни 2024}}</ref> |[[Фросина Пармаковска]] |[[Сѐ уште можам нешто да сторам]] |- |2025<ref>{{наведена мрежна страница|url= https://nezavisen.mk/olivera-kjorveziroska-dobitnichka-na-racinovoto-priznanie-za-2025-pochesnoto-za-namita-subioto/ |title= Оливера Ќорвезироска добитничка на „Рациновото признание“ за 2025, почесното за Намита Субиото|language=македонски|Publisher=Независен|date=10.06.2025|access-date=17 јуни 2025}}</ref> |[[Оливера Ќорвезироска]] |[[Три Марии]] |- |2026<ref>{{наведена мрежна страница|url= https://sdk.mk/index.php/dopisna-mrezha/naum-panovski-go-odbi-ratsinovoto-priznanie-opshtina-veles-prashuva-zoshto-se-prijavil-na-konkursot-ako-ne-ja-prima-nagradata/ |title= НАУМ ПАНОВСКИ ГО ОДБИ РАЦИНОВОТО ПРИЗНАНИЕ, ОПШТИНА ВЕЛЕС ПРАШУВА ЗОШТО СЕ ПРИЈАВИЛ НА КОНКУРСОТ АКО НЕ ЈА ПРИМА НАГРАДАТА|language=македонски|Publisher=СДК|date=17.06.2025|access-date=27 јуни 2026}}</ref> |[[Наум Пановски]]<br/>одбил да ја прими наградата |[[Коста Солев - смртопис]] |} == Наводи == {{наводи}} {{DEFAULTSORT:Рациново признание}} [[Категорија:Награди:Книжевност:Македонија]] [[Категорија:Македонски литературни награди]] [[Категорија:Појавено во 2000 година во Македонија]] 2ufy1nw23xp4hx96fc2vhi59hauahp0 0 1247806 5583480 4633028 2026-06-28T02:39:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583480 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Инфокутија за книга | name = Глас од Македонија | title_orig = | image = | image_caption = | author = Коле Неделковски | translator = | country = [[Македонија]] | language = [[македонски]] | genre = [[песна]] | publisher = | release_date = 1941 | pages = | isbn = }} [[File:Kole Nedelkovski portret.jpg|thumb|Коле Неделковки]] '''„Глас од Македонија“''' — песна на [[Коле Неделковски]], дел од неговата збирка „[[Пеш по светот]]“, објавена во [[Софија]] во 1941 година. Се смета дека таа е една од последните песни на Неделковски (заедно со „[[1941 (Коле Неделковски)|1941]]“), напишана меѓу април и август 1941 година.<ref>Тодор Димитровски, „Коле Неделковски (1912 — 1941)“, во: Коле Неделковски, ''Песни''. Македонска книга, Скопје, 1967, стр. 10.</ref> Таа се вбројува меѓу најпознатите патриотско-револуционерни песни во македонската литература.<ref>[https://makedonskijazik.mk/2011/03/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5-%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8.html/ Песната на Коле Неделковски „Глас од Македонија“]</ref> == Глас од Македонија == О, трајте, трајте, тирани недни! <br /> Доста се тија лаги и злоба — <br /> пакосен глас од устите гадни <br /> над мојот народ у секоја доба. <br /> <br /> Та ете веќ векови цели <br /> писка и стенка од волци гости – <br /> за брата вијат кој да го дели <br /> за да му глода сувите коски. <br /> <br /> Па нека сега сам да си реши <br /> со своја волја судба и сева, <br /> в животот еднаш сам да се теши, <br /> д’издигне славно свој род без врева. <br /> <br /> Та Шар и Пирин дружно да викнат <br /> родната песна в небеса темни <br /> и бурниот Егеј — на век да плиска <br /> тешкиот глас на новите химни. ==Осврт кон песната == „Глас од Македонија“ претставува [[Поезија|поетски]] глас за неразбраното македонско минато и за македонската вистина. Иако писмената активност на [[македонски јазик]] во периодот меѓу двете светски војни била многу намалена, сепак веќе во 1930-те години, повторно заживувало пишувањето на [[македонски јазик]] во [[Бугарија]] и во [[Југославија]], и покрај тоа што можностите за објавување на текстови на македонски јазик биле многу ограничени. Во Бугарија, македонскиот јазик бил забранет за официјална употреба, а асимилаторската политика на Бугарија имала за цел да го уништи македонскиот национален идентитет. Во тој период, македонскиот културен живот во Бугарија доаѓал до израз преку активноста на македонската имиграција во [[Софија]], организирана преку [[Македонскиот литературен кружок]]. Како позначајните книжевни појави од овој период се издвојиле поетските збирки на [[Коле Неделковски]], „[[Молскавици (збирка)|Молскавици]]“ (''М'скавици'', 1939) - (1940) и „[[Пеш по светот]]“ (1941).<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mn.mk/makedonski-legendi/1396/ |title=Коле Неделковски |accessdate=2020-08-01 |archive-date=2019-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190907101129/http://www.mn.mk/makedonski-legendi/1396 |url-status=dead }}</ref> Познатиот македонски композитор [[Горан Трајкоски]], (члена на музичките групи [[Анастасија]] и [[Мизар]]), компонирал музика врз основа на текстот на оваа песна со која настапувал низ бројни светски музички центри.<ref>[https://www.motika.com.mk/glas-od-tatkovinata-pesnata-na-kole-nedelkovski-napishana-1941-koja-silno-dopira-do-dushata-na-sovremeniot-makedonec/ Глас од татковината]</ref> ==Анализа на песната== Според [[Димитар Митрев]], во оваа песна, јасно и недвосмислено е истакнат единствениот пат низ кој [[Македонци|Македонците]] ќе станат господари на својата судбина и во тој поглед, песната претставува еден вид химна на новите борбени походи.<ref>Димитар Митрев, „Лириката на Коле Неделковски“, во: Коле Неделковски, ''Стихови''. Кочо Рацин, Скопје, 1958, стр. 21-22.</ref> Огорчен од божемните „ослободители“ на Македонија, поетот извикува: „О трајте, трајте, тирнаи недни! / Доста се тија лаги и злоба / пакосен глас од устите гадни / над мојот народ у секоја доба.“ Притоа, песната зрачи со оптимизам, зашто поетот е убеден во борбата против окупаторот македонскиот народ ќе извојува национално и социјално ослободување: „со своја волја, судба и сева / в живот еднаш сам да се теши / д' издигне славно свој род без врева.“ Верата на поетот во тој ден е силна, а тогаш, тој пак ќе биде со својата земја при што средбата со ослободена татковина.<ref>Тодор Димитровски, „Коле Неделковски (1912 — 1941)“, во: Коле Неделковски, ''Песни''. Македонска книга, Скопје, 1967, стр. 11.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Пеш по светот]] [[Категорија:Македонска поезија]] 9stbjjcgog2fo46hpj5zggfj1rx75yf 0 1249622 5583346 5292997 2026-06-27T15:02:13Z P.Nedelkovski 47736 награда 2026 5583346 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Наум Пановски | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1950|6|3}} | роден-место = {{роден во|Скопје}}, [[СФРЈ]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонец]] | познат = | занимање = режисер | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Наум Пановски''' (роден на {{роден на|3|јуни|1950}} година во {{роден во|Скопје}}) — македонски театарски режисер и драматург и професор по глума, режија, теорија, и критика.<ref name="МакЕнц">{{МакЕнц|1114|Пановски|II}}</ref> ==Животопис== Наум Пановски дипломирал на Отсекот за режија на Театарската академија во [[Белград]]. Завршил постдипломски студии на [[Универзитет Њујорк|Универзитетот во Њујорк]], во класата на професор Карл Вебер. Работел како режисер во [[МТВ]] (1973-1991). Од 1991 г. е професор на неколку универзитети во САД. Во неговиот режисерски опус рамноправно учествувале домашните и странските автори, а особено современите. Автор е на две книги: Театарот како оружје (Култура, Скопје, 1991) во која истражува разни аспекти на театарските структури и нивниот однос со општеството; Режии: * „Веселата смрт“; * „Дејството на гама-зраците врз сенишните невени“; * „Глоговиот џбун“; * „Мемет“; * „Хај-фај“; * „Црнила“; * „Повратник“; * „Кал“; * „Брехт пред Комитетот за антиамериканска дејност“ ==Награди== * 2026 - [[награда „Рациново признание“]] за книгата „Коста Солев - смртопис“ (одбил да ја прими).<ref>{{наведена мрежна страница|url= https://sdk.mk/index.php/dopisna-mrezha/naum-panovski-go-odbi-ratsinovoto-priznanie-opshtina-veles-prashuva-zoshto-se-prijavil-na-konkursot-ako-ne-ja-prima-nagradata/ |title= НАУМ ПАНОВСКИ ГО ОДБИ РАЦИНОВОТО ПРИЗНАНИЕ, ОПШТИНА ВЕЛЕС ПРАШУВА ЗОШТО СЕ ПРИЈАВИЛ НА КОНКУРСОТ АКО НЕ ЈА ПРИМА НАГРАДАТА|language=македонски|Publisher=СДК|date=17.06.2025|access-date=27 јуни 2026}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пановски, Наум}} [[Категорија:Македонски драмски режисери]] [[Категорија:Македонски драматурзи]] knmodx7f2t1wnwdorws5bbrzuptnqrm 5583347 5583346 2026-06-27T15:02:33Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Добитници на наградата „Рациново признание“]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5583347 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Наум Пановски | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1950|6|3}} | роден-место = {{роден во|Скопје}}, [[СФРЈ]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонец]] | познат = | занимање = режисер | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Наум Пановски''' (роден на {{роден на|3|јуни|1950}} година во {{роден во|Скопје}}) — македонски театарски режисер и драматург и професор по глума, режија, теорија, и критика.<ref name="МакЕнц">{{МакЕнц|1114|Пановски|II}}</ref> ==Животопис== Наум Пановски дипломирал на Отсекот за режија на Театарската академија во [[Белград]]. Завршил постдипломски студии на [[Универзитет Њујорк|Универзитетот во Њујорк]], во класата на професор Карл Вебер. Работел како режисер во [[МТВ]] (1973-1991). Од 1991 г. е професор на неколку универзитети во САД. Во неговиот режисерски опус рамноправно учествувале домашните и странските автори, а особено современите. Автор е на две книги: Театарот како оружје (Култура, Скопје, 1991) во која истражува разни аспекти на театарските структури и нивниот однос со општеството; Режии: * „Веселата смрт“; * „Дејството на гама-зраците врз сенишните невени“; * „Глоговиот џбун“; * „Мемет“; * „Хај-фај“; * „Црнила“; * „Повратник“; * „Кал“; * „Брехт пред Комитетот за антиамериканска дејност“ ==Награди== * 2026 - [[награда „Рациново признание“]] за книгата „Коста Солев - смртопис“ (одбил да ја прими).<ref>{{наведена мрежна страница|url= https://sdk.mk/index.php/dopisna-mrezha/naum-panovski-go-odbi-ratsinovoto-priznanie-opshtina-veles-prashuva-zoshto-se-prijavil-na-konkursot-ako-ne-ja-prima-nagradata/ |title= НАУМ ПАНОВСКИ ГО ОДБИ РАЦИНОВОТО ПРИЗНАНИЕ, ОПШТИНА ВЕЛЕС ПРАШУВА ЗОШТО СЕ ПРИЈАВИЛ НА КОНКУРСОТ АКО НЕ ЈА ПРИМА НАГРАДАТА|language=македонски|Publisher=СДК|date=17.06.2025|access-date=27 јуни 2026}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пановски, Наум}} [[Категорија:Македонски драмски режисери]] [[Категорија:Македонски драматурзи]] [[Категорија:Добитници на наградата „Рациново признание“]] m38buccozbx7wjmwm84c6idoz6gn8v7 0 1254459 5583438 5121862 2026-06-27T21:47:21Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583438 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Cornelis_Verbeeck,_A_Naval_Encounter_between_Dutch_and_Spanish_Warships,_156252_original.jpg|десно|мини|400x400пкс| Шпански галеон (лево) што пука кон холандскиот воен брод (десно). Корнелис Вербек, околу 1618/1620]] [[Податотека:Spanish_Galleon.jpg|десно|мини|343x343пкс| Шпански галеон]] [[Податотека:Galleon,_Carracks,_Galley_and_Galeota-_Routemap_of_the_Red_Sea-1540_by_D._João_de_Castro.jpg|десно|мини|250x250пкс| Караки, галеон (центар-десно), плоштад лагер каравел (подолу), галија и фуста (галиот) прикажани од Д. ãоњо де Кастро на „Експедицијата на Суец“ (дел од португалската Армада од 72 бродови испратени против османлиската флота закотвена во Суец, Египет, како одговор на неговото влегување во Индискиот Океан и [[Опсада на Диу|Опсадата на Диу]] во 1538 година) &#x2013; ''Tábuas da India'' in the João de Castro's Roteiro ''do Mar Roxo'' ( ''Routemap of the Red Sea'' ) од 1540 &#x2013; 1541 година. &#x2013; И покрај овој вид на брод (или само близок уметнички модел) веќе беше прикажан во хералдиката на ''Форалот'' од Лисабон (на Д. Мануел I) во 1502 година, тоа е во 1510 година (како и во некои од следните години по 1510) појава на португалскиот океански ''галеон'' во записите. Сепак, од 1519 година нивниот број значително се зголемува, но постепено. Тоа беше еволуција и постепено подобрување во дизајнот направен во текот на првата четвртина на векот &#x2013; техничко подобрување кое продолжи до втората половина на векот. Португалскиот галеон еволуираше од плоштадот лажиран каравел и беше компромис помеѓу големиот караван или наи и споменатиот плоштад лажиран каравел или ''воен караван'' (исто така наречен ''caravela de armada'' или португалски ''воен човек'' ) кој еволуираше во нов дизајн на брод, но задржувајќи го својот дизајн на трупот сличен на галијата.<ref>[http://cvc.instituto-camoes.pt/navegaport/c11.html] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170218114018/http://cvc.instituto-camoes.pt/navegaport/c11.html |date=2017-02-18 }} Galeão &#x2013; ''Navegações Portuguesas'' by Francisco Contente Domingues {{pt}}</ref> Исто така, тоа беше повеќе маневрирање, поцврсто и силно вооружено. ]] '''Галеоните''' биле големи, повеќекорабни едриличарски бродови кои за прв пат се користеле како вооружени товарни превозници од [[Европа|европските]] држави од 16 до 18 век за ерата на пловидба и биле главните единици во флотата за употреба како воени бродови сè до[[Англо-холандски војни|Англо-холандските војни]] од средината на 1600-те години.<ref>Lane, Kris E. Pillaging the Empire: Piracy in the Americas 1500-1750. M. E. Sharpe, 1998.</ref> Галеоните главно имаат три или повеќе јарболи со едра во вид на триаголници на задните столбови, а се користат коцкести јадра на нивните предни и средни јарболи. Таквите бродови биле столб на поморската трговија дури до раниот 19 век и често биле подготвени за употреба како помошни воени бродови на морнарицата, сочинувале огромен дел на борбените флоти низ поголемиот дел од 150 години на [[Големите географски откритија|ерата на големите географски откритија]], сè до Англо-холандските војни, со кои се донеле воени бродови кои потоа доминираше војната во морето во текот на остатокот од возраста на едро. == Историја == Во средината на 16 век, спуштањето во висина на предниот дел на караката и издолжувањето на трупот им овозможило на океанските галеони дотогаш невозможливо ниво на стабилност во водата и намалена отпорност од ветерот на предната страна од бродот, што довело до побрз, полесно управлив брод. Галеонот се разликувал од постарите типови, пред сè, со тоа што бил подолг, понизок и потесен, со квадратен заден дел на бродот наместо кружен. Во [[Португалија]], караките вообичаено биле големи бродови за тоа време (често повеќе од 1.000 тони), додека галеоните биле повеќето под 500 тони, иако Манилските галеони достигнувале до 2.000 тони. Со воведувањето на галеонот во Португалија во текот на првата четвртина на XVI век,<ref>[http://www.revistamilitar.pt/artigo.php?art_id=667] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131107180747/http://www.revistamilitar.pt/artigo.php?art_id=667 |date=2013-11-07 }} Os Navios e as Técnicas Náuticas Atlânticas nos Séculos XV e XVI: Os Pilares da Estratégia 3C – Rear Admiral Antonio Silva Ribeiro – ''Revista Militar'' {{pt}}</ref><ref>[http://cvc.instituto-camoes.pt/navegaport/c11.html] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170218114018/http://cvc.instituto-camoes.pt/navegaport/c11.html |date=2017-02-18 }} Galeão – ''Navegações Portuguesas'' by Francisco Contente Domingues {{pt}}</ref> вооружувањето на караките било намалено со што тие станале скоро исклучиво товарни бродови (затоа португалските караки се нашле во толку големи димензии), оставајќи ги борбите да се водат со галеоните. Еден од најголемите и најпознатите португалски галеони бил ''Сао Хао Баптиста'', галеон тежок 1.000 тони изграден во 1534 година, за кој се вели дека носел 366 топови.{{Се бара извор|date=January 2019}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2019)">потребно е цитирање</span>]]'' &#x5D;</sup> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://rgssamachupicchu.blogspot.com.au/2016/05/action-off-cartagena-1708-oil-by-samuel.html руина на Сан Хосе, 1708 година.] [http://rgssamachupicchu.blogspot.com.au/2016/05/action-off-cartagena-1708-oil-by-samuel.html Кралско географско друштво на Јужна Австралија] * [https://web.archive.org/web/20070927025904/http://www.greatgridlock.net/Sqrigg/squrig2.html The Development of the Full-Rigged Ship From the Carrack to the Full-Rigger] [[Категорија:Воена историја на Шпанија]] tpetd9cfczyuc7g32gpphm2tcxx1vhv 0 1255369 5583658 5578222 2026-06-28T11:39:30Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583658 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Infobox artwork | title = Девојка со бисерна обетка | image_file = Meisje met de parel.jpg | alt = | other_language_1 = [[Холандски јазик|Холандски]] | other_title_1 = „Meisje met de parel“ | artist = [[Јоханес Вермер]] | catalogue = | year = околу 1665 година | type = [[Трони]] | material = Масло на платно | subject = | height_metric = 44.5 | width_metric = 39 | metric_unit = цм | imperial_unit = | condition = | city = [[Хаг]], [[Холандија]] | museum = [[Маурицхаус]] | accession = | coordinates = | owner = | url = | movement = [[Холандска слика од златната доба]] }} '''''Девојка со бисерна обетка''''' ({{langx|nl|Meisje met de parel}})<ref name="mhen">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mauritshuis.nl/en/explore/the-collection/artworks/girl-with-a-pearl-earring-670/|title=Girl with a Pearl Earring|work=[[Mauritshuis]]|accessdate=8 December 2014}}</ref><ref name="mhnl">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mauritshuis.nl/nl-nl/verdiep/de-collectie/kunstwerken/meisje-met-de-parel-670/|title=Meisje met de parel|work=[[Mauritshuis]]|language=nl|accessdate=8 December 2014}}</ref> — [[Маслено сликарство|маслена слика]] на [[Златно време на холандското сликарство|холандскиот сликар]] од [[Златно време на холандското сликарство|златната доба]] [[Јоханес Вермер]], датирана околу 1665 година. Низ вековите одејќи со разни имиња, станала позната со денешната титула кон крајот на XX век, по големата бисерна обетка што ја носела портретираната девојка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.girl-with-a-pearl-earring.info/titles.htm|title=Titles|last=Janson|first=Jonathan|work=Girl with a Pearl Earring|accessdate=2020-11-30|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225182917/http://www.girl-with-a-pearl-earring.info/titles.htm|url-status=dead}}</ref> Делото е во колекцијата на [[Маурицхаус]] во [[Хаг]] од 1902 година и е предмет на разни литературни третмани. Во 2006 година, холандската јавност ја избрала за најубава слика во [[Холандија]].<ref name="NLT2018">{{Наведени вести|url=https://nltimes.nl/2018/02/01/girl-pearl-earring-scanned-analyzed-public-view|title=“Girl with a Pearl Earring” to be scanned, analyzed in public view|last=Pieters|first=Janene|date=February 1, 2018|work=NLTimes|access-date=March 20, 2018}}</ref> == Опис == Сликата е [[трони]], холандски опис на „глава“ од XVII век, што не требала да биде портрет. На него е прикажано едно европско девојче кое носи егзотичен фустан, ориентален [[турбан]] и неверојатно голема обетка од [[бисер]].<ref name="mhen"/> Во 2014 година, холандскиот астрофизичар {{Меѓујазична врска|Винсент Ике|nl}} покренал сомнеж во материјалот на обетката и тврдел дека таа повеќе личела на полиран [[калај]] отколку на бисер врз основа на спекуларниот одраз, крушестиот облик и големата големина на обетката.<ref>{{Наведено списание|last=Icke|first=V.|date=December 2014|title=Meisje met geen parel|trans-title=Girl with no pearl earring|url=https://www.ntvn.nl/archief/pdf/1267/14/|journal=Nederlands Tijdschrift voor Natuurkunde [Dutch Journal of Physics]|language=nl|volume=80|issue=12|pages=418–419|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.newscientist.nl/nieuws/curieuze-ontdekking-meisje-met-de-parel-heeft-geen-parel/|title=Curieuze ontdekking: Meisje met de parel heeft geen parel|last=Janssen|first=Joris|date=28 November 2014|work=New Scientist|access-date=8 December 2014|language=nl}}</ref> Делото е [[маслено сликарство|масло на платно]] и е 44цм висока и 39цм широка. Потпишана е како „''IVMeer''“, но не е датирана. Се проценува дека е насликана околу 1665 година.<ref name="mhendetails">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mauritshuis.nl/en/discover/mauritshuis/masterpieces-from-the-mauritshuis/girl-with-a-pearl-earring-670/detailgegevens/|title=Details: Johannes Vermeer, Girl with a Pearl Earring, c. 1665|work=[[Mauritshuis]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180120065945/https://www.mauritshuis.nl/en/discover/mauritshuis/masterpieces-from-the-mauritshuis/girl-with-a-pearl-earring-670/detailgegevens/|archive-date=20 January 2018|accessdate=9 December 2014}}</ref> По последната реставрација на сликата во 1994 година, суптилната шема на бои и интимноста на погледот на девојчето кон гледачот се значително подобрени.<ref name="WADUM-94">{{Наведена книга|title=Vermeer Illuminated. Conservation, Restoration and Research.|last=Wadum|first=Jørgen|publisher=V & K Publishing|others=with contributions by L. Struik van der Loeff and R. Hoppenbrouwers|year=1994|location=The Hague|oclc=015767938}}</ref> За време на реставрацијата, откриено е дека темната позадина, денес донекаде размачкана, првично била темно [[зелена боја]]. Овој ефект е произведен со нанесување на тенок транспарентен слој на боја - глазура - над црната позадина што се гледа сега. Сепак, двата органски пигменти на зелената глазура, [[Индиго боја|индиго]] и ''[[резеда лутеола]]'', избледеле. <gallery mode="packed" style="text-align: center;" heights="200" perrow="4" caption="''ПРЕД И ПО РЕСТАВРАЦИЈA''"> Податотека:1665 Girl with a Pearl Earring.jpg Податотека:La jeune fille à la perle - Vermeer - détail de la bouche avant restauration.png Податотека:La jeune fille à la perle - Vermeer - détail de la bouche.png Податотека:La jeune fille à la perle - Vermeer - détail du nez.png Податотека:Meisje met de parel.jpg </gallery> == Сопственост и приказ == [[Податотека:Mauritshuis-Hague.jpg|мини| [[Маурицхаус]] во [[Хаг]], 2011 година.|292x292пкс]] По совет на [[Виктор де Стуерс]], кој со години се обидувал да спречи ретки дела на [[Јоханес Вермер|Вермер]] да се продаваат на странки во странство, [[Арнолдус Андриес дес Томбе|Арнолд Андриес де Томбе]] го купил делото на аукција во [[Хаг]] во 1881 година, за само два [[Холандски гулден|еснада]] плус триесет центи (околу 24 евра со [[Куповна моќ|моментална куповна моќ]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iisg.nl/hpw/calculate2.php|title=Value of the guilder / euro|work=www.iisg.nl|accessdate=2015-10-06}}</ref>). Во тоа време, таа била во лоша состојба. Дес Том немал наследници и ги донирал оваа и другите слики на [[Маурицхаус]] во 1902 година.<ref name="VN-96">''Vrij Nederland'' (magazine) (February 26, 1996), p. 35–69.</ref> Сликата била изложена како дел од претставата Вермер во [[Национална уметничка галерија|Националната уметничка галерија]] во [[Вашингтон]], во 1965 и 1966 година. Во 2012 година, како дел од патувачката изложба додека Мауришуис се реновирал и проширувал, сликата била изложена во [[Јапонија]] во [[Национален музеј на западна уметност|Националниот музеј на западна уметност]], [[Токио]] и во 2013-2014 година во [[Соединети Американски Држави|САД]], каде била прикажана на [[Висок музеј|Високиот музеј]] во [[Атланта]], на [[Де Јанг (музеј)|де Јанг музеј]] во [[Сан Франциско]] и во [[Њујорк (град)|Њујорк]] во [[Фрикова збирка|колекција Фрик]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.frick.org/exhibitions/past/2013/mauritshuis|title=Vermeer, Rembrandt, and Hals: Masterpieces of Dutch Painting from the Mauritshuis|work=Frick Collection}}</ref> Подоцна во 2014 година била изложен во [[Болоња]], [[Италија]]. Во јуни 2014 година, таа се вратила во музејот Маурицхаус, кој изјавил дека сликата немало да го напушти музејот во иднина.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2014/jul/21/paintings-masters-mona-lisa-pearl-earring|title=Grounded: the great art treasures that no longer go out on the road|last=Lestienne|first=Cécile|date=21 July 2014|work=the Guardian|access-date=6 October 2015}}</ref> == Техника на сликање == Сликата ја истражувале научниците од холандскиот институт за културно наследство и [[АМОЛФ|институтот ФОМ за атомска и молекуларна физика (АМОЛФ) Амстердам]].<ref>{{Наведена книга|title=Vermeer Studies: Symposium Papers XXXIII Center for Advanced Study in the Visual Arts|last=Groen|first=Karin M|last2=Van der Werf|first2=I. D.|last3=van den Berg|first3=K. J.|last4=Boon|first4=J. J.|date=1998|publisher=National Gallery of Art|editor-last=Gaskell|editor-first=I.|pages=169-183|chapter=The Scientific Examination of Vermeer’s Girl with a Pearl Earring|access-date=2 February 2018|editor-last2=Jonker|editor-first2=M.|chapter-url=https://amolf.nl/publications/the-scientific-examination-of-vermeers-girl-with-a-pearl-earring}}</ref> Основата е густа и жолтеникава по боја и е составена од [[креда]], [[Олово бело|оловно бело]], [[окер]] и многу малку [[црна]] боја. Темната позадина на сликата содржи јаглен, лутеолин (''[[резеда лутеола]]''), креда, мали количини црвен окер и индиго. Лицето и пердените биле насликани главно со користење окри, природен [[ултрамарин]], јаглен и оловно бело.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://colourlex.com/project/vermeer-girl-with-a-pearl-earring/|title=Vermeer, Girl with a Pearl Earring|work=ColourLex|accessdate=2020-11-30|archive-date=2021-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227112527/http://colourlex.com/project/vermeer-girl-with-a-pearl-earring/|url-status=dead}}</ref> Во февруари-март 2018 година, меѓународен тим уметнички експерти поминале две недели проучувајќи ја сликата во специјално конструирана работилница за стакло во музејот, отворена за набљудување од јавноста. Неинвазивниот истражувачки проект вклучувал отстранување на делото од неговата рамка за проучување со микроскопи, рендгенска опрема и специјален скенер со цел да се дознае повеќе за методите и материјалите што ги користел [[Јоханес Вермер|Вермер]].<ref name="NLT2018"/><ref>{{Наведени вести|url=http://www.bbc.com/culture/story/20180314-the-secrets-of-girl-with-a-pearl-earring|title=The secrets of Girl with a Pearl Earring|date=14 March 2018|work=BBC News|access-date=20 March 2018}}</ref> Проектот, со името „''Девојчето во центарот на вниманието“'', бил предводен од [[Аби Вандивере]], конзерватор во [[Маурицхаус]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mauritshuis.nl/en/discover/exhibitions/the-girl-in-the-spotlight/|title=The Girl in the Spotlight|last=|date=2018|work=Mauritshuis|accessdate=28 April 2020|archive-date=2020-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126005813/https://www.mauritshuis.nl/en/discover/exhibitions/the-girl-in-the-spotlight/}}</ref> а резултатите биле објавени од Маурицхаус.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mauritshuis.nl/en/explore/restoration-and-research/girl-in-the-spotlight/|title=Closer to Vermeer and the Girl|last=|date=|work=Mauritshuis|accessdate=28 April 2020}}</ref> Блогот на Вандивере открил многу детали од проектот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mauritshuis.nl/en/explore/restoration-and-research/girl-with-a-blog/|title=Girl with a Blog|last=Vandivere|first=Abbie|date=|work=Mauritshuis|accessdate=28 April 2020}}</ref> Резултатите вклучуваат присуство на деликатни трепки, зелена завеса зад главата, направени промени и детали за користените пигменти и од каде потекнуваат. Недостатокот на веѓи и бесмислената позадина довеле до шпекулации дека Вермер сликал идеализирано или апстрактно лице; подоцнежните откритија покажале дека тој сликал реална личност во реален простор. Бисерот е опишан како илузија поради тоа што „''нема контура и, исто така, нема кука за да го обеси од увото на девојката''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2020/apr/28/dutch-researchers-coax-secrets-from-girl-with-a-pearl-earring|title=Dutch researchers coax secrets from Girl with a Pearl Earring|last=Brown|first=Mark|date=28 April 2020|work=The Guardian}}</ref> == Наслов на цртежот == Со текот на вековите, сликата се наоѓала под голем број наслови во различни земји. Првично таа можеби била една од двата ''[[трони]]'' „насликани на турска мода“ (''Twee tronijnen geschildert op sijn Turx'') запишани во пописот за време на смртта на Вермер.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=TZgSLFesAZwC&pg=PP166|title=Vermeer and the Invention of Seeing|last=Wolf|first=Bryan Jay|date=2001|publisher=University of Chicago|isbn=9780226905044|page=138}}</ref> Можеби се работи за делото што се појавувало во каталогот на продажба на слика во 1696 година во [[Амстердам]], каде што била опишана како „''Портрет во антички костум, невообичаено уметнички''“ (''Ен Трони во Антички Кледерен, универзален совет'').<ref>{{Наведена книга|title=Johannes Vermeer|last=Read|first=Herbert|date=1965|publisher=Knowledge Publications|page=8|author-link=Herbert Read}}</ref> По наследството на [[Маурицхаус]], цртежот станал позната како „''Девојче со турбан“'' (''Meisje met tulband'') и бил забележан на неговиот оригинален опис во пописот од 1675 година, дека турбанот станал моден додаток на некоја фасцинација за време на периодот на европските војни против [[Турци]]те.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=zkYOjy1farkC&pg=PA69|title=Vermeer, 1632-1675: Veiled Emotions|last=Schneider|first=Norbert|date=2000|publisher=Taschen|isbn=9783822863237|page=69}}</ref> До 1995 година, титулата „''Девојче со бисер“'' (''Meisje met de parel'') се сметала за посоодветна.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ad.nl/wetenschap/meisje-met-de-parel-draagt-helemaal-geen-parel~a94f5515/|title=Meisje met de parel draagt helemaal geen parel|last=Graafland|first=Kees|date=9 December 2014|work=AD|language=nl|trans-title=Girl with a pearl earring doesn't wear a pearl at all}}</ref> Бисерите, всушност, фигурираат на 21 слика од [[Јоханес Вермер|Вермер]]<ref>{{Наведена книга|title=Jan Vermeer of Delft|last=Bertram|first=Anthony|date=1948|publisher=Studio Publications}}</ref> вклучително и многу видливо во „''[[Жена со бисерен ѓердан|Жена со бисерен ѓердан“]]''. Само обетки се прикажани и во ''[[Дама како пишува писмо|„Дама што пишува писмо“]]'', „''[[Портрет на млада девојка]]“'', „''[[Девојка со црвена капа]]“'' и ''„[[Девојка со флејта]]“''. Слично обликувани парчиња за уши се користеле како убедливи додатоци во фалсификати од XX век, кои накратко му се припишувале на Вермер, како што се „''Млада жена со сина капа“'', „''[[Насмеана девојка]]“'' и „''Творецот за чипка“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.essentialvermeer.com/delft_school_fakes/erroneously_attributed_vermeers_one.html#.XDdpE83grct|title=Vermeer: Erroneous Attributions and Forgeries|last=Janson|first=Jonathan|work=Essential Vermeer}}</ref> Општо, англискиот наслов на сликата бил едноставно „''Глава на млада девојка“'', иако понекогаш била позната како “''Бисер’''. Еден критичар објаснил дека ова име било дадено, не само од деталите на обетката, туку затоа што фигурата светела со внатрешен сјај на темната позадина.<ref>{{Наведена книга|title=Dutch Painting in the Seventeenth Century|last=Kahr|first=Madlyn Millner|date=1978|publisher=Harper & Row|isbn=9780064300872|page=288}}</ref> <gallery mode="packed" style="text-align: center;" heights="200" perrow="4"> Податотека:Vermeer - Girl with a Red Hat.JPG|''„[[Девојка со црвена шапка]]“'' Податотека:A Lady Writing by Johannes Vermeer, 1665-6.png|„''[[Дама што пишува писмо]]''“ Податотека:Jan Vermeer van Delft 008.jpg|„''[[Жена со бисерен ѓердан|Жена со бисерен ѓердан“]]'' Податотека:Vermeer-Portrait of a Young Woman.jpg|„''[[Портрет на млада девојка]]“'' Податотека:Jan Vermeer van Delft 020.jpg|''„[[Девојка со флејта]]“'' </gallery> == Културно влијание == Некои од првите литературни третмани на цртежот биле во песни. За [[Јан Ловлок]] во неговата [[сестина]], „''Главата на девојчето од Вермер''“, тоа бил повод за истражување на меѓусебната поврзаност на замислената убавина толкувана на платно и животното искуство.<ref>{{Наведена книга|title=Building Jerusalem|last=Lovelock|first=Yann|date=1984|publisher=Rivelin Press|isbn=9780904524482|pages=30–31|author-link=Yann Lovelock}}</ref> [[В.С. Ди Пиеро]] повторно замислил како „''Девојчето со бисерна обетка од Јоханес Вермер''“ можело да изгледа во модерниот амбиент на улицата „Хајт''“'' во [[Сан Франциско]]<ref>{{Наведена книга|title=Skirts And Slacks|last=Di Piero|first=W. S.|date=2001|publisher=Alfred A. Knopf|chapter=Girl with Pearl Earring by Johannes Vermeer|chapter-url=https://www.poetryfoundation.org/poetrymagazine/poems/55620/girl-with-pearl-earring-by-johannes-vermeer}}</ref> додека [[Мерилин Чендлер Мекентајр]] ја коментирал приватната личност на девојчето.<ref>{{Наведена книга|title=In Quiet Light: poems on Vermeer’s women|last=McEntyre|first=Marilyn Chandler|date=2000|publisher=William B. Eerdmans|isbn=0-8028-3879-0|location=Grand Rapids|page=25|chapter=Girl with a Pearl Earring|chapter-url=https://books.google.com/books?id=w7uXAbqfNkQC&pg=PA25}}</ref> Имало и две измислени појави. Како „''Ла рагаза коле турбанте“'' (Девојче со турбан, 1986 година), тој се одликувал како општ наслов на колекцијата на [[Марта Морацони]] од пет кратки [[Новела|новели]] поставени во ерата на [[барок]]от. Во текот на приказната за насловот, холандски дилер на уметност му ја продал сликата на [[Јоханес Вермер|Вермер]] на ексцентричен [[Данци|Данец]] во 1658 година. Рамнодушни кон жените во реалниот живот, двајцата мажи можеле да одговорат само на идеализирање на женствената во уметноста.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.co.uk/books?id=XXJwo9fuP8AC&pg=PA141|title=From Margins to Mainstream: Feminism and Fictional Modes in Italian Women's Writing|last=Lazzaro-Weis|first=Carol|date=2011|publisher=University of Pennsylvania|isbn=9780812206708|page=141}}</ref> Во следната деценија, историскиот роман на [[Трејси Шевалие]]р „''Девојка со бисерна обетка''“ од 1999 година ги измислила околностите на создавањето на сликата. Таму, Вермер станува близок со слугата, кого го користи како асистент и седи за него како модел, додека носи обетки на неговата сопруга. Романот подоцна ја инспирирал истоимениот [[Девојката со бисерна обетка (филм)|филм]] во [[Девојката со бисерна обетка (филм)|2003 година]] и 2008 година. Во мај 2020 година, ''BBC Radio 4'' ја емитувал првата радио драматизација на романот на Трејси Шевалие.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m000j1xw|title=Girl with a Pearl Earring - Drama|work=BBC Radio 4}}</ref> Сликата се појавила и во филмот „''[[Свети Тринијан (филм)|Свети Тринијан“]]'' од 2007 година, кога група непослушни ученички ја украле за да соберат средства за да го спасат своето училиште. Колегите уметници продолжиле да ја ставаат сликата на Вермер во иконска употреба во XXI век. Етиопската Американка [[Авол Еризку]] ја пресоздала сликата како отпечаток во 2009 година, во центарот на една млада црна жена и замена на бисерната обетка со обетки од бамбус, како коментар за недостатокот на црни фигури во музеите и галериите. Неговото парче е насловено „''Девојче со обетка од бамбус''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://yourartshop-noldenh.com/awol-erizku-girl-with-the-pearl-earring|title=Awol Erizku – Girl with the Pearl Earring|work=Nolden/H Fine Art}}</ref> И во 2014 година, англискиот уличен уметник Бенкси ја репродуцирал сликата како [[мурал]] во [[Бристол]], вметнувајќи алармна кутија на местото на бисерната обетка и нарекувајќи го уметничкото дело „''Девојче со прободено тапанче''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-bristol-29694941|title=New Banksy 'earring' mural appears in Bristol Harbourside|date=20 October 2014|work=BBC News|access-date=6 October 2015}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Дополнителна литература == * {{Наведена книга|url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/65202/rec/17|title=Vermeer and the Delft School|last=Liedtke|first=Walter A.|publisher=[[Metropolitan Museum of Art]]|year=2001|isbn=9780870999734|oclc=893698712}} == Надворешни врски == * [http://www.girl-with-a-pearl-earring.info Продлабочен поглед на ''девојчето со бисерна обетка''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200131022722/http://www.girl-with-a-pearl-earring.info/ |date=2020-01-31 }} * [https://www.johannesvermeer.org/the-girl-with-a-pearl-earring.jsp Анализа на ''девојчето со бисерна обетка''] * [https://web.archive.org/web/20151129072944/http://www.mit.edu/~kimo/publications/vermeer/vermeer.pdf Истрага за осветлувањето на ''девојчето'' Вермер ''со бисерна обетка''] * [http://colourlex.com/project/vermeer-girl-with-a-pearl-earring/ Вермер, ''девојка со бисерна обетка''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210227112527/http://colourlex.com/project/vermeer-girl-with-a-pearl-earring/ |date=2021-02-27 }}, ColourLex * [https://www.nytimes.com/2018/02/26/arts/design/girl-with-a-pearl-earring-mauritshuis.html Февруари 2018 година] член на NYT * [http://www.essentialvermeer.com/catalogue/girl_with_a_pearl_earring.html Суштински Вермер], глувчето над неговата слика за да откриете детали * ''[https://www.mauritshuis.nl/en/explore/the-collection/artworks/girl-with-a-pearl-earring-670/ Девојче со бисерна обетка]'' на мрежната страница на Мауришуис [[Категорија:Слики од Јоханес Вермер]] [[Категорија:Уметнички слики од 1660-тите]] [[Категорија:Холандски сликари]] [[Категорија:Холандско сликарство]] [[Категорија:Холандска уметност]] [[Категорија:Холандски уметнички слики]] [[Категорија:Холандски уметници]] fuqa1xf3lni9usil9ckw9cpeem1mvr2 0 1255380 5583659 4545895 2026-06-28T11:39:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583659 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|image_file=Vermeer - Girl with a Red Hat.JPG|title=Девојка со црвена шапка|artist=[[Јоханес Вермер]]|year=ок. 1665–1666|height_metric=23.2|width_metric=18.1|metric_unit=cm|imperial_unit=in|city=[[Вашингтон]]|museum=[[Национална уметничка галерија]]}}'''''Девојче со црвена шапка''''' - прилично мала слика, потпишана од [[Холандија|холандскиот]] сликар [[Јоханес Вермер]]. На него се гледа како на еден од бројните лица на Вермер - прикази на модели кои неверојатно биле облечени и толку не биле (колку што е познато) со намера да бидат [[портрет]]и на специфични, препознатливи теми. Други веруваат дека станува збор за портрет.  Дали Вермер избрал членови на семејството како модели или ги нашол на друго место во Делфт, не е важно за ценењето на неговите слики.<ref>W. Liedtke (2007) Dutch paintings in the Metropolitan Museum of Art, стр. 890.</ref> Неговото припишување на Вермер - како што е на (рециклиран) дрвен панел, а не на платно - било предмет на полемика со научниците од двете страни на аргументот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nga.gov/collection/art-object-page.60.html|title=Girl with the Red Hat|work=www.nga.gov}}</ref> == Провидност == Сликата, која требала да биде извршена во периодот 1665-1666 година, можеби била меѓу оние што биле во сопственост на патронот на Вермер, Питер Клас ван Рајвен и евентуално, преку наследство таа може да и била пренесена на неговата сопруга Марија де Кнаут, која починала во 1681 година; нејзината ќерка, Магдалена ван Рајвен; и сопругот на Магдалена, Јакоб Абрахамс Дисиус. Се смета дека била продадена на аукција во Амстердам на 16 мај 1696 година (веројатно бр. 38, 39 или 40). Купена била на продажбата во „Хотел де Бујон“, во Париз на 10 декември 1822 година (бр. 28.) од баронот Луј Мари Баптист Аталин за 200 француски франци. По неговата смрт, таа му припаднала на неговиот внук и посвоениот син Лоран Аталин; со наследство на баронот Гастон Лоран-Аталин и со наследство на неговата сопруга, баронесата Лоран-Аталин. Сликата била продадена од „M. Knoedler & Co.“, во ноември 1925 година на Ендру В. Мелон за 290 000 долари на САД, која им ја доделил на 30 март 1932 година на Образовната и добротворната фондација „A.W. Mellon“ во [[Питсбург]] (престојувалиште за сликите на Мелон додека била создадена Националната уметничка галерија). Фондацијата и ја даде на НУГ во 1937 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nga.gov/fcgi-bin/tinfo_f?object=60&detail=prov|title=Girl With the Red Hat/Provenance|publisher=The National Gallery of Art, Washington, D.C. web site|archive-url=https://www.webcitation.org/6CznJwiUy?url=http://www.nga.gov/fcgi-bin/tinfo_f?object=60&detail=prov|archive-date=18 December 2012|accessdate=1 October 2009}}</ref> == Материјали на сликата == Постарата анализа на пигменти од Х. Кун<ref>Kuhn, H., A Study of the Pigments and the Grounds used by Jan Vermeer, Reports and Studies in the History of Art, National Gallery of Art (Washington, 1968).</ref> била дополнета со понова истрага.<ref>Costaras, N., A Study of the Materials and Techniques of Johannes Vermeer, in Gaskell, I. and Jonker, M. ed., Vermeer Studies, in Studies in the History of Art, 55, National Gallery of Art, Washington 1998, стр. 148 – 167.</ref> Црвената шапка била насликана во два слоја: долниот слој се состои од вермилион измешан со црн пигмент, горниот слој е полуда езерска глазура. Вермер користел мешавина од азурит и жолт окер за зелените површини и умбер (сенка) за кафеавите во ѕидот.<ref>[http://colourlex.com/project/vermeer-girl-with-the-red-hat/ Johannes Vermeer, The Girl in the Red Hat] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211020001845/https://colourlex.com/project/vermeer-girl-with-the-red-hat/ |date=2021-10-20 }}, ColourLex</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=EZxWaNlQKiYC&q=Red+Hat&pg=PA396|title=Vermeer and the Delft School|last=Liedtke|first=Walter A.|publisher=[[Метрополитен (музеј)|Метрополитен]]|year=2001|isbn=9780870999734}} == Надворешни врски == * * [https://www.nga.gov/content/ngaweb/Collection/art-object-page.60.html Мрежни страници за сликата во Националната уметничка галерија, Вашингтон] * [http://www.essentialvermeer.com/catalogue/girl_with_a_red_hat.html#.U_iWcmOKK4Y Essential Vermeer] * [https://www.youtube.com/watch?v=ZPvU_9h-MVY ''Девојка со црвената шапка''] * [http://colourlex.com/project/vermeer-girl-with-the-red-hat/ Јоханес Вермер, Девојката со црвената шапка] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211020001845/https://colourlex.com/project/vermeer-girl-with-the-red-hat/ |date=2021-10-20 }}, ColourLex [[Категорија:Слики од Јоханес Вермер]] [[Категорија:Уметнички слики од 1660-тите]] b68mizsgdwbowfje5hgnyd0s08rnscq 0 1255413 5583661 4364377 2026-06-28T11:39:52Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583661 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork | image_file =Jan Vermeer van Delft 006.jpg | caption = | painting_alignment = | image_size = 300px | title = Девојката со чашата за вино<br/>(Дама и двајца господа) | alt = | other_language_1 = | other_title_1 = | other_language_2 = | other_title_2 = | artist = [[Јоханес Вермер]] | year = 1659–1660 | material = | height_metric = | width_metric = | length_metric = | height_imperial = | width_imperial = | length_imperial = | diameter_metric = | diameter_imperial = | dimensions = | metric_unit = cm<!--don't leave this parameter blank—either don't include it, or include the default cm. Not including it will default it to cm.--> | imperial_unit = in<!--don't leave this parameter blank—either don't include it, or include the default in. Not including it will default it to in.--> | city = [[Брауншвајг]] | museum = [[Музеј Херцог Антон Улрих]] | coordinates = <!-- Only use for the exact coordinates of the artwork itself (and only where known) and not for the coordinates of the museum. Leave blank if coordinates are not known. --> | owner = }} '''''Девојката со чашата за вино''''' ([[Холандски јазик|холандски]] назив на сликата: '''''Дама и двајца господа'''''; ''Dame en twee heren'') - слика од [[Јоханес Вермер]] од [[Јоханес Вермер|1659-1660 година]], сега во Музејот „Херцог Антон Улрих“ во [[Брауншвајг]]. == Материјали на сликата == Пигментната анализа направена од Херман Кун<ref>{{Наведено списание|last=Kühn|first=Hermann|date=1968|title=A Study of the Pigments and Grounds Used by Jan Vermeer|journal=Reports and Studies in the History of Art|location=Washington DC|publisher=National Gallery of Art|volume=2|pages=154–202|jstor=42618099}}</ref> покажува вермерова употреба на скапиот природен ултрамарин во чаршавот, оловно-калајно-жолта во портокалите на масата и ализарин и вермилион во здолништето на жената.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://colourlex.com/project/vermeer-the-girl-with-a-wineglass/|title=Johannes Vermeer, The Girl with a Wineglass|work=ColourLex|accessdate=2020-12-01|archive-date=2015-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092414/http://colourlex.com/project/vermeer-the-girl-with-a-wineglass/|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{Наводи|1}} == Библиографија == * {{Наведена книга|title=Vermeer’s Women: Secrets and Silence|last=Wieseman|first=Marjorie E.|last2=Franits|first2=Wayne|last3=Chapman|first3=H. Perry|date=2011|publisher=Yale University Press}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=http://colourlex.com/project/vermeer-the-girl-with-a-wineglass/|title=Johannes Vermeer, ''The Girl with a Wineglass''|work=ColourLex|accessdate=2020-12-01|archive-date=2015-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092414/http://colourlex.com/project/vermeer-the-girl-with-a-wineglass/|url-status=dead}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.essentialvermeer.com/catalogue/girl_with_a_wine_glass.html#.VVT2MfntlBd|title=''The Girl with a Wineglass''|last=Janson|first=Johnathan|work=Essential Vermeer}} [[Категорија:Слики од Јоханес Вермер]] m2ru32kyjuelhjtg1ljdrm94gmc49o9 0 1259386 5583470 5296689 2026-06-28T01:44:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 4 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583470 wikitext text/x-wiki {{ESC National Year <!-- See Wikipedia:WikiProject Eurovision Song Contest-->|Year=2012|Country=Germany|Preselection=Unser Star für Baku<br>''100% Televoting''|Preselection date='''Heats:'''<br>12 January 2012<br>19 January 2012<br>26 January 2012<br>2 February 2012<br>6 February 2012<br>'''Quarter-final:'''<br>9 February 2012<br>'''Semi-final:'''<br>13 February 2012<br>'''Final:'''<br>16 February 2012|Entrant=[[Roman Lob]]|Song=[[Standing Still (Roman Lob song)|Standing Still]]|Final result=8th, 110 points}}'''[[Германија на Евровизија|Германија]]''' учествуваше на '''натпреварот за песна на [[Евровизија 2012]]''' и го избра својот влез во серија натпревари и национална финална ''Узер Стар за Баку'', која беше организирана заеднички од јавните радиодифузери АРД и НДР и приватниот телевизиски канал ПроСиебен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=36943&_t=germany_starts_the_search_for_its_star_for_baku|title=Germany starts the search for its star for Baku|last=Simon Storvik-Green|work=[[European Broadcasting Union]]|accessdate=27 July 2011}}</ref> Роман Лов ја претставуваше Германија со песната " Стинг Матл ", која освои 8 во финалето, постигнувајќи 110 бода.<ref name="finalresults">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=1593#Scoreboard|title=Eurovision Song Contest 2012 Grand Final|work=Eurovision.tv|archive-url=https://web.archive.org/web/20130122000000/http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=1593#Scoreboard|archive-date=2013-01-22|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=46563&_t=roman_lob_for_germany_with_standing_still|title=Roman Lob for Germany with "Standing Still"|last=Brey|first=Marco|date=16 February 2012}}</ref> == Унсер Стар за Баку == Една недела по [[Евровизија 2011|натпреварот за песна на Евровизија 2011]] во [[Диселдорф]], АРД го потврди своето учество во Евровизија 2012 во [[Баку]].<ref name="Germany1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.quotenmeter.de/cms/?p1=n&p2=49450&p3=|title=Auch 2012: ARD und Raab suchen "ESC"-Kandidat|last=Kirsch|first=Jürgen|date=15 June 2011|publisher=''quotenmeter.de''|accessdate=15 June 2011}}</ref> На 15 јуни, АРД официјално го претстави националниот избор.<ref name="Germany2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.de/news/national/vorentscheid313.html|title="Unser Star für Baku": Thomas D neuer Jury-Präsident|date=2011-06-15|publisher=''Eurovision.de''|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616185927/http://www.eurovision.de/news/national/vorentscheid313.html|archive-date=2011-06-16|accessdate=2011-06-15|url-status=dead}}</ref> Методот беше ист како и во 2010 година. === Промени === На 23 мај, трикратен Евровизиски продуцент и домаќин на Евровизија 2011, Стефан Рааб, официјално ја објави својата оставка од неговите улоги во изборот на германската Евровизија како претседател, продуцент, ментор и претседател на жирито, но неговата поддршка за германскиот уметник за Евровизија сè уште остана.<ref name="Germany3">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.quotenmeter.de/cms/?p1=n&p2=49793&p3=|title=Stefan Raab beim "ESC": Eine Erfolgsgeschichte geht zu Ende|last=Niemeier|first=Timo|date=2011-05-23|publisher=''Quotenmeter.de''|accessdate=2011-06-15}}</ref> Тој беше заменет од Томас Дур, попознат како Томас Д, пејач на германскиот хип-хоп бенд Die Fantastischen Vier. На 25 ноември 2011 година, АРД објави неколку промени во националната селекција. Сандра Риш и Стивен Гатјен ги заменија Матијас Опенховел и Сабине Хајнрих како домаќини. Финалето на "Унсер Стар за Баку" се одржа на 16 февруари 2012 година. Покрај тоа, наместо да има судии за гости на секоја емисија, Томас Д. беше придружуван од уште две постојани судии, Алина Сиглелер, пејач на групата Фрида Голд и Стефан Рааб, и покрај неговата оставка од понатамошната вмешаност во Евровизискиот натпревар. Беше воведен единствен систем за гласање. Јавноста веќе можеше да гласа за кандидатите додека беа презентирани - меѓувреме резултатите беа презентирани на екранот до гледачот и во студиото на кандидатите, судиите и домаќините за време на претставата. Пејачот, кој тогаш имал најмал број гласови, прво го извел и затоа имал најдолго време да ги убеди со својот талент.<ref name="Germany4">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.quotenmeter.de/cms/?p1=n&p2=54238&p3=|title=So läuft "Unser Star für Baku" ab|last=Schering|first=Sidney|date=2012-01-09|publisher=''Quotenmeter.de''|accessdate=2012-01-09}}</ref> === Резултат резиме === ; Копче за боја {| |{{Обоен квадрат|pink;}} &nbsp; &ndash; |Натпреварувачот добил најмал број јавни гласови и бил отстранет |- |{{Обоен квадрат|lightgreen;}} &nbsp; &ndash; |Натпреварувачот доби најмногу гласови од јавноста |} === Појавувања === ==== Појавување 1 (12 јануари 2012) ==== <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.escdaily.com/germany-first-five-unser-star-fur-baku-participants-eliminated/|title=Germany: First five "Unser Star Für Baku" participants eliminated|last=Luke G|publisher=ESCDaily.com|accessdate=26 January 2012|archive-date=2021-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210220140928/https://www.escdaily.com/germany-first-five-unser-star-fur-baku-participants-eliminated/|url-status=dead}}</ref> {| class="sortable wikitable" !Нацртај !Уметник !Песна <small>(оригинални уметници)</small> !Телевизија !Резултат |- |1 |Katja Petri |" Омажи се " <small>( [[Бруно Марс]] )</small> |14,7% |{{Подредување|05|5th}} |- bgcolor="#FA8072" |2 |Jan Verweij |" Поблиску до работ " <small>( [[30 Seconds to Mars|триесет секунди до Марс]] )</small> |'''1.0%''' |'''{{Подредување|10|10th}}''' |- |3 |Леони Бургер |" Посилни од мене " <small>( [[Ејми Вајнхаус]] )</small> |14,7% |{{Подредување|04|4th}} |- bgcolor="#FA8072" |4 |Yasmin Gueroui |" Не е фер " <small>( [[Лили Ален]] )</small> |'''2.4%''' |'''{{Подредување|08|8th}}''' |- bgcolor="#FA8072" |5 |Каи Нотинг |" Повеќе " <small>( [[Ашер|Usher]] )</small> |'''14,5%''' |'''{{Подредување|06|6th}}''' |- |6 |Шели Филипс |" Валери " <small>( Зутоните )</small> |15,5% |{{Подредување|01|1st}} |- bgcolor="#FA8072" |7 |Салих Özcan |" Сенорита " <small>( [[Џастин Тимберлејк]] )</small> |'''1,7%''' |'''{{Подредување|09|9th}}''' |- |8 |Селин Хубер |" Прекрасна катастрофа " <small>( Кели Кларксон )</small> |14,7% |{{Подредување|03|3rd}} |- bgcolor="#FA8072" |9 |Jil Rock |" Се движи како Џегер " <small>( Maroon 5 )</small> |'''5,9%''' |'''{{Подредување|07|7th}}''' |- |10 |Roman Lob |" По вечерва " <small>( Џастин Нозука )</small> |14,9% |{{Подредување|02|2nd}} |} ==== Појавување 2 (19 јануари 2012) ==== <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.escdaily.com/germany-next-five-unser-star-fur-baku-participants-eliminated/|title=Germany: Next five "Unser Star Für Baku" participants eliminated|last=Luke G|publisher=ESCDaily.com|accessdate=26 January 2012}}</ref> {| class="sortable wikitable" !Нацртај !Уметник !Песна <small>(оригинални уметници)</small> !Телевизија !Резултат |- bgcolor="#FA8072" |1 |Ендрју Фишер |" [[Tears in Heaven (песна на Ерик Клептон)|Солзи на небото]] " <small>( [[Ерик Клептон]] )</small> |'''9,4%''' |'''7-ми''' |- bgcolor="#FA8072" |2 |Поли Зейлер |" Гранада " <small>( [[Бруно Марс]] )</small> |'''3.4%''' |'''10-ти''' |- |3 |Себастијан Деј |" Оваа љубов " <small>( Марун 5 )</small> |12,7% |3rd |- bgcolor="#FA8072" |4 |Јорг Милер-Лорсен |" Можеби утре " <small>( Stereophonics )</small> |'''4,0%''' |'''9-ти''' |- |5 |Ornella de Santis |"Бавно движење" <small>( Карина Пасијан )</small> |12,3% |5-ти |- |6 |Рејчел Шарнберг |"Моето бебе ме остави" <small>( Rox )</small> |13,3% |1 |- bgcolor="#FA8072" |7 |Тина Сандер |" Геронимо " <small>( Аура Дион )</small> |'''7.1%''' |'''8-ми''' |- |8 |Умут Анил |" Директно " <small>( Паула Абдул )</small> |12,5% |4-ти |- |9 |Јана Герке |" Ценовна ознака " <small>( [[Џеси Џеј|Џеси Ј]] )</small> |13,0% |2-ри |- bgcolor="#FA8072" |10 |Vera Reissmüller |"Повторно ме прободе" <small>( [[Лејди Гага]] )</small> |'''12,3%''' |'''6-ти''' |} ==== Појавување 3 (26 јануари 2012) ==== <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.escdaily.com/germany-next-two-unser-star-fur-baku-participants-eliminated/|title=Germany: Next two "Unser Star Für Baku" participants eliminated|last=Toronidis|first=Theofilos|publisher=ESCDaily.com|accessdate=26 January 2012|archive-date=2021-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731031433/https://www.escdaily.com/germany-next-two-unser-star-fur-baku-participants-eliminated/|url-status=dead}}</ref> {| class="sortable wikitable" !Нацртај !Уметник !Песна <small>(оригинални уметници)</small> !Телевизија !Резултат |- bgcolor="#FA8072" |1 |Рејчел Шарнберг |" Како ѕвезда " <small>( Корин Бејли Реј )</small> |'''9,4%''' |'''10-ти''' |- bgcolor="#FA8072" |2 |Леони Бургер |"Јас ја сакам твојата насмевка" <small>( Чарли Винстон )</small> |'''9,6%''' |'''9-ти''' |- |3 |Себастијан Деј |"Амнезија" <small>(сопствен состав)</small> |9,9% |5-ти |- |4 |Katja Petri |" Лего куќа " <small>( Ед Шеран )</small> |9,6% |8-ми |- |5 |Умут Анил |"Weitergehen" <small>( Тим Бендзко )</small> |9,8% |7-ми |- |6 |Селин Хубер |" Како дојдовте да не ме викате " <small>( [[Алиша Кис]] )</small> |10,3% |2-ри |- |7 |Ornella de Santis |" Јас те сакам " <small>( The Jackson Five )</small> |10,1% |3rd |- |8 |Шели Филипс |" Заборавете " <small>( Cee Lo )</small> |9,8% |6-ти |- |9 |Јана Герке |" Роксан " <small>( [[The Police|Полицијата]] )</small> |10,1% |4-ти |- |10 |Roman Lob |" Лесно " <small>( Комодорите )</small> |11,4% |1 |} ==== Појавување 4 (2 февруари 2012) ==== <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovisionary.com/eurovision-news/4th-heat-unser-star-fuer-baku-two-more-acts-eliminated|title=4th heat of Unser Star für Baku - two more acts eliminated|last=Teuber|first=Verena|publisher=Eurovisionary.com|accessdate=7 February 2012|archive-date=2021-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105052932/https://eurovisionary.com/eurovision-news/4th-heat-unser-star-fuer-baku-two-more-acts-eliminated|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.escdaily.com/germany-next-two-unser-stars-eliminated/|title=Germany: Next two "Unser Stars" eliminated|last=Nuhiu|first=Rinor|publisher=ESCDaily.com|accessdate=7 February 2012|archive-date=2020-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209162529/https://www.escdaily.com/germany-next-two-unser-stars-eliminated/|url-status=dead}}</ref> {| class="sortable wikitable" !Нацртај !Уметник !Песна <small>(оригинални уметници)</small> !Резултат |- bgcolor="#FA8072" |1 |Себастијан Деј |"Еј, Еј, Еј" <small>(сопствен состав)</small> |'''8-ми''' |- |2 |Katja Petri |" Звукот " 59 " <small>( The Gaslight химна )</small> |6-ти |- |3 |Селин Хубер |" Право да биде погрешно " <small>( [[Џос Стоун]] )</small> |5-ти |- bgcolor="#FA8072" |4 |Умут Анил |" [[Someone Like You (песна на Адел)|Некој како тебе]] " <small>( [[Адел]] )</small> |'''7-ми''' |- |5 |Шели Филипс |" Водопади " <small>( TLC )</small> |4-ти |- |6 |Ornella de Santis |" Пробај " <small>( [[Нели Фуртадо]] )</small> |3rd |- |7 |Јана Герке |" Титаниум " <small>( [[Давид Гета|David Guetta]] feat.</small> <small>[[Сија]] )</small> |2-ри |- |8 |Roman Lob |" Капки од Јупитер (Кажи ми) " <small>( [[Train (група)|Воз]] )</small> |1 |} ==== Појавување 5 (6 февруари 2012) ==== <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovisionary.com/eurovision-news/unser-star-fuer-baku-line-quarter-final-completed|title=Unser Star für Baku - line up for the quarter final completed|last=Teuber|first=Verena|publisher=Eurovisionary.com|accessdate=7 February 2012|archive-date=2021-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215044032/https://eurovisionary.com/eurovision-news/unser-star-fuer-baku-line-quarter-final-completed|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.escdaily.com/germany-results-of-heat-five/|title=Germany: Results of Heat five!|last=Toronidis|first=Theofilos|publisher=ESCDaily.com|accessdate=7 February 2012|archive-date=2021-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126130944/https://www.escdaily.com/germany-results-of-heat-five/|url-status=dead}}</ref> {| class="sortable wikitable" !Нацртај !Уметник !Песна <small>(оригинални уметници)</small> !Резултат |- |1 |Katja Petri |"Одредени Некој" <small>(сопствен состав)</small> |4-ти |- |2 |Ornella de Santis |" Ти си Сонцето од мојот живот " <small>( [[Стиви Вондер]] )</small> |5-ти |- bgcolor="#FA8072" |3 |Селин Хубер |" [[Russian Roulette|Руски рулет]] " <small>( [[Ријана]] )</small> |'''6-ти''' |- |4 |Шели Филипс |" Се обидувам " <small>( Мејси Греј )</small> |2-ри |- |5 |Јана Герке |" Најдовме љубов " <small>(Ријана)</small> |3rd |- |6 |Roman Lob |" Драјв " <small>( [[Incubus (музичка група)|Инкубус]] )</small> |1 |} ==== Четврт-финале (9 февруари 2012) ==== <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovisionary.com/eurovision-news/quarterfinal-unser-star-fuer-baku-one-more-artist-eliminated-four-candidates-left|title=Quarterfinal of Unser Star für Baku: one more artist eliminated - four candidates left|last=Teuber|first=Verena|publisher=Eurovisionary.com|accessdate=11 February 2012}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.escdaily.com/germany-results-of-heat-six/|title=Germany: Results of Heat six!|last=Toronidis|first=Theofilos|publisher=ESCDaily.com|accessdate=11 February 2012|archive-date=2021-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414123636/https://www.escdaily.com/germany-results-of-heat-six/|url-status=dead}}</ref> {| class="sortable wikitable" !Нацртај !Уметник !Песна 1 <small>(оригинални уметници)</small> !Нацртај !Песна 2 <small>(оригинални уметници)</small> !Резултат |- bgcolor="#FA8072" |1 |Katja Petri |" Сите што сакавте " <small>( Мишел Филијала )</small> |6 |" Остани " <small>( боли )</small> |'''5-ти''' |- |2 |Ornella de Santis |" Јас ќе бидам таму " <small>( The Jackson Five )</small> |7 |" Љубовта на начинот на кој си лежиш (втор дел) " <small>( [[Ријана]] )</small> |3rd |- |3 |Шели Филипс |" Не можам да ги земам моите очи " <small>( Лорен Хил )</small> |8 |"Имајте сè" <small>( Џереми Кеј )</small> |4-ти |- |4 |Јана Герке |" Кој знае " <small>( [[Пинк (пејачка)|Пинк]] )</small> |9 |" Зборувајќи со Месечината <small>( [[Бруно Марс]] )</small> |2-ри |- |5 |Roman Lob |" Ти ми дадеш нешто " <small>( Џејмс Морисон )</small> |10 |"Ден по ден" <small>(сопствен состав)</small> |1 |} ==== Полуфинале (13 февруари 2012) ==== <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovisionary.com/eurovision-news/semifinal-unser-star-fuer-baku-roman-lob-and-ornella-de-santis-voted-final|title=Semifinal of Unser Star für Baku: Roman Lob and Ornella de Santis voted to the final|last=Teuber|first=Verena|publisher=Eurovisionary.com|accessdate=16 February 2012|archive-date=2021-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115213712/https://eurovisionary.com/eurovision-news/semifinal-unser-star-fuer-baku-roman-lob-and-ornella-de-santis-voted-final|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.esctoday.com/news/read/18314|title=Live: Semi final in Germany|last=Klier|first=Marcos|publisher=ESCToday.com|accessdate=16 February 2012}}</ref> {| class="sortable wikitable" !Нацртај !Уметник !Песна 1 <small>(оригинални уметници)</small> !Резултат !Нацртај !Песна 2 <small>(оригинални уметници)</small> !Резултат |- bgcolor="#FA8072" |1 |Шели Филипс |"Das Astronautenlied" <small>(сопствен состав)</small> |'''4-ти''' | - |Не работеше <nowiki></br></nowiki> " [[Can't Get You Out of My Head|Не можам да те извадам од мојата глава]] " <small>( [[Кајли Миног]] )</small> |'''-''' |- |2 |Ornella de Santis |"Eu Vou Ser Mais Eu" <small>(сопствен состав)</small> |3rd |5 |" Ако не те земам " <small>( [[Алиша Кис]] )</small> |2-ри |- bgcolor="#FA8072" |3 |Јана Герке |" [[Rolling in the Deep|Ролинг во длабока]] " <small>( [[Адел]] )</small> |2-ри |6 |" Облакодер " <small>( [[Деми Ловато]] )</small> |'''3rd''' |- |4 |Roman Lob |" Лош ден " <small>( Даниел Паутер )</small> |1 |7 |" Користете некој " <small>( Кралевите на Леон )</small> |1 |} ==== Финале (16 февруари 2012) ==== <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovisionary.com/eurovision-news/roman-lob-germanys-star-baku|title=Roman Lob is Germany's star for Baku|last=Teuber|first=Verena|publisher=Eurovisionary.com|accessdate=16 February 2012|archive-date=2021-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217163409/https://eurovisionary.com/eurovision-news/roman-lob-germanys-star-baku|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.esctoday.com/news/read/18347|title=Live: National final in Germany|last=Klier|first=Marcos|publisher=ESCToday.com|accessdate=16 February 2012}}</ref> {| class="sortable wikitable" !Нацртај !Уметник !Песна <small>(оригинални уметници)</small> !Текстописци (и) !Телевизија !Резултат |- |1 |Roman Lob |"Конфликт" |Мартин Мулхолланд <ref name="Roman Lob Final">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.de/teilnehmer/romanlob101.html|title=Roman Lob|work=eurovision.de|publisher=[[Das Erste]]|accessdate=17 February 2012}}</ref> |6.5% |{{Подредување|06|6th}} |- |- bgcolor="gold" |2 |Ornella de Santis |"Тивко" |Алекс Герингас, Лиз Видал, Гај Рош <ref name="Ornella de Santis">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.de/teilnehmer/ornelladesantis101.html|title=Ornella de Santis|work=eurovision.de|publisher=[[Das Erste]]|accessdate=17 February 2012}}</ref> |70% |{{Подредување|02|2nd}} |- |3 |Roman Lob |"Сам" |Гери Го, Емануел Кириако <ref name="Roman Lob Final" /> |16,7% |{{Подредување|04|4th}} |- |4 |Ornella de Santis |"Сам" |Гери Го, Емануел Кириако <ref name="Ornella de Santis" /> |17,6% |{{Подредување|03|3rd}} |- bgcolor="gold" |5 |Roman Lob |"Да бидат мирни" |Стив Робсон, Џејми Куллум, Вејн Хектор <ref name="Roman Lob Final" /> |76,8% |{{Подредување|01|1st}} |- |6 |Ornella de Santis |"Да бидат мирни" |Стив Робсон, Џејми Куллум, Вејн Хектор <ref name="Ornella de Santis" /> |12,4% |{{Подредување|05|5th}} |} ; Суперфинале {| class="sortable wikitable" !Нацртај !Уметник !Песна !Текстописци (и) !Телевизија !Резултат |- bgcolor="lightgrey" |1 |Ornella de Santis |"Тивко" |Алекс Герингас, Лиз Видал, Гај Рош |49,3% |'''Финалист''' |- bgcolor="gold" |2 |Roman Lob |" Постојано сè уште " |Стив Робсон, Џејми Кулум, Вејн Хектор |50,7% |'''Победник''' |} == На Евровизија == Како член на Биг Пет, Германија автоматски се квалификуваше за финалето, што се одржа на 26 мај. Роман Лоб доби вкупно 110 бода и заврши на осмото место. === Сплит резултати === * Во финалето Германија освои 8 место со 110 бода: јавноста ја додели Германија на 6 место со 125 бода и жирито му додели 10 место со 98 бода.<ref name="split">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=eurovision_2012_split_jury-televote_results_revealed|title=Eurovision 2012 split jury-televote results revealed|last=Siim|first=Jarmo|date=18 June 2012|work=Eurovision.tv}}</ref> === Бодови доделени на Германија === {| class="wikitable" |+Бодови доделени на Германија (Финале) ! width="20%" |12 бода ! width="20%" |10 бода ! width="20%" |8 бода ! width="20%" |7 бода ! width="20%" |6 бода |- | valign="top" | | valign="top" | * Данска * Естониа * Унгариа * Ирска[[Null|врска=|граничник]] * Португалиа[[Null|врска=|граничник]] | valign="top" | * [[Null|врска=|граничник]]Италиа | valign="top" | * [[Null|врска=|граничник]]Франција * [[Null|врска=|граничник]]Латвиа | valign="top" | * [[Null|врска=|граничник]]Обединетеото Кралство |- ! width="20%" |5 бода ! width="20%" |4 бода ! width="20%" |3 бода ! width="20%" |2 бода ! width="20%" |1 точка |- | valign="top" | | valign="top" | * [[Null|врска=|граничник]]Австриа * [[Null|врска=|граничник]]Хрватска * [[Null|врска=|граничник]]Швајцариа | valign="top" | * Литваниа[[Null|врска=|граничник]] * [[Null|врска=|граничник]]Норвешка * [[Null|врска=|граничник]]Шпанија | valign="top" | * Албаниа[[Null|врска=|граничник]] * [[Null|врска=|граничник]]Џорџиа * [[Null|врска=|граничник]]Малта * [[Null|врска=|граничник]]Холандиа * [[Null|врска=|граничник]]Словениа | valign="top" | * Финска[[Null|врска=|граничник]] |- |} === Бодови доделени од Германија === {{Столб-почеток}} {{col-2}} ====Semi final 2==== {| class="wikitable" |- |width=20% bgcolor="gold"|'''12 points'''||{{Esc|SWE}} |- |width=20% bgcolor="silver"|'''10 points'''||{{Esc|SRB}} |- |width=20% bgcolor="#CC9966"|'''8 points'''||{{Esc|NED}} |- |width=20%|'''7 points'''||{{Esc|EST}} |- |width=20%|'''6 points'''||{{Esc|TUR}} |- |width=20%|'''5 points'''||{{Esc|BIH}} |- |width=20%|'''4 points'''||{{Esc|SLO}} |- |width=20%|'''3 points'''||{{Esc|POR}} |- |width=20%|'''2 points'''||{{Esc|BUL}} |- |width=20%|'''1 point'''||{{Esc|CRO}} |- |} {{col-2}} ====Final==== {| class="wikitable" |- |width=20% bgcolor="gold"|'''12 points'''||{{Esc|SWE}} |- |width=20% bgcolor="silver"|'''10 points'''||{{Esc|SRB}} |- |width=20% bgcolor="#CC9966"|'''8 points'''||{{Esc|TUR}} |- |width=20%|'''7 points'''||{{Esc|RUS}} |- |width=20%|'''6 points'''||{{Esc|ALB}} |- |width=20%|'''5 points'''||{{Esc|DEN}} |- |width=20%|'''4 points'''||{{Esc|EST}} |- |width=20%|'''3 points'''||{{Esc|ISL}} |- |width=20%|'''2 points'''||{{Esc|ITA}} |- |width=20%|'''1 point'''||{{Esc|GRE}} |- |} {{Столб-крај}} === Бодови на жирито доделени од Германија === {{Столб-почеток}} {{col-2}} ====Semi-final 2==== Jury points awarded in second semi-final: {| class="wikitable" |- |width=20%|'''12 points'''||{{Esc|Sweden}} |- |width=20%|'''10 points'''||{{Esc|Estonia}} |- |width=20%|'''8 points'''||{{Esc|Slovenia}} |- |width=20%|'''7 points'''||{{Esc|Serbia}} |- |width=20%|'''6 points'''||{{Esc|Netherlands}} |- |width=20%|'''5 points'''||{{Esc|Bosnia and Herzegovina}} |- |width=20%|'''4 points'''||{{Esc|Slovakia}} |- |width=20%|'''3 points'''||{{Esc|Croatia}} |- |width=20%|'''2 points'''||{{Esc|Malta}} |- |width=20%|'''1 point'''||{{Esc|Portugal}} |- |} {{col-2}} ====Final==== Jury points awarded in the final: {| class="wikitable" |- |width=20%|'''12 points'''||{{Esc|Sweden}} |- |width=20%|'''10 points'''||{{Esc|Estonia}} |- |width=20%|'''8 points'''||{{Esc|Iceland}} |- |width=20%|'''7 points'''||{{Esc|Denmark}} |- |width=20%|'''6 points'''||{{Esc|Albania}} |- |width=20%|'''5 points'''||{{Esc|Serbia}} |- |width=20%|'''4 points'''||{{Esc|Bosnia and Herzegovina}} |- |width=20%|'''3 points'''||{{Esc|Spain}} |- |width=20%|'''2 points'''||{{Esc|Italy}} |- |width=20%|'''1 point'''||{{Esc|Ireland}} |- |} {{Столб-крај}} == Поврзано == * [[Германија на Евровизија]] * [[Евровизија 2012]] == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.unser-star-fuer-baku.tv/index.html Unser Star für Baku - Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120115062154/http://www.unser-star-fuer-baku.tv/index.html |date=2012-01-15 }} [[Категорија:Германија на Евровизија]] [[Категорија:Евровизија 2012]] 35d76y7o0zwpurt181qz96ak385f7bi 0 1263509 5583461 5565814 2026-06-28T00:21:46Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583461 wikitext text/x-wiki '''Генерација З''' (или едноставно '''ген З'''), разговорно познати како '''зумери'''<ref name="Wordswatching">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.merriam-webster.com/words-at-play/words-were-watching-zoomer-gen-z|title=Words We're Watching: 'Zoomer'|date=January 13, 2020|work=Merriam-Webster|accessdate=January 30, 2020}}</ref><ref name="zoomer Dictionary.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dictionary.com/e/slang/zoomer/|title=zoomer|work=Dictionary.com|accessdate=14 June 2020}}</ref> — [[Демографија|демографска]] група наследници на милениумци и претходната генерација Алфа. Истражувачите и популарните медиуми ја користат средината до крајот на 1990-тите како почетни години на раѓање, а раните 2010-ти како завршувачки со годините на раѓање. Повеќето членови на генерацијата Z се деца на [[генерација X]],<ref name=":23"/> но некои се деца на милениумци.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.aarp.org/home-family/friends-family/info-2016/technology-and-millennials-children-mq.html|title=The Scoop on Millennials' Offspring – Gen Z|last=Quigley|first=Mary|date=7 July 2016|access-date=9 July 2016|publisher=AARP}}</ref> Како прва социјална генерација која пораснала со пристап до Интернет и преносна дигитална технологија уште од мали нозе, членовите на генерацијата Z биле наречени „дигитални староседелци“,<ref name="turner">{{Наведено списание|last=Turner|first=Anthony|year=2015|title=Generation Z: Technology And Social Interest|journal=Journal of Individual Psychology|volume=71|issue=2|pages=103–113|doi=10.1353/jip.2015.0021}}</ref><ref name=":49">{{Наведени вести|url=https://theconversation.com/teens-are-sleeping-less-but-theres-a-surprisingly-easy-fix-85157|title=Teens are sleeping less – but there's a surprisingly easy fix|last=Twenge|first=Jean|date=October 19, 2017|work=The Conversation|access-date=November 11, 2020}}</ref> и покрај тоа што не се нужно дигитално писмени.<ref name=":16">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/education/2019/11/16/todays-kids-may-be-digital-natives-new-study-shows-they-arent-close-being-computer-literate/?outputType=amp|title=Today's kids might be digital natives — but a new study shows they aren't close to being computer literate|last=Strauss|first=Valerie|date=November 16, 2019|work=The Washington Post|access-date=November 21, 2019|department=Education}}</ref> Покрај тоа, негативните ефекти од времето на екранот се најизразени кај адолесцентите во споредба со помладите деца.<ref name=":54">{{Наведено списание|last=Adelantado-Renau|first=Mireia|last2=Moliner-Urdiales|first2=Diego|last3=Cavero-Redondo|first3=Iván|last4=Beltran-Valls|first4=Maria Reyes|last5=Martínez-Vizcaíno|first5=Vicente|last6=Álvarez-Bueno|first6=Celia|displayauthors=2|date=September 23, 2019|title=Association Between Screen Media Use and Academic Performance Among Children and Adolescents: A Systematic Review and Meta-analysis|url=https://jamanetwork.com/journals/jamapediatrics/article-abstract/2751330|journal=JAMA Pediatrics|publisher=American Medical Association|volume=173|issue=11|pages=1058–1067|doi=10.1001/jamapediatrics.2019.3176|pmc=6764013|pmid=31545344}}</ref> Во споредба со претходните генерации, припадниците на генерацијата З во некои развиени нации имаат тенденција да бидат добро воспитани, непостојани и одбивни за ризици.<ref name=":35">{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/graphic-detail/2019/02/27/generation-z-is-stressed-depressed-and-exam-obsessed|title=Generation Z is stressed, depressed and exam-obsessed|date=2019-02-27|work=The Economist|access-date=2019-03-28|issn=0013-0613}}</ref> Тие имаат тенденција да живеат побавно од нивните претходници кога биле на нивна возраст,<ref name=":39"/><ref name=":50">{{Наведени вести|url=https://theconversation.com/why-todays-teens-arent-in-any-hurry-to-grow-up-83920|title=Why today's teens aren't in any hurry to grow up|last=Twenge|first=Jean|date=September 19, 2017|work=The Conversation|access-date=November 13, 2020}}</ref> имаат пониски стапки на бременост во тинејџерски години и консумираат алкохол поретко,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ucl.ac.uk/news/headlines/2020/aug/how-fix-unhappiest-generation-ever|title=How to fix the 'unhappiest generation ever'|last=UCL|date=2020-08-06|work=UCL News|language=en|accessdate=2020-08-08}}</ref> но не и дроги.<ref name=":56">{{Наведени вести|url=https://theconversation.com/college-age-kids-and-teens-are-drinking-less-alcohol-marijuana-is-a-different-story-149895|title=College-age kids and teens are drinking less alcohol – marijuana is a different story|last=Schepis|first=Ty|date=November 19, 2020|work=The Conversation|access-date=November 21, 2020}}</ref><ref name=":69">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2020/12/09/generation-z-swap-drink-drugs-class-use-16-24-year-olds-rises/|title=Generation Z swap drink for drugs as class A use by 16-24 year olds rises by half in seven years|last=Hymas|first=Charles|date=December 9, 2020|work=The Telegraph|access-date=December 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201210113519/https://www.telegraph.co.uk/news/2020/12/09/generation-z-swap-drink-drugs-class-use-16-24-year-olds-rises/|archive-date=December 10, 2020}}</ref> Тинејџерите денес се чини дека се позагрижени за академските перформанси и изгледите за работа, и се подобри во одложувањето на задоволството отколку нивните колеги од 1960-тите, и покрај загриженост за спротивното.<ref name=":37">{{Наведено списание|last=Protzko|first=John|date=May–June 2020|title=Kids These Days! Increasing delay of gratification ability over the past 50 years in children|url=https://doi.org/10.1016/j.intell.2020.101451|journal=Intelligence|volume=80|issue=101451|doi=10.1016/j.intell.2020.101451}}</ref> Од друга страна, преовладува секстингот кај адолесцентите, иако последиците од ова остануваат слабо разбрани.<ref name=":73">{{Наведено списание|last=Del Rey|first=Rosario|last2=Ojeda|first2=Mónica|last3=Casas|first3=José A.|last4=Mora-Merchán|first4=Joaquín A.|last5=Elipe|first5=Paz|date=August 21, 2019|editor-last=Rey|editor-first=Lourdes|title=Sexting Among Adolescents: The Emotional Impact and Influence of the Need for Popularity|url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyg.2019.01828/full|department=Educational Psychology|journal=Frontiers in Psychology|volume=10|issue=1828|page=1828|doi=10.3389/fpsyg.2019.01828|pmc=6712510|pmid=31496968}}</ref> Во меѓувреме, младинските субкултури беа потивки, иако не мора да се мртви.<ref name=":76">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/culture/2014/mar/20/youth-subcultures-where-have-they-gone|title=Youth subcultures: what are they now?|last=Petridis|first=Alexis|date=March 20, 2014|work=The Guardian|access-date=January 4, 2021}}</ref><ref name=":77">{{Наведени вести|url=https://www.apollo-magazine.com/is-youth-culture-a-thing-of-the-past/|title=Is Youth Culture A Thing of the Past?|last=Watts|first=Peter|date=April 10, 2017|work=Apollo Magazine|access-date=January 4, 2021}}</ref> На глобално ниво, постојат докази дека просечната возраст на пубертетскиот период кај девојчињата е значително намалена во споредба со дваесеттиот век,<ref name=":74">{{Наведено списание|last=Weir|first=Kirsten|date=March 2016|title=The risks of earlier puberty|url=https://www.apa.org/monitor/2016/03/puberty|journal=Monitor|publisher=American Psychological Association|volume=47|issue=3|pages=40}}</ref><ref name=":75">{{Наведено списание|last=Eckert-Lind|first=Camilla|last2=Busch|first2=Alexander S.|last3=Petersen|first3=Jørgen H.|last4=Biro|first4=Frank M.|last5=Butler|first5=Gary|last6=Bräuner|first6=Elvira V.|last7=Juul|first7=Anders|date=2020|title=Worldwide Secular Trends in Age at Pubertal Onset Assessed by Breast Development Among Girls: A Systematic Review and Meta-analysis|url=https://jamanetwork.com/journals/jamapediatrics/article-abstract/2760573|journal=JAMA Pediatrics|publisher=American Medical Association|volume=174|issue=4|pages=e195881|doi=10.1001/jamapediatrics.2019.5881|pmc=7042934|pmid=32040143}}</ref> со импликации врз нивната благосостојба и нивната иднина.<ref name=":94">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/future/article/20180611-the-health-risks-of-girls-maturing-early|title=The health risks of maturing early|last=Lamothe|first=Cindy|date=June 12, 2018|work=BBC Future|archive-url=|archive-date=|accessdate=January 9, 2021}}</ref><ref name=":95">{{Наведени вести|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2005/12/051201022811.htm|title=New Research Shows How Evolution Explains Age Of Puberty|last=University Of Southampton|date=December 1, 2005|work=Science Daily|access-date=December 28, 2020}}</ref><ref name=":96">{{Наведено списание|last=Hochberg|first=Ze′ev|last2=Konner|first2=Melvin|date=2020|title=Emerging Adulthood, a Pre-adult Life-History Stage|journal=Frontiers in Endocrinology|volume=10|issue=918|page=918|doi=10.3389/fendo.2019.00918|pmc=6970937|pmid=31993019|doi-access=free}}</ref> Покрај тоа, адолесцентите и младите имаат поголеми стапки на алергии,<ref name="auto1">{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/graphic-detail/2019/10/03/the-prevalence-of-peanut-allergy-has-trebled-in-15-years?cid1=cust/dailypicks1/n/bl/n/2019103n/owned/n/n/dailypicks1/n/n/NA/319028/n|title=The prevalence of peanut allergy has trebled in 15 years|last=Graphic Detail|date=October 3, 2019|work=The Economist|access-date=October 3, 2019|department=Daily Chart}}</ref><ref name=":02">{{Наведени вести|url=https://nationalpost.com/health/why-everybody-is-suddenly-allergic-to-everything|title=Why everybody is suddenly allergic to everything|date=July 30, 2019|work=National Post|access-date=November 24, 2019|department=Health|archive-date=2019-07-30|archive-url=https://archive.today/20190730201028/https://nationalpost.com/health/why-everybody-is-suddenly-allergic-to-everything|url-status=dead}}</ref> поголема свесност и дијагностицирање на проблеми со менталното здравје,<ref name=":35"/><ref name=":83">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/health-fitness/mind/future-gen-zs-mental-health-fix-unhappiest-generation-ever/|title=The future of Gen Z's mental health: How to fix the 'unhappiest generation ever'|last=Chandler-Wilde|first=Helen|date=2020-08-06|work=The Telegraph|access-date=2020-08-08|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref><ref name=":84">{{Наведени вести|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2019/03/190315110908.htm|title=Mental health issues increased significantly in young adults over last decade|last=American Psychological Association|date=March 15, 2019|work=Science Daily|access-date=December 31, 2020}}</ref><ref name=":87">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/health-47133338|title=Is young people's mental health getting worse?|last=Schraer|first=Rachel|date=February 11, 2019|work=BBC|access-date=December 26, 2020|department=Health}}</ref> и поверојатно е да бидат лишени од сон,<ref name=":49"/><ref name=":81">{{Наведено списание|last=Kansagra|first=Sujay|date=May 2020|title=Sleep Disorders in Adolescents|url=https://pediatrics.aappublications.org/content/145/Supplement_2/S204|journal=Pediatrics|publisher=American Academy of Pediatrics|volume=145|issue=Supplement 2|pages=S204–S209|doi=10.1542/peds.2019-2056I|pmid=32358212|doi-access=free}}</ref><ref name=":85">{{Наведени вести|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2020/01/200109130203.htm|title=Parents aren't powerless when it comes to sleep-deprived teenagers|last=University of Rochester|date=January 9, 2020|work=Science Daily|access-date=January 1, 2021}}</ref> Во многу земји, младите имаат поголема веројатност да имаат интелектуална попреченост и психијатриски нарушувања отколку постарите луѓе.<ref name=":90">{{Наведено списание|last=Maulik|first=Pallab K.|last2=Mascarenhas|first2=Maya N.|last3=Mathers|first3=Colin D.|last4=Dua|first4=Tarun|last5=Saxena|first5=Shekhar|date=2011|title=Prevalence of intellectual disability: A meta-analysis of population-based studies|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0891422210003082|journal=Research in Developmental Disabilities|volume=32|issue=2|pages=419–436|doi=10.1016/j.ridd.2010.12.018|pmid=21236634}}</ref><ref name=":89">{{Наведено списание|last=Buckley|first=Nicholas|last2=Glasson|first2=Emma J.|last3=Chen|first3=Wai|displayauthors=2|date=May 30, 2020|title=Prevalence estimates of mental health problems in children and adolescents with intellectual disability: A systematic review and meta-analysis|url=https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/0004867420924101|journal=Australian and New Zealand Journal of Psychiatry|publisher=The Royal Australian and New Zealand College of Psychiatrists|volume=54|issue=10|pages=970–984|doi=10.1177/0004867420924101|pmid=32475125|via=}}</ref> Во некои европски нации, тие се соочуваат со опаѓање на когнитивните способности.<ref name=":37"/><ref name=":40">{{Наведено списание|last=Flynn|first=James R.|last2=Shayer|first2=Michael|date=January–February 2018|title=IQ decline and Piaget: Does the rot start at the top?|url=https://doi.org/10.1016/j.intell.2017.11.010|journal=Intelligence|volume=66|pages=112–121|doi=10.1016/j.intell.2017.11.010}}</ref> Низ целиот свет, членовите на генерацијата З поминуваат повеќе време на своите електронски уреди и помалку време читајќи книги отколку порано,<ref name=":13"/><ref name=":47">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/education/2020/feb/29/children-reading-less-says-new-research|title=Children are reading less than ever before, research reveals|last=Ferguson|first=Donna|date=February 29, 2020|work=The Guardian|access-date=November 7, 2020}}</ref><ref name=":48">{{Наведени вести|url=https://www.apa.org/news/press/releases/2018/08/teenagers-read-book|title=Teens Today Spend More Time on Digital Media, Less Time Reading|last=Sliwa|first=Jim|date=August 20, 2018|work=American Psychological Association|access-date=November 8, 2020}}</ref> со импликации врз нивниот распон на внимание, нивниот вокабулар,<ref name=":44">{{Наведени вести|url=https://phys.org/news/2010-09-vocabulary-decline-due.html|title=Vocabulary on decline due to fewer books|last=Massey University|date=September 20, 2010|work=Phys.org|access-date=November 7, 2020|department=Social Sciences}}</ref><ref name=":58">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/education/2018/apr/19/teachers-in-uk-report-growing-vocabulary-deficiency|title=Teachers in UK report growing 'vocabulary deficiency'|last=Adams|first=Richard|date=April 19, 2018|work=The Guardian|access-date=November 11, 2020}}</ref> а со тоа и нивните училишни оценки <ref name=":61">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/education/education-news/child-vocabulary-literacy-reading-word-primary-schools-a8311676.html|title=Children's grades at risk because they have narrow vocabulary, finds report|last=Busby|first=Eleanor|date=April 19, 2018|work=The Independent|access-date=November 22, 2020|department=Education}}</ref> како и нивната иднина во модерната економија. Во исто време, читањето и пишувањето фантастика е во мода ширум светот, особено кај тинејџерки и млади жени.<ref name=":762">{{Наведени вести|url=https://publishingperspectives.com/2017/10/watpad-ya-trends-publishing-insights-millennials/|title=YA Reading and Writing Trends from Wattpad's 60 Million Users|last=Anderson|first=Porter|date=October 25, 2017|work=Publishing Perspectives|access-date=December 29, 2020}}</ref><ref name=":782">{{Наведени вести|url=https://www.technologyreview.com/2019/12/27/131111/online-fan-fiction-learning-communities/|title=What I learned from studying billions of words of online fan fiction|last=Aragon|first=Cecilia|date=December 27, 2019|work=MIT Technology Review|access-date=December 29, 2020}}</ref> Во Азија, воспитувачите во 2000-тите и 2010-тите години обично барале и произведуваа врвни студенти, додека во Западна Европа и САД, акцентот беше ставен на ниски перформанси.<ref name=":41">{{Наведено списание|last=Clynes|first=Tom|date=September 7, 2016|title=How to raise a genius: lessons from a 45-year study of super-smart children|url=https://www.nature.com/news/how-to-raise-a-genius-lessons-from-a-45-year-study-of-super-smart-children-1.20537|journal=Nature|volume=537|issue=7619|pages=152–155|doi=10.1038/537152a|pmid=27604932|doi-access=free}}</ref> Покрај тоа, источноазиските студенти постојано ги заработуваа првите места на меѓународните стандардизирани тестови за време на 2010-тите.<ref name=":68">{{Наведени вести|url=https://www.france24.com/en/20161129-french-students-rank-last-europe-eu-maths-science-timss-study|title=French students rank last in EU for maths, study finds|last=Chhor|first=Khatya|date=December 8, 2016|work=France24|access-date=December 9, 2020}}</ref><ref name=":71">{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/canada/article-canadian-high-school-students-among-top-performers-in-reading/|title=Canadian high school students among top performers in reading, according to new international ranking|last=Alphonso|first=Caroline|date=December 3, 2019|work=The Globe and Mail|access-date=November 13, 2019}}</ref><ref name=":72">{{Наведени вести|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/02/15/u-s-students-internationally-math-science/|title=U.S. students' academic achievement still lags that of their peers in many other countries|last=DeSilver|first=Drew|date=February 15, 2017|work=Pew Research Center|access-date=November 21, 2020}}</ref><ref name=":70">{{Наведени вести|url=https://theconversation.com/how-do-academic-prodigies-spend-their-time-and-why-does-that-matter-46594|title=How do academic prodigies spend their time and why does that matter?|last=Wai|first=Jonathan|date=September 4, 2015|work=The Conversation|access-date=December 19, 2020|last2=Makel|first2=Matthew C.}}</ref> == Терминологија и етимологија == Почетокот на употребата на изразот „ ''Генерација З“'' бил во книгата „ ''Подобро од сексот: Исповеди на политичкиот наркоман“'' од Хантер С. Томпсон во 1994 година: „ [[Генерација X|Генерацијата Х]] излезе лесно во споредба со грозоморната судбина на сиромашните копилиња во генерацијата З. Тие ќе бидат како придружни патници на ''[[Титаник]]'', заробени во водените црева на потонат „брод што не тоне“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wsj.com/articles/z-is-for-the-post-millennial-generation-11549045923|title='Z' Is for the Post-Millennial Generation|last=Zimmer|first=Ben|date=February 1, 2019|accessdate=August 22, 2020}}</ref> Другите предложени имиња за генерацијата вклучуваат ''iGeneration'',<ref name="Horovitz">{{Наведени вести|url=http://usatoday30.usatoday.com/money/advertising/story/2012-05-03/naming-the-next-generation/54737518/1|title=After Gen X, Millennials, what should next generation be?|last=Horovitz|first=Bruce|date=4 May 2012|work=USA Today|access-date=24 November 2012|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320040227/http://usatoday30.usatoday.com/money/advertising/story/2012-05-03/naming-the-next-generation/54737518/1|url-status=dead}}</ref> ''Gen Tech'', ''Gen Wii'', ''Homeland Generation'', ''Net Gen'', ''Дигитални домородци'', ''Нео-дигитални домородци'',<ref name="Thomas"/><ref name="Japanese Youth and Mobile Media">{{Наведени вести|url=https://www.academia.edu/350038|title=Japanese Youth and Mobile Media|last=Takahashi|first=Toshie T|access-date=10 May 2016|publisher=Rikkyo University}}</ref> ''Плурали'', ''Генерација на Интернет'',<ref name="InternetStatsCan">{{Наведена мрежна страница|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/as-sa/98-311-x/98-311-x2011003_2-eng.cfm|title=Generations in Canada|work=www12.statcan.gc.ca}}</ref> ''Стогодишнини'',<ref name="Centennials 2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cbsnews.com/pictures/meet-generation-z/6/|title=Meet Generation Z|work=CBS News|accessdate=January 15, 2021|quote=Generation Z is also hugely synonymous with technology because Centennials grew up in the era of smartphones. In fact, most of today's youth can't even remember a time before social media.}}</ref> ''Постмилениумски'',<ref name=":11">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2016/04/25/millennials-overtake-baby-boomers/|title=Millennials overtake Baby Boomers as America's largest generation|date=25 April 2016|work=Pew Research Center|publisher=Pew Research|accessdate=18 September 2016|archive-date=2018-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180226205545/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2016/04/25/millennials-overtake-baby-boomers/|url-status=dead}}</ref> и ''Зумери'' .<ref name="Wordswatching"/> Истражувачкиот центар Пју ги испита различните имиња за оваа група на Гугл Трендс во 2019 година и откри дека во САД, терминот „Генерација З“ е досега најпопуларен, толку многу што речниците Мериам-Вебстер и [[Оксфорд]] имаат официјален записи за тоа.<ref name=":31">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/03/01/defining-generations-where-millennials-end-and-post-millennials-begin/|title=Defining generations: Where Millennials end and post-Millennials begin|last=Dimmock|first=Michael|date=January 17, 2019|publisher=Pew Research Center|accessdate=December 21, 2019|archive-date=2019-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190117042517/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/03/01/defining-generations-where-millennials-end-and-post-millennials-begin/|url-status=dead}}</ref> Повеќе луѓе тврдат дека го ''смислиле'' терминот iGeneration (или ''iGen'' ). Раперот МЦ Ларс е заслужен за употребата на терминот уште во 2003 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ascap.com/playback/2005/winter/radar/mc_lars.aspx|title=Close Modal|publisher=Ascap.com|accessdate=2020-01-03}}</ref> Демографот Шерил Расел тврди дека првпат го користел терминот во 2009 година.<ref name="Horovitz"/> Професор по психологија и автор Жан Twenge тврди дека името ''iGen'' "само појави во главата", додека таа беше возење во близина на [[Силициумска Долина|Силициумската Долина]], и дека таа имаше намера да го користи како наслов на нејзината 2006 книга ''генерација мене'' за производство на илјадагодишната, сè додека не беше надминат од нејзиниот издавач. Статистика Канада забележа дека групата понекогаш се нарекува ''Генерација'' на Интернет, бидејќи е првата генерација што се родила по популаризацијата на [[Интернет]]от .<ref name="InternetStatsCan"/> Во Јапонија, групата е опишана како ''Нео-дигитални домородци'', чекор подалеку од претходната група опишана како ''Дигитални домородци'' . Дигиталните домородци првенствено комуницираат преку текст или глас, додека нео-дигиталните домородци користат видео, видео-телефонија и филмови. Ова ја нагласува смената од компјутер на мобилен и текст на видео кај нео-дигиталната популација.<ref name="Thomas"/><ref name="Japanese Youth and Mobile Media"/> Според Жаргон Речник ''Dictionary.com е'' "Zoomer" е [[Сленг|неформална терминот]] се користи за да се однесуваат на членовите на генерација З <ref name="zoomer Dictionary.com"/> Претходно, тоа беше се користи во 1990 година да се однесува на рачни компјутери и лични дигитални асистенти, а во 2000-тите да се опишат особено активни бебиња.<ref name="Wordswatching"/> Зумер, во сегашната инкарнација, вртоглаво се зголеми во популарноста во 2018 година, кога се користеше во 4 метарски [[Мем (семрежје)|мем на Интернет кој ги]] исмеваше адолесцентите на Ген З преку карикатура од Војак, наречена „Зумер“ (игра на зборови со терминот „ бумер “).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/doomer-girl-meme-4chan-tumblr-wojak-history/605764/|title=The Misogynistic Joke That Became a Goth-Meme Fairy Tale|last=Tiffany|first=Kaitlyn|date=February 3, 2020|work=The Atlantic}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slanglang.net/zoomers/|title=ᐅ Zoomers – Meaning & origin of the term|date=January 21, 2020|work=SlangLang|accessdate=2021-03-13|archive-date=2020-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611011635/https://www.slanglang.net/zoomers/|url-status=dead}}</ref> Терминот „зуммер“ е направен според „бумер“ и често се користи со ироничен, смешен или исмејувачки тон. Според Речникот „Мериам-Вебстер“, изразот „Зумер“ се зголемува во популарната употреба, но сè уште не бил доволно широко користен за да се оправда записот за речникот од јануари 2020 година. Записите на Мериам-Вебстер сугерираат дека употребата на терминот Зумер во смисла на генерација Z датира барем од 2016 година. == Дефиниција за датум и старосен опсег == Оксфорд Ливинг речници ја опишува генерацијата З како „група на луѓе кои се родени помеѓу крајот на 1990-тите и раните 2010-ти, за кои се смета дека се многу запознаени со интернетот“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/us/definition/english/generation-z|title=generation z|date=8 March 2021|work=Oxford Learner's Dictionaries|accessdate=8 March 2021}}</ref> Онлајн речникот Мериам-Вебстер ја дефинира генерацијата З како „генерација на луѓе родени кон крајот на 1990-тите и раните 2000-ти“.<ref>{{наведена енциклопедија|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Generation%20Z|title=Definition of Generation Z|access-date=18 March 2019}}</ref> [[Австралија|Центарот за истражување Меккриндл во Австралија ја]] дефинира генерацијата Z како родени помеѓу 1995 и 2009 година, започнувајќи со забележан пораст на стапката на наталитет и вклопувајќи ја нивната понова дефиниција за опсегот на генерациите со максимум 15 години. Психологот Twан Твенге ја дефинира iGeneration како родените 1995–2012 година.<ref name="ww2">{{Наведени вести|url=https://www2.calstate.edu/csu-system/news/Pages/Move-Over-Millennials-How-iGen-Is-Different-Than-Any-Other-Generation-.aspx|title=Move Over, Millennials: How 'iGen' Is Different From Any Other Generation|date=August 22, 2017|work=The California State University|access-date=2021-03-13|archive-date=2021-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215182909/https://www.calstate.edu/csu-system/news/Pages/Move-Over-Millennials-How-iGen-Is-Different-Than-Any-Other-Generation-.aspx|url-status=dead}}</ref> Според UPI, луѓето родени помеѓу 1995-2005 година се членови на генерација Z.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.upi.com/Science_News/2020/09/08/Gen-Z-isnt-all-that-into-lab-grown-meat-according-to-new-study/1671599589912/|title=Gen Z isn't all that into lab-grown meat, according to new study|work=UPI|language=en|accessdate=2021-03-08}}</ref> Според Blue Book Services, линиите околу Gen Z се „нејасни“ со почетните години на раѓање „обично дадени околу 1995“ и затворање на годините на раѓање „дадени различно помеѓу 2012 година“.<ref name="bbs">{{Наведени вести|url=https://www.producebluebook.com/2020/06/29/gen-z-to-drive-produce-growth/|title=Gen Z to drive produce growth|work=Blue Book Services|access-date=October 19, 2020}}</ref> Ипсос МОРИ наведува дека нивната официјална дефиниција за генерал З е секој роден од 1997 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ipsos.com/sites/default/files/2018-08/ipsos_-_beyond_binary_-_the_lives_and_choices_of_gen_z.pdf|title=Beyond Binary: The lives and choices of Generation Z|work=Ipsos|publisher=Ipsos MORI|accessdate=20 April 2020}}</ref> Истражувачкиот центар Pew ја дефинира генерацијата Z како луѓе родени од 1997 година наваму, избирајќи го овој датум за „различни формативни искуства“, како што се нови технолошки достигнувања и социоекономски трендови, вклучително широко распространета достапност на безжичен пристап до Интернет и мобилен сервис со висок широк опсег и клуч светски настани, вклучително и [[Терористички напади од 11 септември 2001 година|терористичките напади на 11 септември]] . Пју изјави дека тие не поставиле дефиниција за крајната точка на генерацијата Z, но тие ја користеле 1997 до 2012 година за да ја дефинираат генерацијата Z за анализа во 2019 година.<ref name=":31"/> Новинарите како што се ''Харвард Бизнис Ривју'' и [[Би-би-си|ББС]] <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/mediacentre/latestnews/2020/global-poll-pandemic-inequality|title=New global poll documents the pandemic's impact on inequality|date=10 September 2020|work=BBC News|access-date=1 January 2021}}</ref> опишуваат Генерацијата З како луѓе родени од 1997 година, и ''Theујорк Тајмс'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2019/12/13/us/politics/gen-z-political-survey.html|title=Gen Z, Tell Us About Your Political Views|last=Astor|first=Maggie|work=The New York Times|accessdate=20 April 2020}}</ref> Бирото за попис на САД <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.census.gov/library/stories/2020/03/reaching-out-to-the-young-and-mobile-to-respond-to-the-2020-census.html|title=Reaching Out to the Young and Mobile to Respond to the 2020 Census|last=Bureau|first=US Census|work=The United States Census Bureau|language=EN-US|accessdate=2021-03-08}}</ref> и Ројтерс <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-elections-mtv/mtv-launches-2020-1thevote-campaign-to-mobilize-millennials-and-gen-z-idUSKBN1XT1OM|title=MTV launches 2020 '+1thevote' campaign to mobilize Millennials and Gen Z|date=November 19, 2019|work=Reuters}}</ref> дефинираат генерацијата Z како луѓе родени по 1997 година. Институцијата Брукингс го опишува генералот З како родени помеѓу 1997 и 2012 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.brookings.edu/blog/the-avenue/2020/07/30/now-more-than-half-of-americans-are-millennials-or-younger/|title=Now, more than half of Americans are millennials or younger|last=Frey|first=William H.|date=July 30, 2020|accessdate=August 22, 2020}}</ref> како што тоа го прави Блумберг њуз,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bloomberg.com/press-releases/2020-01-22/a-millennial-sized-problem-stands-in-front-of-gen-z-homebuyers|title=A Millennial Sized Problem Stands in Front of Gen Z Homebuyers|work=Bloomberg|accessdate=21 April 2020}}</ref> ПБС,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.pbs.org/newshour/extra/daily-videos/teaching-resources-for-election-day-gen-zs-prom-at-the-polls/|title=Teaching Resources for Election Day: Gen Z's Prom at the Polls!|last=McCusker|first=Carolyn|date=November 2, 2020|work=PBS Newshour Extra|access-date=January 3, 2021|last2=Pasquantonio|first2=Victoria|archive-date=2021-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210313214320/https://www.pbs.org/newshour/extra/daily-videos/teaching-resources-for-election-day-gen-zs-prom-at-the-polls/|url-status=dead}}</ref> ''Вашингтон пост'',<ref name="Unluckiest">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/05/27/millennial-recession-covid/|title=The unluckiest generation in U.S. history|last=Van Dam|first=Andrew|date=June 5, 2020|work=The Washington Post|access-date=December 29, 2020|department=Business}}</ref> ''Волстрит журнал'',<ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/at-the-spelling-bee-a-new-word-is-m-o-n-e-y-11558702800|title=At the Spelling Bee, a New Word Is M-O-N-E-Y|date=24 May 2019|work=The Wall Street Journal}}</ref> ''Гардијан'',<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/us-news/2020/jul/06/gen-z-covid-19-financial-crisis-lasting-scars|title=Why the Covid-19 financial crisis will leave lasting scars on Gen Z|last=Aratani|first=Lauren|date=6 July 2020|work=BBC News|access-date=3 January 2021}}</ref> ''Ал azeезира'',<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/economy/2020/11/10/will-gen-z-ever-recover-from-the-coronavirus-recession|title=Will Gen Z ever recover from the COVID-19 recession?|last=Davies|first=Anna|date=10 November 2020|work=Al Jazeera|access-date=3 January 2021}}</ref> Банката на федерални резерви од Сент Луис,<ref name="fdb">{{Наведени вести|url=https://www.stlouisfed.org/open-vault/2020/november/covid19-pressures-reverberate-gen-z-futures|title=COVID-19 Pressures Could Reverberate in Gen Z Futures|last=Siddiqui|first=Sarah|date=November 4, 2020|work=[[Federal Reserve Bank of St. Louis]]|access-date=January 1, 2021}}</ref> и ''The Irish Times'' .<ref>{{Наведени вести|url=https://www.irishtimes.com/business/economy/dublin-ranked-39th-best-city-for-generation-z-1.4007499|title=Dublin ranked 39th best city for 'generation Z'|date=4 September 2019|work=The Irish Times|access-date=1 January 2021}}</ref> Во извештајот за 2018 година, Американското психолошко здружение ја опишува генерацијата З како „оние на возраст од 15 до 21 година“ во тоа време.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.apa.org/news/press/releases/stress/2018/stress-gen-z.pdf|title=Stress in America: Generation Z|date=October 2018|access-date=13 March 2019|publisher=American Psychological Association}}</ref> Во Јапонија, генерациите се дефинираат со десетгодишен период со „Нео-дигитални домородци“ кои започнуваат по 1997 година.<ref name="Thomas">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=z8Kahia4IQEC|title=Deconstructing Digital Natives: Young People, Technology, and the New Literacies|last=Thomas|first=Michael|date=19 April 2011|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-136-73900-2|language=en}}</ref><ref name="Japanese Youth and Mobile Media"/> Статистика Канада ја дефинира генерацијата Z како почнувајќи од 1993 година.<ref name="gam">{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/news/national/education/canadian-university-report/the-genz-effect/article26898388/|title=The Generation Z effect|last=Van Paassen|first=Kevin|date=May 15, 2018|work=The Globe and Mail|access-date=December 24, 2019}}</ref> Тие не ја признаваат традиционалната група на Милениумците и наместо тоа, генерацијата Z директно го следи она што тие го означуваат како ''Деца на бебиња'' .<ref>{{Наведени вести|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/as-sa/98-311-x/2011003/tbl/tbl3_2-1-eng.cfm|title=Generations in Canada|date=2011|access-date=28 July 2016|publisher=Statistics Canada}}</ref> Рандстад Канада ја опишува генерацијата Z како родени помеѓу 1994 и 2010 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.randstad.ca/employers/workplace-insights/women-in-the-workplace/what-i-really-think-about-millennials-confessions-of-a-gen-xer/|title=What I (really) think about millennials: confessions of a gen Xer|date=12 May 2019|work=Randstad Canada|accessdate=1 January 2021}}</ref> Epsilon го започнува генералот Z во 1994 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://us.epsilon.com/blog/from-gen-z-to-silents-how-to-engage-all-consumers-this-holiday-season|title=From Gen Z to Silents—How to engage all consumers this holiday season|last=Roehr|first=Kristi|work=us.epsilon.com|language=en-us|accessdate=2021-03-08}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Од гледна точка на малцинството, авторот Нил Хоу, ко-творец на теоријата на генерациите Строс-Хау, ја дефинира генерацијата Татковина како родени од 2005 година наваму, но наведува дека „датумот 2005 година останува пробен“, велејќи „Не можете да бидете сигурни каде историјата некогаш ќе повлече групна линија на поделба сè додека генерацијата не наполно наполни. == Уметност и култура == === Среќа и лични вредности === ''„Економист“'' ја опиша генерацијата Z како [[Образование|пообразована]], [[Однесување|добро воспитана]], под стрес и [[Депресија (расположение)|депресивна]] генерација во споредба со претходните.<ref name=":35"/> Во 2016 година, Фондацијата Варки и Популус спроведоа меѓународна студија за испитување на ставовите на над 20 000 луѓе на возраст од 15 до 21 година во дваесет земји: Аргентина, Австралија, Бразил, Канада, Кина, Франција, Германија, Индија, Индонезија, Израел, Италија, Јапонија, Нов Зеланд, Нигерија, Русија, Јужна Африка, Јужна Кореја, Турција, Велика Британија и САД. Откриле дека младите се генерално задоволни од состојбите во нивниот личен живот (59%). Најнесреќни млади луѓе беа од Јужна Кореја (29%) и Јапонија (28%), додека најсреќните беа од Индонезија (90%) и Нигерија (78%) (види десно) Со цел да се утврди целокупната „оценка на среќата“ за секоја земја, истражувачите го одзедоа процентот на луѓе кои рекоа дека не се задоволни од оној кој рече дека е среќен. Најважните извори на среќа биле физички и психички здрави (94%), имаат добри односи со семејството (92%) и пријателите (91%). Општо земено, испитаниците кои биле помлади и машки имаат тенденција да бидат посреќни. Религиозната вера беше последна со 44%. Како и да е, тоа беше најголем извор на среќа за млади од Индонезија (93%), Нигерија (86%), Турција (71%), Кина и Бразил (обајцата 70%). Главните причини за вознемиреност и стрес беа парите (51%) и училиштето (46%); социјалните медиуми и пристапот до основните ресурси (како што се храна и вода) го завршија списокот, и двајцата со 10%. Загриженоста за храна и вода беше најсериозна во Кина (19%), Индија (16%) и Индонезија (16%); младите Индијанци исто така имале поголема веројатност од просекот да пријават стрес поради социјалните медиуми (19%).<ref name=":8"/> Според гореспоменатата студија на Фондацијата Варки, најважните лични вредности за овие луѓе им помагаат на нивните семејства и на самите себеси да напредуваат во животот (и 27%), проследено со искреност (26%). Гледајќи подалеку од нивните локални заедници, последното достигна 6%. Семејните вредности беа особено силни во Јужна Америка (34%), додека индивидуализмот и претприемачкиот дух се покажаа популарни во Африка (37%). Луѓето кои најмногу влијаеле врз младите биле родители (89%), пријатели (79%) и наставници (70%). Познати личности (30%) и политичари (17%) се на последното место. Општо земено, младите мажи беа поверојатно под влијание на спортисти и политичари отколку млади жени, кои претпочитаа книги и измислени ликови. Културата на славните беше особено влијателна во Кина (60%) и Нигерија (71%) и особено небитна во Аргентина и Турција (обајцата 19%). За младите, најважните фактори за нивната сегашна или идна кариера беа можноста за усовршување на нивните вештини (24%) и приходот (23%), додека најневажните фактори беа славата (3%) и дали организацијата тие ја работеше за даде позитивно влијание врз светот (13%). Најважните фактори за младите луѓе кога размислуваат за својата иднина биле нивните семејства (47%) и нивното здравје (21%); благосостојбата на целиот свет (4%) и нивните локални заедници (1%) се најдоа на списокот.<ref name=":8"/> === Заедничка култура === Студија од 2019 година спроведена од платформата за изнајмување преку Интернет, Нестпик, разгледа 110 градови ширум светот во однос на факторите за кои сметаат дека се важни за генерацијата З, како што се социјалната еднаквост, мултикултурализмот и дигитализацијата и откри дека севкупно, Лондон, Стокхолм, Лос Анџелес, Торонто, и Newујорк Сити се најде на првото место на списокот. Сепак, рангирањето се смени во однос на секоја од разгледуваните категории. Осло, Берген (двајцата во Норвешка), Стокхолм, Гетеборг и Малме (сите од Шведска) беа шампиони на родова еднаквост, сепак Сеул, Лондон, Бостон, Стокхолм и Лос Анџелес најдобро ги задоволија дигиталните желби на генерацијата З. Сепак, со оглед на дека членовите на генерацијата Z имаат тенденција да бидат финансиски прагматични, сите гореспоменати градови имаат заеднички недостаток: високи трошоци за живот. Затоа, индексот на Nestpick за генерација Z може да се промени во наредните години, бидејќи овие луѓе стареат и имаат различни приоритети.<ref>{{Наведени вести|url=https://globalnews.ca/news/5858639/generation-z-best-places-to-live/|title=Toronto is the 4th best city in the world for Gen Z. But can they afford it?|last=Collie|first=Meghan|date=September 5, 2019|work=Global News|access-date=September 14, 2019}}</ref> Во текот на 2000-тите и особено во 2010-тите, младинските субкултури кои беа исто толку влијателни како и оние што постоеја кон крајот на дваесеттиот век, станаа сè поретки и потивки, барем во реалниот живот, иако не нужно на Интернет, и повеќе се возеа со иронија и самосвест, свесност за непрекинат надзор над врсниците. Покрај тоа, границите меѓу различните младински субкултури се чини дека се заматени, а носталгичните чувства се зголемија.<ref name=":76"/><ref name=":77"/> На пример, во Германија, младите се повеќе заинтересирани за поинтензивен начин на живот со цели како што се завршување на училиште, сопственост на куќа во предградијата, одржување пријателства и семејни односи и стабилно вработување, наместо популарна култура, гламур или [[потрошуваштво]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.thelocal.de/20200724/german-youth-have-lost-their-sense-of-fun-study-finds|title=Germany's youth 'have lost their sense of fun', study finds|last=|first=|date=July 24, 2020|work=The Local (Germany)|access-date=January 4, 2021}}</ref> Без оглед, во општеството на дваесет и првиот век, неизбежно има луѓе кои одбиваат да се усогласат со доминантната култура и бараат да го направат токму спротивното; со оглед на доволно време, антиконформистите ќе станат похомогени во однос на сопствената субкултура, правејќи го нивното однесување спротивно на какво било тврдење за [[контракултура]] . Оваа синхронизација се јавува дури и ако се достапни повеќе од два избори, како што се повеќе стилови на брада, наместо тоа дали да имате брада или не. Математичарот atонатан Тубул од Универзитетот Брандеис, кој проучува како ширењето на информациите низ општеството влијае врз однесувањето на луѓето, ова го нарекува хипстер- ефект.<ref>{{Наведени вести|url=https://phys.org/news/2019-03-hipster-effect-anti-conformists.html|title=The hipster effect: Why anti-conformists always end up looking the same|last=Brandeis University|date=March 1, 2019|work=Phys.org|access-date=December 31, 2020}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.npr.org/2019/03/10/702063209/man-inadvertently-proves-that-hipsters-look-alike-by-mistaking-photo-as-himself|title=Man Inadvertently Proves That Hipsters Look Alike By Mistaking Photo As Himself|last=Feingold|first=Lindsey|date=March 10, 2019|work=NPR|access-date=December 31, 2020|last2=Garcia-Navarro|first2=Lulu}}</ref> Истражувањето спроведено од OnePoll покажа дека иако музеите и местата со наследство продолжуваат да бидат популарни меѓу Британците на возраст од 18 до 30 години, 19% не посетиле ниту еден претходната година. Имаше голем родов јаз во ставовите, со 16% од испитаничките и 26% од машките испитаници изјавија дека никогаш не посетиле музеи. Многу млади денес претпочитаа да останат дома и да гледаат телевизија или да прелистуваат мрежи на социјални мрежи отколку да посетуваат музеи или галерии. Истражувачите исто така откриле дека поевтините билети, повеќе интерактивни изложби, поголема разновидност на настани, повеќе опции за храна и пијалаци, попогодно работно време и поголемо присуство на Интернет може да привлече внимание на повеќе млади луѓе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.museumsassociation.org/museums-journal/news/2018/12/10122018-fifth-young-people-never-visit-museums/|title=Museums are most popular heritage attraction among young people|last=Rowland|first=Miles|date=December 10, 2018|work=Museum Association|accessdate=December 4, 2020}}</ref> Од друга страна, гроздобер модата расте во популарност кај потрошувачите на Millennial и Generation-Z.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/culture/article/20201113-why-gen-z-and-millennials-go-wild-for-vintage-clothes|title=Why buying vintage clothes is 'the new luxury'|last=Jacobs|first=Bel|date=November 26, 2020|work=BBC Culture|access-date=January 5, 2021}}</ref> Дигиталната технологија има големо влијание врз англискиот јазик, забележа Оксфордскиот англиски речник, како што може да се види од зборовите измислени и популаризирани во текот на почетокот на дваесет и првиот век, како што се ''Blu-ray'' (2001), ''селфи'' (2002), ''секстинг'' (2005), ''твитерати'' (2006), ''Јутјуберс'' (2006), ''хаштаг'' (2007), ''гледање прекумерно'' (2007) и ''стап за селфи'' (2012).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://public.oed.com/blog/words-from-the-21st-century/|title=Words from the 21st century|last=Ayto|first=John|date=May 1, 2019|work=Oxford English Dictionary|accessdate=December 29, 2020}}</ref> Извештајот од Чајлдвајз за 2019 година открива дека кај деца на возраст од пет до шеснаесет години во Велика Британија во просек поминуваат по три часа секој ден на Интернет. Околу 70% гледале Нетфликс во изминатата недела и само 10% ги гледале своите омилени програми на телевизија. Меѓу оние што гледале емисии на барање, 58% го сториле тоа на мобилен телефон, 51% на телевизиски приемник, 40% преку таблет, 35% играчка конзола и 27% лаптоп. Околу секој четврти потекнуваше од семејства со компјутерски асистенти со гласовна команда, како што е Алекса . YouTube и Snapchat се најпопуларните порти за откривање музика и видео. Чајлдсајс исто така откри дека одредени телевизиски серии емитувани помеѓу 90-тите и раните 2000-ти, како „ ''[[Пријатели (ТВ серија)|Пријатели“]]'', се покажале популарни меѓу младите од 2010-тите.<ref name=":65">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/education-47043831|title=The one about Friends still being most popular|last=Coughlan|first=Sean|date=January 30, 2019|work=BBC News|access-date=December 4, 2020}}</ref> Бројките на Нилсен и Магна Глобал открија дека гледаноста на детските кабелски телевизиски канали како што се каналите на Дизни, [[Cartoon Network]] и [[Никелодеон|Никелодеон го]] продолжија постојаното опаѓање од раните 2010-ти, со малку или без олеснувачки ефекти како резултат на пандемијата КОВИД-19, што принуди многу родители и нивните деца да останат дома. Од друга страна, стриминг услугите забележаа здрав раст.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.chicagotribune.com/coronavirus/ct-ent-cartoon-network-nickelodeon-see-viewership-declines-20200409-sa5z5zzrlzchzpxx34ejv77fe4-story.html|title=Nickelodeon, Cartoon Network and other kids cable channels see viewership declines as streaming grows|last=Low|first=Elaine|date=April 9, 2020|work=Chicago Tribune|access-date=December 19, 2020}}</ref><ref name=":86">{{Наведени вести|url=https://whatsondisneyplus.com/disney-channels-loses-33-of-its-audience-in-2020/|title=Disney Channels Lose 33% Of Its Audience In 2020|date=December 29, 2020|work=What's on Disney Plus|access-date=January 1, 2021}}</ref> Особено каналите на Дизни изгубија третина од своите гледачи во 2020 година, што доведе до затворање во Скандинавија, Велика Британија, Австралија и Југоисточна Азија. Во текот на првите две децении на дваесет и првиот век, пишувањето и читањето фантастика стана распространета активност ширум светот. Демографските податоци од различни депозиториуми откриваат дека оние што читале и пишувале фантастика биле претежно млади, во тинејџерски и дваесетти години и женски <ref name=":762"/><ref name=":782"/><ref name=":772">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2018/aug/08/fanfiction-fifty-shades-star-trek-harry-potter|title=From Star Trek to Fifty Shades: how fanfiction went mainstream|last=Clements|first=Mikaella|date=August 8, 2018|work=The Guardian|access-date=December 29, 2020}}</ref> На пример, анализа објавена во 2019 година од страна на научниците за податоци Сесилија Арагон и Кети Дејвис од страницата fanfiction.net покажа дека околу 60 милијарди зборови со содржина биле додадени во текот на претходните 20 години од 10 милиони англиски јазик, чија средна возраст била 15 was години . Писателите на фан-фантастика ја темелат својата работа на разни меѓународно популарни културни феномени како што се [[К-поп]], ''[[Ѕвездени патеки|Starвездени патеки]]'', ''[[Хари Потер]]'', ''[[Доктор Ху|Доктор Кој]]'' и ''[[Моето мало пони|Моето мало Пони]]'', познати како „ канон “, како и други работи што ги сметале за важни за нивните животи, како природни катастрофи. Голем дел од фантастиката се однесува на романтичното спарување на измислени ликови од интерес, или „ испорака “.<ref name=":03">{{Наведени вести|url=https://www.cnn.com/2017/07/05/health/kids-teens-fanfiction-partner/index.html|title=Inside the racy, nerdy world of fanfiction|last=Knorr|first=Catharine|date=July 5, 2017|work=CNN|access-date=January 4, 2021}}</ref> Арагон и Дејвис тврдат дека пишувањето фантастични приказни може да им помогне на младите да се борат против социјалната изолација и да ги усовршат своите вештини за пишување надвор од училиште во средина на истомисленици каде што можат да добијат (анонимни) конструктивни повратни информации, што тие ги нарекуваат „дистрибуирано менторство“ . Специјалистката по информатика Ребека Блек додаде дека пишувањето фантастика може да биде и корисен извор за учениците на англиски јазик. Навистина, анализата на Арагон и Дејвис покажа дека на секои 650 прегледи што ги добива писател на фан-фантастика, неговиот / нејзиниот вокабулар се подобрува за една година, иако ова може да не се генерализира кај постарите групи.<ref name=":88">{{Наведени вести|url=https://www.theatlantic.com/education/archive/2019/10/how-fanfiction-improves-writing/599197/|title=What Fan Fiction Teaches That the Classroom Doesn't|last=Beck|first=Julia|date=October 1, 2019|work=The Atlantic|access-date=January 4, 2021}}</ref> Од друга страна, децата што прелистуваат фантастични содржини може да бидат изложени на сајбер малтретирање, груби коментари и други несоодветни материјали. Според извештајот на „Генс Genен дигитал“ за медиумска компанија „Свити Хај“, генералниот извештај за потрошувачката и трошењето музика во 2018 година, Спотифај се рангираше на првото место за слушање музика меѓу генералот З, [[Радио|терестријалното радио]] беше на второ место, додека [[YouTube|Јутјуб]] беше пријавена како претпочитана платформа за откривање музика.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.forbes.com/sites/brittanyhodak/2018/03/06/new-study-spotlights-gen-zs-unique-music-consumption-habits/#9c217042d09b|title=New Study Spotlights Gen Z's Unique Music Consumption Habits|last=Hodak|first=Brittany|work=Forbes|access-date=6 March 2018}}</ref> Користејќи вештачка интелигенција, anоан Сера и неговиот тим од Шпанскиот национален совет за истражување го проучија масивниот „Милион датасет на песни“ и открија дека меѓу 1955 и 2010 година, популарната музика станува сè погласна, додека акордите, мелодиите и видовите на звуци што се користат сè повеќе се хомогенизираат .<ref name=":15">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-science-music/pop-music-too-loud-and-all-sounds-the-same-official-idUSBRE86P0R820120726|title=Pop music too loud and all sounds the same: official|last=Wickham|first=Chris|date=July 26, 2012|work=Reuters|access-date=October 27, 2019}}</ref><ref name=":582">{{Наведено списание|last=Serrà|first=Joan|last2=Corral|first2=Álvaro|last3=Haro|first3=Martín|last4=Arcos|first4=Josep Ll.|date=26 July 2012|title=Measuring the Evolution of Contemporary Western Popular Music|journal=Scientific Reports|publisher=Nature|volume=2|issue=521|page=521|doi=10.1038/srep00521|pmc=3405292|pmid=22837813|doi-access=free}}</ref> Навистина, се чини дека продуцентите се вклучуваат во „ Војна со гласност “, со намера да привлечат сè повеќе членови на публика. Старите хитови се снимаат со поедноставна прогресија на акордот и зголемена гласност со употреба на различни инструменти за да звучат ново и модерно.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ctvnews.ca/entertainment/new-study-says-pop-music-getting-louder-blander-1.895641|title=New study says pop music getting louder, blander|last=CTV News Staff|date=July 27, 2012|work=CTV News|access-date=June 29, 2020|department=Entertainment}}</ref> Додека музичката индустрија долго време беше обвинувана за производство на песни кои се погласни и полаби, ова е првпат квалитетот на песните да се изучува и мери сеопфатно. Дополнителни истражувања покажаа дека во последните неколку децении, популарната музика станува побавна; дека мнозинството слушатели млади и стари претпочитаат постари песни отколку да бидат во чекор со новите; дека јазикот на популарните песни станува психички негативен; и дека стиховите стануваа поедноставни и повторливи, приближувајќи се до листови со еден збор, нешто што може да се мери со наб howудување колку ефикасно се справуваат со алгоритмите за компресија без загуби (како што е алгоритмот LZ).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/music/articles/fb84bf19-29c9-4ed3-b6b6-953e8a083334|title=Has pop music lost its fun?|last=McAlpine|first=Fraser|date=February 12, 2018|work=BBC|accessdate=December 29, 2020}}</ref> Истражувањето спроведено од 2020 година спроведено од Центарот за генерациска кинетика врз илјада членови на генерација Z и илјада Millennials за споредба сугерира дека поранешната група сепак би сакала да патува, и покрај пандемијата COVID-19 и рецесијата што ја предизвика. Сепак, генерацијата Z е поверојатно внимателно да бара зделки за пакети што ќе им донесат најголема вредност за нивните пари, бидејќи многу од нив веќе заштедуваат пари за купување куќа и за пензија, а повеќе сакаат физички активни патувања. Важни се мрежните места што се пријателски за мобилни телефони и ангажмани за социјални медиуми.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.travelmarketreport.com/articles/5-Things-Travel-Advisors-Need-to-Know-About-Generation-Z|title=5 Things Travel Advisors Need to Know About Generation Z|last=McCarthy|first=Daniel|date=December 9, 2020|work=Travel Market Report|access-date=December 27, 2020}}</ref> === Навики за читање === Во Нов Зеланд, психологот за детски развој Том Николсон забележа значително опаѓање на употребата на вокабуларот и читањето кај учениците, од кои многумина не сакаат да го користат речникот. Според истражувањето спроведено од Националниот проект за мониторинг на образованието во 2008 година, околу секој петти четиригодишен и осумгодишен ученик читал книги како хоби, што претставува пад од десет проценти во однос на 2000 година.<ref name=":44"/> Во Обединетото Кралство, истражувањето спроведено на 2.000 родители и деца од 2013 година од страна на Нилсен Бук покажа дека 36% од децата читаат книги за задоволство на дневна основа, 60% на неделно ниво, а 72% од нив ги читале родителите барем еднаш неделно. Меѓу британските деца, најпопуларните активности за слободно време беа гледање телевизија (36%), читање (32%), социјално вмрежување (20%), гледање видеа на YouTube (17%) и играње игри на мобилни телефони (16%). Помеѓу 2012 и 2013 година, децата објавија дека поминуваат повеќе време со видео игри, Јутјуб и испраќање пораки, но помалку време за читање (за осум проценти помалку). Меѓу децата на возраст меѓу 11 и 17 години, учеството на нечитници пораснало од 13% на 27% во периодот од 2012 до 2013 година, оние што читале еднаш до трипати месечно (повремени читатели) паднале од 45% на 38%, оние кои читаат не повеќе од просечно 15 минути неделно (лесни читачи) пораснаа од 23% на 27%, оние кои читаат помеѓу 15 и 45 минути неделно (средни читатели) се намалија од 23% на 17%, а оние кои читаат најмалку 45 минути неделно (тешки читатели) пораснаа малку од 15% на 16%.<ref name=":43">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/technology/appsblog/2013/sep/26/children-reading-less-apps-games|title=Children's reading shrinking due to apps, games and YouTube|last=Dredge|first=Stuart|date=September 26, 2013|work=The Guardian|access-date=November 7, 2020}}</ref> Истражувањето на Националната фондација за писменост од 2019 година покажа дека само 26% од луѓето под 18-годишна возраст поминувале барем некое време на ден читајќи, што е најниско ниво од почетокот на евиденцијата во 2005 година. Интересот за читање од задоволство се намали со возраста, со тоа што пет-осумгодишни деца двапати веројатно велат дека уживаат да читаат во споредба со четиринаесет до шеснаесетгодишни деца. Имаше значителен јаз во положбата при доброволно читање, со само 47% од момчињата во споредба со 60% од девојчињата кои читаа за задоволство. Едно од три деца пријавило дека има проблем да најде нешто интересно за читање.<ref name=":47"/> Гореспоменатото истражување на „Нилсен Книг“ покажа дека уделот на британските домаќинства со најмалку една електронска таблета се зголеми од 24% на 50% во периодот од 2012 до 2013 година.<ref name=":43"/> Според извештајот „Childwise“ од 2020 година, заснован на интервјуа со 2.200 британски деца на возраст од пет до шеснаесет години, младите денес се многу зависни од нивните мобилни телефони. Повеќето сега својот прв уред го добиваат на седумгодишна возраст. До единаесетта година, постоењето на мобилен телефон стана речиси универзално. Меѓу оние на возраст од седум до шеснаесет години, просечното време поминато на телефон секој ден е три и трет час. 57% рекле дека легнале со своите телефони покрај себе и 44% им рекле на анкетарите дека се чувствуваат „непријатно“ во отсуство на нивните телефони. Поради природата на оваа технологија - мобилните телефони се лични и приватни уреди - на родителите може да им биде тешко да ги следат активностите на своите деца и да ги заштитат од несоодветна содржина.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/education-51296197|title=Most children sleep with mobile phone beside bed|last=Coughlan|first=Sean|date=January 30, 2020|work=BBC News|access-date=October 14, 2020|department=Education}}</ref> Во Соединетите Држави, истражувачки тим предводен од психологот Twан Твенге анализираше збирки на податоци од Мониторинг на иднината, тековно истражување на национално претставителен примерок од 50 000 тинејџери секоја година од осмо, десетто и дванаесетто одделение, од 1976 до 2016 година, за грандиозно вкупно <math>N = 1,021,209</math>, со 51% се жени. Првично, имаше само ученици од дванаесетто одделение; осмо и десетто одделение беа додадени во 1991 година. Тие заклучија дека „во споредба со претходните генерации, тинејџерите во 2010-тите поминуваа повеќе време на Интернет и помалку време со традиционалните медиуми, како што се книги, списанија и телевизија. Времето на дигитални медиуми го помести времето поминато во уживање во книга или гледање телевизија “. Помеѓу 2006 и 2016 година, употребата на дигитални медиуми се зголеми за 100% кај дванаесеттоодделенците, 75% кај десеттоодделенците и 68% кај осмоодделенците. Учениците од дванаесетто одделение поминаа вкупно шест часа секој ден испраќајќи пораки, социјално вмрежување или игри во средината на 2010-тите. Во 2016 година, само двајца од сто ученици од десетто одделение читале весник секој ден, што е помалку од еден трети во раните 90-ти. Истата година, само 16% од учениците од дванаесетто одделение читаат книга или списание дневно, што е помалку од 60% во 1970-тите. Учениците од дванаесетто одделение, исто така, читале во просек две книги годишно во средината на 2016 година отколку во средината на 1970-тите, а третиот воопшто не читал книги (вклучително и е-книги) во споредба со една деветта во 1970-тите. Празнините по сексуална, расна или социо-економска линија беа статистички незначителни. Овој секуларен пад на читањето за слободно време беше изненадување за истражувачите бидејќи „Толку е погодно да читате книги и списанија на електронски уреди како таблети. Нема повеќе да одите во поштенското сандаче или во книжарницата - вие само преземете го списанието или книгата и започнете да читате. “ <ref name=":48"/><ref>{{Наведено списание|last=Twenge|first=Jean|last2=Martin|first2=Gabrielle|last3=Spitzberg|first3=Brian|date=2018|title=Trends in U.S. Adolescents' Media Use, 1976-2016: The Rise of Digital Media, the Decline of TV, and the (Near) Demise of Print|journal=Psychology of Popular Media Culture|volume=8|issue=4|pages=329–345|doi=10.1037/ppm0000203}}</ref> == Когнитивни способности == Мета-анализата од 2010 година од страна на меѓународен тим експерти за ментално здравје покажа дека преваленцата на интелектуална попреченост (ИД) или ментална ретардација во светот е околу еден процент. Но, учеството на поединци со таква состојба во земјите со ниски до средни примања беше до двапати повисока од нивните побогати колеги, бидејќи немаа извори потребни за справување со проблемот, како што е спречување на деца да се родат со лична карта поради наследна услови со антенатален генетски скрининг, лоши установи за нега на деца и мајки и несоодветна исхрана, што доведува до, на пример, дефицит на јод . Истражувачите исто така откриле дека ИД е почеста кај децата и адолесцентите отколку кај возрасните.<ref name=":90"/> Прегледот на литературата и мета-анализата во 2020 година потврдија дека инциденцата на лична карта е навистина почеста отколку проценките од раните 2000-ти.<ref name=":89"/> Во 2013 година, тим невролози од Универзитетскиот колеџ во Лондон објави труд за тоа како невроразвојните нарушувања можат да влијаат на образовниот исход на детето. Откриле дека до 10% од човечката популација страдаат од специфични тешкотии во учењето, или околу две до три деца во (западна) училница. Таквите состојби вклучуваат дискалкулија, [[дислексија]], нарушување на хиперактивноста со дефицит на внимание (АДХД) и [[Спектар на аутизам|нарушувања на аутистичниот спектар]] . Тие се предизвикани од абнормален развој на мозокот поради комплицирани еколошки и генетски фактори. Дете може да страда од повеќе нарушувања во учењето истовремено. На пример, кај деца со АДХД, 33-45% исто така страдаат од дислексија и 11% од дискалкулија. Нормалното или високото ниво на интелигенција не нудат заштита. Секое дете има единствен когнитивен и генетски профил и би имало корист од флексибилен образовен систем.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2013/04/130418142309.htm|title=Learning disabilities affect up to 10 percent of children|last=University College London|date=April 18, 2013|work=Science Daily|access-date=September 13, 2020}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Butterworth|first=Brian|last2=Kovas|first2=Yulia|date=April 19, 2013|title=Understanding Neurocognitive Developmental Disorders Can Improve Education for All|url=https://science.sciencemag.org/content/340/6130/300|journal=Science|volume=340|issue=6130|pages=300–305|doi=10.1126/science.1231022|pmid=23599478}}</ref> Студија од Доминиканската Република од 2017 година сугерира дека студентите од сите сектори на образовниот систем користат Интернет за академски цели, но сепак оние од пониско социоекономско потекло имаат најниско рангирање во однос на вештините за читање со разбирање.<ref>{{Наведено списание|last=Amiama-Espaillat|first=Cristina|last2=Mayor-Ruiz|first2=Cristina|date=2017|title=Digital Reading and Reading Competence – The influence in the Z Generation from the Dominican Republic|journal=Comunicar|language=es|volume=25|issue=52|pages=105–114|doi=10.3916/c52-2017-10|issn=1134-3478|doi-access=free}}</ref> Извештај за психологот Johnон Процко од 2020 година анализира над 30 студии и открива дека децата станале подобри во одложувањето на задоволството во текот на претходните 50 години, што одговара на просечно зголемување од 0,18 стандардни отстапувања по деценија на IQ скалата. Ова е спротивно на мислењето, мнозинството од анкетираните 260 когнитивни експерти (84%), кои сметаа дека оваа способност се влошува. Истражувачите ја испробуваат оваа способност користејќи го тестот бел слез . На децата им се нуди лекување. Ако се подготвени да почекаат, добиваат двајца. Ако не, тие добиваат само еден. Способноста да се одложи задоволството е поврзана со позитивни резултати од животот, како што се подобри академски перформанси, пониски стапки на злоупотреба на супстанции и поздрави телесни тежини. Како можни причини за подобрувања во доцнењето на задоволството спаѓаат повисоки стандарди на живеење, подобро образовани родители, подобрена исхрана, повисоки стапки на посетување на предучилишна возраст, поголема свесност за тестовите и промени во животната средина или генетските промени. Овој развој не значи дека децата од почетокот на дваесеттиот век биле полоши во одложувањето на задоволството и дека оние од крајот на дваесет и првиот ќе бидат подобри во тоа. Покрај тоа, некои други когнитивни способности, како што се едноставното време на реакција, острината на бојата, работната меморија, сложеноста на употребата на вокабуларот и тридимензионалното визуопросторно расудување покажаа знаци на световно опаѓање.<ref name=":37"/> Во труд од 2018 година, когнитивните научници R.ејмс Р. Флин и Мајкл Шајер тврдат дека забележаните придобивки во коефициентот на интелигенција во текот на дваесеттиот век - попознат како ефект на Флин - имале или стагнација или обратна насока, што може да се види од комбинацијата на интелигенција и пијаже тестови. Во нордиските народи, забележан е јасен пад на општата интелигенција почнувајќи од 90-тите години на минатиот век, во просек од 6,85 бода на интелигенција доколку се проектираат во текот на 30 години. Во Австралија и Франција, податоците останаа двосмислени; беа потребни повеќе истражувања. Во Обединетото Кралство, малите деца претрпеа пад на способноста да согледаат тежина и тежина, со големи загуби кај најдобрите стрелци. Во земјите што зборуваат германски, младите забележаа пад на просторната способност за расудување, но и зголемување на вештините за вербално расудување. Во Холандија, децата од предучилишна возраст и можеби ученици стагнираа (но постарите се здобија) во когнитивните вештини. Што значи ова е дека луѓето постепено се оддалечуваа од апстракцијата кон конкретната мисла. Од друга страна, САД го продолжија својот историски марш кон повисок коефициент на интелигенција, стапка од 0,38 на деценија, барем до 2014 година. Јужна Кореја забележа раст на IQ-овите со двојно поголема просечна стапка на САД. Секуларниот пад на когнитивните способности забележан во многу развиени земји може да биде предизвикан од намалените маргинални приноси заради индустријализацијата и интелектуално стимулирачките средини за деца од предучилишна возраст, културните смени што доведоа до честа употреба на електронски уреди, падот на когнитивно бараните задачи на работното место пазар за разлика од дваесеттиот век, а можеби и дисгенска плодност.<ref name=":40"/> == Демографија == === Африка === Статистичките проекции од Обединетите нации во 2019 година сугерираат дека, до 2020 година, луѓето во Нигер ќе имаат просечна возраст од 15,2 години, Мали 16,3, Чад 16,6, Сомалија, Уганда и Ангола сите 16,7, Демократска Република Конго 17,0, Бурунди 17,3, Мозамбик и Замбија и 17,6. (Ова значи дека повеќе од половина од нивните популации се родени во првите две децении на дваесет и првиот век. ) Ова се најмладите земји во светот според просечната возраст. Додека популацијата во подем може да предизвика значителен економски раст, доколку не беа исполнети здравствени услуги, образование и економски потреби, ќе имаше хронична невработеност кај младите, мала продуктивност и социјални немири. Инвестирањето во човечки капитал е клучно во формирањето на продуктивно општество.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.weforum.org/agenda/2019/08/youngest-populations-africa/|title=19 of the world's 20 youngest countries are in Africa|last=Myers|first=Joe|date=August 30, 2019|work=World Economic Forum|access-date=December 6, 2019}}</ref> === Азија === Стапката на плодност во Кина падна од 5,91 дете по жена во 1967 година на 1,6 во 2012 година. Политиката за едно дете е фактор зад овој развој. Според кинеската централна влада, политиката за едно дете спречи приближно 400 милиони раѓања. Експертите, сепак, продолжуваат да дебатираат за оваа бројка. Некои тврдат дека таквиот пад на плодноста е типичен за земја што брзо се индустријализира, додека други веруваат дека тоа всушност го забрзува процесот на стареење. Според демографот henен Бинвен од Кинеската академија за социјални науки, работната сила на Кина би достигнала врв во 2015 година. Скоро 7% од населението во Кина било 65 години или постаро во 2000 година, репер по кој Обединетите нации сметаат дека популацијата старее. Кина всушност старее доста брзо. Бројките на ООН покажуваат дека односот на Кина на луѓе на возраст од 60 години и повеќе се зголемил за 3,8% помеѓу 2000 и 2010 година, што е повисок од глобалниот просек од 3% помеѓу 1950 и 2010 година. Затоа, Кина е една од земјите во развој со стареење на популацијата. Брзо растечката и управувана од извоз економија на нацијата ќе забави, бидејќи предноста на обилната и евтина работна сила згаснува. Очекуваниот животен век во Кина се искачи од 43 во 1960 година на 73 во 2010 година, благодарение на подобрениот животен стандард, подобрата исхрана и пристапот до здравствена заштита и образование.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-19572056|title=Ageing China: Changes and challenges|last=Zhang|first=Wei|date=September 20, 2012|work=BBC News|access-date=February 15, 2020|department=Asia}}</ref> Како резултат на културните идеали, владината политика и модерната медицина, во Кина и Индија имаше сериозни нерамнотежи на половите. Според Обединетите нации, во 2018 година имало 112 кинески мажи на возраст од 15 до 29 години за секои сто жени во таа возрасна група. Тој број во Индија бил 111. Кина имаше вкупно 34 милиони машки вишок и Индија 37 милиони, повеќе од целото население на Малезија. Заедно, Кина и Индија имаа заедно 50 милиони вишок мажи на возраст под 20 години. Таквото несовпаѓање ги разгорува епидемиите на осаменост, трговијата со луѓе (од други места во Азија, како што се Камбоџа и Виетнам) и проституцијата, меѓу другите општествени проблеми.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.scmp.com/magazines/post-magazine/long-reads/article/2142658/too-many-men-china-and-india-battle-consequences|title=Too many men: China and India battle with the consequences of gender imbalance|last=Deyner|first=Simon|date=April 24, 2018|work=South China Morning Post|access-date=December 6, 2019|last2=Gowen|first2=Annie}}</ref> Како и Европската унија (и за разлика од Соединетите држави), Јапонија има намалување на популацијата. Заедно со исклучително долг животен век (85 години за жени и 78 за мажи, заклучно со 2005 година) и една од најниските стапки на плодност во светот, тоа значи дека до 2050 година, 30% од Јапонците ќе бидат постари од 60 години. Додека владата воведува различни стимулации за луѓето да имаат повеќе деца, не може да се очекува враќање на инвестицијата до 2030-тите, кога децата родени во раните 2000-ти влегуваат во работната сила. (Имиграцијата е политички непопуларна во оваа земја. ) <ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4148635.stm|title=Japan's ageing workforce: built to last|last=Mackie|first=Nick|date=January 24, 2005|work=BBC News|access-date=December 22, 2019|department=Business}}</ref> Според официјалните податоци, бројот на лица под 15-годишна возраст во Јапонија е 13,6% од населението во 2007 година и се предвидуваше да падне на 12,3% во 2015 година, или околу половина од старите лица. 2007 година беше дваесет и шеста последователна година во која се намали бројот на луѓе на возраст под 15 години во Јапонија.<ref name=":24">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6624049.stm|title=Japan child numbers at record low|date=May 4, 2007|work=BBC News|access-date=December 22, 2019|department=Asia-Pacific}}</ref> Стапката на наталитет во Јапонија падна од приближно ниво на замена, 2,1, во раните 1970-ти на 1,26 во 2005 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7084749.stm|title=Japan eyes demographic time bomb|date=November 19, 2007|work=BBC News|access-date=December 22, 2019|department=Asia-Pacific}}</ref> Владините претставници проценија дека населението во Јапонија ќе се намали за 30% до 2050-тите, од 127 милиони на под 90 милиони. Стапката на наталитет во Сингапур падна под нивото на замена од 2,1 од 1980-тите, пред да се стабилизира во текот на 2000-тите и 2010-тите.<ref name=":242">{{Наведени вести|url=https://www.straitstimes.com/singapore/govt-aid-alone-not-enough-to-raise-birth-rate-minister|title=Govt aid alone not enough to raise birth rate: Minister|last=Sin|first=Yuen|date=March 2, 2018|work=Strait Times|access-date=December 27, 2019|department=Singapore}}</ref> (Тој достигна 1,14 во 2018 година, што го прави најнизок од 2010 година и еден од најниските во светот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.straitstimes.com/singapore/number-of-babies-born-here-drops-to-8-year-low|title=Number of babies born in Singapore drops to 8-year low|last=Sin|first=Yuen|date=July 22, 2019|work=Strait Times|access-date=December 27, 2019|department=Singapore}}</ref> ) Владините стимулации, како што е бонусот за бебиња, се покажаа недоволни за зголемување на наталитетот. Искуството на Сингапур ги отсликува оние на Јапонија и Јужна Кореја. Во Тајван, просечната пријавена идеална големина на семејството кај жените на возраст од 18 до 24 години падна од 2,1 во 1991 година на 1,8 во 2003 година. Во Хонгконг, тоа кај жените на возраст од 18 до 27 години падна од 1,8 во 1991 година на 1,5 во 2011 година.<ref name=":33">{{Наведено списание|last=Wodarz|first=Dominik|last2=Stipp|first2=Shaun|last3=Hirshleifer|first3=David|last4=Komarova|first4=Natalia L.|date=April 15, 2020|title=Evolutionary dynamics of culturally transmitted, fertility-reducing traits|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/full/10.1098/rspb.2019.2468#d8755903e1|journal=Proceedings of the Royal Society B|volume=287|issue=1925|doi=10.1098/rspb.2019.2468|pmc=7211447|pmid=32290801}}</ref> === Европа === Од околу 1750 до 1950 година, Западна Европа преминуваше од високи стапки на раѓање и смртност во ниски стапки на раѓање и смртност. Кон крајот на 60-тите или 70-тите години на минатиот век, просечна жена имала помалку од две деца и, иако демографите на почетокот очекувале „корекција“, таквиот скок никогаш не дошол. И покрај ударот во вкупните стапки на плодност (ТФР) на некои европски земји во доцниот дваесетти век (1980-тите и 1990-тите), особено Франција и Скандинавија, тие никогаш не се вратија на нивото на замена; испакнатината во најголем дел се должеше на постарите жени кои ги остварија своите соништа за мајчинство. Отпрвин, падот на плодноста се должи на урбанизацијата и намалената стапка на смртност кај новороденчињата, што ги намали придобивките и ги зголеми трошоците за одгледување деца. Со други зборови, стана економски поразумно да се инвестира повеќе во помалку деца, како што тврди економистот Гери Бекер. (Ова е прва демографска транзиција. ) Паѓањето на плодноста тогаш дојде од промена на ставот. До 60-тите години на минатиот век, луѓето започнаа да се движат од традиционалните и комуналните вредности кон поизразени и индивидуалистички погледи заради пристапот до и аспирацијата кон високото образование и ширењето на вредностите на животниот стил што некогаш ги практикуваше само мало малцинство на културни елити. (Ова е втора демографска транзиција . ) Иако значајните културни промени во 60-тите години на минатиот век беа израмнети до 90-тите години на минатиот век, социјалното и културното опкружување на крајот на дваесеттиот век беше сосема поинакво од тоа во 1950-тите. Ваквите промени во вредностите имаа голем ефект врз плодноста што се зацементираше во следните демографски групи. Земјите-членки на Европската заедница забележаа постојан пораст на не само разводите и вонбрачните раѓања помеѓу 1960 и 1985 година, туку и на пад на стапката на плодност. Во 1981 година, истражување спроведено во земјите низ индустријализираниот свет покажа дека иако повеќе од половина од луѓето на возраст од 65 години и повеќе сметаат дека на жените им се потребни деца, само 35% од оние на возраст од 15 до 24 години (помлади Бејби Бумери и постари Генерација X) се согласи.<ref name=":232">{{Наведена книга|title=Whither the Child? Causes and Consequences of Low Fertility|last=Kaufmann|first=Eric|publisher=Paradigm Publishers|year=2013|isbn=978-1-61205-093-5|editor-last=Kaufmann|editor-first=Eric|location=Boulder, Colorado, United States|pages=135–56|chapter=Chapter 7: Sacralization by Stealth? The Religious Consequences of Low Fertility in Europe|editor-last2=Wilcox|editor-first2=W. Bradford}}</ref> До раните 2000-ти, просечната пријавена идеална големина на семејството кај германските јазични земји опадна на 1,7, далеку под нивото на замена. Ниското ниво на интерес за репродукција е поизразено кај економските предности, за разлика од претходните времиња, кога богатството беше во корелација со плодноста.<ref name=":33"/> Во исто време, Франција и Скандинавија задржаа високи стапки на плодност во споредба со другите развиени земји, особено Јужна Европа и Источна Азија. На прв поглед, се чини дека ова може да се должи на нивните социјално прогресивни вредности и политики, т.е. олеснување на жените да ги извршуваат своите кариери и репродуктивни соништа. Сепак, поблиската контрола го сугерира аргументот дека „феминизмот е новиот про-натализам“ е неиздржан, имајќи предвид дека постојат социјално прогресивни земји со ниски стапки на плодност, како што се Австрија и Канада од една страна, и поконзервативни и традиционалистички земји со високи стапки на плодност како што се Ирска и САД од друга страна.<ref name=":232"/> На почетокот на дваесет и првиот век, Европа има стареење на население со невидена брзина. Се проценува дека до 2050 година, 40% од Европејците ќе бидат постари од 60 години. Овој проблем е особено акутен на исток, додека на запад е олеснет со меѓународната имиграција. Покрај тоа, сè поголем број на деца родени во Европа биле од неевропски родители. Бидејќи децата на имигранти во Европа имаат тенденција да бидат исто толку религиозни колку што се, ова може да го забави падот на религијата (или растот на секуларизмот) на континентот како што напредува дваесет и првиот век.<ref name=":21">{{Наведено списание|last=Kaufmann|first=Eric|author-link=Eric Kaufmann|date=Winter 2010|title=Shall the Religious Inherit the Earth?|journal=Studies: An Irish Quarterly Review|volume=99|issue=396, the future of religion|pages=387–94|jstor=27896504}}</ref> Во Велика Британија, бројот на жители родени во странство изнесува 6% од населението во 1991 година. Имиграцијата последователно се зголеми и не падна од тогаш (заклучно со 2018 година). Истражувањата на демографите и политиколозите Ерик Кауфман, Роџер Итвел и Метју Гудвин сугерираат дека таквата брза етно-демографска промена е една од клучните причини за реакцијата на јавноста во форма на националистички популистички бунтови против политичкиот естаблишмент низ богатите либерални демократии, пример за тоа е референдумот за Брегзит во 2016 година.<ref name=":202">{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/britain/2018/11/03/two-new-books-explain-the-brexit-revolt|title=Two new books explain the Brexit revolt|date=November 3, 2018|work=The Economist|access-date=December 21, 2019|department=Britain}}</ref> Италија е земја каде што проблемот со стареењето на населението е особено акутен. Стапката на плодност се намали од околу четири во 60-тите години на минато на 1,2 во 2010-тите. Ова не е затоа што младите Италијанци не сакаат да репродуцираат. Напротив, да се има многу деца е италијански идеал. Но, нејзината економија беснее од Големата рецесија од 2007–8 година, со стапка на невработеност кај младите на неверојатни 35% во 2019 година. Многу Италијанци се преселиле во странство - 150.000 се преселиле во 2018 година - и многумина се млади луѓе кои бараат образовни и економски можности. Со падот на бројот на раѓања секоја година, се очекува италијанското население да се намали во следните пет години. Покрај тоа, Бејби Бумерс се повлекуваат во голем број, а нивниот број ги затемнува оние на младите кои се грижат за нив. Само Јапонија има старосна структура повеќе наклонета кон постарите лица. Едно решение за овој проблем е стимулирање на репродукцијата, како што стори Франција, со инвестирање во подолги родителски отсуства, дневна грижа и даночни ослободувања за родителите. Од 2019 година, Франција има приближно исто население како и Италија, но 65% повеќе раѓања. Друго решение е имиграцијата, која го ублажува падот, но тоа не се случува без политички реакции.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.pbs.org/newshour/show/in-italy-rising-anxiety-over-falling-birth-rates|title=In Italy, rising anxiety over falling birth rates|last=Livesay|first=Christopher|date=November 25, 2019|work=PBS Newshour|access-date=December 21, 2019}}</ref> Грција исто така страда од сериозен демографски проблем бидејќи многу млади ја напуштаат земјата во потрага по подобри можности на друго место. Овој одлив на мозоци и рапидно стареењето на населението може да предизвика катастрофа за земјата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.pbs.org/newshour/show/brain-drain-and-declining-birth-rate-threaten-the-future-of-greece|title=Brain drain and declining birth rate threaten the future of Greece|last=Brabant|first=Malcolm|date=November 13, 2017|work=PBS Newshour|access-date=December 21, 2019}}</ref> Русија има пад на наталитет и опаѓање на населението и покрај подобрувањето на економијата по распадот на Советскиот Сојуз. Според Обединетите нации, населението на Русија може да падне дури за една третина до 2050 година. Статистичарите на руската влада проценија во 2005 година дека момче родено во нивната земја таа година има мали шанси да го види својот 60-ти роденден поради разни проблеми поврзани со животниот стил (како алкохолизам). Јазот во очекуваниот животен век помеѓу Западот и Русија започна да станува забележлив во 60-тите години на минатиот век.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4125072.stm|title=Russia's population falling fast|last=Eke|first=Stephen|date=June 23, 2005|work=BBC News|access-date=December 22, 2019|department=Europe}}</ref> Населението во Русија падна за 6% помеѓу средината на 90-тите и почетокот на 2010-тите.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/business-13143523|title=Vladimir Putin reveals plan to boost Russia birth rate|date=April 20, 2011|work=BBC News|access-date=January 1, 2020|department=Business}}</ref> Во Обединетото Кралство, иако завршената стапка на плодност малку се промени, просечната возраст при првото раѓање се зголемуваше во раните 2000-ти. Според Кралскиот колеџ за акушерки, ова била главната причина зошто процентот на раѓања што бараат индукции на трудот или царски рез се зголеми од 31% на 50%.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/britain/2020/07/23/britains-baby-bust|title=Britain's baby bust|date=July 23, 2020|work=The Economist|access-date=August 7, 2020|department=Demography}}</ref> Помеѓу 1990 и 2019 година, Исланд забележа пораст на населението за 40,7%, Норвешка за 25,9%, Шведска за 20,0%, Данска 13,1%, Гренланд 0,8%, Финска 10,9%, [[Фарски Острови]] 7,5% и [[Оланд|Оландските Острови]] 22,9%.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.helsinkitimes.fi/finland/finland-news/domestic/17295-finland-hit-harder-by-demographic-changes-than-other-nordics-shows-report.html|title=Finland hit harder by demographic changes than other Nordics, shows report|last=Teivainen|first=Aleksi|date=February 6, 2020|work=Helsinki Times|access-date=February 8, 2020|department=Finland}}</ref> === Северна Америка === Во Соединетите држави, на налог на претседателот [[Линдон Џонсон|Линдон Б. Johnонсон]], Конгресот го донесе Законот за имиграција и националност од 1965 година (познат и како Закон за Харт-Селер), со кој се укинаа националните квоти за имигрантите и се замени со систем што прифаќа фиксен број на лица годишно заснован на квалитети како што се вештини и потреба за прибежиште.<ref>{{Наведена книга|title=The American Nation: A History of the United States|last=Garraty|first=John A.|publisher=Harper Collins Publishers|year=1991|isbn=0-06-042312-9|pages=857–8|chapter=Chapter XXXI: The Best of Times, The Worst of Times}}</ref> Во текот на деветнаесеттиот и почетокот на дваесеттиот век, повеќето имигранти во Соединетите Држави дошле од Европа, но кон крајот на 90-тите и раните 2000-ти, Азија и Латинска Америка станаа главните извори на имигранти во нацијата.<ref name=":643">{{Наведени вести|url=https://www.axios.com/immigration-gen-z-voters-2020-presidential-election-33ee50d5-2863-4ab3-b9e5-3444a2926e8b.html|title=Immigration is shaping the youngest generation of voters|last=Kight|first=Stef W.|date=December 14, 2019|work=Axios|access-date=December 24, 2019|archive-date=2019-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20191224214420/https://www.axios.com/immigration-gen-z-voters-2020-presidential-election-33ee50d5-2863-4ab3-b9e5-3444a2926e8b.html|url-status=dead}}</ref> Во извештајот на демографот Вилијам Фреј од институтот Брукингс се наведува дека во Соединетите држави, Милениумците се мост помеѓу главно кавкаските пред-милениумци (генерација X и нивните претходници) и поразновидните пост-милениумци (генерација З и нивните наследници) .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.brookings.edu/research/millennials/|title=The millennial generation: A demographic bridge to America's diverse future|last=Frey|first=William H.|date=January 2018|work=The Brookings Institution|accessdate=September 9, 2019}}</ref> Анализата на Фреј на податоците за пописот на САД сугерира дека заклучно со 2019 година, 50,9% од генерацијата Z е бела, 13,8% е црна, 25,0% шпанска и 5,3% Азијка. (Видете ја сликата подолу.) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.brookings.edu/research/less-than-half-of-us-children-under-15-are-white-census-shows/|title=Less than half of US children under 15 are white, census shows|last=Frey|first=William|date=June 24, 2019|work=Brookings Institution|accessdate=December 4, 2020}}</ref> 29% од генерацијата Z се деца на имигранти или имигранти, во споредба со 23% од Millennials кога биле на иста возраст. Заклучно со 2019 година, 13,7% од населението во САД е родено во странство, во споредба со 9,7% во 1997 година, кога плачеле првите членови на генерацијата Z.<ref name=":643"/> Според Бирото за попис, бројот на луѓе со мешано наследство значително се зголеми помеѓу 2000 и 2010 година. Поконкретно, бројот на Американци кои се идентификуваат како мешано бело и црно порасна за 134% и оние на бела и азиска екстракција за 87%.<ref name=":23"/> Истражувањето на Фреј исто така сугерира дека на национално ниво, Хиспанците и Азијците се најбрзо растечки расни малцински групи во Соединетите Држави, додека бројот на Кавказците на возраст под 18 години се намалува од 2000 година. Оваа демографска промена може да има социјални, културни и политички импликации за децениите што претстојат.<ref name=":52">{{Наведени вести|url=https://www.axios.com/americas-race-diversity-population-1d8b2664-860d-4c9f-84a6-416af8421601.html|title=America's sweeping tide of diversity|last=Hart|first=Kim|date=September 11, 2019|work=Axios|access-date=September 16, 2019|archive-date=2019-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917150508/https://www.axios.com/americas-race-diversity-population-1d8b2664-860d-4c9f-84a6-416af8421601.html|url-status=dead}}</ref> Членовите на генерацијата Z имаат малку помала веројатност да се родени во странство отколку Millennials;<ref name=":110">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pewsocialtrends.org/2018/11/15/early-benchmarks-show-post-millennials-on-track-to-be-most-diverse-best-educated-generation-yet/|title=Early Benchmarks Show 'Post-Millennials' on Track to Be Most Diverse, Best-Educated Generation Yet|date=November 15, 2018|work=Pew Research Center|accessdate=May 11, 2019}}</ref> фактот дека повеќе американски латиноамериканци се родени во САД отколку во странство игра улога во правењето на првиот бран на генерацијата Z да изгледа подобро образовано од нивните претходници. Сепак, истражувачите предупредуваат дека овој тренд може да се промени со промена на имиграционите обрасци и помладите членови на генерацијата Z да изберат алтернативни образовни патеки.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.npr.org/2018/11/15/668106376/generation-z-is-the-most-racially-and-ethnically-diverse-yet|title=Generation Z Is The Most Racially And Ethnically Diverse Yet|last=Wang|first=Hansi|date=November 15, 2018|work=NPR|access-date=August 6, 2019}}</ref> Како демографска група, генерацијата Z е помала од Бејби Бумерс и нивните деца, Милениумците.<ref name=":28">{{Наведени вести|url=https://www.axios.com/2020-election-youth-vote-gen-z-895c7c4b-3ee2-4068-8b83-96178249d3f0.html|title=Young people are outnumbered and outvoted by older generations|last=Kight|first=Stef W.|date=December 14, 2019|work=Axios|access-date=December 24, 2019|archive-date=2019-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20191224214437/https://www.axios.com/2020-election-youth-vote-gen-z-895c7c4b-3ee2-4068-8b83-96178249d3f0.html|url-status=dead}}</ref> Според Бирото за попис на САД, генерацијата Z сочинува околу една четвртина од населението во САД, заклучно со 2015 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/kathryndill/2015/11/06/7-things-employers-should-know-about-the-gen-z-workforce/#71b200cfad7e|title=7 Things Employers Should Know About The Gen Z Workforce|last=Dill|first=Kathryn|date=November 6, 2015|work=Forbes|accessdate=May 11, 2019}}</ref> Привремените податоци од Центарот за контрола и превенција на болести откриваат дека стапките на плодност во САД паднале под нивото на замена од 2,1 од 1971 година. (Тоа беше 1,765 во 2017 година. ) <ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnn.com/2019/01/10/health/us-fertility-rate-replacement-cdc-study/index.html|title=US fertility rate is below level needed to replace population, study says|last=Howard|first=Jacqueline|date=January 10, 2019|work=CNN|access-date=January 1, 2020}}</ref> Имаше „ехо бум“ во 2000-тите, што секако го зголеми апсолутниот број на идни млади возрасни лица, но не ги промени значително релативните големини на оваа група во споредба со нивните родители.<ref name=":332">{{Наведени вести|url=https://theconversation.com/baby-booms-and-busts-how-population-growth-spurts-affect-the-economy-46056|title=Baby booms and busts: how population growth spurts affect the economy|last=Macunovich|first=Diane J.|date=September 8, 2015|work=The Conversation|access-date=November 14, 2020}}</ref> Стапката на плодност на Мексико, некогаш меѓу највисоките во светот, беше приближно на ниво на замена во 2010 година, помалку од скоро седум во 1960 година. Ова се должи на владините политики за контрацепција кои датираат од 70-тите години на минатиот век, со кои се користеше многу стерилизација во земја со строги ограничувања за абортус, освен во главниот град. До 2000-тите, околу 40% од оженетите мексиканки биле стерилизирани. Зголеменото учество на жените во работната сила и подобрените образовни можности, исто така, играа улога во овој развој. Иако бројот на нови Мексиканци секоја година во 2000-тите беше ист со оној од 1970-тите, стапката на раст значително се забави. Просечната возраст на Мексиканците беше 28 години во 2010 година, за разлика од 17 години во 1980 година. За споредба, на Европа и беа потребни еден век отколку 30 години да ја изврши истата демографска транзиција. Мексиканците кои живеат во Соединетите држави имаа повисока стапка на плодност од нивните колеги во старата земја, сепак, и тоа значи дека бројот на луѓе со мексиканско наследство ќе продолжи да расте северно од границата. Всушност, во раните 2000-ти, имаше значителна мексиканска миграција, легална и друга, во САД, каде што животниот стандард и платите се повисоки.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/the-americas/2010/04/22/when-the-ninos-run-out|title=When the niños run out|date=April 22, 2010|work=The Economist|access-date=May 3, 2020}}</ref> === Океанија === Вкупната стапка на плодност во Австралија падна од над три во повоената ера, на околу ниво на замена (2,1) во 1970-тите на под тоа на крајот на 2010-тите. (Тоа беше 1,74 во 2017 година. ) Сепак, имиграцијата ги неутрализира ефектите од намалениот наталитет. Во 2010-тите, меѓу жителите на Австралија, 5% се родени во Велика Британија, 2,5% од Кина, 2,2% од Индија и 1,1% од Филипини. 84% од новите пристигнувања во фискалната 2016 година биле под 40-годишна возраст, во споредба со 54% од оние што веќе се во земјата. Како и другите земји пријателски со имигрантите, како што се Канада, Велика Британија и САД, се очекува растот на населението во Австралија да се зголеми до околу 2025 година. Сепак, односот на луѓето на работоспособна возраст и пензионерите ( сооднос на зависност) премина од осум во 1970-тите на околу четири во 2010-тите. Може да се намали на двајца во 2060-тите, во зависност од нивото на имиграција.<ref name=":25">{{Наведени вести|url=https://news.yahoo.com/australia-demographic-time-bomb-arrived-193400024.html|title=Australia's Demographic 'Time Bomb' Has Arrived|last=Fensom|first=Anthony|date=December 1, 2019|work=The National Interest|access-date=December 24, 2019|publisher=Yahoo! News}}</ref> „Колку е постаро населението, толку повеќе луѓе имаат социјална помош, ни треба повеќе здравствена заштита и има помала база за плаќање даноци“, изјави Јан Харпер од Бизнис школата во Мелбурн за ABC News (Австралија).<ref name=":27">{{Наведени вести|url=https://www.abc.net.au/news/2019-11-20/economy-demographics-baby-boomers-retiring-immigration/11700508|title=So many baby boomers are retiring this doctor quit his job to go build them luxury homes|last=Kohler|first=Alan|work=ABC News (Australia)|access-date=December 24, 2019|last2=Hobday|first2=Liz|department=7.30}}</ref> Додека владата ги намали плановите за зголемување на старосната граница за пензионирање, за намалување на пензиите и за зголемување на даноците заради противењето на јавноста, демографските притисоци продолжуваат да се зголемуваат бидејќи бледеат ефектите од миграцијата. Австралијците кои стануваат полнолетни на почетокот на дваесет и првиот век не сакаат да имаат деца во споредба со нивните претходници поради економски причини: поголем студентски долг, скапо домување и негативен раст на приходот. == Образование == === Глобални трендови === Уписите во основните училишта во земјите во развој се зголемуваат постојано од средината на дваесеттиот век. До 90-тите и 2000-тите години, стапката на запишување во основните училишта во овие земји се приближуваше до 100%, седејќи веднаш под оние на развиениот свет.<ref>{{Наведено списание|last=Worthman|first=Carol|last2=Trang|first2=Kathy|date=2018|title=Dynamics of body time, social time and life history at adolescence|journal=Nature|volume=554|issue=7693|pages=451–457|doi=10.1038/nature25750|pmid=29469099}}</ref> Според Организацијата за економска соработка и развој ( [[Организација за економска соработка и развој|ОЕЦД]] ), земјите потрошиле просечно 10 759 УСД за едукација на своите деца од основно училиште до универзитет во 2014 година.<ref name=":53">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/us-news/2018/sep/07/us-education-spending-finland-south-korea|title=The US spends more on education than other countries. Why is it falling behind?|last=Rushe|first=Dominic|date=September 7, 2018|work=The Guardian|access-date=November 14, 2020}}</ref> Над 600.000 студенти на возраст меѓу осум и девет години од 49 земји и територии учествуваа во Трендовите во меѓународната студија за математика и наука ( TIMSS ) во 2015 година. Студентите со највисоки оценки по математика се поздравени од Сингапур, Хонгконг, Јужна Кореја, Тајван и Јапонија. Особено, јазот меѓу најниско оценуваната источноазиска земја (Јапонија, со 593) беше за 23 бода поголем од следната нација (Северна Ирска, со 570), што беше непроменето од 2011 година. Во науката, најдобри стрелци беа од Сингапур, Јужна Кореја, Јапонија, Русија и Хонгконг.<ref name=":68"/> Програмата за меѓународно оценување на студентите (PISA) спонзорирана од ОЕЦД се спроведува на секои три години на петнаесетгодишни ученици ширум светот за читање со разбирање, математика и наука. Студенти од 71 нација и територии полагаа ПИСА тестови во 2015 година. Студентите со највисока просечна оценка по математика дојдоа од Сингапур, Хонгконг, Макао, Тајван и Јапонија; во науката од Сингапур, Јапонија, Естонија, Тајван и Финска; и во читање од Сингапур, Хонгконг, Канада, Финска и Ирска.<ref name=":72"/> Во 2019 година, ОЕЦД ги испита образовните стандарди и достигнувањата на нејзините 36 земји-членки и откри дека додека трошоците за образование се зголемија во просек за 15% во текот на претходната деценија, академските перформанси на 15-годишните студенти во читање, математика и науката за ПИСА во голема мерка стагнира. Студенти од Кина и Сингапур, двајцата надвор од ОЕЦД, продолжија да ги надминуваат своите глобални врсници. Меѓу сите земји што ги испратија своите студенти да ја земат PISA, само Албанија, Колумбија, Макао, Молдавија, Перу, Португалија и Катар забележаа какви било подобрувања од пристапувањето. Од нив, само Португалија е земја на ОЕЦД. Во меѓувреме, Австралија, Финска, Исланд, Холандија, Нов Зеланд, Словачка и Јужна Кореја забележаа пад на вкупните перформанси откако се приклучија. Финансирањето, иако важно, не е нужно најважно, како што покажува случајот со Естонија. Естонија потроши 30% под просекот на ОЕЦД, но сепак има постигнато врвни оценки.<ref name=":13"/> Социоекономската позадина е клучен фактор за академски успех во ОЕЦД, при што студентите кои доаѓаат од семејства во првите 10% од распределбата на приходот се три години пред во вештините за читање во споредба со оние од долните 10%. Сепак, врската помеѓу позадината и перформансите беше најслаба во Австралија, Канада, Данска, Естонија, Финска, Јапонија, Норвешка, Јужна Кореја и Велика Британија, што значи овие земји имаат најправедни системи за образование.<ref name=":13">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-oecd-education/education-levels-stagnating-despite-higher-spending-oecd-survey-idUSKBN1Y70Q8|title=Education levels stagnating despite higher spending: OECD survey|last=Thomas|first=Leigh|date=December 3, 2019|work=Reuters|access-date=February 5, 2020|department=World News}}</ref> Предложениот метод за проценка на еднаквоста на образовните можности во даденото општество е да се измери наследноста на академската способност бидејќи емпириските докази ја поддржуваат хипотезата дека наследноста на резултатите од тестовите е поголема во земја со национален наставен план во споредба со онаа со децентрализирана систем; имањето национална наставна програма насочена кон еднаквост ги намалува влијанијата врз животната средина.<ref name=":62">{{Наведено списание|last=Rimfeld|first=Kaili|last2=Kovas|first2=Yulia|last3=Dale|first3=Philip S.|last4=Plomin|first4=Robert|date=July 23, 2015|title=Pleiotropy across academic subjects at the end of compulsory education|url=https://www.nature.com/articles/srep11713|journal=Nature|volume=5|issue=11713|page=11713|doi=10.1038/srep11713|pmc=4512149|pmid=26203819}}</ref> Различни нации и територии пристапуваат на прашањето како поинаку да ги негуваат надарените студенти. Во текот на 2000-тите и 2010-тите, додека Блискиот Исток и источна Азија (особено Кина, Хонгконг и Јужна Кореја) и Сингапур активно ги бараа и ги насочуваа кон врвни програми, Европа и Соединетите држави ја имаа предвид целта за вклучување и избра да се фокусира на помагање на студентите кои се борат. Во 2010 година, на пример, Кина претстави децениски Национален план за развој на таленти за да ги идентификува способните студенти и да ги насочи на СТЕМ полиња и кариери со голема побарувачка; истата година, Англија ја расклопи својата Национална академија за надарени и талентирани млади и ги пренасочи средствата за да им помогне на студентите со низок резултат да бидат примени на елитните универзитети. Развојниот когнитивен психолог Дејвид Гери забележа дека западните воспитувачи остануваат „отпорни“ на можноста дури и на најталентираните ученици да имаат потреба од охрабрување и поддршка и имаат тенденција да се концентрираат на ниски перформанси. Покрај тоа, иако најчесто се верува дека покрај одреден репер за коефициент на интелигенција (обично 120), практиката станува многу поважна од когнитивните способности за совладување на нови знаења, неодамна објавени истражувачки трудови засновани на надолжни студии, како што е Студија за математички предвремена младина (SMPY) и Програмата за идентификување на таленти на Универзитетот Дјук, сугерираат поинаку.<ref name=":41"/> Пандемијата КОВИД-19 го наруши образованието на околу една и пол милијарда ученици бидејќи училиштата во 165 земји ги затворија вратите и 60 милиони наставници беа испратени дома, според УНЕСКО. Голем број земји се справија со проблемот со проширување на пристапот до Интернет во оддалечените области или емитување повеќе образовни материјали на националната телевизија.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/education/2020/03/26/nearly-14-billion-children-around-globe-are-out-school-heres-what-countries-are-doing-keep-kids-learning-during-pandemic/|title=1.5 billion children around globe affected by school closure. What countries are doing to keep kids learning during pandemic.|last=Strauss|first=Valerie|date=March 26, 2020|work=The Washington Post|access-date=January 2, 2020}}</ref> Од раните 2000-ти, бројот на студенти од новите економии кои одат во странство за високо образование значително се зголеми. За време на 2010-тите, додека бројот на избирачи за студирање во Обединетото Кралство и Соединетите Држави во голема мера се изедначи, сè повеќе се определија за Австралија и Канада. Ова беше златно доба на раст за многу западни универзитети кои примаат меѓународни студенти.<ref name=":80">{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/the-world-ahead/2020/11/17/a-golden-age-for-universities-will-come-to-an-end|title=A golden age for universities will come to an end|last=Birrell|first=Hamish|date=November 17, 2020|work=The Economist|access-date=December 31, 2020}}</ref> Кон крајот на 2010-тите, околу пет милиони студенти секоја година го надминаа светот за високо образование, а развиениот свет е најпопуларно одредиште, а Кина најголемиот извор на меѓународни студенти. Статистичките податоци на кинеската влада покажуваат дека 660 000 студенти студирале во странство во 2018 година, повеќе од трипати повеќе од една деценија претходно. Во 2019 година, САД беа најпопуларно одредиште за кинеските универзитетски студенти, со 30% од меѓународното студентско тело доаѓаше од континентална Кина, следени од Австралија, Канада, Велика Британија и Јапонија.<ref name=":78">{{Наведени вести|url=https://asia.nikkei.com/Politics/International-relations/US-visas-for-Chinese-students-tumble-99-as-tensions-rise2|title=US visas for Chinese students tumble 99% as tensions rise|last=Watanabe|first=Shin|date=November 4, 2020|work=Nikkei Asia|access-date=February 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206005858/https://asia.nikkei.com/Politics/International-relations/US-visas-for-Chinese-students-tumble-99-as-tensions-rise2|archive-date=February 6, 2021}}</ref> Но, бидејќи се влошија односите меѓу Западот и Кина и поради пандемијата КОВИД-19, западните универзитети забележаа пад на нивните приходи од странски студенти и ќе мора да се конфигурираат за да преживеат. Владината помош можеби нема да биде достапна заради затегнатите врски меѓу универзитетите и многу политичари, кои се скептични во однос на вредноста на високото образование, бидејќи иако приемите бележат бум, растот на продуктивноста се забавува.<ref name=":64">{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/leaders/2020/08/08/covid-19-will-be-painful-for-universities-but-also-bring-change|title=Covid-19 will be painful for universities, but also bring change|date=August 8, 2020|work=The Economist|access-date=December 3, 2020}}</ref> Покрај тоа, политичките битки на Западот сè повеќе се водат помеѓу оние кои имаат универзитетски дипломи и оние кои немаат. Во секој случај, универзитетите кои се многу зависни од приходите за странските студенти се соочуваат со можност за банкрот. КОВИД-19 го заврши златното доба на универзитетите. === Во Азија === Во Јужна Кореја, наставата е престижна и наградувана, а образовниот систем е високо централизиран и фокусиран на испробување. Слично на тоа, во Сингапур, да се стане учител во никој случај не е лесна задача и образовниот систем на нацијата е исто така централно управуван.<ref name=":53"/> === Во Европа === Во Финска, во текот на 2010-тите, беше исклучително тешко да се стане наставник во училиште, бидејќи стапките на прием во програмата за обука на наставници беа дури и пониски отколку за програмите по право или медицина.<ref name=":53"/> Според трендовите во меѓународната студија за математика и наука (TIMSS) од 2015 година, француските студенти постигнаа последен резултат во математиката и последен во науката, кога ќе се споредат со другите земји-членки на Европската унија. Француските ученици од четврто одделение (ученици на возраст од осум до девет) постигнале просечно 488 бода во математиката и 487 во науката, во споредба со просекот на ЕУ 527, односно 525. На меѓународно ниво, Франција се најде на 35. место од 49 земји учеснички и територии.<ref name=":68"/> Француската просечност во математиката на ниво на одделенска настава, и покрај тоа, ситуацијата во високото образование и истражувањето беше откритие, што може да се види од бројот на [[Филдсов медал|медали од]] областа што ги произведе нацијата, што е повеќе од која било друга земја, освен САД .<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2012/may/31/europa-french-maths-ecoles-normales-superieures|title=Why do the French excel at maths? Thank the écoles normales supérieures|last=Floch|first=Benoît|date=May 31, 2012|work=The Guardian|access-date=December 9, 2020}}</ref><ref name=":79">{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/europe/2020/08/29/how-france-created-a-university-to-rival-mit|title=How France created a university to rival MIT|date=August 29, 2020|work=The Economist|access-date=December 29, 2020}}</ref> На почетокот на 2020 година се отвори Универзитетот Париз-Секли. Спои околу 20 терцијарни и истражувачки институции (вклучително и елитни ''гранде еколи'' и специјализирани истражувачки институти), вработува 9000 членови на факултет за настава и истражување и опслужува 48 000 студенти. Тој е посветен на науката и е наменет да биде она што претседателот [[Емануел Макрон|Емануел Макрон го]] нарече „МИТ ''à la française'' “. Иако Французите претходно беа рамнодушни кон меѓународните рангирања на универзитетите, Париз-Секли е, од 2020 година, еден од најдобрите во светот, особено во математиката.<ref name=":79"/> Во Франција, додека долготрајната воена служба за мажи беше укината во 1996 година од страна на претседателот [[Жак Ширак|quesак Ширак]], кој сакаше да изгради професионална волонтерска војска,<ref name=":4">{{Наведени вести|url=https://www.euronews.com/2018/06/27/on-macron-s-orders-france-will-bring-back-compulsory-national-service|title=On Macron's orders: France will bring back compulsory national service|last=Davies|first=Pascale|date=June 27, 2018|work=EuroNews|access-date=November 5, 2019|department=France}}</ref> сите граѓани од 17 до 25 години сепак мора да учествуваат во Одбраната и Денот на државјанството (ЈАПД), кога тие се воведени во вооружените сили на Франција, и полагаат јазични тестови. Во 2019 година, претседателот Макрон воведе нешто слично на задолжителната воена служба, но за тинејџери, како што беше ветено за време на неговата претседателска кампања. Познат како ''Service National Universel'' или SNU, тоа е задолжителна граѓанска услуга. Додека студентите нема да мора да ја бричат главата или да ракуваат со воена опрема, тие ќе мора да спијат во шатори, да станат рано (во 6:30 часот наутро), да учествуваат во разни физички активности, да ја подигнат [[Знаме на Франција|тробојката]] и да ја пеат [[Марсеjеза|химната]] . Тие ќе мора да носат униформа, иако повеќе наликува на облеката на чуварите отколку на воениот персонал. Оваа програма трае вкупно четири недели. Во првите две, младите учат како да обезбедат прва помош, како да се движат со мапа, како да препознаваат лажни вести, итни реакции за различни сценарија и самоодбрана. Покрај тоа, тие добиваат здравствени проверки и се испробуваат за нивното владеење на францускиот јазик и учествуваат во дебати за различни социјални теми, вклучувајќи екологија, државен секуларизам и родова еднаквост. Во втората две недели, тие волонтираат во добротворна организација за локалната самоуправа. Целта на оваа програма е да се промовира националната кохезија и патриотизам, во време на длабока поделба на верска и политичка основа, да се извлечат луѓето од нивните соседства и региони и да се мешаат луѓе од различни социоекономски класи, нешто што порано го правеше задолжителната воена служба . Поддржувачите сметаа дека тинејџерите ретко го креваат националното знаме, поминуваат премногу време на своите телефони и се чувствуваат носталгично за ерата на задолжителна воена служба, која се смета за обред на минување кај младите мажи и алатка за градење на карактерот. Критичарите тврдат дека оваа програма е несоодветна и дека чини премногу. СНУ се предвидува да влијае на околу 800.000 француски граѓани секоја година кога ќе стане задолжително за сите на возраст од 16 до 21 година до 2026 година, со цена од околу 1,6 милијарди евра.<ref name=":6">{{Наведени вести|url=https://www.france24.com/en/20190711-france-civic-service-military-volunteer-french-values-macron-first-aid-national-cohesion|title=National civic service: A crash course in self-defence, emergency responses and French values|last=Villeminot|first=Florence|date=July 11, 2019|work=France 24|access-date=November 5, 2019|department=French Connection}}</ref> Друга голема загриженост е дека тоа ќе ја оптовари француската војска, веќе тенка од контра-терористичките кампањи дома и во странство. Анкета на IFOP од 2015 година откри дека 80% од Французите поддржуваат некаков вид на задолжителна служба, војска или цивил. Во исто време, популарно беше и враќањето на регрут; приврзаниците вклучија 90% од партијата УМП, 89% од Националниот фронт (сега Национален митинг ), 71% од Социјалистичката партија и 67% од луѓето на возраст од 18 до 24 години. Оваа анкета беше спроведена по [[Пукање во „Шарли Ебдо“|терористичките напади на „Шарли ебдо“]] .<ref>{{Наведени вести|url=https://www.france24.com/en/20150126-poll-80-percent-french-want-return-national-service-military-conscription|title=Poll says 80% of French want a return to national service|date=January 26, 2015|work=France 24|access-date=November 5, 2019}}</ref> Во раните 2010-ти, британските ученици се најдоа зад девојчињата во читањето со разбирање. Во 2011 година, само 80% од момчињата го достигнаа очекуваното ниво на читање на 11-годишна возраст во споредба со 88% од девојчињата; јазот се зголеми на 12 бода на 14-годишна возраст. Претходните истражувања сугерираат дека ова се должи на општата тенденција на момчињата да не добиваат големо охрабрување при доброволно читање.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/education-18644811|title=Boys' reading skills 'must be tackled'|last=Richardson|first=Hannah|date=July 2, 2012|work=BBC News|access-date=November 12, 2020}}</ref> Наставниците забележале дека средношколците се борат да продолжат со читањето. 25% рекле дека интересот опаднал во првите неколку страници, 22% во првите 50 страници, уште 25% во првите сто. Речиси една третина извести дека момчињата изгубиле интерес на корицата ако книгата имала повеќе од 200 страници. Литературните класици на англиски јазик, кои се најнепопуларни меѓу момчињата, ги вклучувале романите на [[Џејн Остин|Janeејн Остин]], драмите на [[Вилијам Шекспир]] (особено „ ''Мекбет“'', ''„Бура'' “ и ''„Сон на летната ноќ“'' ) и ''„На глувците и мажите'' “ на [[Џон Стајнбек|Steон Стајнбек]] .<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/education-13393321|title=Boys 'can't read past 100th page', study says|last=Richardson|first=Hannah|date=May 17, 2011|work=BBC News|access-date=November 12, 2020}}</ref> 69% од наставниците во основните училишта во Велика Британија и 60% од наставниците во средните училишта објавија дека во 2018 година виделе растечка честота на супстандардни нивоа на вокабулар кај нивните ученици од сите возрасти, што доведува до не само ниска самодоверба и разни други проблеми во однесувањето и социјалата, туку и до поголема тешкотија на курсеви како што се англиски јазик и историја и на важни испити како што е Генералниот сертификат за средно образование (GCSE), збир на испити за напуштање на училиштето потребни за 16-годишници. 49% од учениците во Година 1 и 43% од децата во Година 7 (возраст од 11 до 12 години) немале вокабулар за да се истакнат во училиште. Многумина веруваа дека падот на читањето за задоволство кај учениците, особено кај постарите тинејџери, е причина за овој тренд. Психологот Кејт Нејшн предупреди: „Без оглед на причините, ниското ниво на вокабулар поставува ограничувања на писменоста, разбирањето, учењето на наставната програма и може да создаде опаѓачка спирала на слаб јазик што почнува да влијае на сите аспекти на животот“.<ref name=":58"/><ref name=":61"/> Во 2017 година, скоро половина од Британците добиле високо образование на возраст од 30 години. Ова е и покрај фактот дека студентските такси во вредност од 9,000 фунти беа воведени во 2012 година. Универзитетите во Велика Британија за првпат воведоа хонорари есента 1998 година за да се решат финансиските проблеми и фактот дека универзитетите на друго место наплаќаа школарина. Премиерот Тони Блер ја воведе целта половина од младите Британци да добијат универзитетска диплома во 1999 година, иако го пропушти крајниот рок во 2010 година.<ref name=":34">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/education/2017/sep/28/almost-half-of-all-young-people-in-england-go-on-to-higher-education|title=Almost half of all young people in England go on to higher education|last=Adams|first=Richard|date=September 28, 2017|work=The Guardian|access-date=October 28, 2019|department=Higher Education}}</ref> Блер не ја зеде предвид историската реалност дека прекумерната понуда на млади луѓе со високо ниво на образование претпоставува периоди на политичка нестабилност и немири во различни општества, од раната модерна Западна Европа и доцната Токугава Јапонија до Советскиот Сојуз, современ Иран и Соединети Држави. Квантитативниот историчар Питер Турчин ја нарече оваа елитна хиперпродукција .<ref>{{Наведено списание|last=Turchin|first=Peter|date=July 2, 2008|title=Arise 'cliodynamics'|url=https://www.nature.com/articles/454034a|journal=Nature|volume=454|issue=7200|pages=34–5|doi=10.1038/454034a|pmid=18596791}}</ref><ref name=":51">{{Наведено списание|last=Turchin|first=Peter|date=February 3, 2010|title=Political instability may be a contributor in the coming decade|url=https://www.nature.com/articles/463608a|journal=Nature|volume=403|issue=7281|pages=608|doi=10.1038/463608a|pmid=20130632|doi-access=free}}</ref> Турчин проценил дека 30% од дипломираните британски универзитети биле преквалификувани со оглед на барањата на нивните работни места додека Институтот за фискални студии (IFS) сметал дека на секој петти дипломиран би му било подобро ако не отиде на универзитет.<ref name=":64"/> IFS, исто така, предупреди дека 13 британски универзитети ризикуваат банкрот бидејќи приемот на прием опаѓа поради пандемијата COVID-19. Нормално, приемите се зголемуваат за време на економска рецесија, бидејќи луѓето сакаат да ја подобрат својата конкурентност во работната сила, но тоа не се случи со онаа предизвикана од пандемијата поради барањата за социјално дистанцирање и достапноста на часовите преку Интернет. Премиерот Борис Johnонсон даде можност за подобра стручна обука. „Треба да признаеме дека значително и растечко малцинство на млади го напуштаат универзитетот и работат на работа на недипломски студии“, рече тој.<ref name=":63">{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/2020/10/24/can-too-many-brainy-people-be-a-dangerous-thing|title=Can too many brainy people be a dangerous thing?|date=October 24, 2020|work=The Economist|access-date=December 1, 2020}}</ref> Како и да е, побарувачката за високо образование во Обединетото Кралство останува силна, поттикната од потребата за високо квалификувани работници и од јавниот и од приватниот сектор. Меѓутоа, постоеше проширување на јазот во половите. Почнувајќи од 2017 година, жените имале поголеми шанси да присуствуваат или посетувале универзитет отколку мажите, 55% до 43%, што е јаз од 12%.<ref name=":34"/> === Во Северна Америка === Резултатите од тестот за ПИСА 2018 покажаа дека при разбирање за читање, канадски средношколци рангирани над просекот на ОЕЦД, но под Кина и Сингапур. Студентите од Алберта постигнаа просек над националниот просек, од Британска Колумбија, Онтарио, Квебек, Њуфаундленд и Лабрадор и Нова Шкотска со просек и Саскачеван, Манитоба, Њу Бранзвик и Островот Принц Едвард под просекот. На национално ниво, 14% од канадските студенти постигнаа резултати под Ниво 2 (407 бода или повисоко), но со значителен јаз во половите. Додека 90% од девојчињата беа на Ниво 2 или повисоко, само 82% од момчињата го сторија истото, и покрај иницијативите насочени кон охрабрување на момчињата да читаат повеќе. Генерално, просекот на читање во Канада PISA опадна од 2000 година, иако со значителен удар во 2015 година. Во математиката, Канада беше зад Кина, Сингапур, Јапонија, Јужна Кореја, Естонија и Финска таа година, кога 600.000 студенти од 79 земји полагаа ПИСА тестови. Нема забележано подобрување во математичките вештини на канадските студенти од 2012 година, како што е оценето од ПИСА, со секој шести студент да постигнува резултат под одредницата.<ref name=":71"/> За време на 2010-тите, истражувачки новинари и власти откриле бројни случаи на академска нечесност во Австралија, Канада, Велика Британија и САД, почнувајќи од измама со договор (купување есеј, ангажирање некого да заврши задача или да полага испит) до поткупување службеници за прием. Во некои случаи, рекламите за измами со договори беа пронајдени веднаш до универзитетските кампуси. Вистинската распространетост на плагијаторството останува непозната и раните истражувања можеби го потценија вистинскиот степен на вакво однесување.<ref>{{Наведени вести|url=https://theconversation.com/cheating-may-be-under-reported-across-canadas-universities-and-colleges-129292|title=Cheating may be under-reported across Canada's universities and colleges|last=Eaton|first=Sarah Elaine|date=January 15, 2020|work=The Conversation|access-date=November 13, 2020|department=Education}}</ref> Додека курсевите за домашна економија, исто така познати како семејни и потрошувачки науки (FCS), беа вообичаени во Соединетите држави во текот на дваесеттиот век, тие беа во опаѓање на почетокот на дваесет и првиот од различни причини, почнувајќи од недостиг на квалификувани наставници за намалување на финансирањето. Ова е и покрај обидите да се ревидираат за живот во современата ера. Курсевите на FCS во минатото ги учеа основите на готвењето и домашните работи, но сега, исто така, предаваат исхрана, градинарство во заедницата, компостирање, лични финансии, меѓу другите теми; тие имаат за цел да ги пополнат празнините на знаење што родителите ги учеле во старите денови на своите деца, но во многу случаи повеќе не можат да сторат затоа што двајцата родители работат. Во 2012 година имало само 3,5 милиони ученици запишани на курсеви за FCS во средните училишта, што е пад од 38% во однос на претходната деценија.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2018/06/14/618329461/despite-a-revamped-focus-on-real-life-skills-home-ec-classes-fade-away|title=Despite A Revamped Focus On Real-Life Skills, 'Home Ec' Classes Fade Away|last=Danovich|first=Tove|date=June 14, 2018|work=NPR|access-date=November 14, 2020}}</ref> Во 2013 година, помалку од една третина од американските јавни училишта имаа пристап до широкопојасен Интернет сервис, според непрофитниот EducationSuperHighway . Меѓутоа, до 2019 година, тој број достигна 99%, што ја зголеми честотата на дигитално учење.<ref>{{Наведени вести|url=https://hechingerreport.org/nearly-all-american-classrooms-can-now-connect-to-high-speed-internet-effectively-closing-the-connectivity-divide/|title=Nearly all American classrooms can now connect to high-speed internet, effectively closing the "connectivity divide"|last=Mathewson|first=Tara Garcia|date=October 23, 2019|work=Hechinger Report|access-date=November 10, 2019|department=Future of Learning}}</ref> Според Светскиот економски форум, над еден од пет членови на генерацијата Z се заинтересирани да посетуваат трговско или техничко училиште наместо колеџ или универзитет.<ref name=":92">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.weforum.org/agenda/2018/11/why-gen-z-is-approaching-money-differently-than-other-generations-95032cb6-6046-4269-a38a-0763bd7909ff/|title=Why Generation Z has a totally different approach to money|date=November 30, 2018|work=World Economic Forum|accessdate=May 15, 2019}}</ref> Во Соединетите држави денес, средношколците обично се охрабруваат да посетуваат колеџ или универзитет по дипломирањето, додека опциите за техничко училиште и стручна обука често се занемаруваат.<ref name=":112">{{Наведени вести|url=https://www.pbs.org/newshour/education/decades-pushing-bachelors-degrees-u-s-needs-tradespeople|title=After decades of pushing bachelor's degrees, U.S. needs more tradespeople|last=Krupnick|first=Matt|date=August 29, 2017|work=PBS Newshour|access-date=May 17, 2019}}</ref> Според семамериканското економско истражување на CNBC 2018, само 40% од Американците веруваа дека финансиските трошоци за четиригодишна универзитетска диплома се оправдани, помалку од 44% пет години претходно. Покрај тоа, само 50% веруваа дека четиригодишната програма е најдобриот вид обука, пад од 60%, а бројот на луѓе кои видоа вредност во двегодишна програма скокна од 18% на 26%. Овие наоди се во согласност со другите извештаи.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.educationdive.com/news/yet-another-report-says-fewer-americans-value-4-year-degree/526820/|title=Yet another report says fewer Americans value 4-year degree|last=Paterson|first=James|date=July 3, 2018|work=Education Dive|access-date=August 2, 2019}}</ref> Членовите на генерацијата Z се нетрпеливи да изберат специјалност кои ги учат на продажни вештини.<ref name=":310">{{Наведени вести|url=https://www.pbs.org/newshour/show/anxious-about-debt-generation-z-makes-college-choice-a-financial-one|title=Anxious about debt, Generation Z makes college choice a financial one|last=Solman|first=Paul|date=March 28, 2019|work=PBS Newshour|access-date=May 12, 2019}}</ref> Според Светскиот економски форум (СЕФ), околу 88% сметаат дека подготовката за работа е точка на колеџ. 39% имаат за цел кариера во медицината или здравството, 20% во природните науки, 18% во биологијата или биотехнологијата и 17% во бизнисот.<ref name=":92"/> Анкетата на Галуп во 2018 година, спроведена на над 32.000 студенти на универзитети, случајно избрани од 43 училишта од цела САД, покажа дека нешто повеќе од половина (53%) од нив сметаат дека нивната избрана насока ќе доведе до профитабилно вработување. Студентите на СТЕМ изразија најголема доверба (62%), додека оние во либералните уметности беа најмалку сигурни (40%). Нешто повеќе од една третина сметаа дека ќе ги научат вештините и знаењето потребни за да станат успешни на работното место.<ref>{{Наведени вести|url=https://news.gallup.com/poll/225446/half-college-students-say-major-leads-good-job.aspx|title=Half of College Students Say Their Major Leads to a Good Job|last=Aucter|first=Zack|date=January 17, 2018|work=Gallup|access-date=August 2, 2019}}</ref> Бидејќи работните места (што одговараа на тоа што студираше) беа толку тешко да се најдат за неколку години по Големата рецесија, вредноста за добивање диплома за либерална уметност и студирање на хуманистичките науки на универзитетот беше доведена во прашање, нивната способност да развијат добро заокружена и широкоумна личност и покрај тоа.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.pbs.org/newshour/show/so-you-have-a-liberal-arts-degree-and-expect-a-job|title=So You Have a Liberal Arts Degree and Expect a Job?|date=January 3, 2011|work=PBS Newshour|access-date=October 4, 2019}}</ref> Додека бројот на студенти од областа на хуманистичките науки значително опадна, оние во науката, технологијата, инженерството и математиката или СТЕМ, нагло се зголемија. Околу една четвртина од американските студенти не успеаја да дипломираат во рок од шест години на крајот на 2010-тите и оние кои се соочија со намалена премија за плата.<ref name=":64"/> Според Националната проценка на напредокот во образованието во 2018 година, 73% од американските ученици од осмо и дванаесетто одделение имале недоволни вештини за пишување.<ref name=":782"/> Во 2010-тите имаше бројни извештаи за тоа како американските студенти заостанувале зад нивните меѓународни колеги по предметите СТЕМ, особено оние од (Источна) Азија. Ова е извор на загриженост за некои затоа што академски надарените студенти во СТЕМ можат да имаат несоодветно позитивно влијание врз националната економија. Покрај тоа, додека американските студенти се помалку фокусирани на СТЕМ, студентите од Кина и Индија не само што ги надминуваат, туку и во голем број доаѓаат во САД за високо образование.<ref name=":70"/> Податоците од Институтот за меѓународно образование покажаа дека во споредба со академската 2013–14 година, бројот на странски студенти запишани во американски колеџи и универзитети достигнал врв во 2015–6, со околу 300 000 студенти, пред да падне малку во следните години. Во споредба со академската 2017–18 година, 2018-19 година забележа пад од 1% на бројот на странски студенти. Ова е грижа за институциите кои станаа зависни од меѓународно запишување за приходи, бидејќи тие обично им наплатуваат на странските студенти повеќе од нивните домашни колеги. Од 2019 година, ова беше првиот пад во последната деценија. Сепак, бројот на странски дипломирани студенти кои престојуваат на работа или понатамошна обука е зголемен. Во 2019 година имаше 220.000 лица кои имаа право да останат на привремена работа, што претставува раст од 10% во споредба со есента 2017 година. Главни извори на студенти кои студираат во странство во Соединетите држави беа Кина, Јужна Кореја, Индија и Саудиска Арабија (по тој редослед). Додека бројот на кинески студенти на американско тло опадна значително - поради различни фактори, како што се пријавени тешкотии за добивање американска виза во услови на кино-американска трговска војна, поголема конкуренција од Канада и Австралија и растечки антикинески чувства поради загриженост за кражба на интелектуална сопственост - студентите што доаѓаат од друго место во Азија (иако не од Јужна Кореја и Јапонија), Латинска Америка и Африка се зголемија. Особено, бројот на нигериски студенти се искачи за 6% додека оние од Бразил и Бангладеш пораснаа за 10%. Најпопуларните специјалност се префрлија, со бизнис, академски предмет екстремно популарен меѓу кинеските студенти, со пад од 7% во учебната 2018-19 година. Во меѓувреме, математиката и компјутерската наука скокнаа за 9%, заменувајќи го бизнисот како втор најпопуларен специјалност по инженерството.<ref>{{Наведени вести|url=https://apnews.com/7e66571f1aed4d368de60474226b325f|title=US draws fewer new foreign students for 3rd straight year|last=Binkey|first=Collin|date=November 18, 2019|work=Associated Press|access-date=November 18, 2019}}</ref> Во 2020 година, како резултат на пандемијата КОВИД-19 и извонредни кино-американски односи, бројот на студенти од Кина што добија виза Ф-1 падна 99% во споредба со претходната година.<ref name=":78"/> Пошироко, истражувањето спроведено на над 700 институции за високо образование откри дека бројот на странски студенти кои матурираат во САД паднал за 43%. Но, пред пандемијата, администрацијата на Трамп, добро позната по својот цврст став кон имиграцијата, воведе нови упатства за ограничување на бројот на лица кои се квалификувале и датумот на истекување на студентските визи, како и програмата за визи H1-B .<ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/new-international-student-enrollment-plunges-43-this-fall-11605548907|title=New International Student Enrollment Plunges 43% This Fall|last=Korn|first=Melissa|date=November 16, 2020|work=The Wall Street Journal|access-date=February 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209111210/https://www.wsj.com/articles/new-international-student-enrollment-plunges-43-this-fall-11605548907|archive-date=December 9, 2020|department=Education}}</ref> === Во Океанија === == Изгледи за вработување и економски трендови == === Глобални случувања === Во 2018 година, додека бројот на роботи на работа продолжи да се зголемува, глобалната стапка на невработеност падна на 5,2%, најниска во последните 38 години. Тековните трендови сугерираат дека развојот на настаните во вештачката интелигенција и роботиката нема да резултира во масовна невработеност, но всушност може да создаде работни места со висока квалификација. Меѓутоа, за да се искористи оваа ситуација, потребна е култура и образовен систем што ќе промовира доживотно учење. Вештините за брусење што машините сè уште не ги совладале, како што е тимската работа и делотворната комуникација, ќе бидат клучни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.weforum.org/agenda/2019/01/jobs-of-next-20-years-how-to-prepare|title=What the next 20 years will mean for jobs – and how to prepare|last=Kasriel|first=Stephane|date=January 10, 2019|work=World Economic Forum|accessdate=October 25, 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hbr.org/2019/09/why-even-new-grads-need-to-reskill-for-the-future|title=Why Even New Grads Need to Reskill for the Future|last=Zao-Sanders|first=Marc|last2=Palmer|first2=Kelly|date=September 26, 2019|work=Harvard Business Review|publisher=Harvard Business School Publishing|accessdate=October 25, 2019}}</ref> Родителите на генерацијата Z можеби имаат слика за тоа дека првото деловно дело на нивното дете е штанд за лимонада или миење автомобили. Иако ова се одлични први бизниси, генерацијата Z сега има пристап до платформи за социјални медиуми, градители на мрежни места, 3Д-печатачи и платформи за испорака што им обезбедува дополнителни можности да започнат бизнис на млада возраст. Интернетот обезбеди влез во продавницата за Generation Z да ги продава своите идеи на луѓе ширум светот без никогаш да ја напуштат нивната куќа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.entrschool.com/can-a-kid-start-a-business/|title=Can a kid start a business?|work=Entrepreneur School|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026220802/https://www.entrschool.com/can-a-kid-start-a-business/|archive-date=October 26, 2017|accessdate=26 October 2017}}</ref> Како што продолжува технолошкиот напредок, нешто што е очигледно со појавата или напредокот во вештачката интелигенција, роботиката, тридимензионалното печатење, нанотехнологијата, квантниот компјутер, автономните возила, меѓу другото, кулминирајќи во она што економистот Клаус Шваб го нарекува „[[Четврта индустриска револуција]]“, побарувачката за иновативни, добро образовани и високо квалификувани работници продолжува да расте, како и нивните приходи. Побарувачката за ниско платени и ниско квалификувани работници, од друга страна, ќе продолжи да опаѓа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.weforum.org/agenda/2016/01/the-fourth-industrial-revolution-what-it-means-and-how-to-respond/|title=The Fourth Industrial Revolution: what it means, how to respond|last=Schwab|first=Klaus|date=January 14, 2016|work=World Economic Forum|accessdate=November 5, 2019}}</ref> Со анализа на податоците од Обединетите нации и Глобалниот индекс на конкурентност за таленти, КДМ инженеринг откри дека заклучно со 2019 година, првите пет земји за меѓународни високо квалификувани работници се Швајцарија, Сингапур, Велика Британија, САД и Шведска. Факторите земени предвид ја вклучиле можноста за привлекување високо квалификувани странски работници, деловно пријателство, регулаторно опкружување, квалитетот на образованието и стандардот на живеење. Швајцарија е најдобра во задржувањето на талентите заради одличниот квалитет на живот. Сингапур е дом на светска класа за претприемачи. И Соединетите држави нудат најголема можност за раст како резултат на огромната големина на нивната економија и квалитетот на високото образование и обука.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.weforum.org/agenda/2019/03/which-countries-are-set-to-attract-the-highest-skilled-workers-from-abroad|title=Which countries are best at attracting high-skilled workers?|last=Desjardins|first=Jeff|date=March 20, 2019|work=World Economic Forum|accessdate=October 27, 2019}}</ref> [[Светски економски форум|Според Светскиот економски форум]] (СЕФ), заклучно со 2019 година, ова се и некои од најконкурентните економии во светот. Со цел да се утврди економската конкурентност на една земја или територија, СЕФ разгледува фактори како што се доверливоста на јавните институции, квалитетот на инфраструктурата, макро-економската стабилност, квалитетот на здравствената заштита, динамиката на бизнисот, ефикасноста на пазарот на трудот и иновативниот капацитет.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.weforum.org/agenda/2019/10/competitive-economies-world|title=These are the world's 10 most competitive economies in 2019|last=Geiger|first=Thierry|last2=Crotti|first2=Roberto|date=October 9, 2019|work=World Economic Forum|accessdate=October 27, 2019}}</ref> Во 2020 година, [[Пандемија на КОВИД-19|глобалната пандемија COVID-19]] не само што создаде здравствена криза, туку и предизвика сериозен економски пад. И покрај тоа што имаат помала веројатност да страдаат од оваа болест, многу луѓе родени помеѓу крајот на 1990-тите и раните 2000-ти сега се соочуваат со прилично слаби економски изгледи, бидејќи компаниите ги намалуваат вработувањата, откажуваат пракса и отпуштаат свои вработени за да останат во деловна активност. Најмногу се погодени работници со ниска квалификација и оние кои штотуку дипломирале, но поштедени се професионалците кои се во состојба да работат од дома.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/business/2020/05/23/zoomers-zeros-and-gen-z|title=Zoomers, zeros and Gen Z|date=May 23, 2020|work=The Economist|access-date=July 13, 2020|department=Business}}</ref> === Азија === Статистичките податоци на [[Меѓународен монетарен фонд|Меѓународниот монетарен фонд]] (ММФ) откриваат дека помеѓу 2014 и 2019 година, стапката на невработеност во Јапонија отиде од околу 4% на 2,4% и на Кина од скоро 4,5% на 3,8%. Ова се едни од најниските стапки меѓу врвните економии.<ref name=":12"/> Кога дојде на власт во 1949 година, претседателот [[Мао Це Тунг]] вети дека ќе ги укине капитализмот и социјалните класи. „Старите пари“ престанаа да постојат во Кина како резултат на централно планираната економија. Но, тоа се смени во осумдесеттите години кога Денг Кјаопинг воведе економски реформи ; средната и горната класа цветаат оттогаш. Всушност, тој сметаше дека богатството е „славно“. Кинеските градови се претворија во големи трговски центри. Бројот на милијардери (во американски долари) во Кина расте побрзо отколку на кое било друго место во светот, толку многу што академиите батлер, чии студенти ќе им служат на „новите богати“ и завршувајќи ги училиштата, чии ученици се родени од богати родители, се утврдени. Голем број на млади кинески претприемачи го искористија Интернетот и станаа влијатели на социјалните мрежи за да ги продаваат своите производи.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.pbs.org/newshour/show/china-is-producing-billionaires-faster-than-any-other-nation|title=China is producing billionaires faster than any other nation|last=Yu|first=Katrina|date=September 29, 2019|work=PBS Newshour|access-date=November 5, 2019}}</ref> Технолошките компании и стартапите цветаат во Кина и Југоисточна Азија. Додека порано, кинеските фирми ги копираа деловните стратегии и модели од нивните американски колеги, сега тие развиваат свои пристапи, а компаниите од Југоисточна Азија учат од нивниот успех и искуство, практика позната како „Копија од Кина“. Е-трговијата цветаше. Во Сингапур, на пример, не само што е сега можно да се прават нарачки преку Интернет, туку може да се купат и намирници лично, да се плаќаат преку мобилен телефон и да бидат спакувани со машини; нема касиери. Со оглед на тоа што западњаците први беа воведени на Интернет преку нивните персонални компјутери, луѓето во Кина и Југоисточна Азија најпрво стапија на Интернет со своите мобилни телефони. Следствено, големата употреба на апликациите за мобилни телефони во индустријата за е-трговија се исплати многу. Особено, кинеските претприемачи инвестираат во познати како „супер-апликации“, оние што им овозможуваат на корисниците пристап до сите видови услуги во нив, не само за пораки, туку и за изнајмување велосипеди и [[дигитален паричник|дигитални паричници]]. Во Индонезија, потпирањето на плаќања со кредитни картички е тешко, бидејќи продорноста на пазарот на оваа технологија останува прилично ниска (заклучно со 2019 година). Како и да е, и во е-трговија и возење погон растат и таму. Но, тоа е Сингапур кој е почетен центар на регионот, благодарение на одличната инфраструктура, владината поддршка и изобилниот капитал. Понатаму, сингапурските технолошки фирми се „уникатно позиционирани“ да учат и од САД и од Кина.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.scmp.com/tech/apps-social/article/2170181/supermarkets-super-apps-southeast-asian-tech-start-ups-are-looking|title=From supermarkets to super apps, Southeast Asian tech start-ups are looking to China not Silicon Valley|last=Soo|first=Zen|date=October 26, 2018|work=South China Morning Post|access-date=November 5, 2019}}</ref> Кинеската генерација Z ги искористи разните опции за заеми што им се достапни, иако по цена на превисоки и евентуално нелегални каматни стапки. Иако властите преземаа мерки за сомнителни заемодаватели на пари, сепак има изобилство начини за позајмување пари. Според Блумберг, односот на кинескиот долг на БДП кон БДП скокнал од 27% во 2010 година на 57% во 2019 година. За споредба, долгот на домаќинствата беше 126% од БДП во Австралија, 99% во Јужна Кореја и 75% во САД, според Банката на Америка. Сепак, Fitch Ratings процени дека стапката на раст е двојно поголема од номиналниот БДП. Според Народна банка на Кина, односот на нацијата на долг кон расположлив доход беше 99,9% во 2019 година, за разлика од 93,4% претходната година.<ref name=":29">{{Наведени вести|url=https://www.latimes.com/business/story/2019-12-27/china-gen-z-debt|title=News Analysis: China takes a risk with Gen Z's love affair with debt|last=Gopalan|first=Nisha|date=December 27, 2019|work=Bloomberg (via LA Times)|access-date=January 3, 2019|department=Business}}</ref> === Европа === Во Европа, иако стапките на невработеност во Франција и Италија останаа релативно високи, тие беа значително пониски од претходните. Во меѓувреме, германската стапка на невработеност се спушти под дури и на САД, ниво што не е видено од нејзиното обединување скоро три децении пред тоа.<ref name=":12"/> [[Евростат]] во 2019 година објави дека вкупната стапка на невработеност низ Европската унија паднала на најниско ниво од јануари 2000 година, со 6,2% во август, што значи дека околу 15,4 милиони луѓе биле без работа. Чешка (3%), Германија (3,1%) и Малта (3,3%) уживаа најниско ниво на невработеност. Земјите-членки со највисока стапка на невработеност беа Италија (9,5%), Шпанија (13,8%) и Грција (17%). Земји со повисока стапка на невработеност во споредба со 2018 година беа Данска (од 4,9% на 5%), Литванија (6,1% на 6,6%) и Шведска (6,3% на 7,1%).<ref>{{Наведени вести|url=https://www.euronews.com/2019/09/30/eu-unemployment-drops-to-lowest-level-in-nearly-two-decades-eurostat|title=EU unemployment drops to lowest level in nearly two decades: Eurostat|date=October 1, 2019|work=Euronews|access-date=October 18, 2019}}</ref> Во ноември 2019 година, Европската комисија изрази загриженост за фактот дека некои земји-членки „не успеаја да ги стават своите финансии во ред“. Белгија, Франција и Шпанија имаа сооднос на долг кон БДП од скоро 100%, додека во Италија 136%. Според правилата на ЕУ, земјите-членки мораат да преземат чекори за намалување на јавниот долг доколку надмине 60% од БДП. Комисијата ја пофали Грција за напредокот во закрепнувањето на економијата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.euractiv.com/section/economic-governance/news/eu-concerned-over-france-italy-and-spain-debts/|title=EU concerned over France, Italy and Spain debts|last=Rios|first=Beatriz|date=December 3, 2019|work=Euroactiv|access-date=January 4, 2020}}</ref> Според Европскиот центар за развој на стручна обука (Цедефоп), Европската унија кон крајот на 2010-тите страда од недостаток на специјалисти за СТЕМ (вклучително и стручни лица за ИКТ), доктори на медицина, медицински сестри, бабици и наставници во училиштата. Сепак, сликата варира во зависност од земјата. Во Италија, еколошката архитектура е многу барана. На Естонија и Франција им недостасуваат правни професионалци. На Ирска, Луксембург, Унгарија и Велика Британија им требаат повеќе финансиски експерти. На сите земји-членки, освен Финска, им требаат повеќе ИКТ специјалисти, а на сите освен Белгија, Грција, Шпанија, Унгарија, Летонија, Литванија, Луксембург, Португалија и Велика Британија им требаат повеќе наставници. Снабдувањето со дипломирани студенти од СТЕМ е недоволно затоа што стапката на напуштање е висока и поради тековниот одлив на мозоци од некои земји. На некои земји им требаат повеќе наставници бидејќи многумина заминуваат во пензија и треба да бидат заменети. Во исто време, стареењето на населението во Европа бара проширување на здравствениот сектор. Стимулациите за (потенцијалните) работници на работни места со голема побарувачка вклучуваат низок социјален углед, ниски плати и стресни работни средини. Навистина, многумина го напуштија јавниот сектор за индустрија, додека некои дипломирани студенти од СТЕМ зазедоа работни места кои не се СТЕМ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cedefop.europa.eu/en/news-and-press/news/skill-shortages-europe-which-occupations-are-demand-and-why|title=Skill shortages in Europe: Which occupations are in demand – and why|date=October 25, 2016|work=Cedefop|accessdate=November 6, 2019}}</ref> Шпанскиот тинк-тенк „Федеа“ забележа дека нема доволно млади Европејци запишани во стручни програми кои ги учат на вештини кои ги фаворизираат пазарот на трудот. На многу нови учесници во работната сила им недостасуваа потребните вештини што ги бараа работодавците.<ref name=":46">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-unemployment-youth-idUSKBN24A0LN|title=Coronavirus 'Class of 2020': Europe's lost generation?|last=Kahn|first=Michael|date=July 9, 2020|work=Reuters|access-date=July 18, 2020|department=World News}}</ref> И покрај тоа што стручњаците предвидуваа дека неизвесноста како резултат на референдумот за Брегзит ќе предизвика британската економија да се распадне, па дури и да падне во рецесија, стапката на невработеност се спушти под 4%, додека реалните плати малку се зголемија кон крајот на 2010-тите, два проценти од 2019 година . Особено, медицинските лекари и стоматолозите видоа дека нивната заработка се надминува над стапката на инфлација во јули 2019 година. И покрај фактот дека владата вети зголемување на јавната потрошувачка (13 милијарди фунти, или 0,6% од БДП) во септември 2019 година, јавниот дефицит продолжува да опаѓа, како и од 2010 година. Како и да е, неизвесноста околу меѓународната трговска политика на Велика Британија ги потисна шансите за извозен бум и покрај амортизацијата на фунтата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/britain/2019/10/31/britains-economy-is-holding-up-well-for-now?cid1=cust/dailypicks1/n/bl/n/2019115n/owned/n/n/dailypicks1/n/n/NA/337747/n|title=Britain's economy is holding up well—for now|date=October 31, 2019|work=The Economist|access-date=November 6, 2019|department=Britain}}</ref> Според мрежното место за вработување Glassdoor, највисоко платените работни места на ниво на Обединетото Кралство во 2019 година се аналитичар за инвестициско банкарство, софтверски инженер, деловен аналитичар, научник за податоци, финансиски аналитичар, развивач на софтвер, градежен инженер, асистент за ревизија, инженер за дизајн, машински инженер . Нивните просечни основни плати се движат од околу 28,000 до 51,000 a годишно. Општо земено, луѓето со матични степени имаат најголеми шанси да бидат регрутирани на високо платена работа. Според Заводот за национална статистика, просечниот приход на Обединетото Кралство во 2018 година бил 29.588 фунти.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnbc.com/2019/07/24/these-are-the-highest-paying-entry-level-jobs-in-the-uk.html|title=These are the highest paying entry level jobs in the UK|last=Taylor|first=Chloe|date=July 24, 2019|work=CNBC|access-date=November 6, 2019|department=Work}}</ref> Во Велика Британија, бројот на тинејџери кои поседувале деловни активности скокнал од 491 во 2009 година на 4.152 во 2019 година. Овие луѓе примарно ги користат платформите на социјалните медиуми за да ја утврдат својата кариера.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/newsbeat-50938854|title=Surge in teenagers setting up businesses, study suggests|date=December 30, 2019|work=BBC News|access-date=January 3, 2020|department=Newsbeat}}</ref> Поради силната корелација помеѓу економскиот раст и вработувањето кај младите, рецесиите доаѓаат со ужасни последици за младите во работната сила. Во борбените јужноевропски економии, како што се Грција и Шпанија, невработеноста кај младите траеше по Големата рецесија, останувајќи заглавена на околу една третина. Со друга рецесија предизвикана од глобалната пандемија COVID-19, таа може да се искачи на околу половина. Дури и Чешка, која претходно можеше да се пофали со најниска стапка на невработеност кај младите во Европа, со околу 5%, можеше да забележи тројно зголемување на бројот во 2020 година. Генерално, европските пазари за вработување се непријателски расположени кон новите учесници, кои, за разлика од нивните постари колеги, немаат трајни договори и често се првите кои се отпуштаат во тешки времиња. Просечната невработеност во ЕУ порасна, но невработеноста кај младите порасна уште повеќе; меѓу работниците под 25-годишна возраст, во мај 2020 година изнесуваше 15,7%.<ref name=":46"/> === Северна Америка === Помеѓу 2014 и 2019 година, вкупната стапка на невработеност во Канада падна од околу 7% на под 6%, според ММФ.<ref name=":12">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.weforum.org/agenda/2019/06/chart-of-the-day-unemployment-is-down-across-the-world-s-largest-economies/|title=Unemployment is down across the world's largest economies|last=Edmond|first=Charlotte|date=June 12, 2019|work=World Economic Forum|accessdate=June 19, 2019}}</ref> Во 2017 година, списанието Канадски бизнис ги анализираше јавно достапните податоци од Статистика Канада и Вработување и социјален развој Канада за да ги утврди врвните професии врз основа на растот и платите. Вклучуваа градежни менаџери, менаџери за рударство и каменолом, пилоти и инструктори за летање, инженери за софтвер, полицајци, пожарникари, [[Урбанизам|урбанисти, планови за]] нафта, хемиски, земјоделски, биомедицински, воздушни и железнички инженери, менаџери за деловни услуги, службеници за палуби, менаџери за продажба на компании, фармацевти, механичари за лифтови, адвокати, директори за економски развој, менаџери за недвижнини и финансии, менаџери за телекомуникации, менаџери за комунални услуги, менаџери за поставување цевки, менаџери за шумарство, медицински сестри и менаџери за јавна администрација.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.macleans.ca/work/jobs/top-25-jobs-in-canada/#gallery/canadas-best-jobs-2017/slide-1|title=Canada's Best Jobs 2017: The Top 25 Jobs in Canada|date=May 29, 2017|work=Maclean's|access-date=November 5, 2019|department=Jobs}}</ref> Сепак, кон крајот на 2010-тите, индустријата за нафта и гас во Канада бележеше пад поради недостаток на политичка поддршка и неповолни политики од Отава. Бројот на нафтени платформи во Западна Канада, каде се наоѓаат најголемиот дел од наоѓалиштата на земјата, опадна од 900 во 2014 година на 550 во 2019 година. Многу канадски компании го преместиле екипажот и опремата во САД, особено во Тексас.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.cbc.ca/news/business/citadel-drilling-caodc-oilpatch-1.5339892|title='It's the smart thing to do': Canadian oil driller moves all its rigs to the U.S.|last=Bakx|first=Kyle|date=October 30, 2019|work=CBC News|access-date=November 5, 2019|department=Business}}</ref> Бидејќи панемијата КОВИД-19 ја критикуваше канадската економија, генерацијата З беше една од најпогодените групи, со 70% МО CЕ да се 200 УСД или помалку од несолвентност, бројка што вклучува 39% кои веќе биле несолвентни.<ref>{{Наведени вести|url=https://globalnews.ca/news/7391421/generation-z-insolvency-poll/|title=Majority of Gen Z Canadians close to insolvency amid coronavirus pandemic, poll finds|last=Breen|first=Kerri|date=October 13, 2020|work=Global News|access-date=January 5, 2021|department=Canada}}</ref> Американците на возраст од 15 до 21 година очекуваат да бидат финансиски независни во раните дваесетти години, додека нивните родители генерално очекуваат да станат такви до средината на дваесеттите.<ref name=":38">{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/story/money/2019/07/16/savings-parents-say-its-embarrassing-to-rely-on-them-after-27/1705355001/|title=Gen Z, millennials: It's 'embarrassing' to rely on parents for money after 27|last=Brown|first=Dalvin|date=July 16, 2019|work=USA Today|access-date=July 23, 2019}}</ref> Додека Милениумците имаат тенденција да претпочитаат флексибилност, генерацијата Z е позаинтересирана за сигурност и стабилност.<ref name=":30">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newsweek.com/2019/06/28/gen-zs-are-anxious-entrepreneurial-determined-avoid-their-predecessors-mistakes-1443581.html|title=Gen Zs are Anxious, Entrepreneurial and Determined to Avoid Their Predecessor's Mistakes|last=Piore|first=Adam|date=June 13, 2019|work=Newsweek|accessdate=June 26, 2019}}</ref> Додека 23% од Millennials би оставиле работа доколку сметаат дека не се ценети, само 15% од генерацијата Z би го сториле истото, според истражувањето на Deloitte.<ref name=":42">{{Наведени вести|url=https://www.msn.com/en-us/money/markets/reality-bites-back-to-understand-gen-z-look-to-the-gen-x-parents/ar-AAF0Xaj|title=Reality bites back: To understand Gen Z, look to the Gen X parents|last=Boyle|first=Matthew|date=July 31, 2019|work=Bloomberg (via MSN)|access-date=August 4, 2019|last2=Townsend|first2=Matthew}}</ref> Според [[Светски економски форум|Светскиот економски форум]] (СЕФ), 77% од генерацијата Z очекуваат да работат понапорно од претходните генерации.<ref name=":22">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.weforum.org/agenda/2019/02/meet-generation-z-the-newest-member-to-the-workforce/|title=Generation Z: What to expect from the newest addition to the workforce|last=Desjardins|first=Jeff|date=February 19, 2019|work=World Economic Forum|accessdate=June 16, 2019}}</ref> Како резултат, едвај еден од двајца регрути од генерацијата Z се подготвени да преговараат за поголема плата, иако од 2019 година, пазарот на трудот во САД е многу тесен, што значи дека рамнотежата на моќта во моментов е во прилог на барателите на работа, колективно.<ref name=":26">{{Наведени вести|url=https://www.cnbc.com/2019/06/03/gen-z-these-tips-will-get-you-the-highest-salary-at-your-first-job.html|title=Gen Z is hitting the job market — what they need to know to get the best salary and benefits|last=Booth|first=Barbara|date=June 3, 2019|work=CNBC|access-date=June 7, 2019}}</ref> Навистина, работодавците се отворени за преговори за повисоки плати и подобри бенефиции со цел да привлечат таленти. Иако постои согласност меѓу генерациите дека е многу важно вработените да научат нови вештини, Millennials и Generation Z се со поголема веројатност од Бејби Бумерс да мислат дека е работа на вработените да се обучуваат сами. Бебе Бумерите имаат тенденција да сметаат дека тоа е одговорност на работодавачот. Покрај тоа, Millennials и Generation Z (74%) имаат тенденција да имаат повеќе колеги кои работат далечински за значителен дел од своето време во споредба со Baby Boomers (58%).<ref name=":36">{{Наведени вести|url=https://www.cnbc.com/2019/03/05/how-millennials-and-gen-z-are-reshaping-the-future-of-the-workforce.html|title=How millennials and Gen Z are reshaping the future of the workforce|last=Gilchrist|first=Karen|date=March 5, 2019|work=CNBC|access-date=July 11, 2019}}</ref> Огромно мнозинство, 80%, претпочита да работи во средна или голема компанија. Извештајот на Морган Стенли, наречен Сина книга, предвидува дека Милениумците и Генерацијата З се одговорни за напливот на учество на трудот во САД и дека додека американската работна сила се шири, таа на другите земји од Г10 ќе се договори. Овој развој ја олеснува загриженоста за стареењето на населението во Америка, што ја загрозува солвентноста на разни програми за социјална помош.<ref>{{Наведени вести|url=https://finance.yahoo.com/news/morgan-stanley-millennials-gen-z-set-to-boost-the-us-economy-160707944.html|title=Morgan Stanley: Millennials, Gen Z set to boost the US economy|last=McHugh|first=Calder|date=June 11, 2019|work=Yahoo Finance|access-date=June 15, 2019}}</ref> Почнувајќи од 2019 година, Millennials и Generation Z сочинуваат 38% од американската работна сила; тој број ќе се искачи на 58% во наредната деценија. Според Министерството за труд на Соединетите држави, стапката на невработеност во септември 2019 година беше 3,5%, бројка што не е забележана од декември 1969 година.<ref name=":9">{{Наведени вести|url=https://www.cnbc.com/2019/10/04/jobs-report---september-2019.html|title=September unemployment rate falls to 3.5%, a 50-year low, as payrolls rise by 136,000|last=Cox|first=Jeff|date=October 4, 2019|work=CNBC|access-date=October 19, 2019}}</ref> Во исто време, учеството на трудот остана стабилно и најголемиот раст на работните места имаше тенденција да биде позиции со полно работно време. Бројот на луѓе кои завршија со позиции со скратено работно време и покрај тоа што бараа работни места со полно работно време, падна на 4,32 милиони, што е под просекот од претходните три децении.<ref name=":18">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/business-50690745|title=US jobs growth jumps in November|date=December 6, 2019|work=BBC News|access-date=December 7, 2019|department=Business}}</ref> Економистите генерално сметаат дека населението со стапка на невработеност помала од 4% е целосно вработено. Всушност, дури и лица со попреченост или затворска евиденција се вработуваат.<ref name=":45">{{Наведени вести|url=https://www.npr.org/2019/05/20/722650602/america-is-in-full-employment-so-why-arent-we-celebrating|title=America Is In Full Employment, So Why Aren't We Celebrating?|last=Gogoi|first=Pallavi|date=May 20, 2019|work=NPR|access-date=August 16, 2019}}</ref> Според Одделот за образование, луѓето со техничка или стручна обука имаат малку поголема веројатност да бидат вработени од оние со диплома и значително поголема веројатност да бидат вработени во нивните области на специјалност.<ref name=":112"/> САД во моментов страдаат од недостиг на квалификувани трговци. Ако ништо не се стори, овој проблем ќе се влоши кога постарите работници се пензионираат и пазарот се заострува поради падот на стапката на невработеност. Економистите тврдат дека зголемувањето на платите може да поттикне повеќе млади луѓе да ги извршуваат овие кариери. Многу производители соработуваат со колеџи во заедницата за да создадат програми за учење и обука. Сепак, тие сè уште имаат проблем со имиџот, бидејќи луѓето ги доживуваат работните места како нестабилни, со оглед на масовните отпуштања за време на Големата рецесија од 2007 до 2008 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.pbs.org/newshour/economy/making-sense/manufacturers-say-their-job-shortage-is-getting-worse-heres-why|title=Manufacturers say their worker shortage is getting worse. Here's why|last=Frazee|first=Gretchen|date=November 16, 2018|work=PBS Newshour|access-date=May 17, 2019}}</ref> По Големата рецесија, бројот на работни места во САД во производство достигна минимум 11,5 милиони во февруари 2010 година. Во септември 2019 година се искачи на 12,8 милиони. Тоа беше 14 милиони во март 2007 година.<ref name=":10">{{Наведени вести|url=https://www.npr.org/2019/10/04/766990669/hiring-steady-as-employers-add-136-000-jobs-in-september-jobless-rate-dips-to-3-|title=Hiring Steady As Employers Add 136,000 Jobs; Unemployment Dips To 3.5%|last=Horsley|first=Scott|date=October 4, 2019|work=NPR|access-date=October 19, 2019}}</ref> Од 2019 година, производствените индустрии сочинуваат 12% од американската економија, што сè повеќе зависи од услужните дејности, како што е случајот со другите напредни економии ширум светот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/business-49934309|title=US unemployment rate falls to 50-year low of 3.5%|date=October 4, 2019|work=BBC News|access-date=October 20, 2019}}</ref> Како и да е, производството во дваесет и првиот век е сè пософистицирано, користејќи напредна роботика, 3Д печатење, компјутерски облак, меѓу другите современи технологии, и технолошки такт вработените се токму оние што им требаат на работодавците. Четиригодишни универзитетски дипломи се непотребни; техничка или стручна обука или можеби практикантска работа.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.industryweek.com/talent/gen-z-answer-skills-gap-they-just-don-t-know-it-yet|title=Gen Z Is the Answer to the Skills Gap— They Just Don't Know It Yet|last=Mindlin|first=Alan|date=October 30, 2019|work=Industry Week|access-date=November 3, 2019|department=Talent}}</ref> Квантитативниот историчар Питер Турчин забележал дека побарувачката на работна сила во САД е во стагнација уште од 2000 година и веројатно ќе продолжи до 2020 година кога нацијата ќе помине низ негативниот дел од бранот Кондратиев . (Види погоре. ) Покрај тоа, уделот на луѓе во нивните 20-ти години продолжи да расте до крајот на 2010-тите според проекциите на Бирото за попис на САД, што значи дека младите нема да исчезнат пред 2020-те. Како таков, јазот помеѓу понудата и побарувачката на пазарот на трудот веројатно нема да падне пред тоа, а падот или застојот на платите генерира социополитички стрес.<ref>{{Наведено списание|last=Turchin|first=Peter|date=2013|title=Modeling Social Pressures Toward Political Instability|url=https://escholarship.org/uc/item/6qp8x28p|journal=Cliodynamics|volume=4|issue=2|doi=10.21237/C7clio4221333|doi-access=free}}</ref> === Јужна Америка === За разлика од некои големи економии, невработеноста всушност се зголеми во Бразил, од околу 6,7% во 2014 година на околу 11,4% во 2018 година. Иако нејзината економија останува во раст, таа сè уште закрепнува од рецесијата во 2015 и 2016 година. Платите останаа во стагнација, а пазарот на трудот беше слаб.<ref name=":12"/> Невработеноста се искачи на 12,7% во март 2019 година или околу 13,4 милиони луѓе. Невработеноста исто така се зголеми во првиот квартал на 2019 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/brazil-economy-unemployment/update-1-brazils-unemployment-rate-rises-to-127-reflects-weak-labor-market-idUSL1N22C0G7|title=UPDATE 1-Brazil's unemployment rate rises to 12.7%, reflects weak labor market|last=McGeever|first=John|date=April 30, 2019|work=Reuters|access-date=November 5, 2019}}</ref> == Здравствени проблеми == === Ментално === Мета-анализата од 2020 година откри дека најчестите психијатриски нарушувања кај адолесцентите биле АДХД, анксиозни нарушувања, нарушувања во однесувањето и депресија, во согласност со претходната од 2015 година.<ref name=":89"/> Според истражувањата на ОЕЦД ПИСА, 15-годишниците во 2015 година имале потешко време да се дружат на училиште отколку пред десет години. Европските тинејџери стануваа сè повеќе како нивните јапонски и јужнокорејски колеги во социјална изолација. Ова може да се должи на нападно родителство, голема употреба на електронски уреди и загриженост за академските перформанси и изгледите за работа.<ref name=":39"/> Лишувањето од сон е во пораст кај современите младинци,<ref name=":81"/><ref>{{Наведено списание|last=Lo|first=June|last2=Chee|first2=Michael WL|date=June 2020|title=Cognitive effects of multi-night adolescent sleep restriction: current data and future possibilities|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352154619301366|journal=Current Opinion in Behavioral Sciences|volume=33|pages=34–41|doi=10.1016/j.cobeha.2019.12.005|doi-access=free}}</ref> благодарение на комбинацијата на лоша хигиена на спиењето (нарушување на сонот од бучава, светлина и електронски уреди), внес на кофеин, премногу топли кревети, несовпаѓање помеѓу биолошки претпочитаните распореди за спиење околу пубертетот и социјалните побарувања, несоница, растечко оптоварување на домашните задачи, имајќи премногу воннаставни активности.<ref name=":85"/> Последиците од лишување од сон вклучуваат слабо расположение, полоша емоционална регулација, вознемиреност, депресија, зголемена веројатност за самоповредување, самоубиствени идеи и нарушено когнитивно функционирање. Покрај тоа, тинејџерите и младите возрасни кои претпочитаат да останат будни доцна имаат тенденција да имаат високо ниво на анксиозност, импулсивност, внес на алкохол и пушење тутун.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2020/12/201214104708.htm|title=Young people who go to bed later drink and smoke more due to their impulsivity|last=University of Surrey|first=|date=December 14, 2020|work=Science Daily|access-date=January 5, 2021}}</ref> Студија на Универзитетот во Глазгов покажа дека бројот на ученици во Шкотска кои пријавиле тешкотии во спиењето се зголемил од 23% во 2014 година на 30% во 2018 година. За 37% од тинејџерите се сметало дека имаат лошо расположение (33% мажи и 41% жени) и 14 % биле изложени на ризик од депресија (11% мажи и 17% жени). Постарите девојки се соочуваа со висок притисок од училишна работа, пријателства, семејство, подготовка за кариера, одржување на добра слика на телото и добро здравје.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/uk-scotland-51302485|title=Sleep deprivation makes Scots teenage girls' anxiety worse|date=January 30, 2020|work=BBC News|access-date=December 4, 2020}}</ref> Податоците од британската национална здравствена служба (NHS) покажаа дека помеѓу 1999 и 2017 година, бројот на деца под 16-годишна возраст кои страдале од барем едно ментално нарушување се зголемил од 11,4% на 13,6%. Истражувач интервјуирал постари адолесценти (на возраст од 17-19 години) за прв пат во 2017 година и открил дека девојчињата имаат две третини повеќе од помладите девојчиња и двапати повеќе од момчињата од иста возрасна група да страдаат од ментално нарушување. Во Англија, хоспитализациите за самоповредување се зголемија двојно меѓу тинејџерките помеѓу 1997 и 2018 година, но немаше паралелен развој кај момчињата. Додека бројот на деца кои добиваат медицинска помош за проблеми со менталното здравје е јасно зголемен, тоа не е нужно епидемија, бидејќи бројот на самопријавувања се зголеми уште побрзо, можеби поради намалувањето на стигмата. Понатаму, лекарите имаат поголема веројатност отколку порано да дијагностицираат случај на самоповредување кога претходно ги лекувале само физичките повреди.<ref name=":87"/> Во Канада, тинејџерите спијат во просек од 6,5 до 7,5 часа секоја вечер, многу помалку од тоа што го препорачува канадското педијатриско друштво, 10 часа.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.cbc.ca/news/health/national-sleep-deprivation-teenagers-youth-learning-1.4929842|title=Lack of sleep is 'epidemic' among Canadian teens. Here's why it has doctors worried|last=McCue|first=Duncan|date=January 29, 2019|work=CBC News|access-date=December 4, 2020}}</ref> Според Канадското здружение за ментално здравје, само едно од пет деца на кои им биле потребни услуги за ментално здравје, го добило. На пример, во Онтарио, бројот на тинејџери кои добиле медицински третман за самоповредување се зголемил двојно во 2019 година во споредба со десет години претходно. Бројот на самоубиства исто така се зголеми. Различни фактори кои ја зголемија анксиозноста и депресијата кај младите вклучуваат над-родителство, перфекционизам (особено во врска со училишните задачи), социјална изолација, употреба на социјалните медиуми, финансиски проблеми, грижи за домувањето и загриженост за некои глобални проблеми како што се климатските промени.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.cbc.ca/radio/sunday/the-sunday-edition-for-december-15-2019-1.5393079/the-mental-health-crisis-among-young-canadians-1.5393085|title=The mental health crisis among young Canadians|last=CBC Radio|date=December 13, 2019|work=CBC Radio|access-date=December 26, 2020|department=Sunday Magazine}}</ref> Во Соединетите држави, бројот на тинејџери кои страдале од класични симптоми на депресија се зголемил за 33% во периодот од 2010 до 2015 година. Во истиот период, бројот на оние на возраст од 13 до 21 година кои извршиле самоубиство се зголеми за 31%. Психологот Twан Твенге и нејзините колеги открија дека овој раст на проблеми со менталното здравје не е поделен според линијата на социоекономската класа, расата / етничката припадност или географската локација. Наместо тоа, тоа беше поврзано со трошење повеќе време пред екранот. Општо, факторите на ризик од самоубиство - депресија, размислување, планирање и обид за самоубиство - значително се зголемуваат ако субјектот помине повеќе од два до три часа на Интернет. Особено, оние кои поминале пет или повеќе часа, факторите на ризик од самоубиство се зголемија за 71%. Сепак, не е јасно дали депресијата предизвикува тинејџер да поминува повеќе време на Интернет или обратно. Во исто време, тинејџерите кои поминувале повеќе време на Интернет, веројатно немале доволно сон, главен предиктор за депресија.<ref>{{Наведени вести|url=https://theconversation.com/with-teen-mental-health-deteriorating-over-five-years-theres-a-likely-culprit-86996|title=With teen mental health deteriorating over five years, there's a likely culprit|last=Twenge|first=Jean|date=November 14, 2017|work=The Conversation|access-date=November 10, 2020}}</ref> Многу тинејџери им рекоа на истражувачите дека користеле паметен телефон или таблет веднаш пред спиење, го држеле уредот близу и го користеле како будилник. Но, сината светлина што ја емитираат овие уреди, пишувањето пораки и социјалното вмрежување се познати по нарушувањето на сонот. Покрај менталните проблеми како депресија и анксиозност, лишувањето од сон е исто така поврзано со намалени перформанси во училиште и дебелина. Родителите можат да го решат проблемот со лишување од сон едноставно со наметнување ограничувања на времето на екранот и купување едноставни будилници.<ref name=":49"/> Истражувањето на Американската академија за педијатрија, анализирајќи ги одговорите на родителите на старатели на 49.050 деца на возраст од шест до седумнаесет години во комбинираното национално истражување за здравјето на децата 2016-2017, откри дека само 47,6% од американските деца спиеле девет часа еден ден, што значи значителен број беа лишени од сон. Во споредба со децата кои не спиеле доволно ноќе, оние кои спиеле имале 44% поголема веројатност да бидат curубопитни за нови работи, 33% поголема веројатност да ја завршат домашната работа, 28% поголема грижа за нивните академски резултати и 14% со поголема веројатност да ги завршат задачите што ги започнале. Истражувачите ги идентификуваа факторите на ризик поврзани со лишување од сон кај децата како ниско образовно достигнување на родителите или старателите, од семејства што живеат под федералната граница на сиромаштија, поголема употреба на дигитални медиуми, повеќе негативни искуства од детството и ментални болести.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2019/10/191025075604.htm|title=Only half of US children get enough sleep during the week|last=American Academy of Pediatrics|date=October 25, 2019|work=Science Daily|access-date=November 21, 2020}}</ref> Во студија од 2019 година, Твенге и нејзините соработници испитале анкети од Националното истражување за употреба и здравје на дрога на 200.000 адолесценти на возраст од 13 до 17 години од 2005 до 2017 година и 400.000 возрасни лица на возраст од 18 години и повеќе од 2008 до 2017 година. Откриле дека иако има значително зголемување на бројот на тинејџери и млади возрасни кои пријавиле ментална болест, немало соодветен развој кај оние од 26 години и повеќе.<ref name=":84"/> === Физички === Мултидисциплинарни истражувања на почетокот на дваесет и првиот век сугерираат дека постојаната човечка еволуција може да помогне во објаснувањето на зголемувањето на одредени медицински состојби како што се [[Аутизам|аутизмот]] и [[Автоимуна болест|автоимуните нарушувања]] кај децата. Аутизмот и [[шизофренија]]та може да се должат на гените наследени од мајката и таткото, кои се премногу изразени и се борат со влечење во телото на детето. [[Алергија|Алергии]], [[астма]] и автоимуни нарушувања се појавуваат поврзани со повисоки стандарди за санитација, кои спречуваат имунолошкиот систем на современите луѓе да бидат изложени на разни паразити и патогени, како што биле нивните предци, што ги прави преосетливи и веројатно да реагираат премногу. Човечкото тело не е изградено од професионално дизајнирана шема, туку е систем формиран во текот на долги временски периоди со еволуција со сите видови на размени и несовршености. Разбирањето на еволуцијата на човечкото тело може да им помогне на лекарите подобро да разберат и третираат разни нарушувања. Истражувањата во еволутивната медицина сугерираат дека болестите се распространети бидејќи природната селекција ја фаворизира репродукцијата отколку здравјето и долговечноста. Покрај тоа, биолошката еволуција е побавна од културната, а луѓето еволуираат побавно од патогените.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2010/01/100111102538.htm|title=Ongoing human evolution could explain recent rise in certain disorders|last=Harvard University|date=January 11, 2010|work=Science Daily|access-date=May 24, 2020}}</ref> Студија од 2015 година покажа дека честотата на кратковидост е двојно зголемена во Обединетото Кралство во последните 50 години. Офталмологот Стив Шалхорн, претседател на Меѓународниот медицински советодавен одбор „Оптик експрес експрес“, истакна дека истражувањето укажува на поврзаност помеѓу редовната употреба на рачни електронски уреди и мозокот на очите. Американската асоцијација за оптометика го огласи алармот на сличен начин.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.chicagotribune.com/dining/ct-child-vision-problem-computer-balancing-20150716-column.html#nt=standard-embed|title=Too much screen time could be damaging kids' eyesight|last=Stevens|first=Heidi|date=July 16, 2015|work=Chicago Tribune|access-date=September 8, 2019}}</ref> Според портпаролката, дигиталниот вид на очи, или синдромот на компјутерски вид, е „неконтролиран, особено кога се движиме кон помали уреди и се истакнува угледот на уредите во нашето секојдневие“. Симптомите вклучуваат суви и иритирани очи, замор, напрегање на очите, заматен вид, тешкотии во фокусирањето, главоболки. Сепак, синдромот не предизвикува губење на видот или какво било друго трајно оштетување. Со цел да се олесни или спречи замор на очите, Визионскиот совет препорачува луѓето да го ограничуваат времето на екранот, да прават чести паузи, да ја прилагодуваат осветленоста на екранот, да ја менуваат позадината од светли бои во сива, да ги зголемуваат големините на текстот и да трепкаат почесто. Родителите не само што треба да го ограничуваат времето на екранот на нивните деца, туку треба да водат и со пример.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/01/25/digital-eye-strain/4491611/|title=Digital device use leads to eye strain, even in kids|last=Hellmich|first=Nanci|date=January 25, 2014|work=USA Today|access-date=September 8, 2019}}</ref> Додека алергиите на храна биле забележани од лекарите уште од античко време и буквално целата храна може да биде алерген, истражувањето на клиниката Мајо во Минесота открило дека тие стануваат сè почести од раните 2000-ти. Денес, едно од дванаесет американски деца има алергија на храна, а алергијата на кикирики е најраспространет вид. Причините за ова остануваат слабо разбрани.<ref name="auto1"/> Алергиите од ореви генерално се зголемија за четири пати, а алергиите од школки се зголемија за 40% помеѓу 2004 и 2019 година Сè на сè, околу 36% од американските деца имаат некаква алергија. За споредба, овој број кај Амишите во Индијана е 7%. Алергиите исто така се зголемија застрашувачки и во другите западни земји. На пример, во Обединетото Кралство, бројот на деца хоспитализирани поради алергиски реакции се зголемил за пет пати помеѓу 1990 и крајот на 2010 година, како и бројот на британски деца алергични на кикирики. Општо земено, колку е подобро развиена земјата, толку е поголема стапката на алергии.<ref name=":02"/> Причините за ова остануваат слабо разбрани. Едно можно објаснување, поддржано од Националниот институт за алергија и заразни болести на САД, е дека родителите ги чуваат своите деца „премногу чисти за нивно добро“. Тие препорачуваат изложеност на новородени бебиња на разновидна потенцијално алергиска храна, како путер од кикирики, пред да достигнат возраст од шест месеци. Според оваа „хипотеза за хигиена“, ваквите изложености му даваат на имунитетниот систем на новороденчето извесно вежбање, со што е помала веројатноста за преголема реакција. Доказите за ова вклучуваат фактот дека децата кои живеат на фарма постојано се со помала веројатност да бидат алергични отколку нивните колеги кои се одгледуваат во градот и дека децата родени во развиена земја од родители кои доселиле од земјите во развој имаат поголема веројатност да бидат алергични отколку што се нивните родители. Една истражувачка статија објавена во 2019 година во списанието „Лансет“ објави дека бројот на Јужноафриканци на возраст од 15 до 19 години кои се лекуваат од ХИВ се зголеми за десет фактори помеѓу 2019 и 2010 година. Ова делумно се должи на подобрените програми за откривање и лекување. Сепак, помалку од 50% од луѓето дијагностицирани со ХИВ отидоа на антивирусни лекови поради социјална стигма, загриженост за клиничка доверливост и домашни одговорности. Додека годишниот број на смртни случаи ширум светот како резултат на ХИВ / СИДА се намали од својот врв во раните 2000-ти, експертите предупредуваат дека оваа венерична болест може да се поврати ако светската адолесцентна популација во светот остане незаштитена.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.channelnewsasia.com/news/world/south-africa-teens-hiv-aids-surge-11963620|title=10-fold surge in South Africa teens treated for HIV: Study|date=October 2, 2019|work=Channel News Asia|access-date=October 16, 2019|archive-date=2019-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016143410/https://www.channelnewsasia.com/news/world/south-africa-teens-hiv-aids-surge-11963620|url-status=dead}}</ref> Податоците на австралиското биро за статистика откриваат дека 46% од Австралијците на возраст од 18 до 24 години, околу еден милион луѓе, биле со прекумерна тежина во 2017 и 2018 година. Тој број беше 39% во 2014 и 2015 година. Дебелите лица се соочуваат со поголем ризик од дијабетес тип II, срцеви заболувања, остеоартритис и мозочен удар. Австралиската медицинска асоцијација и коалицијата за дебелина ја повикаа федералната влада да наметне данок на пијалаци со шеќер, да бара здравствени оценки и да го регулира рекламирањето на брзата храна. Сè на сè, бројот на возрасни Австралии кои имаат прекумерна тежина или дебели се зголеми од 63% во 2014-15 година на 67% во 2017-18 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.smh.com.au/politics/federal/almost-half-young-adults-now-overweight-or-obese-new-abs-data-shows-20190930-p52w8i.html|title=Almost half young adults now overweight or obese, new ABS data shows|last=McCauley|first=Dana|date=September 30, 2019|work=Sydney Morning Herald|access-date=October 18, 2019}}</ref> === Пубертет === Во Европа и САД, просечната возраст на почетокот на пубертетот кај девојчињата беше околу 13 години во почетокот на дваесет и првиот век, помалку од околу 16 години сто години порано. Раниот пубертет е поврзан со различни проблеми со менталното здравје - како што се анксиозност и депресија, бидејќи луѓето на оваа возраст имаат силна желба за сообразност со своите врсници - рана сексуална активност, злоупотреба на супстанции, пушење тутун, нарушувања во исхраната и нарушувања во однесувањето . Девојките кои созреваат рано, исто така, се соочуваат со поголем ризик од сексуално вознемирување. Покрај тоа, во некои култури, почетокот на пубертетот останува обележувач на подготвеност за брак, бидејќи, според нив, девојка која покажува знаци на пубертет може да се вклучи во сексуален однос или ризикува да биде нападната, а како да се омажи за неа „заштитено“.<ref name=":94"/> За сложени работи, факторите познати по поттикнување на проблеми со менталното здравје самите се поврзани со раниот почеток на пубертетот; ова се стрес во раното детство, отсутни татковци, домашен конфликт и низок социоекономски статус. Можни причини за ран пубертет може да бидат позитивни, имено подобрена исхрана или негативни, како што се дебелина и стрес.<ref name=":74"/> Други предизвикувачи вклучуваат генетски фактори, висок [[Индекс на телесна маса|индекс на]] телесна маса (БМИ), изложеност на ендокрини нарушувачки супстанции што остануваат во употреба, како што се [[бисфенол А]] (се наоѓа во некои пластични материи) и дихлоробензен (се користи во молчење и воздушни дезодоранси) и забранети но постојани хемикалии, како што се [[ДДТ|дихлородифенил-трихлороетан]] (DDT) и дихлородифенилдилхлороетилен (DDE) и можеби нивна комбинација („коктел-ефект“).<ref name=":75"/><ref name=":91">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scientificamerican.com/article/rises-in-early-puberty-may-have-environmental-roots/|title=Rises in Early Puberty May Have Environmental Roots|last=EarthTalk|date=October 19, 2013|work=Scientific American|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014154/https://www.scientificamerican.com/article/rises-in-early-puberty-may-have-environmental-roots/|archive-date=November 20, 2020|accessdate=January 9, 2021}}</ref> Мета-анализа и преглед на истражувачката литература од сите населени континенти во 2019 година покажа дека помеѓу 1977 и 2013 година, возраста на пубертетскиот период кај девојчињата опаднала во просек за скоро три месеци во деценија, но со значителни регионални варијации, кои се движат од 10,1 до 13,2 години во Африка до 8,8 до 10,3 години во САД. Оваа истрага се потпира на мерења на теларката (иницијација за развој на ткиво на дојка) со помош на Танер-скалата наместо само-пријавена менарха (прва менструација) и скенирање на мозокот со МРИ за знаци на хипоталамо-хипофиза-гонадална оска што повторно се активира.<ref name=":75"/> Понатаму, постојат докази дека сексуалната зрелост и психосоцијалната зрелост повеќе не се совпаѓаат; Се чини дека младите од дваесет и првиот век го достигнуваат првиот пред вториот. Ниту адолесцентите, ниту општествата не се подготвени за оваа несовпаѓање.<ref name=":95"/><ref name=":96"/> <ref group="note">More broadly, contemporary human females are evolving to reach menarche earlier and menopause later compared to their ancestral counterparts. See [[Recent human evolution#Industrial Revolution to present|human evolution from the Industrial Revolution to present]].</ref> Во Соединетите Држави, африканските девојки во просек влегуваат во пубертет, по што следат оние од шпанска, европска и азиска екстракција, по тој редослед. Но, афроамериканските девојки имаат помала веројатност да се соочат со негативните ефекти од пубертетот отколку нивните колеги од европско потекло.<ref name=":74"/> За разлика од случајот со девојчињата, почетокот на пубертетот кај момчињата е потешко да се утврди и проучи, иако литературата сугерира дека и момчињата достигнуваат пубертет порано од нивните претходници.<ref name=":74"/> Во 2012 година, Американската академија за педијатрија објави дека американските момчиња достигнуваат пубертет помеѓу шест месеци до две години порано од неколку децении порано, а Африканците влегоа во таа фаза најбрзо, на околу девет години, проследено со кавкаски и шпанци, на околу десет.<ref name=":91"/> == Политички ставови и учество == === Генерал === Аналитичарите на „Голдман Сакс“, Роберт Борујерди и Кристофер Волф, ја опишаа генерацијата „З“ како „поконзервативна, повеќе ориентирана кон пари, повеќе претприемачки и попрагматична за парите во споредба со милениумците“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://uk.businessinsider.com/goldman-sachs-chart-of-the-generations-and-gen-z-2015-12|title=Goldman Sachs chart of the generations|work=Business Insider|accessdate=6 February 2016|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208063404/http://uk.businessinsider.com/goldman-sachs-chart-of-the-generations-and-gen-z-2015-12|url-status=dead}}</ref> Во 2018 година, Меѓународната федерација на сметководители објави извештај за истражување на 3.388 лица на возраст од 18 до 23 години кои потекнуваат од земјите на Г20, со големина на примерок од 150 до 300 по земја. Откриле дека членовите на генерацијата Z претпочитаат националист од глобалистички пристап кон јавната политика со јасна разлика, 51% до 32%. Национализмот беше најсилен во Кина (со 44% разлика), Индија (30%), Јужна Африка (37%) и Русија (32%), додека поддршката за глобализмот беше најсилна во Франција (20% маргина) и Германија (3 %). Општо, за членовите на генерацијата Z, трите главни приоритети на јавната политика се стабилноста на националната економија, квалитетот на образованието и достапноста на работните места; крајните прашања, од друга страна, беа решавање на нееднаквоста во приходите и богатството, правењето на регулативите попаметни и поефикасни и подобрувањето на делотворноста на меѓународното оданочување. Покрај тоа, здравствената заштита е врвен приоритет за генерацијата Z во Канада, Франција, Германија и САД. Решавањето на климатските промени е многу важно за генерацијата Z во Индија и Јужна Кореја, а справувањето со нееднаквоста на богатството и приходите е од витално значење за истите во Индонезија, Саудиска Арабија и Турција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ifac.org/system/files/uploads/PPRAG/IFAC_GenZ_Report_FINAL.pdf|title=Identifying What Matters Most to the Next Generation|date=2019|work=International Federation of Accountants|accessdate=July 10, 2019}}</ref> Анкетите од 2018 година на американски тинејџери од 13 до 17 години и возрасни на возраст од 18 години или повеќе, спроведени од истражувачкиот центар Пју, покажаа дека генерацијата З има широко слични ставови со милениумците за различни политички и социјални прашања. Поточно, 54% од генерацијата Z верувале дека климатските промени се вистински и се должат на човечки активности, додека само 10% го отфрлаат научниот консензус за климатските промени . (Види графикон.) 70% сакаа владата да има поактивна улога во решавањето на нивните проблеми. 67% биле рамнодушни кон претходната брачна заедница. 49% сметале дека самохраното мајчинство не е ниту позитивно ниту негативно за општеството. 62% сметаат дека зголемената етничка или расна разновидност е добра за општеството. Како што тоа го сториле 48% за истополовите бракови, а 53% за меѓурасните бракови. Во повеќето случаи, генерацијата Z и Милениумците имаа многу различни ставови од Тивка генерација, со Бебе Бумерс и Генерација Х помеѓу. Во случај на финансиска одговорност во дво родителско домаќинство, мнозинството од генерациите одговориле дека треба да се сподели, со 58% за тивка генерација, 73% за бебиња, 78% за генерација Х и 79 % и за милениумците и за генерацијата З. Во сите анкетирани генерации, најмалку 84% сметаа дека и двајцата родители треба да бидат одговорни за одгледување деца. Околу 13% од генерацијата Z сметаа дека мајките треба да бидат примарна заштита на децата, со слични проценти за другите демографски групи. Многу малку сметаа дека татковците треба да бидат главно одговорни за згрижување деца.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pewsocialtrends.org/2019/01/17/generation-z-looks-a-lot-like-millennials-on-key-social-and-political-issues/|title=Generation Z Looks a Lot Like Millennials on Key Social and Political Issues {{!}} Pew Research Center|date=2019-01-17|language=en-US|accessdate=November 22, 2019}}</ref> Во студија спроведена во 2015 година, Центарот за генерациска кинетика откри дека американската генерација Зерс, дефинирана како родени од 1996 година и натаму, се помалку оптимистични за состојбата на американската економија отколку претходниците на нивната генерација, Милениумци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://genhq.com/igen-gen-z-stance-on-politics-infographic/|title=Infographic: Gen Z Voter and Political Views Election 2016|work=The Center for Generational Kinetics}}</ref> И покрај извештаите за наплив на излезност кај младите гласачи на општите избори во Обединетото Кралство 2015 и 2017 година, статистичкиот надзор на британската студија за избори откри дека маргината на грешка е преголема за да се утврди дали има или не значително зголемување или намалување на број на млади учесници. И во двата случаи, од turnивот кај оние на возраст од 18 до 24 години беше помеѓу 40% и 50%. Освојувањето поддршка од младите не мора да значи дека се зголемува одивот на младите гласачи,<ref name=":19">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-42747342|title=The myth of the 2017 'youthquake' election|date=January 29, 2018|work=BBC News|access-date=December 15, 2019|department=UK}}</ref> и позитивните реакции на социјалните мрежи може да не доведат до успех на гласачката кутија.<ref name=":20">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-50785442|title=Will UK provide light bulb moment for US Democrats?|last=Sopel|first=Jon|date=December 15, 2019|work=BBC News|access-date=December 15, 2019|department=US & Canada}}</ref> Првичните извештаи за напливот на младите доаѓаат од податоците од истражувањето на ниво на изборна единица, кои имаат големи шанси за преголема застапеност на гласачите отколку на Кралството како целина. Покрај тоа, поголемиот одoutsив генерално доаѓаше од изборните единици каде веќе имаше големи пропорции на млади луѓе, и мали деца и млади возрасни лица, а ваквите бранувања не мора да доаѓаат од младите гласачи. Во 2017 година, навистина имаше зголемување на ''вкупниот'' одoutив на гласачите, но само за 2,5%. Слично на тоа, во Соединетите држави, и покрај возбуда околу политичкиот ангажман и рекордната излезност кај младите гласачи, нивната моќ на гласање всушност опадна. Во круг, уделот на гласачи на возраст меѓу 18 и 24 години ќе падне од 13% во 2000 година на 12% во 2020 година, додека оној на гласачи на возраст од 65 години и повеќе ќе се зголеми од 18% на 23% во истиот период, според Ричард Фрај од истражувачкиот центар Пју.<ref name=":28"/> Постојан тренд во Велика Британија и многу други земји е дека постарите луѓе имаат поголема веројатност да гласаат отколку нивните помлади сонародници, и тие имаат тенденција да гласаат за повеќе десно ориентирани (или конзервативни) кандидати. Ова е постојан тренд уште од втората светска војна.<ref name=":55">{{Наведени вести|url=https://theconversation.com/hard-evidence-do-we-become-more-conservative-with-age-47910|title=Hard Evidence: do we become more conservative with age?|last=Tilley|first=James|date=October 4, 2015|work=The Conversation|access-date=November 16, 2020}}</ref> Според Шон Симпсон од Ипсос, луѓето имаат поголема веројатност да гласаат кога имаат повеќе во прашање, како што се деца за одгледување, домови за одржување и даноци на приход што треба да плаќаат.<ref name=":82">{{Наведени вести|url=https://globalnews.ca/news/5938985/millenials-biggest-voting-block-canada-election-2019/|title=For the 1st time, millennial voters will make up the biggest voting bloc in a federal election|last=Dhaliwal|first=Taz|date=September 30, 2019|work=Global News|access-date=October 15, 2019}}</ref> Политикологот Georgeорџ Тили забележува дека во Велика Британија, додека постарите луѓе имаат тенденција да гласаат за Конзервативната партија, младите имаат тенденција да изберат Лабуристичка партија, Либерално-демократска партија или Зелена партија. Тој сугерира дека овој јаз во генерациите се должи на фактот дека денешните млади израснале во сосема поинаква социополитичка средина од нивните родители и баби и дедовци и имаат поголема веројатност да имаат универзитетско искуство, добро познато по тоа што ги прават луѓето социјално либерални. Истражувањето направено во 2017 година од страна на [[MTV|МТВ]] и Институтот за истражување на јавната религија покажа дека 72% од Американците на возраст од 15 до 24 години имаат неповолни ставови за претседателот [[Доналд Трамп]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.prri.org/research/mtv-culture-and-religion/|title=Diversity, Division, Discrimination: The State of Young America {{!}} MTV/PRRI Report|last=Vandermaas-Peeler|first=Alex|last2=Cox|first2=Daniel|date=10 January 2018|publisher=[[Public Religion Research Institute]]|accessdate=18 March 2018|last3=Fisch-Friedman|first3=Molly|last4=Jones|first4=Robert P.}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/news/the-fix/wp/2018/01/11/the-state-of-america-according-to-generation-z/|title=The state of America, according to Generation Z|last=Scott|first=Eugene|date=11 January 2018|work=The Washington Post|access-date=18 March 2018}}</ref> Во анкетата спроведена во 2016 година од страна на студентите на возраст од генералот Зиспанското наследство, 32% од учесниците го поддржаа Доналд Трамп, додека 22% ја поддржаа [[Хилари Клинтон]] со 31% одби да изберат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hispanicheritage.org/50000-generation-z-high-school-students-identify-republican/|title=50k 'Gen Z' Students Identify as Republican – Hispanic Heritage Foundation|date=October 27, 2016|work=hispanicheritage.org|accessdate=2016-12-23}}</ref> Спротивно на тоа, на лажните избори на ученици од горните основни, средните и средните училишта во 2016 година спроведени од Хаутон Мифлин Харкурт, Хилари Клинтон го победи Доналд Трамп меѓу учениците, со Клинтон 46% од гласовите, Доналд Трамп 41% и други кандидати кои добиваат 12%.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.hmhco.com/media-center/press-releases/2016/october/one-vote-2016-results|title=America's Youth Have Spoken: Hillary Clinton Is Generation Z's Choice for President|access-date=26 February 2017|archive-date=2017-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170228000203/http://www.hmhco.com/media-center/press-releases/2016/october/one-vote-2016-results|url-status=dead}}</ref> Анкетата на YouGov спроведена пролетта 2018 година откри дека 41% од Британците на возраст меѓу 18 и 24 години сметаат дека имиграцијата во нивната земја е „превисока“, во споредба со 58% од тие 25 и 49 години.<ref name=":32">{{Наведена книга|title=National Populism - The Revolt Against Liberal Democracy|last=Eatwell|first=Roger|last2=Goodwin|first2=Matthew|publisher=Pelican Book|year=2018|isbn=978-0-241-31200-1|location=Great Britain|chapter=Chapter 1: Myths|author-link=Roger Eatwell|author-link2=Matthew Goodwin}}</ref> Друга анкета на YouGov 2018 ги праша британските гласачи дали напуштањето на Европската унија е добра идеја во минатото. Откриле дека 42% рекле да, додека 45% не. Меѓу нив, 19% од оние на возраст меѓу 18 и 24 години одговориле да, како и 61% од пензионерите. Генерално, британската јавност не го смени мислењето за ова прашање <ref>{{Наведена книга|title=National Populism - The Revolt Against Liberal Democracy|last=Eatwell|first=Roger|last2=Goodwin|first2=Matthew|publisher=Pelican Book|year=2018|isbn=978-0-241-31200-1|location=Great Britain|chapter=Chapter 10: Towards Post-populism}}</ref> бидејќи ги усогласи резултатите од референдумот во 2016 година кога помладите гласачи беа со поголема веројатност да гласаат за останување во Европската унија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://yougov.co.uk/topics/politics/articles-reports/2016/06/27/how-britain-voted|title=How Britain voted at the EU referendum|last=Moore|first=Peter|date=June 27, 2016|work=YouGov|language=en-gb|accessdate=February 17, 2021|archive-date=2018-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126180856/https://yougov.co.uk/topics/politics/articles-reports/2016/06/27/how-britain-voted|url-status=dead}}</ref> Со анализа на податоците на гласачите, политиколозите Роџер Етвел и Метју Гудвин дојдоа до заклучок дека популарниот наратив дека порастот на национално-популистичките движења што се гледа низ поголемиот дел од западниот свет се должи најмногу на лутите стари белци, кои наскоро би биле демографски раселени од помладите и полибералните гласачи се со недостатоци. Во многу европски демократии, национал-популистичките политичари и политички партии имаат тенденција да бидат најпопуларни меѓу гласачите ''под'' 40-годишна возраст. Во Франција, [[Марин Ле Пен]] и нејзиниот Национален митинг (поранешен Национален фронт) освоија повеќе гласови од луѓе на возраст меѓу 18 и 35 години за време на првиот круг на претседателските избори во 2017 година од сите други кандидати. Покрај тоа, уделот на жени на возраст од 18 до 26 години кои го поддржуваа политичкото семејство Ле Пен се зголеми од 9% во 1988 година на 32% во 2017 година, со што се затвори разликата меѓу половите во процесот. Во Италија, Матео Салвини и неговата Лига имаат основа за поддршка, практично без јаз во генерациите. Во Австрија, повеќе од секој двајца мажи на возраст од 18 до 29 години гласаа за Партијата на слободата во 2016 година. Шведските демократи беа втора најпопуларна политичка партија за гласачи на возраст од 18 до 24 години и најпопуларна за 35 и 54 години во 2018 година.<ref name=":32"/> Годината 2020 година го означува влегувањето на генерацијата Z во бразилската изборна трка, а најмладата група е на возраст од 18 до 20 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.istoedinheiro.com.br/a-estreia-dos-candidatos-da-geracao-z/|title=A estreia dos candidatos da geração Z|date=2020-09-28|language=pt-BR|trans-title=The debut of the Z generation candidates|archive-url=https://web.archive.org/web/20201005211757/https://www.istoedinheiro.com.br/a-estreia-dos-candidatos-da-geracao-z/|archive-date=2020-10-05|accessdate=2020-10-05}}</ref> === Имиграција === Во 2016 година, Фондацијата Варки и Популус спроведоа меѓународна студија за испитување на ставовите на 20 000 луѓе на возраст од 15 до 21 година во дваесет земји: Аргентина, Австралија, Бразил, Канада, Кина, Франција, Германија, Индија, Индонезија, Израел, Италија, Јапонија, Нов Зеланд, Нигерија, Русија, Јужна Африка, Јужна Кореја, Турција, Велика Британија и САД Откриле дека поддршката на младите за слобода на говор опаѓа доколку се смета за навредлива за религија (56%) или малцинска група (49% ) На прашањето дали тие се залагале за легална миграција, добиле измешани одговори, со 27% одговориле „да“ во Франција, 31% во Велика Британија, 37% во Германија и 38% во Италија и САД <ref name=":7">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/society/2017/feb/08/uk-second-japan-young-people-poor-mental-wellbeing|title=UK second only to Japan for young people's poor mental wellbeing|last=Weale|first=Sally|date=8 February 2017|work=[[The Guardian]]|access-date=18 April 2018}}</ref> Генерално, 31% веруваа дека нивните влади треба да им олеснат на имигрантите да работат и да живеат легално во нивните земји, додека 23% велат дека треба да биде потешко, со маргина од 8%. (Погледнете го графиконот погоре. ) <ref name=":8">{{Наведени вести|url=https://www.varkeyfoundation.org/media/4487/global-young-people-report-single-pages-new.pdf|title=Generation Z: Global Citizenship Survey|last=Broadbent|first=Emma|date=January 2017|access-date=November 15, 2019|publisher=[[Varkey Foundation]]|last2=Gougoulis|first2=John|last3=Lui|first3=Nicole|last4=Pota|first4=Vikas|last5=Simons|first5=Jonathan|archive-date=2019-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190820230036/https://www.varkeyfoundation.org/media/4487/global-young-people-report-single-pages-new.pdf|url-status=dead}}</ref> Додека 72% од бразилските млади сметаа дека нивната влада прави премалку за да се справи со меѓународната бегалска криза, само 16% од младите Турци направија; во Велика Британија тој број беше 48%. Генерално, нивната најголема грижа за иднината вклучува екстремизам и тероризам (83%), војна (81%), проширување на јазот меѓу богатите и сиромашните (69%), недостаток на пристап до образование (69%), климатски промени (63%) и ризик од глобална пандемија (62%). === Сексуалност, абортуси и семејни вредности === Истото меѓународно истражување исто така праша за гледиштата на луѓето за моралните прашања во врска со полот и полот. Генерално, 89% ја поддржаа сексуалната еднаквост, со најголема поддршка во Канада и Кина (и 94%), а најниска во Јапонија (74%) и Нигерија (68%). 74% се залагаа за признавање на трансродовите права, но со големи национални разлики, од огромно мнозинство од 83% во Канада до голо мнозинство од 57% во Нигерија. 63% одобрија истополови бракови. Повторно имаше огромни варијации меѓу земјите. 81% од младите Германци и 80% од младите Канаѓани се согласија дека истополовите парови треба да бидат дозволени за брак, во споредба со само 33% од младите Турци и 16% од младите Нигеријци кои се венчаа.<ref name=":8"/><ref name=":7"/> Анкета од 2018 година спроведена од Харис во име на ЛГБТ групата за застапување GLAAD покажа дека и покрај тоа што често се опишува како најтолерантен сегмент во општеството, Американците на возраст од 18 до 34 години - повеќето милениумци и најстарите членови на генерацијата Z - станале помалку прифаќачки за ЛГБТ лицата во споредба со претходните години. Во 2016 година, 63% од Американците во таа возрасна група изјавиле дека се чувствуваат пријатно да комуницираат со членовите на ЛГБТ заедницата; тој број падна на 53% во 2017 година, а потоа на 45% во 2018 година. Згора на тоа, повеќе луѓе пријавиле непријатност кога дознале дека член на семејство е ЛГБТ (од 29% во 2017 година до 36% во 2018 година), има дете што учи ЛГБТ историја (30% до 39%) или има ЛГБТ лекар (27 % до 34%). Харис откри дека млади жени го водат овој развој; нивните вкупни нивоа на удобност се нурнаа од 64% во 2017 година на 52% во 2018 година. Општо, падот на нивото на удобност беше најстрмен кај луѓето на возраст од 18 до 34 години помеѓу 2016 и 2018 година. (Постарите лица на возраст од 72 години или повеќе станаа поприфатливи за ЛГБТ лекарите и нивните (големи) деца да посетуваат часови по историја на ЛГБТ во истиот период, иако со голем број непријатности во 2017 година. ) <ref name=":282">{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2019/06/24/lgbtq-acceptance-millennials-decline-glaad-survey/1503758001/|title=The young are regarded as the most tolerant generation. That's why results of this LGBTQ survey are 'alarming'|last=Miller|first=Susan|date=June 24, 2019|work=USA Today|access-date=December 26, 2019|department=Nation}}</ref> Резултатите од оваа анкета на Харис беа објавени на 50-годишнината од немирите што избувнаа во Стоунвол Ин, Newујорк, во јуни 1969 година, за кој се сметаше дека е почеток на движењето за ЛГБТ-правата.<ref name=":292">{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2019/06/04/stonewall-forever-digital-monument-debuts-50-years-after-riots/1253801001/|title=Stonewall Forever: 50 years after the raid that sparked the LGBTQ movement, monument goes digital|last=Miller|first=Susan|date=June 5, 2019|work=USA Today|access-date=June 25, 2019}}</ref> Во тоа време, хомосексуалноста се сметаше за ментална болест или кривично дело во многу држави во САД. Гореспоменатото меѓународно истражување на Фондацијата Варки покажа дека 66% од луѓето на возраст од 15 до 21 година се залагаат за легален абортус. Но, постоеше значителна варијација меѓу анкетираните земји. Поддршката за оваа постапка беше најсилна во Франција (84%), Велика Британија (80%) и Канада (79%), но најниска во Аргентина (50%), Бразил (45%) и Нигерија (24%). (Погледнете го графиконот погоре. ) (Од 2016 година, тој остана нелегален во Нигерија. ) <ref name=":8"/> Анкетите на Галуп спроведени во 2019 година во САД откриле дека 62% од луѓето на возраст од 18 до 29 години - постари членови на генерација З и помлади Милениумци - поддржуваат давање пристап на жените до абортус, додека 33% се противат Општо земено, колку беше постар некој, толку е помала веројатноста дека го поддржува абортусот. 56% од луѓето на возраст од 65 години или повеќе не одобрувале абортус во споредба со 37% кои го прифатиле абортусот. Галуп во 2018 година откри дека на национално ниво, Американците се поделени по прашањето за абортус, со еднаков број луѓе кои сметаат дека се „за живот“ или „за избор“, 48%.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.gallup.com/poll/244709/pro-choice-pro-life-2018-demographic-tables.aspx|title="Pro-Choice" or "Pro-Life," 2018 Demographic Table|date=2019|work=Gallup|accessdate=November 16, 2019}}</ref> == Религиозни склоности == Истражувањето од 2016 година на Фондацијата Варки и Популус спроведено на 20 000 луѓе на возраст од 15 до 21 година од дваесет земји од сите населени континенти откри дека верската вера е влијателна кај 42% од испитаниците и не е последица на 39%. Меѓутоа, постоеше јасна разлика во возрасните подгрупи, со луѓе од 15-16 години малку поверојатно да ја ценат религијата како важна од оние на возраст од 19–21 година (47% наспроти 43%). Како и да е, за 53%, религијата влијаела на вредностите што ги имаат. Со цел дополнително да се утврди улогата на религијата во животот на младите, анкетарите ги прашале (1) дали е или не им е важно лично, (2) на нивните родители, (3) дали религијата на нивните родители одредува кого би сакале стапи во брак и (4) ако религијата им помогне да одлучат дали ќе бидат пријатели со некого. Генерално, религијата беше важна за 11% од испитаниците. Но, постоеше голем јаз меѓу земјите со Нигерија на едниот крај (32%) и Германија и Јапонија од друга страна (3%). (Види погоре. ) <ref name=":8"/> Истражувањето за британското социјално однесување во 2016 година покажа дека 71% од луѓето на возраст меѓу 18 и 24 години немаат религија, во споредба со 62% претходната година. Истражувањето на ComRes од 2018 година покажа дека нешто повеќе од еден во двајца од оние на возраст од 18 до 24 години пријавиле позитивно искуство со христијаните и христијанството. Две третини од истата возрасна група никогаш не посетувале црква; меѓу преостанатите трети, 20% оделе неколку пати годишно, а 2% повеќе пати неделно. 12% од испитаниците на возраст од 18 до 24 години се согласуваат со тврдењето дека христијаните лошо влијаат врз општеството, во споредба со нешто повеќе од половина кои не се согласуваат. За споредба, 14% од оние на возраст од 25 до 34 години се согласија. Сè на сè, 51% од Британците не се согласуваат со истото, додека 10% се согласуваат. Резултатите од истражувањето ComRes за 2018 година беа објавени еден ден откако Англиската црква објави дека ќе основа повеќе од сто цркви, главно во урбани области, за да привлече нови следбеници.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jul/12/post-millennial-generation-uk-more-tolerant-of-christianity|title=Post-millennial generation 'more tolerant' of Christianity|last=Sherwood|first=Harriet|date=July 12, 2018|work=The Guardian|access-date=November 24, 2019|department=Religion}}</ref> Студија од 2016 година во САД покажа дека посетеноста на црквите за време на младоста е 41% кај генерацијата Z, во споредба со 18% за Millennials, 21% од генерација X и 26% од Baby Boomers кога биле на иста возраст.<ref>{{Наведено списание|last=Hope|first=J|year=2016|title=Get your campus ready for Generation Z|journal=Dean & Provost|volume=17|issue=8|pages=1–7|doi=10.1002/dap.30174}}</ref> Истражувањето од 2016 година на Институтот Барна и Импакт 360 на околу 1.500 Американци на возраст од 13 години и повеќе укажува на тоа дека процентот на атеисти и агностици бил 21% меѓу генерацијата Z, во споредба со 15% за Millennials, 13% за генерација X и 9% за Бебе Бумери. 59% од генерацијата Z биле христијани (вклучително и католици), во споредба со 65% за милениумците, 65% за генерација X и 75% за бебињата. Истражувачите, исто така, прашале над 600 нехристијански тинејџери и скоро 500 возрасни кои се нивните најголеми пречки во верата. Откриле дека за генерацијата Z, тие се сметаат за внатрешни противречности на религијата и нејзините верници, но само шест проценти пријавиле непријатно лично искуство со христијанин или во црква. Навистина, перцепцијата за овој естаблишмент имаше тенденција да биде претежно позитивна. 82% верувале дека црквата е релевантна и им помагаат да живеат значаен живот. 77% сметале дека можат самите да бидат во црква, а 63% сметаат дека црквата е толерантна кон различните верувања. Само 27% сметале дека црквата е небезбедна за изразување сомнежи. 24% тврдат дека религијата и верската мисла се плитки, а 17% сметаат дека тоа е премногу ексклузивно. 46% од адолесцентите бараат фактички докази пред да веруваат во нешто, исто како и со Millennials. 41% од тинејџерите верувале дека науката и Библијата се суштински во спротивност едни со други, со 27% заземаат страна на науката и 17% избираат религија. За споредба, 45% од Millennials, 34% од генерацијата X и 29% од Baby Boomers веруваа дека постои таков конфликт. 31% од генерацијата Z верувале дека науката и религијата се однесуваат на различни аспекти на реалноста, исто како и Millennials и Generation X (обете 30%) и над Бејби Бумерите (25%). 28% од генерацијата Z сметаа дека науката и религијата се комплементарни, во споредба со 25% од Millennials, 36% од генерација X и 45% за Baby Boomers.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.barna.com/research/atheism-doubles-among-generation-z/|title=Atheism Doubles Among Generation Z|date=January 24, 2018|work=Barna.com|publisher=Barna Group|accessdate=October 31, 2019}}</ref> На глобално ниво, религијата е во опаѓање во Северна Америка и Западна Европа, но расте во остатокот од светот.<ref name=":14">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/news/2018/aug/27/religion-why-is-faith-growing-and-what-happens-next|title=Religion: why faith is becoming more and more popular|last=Sherwood|first=Harriet|date=August 27, 2018|work=The Guardian|access-date=June 19, 2019}}</ref> Иако бројот на атеисти, агностици и луѓе кои не се поврзани со организирана религија продолжува да расте во Европа и САД, нивниот процент од светската популација опаѓа заради нивната релативно ниска стапка на плодност (1,7).<ref>{{Наведени вести|url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2015/12/25/460797744/a-religious-forecast-for-2050-atheism-is-down-islam-is-rising|title=A Religious Forecast For 2050: Atheism Is Down, Islam Is Rising|last=Whitehead|first=Nadia|date=December 25, 2015|work=NPR|access-date=November 19, 2019|department=Goats and Soda}}</ref> Општо, растот или падот на дадена религија се должи повеќе на возраста и плодноста, отколку на преобразувањето.<ref name=":21"/> Покрај нивото на образование и приход, колку е религиозна жената, одредува и колку деца ќе роди во текот на својот живот. На пример, во градовите на Блискиот Исток, жените кои го поддржуваа шеријатскиот закон имаа предност од 50% за плодност во однос на оние кои најмногу се спротивставуваа на крајот на векот. Според Светската верска база на податоци, процентот на човечка популација што се идентификува со религија се зголеми од 81% во 1970 година на 85% во 2000 година и се предвидува да се искачи на 87% во 2025 година. Покрај тоа, Католичката црква има стекнато 12% дополнителни следбеници помеѓу 2000 и 2010 година, главно од Азија и Африка. Во 2018 година, муслиманите имале просечна возраст од 23 години, хиндусите 26, христијаните 30, будистите и верски неповрзаните 34 и евреите 36. За споредба, просечната возраст на глобалното население беше 28 години во 2018 година. Генерално, христијаните имаат стапка на плодност од 2,6, а муслиманите 2,9. Исламот е најбрзо растечка религија во светот. Во меѓувреме, експанзијата на секуларизмот ќе забави во Европа како што напредува дваесет и првиот век. Но, религијата може да расте дури и во инаку секуларните општества.<ref name=":21"/> На пример, во Израел, ултраортодоксните Евреи сочинуваа само околу пет проценти од основните ученици на нацијата во 1960 година, но до почетокот на дваесет и првиот век, една третина од еврејските првачиња во Израел потекнуваа од оваа религиозна секта.<ref name=":232"/> Ултраортодоксните еврејски жени во Израел имале во просек 7,5 деца во споредба со нивните поинтегрирани колеги со нешто повеќе од две во раните 2000-ти. Во Европа, имиграцијата од Блискиот Исток и Африка е мотор на религиозниот раст. Децата на имигрантите имаат тенденција да бидат исто толку религиозни како и нивните родители и сметаат дека нивната религија е ознака на нивниот етнички идентитет, а со тоа се изолираат од секуларизирачките сили на општеството домаќин. Другиот мотор е релативно висока плодност и религиозна ендогамија. Во Франција, бела католичка жена имала половина дете повеќе од нејзините секуларни колеги во раните 2000-ти; во Шпанија, тој број беше 0,77. Во Холандија, најмладите села им припаѓаат на православните калвинисти кои сочинуваа 7% од холандското население до раните 2000-ти. Во Австрија, бројот на луѓе под 15-годишна возраст кои биле муслимани се искачи над 10% -во во првата декада на дваесет и првиот век. Во Обединетото Кралство, над 90% од муслиманите се омажиле за други муслимани до крајот на милениумот и добро е познато дека децата родени во меѓуверски брак имаат тенденција да бидат помалку религиозни отколку нивните родители. Верскиот брак е всушност средство за секуларизација. Ултраортодоксните Евреи сочинувале само 12% од британското еврејско население, но три четвртини од еврејските раѓања на почетокот на дваесет и првиот век. (Оваа група се предвидува да го сочинува мнозинството англо-американски Евреи до 2050 година. ) Во Соединетите држави, католицизмот ќе стане најголема религија до 2040 година и покрај значителните загуби во секуларизацијата и преобраќањето во протестантство, благодарение на фактот дека латинокатолиците имаа стапка на плодност од 2,83 во споредба со националниот просек 2,03 во 2003 година. Ваквите религиозни демографски промени ќе донесат социјални и политички последици подоцна во векот. == Ризично однесување == === Генерално === Генерацијата Z е генерално поодложна на ризици во одредени активности отколку претходните генерации. Во 2013 година, 66% од американските тинејџери (постари членови на генерација Z) пробале алкохол, што е помалку од 82% во 1991 година (помлада генерација X). Исто така, во 2013 година, 8% од тинејџерите никогаш или ретко носеле појас при возење со автомобил со некој друг, наспроти 26% во 1991 година.<ref name=":23">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/09/20/fashion/move-over-millennials-here-comes-generation-z.html|title=Move Over, Millennials, Here Comes Generation Z|last=Williams|first=Alex|date=18 September 2015|work=The New York Times|access-date=8 April 2016}}</ref> Истражувањето на Фондацијата Ени Е. Кејси спроведено во 2016 година покажа дека младите од генерацијата З имале пониски стапки на бременост кај тинејџерите, помалку злоупотреба на супстанции и повисоки стапки на навремено завршување на средно училиште во споредба со Милениумците. Истражувачите споредиле тинејџери од 2008 и 2014 година и откриле 40% пад на тинејџерската бременост, пад од 28% на процентот на тинејџери кои не завршиле на време од средно училиште и 38% пад на злоупотреба на дрога и алкохол.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/generation-z-breaks-records-in-education-and-health-despite-growing-economic-instability-of-their-families-300287848.html|title=Generation Z Breaks Records in Education and Health Despite Growing Economic Instability of Their Families|date=21 June 2016|access-date=22 June 2016|publisher=PR Newswire}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://blogs.edweek.org/edweek/rulesforengagement/2016/06/teenagers_health_educational_outcomes_improving_report_finds.html|title=Teenagers' Health, Educational Outcomes Improving, Report Finds|last=Blad|first=Evie|date=21 June 2016|work=Education Week|access-date=22 June 2016}}</ref> Три четвртини од американските учесници во дванаесетто одделение веруваа дека нивните врсници не го одобруваат пиењето алкохол.<ref name=":56"/> === Адолесцентна бременост === Американските адолесценти ја одржуваа воздржаноста од алкохол и сексуални односи до раната зрелост.<ref name=":39">{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/international/2018/01/10/teenagers-are-better-behaved-and-less-hedonistic-nowadays|title=Teenagers are better behaved and less hedonistic nowadays|date=January 10, 2018|work=The Economist|access-date=September 29, 2020|department=International}}</ref> Всушност, адолесцентната бременост опаѓаше во текот на почетокот на дваесет и првиот век низ целиот индустријализиран свет, благодарение на широко распространетата достапност на контрацепција и растечкото избегнување на сексуални односи меѓу тинејџерите. Во Нов Зеланд, стапката на бременост кај жени на возраст од 15 до 19 години падна од 33 на 1.000 во 2008 година на 16 во 2016 година. Високоурбанизираните региони имаа стапки на адолесцентна бременост далеку под националниот просек, додека маорските заедници имаа многу повисоки од просечните стапки. Во Австралија, тоа беше 15 на 1.000 во 2015 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.stuff.co.nz/national/92626913/teen-birth-rate-halves-since-2008|title=Teen birth rate halves since 2008|last=Cooke|first=Henry|date=May 16, 2017|work=Stuff|access-date=November 15, 2020}}</ref> === Алкохолизам и злоупотреба на дрога === Податоците за 2020 година од Канцеларијата за национална статистика на Обединетото Кралство (ОНС) покажаа врз основа на глава на жител, членовите на генерацијата З се намалија со алкохол 20% поретко од Милениумците. Сепак, 9,9% од луѓето на возраст од 16 до 24 години конзумирале барем една дрога во изминатиот месец, обично канабис, или повеќе од двојно повеќе од учеството на населението на возраст меѓу 16 и 59 години. „Канабисот сега ги презеде опијатите во однос на повеќето луѓе кои лекуваат од зависност“, изјави психофармакологот Вал Куран од Универзитетскиот колеџ во Лондон (UCL) за ''„Телеграф“'' . Покрај тоа, квалитетот и достапноста на разни зависни лекови се подобри во последниве години, што ги прави привлечна алтернатива на алкохолните пијалаци за многу млади луѓе, кои сега имаат можност да договорат средба со зделка преку социјалните медиуми. Психијатарот за зависности, Адам Винсток од UCL, откривајќи го своето глобално истражување за наркотици, дека младите го оценувале кокаинот повеќе од алкохолот врз основа на вредноста за парите, 4,8 во споредба со 4,7 од 10.<ref name=":69"/> Од 2019 година, канабисот беше легален и за медицинска и за рекреативна употреба во Уругвај, Канада и 33 држави во САД.<ref name=":492">{{Наведено списание|last=Sohn|first=Emily|date=August 28, 2019|title=Weighing the dangers of cannabis|journal=Nature|volume=572|issue=7771|pages=S16–S18|bibcode=2019Natur.572S..16S|doi=10.1038/d41586-019-02530-7|pmid=31462789|doi-access=free}}</ref> Во Соединетите држави, генерацијата Z е првата што се роди во време кога сериозно се разгледува легализацијата на марихуаната на сојузно ниво.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.axios.com/gen-z-buys-more-marijuana-anyone-else-fb60a20f-df38-41c0-bc37-2b27557dfe38.html|title=Survey: Gen Z twice as likely to use marijuana than national average|last=Ayesh|first=Rashaan|date=April 20, 2019|work=Axios|access-date=September 5, 2019|archive-date=2019-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421202953/https://www.axios.com/gen-z-buys-more-marijuana-anyone-else-fb60a20f-df38-41c0-bc37-2b27557dfe38.html|url-status=dead}}</ref> Додека адолесцентите (луѓе на возраст од 12 до 17 години) кон крајот на 2010-тите имале поголема веројатност да избегнуваат алкохол и марихуана во споредба со нивните претходници од 20 години порано, младите на колеџ имаат поголема веројатност отколку нивните постари да консумираат марихуана.<ref name=":56"/> Непосредно пред целосната легализација на марихуаната, Владата на Канада нарача студија од аналитичарот за здравствена политика Фиона Климент и нејзините колеги од Универзитетот во Калгари со цел да ги водат нивните регулативи за оваа супстанца. По испитувањето на литературата, Климент и нејзиниот тим откриле дека бремените жени, тинејџерите и луѓето склони кон ментални болести се особено ранливи на негативните ефекти од употребата на марихуана, вклучувајќи, меѓу другото, нарушено возење, поголем ризик од мозочен удар за рак на тестисите, меморија загуба и одредени ментални болести, како што се [[Психоза|психози]] . Во споредба со оние кои не користат канабис или оние кои почнуваат откако ќе наполнат 16 години, луѓето кои започнуваат пред таа возраст страдаат од намалено когнитивно функционирање (вклучувајќи вештини за планирање и донесување одлуки) и повисоки нивоа на импулсивност. Според Националниот институт на САД за злоупотреба на дрога, тешката употреба на марихуана е поврзана со ниско задоволство од животот, проблеми со менталното здравје и проблеми во врската; пасивно пушење може да им наштети на децата и луѓето со астма. Тешката употреба е исто така во корелација со шизофренија, но не е утврдена каузална врска. Околу еден од десет корисници на марихуана развиле пореметување во употребата на супстанции, што значи дека продолжуваат да го користат иако им создава проблеми во животот, а оние кои го користат пред да наполнат 18 години имаат поголема веројатност да страдаат од тоа.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.chicagotribune.com/marijuana/illinois/ct-marijuana-illinois-health-effects-20191224-j2qafgizjbe5vibxrajgw7c6kq-story.html|title=Thinking of buying pot in Illinois on Jan. 1? Here's how experts say it could affect your health — for better and for worse|last=McCoppin|first=Robert|date=December 24, 2019|work=Chicago Tribune|access-date=December 24, 2019}}</ref> Анализа на 2016 година на две надолжни студии на близнаци ( <math>N_1 = 789</math> и <math>N_2 = 2,277</math> ) открива забележителен пад на кристализираната интелигенција помеѓу пред-адолесценцијата и доцната адолесценција кај пушачите на марихуана, но нема значителни ефекти врз коефициентот на интелигенција, бидејќи тие може да се припишат на други фактори, имено генетиката и семејната средина погодна за ниски интелектуални достигнувања и започнување на употреба на марихуана.<ref>{{Наведено списание|last=Jackson|first=Nicholas J.|last2=Isen|first2=Joshua D.|last3=Khoddam|first3=Rubin|last4=Irons|first4=Daniel|last5=Tuvblad|first5=Catherine|last6=Iacono|first6=William G.|last7=McGue|first7=Matt|last8=Raine|first8=Adrian|last9=Baker|first9=Laura A.|date=February 2, 2016|title=Impact of adolescent marijuana use on intelligence: Results from two longitudinal twin studies|url=https://www.pnas.org/content/113/5/E500|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=113|issue=5|pages=E500–E508|doi=10.1073/pnas.1516648113|pmc=4747759|pmid=26787878}}</ref> === Младински криминал === За време на 2010-тите, кога поголемиот дел од генерацијата Z доживеа одредена или цела адолесценција, во некои западни земји се забележува намалување на криминалот врз младите Извештајот што ја разгледува статистиката од 2018 до 2019 година забележува дека бројот на млади луѓе од десет до седумнаесет години во Англија и Велс кои се предупредувани или осудувани за криминална активност е намален за 83% во текот на претходната деценија, прв пат падна за 85%.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/862078/youth-justice-statistics-bulletin-march-2019.pdf|title=Youth Justice Statistics 2018/19|date=30 January 2020|work=gov.uk|publisher=Youth Justice Board under the direction of the Ministry of Justice|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609091128/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/862078/youth-justice-statistics-bulletin-march-2019.pdf|archive-date=9 June 2020|accessdate=29 June 2020}}</ref> Во 2006 година, 3.000 младинци во Англија и Велс беа приведени за криминална активност; десет години подоцна, тој број падна под 1.000.<ref name=":39"/> Во Европа, тинејџерите поретко се бореа од порано. Истражувањето од Австралија сугерираше дека стапката на криминал кај адолесцентите постојано опаѓала во периодот од 2010 до 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Lookup/by%20Subject/4519.0~2018-19~Main%20Features~Youth%20Offenders~4|title=Youth Offenders|date=2020-02-06|publisher=Australian Bureau of Statistics|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609091129/https://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Lookup/by%20Subject/4519.0~2018-19~Main%20Features~Youth%20Offenders~4|archive-date=2020-06-09|accessdate=2020-06-09}}</ref> Во извештајот од 2014 година, Статистика Канада изјави дека полициските злосторства извршени од лица на возраст меѓу 12 и 17 години паѓале стабилно од 2006 година, како дел од поголемиот тренд на опаѓање од врв во 1991 година. Помеѓу 2000 и 2014 година, младинските злосторства паднаа за 42%, над падот на ''вкупниот'' криминал од 34%. Всушност, меѓу крајот на 2000-тите и средината на 2010-тите, падот беше особено брз. Ова првенствено се водеше од пад на кражбата на предмети за 51%, вредна не повеќе од 5.000 КОИ и кражба. Најчести видови на злосторства извршени од канадски адолесценти биле кражба и насилство. На училиште, најчестите прекршоци биле поседување канабис, обичен напад и изнесување закани. Генерално, иако тие сочинуваа само 7% од населението, адолесцентите беа обвинети за 13% од сите злосторства во Канада. Покрај тоа, од средна до доцна тинејџерска возраст биле поверојатно обвинети за злосторства од која било друга возрасна група во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www150.statcan.gc.ca/n1/pub/85-002-x/2016001/article/14309-eng.htm|title=Youth crime in Canada, 2014|last=Allen|first=Marry K.|last2=Superle|first2=Tammy|date=February 17, 2016|work=Statistics Canada|accessdate=September 29, 2020}}</ref> === Гледање на материјал за возрасни === Извештајот за британскиот одбор за класификација на филмови (BBFC) за 2020 година - достапен само по барање поради присуство на графички материјали - сугерира дека родителите се или во негирање или се целосно несвесни за распространетоста на гледаноста на порнографијата од страна на адолесцентите, со три четвртини истражувачи, тие не веруваат дека нивните деца конзумирале такви материјали. Во меѓувреме, тинејџерите сè повеќе се свртуваат кон порнографијата како извор на информации за сексуалноста, особено што да прават за време на сексуална средба, бидејќи наставниците имаат тенденција да се фокусираат на контрацепција. Над половина од интервјуираните тинејџери им рекоа на истражувачите дека гледале порнографија, иако вистинскиот број може да биде поголем заради чувствителноста на оваа тема. Додека родителите генерално веруваат дека адолесцентите кои гледаат порнографија за задоволство имаат тенденција да бидат момчиња, анкетите и интервјуата откриваат дека ова однесување е исто така вообичаено кај девојчињата. Повеќето тинејџери се соочуваат со порнографија на посебно мрежно место, но сè поголем број ја гледаат на платформите на социјалните мрежи како што се [[Snapchat]] и WhatsApp . Многумина им рекоа на истражувачите дека се чувствуваат вознемирено за нивната слика на телото и очекувањата на нивните потенцијални сексуални партнери како резултат на гледањето и загриженоста за насилното однесување. Околу една третина од населението во Велика Британија ги гледа овие филмови, според проценките на индустријата. Овој извештај дојде како дел од лошиот судбина на владата на Велика Британија да воведе верификација на возраста на порнографските мрежни места.<ref name=":57">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/culture/2020/jan/31/porn-survey-uk-teenagers-viewing-habits-bbfc|title=Porn survey reveals extent of UK teenagers' viewing habits|last=Waterson|first=Jim|date=January 31, 2020|work=The Guardian|access-date=November 21, 2020}}</ref> == Социјални тенденции == === Вродени семејни структури === Социолозите Judудит Треас и ulулија М. Доти Сани ги анализираа дневниците на 122.271 родители (68.532 мајки, 53.739 татковци) на возраст од 18 до 65 години во домаќинства со најмалку едно дете под 13-годишна возраст од 1965 до 2012 година во единаесет западни земји - Канада, Соединетите Држави, Велика Британија, Шпанија, Италија, Франција, Холандија, Германија, Данска, Норвешка и Словенија - и откриле дека генерално, родителите поминувале сè повеќе време со своите деца. Во 1965 година, една мајка поминувала просечно 54 минути на активности за згрижување деца секој ден, додека една од 2012 година минувала скоро двојно повеќе 104 минути. Меѓу татковците, времето поминато на грижа за децата отприлика се зголеми за четири пати, од 16 минути во 1965 година на 59 во 2012 година. Беа застапени родители од сите нивоа на образование, иако оние со високо образование обично поминуваа многу повеќе време со своите деца, особено мајките образовани на универзитет. Франција беше единствениот исклучок. Француските мајки поминуваа помалку време со своите деца, додека татковците повеќе време. Овој целокупен тренд ја рефлектира доминантната идеологија на „интензивно родителство“ и фактот дека современите татковци имаат тенденција да имаат повеќе егалитарни ставови во однос на половите улоги и поверојатно е од нивните претходници да сакаат да играат активна улога во животот на нивните деца.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2016/09/160928160716.htm|title=Today's parents spend more time with their kids than moms and dads did 50 years ago|last=University of California, Irvine|date=September 28, 2016|work=Science Daily|access-date=November 3, 2020}}</ref> Во Соединетите Држави, анализата на Пју истражувачкиот центар на податоците од Анкетата на американската заедница и Деценискиот попис откри дека бројот на деца кои живеат надвор од традиционалниот идеал на родители да стапат во брак на млади и да останат заедно до смртта се зголеми неминовно меѓу средината и крајот на дваесеттиот век и почетокот на дваесет и првиот век. Во 2013 година, само 43% од децата живееле во брак со родители во првиот брак, што е помалку од 61% во 1980 година и 73% во 1960 година. Во меѓувреме, учеството на децата кои живеат со самохран родител беше 34% во 2013 година, за разлика од 19% во 1980 година и 9% во 1960 година. Пропорцијата на деца кои не живеат со своите родители едвај се промени, и изнесуваше 5% во 2013 година; повеќето живееле со баба и дедо. 15% од американските деца живееле со оженети родители, од кои барем еден се преженил во 2013 година, со мала промена во однос на претходните децении.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2014/12/22/less-than-half-of-u-s-kids-today-live-in-a-traditional-family/|title=Fewer than half of U.S. kids today live in a 'traditional' family|last=Livingston|first=Gretchen|date=December 22, 2014|work=Pew Research Center|accessdate=November 15, 2020}}</ref> === Мода на додворување === Во Австралија, сè поголем број постари момчиња и млади тинејџери сега избегнуваат целосно романтични врски, повикувајќи се на загриженост за трауматските искуства на постарите машки членови на семејството, вклучувајќи лажни обвинувања за сексуално лошо однесување или загуба на средства и пари по разводот. Овој социјален тренд - Мажите одат по свој пат ( MGTOW ) - е израсток на движењето [[Движење за машки права|за правата]] на мажите, но тој што ја нагласува одвоеноста од жените, наместо проблемите. „Двата пола имаат различни предизвици; го изгубивме од вид тоа. Ние сме заглавени во родова војна и тоа им штети на нашите деца “, изјави психологот Мередит Фулер за News.com.au.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.news.com.au/lifestyle/parenting/teens/first-men-now-boys-are-going-their-own-way/news-story/7aa04498e3c2673ecd4f474573258b10|title=First men, now boys are 'Going Their Own Way'|last=Barraclough|first=Corrine|date=April 3, 2017|work=News.com.au|access-date=January 1, 2021}}</ref> === Семеен живот === Според извештајот на [[УНИЦЕФ]] од 2014 година, околу 250 милиони жени биле принудени на брак пред 15-та година од животот, особено во Јужна Азија и потсахарска Африка. Проблемите со кои се соочуваат детските невести вклучуваат губење на образовна можност, помал пристап до медицинска нега, повисоки стапки на смртност при породување, депресија и самоубиствени идеи.<ref name=":94"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unicef.org/media/files/Child_Marriage_Report_7_17_LR..pdf|title=Ending Child Marriage: Progress and Prospects|last=United Nations Children's Fund|date=2014|work=UNICEF|archive-url=https://web.archive.org/web/20190727024931/https://www.unicef.org/media/files/Child_Marriage_Report_7_17_LR..pdf|archive-date=2019-07-27|accessdate=January 9, 2021}}</ref> == Користење на информатички и комуникациски технологии (ИКТ) == === Употреба на ИКТ воопшто === Генерацијата Z е првата група што има технологија на Интернет лесно достапна на млада возраст.<ref>{{Наведено списание|last=Prensky|first=Marc|date=2001|title=Digital Natives, Digital Immigrants Part 1|journal=On the Horizon}}</ref> Со [[Пајажина 2.0|револуцијата Веб 2.0]] што се случи во текот на средината на крајот на 2000-тите и 2010-тите, тие беа изложени на невидена количина технологија во воспитувањето, со употреба на мобилни уреди со експоненцијално растење со текот на времето. Ентони Тарнер ја карактеризира генерацијата Z како „дигитална врска со Интернет“ и тврди дека тоа може да им помогне на младите да избегаат од емоционалните и менталните борби со кои се соочуваат офлајн.<ref name="turner"/> Според американските консултанти Спаркс и Хани во 2014 година, 41% од генерацијата Z поминуваат повеќе од три часа на ден користејќи компјутери за други цели освен училишна работа, во споредба со 22% во 2004 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fr.slideshare.net/sparksandhoney/generation-z-final-june-17/39-They_are_hyperaware_and_concernedabout|title=Meet Generation Z: Forget Everything You Learned About Millennials|date=17 June 2014|publisher=Sparks and Honey|page=39|accessdate=16 December 2015}}</ref> Во 2015 година, околу 150.000 апликации, 10% од оние во App Store на Apple, беа образовни и наменети за деца до ниво на колеџ,<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://education.cu-portland.edu/blog/tech-ed/should-students-use-their-smartphones-as-learning-tools/|title=Should CellPhones Be Allowed in School?|date=2012-11-09|work=education.cu-portland.edu|accessdate=1 December 2015|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208042734/http://education.cu-portland.edu/blog/tech-ed/should-students-use-their-smartphones-as-learning-tools/|url-status=dead}}</ref> иако се мешаат мислењата за тоа дали нето-резултатот ќе биде подлабоко вклучување во учењето и повеќе индивидуализирана настава или оштетување преку поголема технолошка зависност <ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2015-01/bumc-mai013015.php|title=Mobile and interactive media use by young children: The good, the bad and the unknown|work=EurekAlert!|accessdate=1 December 2015|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208143746/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2015-01/bumc-mai013015.php|url-status=dead}}</ref> и недостаток на саморегулација што може да го попречи развојот на детето. Родителите на генералот Зерс стравуваат од прекумерна употреба на Интернет и не им се допаѓа леснотијата за пристап до несоодветни информации и слики, како и на страниците за социјално вмрежување каде децата можат да добијат пристап до луѓето ширум светот. Децата обратно се чувствуваат вознемирени од своите родители и се жалат на родителите кои премногу контролираат кога станува збор за нивната употреба на Интернет.<ref name="Borca 49–58">{{Наведено списание|last=Borca|first=Gabriella|last2=Bina|first2=Manuela|last3=Keller|first3=Peggy S.|last4=Gilbert|first4=Lauren R.|last5=Begotti|first5=Tatiana|date=1 November 2015|title=Internet use and developmental tasks: Adolescents' point of view|journal=Computers in Human Behavior|volume=52|pages=49–58|doi=10.1016/j.chb.2015.05.029}}</ref> Студија од „ [[Microsoft|Мајкрософт“]] од 2015 година покажа дека 77% од испитаниците на возраст од 18 до 24 години одговориле потврдно на изјавата „Кога ништо не ми го окупира вниманието, првото нешто што го правам е да посегнам по мојот телефон“, во споредба со само 10% за оние на возраст од 65 години и повеќе.<ref>{{Наведени вести|url=https://time.com/3858309/attention-spans-goldfish/|title=You Now Have a Shorter Attention Span Than a Goldfish|last=MacSpadden|first=Kevin|date=May 14, 2015|work=Time|access-date=December 9, 2020|archive-date=2022-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222032444/https://time.com/3858309/attention-spans-goldfish/|url-status=dead}}</ref> Во говорот на TEDxHouston, asonејсон Дорси од Центарот за генератичка кинетика ги истакна значителните разлики во начинот на кој Millennials и Generation Z ја трошат технологијата, со 18% од генерацијата Z да чувствуваат дека е во ред за 13-годишно дете да има паметен телефон, во споредба со само 4% за претходната генерација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://jasondorsey.com/tedx-talk-igen-gen-z/|title=Jason Dorsey TEDx Talk On Generation After Millennials: iGen Gen Z|work=Jason Dorsey|language=en-US|accessdate=6 April 2016}}</ref><ref>{{Наведување|last=TEDx Talks|title=What do we know about the generation after millennials? {{!}} Jason Dorsey {{!}} TEDxHouston|date=18 November 2015|url=https://www.youtube.com/watch?v=4f16o9Q0XGE|access-date=6 April 2016}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Dorsey|first=Jason|date=2016|title=iGen Tech Disruption|url=http://genhq.com/wp-content/uploads/2016/01/iGen-Gen-Z-Tech-Disruption-Research-White-Paper-c-2016-Center-for-Generational-Kinetics.pdf|journal=Center for Generational Kinetics|access-date=6 April 2016}}</ref> Интернет весник за испраќање пораки, СМС и ММС пишува дека тинејџерите поседуваат мобилни телефони без нужно да им се потребни; дека приемот телефон се смета за обред на минување во некои земји, дозволувајќи му на сопственикот понатаму да биде поврзан со нивните врсници, а сега е социјална норма да се има на рана возраст.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://textually.org/textually/archives/2005/03/007687.htm|title=Owning a cell phone is rite of passage for teenagers|last=Regine|date=28 March 2005|work=Textuality.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211130032/http://textually.org/textually/archives/2005/03/007687.htm|archive-date=11 December 2015|accessdate=7 December 2015}}</ref> Во напис од истражувачкиот центар Пју се вели дека „скоро три четвртини од тинејџерите имаат или имаат пристап до [[паметен телефон]] и 30% имаат основен телефон, додека само 12% од тинејџерите од 13 до 15 години велат дека немаат мобилен телефон од каков било тип“ .<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pewinternet.org/2015/04/09/teens-social-media-technology-2015|title=Teens, Social Media & Technology Overview 2015|last=Lenhart|first=Amanda|date=8 April 2015|work=Pew Research Center|publisher=Pew Research Center Internet Science Tech RSS|accessdate=5 December 2015}}</ref> Овие бројки само растат и фактот дека мнозинството поседуваат мобилен телефон стана една од генерациите што ги дефинираат одликите. Следствено, „24% од тинејџерите одат„ скоро постојано “на Интернет“. Истражувањето спроведено од ОЕЦД врз студенти од 79 земји покажа дека количините на време поминато со употреба на електронски уред се зголемени, од под два часа неделно во 2012 година на близу три во 2019 година, за сметка на воннаставно читање.<ref name=":13"/> Психолозите забележале дека секстингот - или пренесување на јасно изразени сексуални содржини преку електронски уреди - забележал забележителен раст кај современите адолесценти. Колку е постар тинејџер, толку повеќе тој или таа учествува во секстирање. Покрај некои културни и социјални фактори, како што се желбата за прифаќање и популарност меѓу врсниците, паѓачката возраст на која детето добива паметен телефон може да придонесе за раст на оваа активност. Меѓутоа, иако е јасно дека секстингот има емоционално влијание врз адолесцентите, сè уште не е јасно како тоа точно влијае на нив. Некои сметаат дека тоа е однесување со висок ризик поради леснотијата на ширење на трети лица што доведува до оштетување на репутацијата и врската со разни психолошки состојби, вклучувајќи депресија, па дури и самоубиствени идеи. Другите ја бранат слободата на изразување на младите преку Интернет. Во секој случај, постојат некои докази дека барем на краток рок, секстингот носи позитивни чувства на живост или задоволство. Сепак, девојчињата почесто од момчињата добиваат навреди, социјални отфрлања или штети на угледот како резултат на секстирање.<ref name=":73"/> === Дигитална писменост === И покрај тоа што беа етикетирани како „дигитални домородци“, Меѓународната студија за компјутерска и информативна писменост (ICILS) во 2018 година, спроведена врз 42.000 ученици од осмо одделение (или еквиваленти) од 14 земји и образовни системи, откри дека само два проценти од овие луѓе биле доволно умешни со информативни уреди за да го оправдаат тој опис, а само 19% би можеле да работат независно со компјутери за да собираат информации и да управуваат со нивната работа.<ref name=":16"/> ICILS ги проценува студентите во две главни категории: компјутерска и информативна писменост (ЦИЛ) и компјутерско размислување (КТ). За CIL, постојат четири нивоа, едно до четири, со тоа што Ниво 4 е највисоко. Иако најмалку 80% студенти од испробуваните земји достигнаа Ниво 1, само два проценти во просек достигнаа Ниво 4. Земјите или образовните системи чии студенти постигнаа скоро или над меѓународниот просек од 496 на ЦИЛ, во зголемен редослед беа Франција, Северна Рајна-Вестфалија, Португалија, Германија, САД, Финска, Јужна Кореја, Москва и Данска. КТ е поделен на четири нивоа, Горниот, Средниот и Долниот регион. Меѓународните просеци за пропорциите на студенти кои достигнаа секој од нив беа 18%, 50% и 32%, соодветно. Земјите или образовните системи чии студенти постигнаа скоро или над меѓународниот просек од 500, во зголемен редослед беа САД, Франција, Финска, Данска и Јужна Кореја. Општо земено, женските осмоодделенци ги надминаа своите машки колеги во CIL со меѓународен просек од 18 бода, но беа тесно декласирани од нивните машки колеги во КТ. (Правените тесни празнини на просеците имаат поголеми коефициенти на варијација) . ) Во Соединетите Држави, каде компјутерските тестови ги спроведуваше Националниот центар за статистика на образованието, 72% од учениците од осмо одделение изјавија дека барале информации на Интернет најмалку еднаш неделно или секое училиште ден, а 65% изјавиле дека биле аводидактички пронаоѓачи на информации на Интернет.<ref name=":17">{{Наведена мрежна страница|url=https://nces.ed.gov/surveys/icils/icils2018/theme1.asp|title=ICILS 2018 U.S. Results|date=2019|work=National Center for Education Statistics|accessdate=November 21, 2019}}</ref> === Употреба на мрежи на социјални медиуми === Користењето на социјалните медиуми стана интегрирано во секојдневниот живот на повеќето генерали Зер со пристап до мобилна технологија, кои ги користат првенствено за да одржуваат контакт со пријателите и семејството. Како резултат, мобилната технологија предизвика развој на врски преку Интернет да стане нова генерациска норма.<ref>{{Наведено списание|last=Borca|title=Internet Use}}</ref> Gen Z користи социјални медиуми и други страници за да ги зајакне врските со пријателите и да развие нови. Тие комуницираат со луѓе кои инаку не би ги сретнале во реалниот свет, станувајќи алатка за создавање идентитет.<ref name="Borca 49–58"/> Негативната страна на мобилните уреди за генерацијата Z, според Твенге, е што тие се помалку „лице в лице“, а со тоа се чувствуваат поосамени и изоставени.<ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.careerplanner.com/Career-Articles/Generations.cfm|title=The Generations - Which Generation are You?|last=Inc.|first=MTR at CareerPlanner.com|work=www.careerplanner.com}}</ref> Испробувањето во фокус-група откри дека иако тинејџерите можат да бидат изнервирани од многу аспекти на Фејсбук, тие продолжуваат да го користат затоа што учеството е важно во однос на дружењето со пријателите и врсниците. [[Твитер]] и [[Инстаграм]] се здобиваат со популарност меѓу членовите на генерацијата Z, со 24% (и растечки) тинејџери со пристап до Интернет кои имаат сметки на Твитер.<ref name="Madden">{{Наведени вести|url=http://www.pewinternet.org/2013/05/21/teens-social-media-and-privacy/|title=Teens, Social Media, and Privacy.|last=Madden|first=Mary|date=21 May 2013|work=Pew Research Center|access-date=10 December 2015|display-authors=etal}}</ref> Делумно тоа се должи на родителите кои обично не ги користат овие страници за социјално вмрежување. [[Snapchat]], исто така, се здоби со привлечност во генерацијата Z бидејќи видеата, сликите и пораките испраќаат многу побрзо на него отколку во редовните пораки. Брзината и сигурноста се важни фактори за изборот на платформа за социјално вмрежување на членовите на Generation Z. Оваа потреба за брза комуникација е претставена во популарните апликации на Generation Z, како Vine и распространетата употреба на [[Емоџи|емотикони]] .<ref name=":23"/> Студија на Габриел Борка ''и др'' откри дека тинејџерите во 2012 година имаат поголема веројатност да споделуваат различни видови на информации отколку тинејџерите во 2006 година.<ref name="Madden"/> Сепак, тие ќе преземат чекори за да ги заштитат информациите што не сакаат да ги споделуваат, и поверојатно е да „следат“ други на социјалните мрежи отколку „да споделуваат“.<ref name=":5">{{Наведена книга|title=Generation Z Goes to College|last=Seemiller|first=Corey|publisher=Jossey-Bass|year=2016|isbn=978-1-119-14345-1}}</ref> Истражувањето спроведено на американски тинејџери од рекламната агенција Wal. Валтер Томсон покажа дека мнозинството тинејџери се загрижени за тоа како нивното објавување ќе биде перцепирано од луѓето или нивните пријатели. 72% од испитаниците рекле дека користат социјални медиуми на дневна основа, а 82% велат дека размислуваат внимателно за тоа што објавуваат на социјалните мрежи. Покрај тоа, 43% рекле дека жалат за претходните објави.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jwt.com/blog/consumer_insights/meet-generation-z-in-j-walter-thompson-companys-latest-trend-report/|title=CONSUMER INSIGHTS, J. WALTER THOMPSON INTELLIGENCE Meet Generation Z|last=J. Walter Thompson|accessdate=22 May 2017|archive-date=2017-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170206195305/http://www.jwt.com/blog/consumer_insights/meet-generation-z-in-j-walter-thompson-companys-latest-trend-report/|url-status=dead}}</ref> Истражувањето спроведено од страна на Childwise во 2019 година, спроведено на 2.000 британски деца на возраст од пет до шеснаесет години, покажа дека популарноста на [[Фејсбук|Facebook е]] преполовена во споредба со претходната година. Деца од постара возрасна група, петнаесет до шеснаесет, пријавиле знаци на замор на Интернет, а околу три од десет изјавиле дека сакаат да поминат помалку време на Интернет.<ref name=":65"/> === Ефекти од времето на екранот === Во својата книга „ ''Неодолива“ од'' 2017 година, професорот по маркетинг Адам Алтер објасни дека не само што децата се зависни од електронски гаџети, туку нивната зависност ја загрозува нивната способност да читаат невербални социјални сигнали.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.chicagotribune.com/columns/heidi-stevens/ct-irresistible-tech-addiction-adam-alter-balancing-0313-20170313-column.html|title='Irresistible' technology is making our kids miss social cues|last=Stevens|first=Heidi|date=March 13, 2017|work=Chicago Tribune|access-date=December 10, 2020}}</ref> Мета-анализата на илјадници студии од речиси две десетици земји во 2019 година сугерира дека иако како целина, не постои поврзаност помеѓу времето на екранот и академските перформанси, кога се испитува врската помеѓу поединечната активност на екран-време и академските перформанси, негативните асоцијации се пронајдени. Гледањето телевизија е во негативна корелација со вкупните оценки на училиштето, течноста на јазикот и математичката способност додека играте видео игри беше негативно поврзана само со вкупните оценки на училиштето. Според претходните истражувања, екранските активности не само што го одземаат времето што може да се потроши на домашни задачи, физички активности, вербална комуникација и спиење ( хипотеза за поместување на времето), туку и ги намалуваат менталните активности (хипотеза за пасивност). Понатаму, прекумерното гледање телевизија е познато по тоа што му штети на можноста за внимание, како и на другите когнитивни функции; тоа исто така предизвикува нарушувања во однесувањето, како што се нездрави диети, што може да ги оштети академските перформанси. Прекумерното видео игри, од друга страна, е познато по нарушување на социјалните вештини и менталното здравје, и како такво исто така може да ги оштети академските перформанси. Сепак, во зависност од природата на играта, играњето може да биде корисно за детето; на пример, детето може да биде мотивирано да го научи јазикот на играта со цел да ја игра подобро. Меѓу адолесцентите, прекумерното сурфање на Интернет е добро познато по тоа што е негативно поврзано со училишните оценки, иако претходните истражувања не прават разлика помеѓу различните употребени уреди. Како и да е, една студија покажува дека пристапот до Интернет, доколку се користи за училишна работа, е позитивно поврзан со училишните оценки, но доколку се користи за слободно време, е негативно поврзан со него. Генерално, ефектите од времето на екранот се посилни кај адолесцентите отколку кај децата.<ref name=":54"/> Истражувањето спроведено во 2017 година известува дека моделите на користење на социјалните медиуми на оваа генерација можат да бидат поврзани со осаменост, вознемиреност и кревкост, а девојчињата можат да бидат повеќе погодени од момците од социјалните медиуми Според извештаите на ЦДЦ од 2018 година, девојчињата се несразмерно погодени од негативните аспекти на социјалните медиуми отколку момчињата.<ref>Centers for Disease Control and Prevention. 2015. Youth Risk Behavior Survey Data. Available at: cdc.gov/yrbs.</ref> Истражувачите од Универзитетот во Есекс анализирале податоци од 10.000 семејства, од 2010 до 2015 година, проценувајќи го нивното ментално здравје користејќи две перспективи: Среќа и благосостојба низ социјални, семејни и образовни перспективи. Во рамките на секое семејство, тие испитувале деца кои пораснале од 10 на 15 во овие години. На 10-годишна возраст, 10% од женските субјекти пријавиле употреба на социјални медиуми, додека ова важело само за 7% од машките субјекти. До 15-та година, оваа варијација скокна на 53% кај девојчињата, а кај 41% кај момчињата. Овој процентен прилив може да објасни зошто повеќе девојки пријавиле дека доживеале малтретирање преку Интернет, намалена самодоверба и емоционална нестабилност повеќе од нивните машки колеги.<ref>{{Наведено списание|last=Booker|first=Cara L.|last2=Kelly|first2=Yvonne J.|last3=Sacker|first3=Amanda|date=2018-03-20|title=Gender differences in the associations between age trends of social media interaction and well-being among 10-15&nbsp;year olds in the UK|journal=BMC Public Health|volume=18|issue=1|page=321|doi=10.1186/s12889-018-5220-4|pmc=5859512|pmid=29554883}}</ref> Други истражувачи претпоставуваат дека девојчињата се повеќе погодени од употребата на социјалните мрежи поради ''тоа како'' ги користат. Во студија спроведена од Центарот за истражување Пју во 2015 година, истражувачите открија дека додека 78% девојчиња пријавиле дека се дружат преку социјалните мрежи, само 52% од момчињата може да го кажат истото.<ref name=":3">{{Наведени вести|url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/08/28/men-catch-up-with-women-on-overall-social-media-use/|title=Men catch up with women on overall social media use|date=2015-08-28|work=Pew Research Center|access-date=2018-05-30|language=en-US}}</ref> Сепак, момчињата не се експлицитно помалку погодени од оваа статистика. Тие исто така откриле дека 57% од момчињата тврдат дека се дружат преку видео игри, додека ова важело само за 13% од девојчињата. Друго истражување на Центарот за истражување Пју спроведено во април 2015 година, објави дека жените имаат поголема веројатност да користат Pinterest, Facebook и [[Инстаграм|Instagram]] отколку мажите. Во контрапункт, мажите почесто користеа форуми преку Интернет, групи за е-разговор и [[Reddit|Редит]] отколку жените. Сајбер-малтретирањето сега е почеста отколку кај Милениумците, претходната генерација. Почеста е кај девојчињата, 22% во споредба со 10% кај момчињата. Ова резултира во младите девојки да се чувствуваат поранливи да бидат исклучени и поткопани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://childmind.org/report/2017-childrens-mental-health-report/smartphones-social-media/|title=Smartphones and Social Media|work=Child Mind Institute|accessdate=2021-03-13|archive-date=2018-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507223839/https://childmind.org/report/2017-childrens-mental-health-report/smartphones-social-media/}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=IGen: Why Today's Super-Connected Kids Are Growing Up Less Rebellious, More Tolerant, Less Happy--and Completely Unprepared for Adulthood--and What That Means for the Rest of Us|last=Twenge|first=Jean|date=22 August 2017}}</ref> Според извештајот од 2020 година на британскиот Одбор за класификација на филмови, „многу млади сметаа дека начинот на кој ја гледаат целокупната слика на телото е поверојатно резултат на видовите слики на телото што ги видоа на Инстаграм“.<ref name=":57"/> == Наводи == <references /> [[Категорија:Демографика]] [[Категорија:21 век]] [[Категорија:20 век]] p8f6q5mje57huw0dsejdiiw993yz7lh 0 1269116 5583638 5143174 2026-06-28T11:23:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583638 wikitext text/x-wiki {{разликување|Двојна ѕвезда}} '''Двоѕвезда''' или '''визуелна двојка''' — пар [[ѕвезда|ѕвезди]] кои [[привидно растојание|делуваат блиски]] една до друга гледани од [[Земјата]], особено преку [[оптички телескоп]]и. Ова се јавува бидејќи парот образува или [[двојна ѕвезда]] (т.е. двоен или бинарен систем од ѕвезди во меѓусебна [[орбита]], [[гравитација|гравитациски]] врзани една за друга) или ''оптичка двојка'' (случајно порамнување во видната линија на две ѕвезди кои се на различни растојанија од набљудувачот).<ref name=aitken1>{{наведена книга |title=The Binary Stars |last=Aitken |first=R. G. |location=New York |publisher=Dover |year=1964 |page=1}}</ref><ref name=heintz17>{{наведена книга |last=Heintz |first=W. D. |year=1978 |page=[https://archive.org/details/DoubleStars/page/17 17] |title=Double Stars |url=https://archive.org/details/DoubleStars/page/17 |publisher=D. Reidel |location=Dordrecht |isbn=90-277-0885-1 }}</ref> Двојните ѕвезди се од важност за астрономите бидејќи сознанијата за нивните движења овозможуваат непосредно пресметување на ѕвездената маса и другите параметри. Единствениот (можен) случај на „двојна ѕвезда“ чии две составници се одделно видливи со голо око е случајот со Мизар и Алкор (иако всушност се работи за повеќеѕвезден систем), но не е познато со сигурност дали овие две ѕвезди се гравитациски врзани.<ref name=zimmerman>{{наведено списание|bibcode=2010ApJ...709..733Z|arxiv=0912.1597|title=Parallactic Motion for Companion Discovery: An M-Dwarf Orbiting Alcor|journal=The Astrophysical Journal|volume=709|issue=2|pages=733–740|last1=Zimmerman|first1=Neil|last2=Oppenheimer|first2=Ben R|last3=Hinkley|first3=Sasha|last4=Brenner|first4=Douglas|last5=Parry|first5=Ian R|last6=Sivaramakrishnan|first6=Anand|last7=Hillenbrand|first7=Lynne|last8=Beichman|first8=Charles|last9=Crepp|first9=Justin R|last10=Vasisht|first10=Gautam|last11=Roberts|first11=Lewis C|last12=Burruss|first12=Rick|last13=King|first13=David L|last14=Soummer|first14=Rémi|last15=Dekany|first15=Richard|last16=Shao|first16=Michael|last17=Bouchez|first17=Antonin|last18=Roberts|first18=Jennifer E|last19=Hunt|first19=Stephanie|year=2010|doi=10.1088/0004-637X/709/2/733|s2cid=6052794}}</ref> На почетокот на 1780-тите, професионалните и аматерските астрономи почнале телескопски да ги мерат растојанијата и аглите помеѓу двоѕвездите со цел да ги утврдат нивните движења една во однос на друга.<ref name=heintz410>{{наведена книга |last=Heintz |first=W. D. |year=1978 |pages=[https://archive.org/details/DoubleStars/page/4 4–10] |title=Double Stars |url=https://archive.org/details/DoubleStars/page/4 |publisher=D. Reidel |location=Dordrecht |isbn=90-277-0885-1 }}</ref> Ако односното движење на еден пар определува закривен лак на [[орбита]], или ако тоа движење е мало во споредба со заедничкото [[сопствено движење]] на двете ѕвезди, тогаш може да се заклучи дека парот е во заемна орбита како двојка. Во спротивно, парот е оптички.<ref name=heintz17 /> Вака се проучуваат и [[повеќекратна ѕвезда|повеќекратните ѕвезди]], иако динамиката на повеќечлените [[ѕвезден систем|ѕвездени системи]] е посложена од онаа кај двојките. Ова се три видови спарени ѕвезди: * '''Оптички двојки''' — неповрзани ѕвезди кои делуваат како да се блиску една до друга поради случајното порамнување со Земјата (набљудувачот). * '''[[Двојна ѕвезда#Визуелни двојни ѕвезди|Визуелни двојки]]''' — гравитациски врзани ѕвезди кои се видливи со телескоп одделно. * '''Невизуелни двојки''' — ѕвезди чија двојност се изведува на поезотеричен начин, како со [[прикривање (астрономија)|прикривање]] ([[затемнувачка двојка|затемнувачки двојки]]), [[астрономска спектроскопија|спектроскопија]] ([[Двојна ѕвезда#Спектроскопски двојни ѕвезди|спектроскопски двојки]]), или аномалии во [[сопствено движење|сопственото движење]] ([[Двојна ѕвезда#Астрометриски двојни ѕвезди|астрометриски двојки]]). Со унапредувањето на телескопската технологија, астрономите заклучуваат дека некои невизуелни двојки се впрочем визуелни, како што е случај со [[Северница]] A во 2006&nbsp;г.<ref>{{нмс |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2006/02/image/f/ |title=Artist's Concept of Polaris System - Annotated |work=HubbleSite |publisher=Space Telescope Science Institute }}</ref> Телескопското набљудување е единствениот начин да се одреди дали работи за визуелна или невизуелна двојка. == Историја == [[Мизар (ѕвезда)|Мизар]] во соѕвездието [[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]] е забележана како двојна ѕвезда од страна ба [[Бенедето Кастели]] и [[Галилео Галилеј]].<ref name="newviewofmizar">[http://leo.astronomy.cz/mizar/article.htm A New View of Mizar] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080307111656/http://leo.astronomy.cz/mizar/article.htm |date=2008-03-07 }}, Leos Ondra, {{пос|26 мај 2007}}.</ref> Набргу се забележани и други: [[Роберт Хук]] открил еден од првите двојни системи ([[Гама Овен]]) во 1664 г.,<ref>{{наведена книга | author = Aitken, Robert G. | title = The Binary Stars | year = 1935 | place = New York | publisher = McGraw-Hill | pages = 1 }}</ref> а Фонтене во 1685 г. ја увидел двојноста на сјајната јужна ѕвезда [[Алфа Јужен Крст|Акрукс]] во соѕвездието [[Јужен Крст (соѕвездие)|Јужен Крст]].<ref name="aitken1"/> Оттогаш се спроведува темелно пребарување на двоѕвезди по целото небо сè до ограничувачката [[привидна ѕвездена величина|привидна величина]] од 9,0.<ref>''The Binary Stars'', Robert Grant Aitken, New York: Dover, 1964, стр. 24–25, 38, и стр. 61, The present status of double star astronomy, K. Aa. Strand, ''Astronomical Journal'' '''59''' (март 1954), стр. 61–66, {{bibcode|1954AJ.....59...61S}}.</ref> Барем една 1 од 18 ѕвезди на северното небо посјајни од 9,0 [[привидна ѕвездена величина|величини]] се двоѕвезди видливи со [[телескоп]] од 910&nbsp;мм во пречник.<ref name=aitken260>''The Binary Stars'', Robert Grant Aitken, New York: Dover, 1964, стр. 260.</ref> Неврзаните категории на оптички двојки и вистински двојки се ставаат заедно од историски и практини причини. Кога е утврдено дека Мизар е двојна ѕвезда, било мошне тешко да се одреди дали двојната ѕвезда е двоен систем или просто оптичка двојка. Со подобрувањето на телескопите, спектроскопијата,<ref>[[Јозеф фон Фраунхофер|Fraunhofer]], 1814</ref> и фотографијата, астрономите располагаат со подобри алатки за да ја направат разликата. Откако е заклучено дека се работи за визуелна двојка, увидено е дека самите составници на Мизар се спектроскопски двојки.<ref>Pickering, 1889</ref> ==Набљудување на двоѕвездите== Набљудувањето на визуелни двоѕвезди со визуелни мерења ја дава ''одделеноста'' или аголното растојание помеѓу двете составници на небото и ''[[положбен агол|положбениот агол]]''. Овој агол укажува на насоката во која ѕвездите се одделени и се дефинира како упатеноста од посјајната составница кон послабата, каде северот е 0°.<ref name=argyle2>стр. 2, ''Observing and Measuring Double Stars'', Bob Argyle, ed., London: Springer-Verlag, 2004, {{ISBN|1-85233-558-0}}.</ref> Во мерењето на визуелната двојка, положбениот агол се менува постепено и одделеноста на двете ѕвезди ќе се колеба помеѓу највисоката и најниската вредност. Со исцртување на измереното на рамнина се добива елипса. Ова е ''привидната орбита'', која е проекција на орбитата на двете ѕвезди врз небесна сфера; според неа може да се пресмета вистинската [[орбита]].<ref name=argyle5355>стр. 53–67, ''Observing and Measuring Double Stars'', Bob Argyle, ed., London: Springer-Verlag, 2004, {{ISBN|1-85233-558-0}}.</ref> Иако се очекува дека највеќето каталогизирани визуелни двоѕвезди се визуелни двојки,<ref name=Heintz12>{{наведена книга | last=Heintz | first=W. D. | year=1978 | page=[https://archive.org/details/DoubleStars/page/12 12] | title=Double Stars | publisher=D. Reidel Publishing Company | location=Dordrecht | isbn=90-277-0885-1 | url=https://archive.org/details/DoubleStars/page/12 }}</ref> пресметани се орбитите на само неколку илјади од преку 100.000 познати визуелни двоѕвезди.<ref name=wdsintro>"Introduction and Growth of the WDS", [http://ad.usno.navy.mil/wds/wdstext.html#intro The Washington Double Star Catalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917194922/http://ad.usno.navy.mil/wds/wdstext.html#intro |date=17 септември 2008 }}, Brian D. Mason, Gary L. Wycoff, and William I. Hartkopf, Astrometry Department, United States Naval Observatory, {{пос|20 август 2008}}.</ref><ref>[http://ad.usno.navy.mil/wds/orb6.html Sixth Catalog of Orbits of Visual Binary Stars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090412084731/http://ad.usno.navy.mil/wds/orb6.html |date=12 април 2009 }}, William I. Hartkopf and Brian D. Mason, United States Naval Observatory, {{пос|20 август 2008}}.</ref> ==Разлика помеѓу двојните ѕвезди и другите двоѕвезди== За да се заклучи дека една визуелна двоѕвезда е двојна ѕвезда, потребно е да се набљудува односното движење на нејзините составници. Ако движењето е дел од [[орбита]], или ако ѕвездите имаат слични [[радијална брзина|радијални брзини]], или пак разликата во нивните поединечни [[сопствено движење|сопствени движења]] е мала во споредба со заедничкото сопствено движење, тогаш парот веројатно е физички. Кога се набљудуваат во краток временски период, составниците на оптичките двоѕвезди и долгопериодичните визуелни двојки делуваат како да се движат во права линија; поради ова, честопати е тешко да се направи разлика помеѓу овие две можности.<ref name=Heintz1718>{{наведена книга | last=Heintz | first=W. D. | year=1978 | pages=[https://archive.org/details/DoubleStars/page/17 17–18] | title=Double Stars | publisher=D. Reidel Publishing Company | location=Dordrecht | isbn=90-277-0885-1 | url=https://archive.org/details/DoubleStars/page/17 }}</ref> == Ознаки == Некои сјајни визуелни двоѕвезди имаат [[Бајерово означување|Бајерова ознака]]. Во тој случај, составниците се означуваат во горен индекс. Ваков пример е [[Алфа Јужен Крст|α Јужен Крст]] (Акрукс), чии составници се α¹ Јужен Крст (α¹ Cru) и α² Јужен Крст (α² Cru). Бидејќи α¹ Јужен Крст е [[спектроскопска двојка]], ова е всушност повеќекратна ѕвезда. Горните индекси се користат за разликување на подалечни, физички неповрзани парови ѕвезди со истата Бајерова ознака, како што се [[Алфа Јарец|α^1,2 Јарец]], [[Кси Кентаур|ξ^1,2 Кентаур]] и [[Кси Стрелец|ξ^1,2 Стрелец]]. Овие оптички парови се одделиви со голо око. Освен овие парови, составниците на една двоѕвезда начелно се означуваат со латиничните наставки A (за посјајната, ''главна'' ѕвезда) и B (за потемната, ''споредна'' ѕвезда), и овие наставки се ставаат на каква било ознака. На пример, составниците на [[Алфа Големо Куче|α Големо Куче]] (Сириус) се α Големо Куче A и α Големо Куче B (Сириус A и Сириус B); составниците на [[44 Воловар]] се 44 Воловар A и 44 Воловар B; составниците [[ADS 16402]] се ADS 16402A и ADS 16402B и така натаму. За да се означи пар може да се употребат буквите AB заедно. Во случај на повеќекратни ѕвезди се користат буквите C, D итн., често по редослед на одделеност од главната составница A.<ref name=Heintz19>{{наведена книга | last=Heintz | first=W. D. | year=1978 | page=[https://archive.org/details/DoubleStars/page/19 19] | title=Double Stars | publisher=D. Reidel Publishing Company | location=Dordrecht | isbn=90-277-0885-1 | url=https://archive.org/details/DoubleStars/page/19 }}</ref> {| class="wikitable" : style="float:right; margin:1em 1em;" |+ Ознаки на откривачите на двоѕвезди<ref name=argyle307308 /> |- ! Откривач ! Традиц. код ! [[Вашингтонски каталог на двоѕвезди|WDS]]-код |- | Бризбејнска опсерваторија | Brs0 | BSO |- | Ш.В. Бернам | β | BU |- | [[Џејмс Данлоп]] | Δ | DUN |- | [[Вилијам Хершел]] | H I, II итн. | H 1, 2 итн. |- | [[Никола Луј де Лакај|Н. Лакај]] | Lac | LCL |- | [[Фридрих Георг Вилхелм фон Струве|Ф. Г. В. Струве]] | Σ | STF |- | Струвеов приложен каталог I | Σ I | STFA |- | Струвеов приложен каталог II | Σ II | STFB |- | [[Ото Струве]] | OΣ | STT |- | Пулковски приложен каталог | OΣΣ | STTA |} Визуелните двоѕвезди се означуваат и со кратенка од името на нивниот откривач проследена од каталошкки број единствен за тој набљудувач. На пример, парот α Кентаур AB е отткриен од Отецот Ришо (''Richaud'') во 1689 г. и затоа ја носи ознаката ''RHD 1''.<ref name=aitken1 /><ref>Entry 14396-6050, discoverer code RHD 1AB,[http://ad.usno.navy.mil/wds/Webtextfiles/wdsnewframe3.html The Washington Double Star Catalog] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191013204041/https://ad.usno.navy.mil/wds/Webtextfiles/wdsnewframe3.html |date=2019-10-13 }}, United States Naval Observatory. {{пос|20 август 2008}}.</ref> Other examples include Δ65, the 65th double discovered by [[Џејмс Данлоп]], and Σ2451, discovered by [[Фридрих Георг Вилхелм фон Струве|Ф. Г. В. Струве]]. [[Вашингтонски каталог на двоѕвезди|Вашингтонскиот каталог на двоѕвезди]] е голема база на податоци за двојни и пвоеќекратни ѕвезди и содржи преку 100.000 единици,<ref name=wdsintro /> секоја со податок за одделеноста на составниците. Секоја двоѕвезда има по една единица во кагалогот; повеќекратните ѕвезди со ''n'' составници се претставени од единици во каталогот за ''n''−1 парови, секоја давајќи ја одделеноста на една составница од друга. Кодовите како AC служат за да означат кои составници се сопоставуваат, како да речеме составницата C во однос на составницата A. Ова може да се прилагоди, срочувајќи AB-D за да се означи одделеност на составницата од близок пар составници (во случајов, составница D во однос на парот AB.) Кодовите како ''Aa'' исто така означуваат составница измерена во однос на друга — во случајов A.<ref>[http://ad.usno.navy.mil/wds/wdsweb_format.txt Format of the current WDS] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080412092018/http://ad.usno.navy.mil/wds/wdsweb_format.txt |date=12 април 2008 }}, Washington Double Star Catalog, United States Naval Observatory. {{пос|26 август 2008}}.</ref> Се наведуваат и ознаки на откривачите; но традиционалните ознаки Δ и Σ се претворени во низа големи римски букви, па така Δ65 станало DUN&nbsp;&nbsp;65 и Σ2451 станало STF 2451. Повеќе примери се прикажани на приложената табела.<ref name=argyle307308>стр. 307–308, ''Observing and Measuring Double Stars'', Bob Argyle, ed., London: Springer-Verlag, 2004, {{ISBN|1-85233-558-0}}.</ref><ref>[http://ad.usno.navy.mil/wds/wdsnewref.txt References and discoverer codes, The Washington Double Star Catalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080413021722/http://ad.usno.navy.mil/wds/wdsnewref.txt |date=13 април 2008 }}, United States Naval Observatory. {{пос|20 август 2008}}.</ref> ==Примери== [[Податотека:Artist’s impression of the discs around the young stars HK Tauri A and B.jpg|мини|250п|Уметничка претстава на дисковите околу младите ѕвезди HK Бик A и B.<ref>{{наведени вести|title=ALMA Finds Double Star with Weird and Wild Planet-forming Discs|url=http://www.eso.org/public/news/eso1423/|access-date=1 август 2014|work=ESO Press Release}}</ref>]] ===Визуелни двојки=== * [[Акрукс]] * [[Алфа Кентаур]] * [[Капела (ѕвезда)|Капела]] * [[Ро Еридан|p Еридан]] * [[Северница]] * [[Прокион]] * [[Сириус]] * [[Алфа Кентаур]] систем (AB) и [[Проксима Кентаур]] (α Cen C): впрочем триѕвезден систем ===Оптички двојки=== * [[Алфа1 Јарец|Алфа¹]] и [[Алфа2 Јарец|Алфа² Јарец]] * [[Тета Мува]] и [[Тета Мува B]] * [[Ета1 Јужна Круна|Ета¹]] и [[Ета2 Јужна Круна|Ета² Јужна Круна]] * [[Капа1 Јужна Круна|Капа¹]] и [[Капа2 Јужна Круна|Капа² Јужна Круна]] * [[Винеке 4]] ([[Винеке 4|Месје 40]]) * [[Северница]] и [[Гама Кефеј]], поларна двојка; [[прецесија]]та предвидува дека Гама Кефеј треба повторно да стане поларна ѕвезда до 3000 г.<ref>''An Illustrated Tour of the Night Sky, What we see in the stars'', Wojciak, Kelsey Oseid; Pub. 2017, Ten Speed Press, California, New York,. biblio., {{ISBN|978-0-399-57953-0}}, First edition.</ref> ===Неизвесни=== * систем [[Кастор (ѕвезда)|Кастор]] (Aa/Ab/Ba/Bb) и YY Близнаци (затоа Кастор Ca/Cb) is generally considered a physical system * систем [[Мизар (ѕвезда)|Мизар]] (Aa/Ab/Ba/Bb) и Алкор (itself a binary, затоа Мизар Ca/Cb) == Поврзано == * [[Двојна ѕвезда]] — поинаков вид на ѕвезда == Наводи == {{наводи}} {{Ѕвезден систем}} [[Категорија:Двоѕвезди| ]] [[Категорија:Видови ѕвезди]] [[Категорија:Повеќекратни ѕвезди]] de8rzy1gz5tq46iq75x7jgplx9k46u7 0 1276818 5583384 4834131 2026-06-27T18:27:53Z Ehrlich91 24281 5583384 wikitext text/x-wiki {{maplink |frame=yes |frame-width=300 |frame-height=200 |text=Долина на кактусите |zoom=13 |type=point |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=3 |title=Долина на кактусите |coord={{coord|41|23|04|N|22|17|25|E}} }} '''Долина на кактусите''' — месност над селото [[Клисура (Демиркаписко)|Клисура]], во југоисточниот дел на [[Македонија]], каде се наоѓаат бројни [[кактуси]] засадени од семето, кое го донеле [[Преселба на птиците|птиците-преселници]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://opstinademirkapija.gov.mk/wp-content/uploads/2020/09/small-MK-Demir-kapija.pdf|title=Стратегија за развој на туризмот во Општина Демир Капија 2020-2024|work=[[Општина Демир Капија]]|accessdate=18 септември 2021|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521153042/http://opstinademirkapija.gov.mk/wp-content/uploads/2020/09/small-MK-Demir-kapija.pdf|url-status=dead}}</ref> Месноста плени со шаренилото на кактусите, кои расцутуваат летно време со жолти цветови. Цутењето трае долго и може да се повторува повеќе пати во текот на годината. == Местоположба == Месноста се наоѓа над демиркапиското село [[Клисура (Демиркаписко)|Клисура]]. === Пристап === До месноста може да се дојде преку асфалтниот пат до самото село Клисура. По пристигнувањето во селото, при погледот на главната селска чешма, треба да се сврти десно кон [[Црква „Св. Никола“ - Клисура|главната селска црква „Св. Никола“]]. Ридот над црквата е всушност месноста „Долина на кактусите“. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Долина на кактусите.jpg| Податотека:Долина на кактусите 3.jpg| Податотека:Долина на кактусите 2.jpg| Податотека:Патокази до Клисура и Долината на кактусите.jpg| </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Cactus Valley (Klisura)}} {{coord|41|23|04|N|22|17|25|E|display=title}} [[Категорија:Клисура (Демиркаписко)]] [[Категорија:Туризам во Македонија]] r1ehjxqgpjce4d2luefoaorun9z7e26 0 1279578 5583609 5420480 2026-06-28T10:20:30Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583609 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name           = Данијела Костадиновиќ | image         = | caption = | birth_name      = | birth_date      = {{Birth date and age|1973|04|29|df=yes}} | birth_place     = [[Лесковац]], [[СР Србија]] | known_for = | occupation = [[книжевен историчар]], [[книжевен критичар]], паремиолог, [[преведувач]], [[професор]] }} '''Данијела Костадиновиќ''' ({{langx|sr|Данијела Костадиновић}}; [[Лесковац]], {{рн|29|април|1973}}) — [[Срби|српски]] [[книжевен историчар]] и теоретичар, [[книжевен критичар]], паремиолог, [[преведувач]] и [[професор]] на [[Универзитет во Ниш|Универзитетот во Ниш]]. == Биографија == Основно училиште и Гимназија завршила во [[Лесковац]]. Завршила студии по книжевност во [[1996]]. година на Филозофскиот факултет при Универзитетот во Ниш, насока Српскохрватски јазик и југословенски книжевности. Магистрирала во [[2003]]. година на Филолошкиот факултет во [[Белград]] под менторство на проф. др Слободан Ж. Марковиќ. Докторирала во [[2014]] година на Филилошкиот факултет при Универзитетот во [[Белград]] под менторство на проф. др Радивоје Микиќ. Почнала да работи На Филозофскиот факултет при [[Нишки универзитет|Универзитетот во Ниш]] на [[30 септември]] [[1998]] година како асистент-приправник на предметите Хрватска и [[Македонска книжевност]]. Со звање асистент се стекнува во [[2004]]. година, потоа со звање доцент во [[2014]]. година, а за  вонреден професор  е избрана [[2019]]. година  за потесна научна област Српска и компаративна книжевност (Споредбено проучување на јужнословенските книжевности и Книжевност за деца) на Филозофскиот факултет во [[Ниш]]. Главен и одговорен уредник е на списанието “Наше стварање“ [[Лесковац]]'','' член на редакцијата на списанието  [[Спектар (списание)|Спектар]] ([[Македонија]]), член на редакцијата на меѓународното списание ''Вестник Московского государственного областного университета. Серия: Философские науки,'' член на меѓународниот научен и уредувачки одбор на меѓународната научна конференција „Филко“ – филологија, култура, образование ([[Штип]], [[Македонија]] / Вороњеж, [[Руска федерација]]). Била член на Програмскиот одбор на меѓународниот научен собир ''Материјалната и духовна култура на Србите во мултиетничките средини и-или периферните области'' (Западен Универзитет во [[Темишвар]]/ Филозофски факултет во [[Ниш]]), член на Програмскиот одбор на меѓународниот научен собир ''Емоциите во културата на Србите и Бугарите'' и ''Музиката во културата на Србите и Бугарите'' (Филозофски факултет во [[Ниш]]/ Филолошки факултет во [[Велико Трново]]), член на уредувачкиот одбор на списанието „Исходишта 4“ и „Исходишта 5“. Член е на Фондацијата за културна и научна афирмација и презентација „Македонија презент“ ([[Македонија]]), член на Друштвото на книшевници и книжевни преведувачи во [[Ниш]], член на Czech-Slovak Comparative Association, член на International Comparative Association ACLA/ICLA. Била член на жирито на Медијана, фестивал за детско творештво и творештво за деца, член и претседател на жирито ([[2006]]) за доделување на наградата [[Бранко Миљковиќ]]“, што ја доделува Град [[Ниш]] за најдобра поетска книга, член на жирито за наградата на Град [[Ниш]] „Чудни зец“ за најдобра книга за деца и млади ([[2016]]), член на жирито за наградата на Град [[Ниш]] „Малени цвет“ за книжевност за деца и млади ([[2017]]), член на жирито за наградата „Рамонда сербика“ за севкупно повеќегодишно творештво на домашен автор кој оставил посебен печат во историјата на современата српска книжевност ([[2020]]).   Има учествувано како истражувач на проектите: ''Книжевниот живот на југот и југоистокот на Србија во XIX и XX век'' и ''Народна книжевност'', реализирани во Центарот за научни истражувања [[САНУ]] и Универзитетот во Ниш под раководство на академикот Мирослав Пантиќ од [[1998]]. до [[2005]]. година; ''Книжевност и историја'' (148025 ДМНСЖРС) од [[2006]]. до [[2010]]. година под раководство на проф. др [[Мирољуб Стојановиќ]]. Од [[2018]]. година е ангажирана како истражувач на проектите ''Јазичното и книжевно минато и сегашност на просторот на југоисточна Србија'', Департман за србистика, Филозофски факултета во Ниш), под раководство на проф.др Надежда Јовиќ, ''Книжевното минато и сегашност на просторот на југоисточна Србија'' (Огранак САНУ Ниш), под раководство на проф.др Горана Максимовиќ и ''Говорниот и стандардниот јазик во јавната комуникација во Ниш'' (Огранак САНУ Ниш), под раководство на проф. др Марина Јаниќ. Има учествивано на повеќе од 50 меѓународни и национални научни собири, во земјата и странство, од областа на науката за книжевност. Живее во [[Ниш]]. == Книги студии == * Психолошкото во романите на Абаџиев и Георгиевски: екстровертни и интровертни психолошки типови'','' [[Ниш]], [[1999]].  ISBN 86-7379-057-3 * Одблесоци, одеци: српски теми во македонската книжевност'','' [[Београд]], [[2010]]. ISBN 978-86-6007-043-4, * Магичниот реализам на Слободан Џуниќ'','' [[Београд]], [[2019]]. ISBN 978-86-6081-291-1 == Приредени изданија == * Добра мисла игра оро'','' [[Ниш]], [[2000]]. ISBN 86-7379-069-7 * Емоциите во културата на Србите и Бугарите / Емоциите в културата на Сърби и Българи'','' тематски зборник, [[Ниш]]/[[Велико Търново]], [[2016]]. ISBN 978-86-7379-411-2 == Интервјуа == * Македонскиот јазик ме освои со убавина и мелодичност'', Македонска виделина,'' бр. 70 (2016), Београд. Разговорот го видеше Благоје Илијески, * Чудесната и неразбирлива слика на светот под Старом планином, ''Градина,'' бр. 91(2019), Ниш, стр. 143−148. Разговорот го водеше Каја Панчиќ Миленковиќ, * Политичкиот модел на магични реализам на Живко Чинго, ''Виделина'', Год. XIII, Бр. 167  (2020), Панчево, стр. 20−23. Разговорот го водеше Каја Панчиќ Миленковиќ, * 35 години Катедра за македонски јазик на Филозофскиот факултет – Ниш, ''Виделина'', Год. XIV, Бр. 172 (2021), Панчево, стр. 21−24. Разговорот го водеше Благоја Илијевски, * Во чест на заљубениците во Стара планина, ''Политика,'' 26. јул (2021), Београд, стр. 12. Разговорот го водеше Марина Вукичевиќ. == Награди== * Награда „Вељко Видаковић” за културен придонес во градот [[Ниш]] ([[2002]]) * Меѓународна награда „[[Гоцева мисла]]“ за афирмација на македонската книжевност во странство ([[2014]]) * Награда „Светосавски печат” за посебна книга како исклучителен авторски и издавачки потфат на XI Светосавски саем на книга во [[Ниш]] ([[2015]]) за антологијата  Од копнежот до еросот во издание на Нишкиот културен центар (2014) == Надворешни врски == * [https://www.filfak.ni.ac.rs/nastavno-osoblje/srbistika/item/191-danijela-kostadinovic Данијела Костадиновић на сајту Филозофског факултета у Нишу], * [https://medijacentar016.com/index.php/2021/09/13/primer-za-uzor-leskovcanka-prof-dr-danijela-kostadinovic/ Данијела Костадиновић на сајту Медија центра 016] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211109214420/http://medijacentar016.com/index.php/2021/09/13/primer-za-uzor-leskovcanka-prof-dr-danijela-kostadinovic/ |date=2021-11-09 }} * [https://jugpress.com/razgovor-sa-danijelom-kostadinovic-o-opusu-slobodana-dzunica/ Разговор о опусу Слободана Џунића] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211107232726/https://jugpress.com/razgovor-sa-danijelom-kostadinovic-o-opusu-slobodana-dzunica/ |date=2021-11-07 }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Костадиновиќ, Данијела}} [[Категорија:Луѓе од Лесковац]] [[Категорија:Српски писатели]] [[Категорија:Српски професори]] [[Категорија:Српски преведувачи]] [[Категорија:Живи луѓе]] g5gcjcwtkkkodjxojmscx4rgn26gzrx 0 1280533 5583551 5500782 2026-06-28T08:43:37Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583551 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Gurli_Linder_(12835441963).jpg|мини|Гурли Линдер]] '''Ане Гурли Линдер мом''' '''Петерсон''' (1865–1947) била шведска писателка и [[Феминизам|феминистка]] која била активна во [[Стокхолм|општествениот живот на Стокхолм]] кон крајот на 19 век, кога исто така ги охрабрувала жените да станат директно вклучени во културата. Како силен поддржувач на библиотеките и читањето, таа подоцна одиграла важна улога во пионерската промоција и развој на [[Книжевност за деца|литературата]] за деца.<ref name="sbl">{{Наведена мрежна страница|url=https://sok.riksarkivet.se/sbl/Presentation.aspx?id=10521|title=A Gurli Linder|last=Kåreland, Lena|publisher=Riksarkivet: Svenskt biografiskt lexikon|language=sv|accessdate=19 October 2017|archive-date=2022-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124103606/https://sok.riksarkivet.se/Sbl/Presentation.aspx?id=10521|url-status=dead}}</ref><ref name="idun">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ub.gu.se/fasta/laban/erez/kvinnohistoriska/tidskrifter/idun/1897/pdf/1897_6.pdf|title=Gurli Linder|date=12 February 1897|publisher=Idun, No. 6 (477)|language=sv|accessdate=19 October 2017|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305040616/http://www.ub.gu.se/fasta/laban/erez/kvinnohistoriska/tidskrifter/idun/1897/pdf/1897_6.pdf|url-status=dead}}</ref> == Биографија == Родена на 1 октомври 1865 година во Тислинге, [[општина Еребро]], Ане Гурли Петерсон била ќерка на земјопоседникот Карл Густаф Петерсон и Мари Кристин Кавли. Во 1879 година, таа се преселила во Стокхолм со своето семејство. По смртта на нејзиниот татко кога имала 10 години, таа имала постојан престој во интернат, во [[Хамарштетска школа|училиштето Хамарштет]].<ref name="idun"/> Потоа продолжила на [[Högre lärarinneseminariet|колеџот за обука на наставници Högre lärarinneseminariet]] каде ја добила својата диплома за настава во 1885 година. Бидејќи во тоа време немало многу можности за жените да студираат, колеџот за обука станал центар за жени интелектуалки. Веројатно таму Петерсон првпат се вклучила во шведското женско движење. Една од нејзините пријателки на колеџот била нобеловката [[Селма Лагерлеф]], со која останала доживотна пријателка.<ref name="sbl"/> [[Податотека:Reform_Dress_by_Kristine_Dahl.jpg|мини|Феминистички фустан дизајниран од Кристине Дал за Гурли Линдер]] Откако работела две години како учителка, во јуни 1887 година, Гурли Петерсон се омажила за норвешкиот филолог Нилс Линдер (1835–1904), кој бил нејзин учител по шведски јазик на факултетот за обука на наставници. Благодарение на нејзиниот сопруг, таа ги посетувала интелектуалните приеми, салоните и клубовите во Стокхолм, вклучувајќи ги неделните состаноци на феминистката [[Елен Кеј|Елен Ки]] и литературните салони на [[Кала Курман]].<ref name="sbl"/> Како новопечена новинарка, таа ги објавувала своите средби во печатот. Еден од нејзините главни интереси бил таканаречената реформа на облеката (''dräktreformen'') насочена кон обезбедување посоодветна облека за жените. Таа го основала [[Svenska drägtreformföreningen|Здружението за реформи во]] ''облеката'' (Dräktreformförening) повикувајќи особено на попрактична облека за ученички и жени со деца.<ref name="idun"/> Таа, исто така, ги охрабрувала жените да играат поактивна улога во културниот живот, охрабрена од нејзината пријателка [[Софи Адлерспар]], која била активистка за [[Женски права|правата на жените]] како основачка на Здружението Фредрика Бремер.<ref name="sbl" /> На почетокот на 20 век, Линдер станала активна поддржувачка на вклучувањето на жените во образованието и културата, редовно придонесувајќи за ''Folkbiblioteksbladet'', списанието за јавна библиотека. Таа поттикнувала интерес за читање од задоволство. Линдер, исто така, придонесувала за различни весници и списанија, а се осврнувала на проблемите со училишното образование и женските прашања, како и пишувајќи книжевни критики. Таа исто така напишала неколку написи за инженерот и балонист [[Саломон Август Андре]] со кој имала романтична врска.<ref name="sbl"/> Линдер е особено запаметена како пионерка во испитувањето на шведските книги за деца и делувајќи како критичарка на литературата за деца од 1900 година, особено во ''Dagens Nyheter''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.smakprov.se/bok/ett-s%C3%A4llsamt-dubbelliv/lena-k%C3%A5reland/isbn/9789173313957|title=Ett sällsamt dubbelliv : Gurli Linders memoarer om åren med S. A. Andrée|last=Kæreland, Lena|publisher=Smakprov|language=sv|accessdate=20 October 2017|archive-date=2017-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020135918/https://www.smakprov.se/bok/ett-s%C3%A4llsamt-dubbelliv/lena-k%C3%A5reland/isbn/9789173313957|url-status=dead}}</ref> Таа продолжила да придонесува за рецензии на детски книги до 1940-тите, влијаејќи врз стекнувањето библиотеки и дизајнот и презентацијата на книгите за деца, помагајќи да се зголеми квалитетот на издавањето книги за деца.<ref name="sbl"/> Гурли Линдер починала во Стокхолм на 3 февруари 1947 година и е погребана во Нора бегравнингсплатсен.<ref name="sbl"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.svenskagravar.se/search?ShowFilters=False&Query=Gurli+Linder+1947&ParishId=&GraveNumber=&BirthDate=&DeathDate=&BurialDate=&OrderByDesc=False&OrderBy=|title=Linder, Anne Gurli|publisher=SvenkaGravar|language=sv|accessdate=19 October 2017}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Дополнително читање == * {{Наведена книга|title=Ett sällsamt dubbelliv : Gurli Linders memoarer om åren med S. A. Andrée|last=Kåreland, Lena|publisher=Carlsson|year=2011|isbn=9789173313957|language=sv}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Линдер, Гурли}} [[Категорија:Починати во 1947 година]] [[Категорија:Родени во 1865 година]] [[Категорија:Шведски писатели]] f6w2w0i8u74qnep03a8wykp1dtrek0b 0 1281546 5583476 5510956 2026-06-28T01:58:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583476 wikitext text/x-wiki '''Здружение на жени Гетеборг''' била првата женска организација активна во [[Гетеборг]], вториот по големина град во Шведска. Здружението било активно од 1884 до 1891 година. Го издавало радикалното списание ''Напред''. Гетеборшкото здружение на жени било основано на 30 октомври 1884 година од група либерални жени од високата класа во Гетеборг под водство на Матилда Хедлунд (претседател 1884–88), ќерка на радикалниот либерален публицист Свен Адолф Хедлунд, и имало 89 членови во текот на првата година. Основано е како локален одговор на Здружението Фредрика Бремер, основано во Стокхолм истата година. Неговата цел била преку информирање и дебата да работи на реформи во женските права и положбата на жената во општеството. Здружението организирало библиотека за жени; едукативни предавања за сиромашни жени; агенција за вработување на жени; нудело оброци на сиромашни жени; договарало патувања за училишни деца; нудело оброци за сиромашните деца; организирало пензиски фонд кој го плаќал боледувањето за жените; го организирало добротворниот синџир продавници за половни производи ''Мирорна''; и основало друштво за женска гимнастика. Се расправало за важни прашања за жените, како што е реформата на облекувањето, и организирало протести против регулираната проституција во согласност со ''Шведската федерација''. Во 1886 година, здружението го објавило радикалното женско списание ''Напред'', со Алма Акермарк како уредничка и Ева Браг меѓу нејзините соработници. Подоцна истата година, сепак, Акермарк учествувала во ''Дебатата за моралот'' со објавување на написи за сексуално ослободување за жени, како што е романот ''Пирхусеграр'' од [[Матилда Малинг]]. Ова предизвикало скандал, и иако Акермарк била поддржана од некои од членовите, како што е претседавачот Матилда Хедлунд, членовите гласале да ја повлечат својата поддршка за весникот во ноември со маргинални девет гласови - Акермар успеала да го објави трудот уште три години. Претседавачот, Матилда Хедлунд, ја напуштила Шведска во Данска по нејзиниот брак во 1888 година, а здружението било распуштено во 1891 година. Многу од активностите основани од него продолжиле, сепак, и во 1903 година, бил наследен од локалниот огранок на Гетеборг на Националната асоцијација за право на глас на жените, основана и со која претседавала [[Фрига Карлберг]], претходно водечка членка на Гетеборг Квинофоренинг.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ohlininstitutet.se/liberala-biblioteket/personer/akermark-alma/|title=Åkermark, Alma – Bertil Ohlininstitutet|date=|work=Ohlininstitutet.se|accessdate=2017-03-02|archive-date=2016-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20160529221932/http://www.ohlininstitutet.se/liberala-biblioteket/personer/akermark-alma/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ub.gu.se/fasta/laban/erez/kvinnohistoriska/tidskrifter/framat/1886/pdf/framat1886_03.pdf|title=Framat|date=1886|work=Ub.gu.se|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304203717/http://www.ub.gu.se/fasta/laban/erez/kvinnohistoriska/tidskrifter/framat/1886/pdf/framat1886_03.pdf|archive-date=2016-03-04|accessdate=2017-03-02|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ub.gu.se/fasta/laban/erez/kvinnohistoriska/tidskrifter/framat/1888/pdf/framat1888_19_20.pdf|title=Framat|date=1888|work=Ub.gu.se|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304203211/http://www.ub.gu.se/fasta/laban/erez/kvinnohistoriska/tidskrifter/framat/1888/pdf/framat1888_19_20.pdf|archive-date=2016-03-04|accessdate=2017-03-02|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{Reflist}} [[Категорија:Феминистички организации од Шведска]] j6ucjfizrnq63qoqmw380tcqg7w4my5 0 1282418 5583467 5521724 2026-06-28T01:09:45Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583467 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Generalised_Geological_Map_of_Mars.jpg|десно|мини| Генерализирана геолошка карта на [[Марс (планета)|Марс]] <ref>P. Zasada (2013) Generalised Geological Map of Mars, 1:140.000.000, [http://astronomynow.com/2015/02/01/4billion-year-old-meteorite-reveals-mars-darker-side/ Source Link].</ref>]] [[Податотека:Mars_Hubble.jpg|десно|мини| Марс како што го гледа [[Хабл (вселенски телескоп)|вселенскиот телескоп Хабл]]]] '''Геологијата на Марс''' — научно проучување на површината, кората и внатрешноста на планетата [[Марс (планета)|Марс]]. Го нагласува составот, структурата, историјата и физичките процеси кои ја обликуваат планетата. Тоа е аналогно на полето на копнената [[геологија]]. Во [[планетологија|планетарната наука]], терминот ''[[геологија]]'' се користи во неговата најширока смисла кое означува проучување на цврстите делови на планетите и месечините. Терминот вклучува аспекти на [[геофизика]], [[геохемија]], [[минералогија]], [[геодезија]] и [[картографија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/planetarylandsca00gree/page/1|title=Planetary landscapes|last=Greeley, Ronald|date=1993|publisher=Chapman & Hall|isbn=0-412-05181-8|edition=2|location=New York|page=1}}</ref> [[Неологизам]], ''ареологија'', од грчкиот збор ''Arēs'' (Марс), понекогаш се појавува како синоним за геологијата на Марс во популарните медиуми и дела од научната фантастика (на пр. [[Марс трилогија|''Трилогијата за Марс'']] на [[Ким Стенли Робинсон]]).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldwidewords.org/turnsofphrase/tp-are1.htm|title=World Wide Words: Areologist|work=World Wide Words|language=en-gb|accessdate=October 11, 2017}}</ref> Терминот ''ареологија'' се користи и во „''r/Areology''“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.reddit.com/r/areology|title=r/Areology|work=reddit|language=en-US|accessdate=2021-11-07}}</ref> и во Ареолошкото друштво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.areology.space/|title=The Areological Society|work=The Areological Society|language=en-US|accessdate=2021-11-07|archive-date=2021-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107051128/https://www.areology.space/|url-status=dead}}</ref> == Геолошка карта на Марс (2014) == {{Панорама|USGS-MarsMap-sim3292-20140714-crop.png|600px|[[Марс]] - геолошка карта (14 јули 2014) ([[:File:USGS-MarsMap-sim3292-20140714-full.png|целосна слика]])<ref name="USGS-20140714">{{cite web |author1=Tanaka, Kenneth L. |author2=Skinner, James A. Jr. |author3=Dohm, James M. |author4=Irwin, Rossman P., III |author5=Kolb, Eric J. |author6=Fortezzo, Corey M. |author7=Platz, Thomas |author8=Michael, Gregory G. |author9=Hare, Trent M. |title=Geologic Map of Mars - 2014 |url=http://pubs.usgs.gov/sim/3292/ |date=July 14, 2014 |work=[[USGS]] |access-date=July 22, 2014 }}</ref><ref name="NYT-20140722">{{cite news |last=Krisch |first=Joshua A. |title=Brand New Look at the Face of Mars |url=https://www.nytimes.com/2014/07/23/science/space/brand-new-look-at-the-face-of-mars.html |date=July 22, 2014 |work=[[New York Times]] |access-date=July 22, 2014 }}</ref><ref name="Video-20140714">{{cite web |author=Staff |title=Mars - Geologic map - Video (00:56) |url=https://www.youtube.com/watch?v=quZMhSohIEU |date=July 14, 2014 |work=[[USGS]] |access-date=July 22, 2014 }}</ref>}}<gallery> Податотека:Geologic Map of Mars figure2.pdf|Слика 2 за геолошка карта на Марс </gallery> == Состав == Марс е диференцирана копнена планета.  Мисијата за слетување ''ИнСајт'' е дизајнирана да ја проучува длабоката внатрешност на [[Марс]].<ref name="NYT-201804">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2018/04/30/science/mars-insight-launch.html|title=Mars InSight: NASA's Journey Into the Red Planet's Deepest Mysteries|last=Chang|first=Kenneth|date=30 April 2018|work=[[The New York Times]]|access-date=30 April 2018}}</ref> Мисијата започнала на [[26 ноември]] [[2018]] година,<ref name="NYT-20180505">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2018/05/05/science/nasa-mars-insight-launch.html|title=NASA's InSight Launches for Six-Month Journey to Mars|last=Chang|first=Kenneth|date=5 May 2018|work=[[The New York Times]]|access-date=5 May 2018}}</ref> и распоредила чувствителен [[Сеизмички експеримент за внатрешна конструкција|сеизмометар]] кој требало да овозможи мапи на 3Д структурата на длабоката внатрешност на Марс. == Глобална физиографија == Марс има голем број на различни, големи површински одлики кои укажуваат на видовите геолошки процеси кои дејствувале на планетата со текот на времето. Овој дел воведува неколку од поголемите физиографски региони на Марс. Заедно, овие региони ги илустрираат геолошките процеси кои вклучуваат [[вулканизам]], [[тектоника|тектонизам]], [[вода]], [[мраз]] и судирни настани кои ја обликувале планетата на глобално ниво. === Хемисферска дихотомија === [[Податотека:PIA02820.jpg|десно|мини|200x200пкс| Орбиталниот ласерски алтиметар на Марс (MOLA) обоени карти со релјеф во сенка кои покажуваат височини во западната и источната полутопка на Марс. (лево): На западната полутопка доминира регионот Тарсида (црвена и кафеава). Високите вулкани изгледаат бели.]] Северната и јужната полутопка на Марс се неверојатно различни една од друга по [[топографија]] и [[физиографија]]. Оваа [[двојба|дихотомија]] е фундаментална глобална геолошка одлика на планетата. Северниот дел претставува огромна топографска депресија. Околу една третина од површината (најчесто на северната полутопка) се наоѓа на 3–6&nbsp;km пониска височина од јужните две третини. Ова е релјефна одлика од прв ред на исто ниво со висинската разлика помеѓу континентите на Земјата и океанските сливови.<ref>{{Наведено списание|last=Watters|first=Thomas R.|last2=McGovern|first2=Patrick J.|last3=Irwin Iii|first3=Rossman P.|date=2007|title=Hemispheres Apart: The Crustal Dichotomy on Mars|url=http://epswww.unm.edu/iom/eps465/Reading/Dichotomy.pdf|journal=Annu. Rev. Earth Planet. Sci.|volume=35|issue=1|pages=621–652 [624, 626]|bibcode=2007AREPS..35..621W|doi=10.1146/annurev.earth.35.031306.140220|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720094425/http://epswww.unm.edu/iom/eps465/Reading/Dichotomy.pdf|archive-date=2011-07-20}}</ref> Дихотомијата се изразува и на два други начини: како разлика во густината на ударниот кратер и дебелината на кората помеѓу двете полутопки.<ref name="Carr 2006">{{Harvnb|Carr|2006}}</ref> Полутопката јужно од границата на дихотомијата (често наречена јужни висорамнини) е многу силно кратерирана и древна, карактеризирана со груби површини кои датираат од периодот на [[Доцно тешко бомбардирање|тешко бомбардирање]]. Спротивно на тоа, низините северно од границата на дихотомијата имаат малку големи кратери, се многу мазни и рамни и имаат други одлики што укажуваат на тоа дека се случило екстензивно обновување на површината откако се формирале јужните висорамнини. Третата разлика помеѓу двете полутопки е во дебелината на кората. Податоците од топографската и геофизичката гравитација покажуваат дека кората во јужните висорамнини има максимална дебелина од околу 58 километри, додека кората во северните делови е околу 32 километри во дебелина.<ref>{{Наведено списание|last=Zuber|first=M. T.|last2=Solomon|first2=SC|last3=Phillips|first3=RJ|last4=Smith|first4=DE|last5=Tyler|first5=GL|last6=Aharonson|first6=O|last7=Balmino|first7=G|last8=Banerdt|first8=WB|last9=Head|first9=JW|displayauthors=8|date=2000|title=Internal Structure and Early Thermal Evolution of Mars from Mars Global Surveyor Topography and Gravity|journal=Science|volume=287|issue=5459|pages=1788–93|bibcode=2000Sci...287.1788Z|doi=10.1126/science.287.5459.1788|pmid=10710301}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Neumann|first=G. A.|date=2004|title=Crustal structure of Mars from gravity and topography|url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02458525/file/Neumann%20et%20al.%2C%202004.pdf|journal=Journal of Geophysical Research|volume=109|issue=E8|bibcode=2004JGRE..10908002N|doi=10.1029/2004JE002262|doi-access=free}}</ref> Локацијата на границата на дихотомијата варира во географската ширина низ Марс и зависи од тоа кој од трите физички изрази на дихотомијата се разгледува. За потеклото и староста на полутопкичната дихотомија сè уште се дебатира. Хипотезите за потекло генерално спаѓаат во две категории: една, дихотомијата била произведена од настан со мега-влијание или неколку големи влијанија на почетокот на историјата на планетата (егзогени теории) <ref>{{Наведено списание|last=Wilhelms|first=D.E.|last2=Squyres|first2=S.W.|date=1984|title=The Martian Hemispheric Dichotomy May Be Due to a Giant Impact|journal=Nature|volume=309|issue=5964|pages=138–140|bibcode=1984Natur.309..138W|doi=10.1038/309138a0}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Frey|first=Herbert|last2=Schultz|first2=Richard A.|date=1988|title=Large impact basins and the mega‐impact origin for the crustal dichotomy on Mars|journal=Geophysical Research Letters|volume=15|issue=3|pages=229–232|bibcode=1988GeoRL..15..229F|doi=10.1029/GL015i003p00229}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Andrews-Hanna|first=J.C.|last2=Zuber|first2=Maria T.|last3=Banerdt|first3=W. Bruce|displayauthors=1|date=2008|title=The Borealis Basin and the Origin of the Martian Crustal Dichotomy|journal=Nature|volume=453|issue=7199|at=pp. 1212–5; see p. 1212|bibcode=2008Natur.453.1212A|doi=10.1038/nature07011|pmid=18580944}}</ref> а според другата, дихотомијата била произведена со разредување на кората во северната полутопка со конвекција на [[плашт (геологија)|плашт]], превртување или други хемиски и топлински процеси во внатрешноста на планетата (ендогени теории).<ref>{{Наведено списание|last=Wise|first=Donald U.|last2=Golombek|first2=Matthew P.|last3=McGill|first3=George E.|date=1979|title=Tectonic Evolution of Mars|journal=Journal of Geophysical Research|volume=84|issue=B14|pages=7934–7939|bibcode=1979JGR....84.7934W|doi=10.1029/JB084iB14p07934}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Elkins-Tanton|first=Linda T.|last2=Hess|first2=Paul C.|last3=Parmentier|first3=E. M.|date=2005|title=Possible formation of ancient crust on Mars through magma ocean processes|url=http://www.dtm.ciw.edu/users/ltelkins/pdfs_of_papers/Mars%20early%20crust%20E-T%20et%20al%20JGR%202005.pdf|journal=Journal of Geophysical Research|volume=110|issue=E12|page=E120S01|bibcode=2005JGRE..11012S01E|doi=10.1029/2005JE002480|doi-access=free}}{{Мртва_врска|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Еден ендогенски модел предлага рана епизода на [[тектоника на плочите]] која произведува потенка кора на север, слична на она што се случува при ширење на границите на плочите на Земјата.<ref>{{Наведено списание|last=Sleep|first=Norman H.|date=1994|title=Martian plate tectonics|journal=Journal of Geophysical Research|volume=99|issue=E3|pages=5639–5655|bibcode=1994JGR....99.5639S|doi=10.1029/94JE00216}}</ref> Без оглед на неговото потекло, дихотомијата на Марс се смета дека е исклучително стара. Нова теорија базирана на влијанието на јужнополарниот џин <ref>{{Наведено списание|last=Leone|first=Giovanni|last2=Tackley|first2=Paul J.|last3=Gerya|first3=Taras V.|last4=May|first4=Dave A.|last5=Zhu|first5=Guizhi|date=2014-12-28|title=Three-dimensional simulations of the southern polar giant impact hypothesis for the origin of the Martian dichotomy|url=https://zenodo.org/record/840176|journal=Geophysical Research Letters|language=en|volume=41|issue=24|pages=2014GL062261|bibcode=2014GeoRL..41.8736L|doi=10.1002/2014GL062261|issn=1944-8007|doi-access=free}}</ref> и потврдена со откривањето на дванаесет полутопкични порамнувања <ref>{{Наведено списание|last=Leone|first=Giovanni|date=2016-01-01|title=Alignments of volcanic features in the southern hemisphere of Mars produced by migrating mantle plumes|journal=Journal of Volcanology and Geothermal Research|volume=309|pages=78–95|bibcode=2016JVGR..309...78L|doi=10.1016/j.jvolgeores.2015.10.028}}</ref> покажува дека егзогените теории се посилни од ендогените теории и дека Марс никогаш немал [[тектоника на плочи]] <ref>{{Наведено списание|last=O’Rourke|first=Joseph G.|last2=Korenaga|first2=Jun|date=2012-11-01|title=Terrestrial planet evolution in the stagnant-lid regime: Size effects and the formation of self-destabilizing crust|journal=Icarus|volume=221|issue=2|pages=1043–1060|arxiv=1210.3838|bibcode=2012Icar..221.1043O|doi=10.1016/j.icarus.2012.10.015}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Wong|first=Teresa|last2=Solomatov|first2=Viatcheslav S|date=2015-07-02|title=Towards scaling laws for subduction initiation on terrestrial planets: constraints from two-dimensional steady-state convection simulations|journal=Progress in Earth and Planetary Science|language=En|volume=2|issue=1|pages=18|bibcode=2015PEPS....2...18W|doi=10.1186/s40645-015-0041-x|issn=2197-4284|doi-access=free}}</ref>. Податоците за радарски звук од вселенски летала што орбитираат, идентификувале голем број структури со големина на слив, претходно скриени во визуелните слики. Наречени квазикружни вдлабнатини (QCDs), овие одлики веројатно претставуваат напуштени кратери од удар од периодот на тешко бомбардирање кои сега се покриени со фурнир од помлади наслаги. Студиите за броење кратери на ''QCD'' сугерираат дека основната површина на северната полутопка е стара најмалку колку и најстарата изложена кора во јужните висорамнини.<ref>{{Наведено списание|last=Watters|first=T.R.|last2=McGovern|first2=Patrick J.|last3=Irwin|first3=R.P.|date=2007|title=Hemispheres Apart: The Crustal Dichotomy on Mars|journal=Annu. Rev. Earth Planet. Sci.|volume=35|issue=1|pages=630–635|bibcode=2007AREPS..35..621W|doi=10.1146/annurev.earth.35.031306.140220}}</ref> Античката ера на дихотомијата става значително ограничување на теориите за нејзиното потекло.<ref>{{Наведено списание|last=Solomon|first=S. C.|last2=Aharonson|first2=O|last3=Aurnou|first3=JM|last4=Banerdt|first4=WB|last5=Carr|first5=MH|last6=Dombard|first6=AJ|last7=Frey|first7=HV|last8=Golombek|first8=MP|last9=Hauck|first9=Sa|displayauthors=8|date=2005|title=New Perspectives on Ancient Mars|journal=Science|volume=307|issue=5713|pages=1214–20|bibcode=2005Sci...307.1214S|doi=10.1126/science.1101812|pmid=15731435|hdl-access=free}}</ref> === Вулканските провинции Тарсида и Елисеј === {{Исечок од слика|Image=Map_of_Mars.png|bSize=1650|cWidth=300|cHeight=300|oTop=205|oLeft=160|Location=right|Description=Регионот [[Тарсис]] со главни одлики. Планините Тарсис се трите подредени вулкани на централното дно. [[Олимп (Марс)|Олимп]] се наоѓа централно лево. Одликата во горниот десен агол е [[планина Алба|планината Алба]].}} Надворешната граница на дихотомијата во западната полутопка на Марс е масивна вулкано-тектонска провинција позната како [[Тарсис|регион Тарсида]]. Оваа огромна, издигната структура е со пречник од илјадници километри, покрива до 25% од површината на планетата.<ref>{{Наведено списание|last=Solomon|first=Sean C.|last2=Head|first2=James W.|date=1982|title=Evolution of the Tharsis Province of Mars: The Importance of Heterogeneous Lithospheric Thickness and Volcanic Construction|journal=J. Geophys. Res.|volume=87|issue=B12|pages=9755–9774|bibcode=1982JGR....87.9755S|doi=10.1029/JB087iB12p09755}}</ref> Во просек на 7-10&nbsp;км (нивото на „морето“ на Марс), [[Тарсис|Тарсида]] ги содржи највисоките височини на планетата и најголемите познати вулкани во [[Сончевиот Систем]]. Три огромни вулкани, [[Астрејска Планина|Астреј]], [[Паунова Планина|Паун]] и [[Планина Арсија|Арсија]] (колективно познати како Тарсида ), се наоѓаат порамнети долж сртот на испакнатоста. Огромната [[планина Алба]] (поранешна Алба Патера) го зазема северниот дел од регионот. Огромниот [[Штитест вулкан|штитен вулкан]] [[Олимп (Марс)|Олимп]] лежи на главната испакнатост, на западниот раб на провинцијата. Екстремната масивност на Тарсида поставил огромен напон [[Литосфера|на литосферата]] на планетата. Како резултат на тоа, огромни екстензивни грабени и раседни долини зрачат нанадвор од Тарсида, проширувајќи се на половина пат околу планетата.<ref>Carr, M.H (2007). Mars: Surface and Interior in ''Encyclopedia of the Solar System,'' 2nd ed., McFadden, L.-A. et al. Eds. Elsevier: San Diego, CA, p.319</ref> Помал вулкански центар се наоѓа неколку илјади километри западно од Тарсида во Елисеј. Елисејскиот вулкански комплекс е околу 2.000 километри во пречник и се состои од три главни вулкани, [[Елисејска планина]], [[Хеката (купола)|Хеката]] и [[Албор (купа)|Албор]]. Се смета дека групата на елисејските вулкани е нешто поразлична од Тарсида, бидејќи развојот на првиот вклучувал и лави и [[пирокластичен материјал]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/marsmysteryunfol00catt/page/71|title=Mars: the mystery unfolds|last=Cattermole, Peter John|date=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-521726-8|location=Oxford|page=71}}</ref> === Големи ударни сливови === На Марс се присутни неколку огромни, кружни ударни сливови. Најголемиот што е лесно видлив е [[Елада (слив)|сливот Елада]] кој се наоѓа на јужната полутопка. Тој е втора по големина потврдена структура на планетата, центрирана на околу 64°Е географска должина и 40°С географска ширина. Централниот дел на сливот ([[Елада (Марс)|Елада]] ) има пречник од 1.800&nbsp;км <ref>Boyce, J.M. (2008) ''The Smithsonian Book of Mars;'' Konecky&Konecky: Old Saybrook, CT, p. 13.</ref> и областа опкружена со широка, силно еродирана прстенеста структура, која се одликува со тесно распоредени нерамни и неправилни планини ( [[Планински масив|масиви]]), кои веројатно претставуваат подигнати, испрекинати блокови од старата кора пред сливот.<ref>Carr, M.H.; Saunders, R.S.; Strom R.G. (1984). ''Geology of the Terrestrial Planets;'' NASA Scientific and Technical Information Branch: Washington DC, 1984, p. 223. http://www.lpi.usra.edu/publications/books/geologyTerraPlanets/</ref> Античките, нискорелјефни вулкански конструкции се наоѓаат на североисточниот и југозападниот дел од ободот. Подот на сливот содржи дебели, структурно сложени седиментни наслаги кои имаат долга геолошка историја на таложење, ерозија и внатрешна деформација. Најниските височини на планетата се наоѓаат во сливот Елада, со некои области од подот на сливот над 8.&nbsp;км.<ref name="Hartmann 2003">{{Harvnb|Hartmann|2003}}</ref> Двете други големи ударни структури на планетата се басените Аргир и Исидис. Како и Елада, и Аргир (800&nbsp;km во пречник) се наоѓа во јужните висорамнини и е опкружен со широк прстен од планини. Планините во јужниот дел на работ, ''Charitum Montes'', можеби биле еродирани од долинските ледници и ледените плочи во одреден момент од историјата на Марс.<ref>{{Наведено списание|last=Kargel|first=J.S.|last2=Strom|first2=R.G.|date=1992|title=Ancient Glaciation on Mars|journal=Geology|volume=20|issue=1|pages=3–7|bibcode=1992Geo....20....3K|doi=10.1130/0091-7613(1992)020<0003:AGOM>2.3.CO;2}}</ref> Сливот на Исидис (околу 1.000&nbsp;km во пречник) лежи на границата на дихотомија на околу 87°E географска должина. Североисточниот дел од работ на сливот е еродиран и сега е затрупан со наслаги на северните рамнини, давајќи му на сливот полукружен преглед. Северозападниот раб на сливот се одликува со [[wiktionary:arcuate|лачни]] грабени кои се периферни на сливот. Еден дополнителен голем слив, [[Утопија (Марс)|Утопија]], е целосно затрупан со наслаги на северните рамнини. Неговиот преглед е јасно забележлив само од податоците за надморска височина. Сите големи басени на Марс се екстремно стари, кои датираат од доцното тешко бомбардирање. Се смета дека тие се споредливи по старост со басените Имбриум и Ориентал на Месечината. === Екваторијален кањонски систем === [[Податотека:Valles_Marineris_PIA00178.jpg|лево|мини| Слика од Викинг 1.]] Во близина на екваторот во западната полутопка се наоѓа огромен систем од длабоки, меѓусебно поврзани кањони и корита, кои се познати како [[Маринерска Долина]]. Кањонскиот систем се протега на исток од Тарсида во должина од над 4.000&nbsp;km, речиси една четвртина од обемот на планетата. Доколку биде поставен на Земјата, [[Маринерска Долина|Маринерската Долина]] би се протегала низ ширината на [[Северна Америка]].<ref>Kargel, J.S. (2004) Mars: A Warmer Wetter Planet; Springer-Praxis: London, p. 52.</ref> Кањоните на места се и до 300&nbsp;км широки и 10&nbsp;км длабоко. Често во споредба со [[Голем Кањон|Големиот Кањон]] на Земјата, [[Маринерска Долина|Маринерската Долина]] има многу различно потекло од неговиот поситен, таканаречен пандан на Земјата. Големиот Кањон е во голема мера производ на водена [[ерозија]]. Марсовите екваторски кањони биле од тектонско потекло, односно настанале најмногу со раседи. Тие би можеле да бидат слични на долините на [[Источноафрикански Расед|Источноафриканскиот Расед.]] <ref name="Carr 2006"/> Кањоните го претставуваат површинскиот израз на моќно растегнувачки напор во кората на Марс, веројатно поради оптоварувањето од испакнатоста на Тарсида.<ref name="Hartmann 2003"/> === Хаотичен терен и одливни канали === Теренот на источниот крај на [[Маринерска Долина|Маринерската Долина]] се претвора ниски заоблени ридови кои се чини дека се формирале од уривањето на висинските површини за да формираат широки вдлабнатини исполнети со урнатини.<ref name="Carr 2006"/> Наречени ''хаотичен терен'', овие области ги означуваат главите на огромните излезни канали што излегуваат со целосна големина од хаотичниот терен и се се распаѓаат на север во [[Хриса (планина)|Хриса]]. Присуството на рационализирани острови и други геоморфни одлики укажуваат на тоа дека каналите најверојатно се формирани од катастрофално ослободување на вода од водоносни слоеви или од топење на подземниот мраз. Сепак, овие одлики може да се формираат и од обилните вулкански текови на лава кои доаѓаат од Тарсида.<ref>{{Наведено списание|last=Leone|first=Giovanni|date=2014-05-01|title=A network of lava tubes as the origin of Labyrinthus Noctis and Valles Marineris on Mars|journal=Journal of Volcanology and Geothermal Research|volume=277|pages=1–8|bibcode=2014JVGR..277....1L|doi=10.1016/j.jvolgeores.2014.01.011}}</ref> Каналите, кои ги вклучуваат долината [[Долина Арес|Арес]], [[Долина Шалбатана|Шалбатана]], Симуд и Тиу, се огромни според копнените стандарди, а протокот што ги формирал е соодветно огромен. На пример, се проценува дека максималното испуштање кое е потребно за издлабување на Арес широк 28 километри било 14 милиони кубни метри во секунда, над десет илјади пати повеќе од просечното испуштање на реката [[Мисисипи]].<ref>{{Наведено списание|last=Baker|first=Victor R.|date=2001|title=Water and the Martian Landscape|journal=Nature|volume=412|issue=6843|at=pp. 228–36; see p. 231 Fig. 5|doi=10.1038/35084172|pmid=11449284|doi-access=free}}</ref> [[Податотека:MOLA_Planum_Boreum_PIA01337.jpg|десно|мини| Орбитален ласерски висиметар на Марс (MOLA) изведена слика од Планум Бореум.]] === Ледени капи === Поларните ледени капи се добро познати телескопски одлики на Марс, првпат идентификувани од [[Кристијан Хајгенс|Кристиан Хајгенс]] во 1672 година.<ref>Sheehan, W. (1996). ''The Planet Mars: A History of Observation & Discovery;'' University of Arizona Press: Tucson, p. 25. http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/mars/contents.htm {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090601041317/http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/mars/contents.htm |date=2009-06-01 }}.</ref> Од 1960-тите, е познато дека сезонските капи (оние што се гледаат во телескопот како растат и опаѓаат сезонски) се составени од мраз од јаглерод диоксид (CO _2.) кој се кондензира од атмосферата кога температурите паѓаат до 148 К, точката на заледување на CO₂, за време на поларната зима.<ref>{{Наведено списание|last=Leighton|first=R.B.|last2=Murray|first2=B.C.|date=1966|title=Behavior of Carbon Dioxide and Other Volatiles on Mars|journal=Science|volume=153|issue=3732|pages=136–144|bibcode=1966Sci...153..136L|doi=10.1126/science.153.3732.136|pmid=17831495}}</ref> На север, мразот CO _2.целосно се распаѓа (се [[Сублимација|возвишува]]) во лето. На јужниот пол, во лето останува мала преостаната капа од мраз CO _2. Двете преостанати ледени капи се прекриваат со дебели наслаги на меѓуслоен мраз и прашина. На север, слоевитите наслаги формираат плато кое е високо 3 километри и кое има пречник од 1 километар и е познато како ''Планум Бореум''. Слична висорамнина, ''Планум Аустрале'', се наоѓа на југ. И двете понекогаш се третираат како синоним за поларните ледени капи, но постојаниот мраз (гледан како високо албедо, бели површини на сликите) формира само релативно тенка обвивка на врвот на слоевитите наслаги. Слоевитните наслаги веројатно претставуваат наизменични циклуси на таложење на прашина и мраз предизвикани од климатските промени поврзани со варијации во орбиталните параметри на планетата со текот на времето. Поларните наслаги се едни од најмладите геолошки единици на Марс. == Геолошка историја == == Одлики на албедо == [[Податотека:Mars_HST_Mollweide_map_1999.png|десно|мини| Проекција на албедо одлики на Марс од вселенскиот телескоп Хабл.]] Ниту една топографија не е видлива на [[Марс]] од [[Земјата]]. Светлите области и темните ознаки што се гледаат преку телескоп се [[албедо]] одлики. Светлите, црвено- окер области се места каде ситна прашина ја покрива површината. Светли области (со исклучок на поларните капи и облаци) ги вклучуваат Елада, Тарсида и [[Арабија Тера]]. Темно сивите ознаки претставуваат области кои ветрот ги исчистил од прашина, оставајќи го зад себе долниот слој на темен, карпест материјал. Темните ознаки се најразлични во широк појас од 0° до 40° S географска ширина. Сепак, најистакнатата темна ознака, Сиртис Мајор Планум , е на северната полутопка.<ref name="Carr 2006"/> Класичната одлика на албедото, ''Mare Acidalium'', е уште една истакната темна област на северната полутопка. Присутен е и трет тип на област, со средна боја и албедо, и се смета дека претставува региони што содржат мешавина од материјалот од светлите и темните области.<ref>{{Наведено списание|last=Arvidson|first=Raymond E.|last2=Guinness|first2=Edward A.|last3=Dale-Bannister|first3=Mary A.|last4=Adams|first4=John|last5=Smith|first5=Milton|last6=Christensen|first6=Philip R.|last7=Singer|first7=Robert B.|date=1989|title=Nature and Distribution of Surficial Deposits in Chryse Planitia and Vicinity, Mars|journal=J. Geophys. Res.|volume=94|issue=B2|pages=1573–1587|bibcode=1989JGR....94.1573A|doi=10.1029/JB094iB02p01573}}</ref> == Ударни кратери == Ударните кратери првпат биле идентификувани на Марс со [[Маринер 4|вселенското летало Маринер 4]] во 1965 година.<ref>{{Наведено списание|last=Leighton|first=R.B.|last2=Murray|first2=B.C.|last3=Sharp|first3=R.P.|last4=Allen|first4=J.D.|last5=Sloan|first5=R.K.|date=1965|title=Mariner IV Photography of Mars: Initial Results|journal=Science|volume=149|issue=3684|pages=627–630|bibcode=1965Sci...149..627L|doi=10.1126/science.149.3684.627|pmid=17747569}}</ref> Раните набљудувања покажале дека кратерите на Марс генерално биле поплитки и помазни од месечевите кратери, што покажува дека Марс има поактивна историја на ерозија и таложење од Месечината.<ref>{{Наведено списание|last=Leighton|first=R.B.|last2=Horowitz|first2=NH|last3=Murray|first3=BC|last4=Sharp|first4=RP|last5=Herriman|first5=AH|last6=Young|first6=AT|last7=Smith|first7=BA|last8=Davies|first8=ME|last9=Leovy|first9=CB|date=1969|title=Mariner 6 and 7 Television Pictures: Preliminary Analysis|journal=Science|volume=166|issue=3901|pages=49–67|bibcode=1969Sci...166...49L|doi=10.1126/science.166.3901.49|pmid=17769751}}</ref> Во други аспекти, кратерите на [[Марс]] личат на месечевите кратери. И двете се производи на влијанието на хипербрзината и покажуваат прогресија на морфолошки типови со зголемена големина. Марсовите кратери под околу 7&nbsp;km во пречник се нарекуваат едноставни кратери; тие се во облик на сад со однос длабочина/пречник од околу 1/5.<ref>{{Наведено списание|last=Pike|first=R.J.|date=1980|title=Formation of Complex Impact Craters: Evidence from Mars and Other Planets|journal=Icarus|volume=43|issue=1|pages=1–19 [5]|bibcode=1980Icar...43....1P|doi=10.1016/0019-1035(80)90083-4}}</ref> Марсовите кратери се менуваат од едноставни во посложени типови со пречник од приближно 5 до 8&nbsp;км. Сложените кратери имаат централни врвови (или врвни комплекси), релативно рамни подови и тераси. Сложените кратери се поплитки од едноставните кратери пропорционално на нивната ширина, со сооднос длабочина/пречник кој се движи од 1/5 при преодниот пречник од едноставен до сложен (~7&nbsp;km) до околу 1/30 за кратер со пречник од 100&nbsp;km. Друга транзиција се случува на пречници на кратери од околу 130&nbsp;км додека централните врвови се претвораат во концентрични прстени на ридови за да формираат сливови со повеќе прстени.<ref name="Carr 2006"/> Марс има најголема разновидност на типови на ударни кратери од која било планета во Сончевиот Систем. <ref name="{{ISBN|0-8165-1257-4}}">{{Наведена книга|title=Mars|last=Strom|first=R.G.|last2=Croft|first2=S.K.|last3=Barlow|first3=N.G.|date=1992|publisher=University of Arizona Press|isbn=978-0-8165-1257-7|editor-last=Kieffer|editor-first=H.H.|location=Tucson|pages=384–385|chapter=The Martian Impact Cratering Record|editor-last2=Jakosky|editor-first2=B.M.|editor-last3=Snyder|editor-first3=C.W.|editor-last4=Matthews|editor-first4=M.S.|display-editors=3|chapter-url=https://archive.org/details/mars0000unse/page/384}}</ref> Ова е делумно затоа што присуството и на карпести и на испарливи слоеви богати во подповршината создава низа морфологии дури и меѓу кратерите во иста класа на големина. Марс има и атмосфера која игра улога во исфрлувањето и последователната ерозија. Покрај тоа, Марс има стапка на вулканска и тектонска активност доволно ниска што древните, еродирани кратери сè уште се зачувани, но сепак доволно висока за повторно да се појават големи области, создавајќи различен опсег на популации на кратери со широко различна возраст. Над 42.000 ударни кратери поголеми од 5&nbsp;км во пречник се каталогизирани на Марс,<ref>{{Наведено списание|last=Barlow|first=N.G.|date=1988|title=Crater Size-Frequency Distributions and a Revised Martian Relative Chronology|journal=Icarus|volume=75|issue=2|pages=285–305|bibcode=1988Icar...75..285B|doi=10.1016/0019-1035(88)90006-1}}</ref> и бројот на помали кратери е веројатно безброј. Густината на кратерите на Марс е најголема во јужната полутопка, јужно од границата на дихотомијата. Ова е местото каде што се наоѓаат повеќето големи кратери и басени. Морфологијата на кратерот дава информации за физичката структура и составот на површината и подповршината во моментот на ударот. На пример, големината на централните врвови во кратерите на Марс е поголема од споредливите кратери на Меркур или на Месечината.<ref>Hale, W.S.; Head, J.W. (1981). Lunar Planet. Sci. XII, pp. 386-388. (abstract 1135). http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc1981/pdf/1135.pdf</ref> Покрај тоа, централните врвови на многу големи кратери на Марс имаат јамски кратери на нивните врвови. Централните јамски кратери се ретки на [[Месечината]], но се многу чести на [[Марс]] и ледените сателити на надворешниот [[Сончев Систем]]. Големите централни врвови и изобилството на јамски кратери веројатно укажуваат на присуство на [[мраз]] блиску до површината. <ref name="{{ISBN|0-8165-1257-4}}"/> Најзабележителната разлика помеѓу марсовските кратери и другите кратери во Сончевиот Систем е присуството на флуидизирани исфрлувачки прекривки. Многу кратери на екваторските и средните географски широчини на Марс ја имаат оваа форма на морфологија на исфрлање, за која се смета дека се појавува кога предметот што удира го топи мразот на подповршината. Течната вода во исфрлениот материјал формира матна кашеста маса која тече по површината, создавајќи ги карактеристичните облици на лобус.<ref name="Hartmann 2003"/><ref name="NASA">{{Наведена мрежна страница|url=http://sse.jpl.nasa.gov/scitech/display.cfm?ST_ID=25|title=Maximum Impact - Impact Craters in the Solar System|last=Walter S. Kiefer|date=2004|work=NASA Solar System Exploration|archive-url=https://web.archive.org/web/20060929034510/http://sse.jpl.nasa.gov/scitech/display.cfm?ST_ID=25|archive-date=2006-09-29|accessdate=2007-05-14}}</ref> <gallery class="center"> Податотека:Simple Crater PSP 009333 2025 RED.jpg|Слика на едноставен кратер, направена од [[HiRISE]] Податотека:Complex Crater PIA05615.jpg|Слика на сложен кратер направена од [[THEMIS|ТЕМИС]] Податотека:Mars rampart crater.jpg|слика од [[Yuty (crater)|кратерот Јути што]]. Податотека:Rampart V05808002.png|Слика од [[THEMIS|ТЕМИС]] која прикажува исфрлање од кратерот со пречник од 17 километри на 21°S, 285°E. </gallery>Марсовите кратери најчесто се класифицираат според нивното исфрлање. Кратерите со еден слој на исфрлање се нарекуваат еднослојни исфрлачки кратери. Кратерите со два слоја на исфрлање се нарекуваат кратери со двослојни исфрлања, а кратерите со повеќе од два слоја на исфрлање се нарекуваат кратери со повеќеслојни исфрлања. Се смета дека овие морфолошки разлики ги рефлектираат разликите во составот (т.е. меѓуслоен мраз, карпи или вода) во подповршината во моментот на ударот.<ref>Boyce, J.M. ''The Smithsonian Book of Mars;'' Konecky&Konecky: Old Saybrook, CT, 2008, p. 203.</ref><ref>{{Наведено списание|last=Barlow|first=N.G.|last2=Boyce|first2=Joseph M.|last3=Costard|first3=Francois M.|last4=Craddock|first4=Robert A.|last5=Garvin|first5=James B.|last6=Sakimoto|first6=Susan E. H.|last7=Kuzmin|first7=Ruslan O.|last8=Roddy|first8=David J.|last9=Soderblom|first9=Laurence A.|date=2000|title=Standardizing the Nomenclature of Martian Impact Crater Ejecta Morphologies|url=https://stars.library.ucf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3430&context=facultybib2000|journal=J. Geophys. Res.|volume=105|issue=E11|pages=26,733–8|bibcode=2000JGR...10526733B|doi=10.1029/2000JE001258|doi-access=free}}</ref> [[Податотека:Pedestal_crater_and_streaks.jpg|десно|мини| Кратер во Амазонскиот квадрант.]] Марсовите кратери покажуваат голема разновидност на зачувани состојби, од екстремно свежи до стари и еродирани. Деградираните и наполнети ударни кратери забележуваат варијации во [[вулкан]]ската, флувијалната и еолската активност во текот на геолошкото време.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lpi.usra.edu/publications/slidesets/stones/|title=Stones, Wind and Ice|last=Nadine Barlow|publisher=Lunar and Planetary Institute|accessdate=2007-03-15}}</ref> Постаментните кратери се кратери во кои нивното исфрлање седи над околниот терен каде се формираат подигнати платформи. Тие се појавуваат затоа што исфрлањето на кратерот формира отпорен слој, така што областа најблиску до кратерот еродира побавно од остатокот од регионот. Некои од нив се стотици метри над околната област, што значи дека стотици метри материјал е ерозиран. Овие кратери првпат биле забележани за време на мисијата Маринер 9 во 1972 година.<ref>Bleacher, J. and S. Sakimoto. ''Pedestal Craters, A Tool For Interpreting Geological Histories and Estimating Erosion Rates''. LPSC</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://themis.asu.edu/feature/8|title=Pedestal Craters in Utopia - Mars Odyssey Mission THEMIS|work=themis.asu.edu|accessdate=29 March 2018}}</ref>   == Вулканизам == [[Податотека:PIA16217-MarsCuriosityRover-1stXRayView-20121017.jpg|лево|мини|155x155пкс| Првиот приказ на [[Рендгенска кристалографија|дифракција на рендген]] на марсовската почва <ref name="NASA-20121030">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2012/oct/HQ_12-383_Curiosity_CheMin.html|title=NASA Rover's First Soil Studies Help Fingerprint Martian Minerals|last=Brown|first=Dwayne|date=October 30, 2012|publisher=[[NASA]]|accessdate=October 31, 2012|archive-date=2016-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603091908/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2012/oct/HQ_12-383_Curiosity_CheMin.html|url-status=dead}}</ref>]] Вулканските структури и форми на Марс покриваат големи делови од површината. Највпечатливите вулкани на Марс се наоѓаат во Тарсида и Елисеј. Геолозите мислат дека една од причините зошто вулканите на Марс можеле да пораснат толку големи е тоа што Марс има помалку тектонски граници во споредба со Земјата.<ref name="mars tectonics">{{Наведена мрежна страница|url=http://newsroom.ucla.edu/portal/ucla/ucla-scientist-discovers-plate-237303.aspx?link_page_rss=237303|title=UCLA scientist discovers plate tectonics on Mars|last=Wolpert, Stuart|date=August 9, 2012|work=Yin, An|publisher=UCLA|archive-url=https://web.archive.org/web/20120814232327/http://newsroom.ucla.edu/portal/ucla/ucla-scientist-discovers-plate-237303.aspx?link_page_rss=237303|archive-date=August 14, 2012|accessdate=August 11, 2012}}</ref> Лавата од стационарното жариште можела да се акумулира на една локација на површината многу стотици милиони години. Научниците никогаш не забележале активна ерупција на вулкан на површината на Марс.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/marsmethane.html|title=Martian Methane Reveals the Red Planet is not a Dead Planet|date=July 2009|work=[[NASA]]|access-date=7 December 2010|archive-date=2009-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20090117141425/http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/marsmethane.html|url-status=dead}}</ref> Пребарувањата за топлински белези и површинските промени во последната деценија не дале докази за активен вулканизам.<ref name="thermal signature">{{Наведени вести|url=http://redplanet.asu.edu/?p=501|title=Hunting for young lava flows|date=1 June 2011|work=Geophysical Research Letters|access-date=4 October 2013|publisher=Red Planet}}</ref> На 17 октомври 2012 година, роверот ''„Кјуриосити“'' на планетата [[Марс (планета)|Марс]] ја извела првата анализа на [[Рендгенска кристалографија|дифракција на Х-зраци]] на тлото на Марс. Резултатите од анализаторот ''CheMin'' откриле присуство на неколку минерали, вклучително [[момирок]], пироксени и [[оливин]], и сугерирале дека марсовската почва во примерокот е слична на „истрошените [[Базалт|базалтни почви]] “ на хавајските вулкани.<ref name="NASA-20121030"/> Во јули 2015 година, истиот ровер идентификувал [[тридимит]] во примерок од карпа од кратерот Гејл, што ги навело научниците да заклучат дека силицискиот вулканизам можеби одиграл многу позастапена улога во вулканската историја на планетата отколку што се мислело.<ref name="jpl0616">{{Наведување|url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=6540|title=NASA Scientists Discover Unexpected Mineral on Mars|journal=NASA Media|date=22 June 2016|last=NASA News|access-date=23 June 2016}}</ref> == Седиментологија == [[Податотека:PIA16139_Puzzling_Little_Martian_Spheres_That_Don't_Taste_Like_'Blueberries'.tif|десно|мини| Колекција на сфери, секоја со пречник од околу 3 mm како што е видена од роверот ''Opportunity'']] Изгледа дека течената вода била вообичаена на површината на Марс во различни периоди од неговата историја, а особено на древниот Марс.<ref>{{Наведено списание|last=Craddock|first=R.A.|last2=Howard|first2=A.D.|date=2002|title=The case for rainfall on a warm, wet early Mars|url=http://erode.evsc.virginia.edu/papers/craddock_howard_rain.pdf|journal=J. Geophys. Res.|volume=107|issue=E11|pages=21-1-21-36|bibcode=2002JGRE..107.5111C|doi=10.1029/2001je001505|access-date=2021-11-25|archive-date=2022-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207023941/https://erode.evsc.virginia.edu/papers/craddock_howard_rain.pdf|url-status=dead}}</ref> Многу од овие текови ја издлабиле површината, формирајќи долински мрежи и создавајќи седимент. Овој талог е повторно депониран во широк спектар на влажни средини, вклучително и во алувијални вентилатори, меандрирани канали, [[Речна делта|делти]], [[Езеро|езера]], а можеби дури и океани.<ref name="SurfaceOfMars">Carr, M. 2006. The Surface of Mars. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-87201-0}}</ref><ref>Grotzinger, J. and R. Milliken (eds.) 2012. Sedimentary Geology of Mars. SEPM</ref><ref>{{Наведено списание|last=Salese|first=F.|last2=Di Achille|first2=G.|last3=Neesemann|first3=A.|last4=Ori|first4=G. G.|last5=Hauber|first5=E.|year=2016|title=Hydrological and sedimentary analyses of well-preserved paleofluvial-paleolacustrine systems at Moa Valles, Mars|journal=J. Geophys. Res. Planets|volume=121|issue=2|pages=194–232|bibcode=2016JGRE..121..194S|doi=10.1002/2015JE004891}}</ref> Процесите на таложење и пренос се поврзани со гравитацијата. Поради гравитацијата, поврзаните разлики во флуксот на водата и брзината на протокот, заклучено од преносот на големината на зрната, марсовските пејзажи биле создадени од различни услови на животната средина.<ref>Patrick Zasada (2013/14): Gradation of extraterrestrial fluvial sediments – related to the gravity. - ''Z. geol. Wiss.'' '''41/42''' (3): 167-183. [http://www.zgw-online.de/en/media/167-133.pdf Abstract]</ref> Сепак, постојат и други начини да се процени количината на вода на древниот Марс. Подземните води се вмешани во цементирањето на еолските седименти и формирањето и пренос на широк спектар на седиментни минерали, вклучувајќи глини, сулфати и [[хематит]].<ref name="marsrovers">{{Наведена мрежна страница|url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/newsroom/pressreleases/20040302a.html|title=Opportunity Rover Finds Strong Evidence Meridiani Planum Was Wet|accessdate=July 8, 2006}}</ref> Кога површината е сува, ветерот бил главен геоморфен агенс. Песочните тела управувани од ветер, како мегарипли и [[Дина|дини,]] се исклучително чести на модерната површина на Марс, а ''Опортјунити'' документирал изобилство еолски песочник.<ref>S. W. Squyres and A. H. Knoll, ''Sedimentary Geology at Meridiani Planum, Mars,'' Elsevier, Amsterdam, {{ISBN|978-0-444-52250-4}} (2005); reprinted from ''Earth and Planetary Science Letters, Vol. 240'', No. 1 (2005).</ref> Широк спектар на други седиментолошки тела се присутни локално на Марс, вклучително и леднички наслаги, [[Топол извор|топли извори]], депозити од [[свлечиште|лизгање на земјиштето]], криоген и периглацијален материјал.<ref name="SurfaceOfMars"/> Доказите за стари реки,<ref>{{Наведено списание|last=Edgar|first=Lauren A.|last2=Gupta|first2=Sanjeev|last3=Rubin|first3=David M.|last4=Lewis|first4=Kevin W.|last5=Kocurek|first5=Gary A.|last6=Anderson|first6=Ryan B.|last7=Bell|first7=James F.|last8=Dromart|first8=Gilles|last9=Edgett|first9=Kenneth S.|date=2017-06-21|title=Shaler: in situ analysis of a fluvial sedimentary deposit on Mars|journal=Sedimentology|language=en|volume=65|issue=1|pages=96–122|doi=10.1111/sed.12370|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref> езеро,<ref>{{Наведено списание|last=Grotzinger|first=J. P.|last2=Sumner|first2=D. Y.|last3=Kah|first3=L. C.|last4=Stack|first4=K.|last5=Gupta|first5=S.|last6=Edgar|first6=L.|last7=Rubin|first7=D.|last8=Lewis|first8=K.|last9=Schieber|first9=J.|date=2014-01-24|title=A Habitable Fluvio-Lacustrine Environment at Yellowknife Bay, Gale Crater, Mars|url=https://authors.library.caltech.edu/42644/|journal=Science|language=en|volume=343|issue=6169|pages=1242777|bibcode=2014Sci...343A.386G|doi=10.1126/science.1242777|issn=0036-8075|pmid=24324272|access-date=2021-11-25|archive-date=2021-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125203705/https://authors.library.caltech.edu/42644/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Schieber|first=Juergen|last2=Bish|first2=David|last3=Coleman|first3=Max|last4=Reed|first4=Mark|last5=Hausrath|first5=Elisabeth M.|last6=Cosgrove|first6=John|last7=Gupta|first7=Sanjeev|last8=Minitti|first8=Michelle E.|last9=Edgett|first9=Kenneth S.|date=2016-11-30|title=Encounters with an unearthly mudstone: Understanding the first mudstone found on Mars|journal=Sedimentology|language=en|volume=64|issue=2|pages=311–358|doi=10.1111/sed.12318|issn=0037-0746|hdl-access=free}}</ref> и полиња со дини <ref>{{Наведено списание|last=Hayes|first=A. G.|last2=Grotzinger|first2=J. P.|last3=Edgar|first3=L. A.|last4=Squyres|first4=S. W.|last5=Watters|first5=W. A.|last6=Sohl-Dickstein|first6=J.|date=2011-04-19|title=Reconstruction of eolian bed forms and paleocurrents from cross-bedded strata at Victoria Crater, Meridiani Planum, Mars|url=https://authors.library.caltech.edu/23645/1/Hayes2011p13731J_Geophys_Res-Planet.pdf|journal=Journal of Geophysical Research|language=en|volume=116|issue=E7|pages=E00F21|bibcode=2011JGRE..116.0F21H|doi=10.1029/2010je003688|issn=0148-0227}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Banham|first=Steven G.|last2=Gupta|first2=Sanjeev|last3=Rubin|first3=David M.|last4=Watkins|first4=Jessica A.|last5=Sumner|first5=Dawn Y.|last6=Edgett|first6=Kenneth S.|last7=Grotzinger|first7=John P.|last8=Lewis|first8=Kevin W.|last9=Edgar|first9=Lauren A.|date=2018-04-12|title=Ancient Martian aeolian processes and palaeomorphology reconstructed from the Stimson formation on the lower slope of Aeolis Mons, Gale crater, Mars|journal=Sedimentology|language=en|volume=65|issue=4|pages=993–1042|bibcode=2018Sedim..65..993B|doi=10.1111/sed.12469|issn=0037-0746|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Banham|first=Steven G.|last2=Gupta|first2=Sanjeev|last3=Rubin|first3=David M.|last4=Edgett|first4=Kenneth S.|last5=Barnes|first5=Robert|last6=Beek|first6=Jason Van|last7=Watkins|first7=Jessica A.|last8=Edgar|first8=Lauren A.|last9=Fedo|first9=Christopher M.|date=2021|title=A Rock Record of Complex Aeolian Bedforms in a Hesperian Desert Landscape: The Stimson Formation as Exposed in the Murray Buttes, Gale Crater, Mars|journal=Journal of Geophysical Research: Planets|language=en|volume=126|issue=4|pages=e2020JE006554|bibcode=2021JGRE..12606554B|doi=10.1029/2020JE006554|issn=2169-9100|doi-access=free}}</ref> се забележани во зачуваните слоеви во Меридијановиот Залив и кратерот Гејл. == Заеднички одлики на површината == == Подземните води на Марс == Една група истражувачи предложила дека некои од слоевите на Марс се предизвикани од подземните води што се издигнуваат на површината на многу места, особено во внатрешноста на кратерите. Според теоријата, подземните води со растворени минерали излегле на површината, во и подоцна околу кратерите и помогнале да се формираат слоеви со додавање на минерали (особено сулфат) и да се зацврстат седиментите. Оваа хипотеза е поддржана од модел на [[подземни води]] и со сулфати откриени на широк простор.<ref>{{Наведено списание|last=Andrews-Hanna|first=J. C.|last2=Phillips|first2=R. J.|last3=Zuber|first3=M. T.|date=2007|title=Meridiani Planum and the global hydrology of Mars|journal=Nature|volume=446|issue=7132|pages=163–166|bibcode=2007Natur.446..163A|doi=10.1038/nature05594|pmid=17344848}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Andrews|last2=Hanna|first2=J. C.|last3=Zuber|first3=M. T.|last4=Arvidson|first4=R. E.|last5=Wiseman|first5=S. M.|date=2010|title=Early Mars hydrology: Meridiani playa deposits and the sedimentary record of Arabia Terra|journal=J. Geophys. Res.|volume=115|issue=E6|page=E06002|bibcode=2010JGRE..115.6002A|doi=10.1029/2009JE003485|hdl-access=free}}</ref> На почетокот, со испитување на површинските материјали со ''[[Опортјунити (сонда)|Опортјунити]]'', научниците откриле дека подземните води постојано се кревале и депонирале сулфати.<ref name="marsrovers"/><ref>{{Наведено списание|last=Grotzinger|first=J. P.|displayauthors=etal|date=2005|title=Stratigraphy and sedimentology of a dry to wet eolian depositional system, Burns formation, Meridiani Planum, Mars|journal=Earth Planet. Sci. Lett.|volume=240|issue=1|pages=11–72|bibcode=2005E&PSL.240...11G|doi=10.1016/j.epsl.2005.09.039}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=McLennan|first=S. M.|displayauthors=etal|date=2005|title=Provenance and diagenesis of the evaporitebearing Burns formation, Meridiani Planum, Mars|journal=Earth Planet. Sci. Lett.|volume=240|issue=1|pages=95–121|bibcode=2005E&PSL.240...95M|doi=10.1016/j.epsl.2005.09.041}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Squyres|first=S. W.|last2=Knoll|first2=A. H.|date=2005|title=Sedimentary rocks at Meridiani Planum: Origin, diagenesis, and implications for life on Mars|journal=Earth Planet. Sci. Lett.|volume=240|issue=1|pages=1–10|bibcode=2005E&PSL.240....1S|doi=10.1016/j.epsl.2005.09.038}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Squyres|first=S. W.|displayauthors=etal|date=2006|title=Two years at Meridiani Planum: Results from the Opportunity rover|url=https://eprints.utas.edu.au/2614/1/Science2007.pdf|journal=Science|volume=313|issue=5792|pages=1403–1407|bibcode=2006Sci...313.1403S|doi=10.1126/science.1130890|pmid=16959999}}</ref> Подоцнежните студии со инструменти на ''[[Орбитрален истражувач на Марс]]'' покажале дека истите видови материјали постојат во голема област која ја вклучувала Арабија.<ref>M. Wiseman, J. C. Andrews-Hanna, R. E. Arvidson3, J. F. Mustard, K. J. Zabrusky DISTRIBUTION OF HYDRATED SULFATES ACROSS ARABIA TERRA USING CRISM DATA: IMPLICATIONS FOR MARTIAN HYDROLOGY. 42nd Lunar and Planetary Science Conference (2011) 2133.pdf </ref> == Интересни геоморфолошки одлики == === Лавини === На [[19 февруари]] [[2008]] година, сликите добиени од камерата ''[[HiRISE]]'' на ''[[Орбитрален истражувач на Марс]]'' покажале спектакуларна лавина, во која остатоците што се сметало дека се ситнозрнест мраз, прашина и големи блокови паднале од висока карпа од 700 метри. Доказите за лавината вклучувале облаци од прашина што се издигнале од карпата потоа. Ваквите геолошки настани се теоретизираат дека се причина за геолошките форми познати како ''наклонски падини''.<gallery> Податотека:Mars Avalanche 2.jpg|Слика од лавината на Марс од 19 февруари 2008 година, снимена од Орбитрален истражувач на Марс. Податотека:Mars Avalanche Hirise.jpg|Поблиска снимка од лавината. Податотека:Mars Avalanche Dust Clouds.jpg|Облаците од прашина се издигнуваат над 700 метри длабока карпа. Податотека:Mars Avalanche with Scale.jpg|Фотографија со размер ја покажува големината на лавината. </gallery> === Можни пештери === Научниците на [[НАСА]] кои ги проучуваат сликите од вселенското летало ''[[Одисеја на Марс 2001|Одисеја]]'' забележале седум [[Пештера|пештери]] на страните на [[вулкан]]от Арсија на [[Марс (планета)|Марс]]. Влезовите во јамата се широки 100 до 252 метри и се смета дека се најмалку 73 до 96 метри длабоки. Отворите биле неформално именувани (А) Дена, (Б) Клои, (В) Венди, (Д) Ени, (Е) Аби (лево) и Ники и (Ф) Жана. Подот на Дена е длабок 130 метри.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6461201.stm|title='Cave entrances' spotted on Mars|last=Rincon|first=Paul|date=March 17, 2007|work=BBC News}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newscientist.com/article/dn12566-strange-martian-feature-not-a-bottomless-cave-after-all.html|title=Strange Martian feature not a 'bottomless' cave after all|last=Shiga|first=David|date=August 2007|publisher=New Scientist|accessdate=2010-07-01}}</ref> Прегледот на сликите резултирал со уште повеќе откритија на длабоки јами.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jIFtIrGdFppmGQ1Kh-WLoF3qo8lg|title=Teen project one-ups NASA, finds hole in Mars cave|date=2010-06-23|publisher=AFP|accessdate=2010-07-01}}</ref> Неодамна, глобалната база на податоци (MG {{Безпрелом|C³}} ) со над 1.000 кандидати за пештери на Марс во Тарсида била развиена од страна на [[УСГС научен центар за астрогеологија|Научниот центар за астрогеологија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.usgs.gov/center-news/caves-mars|title=The Caves of Mars|work=www.usgs.gov|accessdate=2021-08-03}}</ref> Во 2021 година, научниците применуваат [[Машинско учење|алгоритми за машинско учење]] за да ја прошират {{Безпрелом|C³}} низ целата површина на Марс.<ref>{{Наведено списание|last=Nodjoumi|first=G.|last2=Pozzobon|first2=R.|last3=Rossi|first3=A. P.|date=March 2021|title=Deep Learning Object Detection for Mapping Cave Candidates on Mars: Building Up the Mars Global Cave Candidate Catalog (MGC^3)|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2021LPI....52.1316N/abstract|journal=Lunar and Planetary Science Conference|language=en|issue=2548|pages=1316|bibcode=2021LPI....52.1316N}}</ref> Се сугерирало дека човечките истражувачи на Марс би можеле да користат лавински цевки како засолништа. Пештерите можеби се единствените природни структури кои нудат заштита од [[микрометеороид]]и, [[Ултравиолетово зрачење|УВ зрачење]], [[Сончев блесок|сончеви изливи]] и [[Честична физика|честички со висока енергија]] кои ја бомбардираат површината на планетата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.space.com/scienceastronomy/091026-mm-mars-caves.html|title=Mars Caves Might Protect Microbes (or Astronauts)|last=Thompson|first=Andrea|date=2009-10-26|publisher=Space.com|accessdate=2010-07-01}}</ref> Овие одлики може да го подобрат зачувувањето на биобелезите во долги временски периоди и да ги направат пештерите атрактивна [[Астробиологија|астробиолошка]] цел во потрагата по докази за живот надвор од Земјата.<ref>[http://adsabs.harvard.edu/abs/2018cosp...42E.376B Preparing for Robotic Astrobiology Missions to Lava Caves on Mars: The BRAILLE Project at Lava Beds National Monument.] 42nd COSPAR Scientific Assembly. Held 14–22 July 2018, in Pasadena, California, USA. Abstract ID: F3.1-13-18.</ref><ref>[https://nasa-braille.org/ BRAILLE Mars project] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211125203706/https://nasa-braille.org/ |date=2021-11-25 }}. NASA. Accessed on 6 February 2019.</ref><ref>[http://www.diva-portal.org/smash/record.jsf?pid=diva2%3A1250576&dswid=-2888 Martian Caves as Special Region Candidates: A simulation in ANSYS Fluent on how caves on Mars are, and what their conditions would be for being considered as special regions.] Patrick Olsson. Student Thesis. Luleå University of Technology. DiVA, id: diva2:1250576. 2018.</ref><gallery> Податотека:Marshole.jpg|Пештера на Марс („Жана“) видена од Орбитрален истражувач на Марс. Податотека:Mars; Arsia Mons cave entrance -MRO.jpg|[[HiRISE]] со слика од Жана, што прикажува попладневно осветлување на источниот ѕид. Податотека:Mars caves from NASA orbiters.jpg|Слика на ТЕМИС од влезовите на пештерите на Марс. Податотека:Complete map of 1,000+ cave-entrances on Mars.png|Карта на над 1.000 можни влезови во пештерата во [[Tharsis Montes|Тарсида]] </gallery> === Превртен релјеф === Некои области на Марс покажуваат превртен релјеф, каде одликите кои некогаш биле вдлабнатини, како потоци, сега се над површината. Се верува дека материјали како големи карпи биле депонирани во ниски области. Подоцна, ерозијата на ветерот отстранила голем дел од површинските слоеви, но зад себе ги оставила поотпорните наслаги. Други начини за правење превртен релјеф може да биде лавата што тече по коритото на потокот или материјалите што се задржуваат со минерали растворени во вода. На Земјата, материјалите [[силика]] се високо отпорни на сите видови на ерозивни сили. Примери на превртени канали на Земјата се наоѓаат во Формацијата на планината Кедар во близина на Грин Ривер, [[Јута]]. Превртениот релјеф во форма на потоци е уште еден доказ за водата што течела на површината на Марс во минатите времиња.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hirise.lpl.arizona.edu/PSP_006770_1760|title=HiRISE &#124; Inverted Channels North of Juventae Chasma (PSP_006770_1760)|publisher=Hirise.lpl.arizona.edu|accessdate=2012-01-16}}</ref> Превртениот релјеф во форма на канали сугерира дека климата била поинаква - многу повлажна - кога се формирале превртените канали. Во една статија објавена во јануари 2010 година, голема група научници ја поддржале идејата за потрага по живот во кратерот Мијамото поради каналите на превртениот поток и минералите кои укажуваат на минатото присуство на вода.<ref>{{Наведено списание|last=Newsom|first=Horton E.|last2=Lanza|first2=Nina L.|last3=Ollila|first3=Ann M.|last4=Wiseman|first4=Sandra M.|last5=Roush|first5=Ted L.|last6=Marzo|first6=Giuseppe A.|last7=Tornabene|first7=Livio L.|last8=Okubo|first8=Chris H.|last9=Osterloo|first9=Mikki M.|displayauthors=8|date=2010|title=Inverted channel deposits on the floor of Miyamoto crater, Mars|journal=Icarus|volume=205|issue=1|pages=64–72|bibcode=2010Icar..205...64N|doi=10.1016/j.icarus.2009.03.030}}</ref> Сликите на други примери на превртен терен се прикажани подолу од различни делови на Марс.<gallery> Податотека:Inverted Streams in Juventae Chasma.jpg|Превртени текови. Овие потоци започнуваат на врвот на гребенот, а потоа поминуваат заедно. Податотека:Inverted Channel 012435.jpg|Превртен канал. Податотека:Antoniadi Crater Stream Channels.JPG|Превртени канали во [[Antoniadi (Martian crater)|кратерот Антонијади]]. Податотека:Miyamoto Crater.JPG|Превртен канал во [[Miyamoto Crater|кратерот Мијамото]]. </gallery> == Библиографија == * {{Наведена книга|title=The surface of Mars|last=Carr|first=Michael|date=2006|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-87201-4|location=Cambridge, UK}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/travelersguideto00will|title=A Traveler's Guide to Mars: The Mysterious Landscapes of the Red Planet|last=Hartmann|first=W.|date=2003|publisher=Workman Publishing|isbn=978-0-7611-2606-5|location=New York}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://pubs.usgs.gov/sim/3292/ Марс - Геолошка карта] ( [[Геолошки топографски институт на САД|USGS]], 2014) ( [http://pubs.usgs.gov/sim/3292/pdf/sim3292_map.pdf оригинал] / исечена / целосна / [https://www.youtube.com/watch?v=quZMhSohIEU видео (00:56)] ). * [https://www.lpi.usra.edu/resources/mars_maps/1083/index.html Марс - Геолошка карта] ( [[Геолошки топографски институт на САД|USGS]], 1978). * [http://mars3d.com/ Анимирани летови над Марс на надморска височина од 100 метри] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190605090845/http://www.mars3d.com/ |date=2019-06-05 }} * [http://www.impacttectonics.org/SyriaPlanum.html Комплекс со коси удари на Марс (Syria Planum и Sinai Planum)] * [https://trek.nasa.gov/mars Презентира добри слики, растојанија и височини/НАСА] {{Планетарна геологија}} [[Категорија:Планетарна геологија]] [[Категорија:Геологија на Марс| ]] [[Категорија:CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори]] d7cnd0sexxokt741q56cwx3t22wuiok 0 1283396 5583445 5403552 2026-06-27T21:57:28Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583445 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Jupitermoon.jpg|мини| Монтажа на [[Јупитер]]овите четири Галилееви месечини, во композитна слика е претставен дел од Јупитер и нивните релативни големини (позиции се илустративни, а не вистински). Од врвот до дното: [[Ија (месечина)|Ија]], [[Европа (месечина)|Европа]], [[Ганимед (месечина)|Ганимед]], [[Калиста (месечина)|Калиста]].]] [[Податотека:Galilean_satellite_triple_conjunction_2015-01-24.jpg|мини| Два [[Хабл (вселенски телескоп)|погледи на вселенскиот телескоп Хабл]] на редок троен премин на Јупитер од Европа, Калиста и Ија (24 јануари 2015 година)]] '''Галилееви сателити''' <ref>{{OED|Galilean}}</ref> се четирите најголемиот [[Јупитерови месечини|месечини на Јупитер]] - [[Ија (месечина)|Ија]], [[Европа (месечина)|Европа]], [[Ганимед (месечина)|Ганимед]] и [[Калиста (месечина)|Калиста]]. Тие првпат биле видени од [[Галилео Галилеј]] во декември 1609 или јануари 1610 година, а тие биле препознаени како сателити на [[Јупитер]] во март [[1610]] година.<ref>Drake, Stillman (1978). Galileo At Work. Chicago: University of Chicago Press. {{ISBN|0-226-16226-5}}.</ref> Тие биле првите пронајдени објекти кои орбитирале околу планета различна од Земјата. Тие се меѓу најголемите објекти во [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]] со исклучок на [[Сонце]]то и осумте [[Планета|планети]], со полупречник поголем од која било од [[Џуџеста планета|џуџестите планети]]. Ганимед е најголемата месечина во Сончевиот Систем и е уште поголема од планетата [[Меркур (планета)|Меркур]], иако е само околу половина помасивна. Трите внатрешни месечини - [[Ија (месечина)|Ија]], [[Европа (месечина)|Европа]] и [[Ганимед (месечина)|Ганимед]] - се во [[орбитална резонанција|орбитална резонанца]] 4:2:1 една со друга. Додека Галилеевите месечини се сферични, сите многу помали преостанати месечини на Јупитер имаат неправилни форми поради нивната послаба самогравитација. Галилеевите месечини биле забележани или во 1609 или 1610 година, кога Галилео направил подобрувања на својот [[телескоп]], што му овозможило да ги набљудува небесните тела појасно од кога било.<ref name="Galileo89">Galilei, Galileo, ''[[Sidereus Nuncius]]''. Translated and prefaced by Albert Van Helden. Chicago & London: University of Chicago Press 1989, 14–16</ref> Набљудувањата на Галилео ја покажале важноста на телескопот како алатка за астрономите со тоа што докажувал дека во вселената има објекти кои не се гледаат со голо око. Откривањето на небесните тела кои кружат околу нешто друго освен Земјата му нанело сериозен удар на тогаш прифатениот [[Геоцентричен модел]], геоцентрична теорија во која сè кружи околу Земјата. Галилео првично го именувал своето откритие '''Cosmica Sidera''' („Ѕвездите на Козимо“), но имињата што на крајот преовладувале биле избрани од Симон Мариј, кој ги открил месечините независно речиси во исто време со Галилео, [[8 јануари]] [[1610]] година, и им ги дал нивните сегашни имиња, изведени од љубовниците на [[Зевс]], кои биле предложени од [[Јоханес Кеплер]], во неговиот ''Mundus Jovialis'', објавен во [[1614]] година.<ref>{{Наведено списание|last=Pasachoff, Jay M.|date=2015|title=Simon Marius's Mundus Iovialis: 400th Anniversary in Galileo's Shadow|journal=Journal for the History of Astronomy|volume=46|issue=2|pages=218–234|bibcode=2015AAS...22521505P|doi=10.1177/0021828615585493}}</ref> Четирите галилееви месечини биле единствените познати месечини на Јупитер до откривањето на [[Амалтеја (месечина)|Амалтеја]], „''петтата месечина на Јупитер''“, во [[1892]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/jupiter-moons/amalthea/in-depth|title=In Depth {{!}} Amalthea|work=NASA Solar System Exploration|accessdate=2019-11-17|archive-date=2019-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190825223006/https://solarsystem.nasa.gov/moons/jupiter-moons/amalthea/in-depth/|url-status=dead}}</ref> == Историја == === Откритие === [[Податотека:Galileo.arp.300pix.jpg|мини| [[Галилео Галилеј]], откривачот на четирите месечини]] Како резултат на подобрувањата што [[Галилео Галилеј]] ги направил на [[телескоп]]от, со способност за зголемување од 20×,<ref>{{Наведено списание|last=Van Helden|first=Albert|date=March 1974|title=The Telescope in the Seventeenth Century|journal=Isis|volume=65|issue=1|pages=38–58|doi=10.1086/351216|jstor=228880}}</ref> тој можел да ги види небесните тела појасно отколку што било претходно можно. Ова му овозможило на Галилеј или во декември 1609 или во јануари 1610 година да го набљудува она што станало познато како Галилееви месечини.<ref name="Galileo89"/><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/starrymessengerb00sisp|title=The Starry Messenger|last=Galilei|first=Galileo|date=1610|isbn=978-0-374-37191-3|location=Venice|quote=On the seventh day of January in this present date 1610....|url-access=registration}}</ref> На [[7 јануари]] [[1610]] година, Галилео напишал писмо кое го содржи првото спомнување на месечините на Јупитер. Во тоа време, тој видел само три од нив и верувал дека се фиксирани ѕвезди во близина на Јупитер. Тој продолжил да ги набљудува овие небесни сфери од [[8 јануари]] до [[2 март]] [[1610]] година. Во овие набљудувања, тој открил четврто тело, а исто така забележал дека четирите не се неподвижни ѕвезди, туку дека кружат околу Јупитер.<ref name="Galileo89"/> Откритието на Галилео ја докажало важноста на телескопот како алатка за астрономите со тоа што покажал дека во вселената има предмети што треба да се откријат, а кои дотогаш биле невидливи со голо око. Уште поважно, откривањето на небесните тела кои кружат околу нешто друго освен Земјата му нанело удар на тогаш прифатениот Геоцентричен модел, кој сметал дека Земјата е во центарот на универзумот и сите други небесни тела се вртат околу неа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://galileo.rice.edu/sci/observations/jupiter_satellites.html|title=Satellites of Jupiter|date=1995|work=The Galileo Project|publisher=[[Rice University]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211140650/http://galileo.rice.edu/sci/observations/jupiter_satellites.html|archive-date=11 February 2012|accessdate=9 August 2007}}</ref> Галилеевиот ''Sidereus Nuncius'' (''Ѕвездениот гласник''), каде објавил небесни набљудувања преку неговиот телескоп, не бил споменат експлицитно коперниковиот хелиоцентризам, теорија која го поставило [[Сонце]]то во центарот на универзумот. Сепак, Галилео ја прифатил теоријата на Коперник.<ref name="Galileo89"/> Кинескиот историчар по астрономијата, Кси Зезонг, тврди дека „''мала црвеникава ѕвезда''“ забележана во близина на Јупитер во 362 п.н.е. од кинескиот астроном [[Ган Де]] можеби е [[Ганимед (месечина)|Ганимед]]. Ако е ова вистина, ова би можело да претходи на откривањето на Галилео пред околу два милениуми.<ref>Zezong, Xi, "The Discovery of Jupiter's Satellite Made by Gan De 2000 years Before Galileo", ''Chinese Physics'' 2 (3) (1982): 664–67.</ref> Набљудувањата на Симон Мариј се уште еден забележан пример за набљудување, а тој подоцна пријавил набљудување на месечините во 1609 година <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://solarviews.com/eng/galdisc.htm|title=The Discovery of the Galilean Satellites|work=solarviews.com|accessdate=2019-11-17}}</ref> Меѓутоа, бидејќи тој ги објавил овие наоди дури по Галилео, постои одреден степен на несигурност околу неговите записи.<ref name=":0" /> === Посвета на Медичи === [[Податотека:Sidereus_Nuncius_Medicean_Stars.jpg|десно|мини]] Во 1605 година, Галилео бил вработен како учител по математика за Козимо де Медичи . Во 1609 година, Козимо станал Голем војвода од [[Тоскана]]. Галилео, барајќи покровителство од неговиот сега веќе богат поранешен студент и неговото моќно семејство, го искористил откривањето на месечините на Јупитер.<ref name="Galileo89"/> На 13 февруари 1610 година, Галилео му напишал на секретарот на големиот војвода:<blockquote>„Бог ме удостои со тоа што можам, преку таков единствен знак, да му ја откријам на мојот Господар мојата посветеност и желбата што ја имам неговото славно име да живее еднакво меѓу ѕвездите, и бидејќи зависи од мене, првиот откривач, да ги именувам овие нови планети, би сакал, имитирајќи ги големите мудреци кои ги сместиле најодличните херои од таа доба меѓу ѕвездите, да го впишат името на најспокојниот велики војвода“.</blockquote>Галилео прашал дали треба да ги именува месечините „ѕвездите на Козимо“, само по него, или „Ѕвезди на Медичите“, со што ќе им оддаде почит на сите четворица браќа од кланот [[Медичи]]. Секретарот одговорил дека последното име би било најдобро.<ref name="Galileo89"/> На [[12 март]] [[1610]] година, Галилео го напишал своето посвето писмо до војводата од Тоскана, а следниот ден испратил копија до големиот војвода, надевајќи се дека ќе ја добие поддршката од големиот војвода што е можно побрзо. На [[19 март]], тој го испратил телескопот што го користел за прво гледање на месечините на Јупитер до Големиот војвода, заедно со официјална копија на ''Сидереј Нунциус'' (''Ѕвездениот гласник''), кој, следејќи го советот на секретарот, ги нарекол четирите месечини на Медичи.<ref name="Galileo89"/> Во својот посветен вовед, Галилео напишал:<blockquote>Едвај бесмртните благодати на твојата душа почнаа да светат на земјата отколку што светлите ѕвезди се нудат на небесата кои, како јазици, ќе зборуваат и ќе ги слават твоите најубави доблести за сите времиња. Еве, затоа, четири ѕвезди резервирани за твоето славно име ... кои ... ги прават своите патувања и орбитираат со прекрасна брзина околу ѕвездата на Јупитер ... како деца од исто семејство. . . Навистина, се чини дека самиот Творец на ѕвездите, со јасни аргументи, ме опомена да ги наречам овие нови планети со славното име на Вашето Височество пред сите други.<ref name="Galileo89"/></blockquote> === Име === [[Податотека:Apparatus_to_demonstrate_the_motion_of_Jupiter's_satellites_in_Putnam_Gallery,_2009-11-24.jpg|мини| A ''Jovilabe'' :<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://catalogue.museogalileo.it/object/Jovilabe.html|title=Jovilabe|publisher=[[Museo Galileo]]|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20150416155028/http://catalogue.museogalileo.it/object/Jovilabe.html|archive-date=16 April 2015|accessdate=15 April 2015}}</ref> апарат од средината на 18 век за демонстрација на орбитите на сателитите на Јупитер]] Галилео првично го нарекол своето откритие '''Cosmica Sidera''' („Ѕвездите на Козимо“), во чест на [[Козимо II де Медичи|Козимо II Медичи]] (1590–1621).<ref>''[[wiktionary:Cosimo|Cosimo]]'' is the Italian form of the Greek name ''[[wiktionary:Cosmas|Cosmas]]'' itself deriving from ''[[wiktionary:κόσμος#Ancient Greek|cosmos]]'' (whence the [[Grammatical gender|neuter]] plural adjective ''cosmica''). ''Sidera'' is the plural form of the Latin noun ''[[wiktionary:sidus#Latin|sidus]]'' "star, constellation".</ref> На предлог на Козимо, Галилео го сменил името во ''Ѕвездите на Медичи''“ во чест на сите четворица браќа Медичи (Козимо, Франческо, Карло и Лоренцо). Откритието било објавено во ''Sidereus Nuncius'' („Ѕвездениот гласник“), во [[Венеција]] во март 1610 година, помалку од два месеци по првите набљудувања. Други имиња кои се предложени вклучуваат: * I. ''Principharus'' (за „принцот“ од Тоскана), II. ''Victripharus'' (по Викторија дела Ровере), * III. ''Cosmipharus'' (по Козимо Медичи ) и IV. ''Fernipharus'' (по војводата Фердинандо де Медичи ) <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=eF4LAQAAIAAJ&pg=PA263|title=Annuaire de l'Observatoire royal de Bruxelles|publisher=L'Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique|year=1879|page=263}}</ref> * ''Circulatores Jovis'', или ''Jovis Comites'' – од Јохан Хевелиј; * ''Gardes'', (од латинскиот ''satelles, satelitis'', што значи „придружба“) – од Жак Озанам. Имињата кои на крајот преовладувале ги избрал Симон Мариј, кој ги открил месечините независно во исто време со Галилео: тој ги именувал на предлог на [[Јоханес Кеплер]] по љубителите на богот Зевс (грчкиот еквивалент на Јупитер): ''[[Ија (месечина)|Ија]]'', ''[[Европа (месечина)|Европа]]'', ''[[Ганимед (месечина)|Ганимед]]'' и ''[[Калиста (месечина)|Калиста]]'', во неговиот ''Mundus Jovialis'', објавен во 1614 година.<ref name="marazzini">{{Наведено списание|last=Marazzini|first=C.|date=2005|title=The names of the satellites of Jupiter: from Galileo to Simon Marius|journal=Lettere Italiana|volume=57|issue=3|pages=391–407}}</ref> Галилео упорно одбивал да ги користи имињата на Мариј и како резултат ја измислил шемата за нумерирање што сè уште се користи во денешно време, паралелно со соодветните имиња на месечините. Броевите се движат од Јупитер нанадвор, така што I, II, III и IV за Ија, Европа, Ганимед и Калиста соодветно.<ref name="marazzini" /> Галилео го користел овој систем во своите тетратки, но всушност никогаш не го објавил. Нумерираните имиња (Јупитер ''x'' ) се користеле до средината на 20 век кога биле откриени други внатрешни месечини, а имињата на Мариј станале широко користени. === Одредување на географска должина === Галилео можел да развие метод за одредување на [[Географска должина|должината]] врз основа на времето на орбитите на галилеевите месечини.<ref>Howse, Derek. ''Greenwich Time and the Discovery of the Longitude''. Oxford: Oxford University Press, 1980, 12.</ref> Времето на затемнувањето на месечините можело прецизно да се пресмета однапред и да се спореди со локалните набљудувања на копно или на брод за да се одреди месното време, а со тоа и географската должина. Главниот проблем со техниката било тешко да се набљудуваат галилеевите месечини преку телескоп на брод во движење, проблем што Галилео се обидел да го реши со пронајдокот на целатон. Методот го користеле Џовани Доменико Касини и Жан Пикард за повторно да ја мапираат [[Франција]].<ref>{{Наведена книга|title=Greenwich Time and the Longitude|last=Howse|first=Derek|publisher=Philip Wilson|year=1997|pages=26, 31}}</ref> == Членови == Некои модели предвидуваат дека можеби имало неколку генерации галилееви месечини во раната историја на Јупитер. Секоја генерација на месечини што се формирала би се спирала во Јупитер и би била уништена, поради плимните интеракции со Јупитеровиот прото-сателитски диск, при што нови месечини се формирале од преостанатиот отпад. До моментот кога се формирала сегашната генерација, гасот во прото-сателитскиот диск се разредил до тој степен што повеќе не се мешал многу со орбитите на месечините. Други модели сугерираат дека галилеевите месечини се формирале во прото-сателитски диск, во кој временските скалила на формирање биле споредливи со или пократки од временските скалила за миграција на орбитата.<ref name="dangelo_podolak_2015">{{Наведено списание|last=d'Angelo|first=Gennaro|last2=Podolak|first2=Morris|year=2015|title=Capture and Evolution of Planetesimals in Circumjovian Disks|journal=The Astrophysical Journal|volume=806|issue=2|pages=203|arxiv=1504.04364|bibcode=2015ApJ...806..203D|doi=10.1088/0004-637X/806/2/203}}</ref> Ија е безводен и најверојатно има внатрешност од карпи и метал.<ref name="arxiv0812">{{Наведена книга|title=Origin of Europa and the Galilean Satellites|last=Canup, Robin M.|last2=Ward, William R.|date=2008-12-30|publisher=University of Arizona Press|isbn=978-0-8165-2844-8|page=59|arxiv=0812.4995|bibcode=2009euro.book...59C}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFCanup,_Robin_M.Ward,_William_R.2008">Canup, Robin M.; Ward, William R. (2008-12-30). ''Origin of Europa and the Galilean Satellites''. University of Arizona Press. p.&nbsp;59. [[arXiv]]:<span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[//arxiv.org/abs/0812.4995 0812.4995]</span>. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2009euro.book...59C 2009euro.book...59C]. [[ISBN]]&nbsp;[[Специјални: Извори на книги/978-0-8165-2844-8|<bdi>978-0-8165-2844-8</bdi>]].</cite></ref> Се смета дека Европа содржи 8% мраз и вода по маса со остатокот од карпите.<ref name="arxiv0812" /> Овие месечини се, по зголемен редослед на растојание од Јупитер: {| class="sortable wikitable" |+ !Име<br /><br /><br /> ! class="unsortable" | Слика ! class="unsortable" | Модел на ентериер ! Пречник<br /> (км) ! Маса (килограм) ! Густина<br /> (g/cm ³) ! <small>Голема полуоска</small> <small>(км) <ref>Computed using the [https://web.archive.org/web/20110520031937/http://www.minorplanetcenter.org/iau/NatSats/NaturalSatellites.html IAU-MPC Satellites Ephemeris Service] µ value</ref></small> ! <small>[[Орбитален период]] ( [[ден]]ови ) <ref>[https://www.nasa.gov/sites/default/files/files/Moons_of_Jupiter_Lithograph.pdf Moons of Jupiter] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170608134945/https://www.nasa.gov/sites/default/files/files/Moons_of_Jupiter_Lithograph.pdf|date=2017-06-08}} ''NASA''</ref> (во однос на Ија)</small> ! [[Наклон (орбита)|Наклонетост]] ( [[Степен (агол)|°]] ) <ref>Computed from [http://www.hnsky.org/iau-iag.htm IAG Travaux 2001] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110807210105/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm|date=2011-08-07}}.</ref> ! <small>[[Орбитално занесување|Ексцентричност]]</small> |- | style="text-align:center;" | '''[[Ија (месечина)|Ија]]'''<br />''Јупитер I'' | style="background:black; text-align:center;" |[[File:Io highest resolution true color.jpg|121x121px]] | style="background:black; text-align:center;" |[[Image:PIA01129 Interior of Io.jpg|121px]] | style="text-align:center;" | {{Вред|3660.0}}<br />{{Вред|3637.4}}<br />{{Вред|3630.6}} | style="text-align:center;" | {{Подредување|0893|{{val|8.93|e=22}}}} | style="text-align:center;" | {{Вред|3.528}} | style="text-align:center;" | {{Вред|421800}} | style="text-align:center;" | 1.769<br /> (1) | style="text-align:center;" | 0,050 | style="text-align:center;" | 0,0041 |- | style="text-align:center;" | '''[[Европа (месечина)|Европа]]'''<br />''Јупитер II'' | style="background:black; text-align:center;" |[[Image:Europa-moon.jpg|104px]] | style="background:black; text-align:center;" |[[Image:PIA01130 Interior of Europa.jpg|104px]] | style="text-align:center;" | {{Вред|3121.6}} | style="text-align:center;" | {{Подредување|0480|{{val|4.8|e=22}}}} | style="text-align:center;" | 3.014 | style="text-align:center;" | {{Вред|671100}} | style="text-align:center;" | 3.551<br /> (2.0) | style="text-align:center;" | 0,471 | style="text-align:center;" | 0,0094 |- | style="text-align:center;" | '''[[Ганимед (месечина)|Ганимед]]'''''Јупитер III'' | style="background:black; text-align:center;" |[[File:Moon Ganymede by NOAA - cropped.jpg|175x175px]] | style="background:black; text-align:center;" |[[File:PIA18005-NASA-InsideGanymede-20140501a.png|175px]] | style="text-align:center;" |{{Вред|5268.2}} | style="text-align:center;" | {{Подредување|1480|{{val|1.48|e=23}}}} | style="text-align:center;" | 1.942 | style="text-align:center;" | {{Вред|1070400}} | style="text-align:center;" | 7.155<br /> (4.0) | style="text-align:center;" | 0,204 | style="text-align:center;" | 0,0011 |- | style="text-align:center;" | '''[[Калиста (месечина)|Калиста]]'''<br />''Јупитер IV'' | style="background:black; text-align:center;" |[[File:Callisto (cropped).jpg|160x160px]] | style="background:black; text-align:center;" |[[Image:PIA01478 Interior of Callisto.jpg|160px]] | style="text-align:center;" |{{Вред|4820.6}} | style="text-align:center;" | {{Подредување|1080|{{val|1.08|e=23}}}} | style="text-align:center;" | 1.834 | style="text-align:center;" | {{Вред|1882700}} | style="text-align:center;" | 16.69<br /> (9.4) | style="text-align:center;" | 0,205 | style="text-align:center;" | 0,0074 |} [[Податотека:Io_Tupan_Patera.jpg|мини|Тупан Патера на Ија.]] Ија (Јупитер I) е највнатрешната од четирите галилееви месечини на Јупитер; со пречник од 3642&nbsp;километри, таа е четврта по големина месечина во [[Сончевиот Систем]] и е само маргинално поголема од [[Месечина|Месечината на Земјата]]. Името го добила по [[Ија (митологија)|Ија]], свештеничка на [[Хера]] која станала една од љубовниците на [[Зевс]]. До средината на 20 век едноставно се нарекувала „Јупитер I“ или „''Првиот сателит на Јупитер''“. Со преку 400 активни вулкани, Ија е геолошки најактивниот објект во Сончевиот Систем.<ref name="Lopes2004">{{Наведено списание|last=Lopes|first=Rosaly M.C|last2=Kamp|first2=Lucas W|last3=Smythe|first3=William D|last4=Mouginis-Mark|first4=Peter|last5=Kargel|first5=Jeff|last6=Radebaugh|first6=Jani|last7=Turtle|first7=Elizabeth P|last8=Perry|first8=Jason|last9=Williams|first9=David A|year=2004|title=Lava lakes on Io: Observations of Io's volcanic activity from Galileo NIMS during the 2001 fly-bys|journal=Icarus|volume=169|issue=1|pages=140–74|bibcode=2004Icar..169..140L|doi=10.1016/j.icarus.2003.11.013}}</ref> Неговата површина е испреплетена со повеќе од 100 планини, од кои некои се повисоки од Земјиниот [[Монт Еверест]].<ref name="Schenk2001">{{Наведено списание|last=Schenk|first=Paul|last2=Hargitai|first2=Henrik|last3=Wilson|first3=Ronda|last4=McEwen|first4=Alfred|last5=Thomas|first5=Peter|year=2001|title=The mountains of Io: Global and geological perspectives from Voyager and Galileo|journal=Journal of Geophysical Research: Planets|volume=106|issue=E12|pages=33201–22|bibcode=2001JGR...10633201S|doi=10.1029/2000JE001408|doi-access=free}}</ref> За разлика од повеќето сателити во надворешниот Сончев Систем (кои имаат дебела обвивка од мраз), Ија е првенствено составена од силикатни карпи кои опкружуваат стопено железо или железно сулфидско јадро.<ref name="Anderson1996">{{Наведено списание|last=Anderson|first=J. D.|displayauthors=etal|date=1996|title=Galileo Gravity Results and the Internal Structure of Io|journal=Science|volume=272|issue=5262|pages=709–712|bibcode=1996Sci...272..709A|doi=10.1126/science.272.5262.709|pmid=8662566}} </ref> Иако не е докажано, неодамнешните податоци од орбитерот Галилео покажуваат дека Ија можеби има свое магнетно поле.<ref>{{Наведено списание|last=Porco|first=C. C.|last2=West|first2=Robert A.|last3=McEwen|first3=Alfred|last4=Del Genio|first4=Anthony D.|last5=Ingersoll|first5=Andrew P.|last6=Thomas|first6=Peter|last7=Squyres|first7=Steve|last8=Dones|first8=Luke|last9=Murray|first9=Carl D.|year=2003|title=Cassini Imaging of Jupiter's Atmosphere, Satellites, and Rings|url=http://www.ciclops.org/sci/docs/porco-etal-cassini-jupiter-science-2003.pdf|journal=Science|volume=299|issue=5612|pages=1541–7|bibcode=2003Sci...299.1541P|doi=10.1126/science.1079462|pmid=12624258|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922010218/http://www.ciclops.org/sci/docs/porco-etal-cassini-jupiter-science-2003.pdf|archive-date=2017-09-22}}</ref> Ија има исклучително тенка атмосфера составена главно од [[сулфур диоксид]] (SO₂).<ref>{{Наведено списание|last=McEwen|first=A. S.|last2=Keszthelyi|first2=L.|last3=Spencer|first3=J. R.|last4=Schubert|first4=G.|last5=Matson|first5=D. L.|last6=Lopes-Gautier|first6=R.|last7=Klaasen|first7=K. P.|last8=Johnson|first8=T. V.|last9=Head|first9=J. W.|year=1998|title=High-Temperature Silicate Volcanism on Jupiter's Moon Io|url=http://pdfs.semanticscholar.org/3d23/d4126eace55e4e525da42c1af8131c030d5b.pdf|journal=Science|volume=281|issue=5373|pages=87–90|bibcode=1998Sci...281...87M|doi=10.1126/science.281.5373.87|pmid=9651251|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923092649/http://pdfs.semanticscholar.org/3d23/d4126eace55e4e525da42c1af8131c030d5b.pdf|archive-date=2020-09-23}}</ref> Доколку некое влеленско летало или сонда би требало да слета на површината на Ија, тоа би било исклучително тешко (слично на телата слични на [[тенк]]ови на советските [[Вселенска програма „Венера“|летачи Венера]]) да го преживее зрачењето и магнетните полиња што потекнуваат од Јупитер.<ref>{{Наведено списание|last=Fanale|first=F. P.|last2=Johnson|first2=T. V.|last3=Matson|first3=D. L.|year=1974|title=Io: A Surface Evaporite Deposit?|journal=Science|volume=186|issue=4167|pages=922–5|bibcode=1974Sci...186..922F|doi=10.1126/science.186.4167.922|pmid=17730914}}</ref> === Европа === [[Податотека:PIA19048_realistic_color_Europa_mosaic_edited.jpg|мини|Европа.]] Европа (Јупитер II), втората од четирите галилеви месечини, е втора најблиску до Јупитер и најмала со пречник од 3121,6 километри, што е малку помало од [[Месечина]]та на Земјата. Името доаѓа од митската [[Феникија|феникиска]] благородничка, [[Европа (митологија)|Европа]], на која се додворувала [[Зевс]] и станала кралица на [[Крит]], иако името не станало широко употребувано до средината на [[20 век]]. Има мазна и светла површина,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/europa/indepth|title=Europa: In Depth|last=Hefler|first=Michael|date=2001|work=NASA, Solar system Exploration|publisher=[[NASA]], Jet Propulsion Laboratory|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114055431/http://solarsystem.nasa.gov/planets/europa/indepth|archive-date=14 November 2015|accessdate=9 August 2007}}</ref> со слој од вода што ја опкружува обвивката на планетата, за која се смета дека е дебела 100 километри.<ref>Schenk, P. M.; Chapman, C. R.; Zahnle, K.; Moore, J. M.; ''Chapter 18: Ages and Interiors: the Cratering Record of the Galilean Satellites'', in Bagenal, Fran; Dowling, Timothy E.; and McKinnon, William B., editors; ''Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere'', Cambridge University Press, 2004</ref> Мазната површина вклучува слој мраз, додека дното на мразот се смета дека е течна вода.<ref name="EuropaAlbedo">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.solarviews.com/eng/europa.htm|title=Jupiter's Moon Europa|last=Hamilton, C. J.|archive-url=https://web.archive.org/web/20120124013342/http://www.solarviews.com/eng/europa.htm|archive-date=2012-01-24}}</ref> Очигледната младост и мазноста на површината довеле до хипотезата дека под неа постои воден океан, кој може да послужи како живеалиште за [[вонземски живот]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://people.msoe.edu/~tritt/sf/europa.life.html|title=Possibility of Life on Europa|last=Tritt|first=Charles S.|date=2002|publisher=Milwaukee School of Engineering|archive-url=https://web.archive.org/web/20070609150109/http://people.msoe.edu/~tritt/sf/europa.life.html|archive-date=9 June 2007|accessdate=10 August 2007}}</ref> Топлинската енергија од плимното свиткување осигурува дека океанот останува течен и ја поттикнува геолошката активност.<ref name="geology">{{Наведена мрежна страница|url=http://geology.asu.edu/~glg_intro/planetary/p8.htm|title=Tidal Heating|work=geology.asu.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20060329000051/http://geology.asu.edu/~glg_intro/planetary/p8.htm|archive-date=2006-03-29|accessdate=2007-10-20}}</ref> Можеби постои живот во океанот под мразот на Европа. Засега нема докази дека постои живот на Европа, но веројатното присуство на течна вода поттикнало повици да се испрати сонда таму.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.space.com/2954-time-europa.html|title=Time for Europa|last=Phillips|first=Cynthia|date=28 September 2006|publisher=Space.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20111211091904/http://www.space.com/2954-time-europa.html|archive-date=11 December 2011|accessdate=5 January 2014}}</ref> [[Податотека:Hubble_sees_recurring_plume_erupting_from_Europa.jpg|мини|Повторувачки облак што избива од Европа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.spacetelescope.org/images/opo1717a/|title=Hubble sees recurring plume erupting from Europa|work=www.spacetelescope.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20170425031144/https://www.spacetelescope.org/images/opo1717a/|archive-date=25 April 2017|accessdate=24 April 2017}}</ref>]] Изгледа дека истакнатите ознаки што ја прекрстуваат Месечината се главно албедо одлики, кои ја нагласуваат ниската топографија. На Европа има малку кратери бидејќи нејзината површина е тектонски активна и млада.<ref>{{Наведено списание|last=Greenberg|first=Richard|last2=Geissler|first2=Paul|last3=Hoppa|first3=Gregory|last4=Tufts|first4=B.Randall|last5=Durda|first5=Daniel D.|last6=Pappalardo|first6=Robert|last7=Head|first7=James W.|last8=Greeley|first8=Ronald|last9=Sullivan|first9=Robert|year=1998|title=Tectonic Processes on Europa: Tidal Stresses, Mechanical Response, and Visible Features|url=http://pdfs.semanticscholar.org/fad2/aceb725eec9e700ac791063633c99796d903.pdf|journal=Icarus|volume=135|issue=1|pages=64–78|bibcode=1998Icar..135...64G|doi=10.1006/icar.1998.5986|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412144704/http://pdfs.semanticscholar.org/fad2/aceb725eec9e700ac791063633c99796d903.pdf|archive-date=2020-04-12}}</ref> Некои теории сугерираат дека гравитацијата на Јупитер ги предизвикува овие ознаки, бидејќи едната страна на Европа постојано е свртена кон Јупитер. Ерупциите на вулканска вода што ја расцепуваат површината на Европа, па дури и гејзерите исто така се сметаат за причина. Се претпоставува дека бојата на ознаките, црвено-кафеава, е предизвикана од сулфур, но научниците не можат да го потврдат тоа, бидејќи во Европа не се испратени уреди за собирање податоци.<ref>{{Наведено списание|last=Carlson|first=R.W.|last2=M.S. Anderson|date=2005|title=Distribution of hydrate on Europa: Further evidence for sulfuric acid hydrate|journal=Icarus|volume=177|issue=2|pages=461–471|bibcode=2005Icar..177..461C|doi=10.1016/j.icarus.2005.03.026}}</ref> Европа е првенствено направена од [[силикат]]ни карпи и најверојатно има [[Железо|железно]] јадро. Има слаба атмосфера составена првенствено од [[кислород]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://phys.org/news/2015-06-moons-jupiter.html|title=The moons of Jupiter}}</ref> === Ганимед === [[Податотека:Ganymede_g1_true-edit1.jpg|мини|Ганимед.]] Ганимед (Јупитер III), третата галилеева месечина, е именувана по митолошкиот [[Ганимед (митологија)|Ганимед]], пехарник на [[Старогрчка митологија|грчките богови]] и саканата на [[Зевс]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://galileo.rice.edu/sci/observations/jupiter_satellites.html|title=Satellites of Jupiter|work=The Galileo Project|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211140650/http://galileo.rice.edu/sci/observations/jupiter_satellites.html|archive-date=2012-02-11|accessdate=2007-11-24}}</ref> Ганимед е најголемиот природен сателит во Сончевиот Систем со пречник од 5262,4 километри, што го прави поголем од планетата [[Меркур (планета)|Меркур]] – иако само со околу половина од неговата маса <ref name="nineplanets.org-Ganymede">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nineplanets.org/ganymede.html|title=Ganymede|date=October 31, 1997|publisher=nineplanets.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208061056/http://nineplanets.org/ganymede.html|archive-date=February 8, 2012|accessdate=2008-02-27}}</ref> бидејќи Ганимед е леден. Тој е единствениот сателит во Сончевиот Систем за кој е познато дека поседува магнетосфера, најверојатно создадена преку насобирање во јадрото на течното железо.<ref>{{Наведено списание|last=Kivelson|first=M.G.|last2=Khurana|first2=K.K.|last3=Volwerk|first3=M.|year=2002|title=The Permanent and Inductive Magnetic Moments of Ganymede|url=http://pdfs.semanticscholar.org/7c21/9bca2f2a0e98f1ee870903ef563c8c5d20ca.pdf|journal=Icarus|volume=157|issue=2|pages=507–22|bibcode=2002Icar..157..507K|doi=10.1006/icar.2002.6834|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412144652/http://pdfs.semanticscholar.org/7c21/9bca2f2a0e98f1ee870903ef563c8c5d20ca.pdf|archive-date=2020-04-12|hdl-access=free}}</ref> Ганимед е составен првенствено од [[Силикат|силикатни карпи]] и воден мраз, а океанот со солена вода се верува дека постои речиси 200&nbsp;км под површината на Ганимед, сместена меѓу слоевите мраз.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jpl.nasa.gov/releases/2000/aguganymederoundup.html|title=Solar System's largest moon likely has a hidden ocean|date=2000-12-16|work=Jet Propulsion Laboratory|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117100414/http://www.jpl.nasa.gov/releases/2000/aguganymederoundup.html|archive-date=2012-01-17|accessdate=2008-01-11}}</ref> Металното јадро на Ганимед сугерира поголема топлина во одредено време во неговото минато отколку што било предложено претходно. Површината е мешавина од два вида терени - темни области со многу кратери и помлади, но сепак антички, региони со голема низа жлебови и гребени. Ганимед има голем број кратери, но многу од нив се исчезнати или едвај видливи поради неговата ледена кора што се формира над нив. Сателитот има тенка [[кислород]]на [[атмосфера]] која вклучува O, O₂, а можеби и O₃ ([[озон]]) и малку атомски водород.<ref>{{Наведено списание|last=Hall|first=D. T.|last2=Feldman|first2=P. D.|last3=McGrath|first3=M. A.|last4=Strobel|first4=D. F.|year=1998|title=The Far‐Ultraviolet Oxygen Airglow of Europa and Ganymede|journal=The Astrophysical Journal|volume=499|issue=1|pages=475–481|bibcode=1998ApJ...499..475H|doi=10.1086/305604|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Eviatar|first=Aharon|last2=m. Vasyliūnas|first2=Vytenis|last3=a. Gurnett|first3=Donald|year=2001|title=The ionosphere of Ganymede|journal=Planetary and Space Science|volume=49|issue=3–4|pages=327–36|bibcode=2001P&SS...49..327E|doi=10.1016/S0032-0633(00)00154-9}}</ref> === Калиста === [[Податотека:Valhalla_crater_on_Callisto.jpg|мини|Ударниот кратер Валхала на Калиста сликан од Војаџер.]] Калиста (Јупитер IV) е четвртата и последна галилеева месечина, и е втора по големина од четирите, и со пречник од 4820,6 километри, таа е трета по големина месечина во Сончевиот Систем и едвај помала од [[Меркур]], иако само третина од масата на вториот. Името го добила по грчката митолошка нимфа [[Калиста]], љубовница на Зевс која била ќерка на аркадскиот крал Ликаон и придружник во лов на божицата [[Артемида]]. Месечината не е дел од [[орбитална резонанција|орбиталната резонанца]] што влијае на трите внатрешни галилееви сателити и на тој начин не доживува значително плимско загревање.<ref>{{Наведено списание|last=Musotto|first=S|last2=Varadi|first2=Ferenc|last3=Moore|first3=William|last4=Schubert|first4=Gerald|year=2002|title=Numerical Simulations of the Orbits of the Galilean Satellites|journal=Icarus|volume=159|issue=2|pages=500–4|bibcode=2002Icar..159..500M|doi=10.1006/icar.2002.6939}}</ref> Калиста се состои од приближно еднакви количества [[Карпа|карпи]] и мраз, што ја прави најмалку густа од галилеевите месечини. Калиста е еден од најтешките кратериски сателити во Сончевиот Систем, а една главна одлика е сливот околу 3000&nbsp;км широк наречен Валхала .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://abyss.uoregon.edu/~js/ast121/lectures/lec13.html|title=Galilean Satellites|accessdate=2021-11-27|archive-date=2020-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214222209/http://abyss.uoregon.edu/~js/ast121/lectures/lec13.html|url-status=dead}}</ref> Калиста е опкружен со исклучително тенка атмосфера составена од [[јаглерод диоксид]] <ref>{{Наведено списание|last=Carlson|first=R. W.|year=1999|title=A Tenuous Carbon Dioxide Atmosphere on Jupiter's Moon Callisto|url=http://trs-new.jpl.nasa.gov/dspace/bitstream/2014/16785/1/99-0186.pdf|journal=Science|volume=283|issue=5403|pages=820–1|bibcode=1999Sci...283..820C|citeseerx=10.1.1.620.9273|doi=10.1126/science.283.5403.820|pmid=9933159|archive-url=https://web.archive.org/web/20081003231710/http://trs-new.jpl.nasa.gov/dspace/bitstream/2014/16785/1/99-0186.pdf|archive-date=2008-10-03}}</ref> и веројатно молекуларен кислород.<ref>{{Наведено списание|last=Liang|first=Mao-Chang|last2=Lane|first2=Benjamin F.|last3=Pappalardo|first3=Robert T.|last4=Allen|first4=Mark|last5=Yung|first5=Yuk L.|year=2005|title=Atmosphere of Callisto|journal=Journal of Geophysical Research|volume=110|issue=E2|pages=E02003|bibcode=2005JGRE..110.2003L|doi=10.1029/2004JE002322|doi-access=free}}</ref> Истрагатата открила дека Калиста можеби има подземен океан со течна вода на длабочини помали од 300 километри.<ref>{{Наведено списание|last=Zimmer|first=C|last2=Khurana|first2=Krishan K.|last3=Kivelson|first3=Margaret G.|year=2000|title=Subsurface Oceans on Europa and Callisto: Constraints from Galileo Magnetometer Observations|url=http://www.igpp.ucla.edu/people/mkivelson/Publications/ICRUS147329.pdf|journal=Icarus|volume=147|issue=2|pages=329–47|bibcode=2000Icar..147..329Z|citeseerx=10.1.1.366.7700|doi=10.1006/icar.2000.6456|archive-url=https://web.archive.org/web/20090327052124/http://www.igpp.ucla.edu/people/mkivelson/Publications/ICRUS147329.pdf|archive-date=2009-03-27}}</ref> Веројатното присуство на океан во Калиста покажува дека тој може да има [[Вонземски живот|живот]]. Сепак, ова е помалку веројатно отколку во блиската [[Европа (месечина)|Европа]].<ref>{{Наведена книга|title=Instruments, Methods, and Missions for Astrobiology VIII|last=Lipps|first=Jere H.|last2=Delory|first2=Gregory|last3=Pitman|first3=Joseph T.|last4=Rieboldt|first4=Sarah|year=2004|editor-last=Hoover|editor-first=Richard B|series=Instruments, Methods, and Missions for Astrobiology VIII|volume=5555|page=78|chapter=Astrobiology of Jupiter's icy moons|bibcode=2004SPIE.5555...78L|doi=10.1117/12.560356|editor-last2=Levin|editor-first2=Gilbert V|editor-last3=Rozanov|editor-first3=Alexei Y}}</ref> Калиста долго време се сметала за најпогодно место за човечка база за идно истражување на системот на Јупитер бидејќи е најдалеку од интензивното зрачење на Јупитер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa-academy.org/soffen/travelgrant/bethke.pdf|title=Revolutionary Concepts for Human Outer Planet Exploration(HOPE)|last=Trautman|first=Pat|last2=Bethke, Kristen|date=2003|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119170143/http://www.nasa-academy.org/soffen/travelgrant/bethke.pdf|archive-date=2012-01-19}}</ref> == Компаративна структура == [[Податотека:Jupiter.moons2.jpg|лево|мини| Споредба на ([[Огромна Црвена Дамка|како дел од]]) Јупитер и неговите четири најголеми природни сателити]] <div style="float:right; margin:2px;"> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:11px" |+Јупитерово зрачење ! Месечината ! [[Рем (единица)|rem]] /ден |- | Ија | 3600 <ref name="ringwald">{{Наведена мрежна страница|url=http://zimmer.csufresno.edu/~fringwal/w08a.jup.txt|title=SPS 1020 (Introduction to Space Sciences)|last=Ringwald|first=Frederick A.|date=29 February 2000|publisher=California State University, Fresno|archive-url=https://web.archive.org/web/20080725050708/http://zimmer.csufresno.edu/~fringwal/w08a.jup.txt|archive-date=25 July 2008|accessdate=5 January 2014}}</ref> |- | Европа | 540 <ref name="ringwald" /> |- | Ганимед | 8 <ref name="ringwald" /> |- | Калиста | 0,01 <ref name="ringwald" /> |} </div>Флуктуациите во орбитите на месечините покажуваат дека нивната средна густина се намалува со оддалеченоста од Јупитер. Калиста, најоддалечената и најмалку густата од четирите, има густина што е средна помеѓу мразот и карпата, додека Ија, највнатрешната и најгустата месечина, има густина средна помеѓу карпата и железото. Калиста има древна, силно кратерирана и непроменета ледена површина и начинот на кој се ротира укажува на тоа дека неговата густина е подеднакво распоредена, што сугерира дека нема камено или метално јадро, туку се состои од хомогена мешавина на карпи и мраз. Можеби ова била првобитната структура на сите месечини. Спротивно на тоа, ротацијата на трите внатрешни месечини укажува на диференцијација на нивната внатрешност со погуста материја во јадрото и полесна материја горе. Тие исто така откриваат значителна промена на површината. Ганимед открива минато тектонско движење на површината на мразот што бара делумно топење на подземните слоеви. Европа открива подинамично и неодамнешно движење од оваа природа, што укажува на потенка ледена кора. Ија, највнатрешната месечина, има сулфурна површина, активен вулканизам и нема знаци на мраз. Сите овие докази сугерираат дека колку е поблиску месечината до Јупитер, толку е потопла нејзината внатрешност. Сегашниот модел е дека месечините доживуваат плимно загревање како резултат на гравитациското поле на Јупитер во обратна пропорција на квадратот на нивното растојание од џиновската планета. Во сите, освен Калиста, ова ќе го стопи внатрешниот мраз, дозволувајќи им на карпите и железото да потонат во внатрешноста, а водата да ја покрие површината. Во Ганимед потоа се формирала густа и цврста ледена кора. Во потоплата Европа се формирала потенка полесно скршена кора. Во Ија, загревањето е толку екстремно што сите карпи се стопиле и водата одамна испарила во вселената.<div style="text-align: center;">[[Податотека:Jupiter.moons1.jpg|центар|мини|600x600пкс|<div style="text-align: center;"> Одлики на површината на четирите членови на различни нивоа на зумирање во секој ред</div>]]</div> === Големина === [[Податотека:Moons_of_solar_system_v7.jpg|центар|мини|900x900пкс| Галилеевите месечини во споредба со месечините на другите планети (и со Земјата; скалата е променета на 1 пиксел = 94 km при оваа резолуција).]] == Потекло и еволуција == [[Податотека:Relative_Masses_of_Jovian_Satellites.png|десно|мини|300x300пкс| Релативните маси на месечините. Оние помали од Европа не се видливи на оваа скала, а комбинирани ќе бидат видливи само со 100× зголемување.]] Се верува дека редовните сателити на Јупитер се формирале од циркупланетарен диск, прстен од насобирачки гас и цврст отпад аналоген на [[протопланетарен диск]]. Тие можеби се остатоци од голем број сателити со галилеева маса кои се формирале на почетокот на историјата на Јупитер.<ref name="newsci">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newscientist.com/article/mg20126984.300-cannibalistic-jupiter-ate-its-early-moons.html|title=Cannibalistic Jupiter ate its early moons|last=Chown|first=Marcus|date=7 March 2009|work=New Scientist|archive-url=https://web.archive.org/web/20090323013754/http://www.newscientist.com/article/mg20126984.300-cannibalistic-jupiter-ate-its-early-moons.html|archive-date=23 March 2009|accessdate=18 March 2009}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFChown2009">Chown, Marcus (7 March 2009). [https://www.newscientist.com/article/mg20126984.300-cannibalistic-jupiter-ate-its-early-moons.html "Cannibalistic Jupiter ate its early moons"]. ''[[Нов научник|New Scientist]]''. [https://web.archive.org/web/20090323013754/http://www.newscientist.com/article/mg20126984.300-cannibalistic-jupiter-ate-its-early-moons.html Archived] from the original on 23 March 2009<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">18 March</span> 2009</span>.</cite></ref><ref name="Canup2009" /> Симулациите сугерираат дека, додека дискот имал релативно голема маса во секој даден момент, со текот на времето значителен дел (неколку десетини од проценти) од масата на Јупитер заробен од сончевата маглина била обработена преку него. Сепак, масата на дискот од само 2% од онаа на Јупитер е потребна за да се објаснат постоечките сателити.<ref name="Canup2009">{{Наведена книга|title=Europa|last=Canup|first=Robert M.|last2=Ward|first2=William R.|date=2009|publisher=University of Arizona Press|isbn=978-0-8165-2844-8|pages=59–83|chapter=Origin of Europa and the Galilean Satellites|chapter-url={{Google books|Jpcz2UoXejgC|page=59|plainurl=yes}}}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFCanupWard2009">Canup, Robert M.; Ward, William R. (2009). [https://books.google.com/books?id=Jpcz2UoXejgC&pg=PA59 "Origin of Europa and the Galilean Satellites"]. ''Europa''. University of Arizona Press. pp.&nbsp;59–83. [[ISBN]]&nbsp;[[Специјални: Извори на книги/978-0-8165-2844-8|<bdi>978-0-8165-2844-8</bdi>]].</cite></ref> Така, можеби имало неколку генерации сателити со галилеева маса во раната историја на Јупитер. Секоја генерација на месечини би се спиралила во Јупитер, поради влечење од дискот, а потоа се формирале нови месечини од новиот отпад заробен од Сончевата маглина.<ref name="Canup2009" /> До моментот кога се формирала сегашната (најверојатно петта) генерација, дискот се разредил до тој степен што повеќе не се мешал многу со орбитите на месечините. Сегашните галилееви месечини сè уште биле погодени, паѓајќи и делумно заштитени со [[орбитална резонанција|орбитална резонанца]] која сè уште постои за Ија, Европа и Ганимед. Поголемата маса на Ганимед значи дека тој би мигрирал навнатре со побрзо темпо од Европа или Ија.<ref name="Canup2009" /> == Видливост == [[Податотека:Jupiter-moons.jpg|мини|Јупитер и сите галилееви месечини гледани низ 25 сантиметарски аматерски телескоп (Meade LX200).]] [[Податотека:Jupiter.mit.Io.Ganymed.Europa.Calisto.Vollmond.10.4.2017.jpg|мини| Јупитер со галилеевите месечини &#x2013; Ија, Ганимед, Европа и Калиста (приближно максимално [[Издолжување (астрономија)|издолжување]]), соодветно &#x2013; и полната Месечина видена околу спој на 10 април 2017 година]] Сите четири галилееви месечини се доволно светли за да се гледаат од Земјата без [[оптички телескоп|телескоп]], само кога би можеле да изгледаат подалеку од Јупитер. (Меѓутоа, тие лесно се разликуваат дури и со двогледи со мала моќност.) Имаат [[Привидна ѕвездена величина|привидни величини]] меѓу 4,6 и 5,6 кога Јупитер е во опозиција со Сонцето,<ref name="jplfact">{{Наведена мрежна страница|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par|title=Planetary Satellite Physical Parameters|last=Yeomans|first=Donald K.|date=2006-07-13|publisher=JPL Solar System Dynamics|archive-url=https://web.archive.org/web/20100527091333/http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par|archive-date=2010-05-27|accessdate=2008-08-23}}</ref> и се за една единица по светлински послаби кога Јупитер е во поврзување. Главната тешкотија во набљудувањето на месечините од Земјата е нивната близина до Јупитер, бидејќи тие се заматени од неговата светлина.<ref>Jupiter is about 750 times brighter than Ganymede and about 2000 times brighter than Callisto.<br />Ganymede: (5th root of 100)^(4.4 Ganymede [[Apparent magnitude|APmag]] − (−2.8 Jup APmag)) = 758<br />Callisto: (5th root of 100)^(5.5 Callisto APmag − (−2.8 Jup APmag)) = 2089</ref> Максималните [[Аголно растојание|аголни одвојувања]] на месечините се помеѓу 2 и 10 лачни минути од Јупитер,<ref>Jupiter near [[Apsis|perihelion]] 2010-Sep-19: 656.7 (Callisto angular separation arcsec) − 24.9 (jup angular [[radius]] arcsec) = 631 arcsec = 10 arcmin</ref> што е блиску до границата на човековата визуелна острина. Ганимед и Калиста, во нивната максимална одвоеност, се најверојатните цели за потенцијално набљудување со голо око. == Анимации на орбитата == GIF анимации кои ги прикажуваат орбитите на галилеевите месечини и резонанцијата на Ија, Европа и Ганимед {{multiple image |direction=horizontal |align=left |total_width=700 |image1=Galilean moon Laplace resonance animation 2.gif |caption1=[[Лапласова резонанца]] на Ија, Европа и Ганимед |image2=Galilean moons around Jupiter.gif |caption2=Галилеевите месечини кои кружат околу Јупитер <br />{{legend2|Lime|Јупитер }}{{·}}{{legend2|OrangeRed|Ија}}{{·}}{{legend2|RoyalBlue|Европа}}{{·}}{{legend2|Gold|Ганимед}}{{·}}{{legend2|Cyan|Калиста}} }} {{Clear}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.skyandtelescope.com/observing/objects/javascript/3307071.html Корисна алатка Sky & Telescope за идентификување на галилејските месечини] * [https://thehappykoala.github.io/Harmony-of-the-Spheres/#/category/Solar%20System/scenario/The%20Jovian%20System Интерактивна 3D визуелизација на Јупитер и Галилејските месечини] * [https://www.youtube.com/watch?v=Xo6w5QVrABc Неверојатни откритија на НАСА на најголемите месечини на Јупитер | Месечините на нашиот Сончев Систем] * [https://thebigbangoptics.com/jupiters-moons/ Водич за почетници за месечините на Јупитер] * Доминик Форд: [https://in-the-sky.org/jupiter.php Месечините на Јупитер] . Со графикон за моменталната положба на галилејските месечини. {{Месечини во Сончевиот Систем (скратена)}}{{Јупитер}}{{Сончев Систем}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Јупитерови месечини]] [[Категорија:Галилееви месечини| ]] rst0ghstfhgn77cfx9ui2il7zq8lyaf 0 1285767 5583368 5550873 2026-06-27T16:00:40Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583368 wikitext text/x-wiki {{Сончев Систем-страничник}} <onlyinclude><!--See [[Wikipedia talk:Featured lists]] for an explanation of this and other inclusion tags below--> '''Времеслед на откривањето на планетите и нивните месечини во Сончевиот Систем''' - приказ за напредокот во набљудувањето и откривањето на новите тела низ историјата. Секое од телата е подредено по времеследен редослед од откривањето (повеќе датуми ќе се појават доколку постојат бројни снимки, набљудувања и објави во списанија), препознаени преку нивните различни ознаки (вклучувајќи ги и привремените и трајните именувања), при што се наведени и нивните откривач(и). Историски [[именување на месечините|именувањето на месечините]] не се поклопувало со периодот на нивното откривање. Традиционално, откривачот ја ужива привилегијта да го именува новото тело; сепак, некои подзаборавиле да го сторат тоа ([[Едвард Емерсон Барнард|Барнард]] нема да го даде името [за Амалтеја] сè до неговиот следен труд<ref name="Barnard_1892" /> и никогаш не прифатил име од бројните предлози кои пристигнувале на неговата адреса) или пак одбивале ([[Сет Барнс Николсон|Николсон]] изјавил "многумина ме прашуваат за имињата на новооткриените месечини [Лизитеја и Карма]. Тие ќе бидат препознатливи само по броевите X и XI, напишани со римски бројки, и вообичаено со префиксот буквата Ј која означува Јупитер."<ref name="Nicholson_1939">{{Cite journal | doi = 10.1086/125010 | last = Nicholson | first = Seth Barnes | title = The Satellites of Jupiter | journal = Publications of the Astronomical Society of the Pacific | volume = 51 | issue = 300 | pages = 85–94 | date = April 1939 | url = http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0051//0000093.000.html | bibcode=1939PASP...51...85N| doi-access = free }}</ref>). Ова прашање произлегло веднаш по откривањето на планетарните месечини: Галилео ги именувал [[Галилееви месечини|четирите главни месечини на Јупитер]] со употреба на броеви додека пак имињата предложени од неговиот соперник [[Симон Мариј]] постепено биле општо прифатени. [[Меѓународен астрономски сојуз|Меѓународниот астрономски сојуз]] (МАС) официјално започнува со одобрувањето на имињата при крајот на 1970-ите.</onlyinclude> {{TOC limit|2}} == Значајни информации == Во последователните табели, планетарните месечини се испишани со затемнет текст (пр. '''Месечина''') додека пак планетите и џуџестите планети, кои дирекно кружат околу Сонцето, се испишани со косо писмо (пр. ''Земја''). Сонцето е запишано како Сонце. Табелите се подредени по датум на објавување/отривање. Датите се означени со следниве симболи: * ''i:'' датум на првото снимање (фотографија, и.т.н.); * ''o:'' датум на првото набљудување, или преку [[телескоп]] или пак на [[фотографска плоча]]; * ''p:'' датумот на објава во списание. Во неколку случаи, датумот не е познат и е означен со „(?)“. ''* Белешка: месечините кои се означени со ѕвезда (*) имаат сложено откривање. За некои биле потребни години за да бидат потврдени, и во неколку случаи биле и загубени повторно забележани. Други пак биле забележани во снимките од [[Програма „Војаџер“|Војаџер]] години откако тие биле снимени.'' ;Легенда на бои Сонцето, планетите, џуџестите планети, и нивните природни сателити се означени со следниве бои: {{Col-begin|width=700px}} {{Col-4}} ;Сонце {{legend|#FFD700|[[Сонце]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{Col-4}} ;Планети {{legend|#D2B48C|[[Меркур]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#98FB98|[[Венера]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#CCCC99|[[Земја]] и [[Месечина]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#E9967A|[[Марс]] и [[Марсови месечини]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFE8E8|[[Јупитер]] и [[Јупитерови месечини]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFFFCC|[[Сатурн]] и [[Сатурнови месечини]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#CCFFCC|[[Уран]] и [[Уранови месечини]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#DDEEFF|[[Нептун]] и [[Нептунови месечини]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{Col-4}} ;Џуџести планети {{legend|#FFFF99|[[Церера (џуџеста планета)|Церера]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FF80C0|{{dp|Орк}} и [[Вант (месечина)|Вант]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#F5DEB3|[[Плутон]] и [[Плутонови месечини]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#CCCCCC|[[Хаумеја]] и [[Хаумеини месечини]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#80FFFF|{{dp|Квавар}} и [[Вејвот]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#BB8899|[[Макемаке]] и [[S/2015 (136472) 1]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FF6F5E|{{dp|Гунггунг}} и [[Сјангљу (месечина)|Сјангљу]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#D8BFD8|[[Ерида (џуџеста планета)|Ерида]] и [[Дисномија (месечина)|Дисномија]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#C0A0A0|{{dp|Седна}}|border=1px solid #AAAAAA}} {{Col-4}} ;Други [[список на можни џуџести планети|кандидати за џуџести планети]] {{legend|#ADFF2F|{{mpl|2003 AZ|84}} и [[(208996) 2003 AZ84#месечина|месечина]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#DF73FF|{{dp|Иксион}}|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#B0E0E6|{{dp|Салација}} и [[Актеја (месечина)|Актеја]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#DAA06D|{{mpl|2002 MS|4}}||border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#C6DD9D|{{dp|Варда}} и [[Илмаре]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#43B3AE|{{mpl|2002 AW|197}}||border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#89CFF0|{{mpl|2013 FY|27}} и [[(532037) 2013 FY27#Месечина|месечина]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{Col-end}} Не е познат бројот на тоа колку тела во Сончевиот Систем се џуџести планети; деветте тела во третат колона се оние за кои постои усогласеност меѓу астрономите. Можно е да има повеќе, во табелите, сите тела со пречник поголем од 700&nbsp;km се сметаат за кандидати за џуџести планети, истите се наведени во четвртата колона. Особено, Салација и Варда кои имаат невообичаено голема месечина, и густина која е измерена укажува дека тие може да се сметаат за џуџести планети. ;Ознаки * Други ознаки се синоними или парафрази кои понекогаш се среќаваат за тоа тело. * Трајни ознаки (на планетарни месечини) се објаснети на следнава [[Именување на месечини#Римскобројчани ознаки|страница]]. * Привремените ознаки се објаснети на следнава [[Привремените ознаки објавени во астрономијата#Месечини и прстени на планети|страница]]. Ако на месечината и е дадено име, тоа ќе биде задебелено; ако е неименувана, но има трајна ознака, тогаш таа ознака е со задебелен текст; а доколку не е ни именувана, ни има трајна ознака, тогаш нејзината привремена ознака е со задебелен текст. == Праисториски откритија == <onlyinclude> {| class="wikitable" width="800" |- ! colspan="5" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="cPrehistory" | [[Праисторија]] |- ! Име ! Слика ! Друга ознака ! Забелешка |- bgcolor="#FFD700" | [[Сонце]] || bgcolor="Black" |[[File:Sun in February.jpg|centre|50x50px]]<!----> || ''Ѕвезда'' | Во [[геоцентричен модел|геоцентричниот модел]], развиен во [[Стара Грција]], и стандардизиран од страна на [[Птоломеј]] во вториот век, според овој модел Земјата е во центарот на вселената. Седум планети биле поставени во орбита околу Земјата со зголемувачки растојанија, според старогрчките [[стоицизам|стоици]] по следниов редослед: Месечината, Меркур, Венера, Сонцето, Марс, Јупитер, и Сатурн. Овој список вклучувал две тела, Сонцето и Месечината, за кои денес се знае дека не се планети.<br /><br /> Во петиот век пред новата ера, старогрчките философи [[Филолај]] и [[Хикет]] поединечно дале идеја дека Земјата е топка која се врти дневно околу некаков митски „централен оган“ кој бил задолжен за регулирање на вселената. [[Анаксигора]] предложил дека Сонцето е [[ѕвезда]] околу 450 П.Н.Е. Во третиот век пред новата ера, [[Аристрах Самоски]] ја надоградил оваа идеја со предлогот дека Земјата и останатите планети се движат околу конечно централно тело, за кое верувал дека е Сонцето и оваа негова идеја не била прифатена сè до {{римски|17}} век не е докажана сè до {{римски|19}} век.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://solar-center.stanford.edu/FAQ/Qsunasstar.html |title=Stanford SOLAR Center – Ask A Solar Physicist FAQs – Answer<!-- Bot generated title --> |accessdate=2021-12-11 |archive-date=2017-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170710011853/http://solar-center.stanford.edu/FAQ/Qsunasstar.html |url-status=dead }}</ref> |- bgcolor="#00FFFF" | ''[[Земја]]''|| bgcolor="Black" |[[File:The Earth seen from Apollo 17.jpg|centre|50x50px]]|| ''3-та планета'' |Земјата е третата планета од Сонцето и е дел од историска заблуда низ вековите.<ref>{{Cite web|url=http://www.worldhistory.biz/ancient-history/71176-aristarchus-of-samos.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507154131/http://www.worldhistory.biz/ancient-history/71176-aristarchus-of-samos.html|url-status=dead|archive-date=May 7, 2018|title=Aristarchus of Samos|date=May 7, 2018|access-date=January 9, 2019}}</ref><ref>{{Cite book|title="The world was a flat disk, with the Earth in the center and the sea all around. Thus the serpent is about as far away from the center, where men and gods lived" Norse mythology: a guide to the Gods, heroes, rituals, and beliefs|last=Lindow|first=John|publisher=Oxford University Press|year=2002|pages=253}}</ref> Земјата не е формално '[[откривање|откриена]]' затоа што никогаш не била непрепозанено тело од страна на луѓето. Сепак, го споделувала својот идентитет со други тела како „планета“ е историски неодамнешно откритие. Местоположбата на Земјата во Сончевиот Систем била точно опишана од страна на [[хелиоцентричен модел|хелиоцентричниот модел]] предложен од страна на [[Аристрах Самоски]].<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/aristarchusofsam00heatuoft|title=Aristarchus of Samos, the ancient Copernicus; a history of Greek astronomy to Aristarchus, together with Aristarchus's Treatise on the sizes and distances of the Sun and Moon : a new Greek text with translation and notes|last1=Heath|first1=Thomas Little|last2=Aristarchus|first2=of Samos|date=1913|publisher=Oxford : Clarendon Press|others=Gerstein – University of Toronto}}</ref> |- bgcolor="#00FFFF" | '''[[Месечина]]''' | bgcolor="Black" |[[File:FullMoon2010.jpg|centre|50x50px]] | Земја I | Во коперниковиот модел, Месечината повеќе не се разгледува како планета, туку на нејзе се гледа како на [[природен сателит]] на Земјата, и првичното тело за кое се сметало дека е единственото тело во системот кое не се врти околу центарот односно Сонцето. |- bgcolor="#C0C0C0" | ''[[Меркур]]'' | bgcolor="Black" |[[File:Mercury in true color.jpg|centre|50x50px]] | ''1-ва планета'' | bgcolor="white" rowspan="5" | Меркур, Венера, Марс, Јупитер и Сатурн биле познати од страна на старите [[Вавилонска астрономија|вавилонски астрономи]] во вториот милениум пред нашата ера.<ref name="Sachs_1974">{{Cite journal |title=Babylonian Observational Astronomy |author=Sachs, Abraham J. |journal=[Philosophical Transactions of the Royal Society of London |volume=276 |issue=1257 |date=May 2, 1974 |pages=43–50 [45 & 48–9] |publisher=[Royal Society of London |jstor=74273|doi=10.1098/rsta.1974.0008|bibcode = 1974RSPTA.276...43S |s2cid=121539390 }}</ref> Тие исто така биле препознаени од страна на [[Аристрах Самоски]], и подоцна во [[Хелиоцентризам|хелиоцентричниот систем]] на [[Никола Коперник]]'<ref>{{Cite journal|title=1985JHA....16...37G Page 37|journal = Journal for the History of Astronomy|volume = 16|pages = 37|bibcode = 1985JHA....16...37G|last1 = Gingerich|first1 = O.|year = 1985|doi = 10.1177/002182868501600102|s2cid = 118851788}}</ref> (''[[За вртењето на небесните сфери]] или De Revolutionibus Orbium Coelestium'', од 1543 година) |- bgcolor="#808000" | ''[[Венера]]''|| bgcolor="Black" |[[File:Venus from Mariner 10.jpg|centre|50x50px]]||''2-ра планета'' |- bgcolor="#FF 45 00" | ''[[Марс]]'' || bgcolor="Black" |[[File:OSIRIS Mars true color.jpg|centre|50x50px]]|| ''4-та планета''<includeonly> |}</includeonly></onlyinclude> |- bgcolor="#FA FA D2" | ''[[Јупитер]]''|| bgcolor="Black" |[[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|centre|50x50px]]|| ''5-та планета'' |- bgcolor="#DE B8 87" | ''[[Сатурн]]''|| bgcolor="Black" |[[File:Ringworld Waiting.jpg|centre|100x100px]]|| ''6-та планета'' |} == {{римски|17}} век == {| class="wikitable" width="800" ! colspan="6" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="c17th" | {{римски|17}} век |- ! Датум ! Име ! Слика ! Постојана ознака ! Откривач(и) и забелешки |- | colspan="5" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="a1610s" | 1610-и |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap;" rowspan="2" | o: 7 јануари 1610<br />p: 13 март 1610 | '''[[Ганимед (месечина)|Ганимед]]''' || bgcolor="Black" |[[File:Ganymede - Perijove 34 Composite.png|centre|50x50px]]|| Јупитер III | rowspan="4" | [[Галилео Галилеј|Галилео]]<ref name="Galileo_1610">Galilei, Galileo; [http://www.physics.emich.edu/jwooley/chapter9/Chapter9.html ''Sidereus Nuncius''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090823094340/http://www.physics.emich.edu/jwooley/chapter9/Chapter9.html |date=2009-08-23 }}, Thomam Baglionum (Tommaso Baglioni), Venice (March 1610), pp. 17–28 (''[[Sidereus Nuncius|q.v.]]'')</ref><ref name="Drake_1981">{{cite book |last=Drake |first=Stillman |title=Galileo at Work |url=https://books.google.com/books?id=OwOlRPbrZeQC&pg=PA153 |page=153 |date=1981 |publisher=Courier Dover Publications |isbn=978-0-486-49542-2 }}</ref> ги забележува [[Галилееви месечини|Галилеевите месечини]]. Овие месечини биле првите небесни тела кои биле потврдени цо орбита на тело кое не е Сонцето или Земјата. Галилео ги забележал Ија и Европа како единствена сјајна точка ноќта на 7 јануари 1610 година; но следната ноќ тие веќе биле две посебни тела.<ref name="IAUMoonDiscoveries">{{cite web |last=Blue |first=Jennifer |date=November 9, 2009 |url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/append7.html |title=Planet and Satellite Names and Discoverers |publisher=USGS | access-date= January 13, 2010 }}</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | '''[[Калиста (месечина)|Калиста]]''' || bgcolor="Black" |[[File:Callisto.jpg|centre|50x50px]]|| Јупитер IV |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap;" rowspan="2" | o: 8 јануари 1610<br />p: 13 март 1610 | '''[[Ија (месечина)|Ија]]'''|| bgcolor="Black" | [[File:Io highest resolution true color.jpg|50px|center]] || Јупитер I |- bgcolor="#FFE8E8" | '''[[Европа (месечина)|Европа]]'''|| bgcolor="Black" | [[File:Europa-moon.jpg|50px|center]] || Јупитер II |- | colspan="5" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="a1650s" | 1650-и |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | o: 25 март 1655<br />p: 5 март 1656 | '''[[Титан (месечина)|Титан]]''' || bgcolor="Black" | [[File:Titan in true color.jpg|55px|center]] || Сатурн VI<br /><small>{{nobr|Сатурн II (1673–1684)}}, {{nobr|Сатурн IV (1686–1789)}}</small> | [[кристијан Хајгенс|Хајгенс]]<ref name="Huygens_1655">Huygens, Christiaan; [http://www.phys.uu.nl/~huygens/index_en.html ''De Saturni luna observatio nova''], Adriaan Vlacq, Den Haag, 5 March 1656 (click "Scientific work")<!-- http://www.phys.uu.nl/~huygens/saturni_luna_en.htm cannot be accessed directly --></ref> првично своето откритие го „објавува“ како [[анаграм]], објавено на 13 јуни 1655 година; за подоцна да биде објавено во брошура со наслов ''De Saturni luna Observatio Nova'' а целосно го објаснува во ''Systema Saturnium''<ref name="SystemaSaturnium">Hugenii, Cristiani (Christiaan Huygens); [http://www.sil.si.edu/DigitalCollections/HST/Huygens/huygens-text.htm ''Systema Saturnium''], Adriani Vlacq, Hagæ-Comitis (The Hague), 1659 (p. 47)</ref> (July 1659). |- | colspan="5" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="a1670s" | 1670-и |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | o: 25 октомври 1671<br />p: 1673 | '''[[Јапет (месечина)|Јапет]]''' || bgcolor="Black" |[[File:Iapetus as seen by the Cassini probe - 20071008 (cropped).jpg|centre|50x50px]]|| Сатурн VIII<br /><small>{{nobr|Сатурн III (1673–1684)}}, {{nobr|Сатурн V (1686–1789)}}, {{nobr|Сатурн VII (1789–1848)}}</small> | rowspan="2" | [[Џовани Доменико Касини|Касини]]<ref name="Cassini_1673">Cassini, Giovanni D.; [http://wwwnt.unifi.it/biblio/libri_studio/indice.asp?flag=2&tipo=lib&id=8 ''Découverte de deux nouvelles planètes autour de Saturne''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060513070412/http://wwwnt.unifi.it/biblio/libri_studio/indice.asp?flag=2&tipo=lib&id=8 |date=May 13, 2006 }}, Sébastien Mabre-Cramoisy, Paris, 1673. Translated as [https://www.jstor.org/stable/101334 ''A Discovery of two'' New Planets ''about'' Saturn, ''made in the Royal Parisian Observatory by Signor'' Cassini, ''Fellow of both the Royal Societys, of'' England ''and'' France; ''English't out of French.''], Philosophical Transactions of the Royal Society, Vol. 8 (1673), pp. 5178–5185<!-- This journal became the Philosophical Transactions of the Royal Society of London in 1775. There may just be earlier publications within the ''Journal des sçavans''. --></ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | o: 23 декември 1672<br />p: 1673 | '''[[Реја (месечина)|Реја]]''' || bgcolor="Black" |[[File:PIA07763 Rhea full globe5.jpg|centre|50x50px]]|| Сатурн V<br /><small>{{nobr|Сатурн I (1673–1684)}}, {{nobr|Сатурен III (1686–1789)}}</small> |- | colspan="5" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="a1680s" | 1680-и |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap;" rowspan="2" | o: 21 март 1684<br />p: 22 април 1686 | '''[[Тетида (месечина)|Тетида]]''' || bgcolor="Black" |[[File:PIA18317-SaturnMoon-Tethys-Cassini-20150411.jpg|centre|50x50px]]|| Сатурн III<br /><small>{{nobr|Сатурн I (1686–1789)}}</small> | rowspan="2" | Касини.<ref name="PhilTrans_1686">Cassini published these two discoveries on 22 April 1686, according to [https://www.jstor.org/stable/101844 ''An Extract of the'' Journal Des Scavans. ''of'' April 22 st. N. 1686. ''Giving an account of two new'' Satellites ''of'' Saturn, ''discovered lately by Mr.'' Cassini ''at the Royal Observatory at'' Paris.], Philosophical Transactions, Vol. 16 (1686–1692), pp. 79–85<!-- Are there any earlier publications? Two years seems a long time... --></ref> Заедно со претходните две откритија, Касини ги именувал овие две месечини ''[[Sidera Lodoicea]]'', Лујови ѕвезди. Во неговото дело ''Kosmotheôros''<ref name="Kosmotheoros">Hugenii, Christiani (Christiaan Huygens); [http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/huygens/huygens_ct_en.htm ''Κοσμοθεωρος (Kosmotheôros)''], Adrianum (Adriaan) Moetjens, Hagæ-Comitum (The Hague), 1698</ref> (објавен посмртно во 1698 година), Хајгенс прави врска меѓу „Јупитер ги има своите четири месечини, и Сатурн своите пет месечини, сите во своите орбити.“ |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[Диона (месечина)|Диона]]''' || bgcolor="Black" |[[File:Dione in natural light (cropped).jpg|centre|50x50px]]|| Сатурн IV<br /><small>{{nobr|Сатурн II (1686–1789)}}</small> |- ! Датум ! Име ! Слика ! Постојана ознака ! Откривач(и) и забелешки |} == {{римски|18}} век == {| class="wikitable" width="800" ! colspan="5" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="c18th" | {{римски|18}} век |- ! Датум ! Име ! Снимка ! Постојани ознаки ! Откривач(и) и забелешки |- | colspan="5" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="a1780s" | 1780-и |- bgcolor="#CCFFCC" | style="white-space: nowrap" | o: 13 март 1781<br />p: 26 март 1781 | ''[[Уран]]'' || bgcolor="Black" |[[File:Uranus true colour.jpg|centre|50x50px]]|| ''7-ма планета'' || [[Вилијам Хершел|Хершел]] првпат го обзнанил откривањето на Уран на 26 април 1781 година, верувајќи дека станува збор за [[комета]].<ref name="Herschel_1781">Herschel, William; [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1781RSPT...71..492H&db_key=AST&high=42273fa47501031 ''Account of a Comet. By Mr.'' Herschel, ''F. R. S.; communicated by Dr.'' Watson, ''Jun. of'' Bath, ''F. R. S.''], [https://www.jstor.org/stable/106542 Philosophical Transactions of the Royal Society of London], Vol. 71, pp. 492–501</ref> |- bgcolor="#CCFFCC" | style="white-space: nowrap;" rowspan="2" | o: 11 јануари 1787<br />p: 15 февруари 1787 | '''[[Титанија (месечина)|Титанија]]''' || bgcolor="Black" | [[File:Titania (moon) color cropped.jpg|50px|center]] || Уран III | rowspan="2" | Хершел.<ref name="Herschel1787">{{cite journal| doi = 10.1098/rstl.1787.0016| last = Herschel | first = W. S.| title = An Account of the Discovery of Two Satellites Revolving Round the Georgian Planet| journal = Philosophical Transactions of the Royal Society of London| volume = 77| pages = 125–129| year = 1787| jstor = 106717| url = https://zenodo.org/record/1432286| doi-access = free}}</ref><ref name="Herschel1788">Herschel, William; ''On George's Planet and its satellites'', Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Vol. 78, pp. 364–378, 1788</ref> Подоцна тој пишува и за четири дополнителни месечини.<ref name="Herschel_1798">Herschel, William; ''On the Discovery of Four Additional Satellites of the Georgium Sidus. The Retrograde Motion of Its Old Satellites Announced; And the Cause of Their Disappearance at Certain Distances from the Planet Explained'', Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Vol. 88, pp. 47–79, 1798</ref> |- bgcolor="#CCFFCC" | '''[[Оберон (месечина)|Оберон]]''' || bgcolor="Black" | [[File:Voyager 2 picture of Oberon.jpg|50px|center]] || Уран IV |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | o: 28 август 1789<ref name="Jodra_2004">Jodra, Serge; [http://www.cosmovisions.com/SaturneChrono02.htm ''Les Satellites de Saturne''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200611235835/http://www.cosmovisions.com/SaturneChrono02.htm |date=2020-06-11 }} (2004)</ref><br />p: 12 ноември 1789 | '''[[Енкелад (месечина)|Енкелад]]''' || bgcolor="Black" |[[File:PIA17202-SaturnMoon-Enceladus-ApproachingFlyby-20151028-cropped.jpg|centre|50x50px]]|| Сатурн II | rowspan="2" | Хершел<ref name="Herschel_1789">Herschel, William; [https://www.jstor.org/stable/106823 ''Account of the Discovery of a Sixth and Seventh Satellite of the Planet Saturn; with Remarks on the Construction of its Ring, its Atmosphere, its Rotation on an Axis, and its spheroidical Figure''], Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Vol. 80, pp. 1–20, 1790 (read November 12, 1789)</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | o: 17 септември 1789<br />p: 12 ноември 1789 | '''[[Мимант (месечина)|Мимант]]''' || bgcolor="Black" |[[File:Mimas Cassini (cropped).jpg|centre|50x50px]]|| Сатурн I |- ! Датум ! Име ! Снимка ! Постојана ознака ! Откривач(и) и забелешки |} == {{римски|19}} век == {| class="wikitable" width="800" ! colspan="5" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="c19th" | {{римски|19}} век |- ! Датум ! Име ! Снимка ! Постојана ознака ! Откривач(и) и забелешки |- | colspan="5" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="a1800s" | 1800-и |- bgcolor="#FFFF99" | style="white-space: nowrap" | o: 1 јануари 1801<br />p: 24 јануари 1801 | ''[[Церера (џуџеста планета)|Церера]]'' | bgcolor="Black" |[[File:PIA19562-Ceres-DwarfPlanet-Dawn-RC3-image19-20150506.jpg|centre|50x50px]] | ''8-та [[планета]]&nbsp;(1801)<br />[[астероид]]&nbsp;(1851)<br />[[џуџеста планета]]&nbsp;(2006)'' || [[Џузепе Пјаци]]. Првично своето откритие го објавува на 24 јануари 1801 година, в=со писма до своите колеги астрономи.<ref name="Hoskin_1992">{{cite web |last=Hoskin |first=Michael |date=June 26, 1992 |url=http://www.astropa.unipa.it/HISTORY/hoskin.html |title=Bodes' Law and the Discovery of Ceres |publisher=Observatorio Astronomico di Palermo "Giuseppe S. Vaiana" |access-date=July 5, 2007 |archive-date=2011-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522214414/http://www.astropa.unipa.it/HISTORY/hoskin.html |url-status=dead }}</ref> Првото официјално објавување било во септември 1801 година во списанието ''Monatliche Correspondenz''.<ref name="Forbes_1971">{{cite journal |last=Forbes |first=Eric G. |title=Gauss and the Discovery of Ceres |journal=Journal for the History of Astronomy |volume=2 |issue=3 |pages=195–199 |date=1971 |bibcode=1971JHA.....2..195F |doi=10.1177/002182867100200305 |s2cid=125888612 }}</ref> |- | colspan="5" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="a1840s" | 1840-и |- bgcolor="#DDEEFF" | style="white-space: nowrap" | o: 23 септември 1846<br />p: 13 ноември 1846 | ''[[Нептун]]'' | bgcolor="Black" |[[File:Neptune - Voyager 2 (29347980845) flatten crop.jpg|alt=|center|50x50px]] | ''13-та планета&nbsp;(1846){{efn|Кога Нептун е забележан, џуџестата планета Церера и астероидите [[2 Палада|Палада]], [[3 Јунона|Јунона]], [[4 Веста|Веста]], и [[5 Астреја|Астреја]], биле сметани за планети.}}<br />8th Planet&nbsp;(1851)'' | [[Јохан Готфрид Гале|Гале]] и [[Ирбен Леверје|Леверје]]<ref name="Airy_1846">Airy, George Biddell; [http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/MNRAS/0007//0000121.000.html ''Account of some circumstances historically connected with the discovery of the Planet exterior to ''Uranus] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151106115929/http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/MNRAS/0007//0000121.000.html |date=2015-11-06 }}, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Vol. 7, No. 9 (November 13, 1846), pp. 121–152</ref><ref name="MNRAS_1846">[http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/MNRAS/0007//0000153.000.html ''Account of the Discovery of the Planet of Le Verrier at Berlin''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151106115930/http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/MNRAS/0007//0000153.000.html |date=2015-11-06 }}, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Vol. 7, No. 9 (November 13, 1846), pp. 153–157</ref> |- bgcolor="#DDEEFF" | style="white-space: nowrap" | o: 10 октомври 1846<br />p: 13 ноември 1846 | '''[[Тритон (месечина)|Тритон]]''' | bgcolor="Black" | [[File:Triton moon mosaic Voyager 2 (large).jpg|50px|center]] || Нептун I | [[Вилијам Ласел|Ласел]]<ref name="Lassell_1846">Lassell, William; [http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1846MNRAS...7..157L Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Vol. 7, No. 9] (November 13, 1846), reported in [http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/MNRAS/0007//0000153.000.html ''Account of the Discovery of the Planet of Le Verrier at Berlin''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151106115930/http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/MNRAS/0007//0000153.000.html |date=2015-11-06 }}, ibid., pp. 153–157</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | o: 16 септември 1848<br />p: 7 октомври 1848 | '''[[Хиперион (месечина)|Хиперион]]''' || bgcolor="Black" | [[File:Hyperion true.jpg|50px|center]] || Сатурн VII || [[Вилијам Кранч Бонд|Бонд]], [[Џорџ Филипс Бонд|Бонд]],<ref name="Bonds_1848">Bond, William C.; [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-data_query?bibcode=1848MNRAS...9....1B&db_key=AST&link_type=ABSTRACT&high=44b52c369020538 ''Discovery of a new Satellite of Saturn''], Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Vol. 9, No. 1 (November 10, 1848), pp. 1–2</ref> [[Вилијам Ласел|Ласел]]<ref name="Lassell_1848">Lassell, W.; [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1848MNRAS...8..195L&db_key=AST&data_type=HTML&format=&high=44b52c369004724 ''Discovery of a new Satellite of Saturn''], Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Vol. 8 No. 9 Supplement (undated, some time after September 24, 1848<!--see p. 204; the preceding number, [http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/MNRAS/0008//0000163.000.html?high=44b52c369004724 Vol. 8, No. 8, p. 163] is dated 9 June 1848 -->), pp. 195–197</ref> |- | colspan="5" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="a1850s" | 1850-и |- bgcolor="#CCFFCC" | style="white-space: nowrap;" rowspan="2" | o: 24 октомври 1851 | '''[[Ариел (месечина)|Ариел]]''' || bgcolor="Black" |[[File:Ariel in monochrome.jpg|centre|50x50px]]|| Уран I | rowspan="2" | [[Вилијам Ласел|Ласел]]<ref name="Lassell_1851">Lassell, W.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AJ.../0002//0000070.000.html ''Letter from William Lassell, Esq., to the Editor''], Astronomical Journal, Vol. 2, No. 33 (1851), p. 70 (signed November 11, 1851)</ref> |- bgcolor="#CCFFCC" | '''[[Умбриел (месечина)|Умбриел]]''' || bgcolor="Black" |[[File:PIA00040 Umbrielx2.47.jpg|centre|50x50px]]|| Уран II |- | colspan="5" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="a1870s" | 1870-и |- bgcolor="#E9967A" | style="white-space: nowrap" | o: 12 август 1877 | '''[[Дејмос (месечина)|Дејмос]]''' || bgcolor="Black" | [[File:Deimos-MRO.jpg|50px|center]] || Марс II | rowspan="2" | [[Асаф Хол|Хол]]<ref name="Hall_1877a">Christie, William H. M.<!-- assuming the "Notes" are by the Editor -->; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/Obs../0001//0000181.000.html ''The Satellites of Mars''], The Observatory (journal), Vol. 1, No. 6 (September 20, 1877), pp. 181–185</ref><ref name="Hall_1877b">Hall, Asaph; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AN.../0091//0000013.000.html ''Observations of the Satellites of Mars''] (signed September 21, 1877), Astronomische Nachrichten, Vol. 91, No. 2161 (October 17, 1877), pp. 11/12–13/14</ref><ref name="Hall_1877c">Hall, Asaph; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/MNRAS/0038//0000205.000.html ''The Discovery of the Satellites of Mars''] (signed December 28, 1877), Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Vol. 38, No. 4 (February 8, 1878), pp. 205–209</ref><!-- note that the times are Washington mean time with the old astronomical convention of starting a day at noon (so add 12 + 05:08:12 to get GMT) --> |- bgcolor="#E9967A" | style="white-space: nowrap" | o: 18 август 1877 | '''[[Фобос (месечина)|Фобос]]''' || bgcolor="Black" | [[File:Phobos colour 2008.jpg|50px|center]] || Марс I |- | colspan="5" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="a1890s" | 1890-и |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | o: 9 септември 1892<br />p: 4 октомври 1892 | '''[[Амалтеја (месечина)|Амалтеја]]''' || bgcolor="Black" | [[File:Amalthea (moon).png|50px|center]] || Јупитер V | [[Едвард Емерсон Барнард|Барнард]]<ref name="Barnard_1892">{{Cite journal | doi = 10.1086/101715 | last = Barnard | first = Edward Emerson | title = Discovery and observations of a fifth satellite to Jupiter | journal = Astronomical Journal | volume = 12 | issue = 11 | pages = 81–85 | date = October 4, 1892 | url = http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AJ.../0012//0000081.000.html | bibcode=1892AJ.....12...81B}}</ref><ref name="Gazetteer">[http://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets ''Gazetteer of Planetary Nomenclature: Planet and Satellite Names and Discoverers'']</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 16 август 1898<br />o: 17 март 1899 | '''[[Феба (месечина)|Феба]]''' || bgcolor="Black" | [[File:Phoebe cassini.jpg|50px|center]] || Сатурн IX | [[Вилијам Хенри Пикеринг|Пикеринг]]<ref name="Pickering_1899a">Pickering, Edward C.<!-- the discoverer's brother -->; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/BHarO/0049//0000001.000.html ''A New Satellite of Saturn''], Harvard College Observatory Bulletin, No. 49 (March 17, 1899), p. 1</ref><ref name="Pickering_1899b">Pickering, Edward C.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/ApJ../0009//0000274.000.html ''A New Satellite of Saturn''] (signed April 10, 1899), Astrophysical Journal, Vol. 9, No. 4 (April 1899), pp. 274–276</ref> |- ! Датум ! Име ! Снимка ! Постојана ознака ! Откривач(и) и забелешки |} {{noteslist}} == {{римски|20}} век == === 1901–1950 === {| class="wikitable" width="650" ! colspan="5" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="c20th_early" | Почеток на {{римски|20}} век |- ! Датум ! Име ! Снимка ! Постојана ознака ! Откривач(и) и забелешки |- | colspan="5" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="a1900s" | 1900-и |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 3 декември 1904<br />p: 6 јануари 1905 | '''[[Хималија (месечина)|Хималија]]''' || bgcolor="Black" | [[File:Cassini-Huygens Image of Himalia.png|50px|center]] || Јупитер VI || [[Чарлс Дирон Перин|Перин]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="Campbell_Perrine_Aitken_AJ_1905"><!-- ref name="Campbell_1905" -->Campbell, William W.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/BHarO/0173//0000001.000.html ''Sixth Satellite of Jupiter''], Harvard College Observatory Bulletin, No. 173 (January 6, 1905), p.&nbsp;1 :<!-- ref name="Perrine_1905a" -->Perrine, Charles D.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0017//0000022.000.html ''Discovery of a Sixth Satellite to ''Jupiter] (signed January 30, 1905), Publications of the Astronomical Society of the Pacific, Vol. 17, No. 100 (February 10, 1905), pp. 22–23 :<!-- ref name="Aitken_1905" -->Aitken, Robert G.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0017//0000023.000.html ''Visual Observation of Satellite VI to ''Jupiter] (signed January 30, 1905), Publications of the Astronomical Society of the Pacific, Vol. 17, No. 100 (February 10, 1905), pp. 23–24 :<!-- ref name="AJ_1905" -->[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AJ.../0024//0000160.000.html ''Discovery of a Sixth Satellite of ''Jupiter], Astronomical Journal, Vol. 24, No. 19 (whole No. 571, March 28, 1905), p. 160</ref><ref name="Perrine_1905b">Perrine, Charles D.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AN.../0169//0000027.000.html ''Orbits of the sixth and seventh satellites of Jupiter''] (signed May 28, 1905), Astronomische Nachrichten, Vol. 169, No. 4035 (July 24, 1905), p. 43/44</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 2 јануари 1905<br />p: 27 февруари 1905 | '''[[Елара (месечина)|Елара]]''' || bgcolor="Black" | [[File:Elara - New Horizons.png|50px|center]] || Јупитер VII || Перин <ref name="Gazetteer" /><ref name="Perrine_1905b" /><ref name="Campbell_Perrine_1905"><!-- ref name="Campbell_1905b" -->Campbell, William W.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/BHarO/0178//0000001.000.html ''A Seventh Satellite of Jupiter''], Harvard College Observatory Bulletin, No. 178 (February 27, 1905), p.&nbsp;1 :<!-- ref name="Perrine_1905c" -->[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0017//0000062.000.html ''The Seventh Satellite of ''Jupiter] (signed March 30, 1905), Publications of the Astronomical Society of the Pacific, Vol. 17, No. 101 (April 10, 1905), pp. 56–57</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 27 јануари 1908<br />o: 28 февруари 1908<br />p: 1-6 март 1908 <!-- Perrine_1908 says "telegraphic announcement [...] early in March", and Dr. Albrecht reacted on the nights of March 7–9 --> | '''[[Пасифаја (месечина)|Пасифаja]]''' || bgcolor="Black" | [[File:Pasiphaé.jpg|50px|center]] || Јупитер VIII || [[Филибер Жак Мелот|Мелот]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="Perrine_1908">Perrine, Charles D.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0020//0000184.000.html ''Recent Observations of the Moving Object near ''Jupiter'', Discovered at Greenwich by Mr. J. Melotte''] (signed May 21, 1908), Publications of the Astronomical Society of the Pacific, Vol. 20, No. 120 (June 10, 1908), p. 184</ref><ref name="Cowell_1908">Cowell, Philip H.; [http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1908MNRAS..68..373. ''Note on the discovery of a Moving Object near Jupiter ''(1908 CJ)], Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Vol. 68, No. 5 (March 13, 1908), p. 373</ref> |- | colspan="5" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="a1910s" | 1910s |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 21 јули 1914<br />p: 17 септември 1914 | '''[[Синопа (месечина)|Синопа]]''' || bgcolor="Black" | [[File:Sinopé.jpg|50px|center]] || Јупитер IX || Николсон<ref name="Gazetteer" /><ref name="Nicholson_1914">Nicholson, Seth B.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0026//0000197.000.html ''Discovery of the Ninth Satellite of Jupiter''] (signed September 17, 1914), Publications of the Astronomical Society of the Pacific, Vol. 26, No. 155 (October 1914), pp. 197–198</ref> |- | colspan="5" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="a1930s" | 1930s |- bgcolor="#F5DEB3" | style="white-space: nowrap" | i: 23 јануари 1930<br />o: 18 февруари 1930<br />p: 13 март 1930 | ''[[Плутон]]'' || bgcolor="Black" |[[File:Pluto in True Color - High-Res.jpg|centre|50x50px]]|| ''9-та [[планета]]&nbsp;(1930)''<br />''[[џуџеста планета]]&nbsp;(2006)'' || [[Клајд Томбо|Томбо]]<ref name="Tombaugh_1946">Tombaugh, Clyde W.; [http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1946ASPL....5...73T ''The Search for the Ninth Planet, Pluto''], Astronomical Society of the Pacific Leaflets, Vol. 5, No. 209 (July 1946), pp. 73–80</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 6 јули 1938<br />p: август 1938 | '''[[Лиситеја (месечина)|Лиситеја]]''' || bgcolor="White" | [[File:Lysithea2.jpg|50px|center]] || Јупитер X ||rowspan="2" | [[Сет Барнс Николсон|Николсон]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="Nicholson_1938">Nicholson, Seth B.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0050//0000292.000.html ''Two New Satellites of Jupiter''] (signed August 1938), Publications of the Astronomical Society of the Pacific, Vol. 50, No. 297 (October 1938), pp. 292–293</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 30 јули 1938<br />p: август 1938 | '''[[Карма (месечина)|Карма]]''' || bgcolor="Black" | [[File:Carmé.jpg|50px|center]] || Јупитер XI |- | colspan="5" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="a1940s" | 1940s |- bgcolor="#CCFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 16 февруари 1948<br />p: јуни 1949 | '''[[Миранда (месечина)|Миранда]]''' || bgcolor="Black" | [[File:Miranda.jpg|50px|center]] || Уран V || [[Џерард Кајпер|Кајпер]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="Kuiper_1949a">Kuiper, Gerard P.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0061//0000129.000.html ''The Fifth Satellite of Uranus''], Publications of the Astronomical Society of the Pacific, Vol. 61, No. 360 (June 1949), p. 129</ref> |- bgcolor="#DDEEFF" | style="white-space: nowrap" | i: 1 мај 1949<br />p: август 1949 | '''[[Нереида (месечина)|Нереида]]''' || bgcolor="Black" | [[File:Nereid-Voyager2.jpg|50px|center]] || Нептун II || Кајпер<ref name="Gazetteer" /><ref name="Kuiper_1949b">Kuiper, Gerard P.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0061//0000175.000.html ''The Second Satellite of Neptune''], Publications of the Astronomical Society of the Pacific, Vol. 61, No. 361 (August 1949), pp. 175–176</ref><ref name="Vinter-Hansen_1949">Vinter Hansen, Julie M.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/01200/01212.html#Item1 ''Object Near Neptune''], IAUC 1212 (April 1, 1949)</ref> |- ! Датум ! Име ! Снимка ! Постојана ознака ! Откривач(и) и забелешки |} === 1951–2000 === {| class="wikitable" width="650" ! colspan="6" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="c20th_late" | {{римски|20}} век |- ! Датум ! Име ! Привремена ознака ! Снимка ! Постојана ознака ! Откривач(и) и забелешки |- | colspan="6" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="a1950s" | 1950-и |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 28 септември 1951<br />p: декември 1951 | '''[[Ананка (месечина)|Ананка]]''' || align="center" | — || bgcolor="Black" | [[File:Ananké.jpg|50px|center]] || Јупитер XII || [[Сет Барнс Николсон|Николсон]]<ref name="IAUC_3872" /><ref name="Nicholson_1951">Nicholson, Seth B.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0063//0000297.000.html ''An Unidentified Object Near Jupiter, Probably a New Satellite''], Publications of the Astronomical Society of the Pacific, Vol. 63, No. 375 (December 1951), pp. 297–299</ref> |- | colspan="6" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="a1960s" | 1960-и |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 15 декември 1966<br />p: 3 јануари 1967 | '''[[Јанус (месечина)|Јанус]]'''* || S/1966 S 2 || bgcolor="Black" | [[File:PIA12714 Janus crop.jpg|50px|center]] || Сатурн X || [[Одуин Долфјус|Долфјус]]<ref name="IAUC_3872" /><ref name="IAUC_1987-1_1995-1_3417-1"><!-- ref name="IAUC_1987-1" -->Gingerich, Owen; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/01900/01987.html#Item1 ''Probable New Satellite of Saturn''], IAUC 1987 (January 3, 1967) : <!-- ref name="IAUC_1995-1" -->Gingerich, Owen; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/01900/01995.html#Item1 ''Saturn X (Janus)''], IAUC 1995 (February 1, 1967) : <!-- ref name="IAUC_3417-1" -->Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03400/03417.html#Item1 ''New Ring and Satellites of Saturn''], IAUC 3417 (October 25, 1979)</ref><ref name="IAUC_3454-1">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03400/03454.html#Item1 ''Saturn''], IAUC 3454 (February 25, 1980)</ref><ref name="IAUC_3456-3">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03400/03456.html#Item3 ''1980 S 2''], IAUC 3456 (February 29, 1980)</ref><ref name="IAUC_3497-1">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03400/03497.html#Item1 ''Saturn''], IAUC 3497 (August 4, 1980)</ref><br />(Долфјус можно е да го забележал или Јанус или Епиметеј) |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 18 декември 1966<br />p: 6 јануари 1967 | '''[[Епиметеј (месечина)|Епиметеј]]'''* || S/1980 S 3 || bgcolor="Black" | [[File:PIA09813 Epimetheus S. polar region.jpg|50px|center]] || Сатурн XI || [[Ричард Валкер|Валкер]]<ref name="IAUC_3872" /><ref name="IAUC_1991-2">Gingerich, Owen; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/01900/01991.html#Item2 ''Possible New Satellite of Saturn''], IAUC 1991 (January 6, 1967)</ref> |- | colspan="6" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="a1970s" | 1970-и |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 11 септември 1974<br />p: 20 септември 1974 | '''[[Леда (месечина)|Леда]]''' || align="center" | — || bgcolor="Black" | [[File:Leda WISE-W3.jpg|50px|center]] || Јупитер XIII || [[Чарлс Ковал|Ковал]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="Kowal_1975_IAUC_2702-1_2703-1_2711-1"><!-- ref name="Kowal_1975" -->Kowal, Charles T.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AJ.../0080//0000460.000.html ''Thirteenth satellite of Jupiter''], Astronomical Journal, Vol. 80, No. 6 (June 1975), pp.&nbsp;460–464 : <!-- ref name="IAUC_2702-1" -->Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/02700/02702.html#Item1 ''Probable New Satellite of Jupiter''], IAUC 2702 (September 20, 1974) : <!-- ref name="IAUC_2703-1" -->Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/02700/02703.html#Item1 ''Probable New Satellite of Jupiter''], IAUC 2703 (October 1, 1974) : <!-- ref name="IAUC_2711-1" -->Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/02700/02711.html#Item1 ''Јупитер XIII''], IAUC 2711 (October 24, 1974)</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 30 септември 1975<br />p: 3 октомври 1975 | '''[[Темисто (месечина)|Темисто]]'''* || S/1975 J 1 || bgcolor="Black" | [[File:S 2000 J 1.jpg|50px|center]] || Јупитер XVIII || Ковал<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_2845-1_2855-1_2899-2"><!-- ref name="IAUC_2845-1" -->Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/02800/02845.html#Item1 ''Probable New Satellite of Jupiter''], IAUC 2845 (October 3, 1975) : <!-- ref name="IAUC_2855-1" -->Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/02800/02855.html#Item1 ''Probable New Satellite of Jupiter''], IAUC 2855 (October 23, 1975) : <!-- ref name="IAUC_2899-2" -->Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/02800/02899.html#Item2 ''Probable New Satellite of Jupiter''], IAUC 2899 (January 9, 1976)</ref><br />(Забележана па исчезната) |- bgcolor="#F5DEB3" | style="white-space: nowrap" | i: 13 април 1978<br />o: 22 јуни 1978 | '''[[Харон (месечина)|Харон]]''' || S/1978 P 1 || bgcolor="Black" |[[File:Charon in True Color - High-Res.jpg|centre|50x50px]]|| Плутон I || [[Џејмс Кристи|Кристи]]<ref name="IAUC_3241-1">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03200/03241.html#Item1 ''1978 P 1''], IAUC 3241 (July 7, 1978)</ref><ref name="Christy_1978">Christy, James W.; Harrington, Robert S.; [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1978AJ.....83.1005C&db_key=AST&high=40daf3f6f915047 ''The satellite of Pluto''], Astronomical Journal, Vol. 83, No. 8 (August 1978), pp. 1005–1008</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 8 јули 1979<br />p: 23 ноември 1979 | '''[[Адрастеја (месечина)|Адрастеја]]''' || S/1979 J 1 || bgcolor="Black" | [[File:Adrastea.jpg|50px|center]]|| Јупитер XV || [[Дејвид Џуит|Џуит]], [[Едвард Даниелсон|Даниелсон]], [[Војаџер 2|Војаџер&nbsp;2]]<ref name="IAUC_3454-1" /><ref name="Jewitt_1979">Jewitt, David C., Danielson, G. Edward, Synnott, Stephen P.; [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1979Sci...206..951J&db_key=AST&high=40daf3f6f916660 ''Discovery of a new Jupiter satellite''], Science (journal), Vol. 206, No. 4421 (November 23, 1979), p. 951</ref><ref name="IAUC_3470-1">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03400/03470.html#Item1 ''Satellites of Jupiter''], IAUC 3470 (April 28, 1980)</ref><ref name="IAUC_3507-1">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03500/03507.html#Item1 ''Satellites of Jupiter''], IAUC 3507 (August 26, 1980)</ref><ref name="Hamilton_1995">Hamilton, Calvin J.; [http://www.solarviews.com/cap/jup/adraste2.htm ''Discovery Image of Adrastea''], Views of the Solar System (1995–2007)</ref><ref>Jovian System Data Analysis Program; [http://ringmaster.arc.nasa.gov/galileo/vgr_data/2063053.html ''Voyager 2 Jupiter Image 20630.53''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040813111237/http://ringmaster.arc.nasa.gov/galileo/vgr_data/2063053.html |date=August 13, 2004 }}, NASA Planetary Data System Rings Node (February 20, 1997)</ref> |- | colspan="6" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="a1980s" | 1980-и |- ! Датум ! Име ! Привремена ознака ! Снимка ! Постојана ознака ! Откривач(и) и забелешки |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 26 февруари 1980<br />p: 6 март 1980 | '''[[Епиметеј (месечина)|Епиметеј]]'''* || S/1980 S 3 || bgcolor="Black" | [[File:PIA09813 Epimetheus S. polar region.jpg|50px|center]] || Сатурн XI ||<ref name="IAUC_3872" /><ref name="IAUC_3497-1" /><ref name="IAUC_3457-1">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03400/03457.html#Item1 ''Saturn''], IAUC 3457 (March 6, 1980)</ref><ref name="IAUC_3483-1">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03400/03483.html#Item1 ''Satellites of Saturn''], IAUC 3483 (June 6, 1980)</ref><ref name="IAUC_3496-1">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03400/03496.html#Item1 ''Satellites of Saturn''], IAUC 3496 (July 31, 1980)</ref><ref name="IAUC_3534-1">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03500/03534.html#Item1 ''Satellites of Saturn''], IAUC 3534 (November 7, 1980)</ref><br />(Потврдена од страна на [[Војаџер 1|Војаџер&nbsp;1]]) |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 1 март 1980<br />p: 6 март 1980 | '''[[Елена (месечина)|Елена]]''' || S/1980 S 6 || bgcolor="Black" | [[File:Helene over Saturn.jpg|50px|center]] || Сатурн XII || [[Пјер Лак|Лак]], [[Жан Лекаше|Лекаше]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_3457-1" /><ref name="IAUC_3483-1" /><ref name="IAUC_3496-1" /><ref name="IAUC_3534-1" /> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 8 април 1980<br />p: 10 април 1980 | '''[[Телесто (месечина)|Телесто]]''' || S/1980 S 13 || bgcolor="Black" | [[File:Telesto cassini closeup.jpg|50px|center]] || Сатурн XIII || [[Бредфорд Смит|Смит]], [[Харолд Рејтсима|Рејтсима]], [[Стивен Ларсон|Ларсон]], [[Џон Фонтејн|Фонтејн]], Војаџер&nbsp;1<ref name="IAUC_3872" /><ref name="IAUC_3534-1" /><ref name="IAUC_3466-2">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03400/03466.html#Item2 ''Satellites of Saturn''], IAUC 3466 (April 10, 1980)</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 5 март 1979<br />p: 28 април 1980 | '''[[Теба (месечина)|Теба]]''' || S/1979 J 2 || bgcolor="Black" | [[File:Thebe.jpg|50px|center]] || Јупитер XIV || [[Стивен Синот|Синот]], Војаџер&nbsp;1<ref name="IAUC_3872">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03800/03872.html ''GX 1+4; Sats OF JUPITER AND SATURN''], IAUC 3872 (March 30, 1983)</ref><ref name="IAUC_3470-1" /><ref name="IAUC_3507-1" /> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 19 февруари 1980<br />p: 6 јуни 1980 | '''[[Јанус (месечина)|Јанус]]'''* || S/1980 S 1 || bgcolor="Black" | [[File:PIA12714 Janus crop.jpg|50px|center]] || Сатурн X ||<ref name="IAUC_3454-1" /><ref name="IAUC_3497-1" /><ref name="IAUC_3483-1" /><ref name="IAUC_3496-1" /><ref name="IAUC_3534-1" /><br />(Потврдена од Војаџер&nbsp;1) |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 13 март 1980<br />p: 31 јули 1980 | '''[[Калипсо (месечина)|Калипсо]]''' || S/1980 S 25 || bgcolor="Black" | [[File:N00151485 Calypso crop.jpg|50px|center]] || Сатурн XIV || [[Дан Паску|Паску]], [[Кенет Сајделман|Сајделман]], [[Вилјам Баум|Баум]], [[Даглас Кири|Кири]]<ref name="IAUC_3872" /><ref name="IAUC_3496-1" /><ref name="IAUC_3534-1" /> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i:4 март 1979<br />p: 26 август 1980 | '''[[Метида (месечина)|Метида]]''' || S/1979 J 3 || bgcolor="Black" | [[File:Metis.jpg|50px|center]] || Јупитер XVI || Синот, Војаџер&nbsp;1<ref name="IAUC_3872" /><ref name="IAUC_3507-1" /> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap;" rowspan="2" | o: октомври 1980<br />p: 31 октомври 1980 | '''[[Прометеј (месечина)|Прометеј]]''' || S/1980 S 27 || bgcolor="Black" | [[File:Prometheus 12-26-09a.jpg|50px|center]] || Сатурн XVI || [[Стујарт Колинс|Колинс]], Војаџер&nbsp;1<ref name="IAUC_3532-2">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03500/03532.html#Item2 ''Satellites of Saturn''], IAUC 3532 (October 31, 1980)</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[Пандора (месечина)|Пандора]]''' || S/1980 S 26 || bgcolor="Black" | [[File:Pandora PIA07632.jpg|50px|center]] || Сатурн XVII || [[Стујарт Колинс|Колинс]], Војаџер&nbsp;1<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_3532-2" /> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | o: октомври 1980<br />p: 13 ноември 1980 | '''[[Атлас (месечина)|Атлас]]''' || S/1980 S 28 || bgcolor="Black" | [[File:Atlas 2017-04-12 raw preview.jpg|50px|center]] || Сатурн XV || [[Ричард Терил|Терил]], Војаџер&nbsp;1<ref name="IAUC_3872" /><ref name="IAUC_3539-2">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03500/03539.html#Item2 ''1980 S 28''], IAUC 3539 (November 13, 1980)</ref> |- bgcolor="#DDEEFF" | style="white-space: nowrap" | i: 24 мај 1981<br />p: 29 мај 1981 | '''[[Лариса (месечина)|Лариса]]'''* || S/1981 N 1<br />S/1989 N 2 || bgcolor="Black" | [[File:Larissa 1.jpg|50px|center]] || Нептун VII || Рејтсема, [[Вилијам Хабард|Хабард]], [[Лари Лебовски|Лебовски]], [[Дејвид Толен|Толен]], [[Војаџер 2|Војаџер&nbsp;2]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_3608-1">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03600/03608.html#Item1 ''1981 N 1''], IAUC 3608 (May 29, 1981)</ref><ref name="IAUC_4824-1">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/04800/04824.html#Item1 ''Satellites of Neptune''], IAUC 4824 (August 2, 1989)</ref><!-- occultation 24 May 1981 = S/1981 N 1, later identified with S/1989 N 2 --> |- bgcolor="#CCFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 30 декември 1985<br />p: 9 јануари 1986 | '''[[Пак (месечина)|Пак]]''' || S/1985 U 1 || bgcolor="Black" | [[File:Puck, moon of Uranus (1986).png|50px|center]] || Уран XV || Синот, Војаџер&nbsp;2<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_4159-1">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/04100/04159.html#Item1 ''Satellites of Uranus and Neptune''], IAUC 4159 (January 9, 1986)</ref> |- bgcolor="#CCFFCC" | style="white-space: nowrap;" rowspan="2" | i: 3 јануари 1986<br />p: 16 јануари 1986 | '''[[Џулиета (месечина)|Џулиета]]''' || S/1986 U 2 || bgcolor="Black" | [[File:Julietmoon.png|50px|center]] || Уран XI ||rowspan="6" | Синот, Војаџер&nbsp;2<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_4164-1">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/04100/04164.html#Item1 ''Satellites of Uranus''], IAUC 4164 (January 16, 1986)</ref><ref name="IAUC_4165-6">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/04100/04165.html#Item6 ''Satellites of Uranus''], IAUC 4165 (January 17, 1986)</ref> |- bgcolor="#CCFFCC" | '''[[Порција (месечина)|Порција]]''' || S/1986 U 1 || bgcolor="Black" | [[File:Portia1.jpg|50px|center]] || Уран XII |- bgcolor="#CCFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 9 јануари 1986<br />p: 16 јануари 1986 | '''[[Кресида (месечина)|Кресида]]''' || S/1986 U 3 || bgcolor="Black" | [[File:Cressida.png|50px|center]] || Уран IX |- bgcolor="#CCFFCC" | style="white-space: nowrap;" rowspan="3" | i: 13 јануари 1986<br />p: 16 јануари 1986 | '''[[Дездемона (месечина)|Дездемона]]''' || S/1986 U 6 || bgcolor="Black" | [[File:Desdemonamoon.png|50px|center]] || Уран X |- bgcolor="#CCFFCC" | '''[[Розалинда (месечина)|Розалинда]]''' || S/1986 U 4 ||bgcolor="Black" | [[File:Rosalindmoon.png|50px|center]] || Уран XIII |- bgcolor="#CCFFCC" | '''[[Белинда (месечина)|Белинда]]''' || S/1986 U 5 || bgcolor="Black" | [[File:Belinda.gif|50px|center]] || Уран XIV |- bgcolor="#CCFFCC" | style="white-space: nowrap;" rowspan="2" | i: 20 јануари 1986<br />p: 27 јануари 1986 | '''[[Корделија (месечина)|Корделија]]''' || S/1986 U 7 || bgcolor="Black" | [[File:Cordeliamoon.png|50px|center]] || Уран VI ||rowspan="2" | [[Ричард Терил|Терил]], Војаџер&nbsp;2<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_4168-1">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/04100/04168.html#Item1 ''Satellites and Rings of Uranus''], IAUC 4168 (January 27, 1986)</ref> |- bgcolor="#CCFFCC" | '''[[Офелија (месечина)|Офелија]]''' || S/1986 U 8 || bgcolor="Black" | [[File:Opheliamoon.png|50px|center]] || Уран VII |- bgcolor="#CCFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 23 јануари 1986<br />p: 27 јануари 1986 | '''[[Бјанка (месечина)|Бјанка]]''' || S/1986 U 9 || bgcolor="Black" | [[File:Biancamoon.png|50px|center]] || Уран VIII || [[Брадфорд Смит|Смит]], Војаџер&nbsp;2<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_4168-1" /> |- bgcolor="#DDEEFF" | style="white-space: nowrap" | i: 16 јуни 1989<br />p: 7 јули 1989 | '''[[Протеј (месечина)|Протеј]]''' || S/1989 N 1 || bgcolor="Black" | [[File:Proteus (Voyager 2).jpg|50px|center]] || Нептун VIII || Синот, Војаџер&nbsp;2<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_4806-1">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/04800/04806.html#Item1 ''1989 N 1''], IAUC 4806 (July 7, 1989)</ref> |- bgcolor="#DDEEFF" | style="white-space: nowrap;" rowspan="2" | i: 28 јули 1989<br />p: 2 август 1989 | '''[[Деспина (месечина)|Деспина]]''' || S/1989 N 3 || bgcolor="Black" | [[File:Despina.jpg|50px|center]] || Нептун V ||rowspan="2" | Синот, Војаџер&nbsp;2<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_4824-1" /> |- bgcolor="#DDEEFF" | '''[[Галатеја (месечина)|Галатеја]]''' || S/1989 N 4 || bgcolor="Black" | [[File:Galatea moon.jpg|50px|center]] || Нептун VI |- bgcolor="#DDEEFF" | style="white-space: nowrap;" rowspan="2" | i: 18 септември 1989<br />p: 29 септември 1989 | '''[[Таласа (месечина)|Таласа]]''' || S/1989 N 5 || bgcolor="White" | [[File:Neptune Trio.jpg|50px|center]] || Нептун IV ||rowspan="2" | Терил, Војаџер&nbsp;2<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_4867-1">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/04800/04867.html#Item1 ''Neptune''], IAUC 4867 (September 29, 1989)</ref> |- bgcolor="#DDEEFF" | '''[[Најада (месечина)|Најада]]''' || S/1989 N 6 || bgcolor="Black" | [[File:Naiad Voyager.png|50px|center]] || Нептун III |- | colspan="6" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="a1990s" | 1990-и |- ! Датум ! Име ! Привремена ознака ! Снимка ! Постојана ознака ! Откривач(и) и забелешки |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 22 август 1981<br />p: 16 јули 1990 | '''[[Пан (месечина)|Пан]]'''* || S/1981 S 13 || bgcolor="Black" | [[File:Pan by Cassini, March 2017.jpg|50px|center]] || Сатурн XVIII || [[Марк Шовалтер|Шовалтер]], [[Војаџер 2|Војаџер&nbsp;2]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_5052-2">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/05000/05052.html#Item2 ''Saturn''], IAUC 5052 (July 16, 1990)</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 23 август 1981<br />p: 14 април 1995 | '''[[Палена (месечина)|Палена]]'''*<br />(Погледајте подолу) || S/1981 S 14 || bgcolor="White" | [[File:Pallene N1665945513 1.jpg|50px|center]] || Сатурн XXXIII || [[Мичел Гордон|Гордон]], [[Карл Муреј|Муреј]] и [[Кевин Бојрли|Бојрли]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_6162">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/06100/06162.html ''Possible Satellites of Saturn''], IAUC 6162 (April 14, 1995)</ref><ref name="Gordon_1996">Gordon, Mitchell K.; Murray, Carl D.; and Beurle, Kevin; [http://icarus.cornell.edu/journal/ToC/1996/contents_9605.html ''Further Evidence for the Existence of Additional Small Satellites of Saturn''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040812052041/http://icarus.cornell.edu/journal/ToC/1996/contents_9605.html |date=August 12, 2004 }}, Icarus (journal), Vol. 121, No. 1 (May 1996), pp. 114–125</ref> |- bgcolor="#CCFFCC" | style="white-space: nowrap;" rowspan="2" | i: 6 септември 1997<br />p:31 октомври 1997 | '''[[Калибан (месечина)|Калибан]]''' || S/1997 U 1 || bgcolor="Black" | [[File:Caliban discovery.jpg|50px|center]] || Уран XVI || [[Брет Гладман|Гладман]], [[Фил Николсон|Николсон]], [[Џозеф Брнс|Брнс]], [[Џон Кавеларс|Кавеларс]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_6764">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/06700/06764.html ''Satellites of Uranus''], IAUC 6764 (October 31, 1997)</ref> |- bgcolor="#CCFFCC" | '''[[Сикоракс (месечина)|Сикоракс]]''' || S/1997 U 2 || bgcolor="Black" | [[File:Uranus-sycorax2.gif|50px|center]] || Уран XVII || Гладман, Николсон, Брнс, Кавеларс<ref name="IAUC_6764" /> |- bgcolor="#CCFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 18 јануари 1986<br />p: 18 мај 1999 || '''[[Пердита (месечина)|Пердита]]'''* || S/1986 U 10 || bgcolor="Black" | [[File:Perdita, moon of Uranus, 2003.png|50px|center]] || Уран XXV || [[Ерих Каркошка|Каркошка]], Војаџер&nbsp;2<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_7171">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07100/07171.html ''S/1986 U 10''], IAUC 7171 (May 18, 1999)</ref> |- bgcolor="#CCFFCC" | style="white-space: nowrap;" rowspan="2" | i: 18 јули 1999<br />p: 27 јули 1999 | '''[[Сетебос (месечина)|Сетебос]]''' || S/1999 U 1 || bgcolor="Black" | [[File:Uranus - Setebos image.jpg|50px|center]] || Уран XIX || Кавеларс, Гладман, [[Метју Холман|Холман]], [[Жан-Марк Пети|Пети]], [[Ханс Шол|Шол]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_7230">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07200/07230.html ''Probable New Satellites of Uranus''], IAUC 7230 (July 27, 1999)</ref> |- bgcolor="#CCFFCC" | '''[[Стефано (месечина)|Стефано]]''' || S/1999 U 2 || bgcolor="Black" | [[File:Stephano - Uranus moon.jpg|50px|center]] || Уран XX || Гладман, Холман, Кавеларс, Пети, Шол<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_7230" /> |- bgcolor="#CCFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 18 јули 1999<br />p: 4 септември 1999 | '''[[Просперо (месечина)|Просперо]]''' || S/1999 U 3 || bgcolor="Black" | [[File:Prospero - Uranus moon.jpg|50px|center]] || Уран XVIII || Холман, Кавеларс, Гладман, Пети, Шол<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_7248">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07200/07248.html ''Probable New Satellites of Uranus''], IAUC 7248 (September 4, 1999)</ref> |- | colspan="6" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="a2000s" | 2000-и |- ! Датум ! Име ! Привремена ознака ! Снимка ! Постојана ознака ! Откривач(и) и забелешки |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 6 октомври 1999<br />p: 20 јули 2000 | '''[[Калироа (месечина)|Калироа]]''' || S/1999 J 1 || bgcolor="Black" | [[File:Callirrhoe - New Horizons.gif|50px|center]] || Јупитер XVII || [[Џејмс Скоти|Скоти]], [[Тимоти Спар|Спар]], [[Роберт Мекмилан|Мекмилан]], [[Џефри Ларсен|Ларсен]], [[Џозеф Монтани|Монтани]], [[Аријана Глисон|Глисон]], [[Том Герелс|Герелс]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_7460">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07400/07460.html ''S/1999 J 1''], IAUC 7460 (July 20, 2000)</ref><ref name="MPC-Spacewatch_2000">[http://www.cfa.harvard.edu/iau/pressinfo/S1999J1.html ''New Outer Satellite of Jupiter Discovered''], Joint press release, Minor Planet Center and the Spacewatch Project (2000?)</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap;" rowspan="2" | i: 7 август 2000<br />p: 25 октомври 2000 | '''[[Имир (месечина)|Имир]]''' || S/2000 S 1 || bgcolor="Black" | [[File:Ymir-CFHT.gif|50px|center]] || Сатурн XIX || rowspan="2" | [[Брет Гладман|Гладман]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_7512">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07500/07512.html ''S/2000 S 1 and S/2000 S 2''], IAUC 7512 (October 25, 2000)</ref><ref name="MPEC_2000-Y15">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K00/K00Y15.html ''S/2000 S 1, S/2000 S 2, S/2000 S 7, S/2000 S 8, S/2000 S 9''], Minor Planet Electronic Circular 2000-Y15 (December 19, 2000)</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[Палијак (месечина)|Палијак]]''' || S/2000 S 2 || bgcolor="Black" | [[File:Paaliaq-CFHT.gif|50px|center]] || Сатурн XX |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap;" rowspan="2" | i: 23 септември 2000<br />p: 25 октомври 2000 | '''[[Сијарнак (месечина)|Сијарнак]]''' || S/2000 S 3 || bgcolor="Black" | [[File:Siarnaq-discovery-CFHT.gif|50px|center]] || Сатурн XXIX || Гладман, [[Џон Кавеларс|Кавеларс]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_7513">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07500/07513.html ''S/2000 S 3 and S/2000 S 4''], IAUC 7513 (October 25, 2000)</ref><ref name="MPEC_2000-Y14">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K00/K00Y14.html ''S/2000 S 3, S/2000 S 4, S/2000 S 5, S/2000 S 6, S/2000 S 10''], MPEC 2000-Y14 (December 19, 2000)</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[Тарвос (месечина)|Тарвос]]''' || S/2000 S 4 || bgcolor="Black" | [[File:Tarvos discovery.gif|50px|center]] || Сатурн XXI || Кавеларс, Гладман<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_7513" /><ref name="MPEC_2000-Y14" /> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 7 август 2000<br />p: 18 ноември 2000 | '''[[Кивиук (месечина)|Кивиук]]''' || S/2000 S 5 || bgcolor="Black" | [[File:Kiviuq-CFHT.gif|50px|center]] || Сатурн XXIV || Гладман<ref name="Gazetteer" /><ref name="MPEC_2000-Y14" /><ref name="IAUC_7521">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07500/07521.html ''S/2000 S 5 and S/2000 S 6''], IAUC 7521 (November 18, 2000)</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 23 септември 2000<br />p: 18 ноември 2000 | '''[[Ијирак (месечина)|Ијирак]]''' || S/2000 S 6 || bgcolor="Black" | [[File:Ijiraq-discovery-CFHT.gif|50px|center]] || Сатурн XXII || Kavelaars, Gladman<ref name="Gazetteer" /><ref name="MPEC_2000-Y14" /><ref name="IAUC_7521" /> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 21 ноември 2000<br />p: 25 ноември 2000 | '''[[Темисто (месечина)|Темисто]]'''* || S/2000 J 1 ||bgcolor="Black" | [[File:S 2000 J 1.jpg|50px|center]] || Јупитер XVIII || [[Скот Шепард|Шепард]], [[Дејвид Џуит|Џуит]], Фернандес, Мање (преоткриена)<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_7525">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07500/07525.html ''S/1975 J 1 = S/2000 J 1''], IAUC 7525 (November 25, 2000)</ref><ref>[http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K00/K00Y16.html ''S/1975 J 1 = S/2000 J 1, S/1999 J 1''], MPEC 2000-Y16 (December 19, 2000)</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap;" rowspan="4" | i: 23 септември 2000<br />p: 7 декември 2000 | '''[[Тримр (месечина)|Тримр]]''' || S/2000 S 7 || bgcolor="Black" | [[File:Thrymr-discovery-CFHT.gif|50px|center]] || Сатурн XXX || Гладман, Кавеларс<ref name="Gazetteer" /><ref name="MPEC_2000-Y15" /><ref name="IAUC_7538">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07500/07538.html ''S/2000 S 7, S/2000 S 8, S/2000 S 9''], IAUC 7538 (December 7, 2000)</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[Скади (месечина)|Скади]]''' || S/2000 S 8 || bgcolor="Black" | [[File:Skathi-discovery-CFHT.gif|50px|center]] || Сатурн XXVII || Кавеларс, Гладман<ref name="Gazetteer" /><ref name="MPEC_2000-Y15" /><ref name="IAUC_7538" /> |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[Мундилфари (месечина)|Мундилфари]]''' || S/2000 S 9 || bgcolor="Black" | [[File:Erriapus-discovery-CFHT.gif|50px|center]] || Сатурн XXV || Гладман, Кавеларс<ref name="Gazetteer" /><ref name="MPEC_2000-Y15" /><ref name="IAUC_7538" /> |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[Еријапо (месечина)|Еријапо]]''' || S/2000 S 10 || bgcolor="Black" | [[File:Erriapus-discovery-CFHT.gif|50px|center]] || Сатурн XXVIII || Кавеларс, Гладман<ref name="Gazetteer" /><ref name="MPEC_2000-Y14" /><ref name="IAUC_7539">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07500/07539.html ''S/2000 S 10''], IAUC 7539 (December 7, 2000)</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 9 ноември 2000<br />p: 19 декември 2000 | '''[[Албиорикс (месечина)|Албиорикс]]''' || S/2000 S 11 || bgcolor="Black" | [[File:Albiorix WISE-W4.jpg|50px|center]] || Сатурн XXVI || [[Метју Холман|Холман]], Спар<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_7545-4">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07500/07545.html#Item4 ''S/2000 S 11''], IAUC 7545 (December 19, 2000)</ref><ref name="MPEC_2000-Y13">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K00/K00Y13.html ''S/2000 S 11''], MPEC 2000-Y13 (December 19, 2000)</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 23 септември 2000<br />p: 22 декември 2000 | '''[[Сутунг (месечина)|Сутунг]]''' || S/2000 S 12 || bgcolor="Black" | [[File:Suttungr-discovery-CFHT.gif|50px|center]] || Сатурн XXIII || Гладман, Кавеларс<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_7548-2">Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07500/07548.html#Item2 ''S/2000 S 12''], IAUC 7548 (December 23, 2000)</ref><ref name="MPEC_2000-Y33">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K00/K00Y33.html ''S/2000 S 12''], MPEC 2000-Y33 (December 22, 2000)</ref> |- ! Датум ! Име ! Привремена ознака ! Снимка ! Постојана ознака ! Откривач(и) и забелешки |} == {{римски|21}} век == === 2000-и === {| class="wikitable" width="650" ! colspan="6" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="c21st_2000s" | 2000s-и |- ! Датум ! Име ! Привремена ознака ! Снимка ! Постојана ознака ! Откривач(и) и забелешки |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap;" rowspan="6" | i: 23 ноември 2000<br />p: 5 јануари 2001 | '''[[Калика (месечина)|Калика]]''' || S/2000 J 2 || bgcolor="Black" | [[File:Kalyke-Jewitt-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер XXIII | rowspan="6" | [[Скот Шепард|Шепард]], [[Дејвид Џуит|Џуит]], Фернандес, Мње, [[Скот Дам|Дам]], [[Арон Еванс|Еванс]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_7555">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07500/07555.html ''Satellites of Јупитер ''], IAUC 7555 (January 5, 2001)</ref><ref name="MPEC_2001-A28">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K01/K01A28.html ''S/2000 J 2, S/2000 J 3, S/2000 J 4, S/2000 J 5, S/2000 J 6''], MPEC 2001-A28 (January 5, 2001)</ref><ref name="MPEC_2001-A29">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K01/K01A29.html ''S/2000 J 7, S/2000 J 8, S/2000 J 9, S/2000 J 10, S/2000 J 11''], MPEC 2001-A29 (January 5, 2001)</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | '''[[Јокаста (месечина)|Јокаста]]''' || S/2000 J 3 || bgcolor="Black" | [[File:Iocaste-Jewitt-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер XXIV |- bgcolor="#FFE8E8" | '''[[Еринома (месечина)|Еринома]]''' || S/2000 J 4 || bgcolor="Black" | [[File:Erinome-Jewitt-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер XXV |- bgcolor="#FFE8E8" | '''[[Харпалика (месечина)|Харпалика]]''' || S/2000 J 5 || bgcolor="Black" | [[File:Harpalyke-Jewitt-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер XXII |- bgcolor="#FFE8E8" | '''[[Исоноја (месечина)|Исоноја]]''' || S/2000 J 6 || bgcolor="Black" | [[File:Isonoe-Jewitt-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер XXVI |- bgcolor="#FFE8E8" | '''[[Праксидика (месечина)|Праксидика]]''' || S/2000 J 7 || bgcolor="Black" | [[File:Praxidike-Jewitt-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер XXVII |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap;" rowspan="2" | i: 25 ноември 2000<br />p: 5 јануари 2001 | '''[[Мегаклита (месечина)|Мегаклита]]''' || S/2000 J 8 || bgcolor="Black" | [[File:Megaclite-Jewitt-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер XIX | rowspan="4" | Шепард, Џуит, Фернандес, Мање, Дам, Еванс<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_7555" /><ref name="MPEC_2001-A29" /> |- bgcolor="#FFE8E8" | '''[[Тајгета (месечина)|Тајгета]]''' || S/2000 J 9 || bgcolor="Black" | [[File:Taygete-Jewitt-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер XX |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 26 ноември 2000<br />p: 5 јануари 2001 | '''[[Халдена (месечина)|Халдена]]''' || S/2000 J 10 || bgcolor="Black" | [[File:Chaldene-Jewitt-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер XXI |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 5 декември 2000<br />p: 5 јануари 2001 | '''[[Дија (месечина)|Дија]]''' || S/2000 J 11 || bgcolor="Black" | [[File:Dia-Jewitt-CFHT image-crop.png|50px|center]] || Јупитер LIII |- bgcolor="#DF73FF" | style="white-space: nowrap;" | i: 22 мај 2001<br />p: 1 јули 2001 | ''{{dp|Иксион}}'' || {{mp|28978|2001 KX|76}} || bgcolor="Black" | [[File:28978-ixion hst.jpg|50px|center]] || ''[[Список на можни џуџести планети|Кандидат за џуџеста планета?]]'' || [[Џејмс Елиот|Елиот]], [[Лоренс Васерман|Васерман]], [[Марк Буи|Буи]], Милис, Керн, Кју, Пат<ref name="MPEC-2001-N01">{{cite web |title = MPEC 2001-N01 : 2001 FT185, 2001 KW76, 2001 KX76, 2001 KY76, 2001 KZ76, 2001 KA77 |url = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K01/K01N01.html |last = Marsden |first = Brian G. |work = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |date = 1 July 2001}}</ref> |- ! Датум ! Име ! Привремена ознака ! Снимка ! Постојана ознака ! Откривач(и) и забелешки |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap;" rowspan="4" | i: 9 декември 2001<br />p: 16 мај 2002 | '''[[Хермипа (месечина)|Хермипа]]''' || S/2001 J 3 || bgcolor="Black" | [[File:Hermippe-discovery.gif|50px|center]] || Јупитер XXX | rowspan="11" | [[Скот Шепард|Шепард]], [[Дејвид Џуит|Џуит]], [[Јан Клејна|Клејна]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_7900">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07900/07900.html#Item1 ''Satellites of Jupiter ''], IAUC 7900 (May 16, 2002)</ref><ref name="MPEC_2002-J54">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K02/K02J54.html ''Eleven New Satellites of Jupiter ''], MPEC 2002-J54 (May 15, 2002)</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | '''[[Евридома (месечина)|Евридома]]''' || S/2001 J 4 || bgcolor="Black" | [[File:Eurydome-discovery-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер XXXII |- bgcolor="#FFE8E8" | '''[[Спонда (месечина)|Спонда]]''' || S/2001 J 5 || bgcolor="Black" | [[File:Sponde-discovery-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер XXXVI |- bgcolor="#FFE8E8" | '''[[Кала (месечина)|Кала]]''' || S/2001 J 8 || bgcolor="Black" | [[File:Kale-discovery-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер XXXVII |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 10 декември 2001<br />p: 16 мај 2002 | '''[[Автоноја (месечина)|Автоноја]]''' || S/2001 J 1 || bgcolor="Black" | [[File:Autonoe-discovery-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер XXVIII |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap;" rowspan="6" | i: 11 декември 2001<br />p: 16 мај 2002 | '''[[Тиона (месечина)|Тиона]]''' || S/2001 J 2 || bgcolor="Black" | [[File:Thyone-discovery-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер XXIX |- bgcolor="#FFE8E8" | '''[[Паситеја (месечина)|Паситеја]]''' || S/2001 J 6 || bgcolor="Black" | [[File:Pasithee-discovery-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер XXXVIII |- bgcolor="#FFE8E8" | '''[[Еванта (месечина)|Еванта]]''' || S/2001 J 7 || bgcolor="Black" | [[File:Euanthe-discovery-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер XXXIII |- bgcolor="#FFE8E8" | '''[[Ортозија (месечина)|Ортозија]]''' || S/2001 J 9 || bgcolor="Black" | [[File:Orthosie-discovery-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер XXXV |- bgcolor="#FFE8E8" | '''[[Евпорија (месечина)|Евпорија]]''' || S/2001 J 10 || bgcolor="Black" | [[File:Euporie-discovery-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер XXXIV |- bgcolor="#FFE8E8" | '''[[Етна (месечина)|Етна]]''' || S/2001 J 11 || bgcolor="Black" | [[File:Aitne-discovery-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер XXXI |- bgcolor="#43B3AE" | style="white-space: nowrap" | i: 10 јануари 2002<br />p: 20 јули 2002 | <small>(неименуван кандидат за џуџеста планета)</small> || ''{{mpl|55565|2002 AW|197}}'' || bgcolor="Black" | [[File:55565-2002aw197 hst.jpg|50px|center]] || ''[[Список на можни џуџести планети|Кандидат за џуџеста планета?]]'' || [[Мајкл Браун|Браун]], [[Чед Трухиљо|Трухиљо]], [[Еленор Хелин|Хелин]], Хикс, [[Кенет Лоренс|Лоренс]], Правдо<ref name="MPEC2002-O30">{{cite web |date=2002-07-20 |title=MPEC 2002-O30 : 2002 AW197 |first=Brian G. |last=Marsden |work=IAU Minor Planet Center |publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics |url=http://www.cfa.harvard.edu/iau/mpec/K02/K02O30.html |access-date=2010-01-06}}</ref> |- bgcolor="#CCFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 13 август 2001<br />p: 30 септември 2002 | '''[[Тринкуло (месечина)|Тринкуло]]''' || S/2001 U 1 || align="center" | — || Уран XXI || [[Метју Холман|Холман]], [[Џон Кавеларс|Кавеларс]], [[Дан Милисављевиќ|Милисављевиќ]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_7980">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07900/07980.html ''S/2001 U 1''], IAUC 7980 (September 30, 2002)</ref><ref name="MPEC_2002-S64">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K02/K02S64.html ''S/2001 U 1''], MPEC 2002-S64 (September 30, 2002)</ref> |- bgcolor="#80FFFF" | style="white-space: nowrap" | i: 4 јуни 2002<br />o: 5 јуни 2002<br />p: 7 октомври 2002 | ''[[50000 Квавар|Квавар]]'' || {{mp|50000|2002 LM|60}}<!--Quaoar got its number only a few pages before its name, in the same batch of MPC's, so technically the number was not really part of this; but left to avoid some confusion later when 50000 appears for Weywot--> || bgcolor="Black" | [[File:Quaoar-weywot hst.jpg|50px|center]] || ''[[Џуџеста планета]]'' || Трухиљо, Браун<ref name="MPEC-2002-T34">{{cite web |title = MPEC 2002-T34 : 2002 LM60 |url = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K02/K02T34.html |last = Marsden |first = Brian G. |work = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |date = 7 October 2002 |access-date = 8 January 2020}}</ref> |- bgcolor="#DAA06D" | style="white-space: nowrap" | i: 18 јуни 2002<br />p: 21 ноември 2002 | <small>(неименуван кандидат за џуџеста планета)</small> || ''{{mpl|307261|2002 MS|4}}'' || bgcolor="Black" | [[File:2002MS4 Hubble.png|50px|center]] || ''[[Список на можни џуџести планети|Кандидат за џуџеста планета?]]'' || Трухиљо, Браун<ref name="MPEC-2002-W27">{{cite web |title = MPEC 2002-W27 : 2002 MS4, 2002 QX47, 2002 VR128 |url = https://www.minorplanetcenter.net/iau/mpec/K02/K02W27.html |work = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |date = 21 November 2002 |accessdate = 26 August 2009}}</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 31 октомври 2002<br />p: 18 декември 2002 | '''[[Арха (месечина)|Арха]]''' || S/2002 J 1 || bgcolor="Black" | [[File:Bigs2002j1barrow.png|50px|center]] || Јупитер XLIII || Шепард, [[Карен Џин Мич|Мич]], [[Хенри Хси|Хси]], [[Дејвид Толен|Толен]], [[Џон Тонри|Тонри]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_8035-2">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08000/08035.html#Item2 ''S/2002 J 1''], IAUC 8035 (December 18, 2002)</ref><ref name="MPEC_2002-Y22">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K02/K02Y22.html ''S/2002 J 1''], MPEC 2002-Y22 (December 18, 2002)</ref> |- ! Датум ! Име ! Привремена ознака ! Снимка ! Постојана ознака ! Откривач(и) и забелешки |- bgcolor="#DDEEFF" | style="white-space: nowrap" | i: 23 јули 2002<br />p: 13 јануари 2003 | '''[[Сао (месечина)|Сао]]''' || S/2002 N 2 || bgcolor="Black" | [[File:Sao VLT-FORS1 2002-09-03 annotated.gif|50px|center]] || Нептун XI | rowspan="3" | [[Метју Холман|Холман]], [[Џон Кавеларс|Кавеларс]], [[Томи Грав|Грав]], [[Весли Фрејзер|Фрејзер]], [[Дан Милисављевиќ|Милисављевиќ]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_8047-1">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08000/08047.html#Item1 ''Satellites of Neptune''], IAUC 8047 (January 13, 2003)</ref><ref name="MPEC_2003-A75">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03A75.html ''S/2002 N 1, 2002 N 2, 2002 N3''], MPEC 2003-A75 (January 13, 2003)</ref> |- bgcolor="#DDEEFF" | style="white-space: nowrap" | i: 10 август 2002<br />p: 13 јануари 2003 | '''[[Халимеда (месечина)|Халимеда]]''' || S/2002 N 1 || bgcolor="Black" | [[File:N2002n1b.jpg|50px|center]] || Нептун IX |- bgcolor="#DDEEFF" | style="white-space: nowrap" | i: 11 август 2002<br />p: 13 јануари 2003 | '''[[Лаомедеја (месечина)|Лаомедеја]]''' || S/2002 N 3 || bgcolor="Black" | [[File:Laomedeia VLT-FORS1 2002-09-03 annotated.gif|50px|center]] || Нептун XII |- bgcolor="#ADFF2F" | style="white-space: nowrap" | i: 13 јануари 2003<br />p: 26 јануари 2003 | <small>(неименуван кандидат за џуџеста планета)</small> || ''{{mpl|208996|2003 AZ|84}} || bgcolor="Black" | [[File:2003AZ84 Hubble.png|50px|center]] || ''[[Список на можни џуџести планети|Кандидат за џуџеста планета?]] || Трухиљо, Браун<ref name="MPEC2003-B27">{{cite web | url=https://minorplanetcenter.net//iau/mpec/K03/K03B27.html | title=MPEC 2003-B27 : 2003 AZ84 | publisher=Minor Planet Center | date=26 January 2003 | accessdate=6 January 2010 | last=Marsden | first=Brian G.}}</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap;" rowspan="4" | i: 5 февруари 2003<br />p: 4 март 2003 | '''[[Евкелада (месечина)|Евкелада]]''' || S/2003 J 1 || bgcolor="Black" | [[File:Eukelade s2003j1movie arrow.gif|50px|center]] || Јупитер XLVII | rowspan="7" | [[Скот Шепард|Шепард]], [[Дејвид Џуит|Џуит]], [[Јан Клејна|Клејна]], [[Јанга Фернандес|Фернандес]], [[Хенри Хси|Хси]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_8087-1">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08000/08087.html#Item1 ''Satellites of Јупитер ''], IAUC 8087 (March 4, 2003)</ref><ref name="MPEC_2003-E11">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03E11.html ''S/2003 J 1, 2003 J 2, 2003 J 3, 2003 J 4, 2003 J 5, 2003 J 6, 2003 J 7''], MPEC 2003-E11 (March 4, 2003)</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | <small>(неименувана месечина на Јупитер )</small> || '''[[S/2003 J 2]]''' || bgcolor="Black" | [[File:2003 J 2 Gladman CFHT annotated.gif|50px|center]] || align="center" | — |- bgcolor="#FFE8E8" | '''[[Ефимија (месечина)|Ефимија]]''' || S/2003 J 3 || bgcolor="Black" | [[File:Eupheme CFHT 2003-02-25 annotated.gif|50px|center]] || Јупитер LX |- bgcolor="#FFE8E8" | <small>(неименувана месечина на Јупитер )</small> || '''[[S/2003 J 4]]''' || bgcolor="Black" | [[File:2003 J 4 Gladman CFHT annotated.gif|50px|center]] || align="center" | — |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap;" rowspan="2" | i: 6 февруари 2003<br />p: 4 март 2003 | '''[[Ирина (месечина)|Ирина]]''' || S/2003 J 5 || align="center" | — || Јупитер LVII |- bgcolor="#FFE8E8" | '''[[Хелика (месечина)|Хелика]]''' || S/2003 J 6 || bgcolor="Black" | [[File:Helike CFHT 2003-02-25 annotated.gif|50px|center]] || Јупитер XLV |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 8 февруари 2003<br />p: 4 март 2003 | '''[[Аеда (месечина)|Аеда]]''' || S/2003 J 7 || align="center" | — || Јупитер XLI |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 8 февруари 2003<br />p: 6 март 2003 | '''[[Хегемона (месечина)|Хегемона]]''' || S/2003 J 8 || align="center" | — || Јупитер XXXIX || Шепард, Џуит, Клејна, Фернандес<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_8088-1">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08000/08088.html#Item1 ''S/2003 J 8''], IAUC 8088 (March 6, 2003)</ref><ref name="MPEC_2003-E15">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03E15.html ''S/2003 J 8''], MPEC 2003-E15 (March 6, 2003)</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap;" rowspan="3" | i: 6 февруари 2003<br />p: 7 март 2003 | rowspan="2" | <small>(неименувана месечина на Јупитер )</small> || '''[[S/2003 J 9]]''' || bgcolor="Black" | [[File:2003 J 9 Gladman CFHT annotated.gif|50px|center]] || rowspan="2" align="center" | — | rowspan="4" | Шепард, Џуит, Клејна, Фернандес<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_8089-1">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08000/08089.html#Item1 ''Satellites of Јупитер ''], IAUC 8089 (March 7, 2003)</ref><ref name="MPEC_2003-E29">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03E29.html ''S/2003 J 9, 2003 J 10, 2003 J 11, 2003 J 12; S/2003 J 1, 2003 J 6''], MPEC 2003-E29 (March 7, 2003)</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | '''[[S/2003 J 10]]''' || bgcolor="Black" | [[File:2003 J 10 Gladman CFHT annotated.gif|50px|center]] |- bgcolor="#FFE8E8" | '''[[Калихора (месечина)|Калихора]]''' || S/2003 J 11 || align="center" | — || Јупитер XLIV |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 8 февруари 2003<br />p: 7 март 2003 | <small>(неименувана месечина на Јупитер )</small> || '''[[S/2003 J 12]]''' || bgcolor="Black" | [[File:2003 J 12 Gladman CFHT annotated.gif|50px|center]] || align="center" | — |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 9 февруари 2003<br />p: 2 април 2003 | '''[[Килена (месечина)|Килена]]''' || S/2003 J 13 || align="center" | — || Јупитер XLVIII || Шепард, Џуит, Клејна<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_8116-1" /><ref name="MPEC_2003-G09">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03G09.html ''S/2003 J 13''], MPEC 2003-G09 (April 2, 2003)</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 8 февруари 2003<br />p: 3 април 2003 | '''[[Кора (месечина)|Кора]]''' || S/2003 J 14 || bgcolor="Black" | [[File:Kore s2003j14movie circled.gif|50px|center]] || Јупитер XLIX || Шепард,Џуит,Клејна<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_8116-1" /><ref name="MPEC_2003-G10">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03G10.html ''S/2003 J 14''], MPEC 2003-G10 (April 3, 2003)</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap;" rowspan="2" | i: 6 февруари 2003<br />p: 3 април 2003 | '''[[Филофросина (месечина)|Филофросина]]''' || S/2003 J 15 | align="center" | — || Јупитер LVIII || Шепард,Џуит,Клејна, Фернандес<ref name="IAUC_8116-1" /><ref name="MPEC_2003-G17">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03G17.html ''S/2003 J 15''], MPEC 2003-G17 (April 3, 2003)</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | <small>(неименувана месечина на Јупитер )</small> || '''[[S/2003 J 16]]''' || bgcolor="Black" | [[File:2003 J 16 CFHT recovery full.gif|50px|center]] || align="center" | — || [[Брет Гладман|Гладман]], Шепард,Џуит,Клејна, Кавеларс, [[Жан-Марк Пети|Пети]], [[Лин Ален|Ален]]<ref name="IAUC_8116-1" /><ref name="MPEC_2003-G18">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03G18.html ''S/2003 J 16''], MPEC 2003-G18 (April 3, 2003)</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 8 февруари 2003<br />p: 3 април 2003 | '''[[Херса (месечина)|Херса]]''' || S/2003 J 17 || align="center" | — || Јупитер L || Гладмен, Шепард,Џуит,Клејна, Кавеларс, Петит, Ален<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_8116-1" /><ref name="MPEC_2003-G19">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03G19.html ''S/2003 J 17''], MPEC 2003-G19 (April 3, 2003)</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 6 февруари 2003<br />p: 4 април 2003 | <small>(неименувана месечина на Јупитер )</small> || S/2003 J 18 || bgcolor="Black" | [[File:2003 J 18 CFHT recovery full.gif|50px|center]] || '''[[Јупитер LV]]''' || Гладман, Кавеларс, Пети, Ален, Шепард,Џуит,Клејна<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_8116-1" /><ref name="MPEC_2003-G20">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03G20.html ''S/2003 J 18''], MPEC 2003-G20 (April 4, 2003)</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 5 февруари 2003<br />p: 8 април 2003 | '''[[Нарви (месечина)|Нарви]]''' || S/2003 S 1 || bgcolor="Black" | [[File:Narvi.jpg|50px|center]] || Saturn XXXI || Шепард,Џуит,Клејна<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_8116-1">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08100/08116.html#Item1 ''Satellites of Jupiter and Saturn''], IAUC 8116 (April 11, 2003)</ref><ref name="MPEC_2003-G39">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03G39.html ''S/2003 S 1''], MPEC 2003-G39 (April 8, 2003)</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 6 февруари 2003<br />p: 12 април 2003 | <small>(неименувана месечина на Јупитер )</small> || S/2003 J 19 || align="center" | — || '''[[Јупитер LXI]]''' || Гладман, Шепард,Џуит,Клејна, Кавеларс, Петит, Ален<ref name="IAUC_8125-1">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08100/08125.html#Item1 ''S/2003 J 19 and S/2003 J 20''], IAUC 8125 (April 30, 2003)</ref><ref name="MPEC_2003-G64">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03G64.html ''S/2003 J 19''], MPEC 2003-G64 (April 12, 2003)</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 9 февруари 2003<br />p: 14 април 2003 | '''[[Карпо (месечина)|Карпо]]''' || S/2003 J 20 || bgcolor="Black" | [[File:Carpo CFHT 2003-02-25 annotated.gif|50px|center]] || Јупитер XLVI || Шепард, Гладман, Кавеларс, Петит, Ален, Џуит, Клејна<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_8125-1" /><ref name="MPEC_2003-G67">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03G67.html ''S/2003 J 20''], MPEC 2003-G67 (April 14, 2003)</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 6 февруари 2003<br />p: 29 мај 2003 | '''[[Мнема (месечина)|Мнема]]''' || S/2003 J 21 || bgcolor="Black" | [[File:Mneme Discovery Image.jpg|50px|center]] || Јупитер XL || Шепард,Џуит,Клејна, Гладман, Кавеларс, Пети, Ален<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_8138-3">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08100/08138.html#Item3 ''S/2003 J 21''], IAUC 8138 (May 30, 2003)</ref><ref name="MPEC_2003-K45">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03K45.html ''S/2003 J 21''], MPEC 2003-K45 (May 29, 2003)</ref> |- bgcolor="#CCFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 18 јануари 1986<br />p: 3 септември 2003 | '''[[Пердита (месечина)|Пердита]]'''* || S/1986 U 10 || bgcolor="Black" | [[File:Perdita, moon of Uranus, 2003.png|50px|center]] || Уран ХXV || [[Ерих Каркошка|Каркошка]] (повторно забележана од [[Хабл (вселенски телескоп)|вселенскиот телескоп Хабл]])<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_7171" /><ref name="IAUC_8194-1">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08100/08194.html#Item1 ''Satellites of Uranus''], IAUC (September 3, 2003)</ref> |- bgcolor="#DDEEFF" | style="white-space: nowrap" | i: 29 август 2003<br />p: 3 септември 2003 | '''[[Псамата (месечина)|Псамата]]''' || S/2003 N 1 || bgcolor="Black" | [[File:Psamathe feat.jpg|50px|center]] || Нептун X || Џуит,Клејна,Шепард,Холман,Кавеларс<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_8193-2">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08100/08193.html#Item2 ''Satellites of Neptune''], IAUC 8193 (September 3, 2003)</ref><ref name="MPEC_2003-R19">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03R19.html ''S/2003 N 1''], MPEC 2003-G64 (September 3, 2003)</ref> |- bgcolor="#CCFFCC" | style="white-space: nowrap;" rowspan="2" | i: 25 август 2003<br />p: 25 септември 2003 | '''[[Маб (месечина)|Маб]]''' || S/2003 U 1 || bgcolor="Black" | [[File:Mabmoon.png|50px|center]] || Уран ХXVI | rowspan="2" | [[Марк Шовалтер|Шовалтер]], [[Џек Лисур|Лисур]]<ref name="IAUC_8209-1">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08200/08209.html#Item1 ''S/2003 U 1 and S/2003 U 2''], IAUC 8209 (September 25, 2003)</ref> |- bgcolor="#CCFFCC" | '''[[Купидон (месечина)|Купидон]]''' || S/2003 U 2 || bgcolor="Black" | [[File:Cupidmoon.png|50px|center]] || Уран ХXVII |- bgcolor="#CCFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 13 август 2001<br />p: 30 септември 2003 | '''[[Фердинанд (месечина)|Фердинанд]]'''* || S/2001 U 2 || bgcolor="White" | [[File:Uranus moon 021002 02.jpg|50px|center]] || Уран ХXIV || 2001: Холман, Кавеларс,Милисављевиќ;<br />2003: Шепард, Џуит<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_8213-1">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08200/08213.html#Item1 ''S/2001 U 2 and S/2002 N 4''], IAUC 8213 (October 1, 2003)</ref><ref name="MPEC_2003-SA5">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03SA5.html ''S/2001 U 2''], MPEC 2003-S105 (September 30, 2003)</ref> |- bgcolor="#DDEEFF" | style="white-space: nowrap" | i: 14 август 2002<br />p: 30 септември 2003 | '''[[Несо (месечина)|Несо]]'''* || S/2002 N 4 || bgcolor="Black" | [[File:Neso VLT-FORS1 2002-09-03 annotated.gif|50px|center]] || Нептун XIII || Холман,Милисављевиќ,Кавеларс,Грав,Фрејзер<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_8213-1" /><ref name="MPEC_2003-SA7">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03SA7.html ''S/2002 N 4''], MPEC 2003-S107 (September 30, 2003)</ref> |- bgcolor="#CCFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 13 август 2001<br />p: 8 октомври 2003 | '''[[Франциско (месечина)|Франциско]]'''* || S/2001 U 3 || align="center" | — || Уран ХXII || Холман, Кавеларс,Милисављевиќ, Гладман<!-- http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08200/08216.html not available online?! 8215 and 8217 are available, and are dated 7 and 9 October respectively --><ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_8216">Green, Daniel W. E.; [http://adsabs.harvard.edu/abs/2003IAUC.8216....2M ''S/2001 U 3''], IAUC 8216 (October 8, 2003)</ref> |- bgcolor="#CCFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 29 август 2003<br />p: 9 октомври 2003 | '''[[Маргарита (месечина)|Маргарита]]''' || S/2003 U 3 || bgcolor="Black" | [[File:S2003u3acircle.gif|50px|center]] || Уран ХXIII || Шепард, Џуит, Холман, Кавеларс<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_8217-1">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08200/08217.html#Item1 ''S/2003 U 3''], IAUC 8217 (October 9, 2003)</ref><ref name="MPEC_2003-T58">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03T58.html ''S/2003 U 3''], MPEC 2003-T58 (October 9, 2003)</ref> |- ! Датум ! Име ! Привремена ознака ! Снимка ! Постојана ознака ! Откривач(и) и забелешки |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 9 февруари 2003<br />p: 24 јануари 2004 | '''[[Телксиноја (месечина)|Тлексиноја]]'''* || S/2003 J 22 || align="center" | — || Јупитер XLII || [[Скот Шепард|Шепард]], [[Дејвид Џуит|Џуит]], [[Јан Клејна|Клејна]], [[Брет Гладман|Гладман]], [[Џон Кавеларс|Кавеларс]], [[Жан-Марк Пети|Пети]], [[Лин Ален|Ален]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_8276-1">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08200/08276.html#Item1 ''S/2003 J 22''], IAUC (January 25, 2004)</ref><ref name="MPEC_2004-B41">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K04/K04B41.html ''S/2003 J 22''], MPEC 2004-B41 (January 24, 2004)</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 6 февруари 2003<br />p: 31 јануари 2004 | <small>(неименувана месечина на Јупитер )</small> || '''[[S/2003 J 23]]'''* || bgcolor="Black" | [[File:S2003j23ccircle.gif|50px|center]] || align="center" | — || Шепард,Џуит,Клејна, [[Јанга Фернандес|Фернандес]]<ref name="IAUC_8281-1">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08200/08281.html#Item1 ''S/2003 J 23''], IAUC 8281 (February 4, 2004)</ref><ref name="MPEC_2004-B81">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K04/K04B81.html ''S/2003 J 23''], MPEC 2004-B81 (January 31, 2004)</ref> |- bgcolor="#FF80C0" | style="white-space: nowrap;" | i: 17 февруари 2004<br />p: 22 февруари 2004 | ''[[90482 Орк|Орк]]'' || {{mp|90482|2004 DW}} || bgcolor="Black" | [[File:Orcus-Vanth 10801.jpg|50px|center]] || ''[[Џуџеста планета]]'' || Браун, Трухиљо, [[Дејвид Рабиновиц|Рабиновиц]]<ref name="MPS98992"> {{cite web | title = M.P.S. 98992 | publisher = IAU: Minor Planet Center | url = https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2004/MPS_20040222.pdf | date = 22 February 2004 | access-date = 28 October 2021 }} </ref> |- bgcolor="#C0A0A0" | style="white-space: nowrap;" | i: 14 ноември 2003<br />p: 15 март 2004 | ''[[90377 Седна|Седна]]'' || {{mp|90377|2003 VB|12}} || bgcolor="Black" | [[File:Sedna PRC2004-14d.jpg|50px|center]] || ''[[Џуџеста планета]]'' || Браун, Трухиљо, Рабиновиц<ref name="2004-E45"> {{cite web | title = MPEC 2004-E45 : 2003 VB12 | publisher = IAU: Minor Planet Center | url = https://minorplanetcenter.net/mpec/K04/K04E45.html | date = 15 March 2004 | access-date = 27 March 2018 }} </ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap;" rowspan="2" | i: 1 јуни 2004<br />p: 16 јуни 2004 | '''[[Метона (месечина)|Метона]]''' || S/2004 S 1 || bgcolor="Black" | [[File:Methone PIA14633.jpg|50px|center]] || Сатурн XXXII | rowspan="2" | [[Касини-Хајгенс]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="Martinez_2004a">Martinez, Carolina; Savage, Donald; and Finn, Heidi; [https://web.archive.org/web/20090426225404/http://saturn.jpl.nasa.gov/news/newsreleases/newsrelease20040816/ ''Out from the Shadows: Two New Saturnian Moons''], JPL Cassini–Huygens News Release 2004-202 (August 16, 2004)</ref><ref name="IAUC_8389">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08300/08389.html ''S/2004 S 1 and S/2004 S 2''], IAUC 8389 (August 16, 2004)</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[Палена (месечина)|Палена]]'''* || S/2004 S 2<br />=S/1981 S 14 || bgcolor="White" | [[File:Pallene N1665945513 1.jpg|50px|center]] || Сатурн XXXIII |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 21 октомври 2004<br />o: 24 октомври 2004<br />p: 8 ноември 2004 | '''[[Полидевк (месечина)|Полидевк]]''' || S/2004 S 5 || bgcolor="Black" | [[File:Polydeuces.jpg|50px|center]] || Сатурн XXXIV || Касини-Хајгенс<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_8432">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08400/08432.html ''Satellites and Rings of Saturn''], IAUC 8432 (November 8, 2004)</ref> |- ! Датум ! Име ! Привремена ознака ! Снимка ! Постојана ознака ! Откривач(и) и забелешки |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap;" rowspan="9" | i: 12 декември 2004<br />p: 3 мај 2005 | <small>(неименувана месечина на Сатурн)</small> || '''[[S/2004 S 7]]''' | align="center" | — | align="center" | — | rowspan="12" | [[Скот Шепард|Шепард]], [[Дејвид Џуит|Џуит]], [[Јан Клејна|Клејна]], [[Брајан Марсден|Марсден]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="Lakdawalla_Jewitt_2005_IAUC_8523_MPEC_2005-J13"><!-- ref name="Lakdawalla_2005" -->Lakdawalla, Emily; [http://www.planetary.org/news/2005/0503_Twelve_New_Moons_for_Saturn.html ''Twelve New Moons for Saturn''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060831052821/http://www.planetary.org/news/2005/0503_Twelve_New_Moons_for_Saturn.html |date=2006-08-31 }}, The Planetary Society, Planetary News: Moon Discoveries (2005) : <!-- ref name="Jewitt_2005" -->Jewitt, David C.; [http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/saturn2005.html ''Twelve New Moons for Saturn''] (May 3, 2005) : <!-- ref name="IAUC_8523" -->Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08523.html ''New Satellites of Saturn''], IAUC 8523 (May 4, 2005) : <!-- ref name="MPEC_2005-J13" -->Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K05/K05J13.html ''Twelve New Satellites of Saturn''], MPEC 2005-J13 (May 3, 2005)</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[Форнјот (месечина)|Форнјот]]''' | S/2004 S 8 || bgcolor="Black" | [[File:Fornjot-cassini.png|50px|center]] || Сатурн XLII |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[Фарбаути (месечина)|Фарбаути]]''' | S/2004 S 9 || align="center" | — || Сатурн XL |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[Егир (месечина)|Егир]]''' | S/2004 S 10 || align="center" | — || Сатурн XXXVI |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[Бевин (месечина)|Бевин]]''' | S/2004 S 11 || bgcolor="Black" | [[File:Bebhionn-cassini.png|50px|center]] || Сатурн XXXVII |- bgcolor="#FFFFCC" | rowspan="2" | <small>(неименувани месечини на Сатурн)</small> | '''[[S/2004 S 12]]''' || align="center" | — || rowspan="2" align="center" | — |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[S/2004 S 13]]''' || align="center" | — |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[Хати (месечина)|Хати]]''' | S/2004 S 14 || bgcolor="Black" | [[File:Hati-cassini.png|50px|center]] || Сатурн XLIII |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[Бергелмир (месечина)|Бергелмир]]''' | S/2004 S 15 || bgcolor="Black" | [[File:Bergelmir.png|50px|center]] || Сатурн XXXVIII |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap;" rowspan="3" | i: 13 декември 2004<br />p: 3 мај 2005 | '''[[Фенрир (месечина)|Фенрир]]''' | S/2004 S 16 | align="center" | — | Сатурн XLI |- bgcolor="#FFFFCC" | <small>(неименувана месечина на Сатурн)</small> || '''[[S/2004 S 17]]''' || align="center" | — || align="center" | — |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[Бестла (месечина)|Бестла]]''' | S/2004 S 18 || bgcolor="Black" | [[File:Bestla-cassini.png|50px|center]] || Сатурн XXXIX |- bgcolor="#B0E0E6" | style="white-space: nowrap" | i: 22 септември 2004<br />p: 6 мај 2005 | ''{{dp|Салација}}'' || {{mp|120347|2004 SB|60}} || bgcolor="Black" | [[File:Salacia Hubble.png|50px|center]] || ''[[Список на можни џуџести планети|Кандидат за џуџеста планета?]]'' || [[Хенри Ро|Ро]], Браун, [[Кристина Баркуми|Баркуми]]<ref name="MPEC_2005-J26">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K05/K05J26.html ''Seven TNOs''], MPEC 2005-J26 (May 6, 2005)</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 1 мај 2005<br />p: 6 мај 2005 | '''[[Дафнис (месечина)|Дафнис]]''' || S/2005 S 1 || bgcolor="Black" | [[File:Daphnis (Saturn's Moon).jpg|50px|center]] || Сатурн XXXV || [[Касини–Хајгенс]]<ref name="IAUC_8524">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08524.html ''S/2005 S 1''], IAUC 8524 (May 6, 2005)</ref> |- bgcolor="#CCCCCC" | style="white-space: nowrap" |i: 7 март 2003<br /> o:27 јули 2005<br />i: 6 мај 2004<br />o: 28 декември 2004<br />p: 29 јули 2005 | ''[[Хаумеја]]'' || {{mp|136108|2003 EL|61}} || bgcolor="Black" | [[File:Haumea Hubble.png|50px|center]] || ''[[Џуџеста планета]]'' || ([[Хозе Луис Ортиз Морено|Ортиз]], [[Франциско Хозе Асетуно Кастро|Кастро]], [[Пабло Сантош-Санс|Санс]])<ref name="Gazetteer" /><ref name="Sanz">{{cite web |title=La historia de Ataecina vs Haumea |url=http://www.infoastro.com/200809/26ataecina-haumea.html |publisher=infoastro.com |author=Pablo Santos-Sanz |date=September 26, 2008 |access-date=September 29, 2008 |language=es |archive-date=2018-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928151047/http://www.infoastro.com/200809/26ataecina-haumea.html |url-status=dead }}</ref> или ([[Мајкл Браун|Браун]], [[Чед Трухиљо|Трухиљо]], [[Дејвид Рабиновиц|Рабиновиц]])<ref name="IAUC_8577">{{cite web|author=Green, Daniel W. E.|url=http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08577.html|title=IAUC 8577|date=July 29, 2005 }}</ref><ref name="NASA_Astrobiology_2005">{{cite web |title=Santa et al. |date=September 10, 2005 |publisher=NASA Astrobiology Magazine |url=http://www.astrobio.net/news/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=1707&mode=thread&order=0&thold=0 |access-date=October 16, 2008 }}</ref> (Погледајте ''[[Спор поврзан со откривањето на Хаумеја]]'') |- bgcolor="#D8BFD8" | style="white-space: nowrap" | i: 21 октомври 2003<br />o: 56 јануари 2005<br />p: 29 јули 2005 | ''[[Ерида (џуџеста планета)|Ерида]]'' || {{mp|136199|2003 UB|313}} || bgcolor="Black" | [[File:Eris and dysnomia2.jpg|50px|center]] || ''[[Џуџеста планета]]'' || [[Мајкл Браун|Браун]], [[Чед Трухиљо|Трухиљо]], [[Дејвид Рабиновиц|Рабиновиц]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_8577" /><ref name="Brown_2006a">{{cite web |title=The discovery of {{mp|2003 UB|313}} Eris, the largest known џуџеста планета |url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |author=Brown, Michael E.|date=2006 |access-date=May 3, 2007 }}</ref> |- bgcolor="#CCCCCC" | style="white-space: nowrap" | o: 26 јануари 2005<br />p: 29 јануари 2005 | '''[[Хиијака (месечина)|Хиијака]]''' || {{nowrap|S/2005 (136108) 1}} || bgcolor="Black" | [[File:Haumea Hubble.png|50px|center]] || Хаумеја I || Браун,Трухиљо, Рабиновиц<ref name="Gazetteer" /><ref name="Brown_2005">{{cite journal |author=Brown, M. E. |display-authors=etal |date=2005 |title=Keck Observatory Laser Guide Star Adaptive Optics Discovery and Characterization of a Satellite to the Large Kuiper Belt Object 2003 EL₆₁ |journal=Astrophysical Journal Letters |volume=632 |issue=1 |pages=L45–L48 |doi=10.1086/497641 |bibcode=2005ApJ...632L..45B|url=http://authors.library.caltech.edu/34486/1/1538-4357_632_1_L45.pdf }}</ref> |- bgcolor="#BB8899" | style="white-space: nowrap" | i: 31 март 2005<br />p: 29 јули 2005 | ''[[Макемаке]]'' || {{mp|136472|2005 FY|9}} || bgcolor="Black" | [[File:Makemake moon Hubble image with legend (cropped).jpg|50px|center]] || ''[[Џуџеста планета]]'' || Браун,Трухиљо, Рабиновиц<ref name="IAUC_8577" /><ref name="JPL-Makemake_2008">{{cite web |date=April 5, 2008 |title=JPL Small-Body Database Browser: 136472 Makemake ({{mp|2005 FY|9}}) |work=NASA Jet Propulsion Laboratory |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |access-date=June 11, 2008 }}</ref> |- bgcolor="#CCCCCC" | style="white-space: nowrap" | o: 30 јуни 2005<br />p: 29 јули 2005 | '''[[Намака (месечина)|Намака]]''' || {{nowrap|S/2005 (136108) 2}} || bgcolor="Black" | [[File:Haumea Hubble.png|50px|center]] || Haumea II || Браун,Трухиљо, Рабиновиц<ref name="IAUC_8636">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08600/08636.html ''S/2005 (2003 EL_61) 2''], IAUC 8636 (December 1, 2005)</ref> |- bgcolor="#D8BFD8" | style="white-space: nowrap" | i: 10 септември 2005<br />p: 3 октомври 2005<!-- abstract's date --> | '''[[Дисномија (месечина)|Дисномија]]''' || {{nowrap|S/2005 (136199) 1}} || bgcolor="Black" | [[File:Eris and dysnomia2.jpg|50px|center]] || Ерида I || Браун, [[Маркос ван Дам|ван Дам]], [[Антонин Буше|Буше]], [[Давид Ле Мигна|Ле Мигнан]], [[Рандал Кемпбел|Кемпбел]], [[Џејсон Чин|Чин]], [[Ал Конрад|Конрад]], [[Скот Хартман|Хартман]], [[Ерик Јохансон|Јохансон]], [[Роберт Лафон|Лафон]], Рабиновиц, [[Пол Стомски|Стомски]], [[Даглас Самерс|Самерс]], Трухиљо, [[Петар Визинович|Визинович]]<ref name="Brown_2006b">{{cite web |title=Dysnomia, the moon of Eris |url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/ |author=Brown, Michael E. |date=2006 |access-date=September 1, 2007 }}</ref> |- bgcolor="#F5DEB3" | rowspan="2" style="white-space: nowrap" | i: 15 мај 2005<br />o: 15 јуни 2005<br />p: 31 октомври 2005 | '''[[Никта (месечина)|Никта]]''' || S/2005 P 2 || bgcolor="Black" | [[File:Nix best view.jpg|50px|center]] || Плутон II | rowspan="2" | [[Хал Вивер|Вивер]], [[Алан Стерн|Стерн]], [[Макс Мутхлер|Мутхлер]], [[Ендру Штефл|Штефл]], [[Марк Буи|Буи]], [[Вилијам Мерлин|Мерлин]],<br />[[Џон Спенсер|Спенсер]], [[Елиот Јанг|Јанг]], [[Лесли јанг|Јанг]]<ref name="IAUC_8625">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08600/08625.html ''S/2005 P 1 and S/2005 P 2''], IAUC 8625 (October 31, 2005) (also as a [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iau/special/08625.pdf pdf])</ref> |-bgcolor="#F5DEB3" | '''[[Хидра (месечина)|Хидра]]''' || S/2005 P 1 || bgcolor="Black" | [[File:Hydra Enhanced Color.jpg|50px|center]] || Плутон III|- bgcolor="#F5DEB3" |- ! Датум ! Име ! Привремена ознака ! Снимка ! Постојана ознака ! Откривач(и) и забелешки |- bgcolor="#C6DD9D" | style="white-space: nowrap" | i: 21 јуни 2003<br />p: 7 јануари 2006 | ''{{dp|Варда}}'' || {{mp|174567|2003 MW|12}} || bgcolor="Black" | [[File:Varda-ilmare hst.jpg|50px|center]] || ''[[Список на можни џуџести планети|Кандидат за џуџеста планета?]]'' || [[Џефри Ларсен|Ларсен]]<ref name="MPEC_2006-A28">Williams, Gareth V.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K06/K06A28.html ''2003 MW12''], MPEC 2006-A28 (January 7, 2006)</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 12 декември 2004<br />o: 6 март 2006 (?)<br />p: 26 јуни 2006 | '''[[Хирокин (месечина)|Хирокин]]''' | S/2004 S 19 || bgcolor="Black" | [[File:Hyrrokkin-cassini.png|50px|center]] || Сатурн XLIV | [[Скот Шепард|Шепард]], [[Дејвид Џуит|Џуит]], [[Јан Клејна|Клејна]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="MPEC_2006-M44">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K06/K06M44.html ''S/2004 S 19''], MPEC 2006-M44 (June 26, 2006)</ref><ref name="IAUC_8727">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08700/08727.html ''Satellites of Saturn''], IAUC 8727 (June 30, 2006)</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap;" rowspan="2" | i: 4 јануари 2006<br />o: 6 март 2006 (?)<br />p: 26 јуни 2006 | <small>(неименувана месечина на Сатурн)</small> | '''[[S/2006 S 1]]''' | align="center" | — | align="center" | — | rowspan="8" | Шепард,Џуит,Клејна<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_8727" /><ref name="MPEC_2006-M45">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K06/K06M45.html ''Eight New Satellites of Saturn''], MPEC 2006-M45 (June 26, 2006)</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[Кари (месечина)|Кари]]''' | S/2006 S 2 || bgcolor="Black" | [[File:Kari-cassini.png|50px|center]] || Сатурн XLV |- bgcolor="#FFFFCC" | rowspan="6" | i: 5 јануари 2006<br />o: 6 март 2006 (?)<br />p: 26 јуни 2006 | <small>(неименувана месечина на Сатурн)</small> | '''[[S/2006 S 3]]''' || align="center" | — || align="center" | — |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[Грејп (месечина)|Грејп]]''' | S/2006 S 4 || bgcolor="Black" | [[File:Greip-cassini.png|50px|center]] || Сатурн LI |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[Логи (месечина)|Логи]]''' | S/2006 S 5 || bgcolor="Black" | [[File:Loge N00177425.jpg|50px|center]] || Сатурн XLVI |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[Јарнсакса (месечина)|Јарнсакса]]''' | S/2006 S 6 || align="center" | — || Сатурн L |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[Сурт (месечина)|Сурт]]''' | S/2006 S 7 || align="center" | — || Сатурн XLVIII |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[Скол (месечина)|Скол]]''' | S/2006 S 8 || align="center" | — || Сатурн XLVII |- bgcolor="#B0E0E6" | style="white-space: nowrap" | i: 21 јули 2006<br />p: 19 септември 2006 | '''[[Актеја (месечина)|Актеја]]''' | {{nowrap|S/2006 (120347) 1}} || bgcolor="Black" | [[File:Salacia Hubble.png|50px|center]] || Салација I || [[Кит Нол|Нол]], [[Харолд Левисон|Левисон]], [[Денис Стивенс|Стивенс]], Грунди<ref name=IAUC8751> {{cite web |url=http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08700/08751.html |title=IAUC 8751: (120347) 2004 SB_60; 2006gi, 2006gj; V733 Cep |publisher=Cbat.eps.harvard.edu |access-date=14 June 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203012326/http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08700/08751.html |archive-date=3 December 2013 }}</ref> |- bgcolor="#FF80C0" | style="white-space: nowrap" | i: 13 ноември 2005<br />p: 22 февруари 2007 | '''[[Вант (месечина)|Вант]]''' | {{nowrap|S/2005 (90482) 1}} || bgcolor="Black" | [[File:Orcus-Vanth 10801.jpg|50px|center]] || Орк I || Браун, Суер<ref name="Weywot"/> |- bgcolor="#ADFF2F" | style="white-space: nowrap" | i: 2 декември 2005<br />p: 22 февруари 2007 | <small>(неименувана месечина на {{mp|2003 AZ|84}})</small> | align=center | — || bgcolor="Black" | [[File:2003AZ84 Hubble.png|50px|center]] || align=center | — || Браун, Суер<ref name="Weywot"/> |- bgcolor="#80FFFF" | style="white-space: nowrap" | i: 14 февруари 2006<br />p: 22 февруари 2007 | '''[[Вејвот]]''' | {{nowrap|S/2006 (50000) 1}} || bgcolor="Black" | [[File:Quaoar-weywot hst.jpg|50px|center]] || Квавар I || Браун, Суер<ref name="Weywot">{{cite journal |first = Daniel W. E. |last = Green |title = Satellites of 2003 AZ_84, (50000), (55637), and (90482) |url = http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08800/08812.html#Item1 |date = 22 February 2007 |journal = IAU Circular |publisher = Central Bureau for Astronomical Telegrams |issue = 8812 |pages = 1 |bibcode = 2007IAUC.8812....1B |archive-url = https://web.archive.org/web/20110719205520/http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08800/08812.html |archive-date= 19 July 2011 |url-status = live}}</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 5 јануари 2006<br />o: 16 јануари 2007 (?)<br />p: 13 април 2007 | '''[[Таркек (месечина)|Таркек]]''' | S/2007 S 1 || bgcolor="Black" | [[File:Tarqeq-cassini.png|50px|center]] || Сатурн LII | [[Скот Шепард|Шепард]], [[Дејвид Џуит|Џуит]], [[Јан Клејна|Клејна]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="MPEC_2007-G38">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K07/K07G38.html ''S/2007 S 1''], MPEC 2007-G38 (April 13, 2007)</ref><ref name="IAUC_8836">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08800/08836.html ''S/2007 S 1, S/2007 S 2, and S/2007 S 3''], IAUC 8836 (May 11, 2007)</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | rowspan="2" style="white-space: nowrap" | i: 18 јануари 2007<br />o: ?<br />p: 1 мај 2007 | rowspan="2" | <small>(неименувани месечини на Сатурн)</small> | '''[[S/2007 S 2]]''' || align="center" | — || align="center" | — | rowspan="2" | Шепард,Џуит,Клејна<ref name="IAUC_8836" /><ref name="MPEC_2007-J09">Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K07/K07J09.html ''S/2007 S 2, S/2007 S 3''], MPEC 2007-J09 (May 1, 2007)</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[S/2007 S 3]]''' || align="center" | — || align="center" | — |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: јуни 2004<br />o: 30 мај 2007<br />p: 18 јули 2007 || '''[[Анта (месечина)|Анта]]''' || S/2007 S 4 || bgcolor="Black" | [[File:Anthe crop.jpg|50px|center]] || Сатурн XLIX || [[Касини–Хајгенс]]<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_8857">Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08800/08857.html ''S/2007 S 4''], IAUC 8857 (July 18, 2007)</ref> |- bgcolor="#FF6F5E" | style="white-space: nowrap" | i: 17 јули 2007<br />p: 7 јануари 2009 || ''[[225088 Гунггунг|Гунггунг]]'' || {{mp|225088|2007 OR|10}} || bgcolor="Black" | [[File:225088 Gonggong and Xiangliu by Hubble (2010).png|50px|center]] || ''[[Џуџеста планета]]'' || [[Меган Швамб|Швамб]], Браун, Рабиновиц<ref name="MPEC2009A42">{{cite web |title = MPEC 2009-A42 : 2007 OR10 |work = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |url = https://minorplanetcenter.net/mpec/K09/K09A42.html |date = 7 January 2009 |access-date = 23 May 2019}}</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 15 август 2008<br />p: 3 Март 2009 || '''[[Егеон (месечина)|Егеон]]''' || S/2008 S 1 || bgcolor="Black" | [[File:N1643264379 1.jpg|50px|center]] || Сатурн LIII || Касини–Хајгенс<ref name="Gazetteer" /><ref name="IAUC_9023">Green, Daniel W. E.; [http://ciclops.org/view/5518/S2008_S_1?js=1 ''S/2008 S 1''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501170153/http://ciclops.org/view/5518/S2008_S_1?js=1 |date=2019-05-01 }}, IAUC 9023 (March 3, 2009)</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 26 јули 2009<br />o: ?<br />p: 2 ноември 2009 ||<small>(неименувана месечина на Сатурн)</small> || '''[[S/2009 S 1]]''' || bgcolor="White" | [[File:PIA11665 moonlet in B Ring cropped.jpg|50px|center]] || align="center" | — || Касини–Хајгенс<ref name="IAUC_9091">Green, Daniel W. E.; [http://ciclops.org/view_popup.php?id=5926 ''S/2009 S 1''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180612135926/http://ciclops.org/view_popup.php?id=5926 |date=2018-06-12 }}, IAUC 9091 (November 2, 2009)</ref> |- ! Датум ! Име ! Привремена ознака ! Снимка ! Постојана ознака ! Откривач(и) и забелешки |} === 2010-и === {| class="wikitable" width="650" ! colspan="6" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="c21st_2010s" | 2010s |- ! Датум ! Име ! Привремена ознака ! Снимка ! Постојана ознака ! Откривач(и) и белешки |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap;" rowspan="2" | i: 7 септември 2010<br />p: 1 јуни 2011 | rowspan="2" | <small>(Неименувани месечини на Јупитер)</small> || S/2010 J 1 || bgcolor="Black" | [[File:2010 J 1 CFHT image.gif|50px|center]] || '''[[Јупитер LI]]''' || Џакобсон, [[Марина Брозовиќ|Брозовиќ]], [[Брет Гладман|Гладман]] и [[Мајк Александерсен|Александерсен]]<ref name="2010jupsat">[http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K11/K11L06.html MPEC 2011-L06: S/2010 J 1 AND S/2010 J 2]</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | S/2010 J 2 || bgcolor="Black" | [[File:2010 J 2 CFHT discovery full.gif|50px|center]] || '''[[Јупитер LII]]''' || [[Кристијан Вејлет|Вејлет]]<ref name="2010jupsat" /> |- bgcolor="#F5DEB3" | style="white-space: nowrap;" | i: 28 јуни 2011<br />p: 20 јули 2011 |'''[[Кербер (месечина)|Кербер]]''' || {{nowrap|S/2011 (134340) 1}} ||align="center" bgcolor="Black" | [[File:Kerberos (moon).jpg|50px|center]] || align="left" | Плутон IV || [[Марк Шовалтер|Шовалтер]]<ref name="cbat">http://www.cbat.eps.harvard.edu/cbet/cbet002769.txt</ref><ref name="pluto-moon">[http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/science/pluto-moon.html NASA – NASA's Hubble Discovers Another Moon Around Pluto<!-- Bot generated title -->]</ref> |- bgcolor="#C6DD9D" | style="white-space: nowrap;" | i: 26 април 2009<br />p: септември 2011 |'''[[Илмаре (месечина)|Илмаре]]''' || {{nowrap|S/2009 (174567) 1}} || bgcolor="Black" | [[File:Varda-ilmare hst.jpg|50px|center]] || align="left" | Варда I || Нол и др.<ref>[http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-174567.html (174567) 2003 MW12, compiled by Wm. Robert Johnston]</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap;" rowspan="2" | i: 27 септември 2011<br />p: 29 јануари 2012 | rowspan="2" | <small>(Неименувани месечини на Јупитер)</small> || S/2011 J 1 || align="center" | — || '''[[Јупитер LXXII]]''' || rowspan="2" | [[Скот Шепард|Шепард]]<ref>[http://www.minorplanetcenter.net/mpec/K12/K12B97.html ''MPEC 2012-B97 : S/2011 J 1 AND S/2011 J 2''] 2012 Jan 29 (issued)</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | S/2011 J 2 || align="center" | — || '''[[Jupiter LVI]]''' |- bgcolor="#F5DEB3" | style="white-space: nowrap;" | i: 26 јуни 2012<br />p: 11 јули 2012 |'''[[Стикс (месечина)|Стикс]]''' || {{nowrap|S/2012 (134340) 1}} ||align="center" bgcolor="Black" | [[File:Styx (moon).jpg|50px|center]] || align="left" | Плутон V || [[Марк Шовалтер|Шовалтер]]<ref>Showalter, Mark. [http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/32/ Hubble Press Release: Hubble Discovers a Fifth Moon Orbiting Pluto]. July 11, 2012.</ref> |- bgcolor="#DDEEFF" | style="white-space: nowrap;" | i: 6 ноември 2004<br />o: 1 Јули 2013<br />p: 15 јули 2013 |'''[[Хипокамп (месечина)|Хипокамп]]'''* || S/2004 N 1 || align="center" bgcolor="Black" | [[File:Hippocamp-heic1904b.jpg|50px|center]] || Нептун XIV || [[Марк Шовалтер|Шовалтер]] '' и др.''<ref name="Beatty_2013">{{cite news|url=http://www.skyandtelescope.com/news/Neptunes-Newest-Moon-215535121.html |title=Neptune's Newest Moon |work=Sky & Telescope |author=Kelly Beatty |date=July 15, 2013 |access-date=July 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130716121048/http://www.skyandtelescope.com/news/Neptunes-Newest-Moon-215535121.html |archive-date=July 16, 2013 }}</ref> |- bgcolor="#89CFF0" | style="white-space: nowrap;" | i: 17 март 2013<br />p: 31 март 2014 | <small>(Неименуван кандидат за џуџеста планета)</small> || ''{{mpl|532037|2013 FY|27}}'' ||bgcolor="Black" | [[File:2013 FY27.png|50px|center]] || ''[[Список на можни џуџести планети|Кандидати за џуџести планети?]]'' || Шепард, Трухиљо<ref name="MPEC2014-F82">{{cite web |title=MPEC 2014-F82 : 2013 FY27 |publisher=IAU Minor Planet Center |date=2014-03-31 |url=https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K14/K14F82.html |access-date=2018-03-29}} (K13F27Y)</ref> |- bgcolor="#BB8899" | style="white-space: nowrap;" | i: 27 април 2015<br />p: 25 април 2016 | <small>(Неименувана месечина на Макемаке)</small> || {{nowrap|'''[[S/2015 (136472) 1]]'''}} || bgcolor="Black" | [[File:Makemake moon Hubble image with legend (cropped).jpg|50px|center]] || align="center" | — || [[Алекс паркер|Паркер]] ''и др.''<ref name="hubblesite">{{cite web|url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2016/18/full/|title=HubbleSite – NewsCenter – Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake (04/26/2016) – The Full Story|work=hubblesite.org|access-date=April 26, 2016}}</ref><ref name="ParkerA2016">{{cite journal | last1 = Parker | first1 = A. H. | last2 = Buie | first2 = M. W. | last3 = Grundy | first3 = W. M. | last4 = Noll | first4 = K. S. | s2cid = 119270442 | title = Discovery of a Makemakean Moon | journal = The Astrophysical Journal| volume = 825| issue = 1| pages = L9| date = April 25, 2016 | doi = 10.3847/2041-8205/825/1/L9| arxiv = 1604.07461 |bibcode = 2016ApJ...825L...9P }}</ref> |- bgcolor="#FF6F5E" | style="white-space: nowrap: | i: 18 септември 2010<br />p: 17 октомври 2016 | '''[[Сјангљу (месечина)|Сјангљу]]''' || {{nowrap|S/2010 (225088) 1}} || bgcolor="Black" | [[File:Xiangliu orbiting 225088 Gonggong (2010, cropped).jpg|50px|center]] || Гунггунг I || [[Габор Мартон|Мартон]], [[Ксаба Кис|Кис]], [[Томас Милер|Милер]]<ref name="DPS48">{{cite conference |title = The moon of the large Kuiper-belt object 2007 OR10 |url = https://aas.org/files/dps-epsc-abstract-book-final.pdf |conference = 48th Meeting of the Division for Planetary Sciences |publisher = American Astronomical Society |id = 120.22 |year = 2016 |access-date = 24 May 2019 |archive-date = 2016-10-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20161018202233/https://aas.org/files/dps-epsc-abstract-book-final.pdf |url-status = dead }}</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 8 март 2016<br />p: 2 јуни 2017 | rowspan="2" | <small>(Неименувани месечини на Јупитер)</small> || S/2016 J 1 || bgcolor="Black" | [[File:2016 J 1 CFHT 2003-02-26 annotated.gif|50px|center]] || '''[[Јупитер LIV]]''' || rowspan=12 | Шепард ''и др.''<ref name="s2016j1">{{cite web|title=MPEC 2017-L08 : S/2016 J 1|url=http://www.minorplanetcenter.net/mpec/K17/K17L08.html|website=Minor Planet Center|publisher=International Astronomical Union|access-date=June 2, 2017}}</ref><ref name="s2017j1">{{cite web|title=MPEC 2017-L47 : S/2017 J 1 |url=http://www.minorplanetcenter.net/mpec/K17/K17L47.html |website=Minor Planet Center|publisher=International astronomical Union|access-date=June 5, 2017}}</ref><ref name=MPEC2018>MPEC's [https://minorplanetcenter.net/mpec/K18/K18O09.html 2018-O09] through [https://minorplanetcenter.net/mpec/K18/K18O18.html 2018-O18]</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 23 март 2017<br />p: 5 јуни 2017 || S/2017 J 1 || bgcolor="Black" | [[File:2017 J 1 CFHT precovery full.gif|50px|center]] || '''[[Јупитер LIX]]''' |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 9 март 2016<br />p: 17 јули 2018 || '''[[Валетудо (месечина)|Валетудо]]''' || S/2016 J 2 || bgcolor="Black" | [[File:Valetudo CFHT precovery 2003-02-28 annotated.gif|50px|center]] || Јупитер LXII |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 5 февруари 2016<br />o: 23 март 2017<br />p: 17 јули 2018 | rowspan="2" | <small>(Неименувани месечини на Јупитер)</small> ||S/2017 J 2 || bgcolor="Black" | [[File:2017 J 2 CFHT 2003-02-26 annotated.gif|50px|center]] || '''[[Јупитер LXIII]]''' |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 5 февруари 2016<br />o: 23 март 2017<br />p: 17 јули 2018 || S/2017 J 3 || bgcolor="Black" | [[File:2017 J 3 CFHT 2003-12-25 annotated.gif|50px|center]] || '''[[Јупитер LXIV]]''' |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 23 март 2017<br />p: 17 јули 2018 || '''[[Пандија (месечина)|Пандија]]''' || S/2017 J 4 || bgcolor="Black" | [[File:Pandia CFHT precovery 2003-02-28.png|50px|center]] || Јупитер LXV |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 23 март 2017<br />p: 17 јули 2018 | rowspan="5" | <small>(Неименувани месечини на Јупитер)</small> || S/2017 J 5 || align="center"| — || '''[[Јупитер LXVI]]''' |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 24 февруари 2017<br />o: 23 март 2017<br />p: 17 јули 2018 || S/2017 J 6 || align="center"| — || '''[[Јупитер LXVII]]''' |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 24 февруари 2017<br />o: 23 март 2017<br />p: 17 јули 2018 || S/2017 J 7 || align="center"| — || '''[[Јупитер LXVIII]]''' |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 23 март 2017<br />p: 17 јули 2018 || S/2017 J 8 || bgcolor="Black" | [[File:2017 J 8 CFHT precovery full.gif|50px|center]] || '''[[Јупитер LXIX]]''' |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 24 февруари 2017<br />o: 23 март 2017<br />p: 17 јули 2018 || S/2017 J 9 || align="center"| — || '''[[Јупитер LXX]]''' |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 25 март 2017<br />o: 11 мај 2018<br />p: 17 јули 2018 || '''[[Ерса (месечина)|Ерса]]''' || S/2018 J 1 || bgcolor="Black" | [[File:Ersa CFHT precovery 2003-02-24.png|50px|center]] || Јупитер LXXI |- bgcolor="#89CFF0" | style="white-space: nowrap" | i: 15 јануари 2018<br />p: 10 август 2018 || <small>(Неименувана месечина на {{mp|2013 FY|27}})</small> || align="center" | — || bgcolor="Black" | [[File:2013FY27.gif|50px|center]] || align="center" | — || Шепард<ref name="CBET4537">{{cite web |url=http://www.cbat.eps.harvard.edu/iau/cbet/004500/CBET004537.txt |title=CBET 4537: 2013 FY27 |date=10 August 2018 |access-date=9 September 2018 |website=cbat.eps.harvard.edu}}</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap;" rowspan="11" | i: 12 декември 2004<br />p: 7 октомври 2019 | style="white-space: nowrap;" rowspan="21" |<small>(Неименувани месечини на Сатурн)</small> | S/2004 S 20 || align="center" | — || '''[[Сатурн LIV]]''' | rowspan="21" | Шепард, Џуит, Клејна<ref name=MPEC2019>MPEC's [https://minorplanetcenter.net/mpec/K19/K19TC6.html 2019-T126] through [https://minorplanetcenter.net/mpec/K19/K19TG1.html 2019-T161]</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[S/2004 S 21]]''' || align="center" | — || align="center" | — |- bgcolor="#FFFFCC" | S/2004 S 22 || align="center" | — || '''[[Сатурн LV]]''' |- bgcolor="#FFFFCC" | S/2004 S 23 || align="center" | — || '''[[Сатурн LVI]]''' |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[S/2004 S 24]]''' || align="center" | — || align="center" | — |- bgcolor="#FFFFCC" | S/2004 S 25 || align="center" | — || '''[[Сатурн LVII]]''' |- bgcolor="#FFFFCC" | S/2004 S 26 || align="center" | — || '''[[Сатурн LVIII]]''' |- bgcolor="#FFFFCC" | S/2004 S 27 || align="center" | — || '''[[Сатурн LIX]]''' |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[S/2004 S 28]]''' || align="center" | — || align="center" | — |- bgcolor="#FFFFCC" | S/2004 S 29 || align="center" | — || '''[[Сатурн LX]]''' |- bgcolor="#FFFFCC" | S/2004 S 30 || align="center" | — || '''[[Сатурн LXI]]''' |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap;" rowspan="10" | i: 12 декември 2004<br />p: 8 октомври 2019 |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[S/2004 S 31]]''' || align="center" | — || align="center" | — |- bgcolor="#FFFFCC" | S/2004 S 32 || align="center" | — || '''[[Сатурн LXII]]''' |- bgcolor="#FFFFCC" | S/2004 S 33 || align="center" | — || '''[[Сатурн LXIII]]''' |- bgcolor="#FFFFCC" | S/2004 S 34 || align="center" | — || '''[[Сатурн LXIV]]''' |- bgcolor="#FFFFCC" | S/2004 S 35 || align="center" | — || '''[[Сатурн LXV]]''' |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[S/2004 S 36]]''' || align="center" | — || align="center" | — |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[S/2004 S 37]]''' || align="center" | — || align="center" | — |- bgcolor="#FFFFCC" | S/2004 S 38 || align="center" | — || '''[[Сатурн LXVI]]''' |- bgcolor="#FFFFCC" | '''[[S/2004 S 39]]''' || align="center" | — || align="center" | — |- ! Датум ! Име ! Привремена ознака ! Снимка ! Постојана ознака ! Откривач(и) и белешки |} === 2020-и === {| class="wikitable" width="650" ! colspan="6" style="background-color: Silver; text-align: center;" id="c21st_2020s" | 2020s |- ! Датум ! Име ! Привремена ознака ! Снимка ! Постојана ознака ! Откривач(и) и белешки |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 5 февруари 2003<br />p: 15 ноември 2021 || <small>(Неименувана месечина на Јупитер)</small> || {{nowrap|'''[[S/2003 J 24]]'''}}|| align="center" | — || align="center" | — || Шепард, Џуит, Клејна, Гладман, Вејлет<ref name="MPEC2021-V333">{{cite web |title=MPEC 2021-V333 : S/2003 J 24 |url=https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K21/K21VX3.html |website=minorplanetcenter.net |access-date=16 November 2021}}</ref> |- bgcolor="#FFFFCC" | style="white-space: nowrap" | i: 1 јули 2019<br />p: 16 ноември 2021 || <small>(Неименувана месечина на Сатурн)</small> || '''[[S/2019 S 1]]''' || align="center" | — || align="center" | — || Аштон, Гладман, Пети, Александерсен<ref name="MPEC2021-W14">{{cite web |title=MPEC 2021-W14 : S/2019 S 1 |url=https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K21/K21W14.html |website=minorplanetcenter.net |access-date=16 November 2021}}</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 27 септември 2011<br />p: 20 декември 2022 || rowspan=2|<small>(Неименувани месечини на Јупитер)</small> || {{nowrap|'''[[S/2011 J 3]]'''}}|| align="center" | — || align="center" | — || rowspan=2|Шепард<ref name="MPEC2022-Y69">{{cite web |title=MPEC 2022-Y69: S/2011 J 3 |url=https://minorplanetcenter.net/mpec/K22/K22Y69.html |website=minorplanetcenter.net |access-date=21 December 2022}}</ref><ref name="MPEC2022-Y68">{{cite web |title=MPEC 2022-Y68: S/2018 J 2 |url=https://minorplanetcenter.net/mpec/K22/K22Y68.html |website=minorplanetcenter.net |access-date=21 December 2022}}</ref> |- bgcolor="#FFE8E8" | style="white-space: nowrap" | i: 12 мај 2018<br />p: 20 декември 2022 || {{nowrap|'''[[S/2018 J 2]]'''}}|| align="center" | — || align="center" | — |} == Поврзано == * [[Времеслед на астрономијата на Сончевиот Систем]] * [[Времеслед на истражувањето на Сончевиот Систем]] * [[Списоци на астрономски тела]] * [[Сончев Систем]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.hudsonfla.com/space.htm City of Hudson's Natural Satellite Page] * [http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ Scott Sheppard's Giant Planet Satellite Page] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090607094153/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |date=2009-06-07 }} * [http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_discovery JPL Natural Satellite Discovery Data] * James Hilton, [https://web.archive.org/web/20070921162818/http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/minorplanets.php When did the asteroids become minor planets?] {{Solar System moons (compact)}} {{Solar System}} {{Portal bar|Списоци|Ѕвезди|Вселенски лет|Вселена|Наука}} [[Категорија:Месечини]] [[Категорија:Истражување на Сончевиот Систем]] [[Категорија:Списоци на тела во Сончевиот Систем]] [[Категорија:Астрономски времеследи|Сончев Систем, Планети, природни сателити, времеслед на]] [[Категорија:Списоци за физика|Тела во Сончевиот Систем]] g6od0ra5utl8jzo8hq2z5m8fqh3hd68 0 1286941 5583590 5417769 2026-06-28T09:44:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583590 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = Даниел Баренбојм | native_name = | native_name_lang = | image = Barenboim Vienna.jpg | image_size = | alt = | caption = Даниел Баренбојм во Виена, 2008 | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1942|11|15}} | birth_place = [[Буенос Аирес]], Аргентина | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = | other_names = | citizenship = Аргентина, Израел, Палестина, Шпанија | education = | alma_mater = | occupation = [[пијанист]] и [[диригент]] | years_active = | employer = | organization = | known_for = | notable_works = | spouse = {{plainlist| * {{marriage|Жаклин ду Пре|1967|1987|reason=died}} * {{marriage|Елена Башкирова|1988}} }} | partner = | children = 2 | parents = | relatives = | callsign = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | website = {{URL|http://www.danielbarenboim.com}} | footnotes = |module = {{Listen| embed=yes |filename = Daniel barenboim bbc radio4 reith lectures 27 07 2012 b01sd0hy.flac |title = Daniel Barenboim's voice |type = speech |description = from the BBC [[Reith Lectures|Reith Lecture]], 7 April 2006.<ref>{{Cite episode | title= Daniel Barenboim: In the Beginning Was Sound |series= [[Reith Lectures|The Reith Lectures]] |url= http://www.bbc.co.uk/programmes/b0076xry |access-date= 18 January 2014 |station= BBC Radio 4 |date= 7 April 2006}}</ref> }} }} '''Даниел Баренбојм''' ({{Langx|he|דניאל בארנבוים}}; роден на 15 ноември 1942 година) е пијанист и диригент кој е државјанин на Аргентина, Израел, Палестина и Шпанија. Баренбојм е актуелен генерален музички директор на Берлинската државна опера, а претходно бил музички директор на Симфонискиот оркестар на Чикаго, Оркестарот на Париз и [[Ла Скала (Милано)|Ла Скала]] во Милано.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-24724324|title=Barenboim to leave La Scala opera|date=29 October 2013|work=Bbc.co.uk}}</ref> Баренбојм е познат по неговата работа со Западно-источниот диван оркестар, оркестар со седиште во [[Севиља]] со млади [[Арапи|арапски]] и израелски музичари, и како критичар на израелската окупација на палестинските територии. Баренбојм има добиено многу награди, вклучувајќи седум [[Награди Греми|Греми награди]], почесен Витез командант на [[Ред на Британската Империја|Орденот на Британската Империја]],<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-13891509|title=Conductor Daniel Barenboim receives honorary knighthood|date=2011-06-24|work=BBC News|access-date=2015-02-08}}</ref> командант и голем офицер на француската Легија на честа, и други. Во 2002 година, заедно со палестинско-американскиот научник [[Едвард Саид]], му била доделена наградата Конкорд на шпанскиот принц од Астурија. Баренбојм е [[Повеќејазичност|полиглот]], течно зборува шпански, хебрејски, англиски, француски, италијански и германски јазик. Самонаречен спинозист, тој е значително под влијание на животот и мислата на [[Барух Спиноза|Спиноза.]]<ref>[https://danielbarenboim.com/the-purpose-of-the-state-is-freedom/ "The Purpose of The State is Freedom"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211229131814/https://danielbarenboim.com/the-purpose-of-the-state-is-freedom/ |date=2021-12-29 }}, DanielBarenboim.com, December 2003)</ref><ref>[http://downloads.bbc.co.uk/rmhttp/radio4/transcripts/20060407_reith.pdf "In the Beginning Was Sound: Reith Lectures 2006, Lecture 1]</ref><ref>[http://downloads.bbc.co.uk/rmhttp/radio4/transcripts/20060505_reith.pdf "In the Beginning Was Sound: Lecture 5: The Power of Music"]</ref><ref>Barenboim, Daniel: ''A Life in Music'' [2nd ed.</ref><ref>Barenboim, Daniel: ''Everything is Connected: The Power of Music''.</ref> == Биографија == [[Податотека:Daniel_Barenboim_Kid.jpg|мини| Даниел Баренбојм, 11 годишна возраст, со [[композитор]]от Лустиг и младинскиот оркестар на Гадна (1953)]] Даниел Баренбојм е роден на 15 ноември 1942 година во [[Буенос Аирес]], Аргентина, од аргентинско-еврејски родители Аида (родена Шустер) и Енрике Баренбојм, двајцата професионални пијанисти.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NSVbAAAAIAAJ&q=Aida+Schuster++Enrique+Barenboim|title=Who's who in Israel and in the work for Israel abroad|last=Ben|first=Itzhak|date=1980|publisher=Bronfman & Cohen Publications|access-date=1 August 2014}}</ref> Започнал со часови по пијано на петгодишна возраст со својата мајка, продолжувајќи да учи со својот татко, кој останал негов единствен учител. На 19 август 1950 година, на седумгодишна возраст, тој го одржал својот прв свечен концерт во неговиот роден град Буенос Аирес.<ref name="independent.co.uk">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/daniel-barenboim-baton-charge-136263.html|title=Daniel Barenboim: Baton charge|date=16 December 2002|work=Independent.co.uk|accessdate=22 October 2018}}</ref> Во 1952 година, семејството на Баренбојм се преселило во Израел. Две години подоцна, во летото 1954 година, неговите родители го однеле во [[Салцбург]] за да учествува на часовите по диригирање на [[Игор Маркевич]]. Во текот на тоа лето тој, исто така, се запознал и свирел за [[Вилхелм Фуртвенглер]], кој останал централно музичко влијание и идеал за Баренбојм.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://danielbarenboim.com/why-wilhelm-furtwangler-still-moves-us-today/|title=Why Wilhelm Furtwängler Still Moves Us Today|last=Barenboim|first=Daniel|date=November 2004|publisher=danielbarenboim.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708224559/http://www.danielbarenboim.com/journal_furtwangler.htm|archive-date=8 July 2011|accessdate=18 September 2019}}</ref> Во 1955 година, Баренбојм студирал [[хармонија]] и композиција со Надија Буланже во Париз. Баренбојм има државјанство во Аргентина, Израел,<ref name="AFP">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dawn.com/2011/08/11/conductor-barenboim-to-be-nobel-nominee.html|title=Conductor Barenboim to be Nobel nominee|last=AFP|date=11 August 2011|publisher=Dawn.com|location=Argentina|accessdate=15 October 2011}}</ref> [[Држава Палестина|Палестина]],<ref name="haaretz.com">{{Наведени вести|url=https://www.haaretz.com/1.4979045|title=Israeli pianist Daniel Barenboim takes Palestinian citizenship|last=Hirsch|first=Yael|date=2008-01-13|work=[[Haaretz]]|access-date=2014-08-01|archive-date=2022-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220322111155/https://www.haaretz.com/1.4979045|url-status=dead}}</ref> и Шпанија,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2008/may/14/israelandthepalestinians.classicalmusic|title=Music gives me hope|last=Barenboim|first=Daniel|date=14 May 2008|work=[[The Guardian]]|access-date=22 November 2017|location=London}}</ref> и бил првиот човек кој имал палестинско и израелско државјанство истовремено. Живее во Берлин.<ref name="independent.co.uk" /><ref name="Haaretz2011">{{Наведени вести|url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/israeli-conductor-daniel-barenboim-to-perform-with-orchestra-in-gaza-1.359476|title=Israeli conductor Daniel Barenboim to perform with orchestra in Gaza|date=2 May 2011|work=[[Haaretz]]|access-date=4 May 2011|archive-date=2015-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017074950/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/israeli-conductor-daniel-barenboim-to-perform-with-orchestra-in-gaza-1.359476|url-status=dead}}</ref> == Кариера == [[Податотека:Daniel_Barenboim_-_1958.jpg|лево|мини| Американски концертен настап на 15-годишна возраст (јануари 1958 година)]] По настапот во Буенос Аирес, Баренбојм го направил своето меѓународно деби како пијанист на 10-годишна возраст во 1952 година во Виена и Рим. Во 1955 година настапил во Париз, во 1956 година во Лондон и во 1957 година во Њујорк под диригентската палка на [[Леополд Стоковски]]. Потоа следеле редовни концертни турнеи низ Европа, САД, Јужна Америка, Австралија и Далечниот Исток. Во јуни 1967 година, Баренбојм и неговата тогашна свршеница Жаклин ду Пре одржале концерти во [[Ерусалим]], [[Тел Авив]], [[Хаифа]] и [[Бершева]] пред и за време на [[Шестдневна војна|Шестдневната војна]].<ref>{{Наведени вести|title=Music with much love|last=Dudman|first=Helga|date=9 June 1967|work=The Jerusalem Post|location=Jerusalem|page=5}}</ref> Неговото пријателство со музичарите Иџак Перлман, Зубин Мета и Пинчас Цукерман, и бракот со ду Пре довеле до филмот од 1969 година на Кристофер Нупен за нивната изведба на квинтетот на Шуберт „Пастрмка“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/classicalmusic/3645223/Why-make-war-when-you-can-make-music.html|title=Why make war when you can make music?|last=Lloyd Webber|first=Julian|date=21 July 2005|work=The Telegraph|access-date=23 April 2007|location=London|author-link=Julian Lloyd Webber}}</ref> Баренбојм дебитирал како оперски диригент во 1973 година со изведбата на Моцартовиот ''Дон Жуан'' на фестивалот во Единбург. Баренбојм бил именуван за музички директор на Симфонискиот оркестар на Чикаго во 1989 година, функција што ја држел до 17 јуни 2006 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.backstage.com/news/barenboim-to-leave-chicago-symphony-in-06/|title=Barenboim to Leave Chicago Symphony in 06|date=26 February 2004|work=Backstage|access-date=5 January 2017|agency=Associated Press}}</ref> Од 1992 година, Баренбојм е музички директор на Берлинската државна опера и на Стаатскапеле Берлин. Во есента 2000 година тој бил прогласен за доживотен диригент на Стаатскапеле Берлин.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=/arts/2006/06/20/bmboim20.xml|title=Goodbye Chicago, hello world|last=Henderson|first=Michael|date=20 June 2006|work=The Telegraph|access-date=23 April 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20060914151129/http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=/arts/2006/06/20/bmboim20.xml|archive-date=14 September 2006|location=London}}</ref> На 15 мај 2006 година, Баренбојм бил именуван за главен гостин-диригент на [[Ла Скала (Милано)|операта Ла Скала]] во Милано, по оставката на [[Рикардо Мути]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2006/may/16/arts.italy|title=Barenboim to be La Scala's guest|last=McMahon|first=Barbara|date=16 May 2006|work=The Guardian|access-date=23 April 2007|location=London}}</ref> Тој потоа станал музички директор на Ла Скала во 2011 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2011/dec/11/don-giovanni-scala-milan-review|title=A tale of two Italian opera cities|last=Maddocks|first=Fiona|date=2011-12-11|work=The Observer|access-date=2015-02-08}}</ref> Во 2009 година, Баренбојм за првпат го диригирал [[Виенски новогодишен концерт|Виенскиот новогодишен концерт]] на [[Виенска филхармонија|Виенската филхармонија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wienerphilharmoniker.at/upload/files/0901_njk09_db_journal.pdf|title=On Conducting the New Year's Day Concert with the Vienna Philharmonic|last=Daniel Barenboim|publisher=Wiener Philharmoniker|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719164851/http://www.wienerphilharmoniker.at/upload/files/0901_njk09_db_journal.pdf|archive-date=19 July 2011|accessdate=4 May 2011}}</ref> Во својата новогодишна порака тој изразил надеж дека 2009 година ќе биде година за мир и за човечка правда на Блискиот Исток.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kleinezeitung.at/nachrichten/kultur/1708688/index.do|title=Neujahrskonzert 2009 – Daniel Barenboims sanfte Revolution|date=1 January 2009|work=Kleine Zeitung|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20131217031624/http://www.kleinezeitung.at/nachrichten/kultur/1708688/index.do|archive-date=17 December 2013|accessdate=29 May 2012}}</ref> Тој повторно го диригирал Новогодишниот концерт во Виена во 2014 година, како и во 2022 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.derstandard.at/story/2000122874280/neujahrskonzert-der-wiener-philharmoniker-begruesst-ohne-publikum-2021|title=Neujahrskonzert 2021 ohne Publikum, 2022 mit Barenboim|date=2021-01-01|work=Der Standard|access-date=2021-01-15}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://danielbarenboim.com/}} * [http://edition.cnn.com/CNNI/Programs/revealed/barenboim/Daniel Barenboim откриен на CNN.com]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=892575 Паралели и парадокси], интервју за НПР со Баренбојм и Едвард Саид, 28 декември 2002 година * [https://www.theguardian.com/arts/features/story/0,11710,928744,00.html „Во хармонија“], ''[[Гардијан|филм „Гардијан]]'' “ на Баренбојм и Саид, 5 април 2003 година * [https://www.bbc.co.uk/radio4/reith2006/ Во почетокот беше звукот], 2006 година БиБиСи Радио 4 Предавања на Рит. * [https://www.bbc.co.uk/bbcfour/audiointerviews/profilepages/barenboimd1.shtml Интервјуа на BBC Radio 3], ноември 1991 година * [https://web.archive.org/web/20081224232025/http://sonybmgmasterworks.com/artists/danielbarenboim/ Дискографија во SonyBMG Masterworks] * [https://www.youtube.com/view_play_list?p=9FBA3821EA9E616E ''Концертот за виолончело на Елгар во ла-мол'', опус 85 ''Жаклин Ду Пре'' со ''Даниел Баренбојм'' и ''Оркестарот на Нова филхармонија'' на YouTube] * [https://web.archive.org/web/20090901013817/http://thethirdestate.net/2009/08/review-prom-50-fidelio-played-by-daniel-barenboim-and-the-west-eastern-divan-orchestra/ Преглед: Фиделио свирено од Даниел Баренбојм и Западно-источниот дивански оркестар] * [http://www.dw-world.de/dw/article/0,,6167342,00.html Вестфалска награда за мир] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120203214334/http://www.dw-world.de/dw/article/0,,6167342,00.html |date=2012-02-03 }} * [https://web.archive.org/web/20120221042936/http://www.classicstoday.com/features/f3_0500.asp Извонредниот Бетовен на Баренбојм], на симфонискиот циклус на classicstoday.com * [http://en.qantara.de/A-Classic-Example-of-Political-Naivety/19155c20205i1p500/index.html Даниел Баренбојм и Арапското антиизраелско чувство: класичен пример за политичка наивност] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210404115906/https://en.qantara.de/content/daniel-barenboim-and-arab-anti-israel-sentiment-a-classic-example-of-political-naivety |date=2021-04-04 }} * [http://en.qantara.de/Mutual-Appreciation-Is-Essential/20181c21960i1p501/index.html ''Взаемното ценење е суштинско''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210404115905/https://en.qantara.de/content/interview-with-daniel-barenboim-mutual-appreciation-is-essential |date=2021-04-04 }} Интервју со Даниел Баренбојм * [http://www.bruceduffie.com/barenboim.html Две интервјуа со Даниел Баренбојм] од Брус Дафи, 2 ноември 1985 и 11 септември 1993 година {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Б}} [[Категорија:Добитници на Волфовата награда за уметност]] [[Категорија:Носители на прускиот Орден за заслуги (граѓански)]] [[Категорија:Еврејски пијанисти]] [[Категорија:Израелски Евреи]] [[Категорија:Велеофицери на Легијата на честа]] [[Категорија:Носители на Големиот крст со ѕвезда и лента на Орденот за заслуги за СР Германија]] [[Категорија:Добитници на Греми]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Заповедници на Легијата на честа]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1942 година]] 4wt2f2pwm2v303z250u66hpejkpo113 0 1288406 5583621 5414161 2026-06-28T10:37:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583621 wikitext text/x-wiki '''Даниел Дарко Јанацковиќ''' (роден на 11 мај 1967 година), попознат како '''Дарко Јанацковиќ''', е [[фудбал]]ски менаџер кој работи во Франција, инаку роден бил во Србија и бил поранешен фудбалер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://int.soccerway.com/coaches/darko-janackovi/292482/|title=Darko Janacković|publisher=SOCCERWAY}}</ref> == Професионална кариера == Даниел е роден и израснат во [[Пирот]], [[Југославија]]. Својата фудбалска кариера како младинец ја започнал во 1978 година во составот на [[ФК Партизан|ФК Партизан од Белград]]. Во 1980 година, тој се преселил во Франција, поточно во Диеп каде што започнал да игра за екипата на ФК Диепе. === Југославија === Својата професионална фудбалска кариера во 1986 година ја започнал во југословенската прва лига поточно во екипата на ФК Раднички од Пирот. Во 1987 година, се преселил во Белград каде што потпишал едногодишен договор со друг југословенски прволигаш, со составот на [[ОФК Белград]]. === Португалија === За првпат се преселил надвор од територијата на Југославија, во 1988 година. Заминал во Португалија каде што потпишал двегодишен договор со клубот на Мореиренсе ФК од [[ЛигаПро|Сегунда дивизијата]]. Во 1990 година, тој се преселил во градот [[Авеиро]] каде имал двегодишен престој во тимот од [[Примеира лига|Примеира Лигата]] во тимот на СЦ Беира-Мар. Таму ја завршил својата професионална фудбалска кариера, бидејќи Србинот нешто подоцна доживеал сообраќајна несреќа. == Тренерска кариера == Дарко Јанацковиќ поседувал УЕФА А лиценца, втора највисока фудбалска тренерска лиценца. Во 2009 година тој ја допбил УЕФА А лиценцата од страна на [[Фудбалски сојуз на Србија|Фудбалскиот сојуз на Србија]]. === Југославија === Својата тренерска кариера ја започнал во 2000 година со тимот до 19 годишна возраст на неговиот поранешен клуб, [[ФК Партизан]]. Таму работел како помошник на српскиот фудбалски тренер, Звонко Живковиќ. Во тој состав и во соработка со Живковиќ го освоиле трофејот на првенството на [[Југославија]] за играчи до 19 години. Во 2001 година, Дарко се преселил во [[Белград]] каде што бил назначен за главен тренер на У-18 тимот на неговиот поранешен клуб, [[ОФК Белград]]. Тој ѝ помогнал на својата екипа да ја обезбеди третата позиција во првенството на Југославија за У-18 во сезоната 2001–02. Подоцна во 2002 година, се вратил во својот роден град, [[Пирот]], каде што бил назначен за главен тренер на неговиот поранешен клуб од Југословенската втора лига, ФК Раднички од Пирот. Со овој клуб успеал да се квалификува за четвртфиналната фаза на Купот на Југославија во 2002 година. === Франција === Прв пат се преселил од Југославија како фудбалски менаџер во 2004 година, заминувајќи во [[Франција]], поточно во градот Авион каде бил назначен за главен тренер на аматерската екипа од Првенството на Франција составот на ЦС Авион. === Србија === Во 2006 година, Дарко се преселил во Србија каде потпишал едногодишен договор за да биде назначен за главен тренер во [[Српска Суперлига|Меридијан Првата Лига]] ''(сега позната како Српска Суперлига) на'' ФК Хајдук од Кула. === Враќање во Франција === Јанацковиќ во 2007 година се вратил во Франција и почнал да работи како скаут (ловец на млади таленти) за тимот од [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]], ФК Мец. === Алжир === Во 2008 година, тој повторно заминал од Србија и овој пат отпатувал во [[Северна Африка]], поточно во државата [[Алжир]] каде што бил назначен за главен тренер на алжирскиот клуб ЕС Сетиф. Подоцна во 2008 година, тој се преселил во [[Константин (Алжир)|Константин]] каде што бил назначен за главен тренер на најстариот фудбалски клуб во Алжир,екипата на ЦС Константин. Во јануари 2009 година, започнал да тренира друга екипа од градот Константин, составот на МО Константин<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.radioalgerie.dz/news/fr/article/20150524/41545.html|title=USM Blida : le Serbe Darko Janackovic pour succéder à Mouassa|publisher=Radio Algérien}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.footalgerien.com/usm-blida-le-serbe-darko-janackovic-a-la-place-de-mouassa/|title=USM BLIDA : LE SERBE DARKO JANACKOVIC À LA PLACE DE MOUASSA|publisher=Foot Algérien|archive-url=https://web.archive.org/web/20160406071659/http://www.footalgerien.com/usm-blida-le-serbe-darko-janackovic-a-la-place-de-mouassa/|archive-date=6 April 2016|accessdate=26 March 2016}}</ref> и му помогнал на клубот да ја обезбеди 5-та позиција во првенството на Алжир. Бил награден со наградата за '''најдобар тренер на сезоната''' на крајот од сезоната 2008-2009. === Индонезија === Во 2010 година, тој повторно заминал од Србија и овој пат на дестинација во [[Индонезија]] каде бил назначен за главен тренер во индонезиската Суперлига, во составот на Персиб Бандунг. Договорот бил за една година и се сметало дека е најскапиот договор во сезоната во Индонезискиот фудбал.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kuncupkembang.blogspot.com/2010/07/daniel-darko-janajkovic-resmi-latih.html|title=Daniel Darko Janackovic Resmi Latih Persib Bandung|publisher=kuncupkembang.blogspot.com}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kutak-ketik.blogspot.com/2010/06/daniel-darko-janackovic-persib-coach.html|title=Daniel Darko Janackovic Persib Coach Candidates|publisher=kutak-ketik.blogspot.com}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://jekethek.blogspot.com/2010/06/inilah-daniel-darko-janackovic-calon.html|title=Inilah Daniel Darko Janackovic, Calon Kuat Pelatih Persib Bandung|publisher=jekethek.blogspot.com}}</ref> === Бахреин === Во месец јули 2012 година се преселил на [[Среден Исток|Блискиот Исток]] и поточно во државата [[Бахреин]] каде што бил назначен за главен тренер на Бахреинскиот премиерлигаш, клубот Ист Рифа . Договорот бил со важност од една година. === Враќање во Индонезија === Во јануари 2013 година, тој се вратил во Индонезија каде што бил назначен за технички директор-менаџер<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://persibteaatuh.blogspot.com/2013/01/daniel-darko-janackovic-jadi-direktur.html|title=Daniel Darko Janackovic Jadi Direktur Teknik PBR|publisher=persibteaatuh.blogspot.com|accessdate=2022-01-20|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120221503/http://persibteaatuh.blogspot.com/2013/01/daniel-darko-janackovic-jadi-direktur.html|url-status=dead}}</ref> во индонезиската Суперлига, во составот на Персипаси Бандунг Раја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goal.com/id-ID/news/1391/indonesia-super-league/2014/08/29/5067314/pelita-bandung-raya-pakai-dana-subsidi-lunasi-utang-daniel-darko-|title=Pelita Bandung Raya Pakai Dana Subsidi Lunasi Utang Daniel Darko Janackovic|publisher=GOAL}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bola.net/indonesia/darko-derby-bandung-berlangsung-menarik-53ba93.html|title=Darko: Derby Bandung Berlangsung Menarik|publisher=BOLA.NET}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bola.net/indonesia/minim-persiapan-pbr-sesumbar-beri-kejutan-untuk-persib-75f4f1.html|title=Minim Persiapan, PBR Sesumbar Beri Kejutan Untuk Persib|publisher=BOLA.NET}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mediasepakbola.co/2013/10/26/pelita-bandung-raya-resmi-lepas-darko/|title=Pelita Bandung Raya Resmi Lepas Darko|publisher=mediasepakbola.c}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Враќање во Алжир === Во 2014 година, Јанацковиќ се вратил во Алжир поточно во Ларба, каде што започнал да тренира во Алжирската Лига Професионел 1 поточно составот на тимот на РЦ Арба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dzfoot.com/2015/09/10/rc-arbaa-billel-dziri-limoge-daniel-janackovic-de-retour-73999.php|title=RC Arbaâ : Dziri limogé, Janacković de retour ?|publisher=DZFOOT|accessdate=2022-01-20|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907141314/http://www.dzfoot.com/2015/09/10/rc-arbaa-billel-dziri-limoge-daniel-janackovic-de-retour-73999.php|url-status=dead}}</ref> === Оман === Во месец јануари 2016 година, тој повторно заминал на Блискиот Исток, но овојпат во државата [[Оман]], каде што на 23 јануари, бил назначен за тренер на клубот на Шохар кој се натпреварувал во Оман професионална лига. Останал до крајот на сезоната 2015-16 во Оман професионалната лига.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.azamn.com/?p=334041|title=داركو يانكوفيتش مدربا لنادي صحار خلفـا للمكيس|publisher=azamn.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114115802/http://www.azamn.com/?p=334041|archive-date=14 January 2017|accessdate=25 March 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://soharfans.com/5083|title=رئيس النادي يستقبل يانكوفيتش|publisher=soharfans.com}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На 29 март 2016 година, раководството на Сохар СЦ одлучило да се раздели со францускиот тренер, инаку роден во Србија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://soharfans.com/7374|title=ادارة نادي صحار تفسخ عقد المدرب الفرنسي دراكو|publisher=soharfans.com|accessdate=2022-01-20|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120221512/https://soharfans.com/7374|url-status=dead}}</ref> Во неговиот краток, но успешен ангажман во тимот на Сохар, му помогнал на тимот да заврши на петтата позиција во сезоната 2015-16 и исто така им помогнал да го обезбедат второто место во Купот на професионалната лига на Оман 2015-16.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.muscatdaily.com/Archive/Sports/Football-Al-Nasr-wins-Mazda-cup-4nrh|title=AL NASR WINS MAZDA CUP|publisher=Muscat Daily|accessdate=2022-01-20|archive-date=2016-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409073304/http://www.muscatdaily.com/Archive/Sports/Football-Al-Nasr-wins-Mazda-cup-4nrh|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.shorouqoman.com/2016/03/sgs.html|title=النصر يحقق لقب كأس مازدا للمحترفين|publisher=shorouqoman.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422020435/http://www.shorouqoman.com/2016/03/sgs.html|archive-date=22 April 2016|accessdate=7 April 2016}}</ref> Тоа биле најдобрите достигнувања на тимот во својата историја на постоење. == Курсеви за тренер == Тој имал можност да учествува на различни тренерски курсеви изведувани од врвни [[Европа|европски]] тренери како на пример во август 2002 година [[Арсен Венгер]] од екипата на [[ФК Арсенал]], во јануари 2003 година од Рајнал Денуи од составот на Реал Сосиедад, во јануари 2003 година и во февруари 2003 година Висенте дел Боске од клубот на [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид ФК]]. == Достигнувања како тренер == === Признанија === '''Партизан У-19''' (помошник менаџер) * Освоено е Југословенско првенство У-18''': 2000–01''' '''Сохар''' * Второпласиран во Купот на професионалната лига на Оман 2015-16 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.goal.com/en/people/france/92892/darko-daniel-janackovic Дарко Јаначковиќ - ГОЛ] * [http://www.eurosport.co.uk/football/darko-janackovic_prs407470/person.shtml Дарко Јаначковиќ - ЕУРОСПОРТ] * [http://www.soccerpunter.com/coaches/292482-Darko-Janackovi%C4%87 Дарко Јаначковиќ - ФУДБАЛЕН ПОНТЕР] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ј}} [[Категорија:Француски фудбалски тренери]] [[Категорија:Српски фудбалски тренери]] [[Категорија:Српски фудбалери]] [[Категорија:Луѓе од Пирот]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1967 година]] 83uxfo8zt4krom7kz6d0dpg7nvku99i 0 1289335 5583456 5242237 2026-06-27T23:16:37Z ~2026-37105-54 134543 /* Биографија */ 5583456 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | consort=yes | name = Персида Ненадовиќ | image = Кнегиња Персида Карађорђевић (1813-1873).jpg | image_size = | caption = Портрет изработен од [[Урош Кнежевиќ]], 1855 | succession = Кнегиња | reign = 14 септември 1842 – {{nowrap|24 октомври 1858}} | spouse = {{marriage|[[Александар Караѓорѓевиќ (кнез)|Александар Караѓорѓевиќ]]|1830}} | issue = {{Plainlist| * Полексија * Клеопатра * Алексиј * Светозар * [[Петар I Караѓорѓевиќ|Петар]] * Јелена * Андреј * Јелисавета * Ѓорѓе * [[Арсен Караѓорѓевиќ|Арсен]] }} | birth_date = {{birth date|1813|2|15|df=y}} | birth_place = [[Бранковина]], Србија | death_date = {{death date and age|1873|3|29|1813|2|15|df=y}} | death_place = [[Виена]], [[Австроунгарија]] | place of burial = Црква Св. Ѓорѓи, [[Опленац]] | religion = [[Православие]] | father = [[Јеврем Ненадовиќ]] | mother = Јованка Миловановиќ |}} '''Персида Караѓорѓевиќ''' (Бранковина, [[15 февруари]] [[1813]] - [[Виена]], [[17 март]] [[29 март|29]] [[1873|март 1873]]) — била сопруга на владејачкиот кнез на Србија, [[Александар Караѓорѓевиќ (кнез)|Александар Караѓорѓевиќ]].<ref name="књига">{{Наведена книга|title=Српске краљице и царице|last=Николић|first=Дејан|publisher=Народна библиотека Ресавска школа|year=2009|isbn=978-86-82379-31-7|location=Деспотовац|pages=233-237}}&nbsp;[http://www.sr.cobiss.net/scripts/cobiss?command=DISPLAY&base=cobib&rid=167420172&lani=sc 167420172]{{Мртва_врска|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Биографија == [[Податотека:Princ_Aleksandar_and_princess_Persida_Karađorđević.jpg|мини|Принцот Александар и принцезата Персида]] Потекнувала од угледно семејство Ненадовиќ од Бранковина кај [[Ваљево]]. Таа е внука на првиот српски министер за полиција и војвода Јаков Ненадовиќ и ќерка на Јеврем Ненадовиќ и Јованка. Таткото на Јованка бил војводата Младен Миловановиќ. Со претприемничка и темпераментна личност по природа, принцезата Персида била главен советник на нејзиниот сопруг. Со принцот Александар имала десет деца: ќерките Полексија, Клеопатра, Јелена и Елизабета и синовите Алексиј, Светозар, Андреј (сите тројца починале како деца), Петра, Ѓорѓе и Арсен.<ref>Радомир Ј. Поповић: Принцеза Клеопатра Карађорђевић-Петронијевић, Даница за 2012. годину, Вукова задужбина, Београд. pp. 352.</ref> Таа е единствената жена што била носител на турскиот орден на Падишахот.<ref>{{Наведена книга|title=Slava i čast: Odlikovanja među Srbima, Srbi među odlikovanjima|last=Acović|first=Dragomir|publisher=Službeni Glasnik|year=2012|location=Belgrade|pages=343|ref=harv}}</ref> == Семејството == === Сопружник === {| class="wikitable sortable" !Име ! сликањето ! Дата на раѓање ! датум на смрт |- | [[Александар Караѓорѓевиќ (кнез)|принц Александар]] |[[Податотека:PrinceAlexander_I_w.jpg|мини|66x66пкс]] | [[11 октомври]] [[1806|1806 година]] | [[3 мај]] [[1885|1885 година]] |} === Деца === {| class="wikitable sortable" !Име ! сликањето ! Дата на раѓање ! датум на смрт ! брачен другар |- | [[Полексија Караѓорѓевиќ|Принцеза Полексија]] | | [[1 февруари]] [[1833|1833 година]] | [[5 декември]] [[1914|1914 година]] | Константин Николајевиќ ; Александар Пречерн |- | Принцеза Клеопатра | | [[26 ноември]] [[1835|1835 година]] | [[13 јули]] [[1855|1855 година]] | Милан Петронијевиќ |- | Принц Алексеј | | [[23 март]] [[1836|1836 година]] | [[21 април]] [[1841|1841 година]] | умрел во детството |- | принц Светозар | | [[1841|1841 година]] | [[17 март]] [[1847|1847 година]] | умрел во детството |- | [[Петар I Караѓорѓевиќ|Кралот Петар I]] |[[Податотека:Peter_I_Karadjordjevic_of_Serbia.jpg|мини|65x65пкс]] | [[29 јуни]] [[1844|1844 година]] | [[16 август]] [[1921|1921 година]] | [[Зорка Караѓорѓевиќ|Принцезата Зорка]] |- | Принцеза Елена | | [[18 октомври]] [[1846|1846 година]] | [[26 јули]] [[1867|1867 година]] | Ѓорѓе Симиќ |- | Принцот Андреј | | [[15 септември]] [[1848|1848 година]] | [[12 јули]] [[1864|1864 година]] | починал во младоста |- | [[Елизабета Караѓорѓевиќ]] | | [[27 февруари]] [[1850|1850 година]] | [[1 јуни]] [[1850|1850 година]] | умрел во детството |- | принц Ѓорѓе | | [[11 октомври]] [[1856|1856 година]] | [[5 јануари]] [[1889|1889 година]] | Тој не се ожени |- | [[Арсен Караѓорѓевиќ|Принц Арсен]] |[[Податотека:Knez_Arsen_Karađorđević.jpg|мини|78x78пкс]] | [[16 април]] [[1859|1859 година]] | [[19 октомври]] [[1938|1938 година]] | Грофицата Аурора Павловна Демидова |} == Политички и културни активности == Нејзиното влијание се чувствувало во Србија во тоа време и во политиката и во културата. Со своите добронамерни интервенции и проширувањето на семејството Ненадовиќ, таа придонела за падот на принцот во 1858 година.<ref>{{Наведена книга|title=Карађорђевићи: од вожда до круне|date=2018.|isbn=978-86-81046-45-6}}</ref> Со неа е поврзано и основањето на првиот српски театар во 1847 година. [[Абдул Меџид I|Султанот Абдул Маџид]] ѝ доделил Голем орден од 1864 година за нејзината добротворна работа, хуманост и културни активности. За тогашниот живот на главниот град значајни биле честите уметнички настани што таа ги организирала.<ref name="књига"/> == Добротворни работи == [[Податотека:Crkva_svetog_Ilije_u_Vrelu.jpg|мини|Црквата Свети Илија во Врело]] На нејзина иницијатива е изградена црквата Свети Илија во Сокобања. Таа подарила скапоцен крст на црквата Вознесение Господово во Мионица.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.czipm.org/persida-ktitorka.html|title=Персида Карађорђевић: мудра кнегиња, велика ктиторка|last=Лош|first=Татјана|work=Центар за истраживање православнога монархизма|accessdate=16 декември 2016|archive-date=2016-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220182340/http://www.czipm.org/persida-ktitorka.html|url-status=dead}}</ref> == Наводи ==  {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Портал|Биографија|Историја|Србија}} * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=9671167 Информации за нејзиниот гроб] * [https://web.archive.org/web/20080215212712/http://home.drenik.net/foto/anastas/persida.html Фото: Персида Караѓорѓевиќ (Анастас Јовановиќ)] * [http://genealogy.euweb.cz/balkan/karageo.html Педигре на Караѓорѓевиќ] * [http://www.novosti.rs/vesti/zivot_+.303.html:535233-Persida-Karadjordjevic-Mudra-kneginja-velika-ktitorka Персида Караѓорѓевиќ: Мудрата принцеза, Големиот основач (Вечерње новости, 25 февруари 2015)] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Династија Караѓорѓевиќ]] [[Категорија:Луѓе од Ваљево]] [[Категорија:Починати во 1873 година]] [[Категорија:Родени во 1813 година]] o67tjvzh0jo35o01i1ozswkwdkmbwxt 0 1289411 5583577 5579172 2026-06-28T09:38:17Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583577 wikitext text/x-wiki '''Дамјан Даласин''' (11 век) ― [[Византија|византиски]] [[Благородништво|благородник]] и војсководец, дукс на [[Скопје]], назначен во [[1072]] година по избувнувањето на востанието на [[Ѓорѓи Војтех]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=140}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/499142958|title=Македонска енциклопедија|last=Ристовски, Блаже|first=|last2=|date=2009|publisher=МАНУ|year=2009|isbn=978-608-203-023-4|location=Скопје|pages=423|oclc=499142958}}</ref> == Животопис == Се смета дека тој бил во сродство со [[Константин Даласен|Константин Даласин]] и дека потекнувале од угледно семејство од познатото село Даласин. Во [[11 век]] нивното фамилијарно име се поврзува со темата [[Арменијака]], но и [[Антиохија]]. Во изворите, нивното фамилијарно име се сретнува во времето на владеењето на [[Василиј II]], кога во царската служба имало неколку членови на родот Даласин.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=z-00AAAAMAAJ&pg=PA65&lpg=PA65&dq=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%98%D0%B0%D0%BD+%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BD&source=bl&ots=1dKDkPA8e9&sig=ACfU3U3LTLrnB93O1APd5BdVij7DuGuHFQ&hl=mk&sa=X&ved=2ahUKEwjBt-eIx9f1AhW1QvEDHQLFChsQ6AF6BAgTEAM#v=onepage&q=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%98%D0%B0%D0%BD%20%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BD&f=false|title=Успон војног племства у Византији XI века|last=Krsmanović|first=Bojana|last2=Крсмановић|first2=Бојана|date=2001|publisher=Византолошки институт САНУ|isbn=978-86-7025-315-5|pages=64-65|language=sr}}</ref> За време на востанието на [[Ѓорѓи Војтех]], дукс на [[Скопје]] бил [[Никифор Карантин]], кој бил сменет од страна на императорот [[Михаил VII Дука]], поради неговата неспособност да го спречи истото. За нов дукс на Скопје, бил назначен Дамјан Даласин, кој откако се соединил со војската на Карантин, се однесувал потценувачки спрема него и другите стратези, навредувајќи ги дека биле „плашливци". Битката која се водела кај Присдијана ([[Призрен]]) била жестока. Визинтиските војски биле страшно поразени.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Историја на макеоднскиот народ|last=Михајло Апостолски|first=Бранко Панов|publisher=Институт за национална историја|year=1969|location=Скопје|pages=165-166}}</ref> Мнозина [[Византијци]] биле убиени, а не бил мал и бројот на заробениците, меѓу кои се наоѓал и самиот дукс Дамјан Даласин. Бил заробен и целиот византиски логор.<ref name=":0" /><ref name=":1"/> == Поврзано == * [[Ѓорѓи Војтех]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.mn.mk/index.php/kultura/video/komentari/7242-Neuspesen-obid-na-Gorgi-Vojteh-za-obnova-na-makedonskoto-carstvo Неуспешен обид на Ѓорѓи Војтех за обнова на македонското царство] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220129185719/http://www.mn.mk/index.php/kultura/video/komentari/7242-Neuspesen-obid-na-Gorgi-Vojteh-za-obnova-na-makedonskoto-carstvo |date=2022-01-29 }} [[Категорија:Византијци од 11 век]] [[Категорија:Македонија во средниот век]] [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Починати во 998 година]] [[Категорија:Византиски управници на Антиохија]] kjcqifq1zydq80gb1eet7g1wrn45gyx 0 1289638 5583545 5369262 2026-06-28T08:00:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583545 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Мост | bridge_name = Грофчански мост | native_name = | native_name_lang = | image = Кратово XY (18).JPG | image_size = | alt = | caption = Поглед на Грофчанскиот мост | official_name = | other_name = Гровчански мост | carries = | crosses = [[Кратовска Река]] | locale = [[Кратово]] | owner = | maint = | id = | architect = | designer = | engineering = | design = [[лачен мост|лачен]] | material = камен | length = 30 м | width = 4 м | height = 8 м | mainspan = | spans = 2 | pierswater = | load = | clearance = | below = | life = | builder = | fabricator = | begin = | complete = ран XVIII век | cost = | open = | inaugurated = | toll = | traffic = | preceded = | followed = | heritage = [[културно наследство на Македонија]] | collapsed = | closed = | replaces = | map_cue = | map_image = | map_alt = | map_text = | map_width = | coordinates = {{Coord|42|04|41.6|N|22|10|52.3|E|type:landmark_region:MK|display=title, inline}} | lat = | long = | references = | extra = }} '''Грофчански мост''' (наречен и '''Гровчански мост''') — историски камен [[мост]] преку [[Кратовска Река]].<ref name="ИГЕО">{{нмс| url= http://www.igeografija.mk/Portal/?p=4853 | title= Кратово – град на средновековни кули и мостови |access-date = 13 јули 2017 |last= Милевски |first= Ивица |date= 18 март 2014 |publisher= ИГЕО-ПОРТАЛ - Институт за географија }}</ref><ref name="ЦДНН">{{нмс | url= http://cdnh.ii.edu.mk/multimedija2006/Kratovo_Mostovi/Kratovo%20Mostovi/Mostovi/Grofcanski/grofcanski_istorija.html | title= Грофчански мост | access-date= 13 јули 2017 | publisher= Центар за дигитизација на националното наследство (ЦДНН) }}{{Dead link|date=февруари 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> во градот [[Кратово]], прогласен за [[културно наследство на Македонија]].<ref name="СЗД">{{СЗД}}</ref> Мостот е изграден на почетокот на [[XVIII век]] од богатото кратовско семејство Грофчански, кое се доселило од [[Мала Азија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mn.mk/kultura/7943|title=Архитектура во Кратово|date=10 јули 2013|work=Македонска нација|accessdate=2 февруари 2022|archive-date=2022-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220201111650/http://www.mn.mk/kultura/7943|url-status=dead}}</ref> Се наоѓа на околу 70 метри од [[Чаршиски мост|Чаршискиот мост]] и заедно со него го обезбедуваат кружното движење по градската чаршија.<ref name="ЦДНН"/> Сместен е меѓу Чаршискиот и [[Сарајски мост|Сарајскиот мост]] и ја поврзува [[Ајдучка чаршија|Ајдучката чаршија]] со десниот брег на Кратовска Река. Грофчанскиот мост е една од главните патни артерии во градот. Долг е 30&nbsp;м, широк е 4&nbsp;м и се издига на висина од 8&nbsp;м.<ref name="ИГЕО"/> Изграден е од [[камен]] и има два [[свод]]а. Големиот свод има димензии од 6 × 9,20&nbsp;м, а малиот е голем 0,80 × 2&nbsp;м.<ref name="ЦДНН"/> == Поврзано == * [[Културно наследство на Македонија во Општина Кратово]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Grofchanski Bridge}} {{КНМ-Кратово}} [[Категорија:Мостови во Кратово]] [[Категорија:Знаменитости во Кратово]] [[Категорија:Камени мостови]] mqlvxav3qwlgnyk4rc2hwi48km2drri 0 1291378 5583607 5450142 2026-06-28T10:16:44Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583607 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Danijel Ljuboja 2011.jpg|мини|Фотографија од Данијел Љубоја]] '''Данијел Љубоја''' (роден на 4 септември 1978 година) бил поранешен професионален [[Србија|српски]] [[фудбал]]ер кој настапувал на позицијата напаѓач. Тој бил познат по своите пас проигрувања. Данијел ја претставувал репрезентацијата на [[Србија и Црна Гора]] на [[Светско првенство во фудбал 2006|Светското првенство]] во фудбал во 2006 година. == Кариера == === Клупска кариера === [[Податотека:Danijel_Ljuboja_2011_(2).jpg|лево|мини|285x285пкс| Љубоја заедно со навивач на екипата на [[ФК Легија Варшава|Легија од Варшава]].]] Данијел Љубоја е роден во [[Винковци]], [[Социјалистичка Република Хрватска|СР Хрватска]], [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФР Југославија]] од родители Срби.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.warszawa.sport.pl/sport-warszawa/1,124557,13062069,Danijel_Ljuboja_o_Serbii__mlodosci_we_Francji_i_grze.html|title=Danijel Ljuboja o Serbii, mlodosci we Francji i grze w Legii: Czekam z tesknota na mistrzostwo Polski|date=17 December 2012|access-date=22 June 2013|publisher=Warswaza|language=pl|trans-title=Danijel Ljuboja of Serbia, youth in France and playing Legion: I'm waiting with longing for the Polish championship}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Таму настапувал во младинските екипи на НК Динамо од Винковци, НК Осијек, а подоцна и во екипата на [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда од Белград]]. Тој во подоцнежниот период се преселил во Франција каде што професионална кариера најпрво ја започнал со екипата на Сошо и тоа во сезоната 1998-99. Љубоја својот прв натпревар за составот на Сошо го имал на 11 септември 1998 година кога влегол како замена во 76 минута на местото на Ентони Сируфо, во поразот со 2:1 против екипата на [[ФК Олимпик Лион|Лион]]. Подоцна на 31 октомври 1998 година тој го постигнал својот прв гол, а постигнал и уште еден, во победата од 4:0 над екипата на [[ФК Монпелје|Монпелје]]. Сепак, во неговата прва сезона во новиот клуб, екипата на Сошо испаднала во Лига 2. Наредната сезона, Љубоја многу брзо станал важен член на првиот тим и ја започнал својата голгетерска форма, вклучително и хет-трикот во победата на 15 април 2000 година од 5:1 над екипата на Кретеј. На крајот на сезоната, голгетерската форма на Љубоја го довела многу блиску да стане најдобар стрелец за клубот, но сепак го заземал второто место веднаш зад соиграчот Амара Траоре. Клубот на крајот на сезоната не бил во можност да се врати назад во Лига 1. За неговиот двегодишен престој во тимот, тој одиграл вкупно 62 натпревари и притоа постигнал 20 гола. По неговиот престој во екипата на Сошо, Љубоја се преселил во сезоната 2000-01 во составот на Стразбур. Во својата прва сезона за новиот клуб, тој започнал со доста споро темпо, постигнувајќи само три гола на дури триесет натпревари. Клубот испаднал од првата лига и покрај тоа што го освоил финалето на Купот на Франција, победувајќи го составот на Амјен, во финалето со резултат од 5:4 по изведување на пенали.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lequipe.fr/Football/match/86380|title=Strasbourg 0-0 Amiens|date=26 May 2001|publisher=lequipe.fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20120204150942/http://www.lequipe.fr/Football/match/86380|archive-date=4 February 2012|accessdate=28 July 2016}}</ref> Наскоро во својата втора сезона, Љубоја се вратил во старата форма, постигнувајќи вкупно петнаесет голови за клубот. Екипата на Стразбур успеала да се врати во најелитното друштво. Љубоја, имал одиграно два натпревари во натпреварувањето во Купот на УЕФА, постигнувајќи притоа и два гола против белгискиот тим на Стандард од Лиеж. Сепак неговиот тим испаднал од тоа натпреварување бидејќи на првиот натпревар забележал пораз со резултат од 2:0. Екипата на Стразбур настапувала на евро сцената поради освојувањето на францускиот куп во минатата сезона. Наредната сезона, во која француската лига била преименувана во Лига 1, голгетерската форма на Љубоја избледнала. Тој постигнал само десет гола. Клубот успеал да остане во Лига 1. Наредната сезона, Љубоја формирал партнерство со новопристигнатиот соиграч Мамаду Нианг. Со него настапувал во краток период пред да замине од екипата на Стразбур во составот на ПСЖ. По неговото заминување во ПСЖ, Љубоја имал одиграно 123 натпревари во лигата постигнувајќи вкупно 34 гола. Во месец декември 2003 година, Данијел Љубоја бил поврзуван со ривалот од Лига 1, составот на [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]]<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11820/2283611/|title=PSG target Ljuboja|last=ORourke|first=Peter|date=17 December 2003|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> и со два други непознати клубови од Премиер лигатата.<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11671/2287254/|title=Premiership duo track Ljuboja|last=ORourke|first=Peter|date=2 January 2004|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> === Париз Сен Жермен === За време на преодниот рок 2003–4 во месец јануари, Љубоја се преселил од екипата на Стразбур во составот на [[ФК Париз Сен Жермен|Пари Сен Жермен]] за сума од 3 милиони [[евра]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11715/2287601/|title=Ljuboja and Chapuis seal moves|last=Bailey|first=Graeme|date=7 January 2004|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> Во својата прва полусезона во екипата на ПСЖ, тој имал добар почеток, постигнувајќи шест гола, од кои четири гола во три последователни натпревари. Неговиот нов клуб успеал да го освои Купот на Франција, победувајќи го составот на Шаторо со резултат од 1:0. За време на неговиот престој во ПСЖ, тој се соочил со голема конкуренција и тоа од напаѓачите како [[Паулета]] и Фабрис Панкрат. Во пресрет на сезоната 2004-05, Љубоја набрзо имал несогласувања со тренерот [[Вахид Халилхоџиќ]] откако тренерот не бил задоволен од односот на Љубоја на претсезонските тренинзи, поради што не тренирал последните два дена поради болка во грбот.'''<ref name="Monaco reject Ljuboja chance">{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11816/2305229/|title=Monaco reject Ljuboja chance|last=Haond|first=Patrick|date=16 July 2004|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> '''Ова довело до шпекулации за трансфер во [[ФК Монако]].'''<ref name="Monaco reject Ljuboja chance" /> '''И покрај напнатоста, првиот тим на Љубоја не бил оштетен. Меѓутоа, во септември 2004 година Љубоја бил згрозен од халилхоџиќ откако тој не бил вклучен во натпреварот против Монако'''<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11820/2310691/|title=Ljuboja furious with boss|last=Haond|first=Patrick|date=20 September 2004|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> '''и бил изоставен од првиот тим и покрај недостатокот од напаѓачи во клубот.'''<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11820/2315447/|title=Ljuboja's PSG future in doubt|last=Haond|first=Patrick|date=29 October 2004|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> '''Љубоја за еден медиум изјавил дека Халилхоџиќ не му дал објаснување пред натпреварот и дека 100 проценти бил посветен во ПСЖ.'''<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11820/2315128/|title=Ljuboja not eyeing PSG exit|last=Haond|first=Patrick|date=1 November 2004|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> '''Во јануарскиот преоден рок, кога ПСЖ ги објавил своите намери да го продаде Љубоја.'''<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11820/2318613/|title=PSG duo could depart|last=Haond|first=Patrick|date=3 December 2004|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> '''Љубоја бил поврзуван со клубови низ цела Европа како [[ФК Барселона]],'''<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11820/2317740/|title=Barca target PSG star|last=Kendall|first=Mark|date=1 December 2004|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> '''Малага,'''<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11820/2319272/|title=Malaga target PSG ace|last=Acedo|first=Francisco|date=1 December 2004|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> '''[[ФК Саутхемптон]]'''<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11677/2323267/|title=Saints weigh up duo|last=Buckingham|first=Mark|date=9 January 2005|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> '''и [[ФК Тотенхем Хотспар]].'''<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11675/2323628/|title=Spurs in Ljuboja frame|last=Marshall|first=Adam|date=12 January 2005|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> '''Сепак, никаков потег не бил направен, бидејќи Љубоја сакал да остане во клубот.'''<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11820/2323178/|title=Ljuboja to stay at PSG|last=ORourke|first=Peter|date=6 January 2005|publisher=Sky Sports}}</ref>''' Сезоната 2004–05 не била успешна за Љубоја, бидејќи успеал да постигне само два гола. Неговата форма била во надолна линија, а клубот завршил на деветтото место на конечната табела. Во текот на сезоната, тој одиграл пет натпревари со тимот во [[УЕФА Лига на шампиони 2004/05|Лигата на шампионите]] на УЕФА. Љубоја постигнал вкупно седум голови во 42 првенствени натпревари. === Приклучување кон германските клубови === Во 2005 година, тој преминал во германскиот клуб Штутгарт, на почетокот како позајмен играч.<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11820/2346916/|title=Stuttgart sign Serb|last=Haond|first=Patrick|date=25 August 2005|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> Бил поврзуван со клубови како [[ФК Мајорка|Мајорка]],<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11820/2341621/|title=Ljuboja eyed by Mallorca|last=Haond|first=Patrick|date=11 July 2005|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> [[ФК Олимпик Марсеј|Марсеј]]<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11810/2343990/|title=l'OM eye Ljuboja|last=Haond|first=Patrick|date=3 August 2005|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> и [[ФК Болтон Вондерерс|Болтон]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11672/2345024/|title=Bolton join Ljuboja hunt|last=Haond|first=Patrick|date=12 August 2005|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> По доаѓањето во Штутгарт, Љубоја изјавил дека го напуштил составот на ПСЖ, не поради одмаздата што ја добил минатата сезона, туку за да го одржи својот фудбалски ритам пред Светското првенство.<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11820/2347804/|title=Ljuboja not out for revenge|last=Haond|first=Patrick|date=2 September 2005|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> Неколку седмици подоцна, на 10 септември 2005 година, Љубоја го одиграл својот прв натпревар, во нерешениот натпревар со резултат од 1:1 со екипата на Арминија од Билефелд, а еден месец подоцна, на 23 октомври 2005 година тој го постигнал својот прв гол, во нерешениот натпревар со резултат од 1:1 со составот на [[ФК Бајер Леверкузен|Баер од Леверкузен]]. Три дена пред да го постигне својот прв гол во Бундеслигата, Љубоја го постигнал својот прв гол и во Купот на УЕФА во победата од 2:0 над екипата на Рен. Тој постигнал гол и во победата од 2:0 над составот на ПАОК.<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11889/2355664/|title=Group G round-up|last=Buckingham|first=Mark|date=24 November 2005|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> Во екипата на Штутгарт, тој формирал впечатливо партнерство со соиграчот Џон Дал Томасон. До крајот на сезоната, тој постигнал вкупно осум гола, а клубот завршил на деветтото место. Тој бил договорен во месец април 2006 година (до 2009 година), но со тоа неговиот приход, бил половина исплатен од екипата на ПСЖ. Сепак приходот му бил значително намален.<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11820/2375346/|title=Ljuboja stays at Stuttgart|last=Ives|first=Chris|date=1 May 2006|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> Иако имал важечки договор, од екипата на Штутгарт тој ја барал истата плата што ја земал претходно во екипата на ПСЖ. Поради тие несогласувања од екипата на Штутгарт му рекле да си побара нов клуб во летото 2006 година. Љубоја бил оставен да тренира со резервниот состав на Штутгард, тим кој се натпреварувал во третата германска лига. Во месец август 2006 година, Љубоја бил префрлен како позајмен играч во учесникот во [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]] во составот на Хамбургер за период од една година со можност потоа да биде договорот целосно откупен.<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11889/2388753/|title=Ljuboja loaned to Hamburg|last=Higham|first=Paul|date=31 August 2006|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> Љубоја, на почетокот, оставил добар впечаток постигнувајќи гол на својот прв натпревар, во првото коло на ДФБ-Покал (купот), во поразот со резултат од 4:3 против екипата на Штутгартер Кикерс. Својот прв натпревар во лигата го имал на 16 септември 2006 година во поразот со 1:0 против екипата на [[ФК Борусија Дортмунд|Борусија од Дортмунд]], а својот прв гол го постигнал, една седмица подоцна, на нерешениот натпревар со резултат од 2:2 против екипата од [[ФК Ајнтрахт Франкфурт|Франкфурт]]. Тој одиграл шест натпревари со тимот во [[УЕФА Лига на шампиони 2006/07|Лигата на шампионите]] на УЕФА. Подоцна, во тимот на Хамбург тој бил деградиран и вратен во резервниот тим, бидејќи не сакал, односно одбивал да учествува на тимските брифинзи за новинари. Екипата на Хамбургер не ја искористила својата опција за да го откупи договорот на Љубоја, па тој се вратил во составот на ВфБ Штутгарт на крајот од сезоната. По неговото враќање, во екипта на ВфБ Штутгарт тој барал да го префрлат во некој друг клуб и тој веднаш бил ставен во резервниот состав на Штутгарт. Љубоја рекол дека сакал да се врати во Франција,<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11807/2412635/|title=Ljuboja wants France return|last=Haond|first=Patrick|date=30 April 2007|access-date=24 February 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> имајќи желба што побрзо да го напушти Штутгарт,<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11809/2492858/|title=Stuttgart 'eyeing Ewerthon'|last=Zeh|first=Thomas|date=23 June 2007|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports|last2=Picard|first2=Laurent}}</ref> но неговите напори биле безуспешни. На крајот на месец јули, тој бил поврзуван со италијанската екипа на Сиена, но сепак трансферот не се реализирал. Тој бил поврзуван со преселба во екипата на [[ФК Фулам|Фулам]], затоа што извесен период бил таму на проба.<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11681/2688891/|title=Ljuboja on trial at Fulham|last=Fraser|first=Peter|date=27 August 2007|access-date=24 February 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> Во тој период Љубоја бил дел од резервниот тим на ВфБ Штутгарт кој се натпреварувал во Регионалната лига. Во месец јануари 2008 година, Данијел Љубоја до крајот на сезоната бил испратен како позајмен играч во составот на [[ФК Волфсбург|ВфЛ Волфсбург]]. Претходно, извесно време тренирал со екипата на Волфсбург.<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11881/3071809/|title=Serbian joins Wolves|last=Ives|first=Chris|date=22 January 2008|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> Својот прв натпревар за новиот клуб го имал на 2 февруари 2008 година, во нерешениот натпревар со резултат од 1:1 против екипата на Арминија од Билефелд. Еден месец подоцна, тој го постигнал својот прв гол во нерешениот натпревар од 1:1 против составот на Хамбург. На крајот на сезоната, екипата на Волфсбург не ја искористила можоста за трајно потпишување на договорот со напаѓачот Љубоја. Во месец јули 2008 година, тој бил вратен во милост на раководството и бил во приклучен во првиот тим на екипата на [[ФК Штутгарт|ВфБ Штутгарт]], но повторно бил деградиран на 5 февруари 2009 година во резервниот тим ВфБ Штутгарт II. Таму останал до крајот на неговиот договор, односно до месец јуни 2009 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11881/4929326/|title=Ljuboja axed by Stuttgart|last=Zocher|first=Thomas|date=16 February 2009|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.spiegel.de/sport/fussball/kurzpaesse-dfl-ueberprueft-sponsoren-einstieg-bei-1860-ljuboja-undiszipliniert-a-605790.html|title=Kurzpässe: DFL überprüft Sponsoren-Einstieg bei 1860, Ljuboja undiszipliniert|date=5 February 2009|access-date=22 June 2013|publisher=Spiegel Online|language=de|trans-title=Short Passes: DFL checked sponsors joining in 1860, Ljuboja undisciplined}}</ref> Во месец јуни 2009 година, Љубоја си заминал по цели три години минати во Штутгарт и веднаш станал слободен агент (слободен играч). === Враќање во Франција === По четири години минати во Германија, Данијел Љубоја на 23 јули 2009 година се вратил во Франција, потпишувајќи со екипата на Гренобл Фут 38. Својот прв натпревар со новиот клуб во лигата го имал на 8 август 2009 година на воведниот натпревар на клубот во сезоната, во поразот од 2:0 на домашен терен од составот на [[ФК Олимпик Марсеј|Марсеј]], влегувајќи на местото на соиграчот Јосип Тадиќ. На наредниот натпревар, тој го постигнал својот прв гол, во поразот со резултат од 2:1 од екипата на Булоњ. На 8 мај 2010 година, тој постигнал гол во победата со резултат од 2:0 над екипата на Булоњ.<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11095/6141824/|title=Ligue 1 round-up|last=Paterson|first=Hayley|date=8 May 2010|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> На крајот на сезоната екипата на Гренобл испаднала во понизок ранг, односно во Лига 2. И покрај испаѓањето, тој имал добра сезона, постигнувајќи десет гола на триесет и четири натпревари. Љубоја во новата сезона одиграл уште три натпревари за клубот, пред да замине во екипата на Ница. На 31 август 2010 година (крајниот рок за трансфер), тој потпишал за екипата од Лига 1, за составот на [[ФК Ница|Ница]], за сума од 300 илјади евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lequipe.fr/Football/breves2010/20100831_201136_ljuboja-a-nice-officiel.html|title=Ljuboja à Nice (Officiel)|date=31 August 2010|publisher=l'equipe.fr|language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20100903091604/http://www.lequipe.fr/Football/breves2010/20100831_201136_ljuboja-a-nice-officiel.html|archive-date=3 September 2010|accessdate=12 May 2012}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/news/11800/6349982/|title=Ljuboja agrees Nice switch|date=31 August 2010|access-date=22 June 2013|publisher=Sky Sports}}</ref> Својот прв натпревар за екипата на Ница го имал во лигата на воведниот натпревар на клубот од сезоната, во победата со резултат од 2:1 над составот на Бордо. Една седмица подоцна, тој го постигнал својот прв гол во поразот со резултат од 2:1 од екипата на Рен. Тој, постигнал два гола на 11 мај 2011 година во победата со резултат од 3:2 над екипата на Арл-Авињон. По не баш успешна сезона, Љубоја завршил со шест постигнати голови во сите натпреварувања. Подоцна го напуштил клубот на Ница. === Легија од Варшава === По една сезона во помината во екипата на [[Ница]], тој повторно го променил својот клуб, овојпат потпишувајќи со [[Полска|полскиот]] клуб од [[Екстракласа]], [[ФК Легија Варшава|Легија Варшава]]. Договорот бил со важност од една година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://legia.przegladsportowy.pl/Pilka-nozna/Danijel-Ljuboja-zostanie-pilkarzem-Legii-Warszawa,artykul,110351,1,721.html|title=Znany napastnik w Legii! Gral w PSG i Stuttgarcie!|date=15 June 2011|publisher=sports.pl|language=pl|accessdate=12 May 2012|archive-date=2012-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20120331005842/http://legia.przegladsportowy.pl/Pilka-nozna/Danijel-Ljuboja-zostanie-pilkarzem-Legii-Warszawa,artykul,110351,1,721.html|url-status=dead}}</ref> Својот прв настап за новиот клуб го имал на воведниот натпревар на клубот во сезоната, во победата од 3:1 над составот на КС Краковија. Тој постигнал два гола во победата од 3:1 над составот на [[ФК Гурник Забже|Гурник од Забже]]. Постигнувајќи три гола на четири натпревари, Љубоја бил награден со наградата за играч на месецот.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.futbol.pl/artykul/106518.html|title=Ljuboja i Mroczkowski najlepsi w sierpniu|date=11 September 2011|access-date=22 June 2013|archive-url=https://archive.today/20120903172957/http://www.futbol.pl/artykul/106518.html|archive-date=3 September 2012|publisher=Futbol.pl|language=pl|trans-title=Ljuboja and Mroczkowski best in August}}</ref> На 29 септември 2011 година, постигнал гол и реализирал една асистенција во победата од 3:2 над израелскиот тим Хапоел Тел Авив во групната фаза на Лига Европа. Подоцна во текот сезоната, тој постигнал вкупно единаесет гола, со што станал најдобар стрелец на клубот во тековната сезона. Во месец април 2012 година, потпишал нов едногодишен договор со клубот.<ref>{{Наведени вести|url=http://gwizdek24.se.pl/pilka-nozna/ekstraklasa/danijel-ljuboja-przedluzyl-kontrakt-z-legia_251612.html|title=Danijel Ljuboja extended his contract with Legia|date=16 April 2012|access-date=6 March 2013|publisher=Gwizdek24.pl|language=pl|trans-title=Danijel Ljuboja przedluzyl kontrakt z Legia}}{{Мртва_врска|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во својата прва сезона во клубот, тој го освоил Купот на Полска за 2012 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.b92.net/sport/fudbal/vesti.php?yyyy=2012&mm=04&dd=24&nav_id=603562|title=Srbi doneli Legiji Kup|date=24 April 2012|access-date=22 June 2013|publisher=B92.net|language=sr|trans-title=Serbs brought Legion Cup}}</ref> Наредната сезона, Љубоја ја започнал со два постигнати голови во квалификациите за Лигата на Европа, и тоа двете средби одиграни против составот на СВ Рид. Неговите перформанси станале подобри во лигашкиот дел, кога постигнал хет-трик на воведниот натпревар од сезоната, во победата од 4:0 над составот на Корона од Киелце. Кон крајот на месец ноември, неговите одлични настапи можеле да го направат легендарна икона во клубот.<ref>{{Наведени вести|url=http://ekstraklasa.net/danijel-ljuboja-narodziny-legendy-warszawskiej-legii,artykul.html?material_id=50ad0fe9142d5cfc60000000|title=Danijel Ljuboja – narodziny legendy warszawskiej Legii?|date=21 November 2012|access-date=6 March 2013|publisher=Ekstraklasa|language=pl|trans-title=Danijel Ljuboja – Legia Warsaw birth of a legend?}}</ref> Љубоја најавил во месец јануари дека би можел да го напушти клубот на крајот на сезоната.<ref>{{Наведени вести|url=http://ekstraklasa.net/w-legii-pietrzy-sie-kolejka-do-odejscia-kluczowym-zawodnikom-koncza-sie-kontrakty,artykul.html?material_id=50eab88cfbaedd1d52000000|title=W Legii pietrzy sie kolejka do odejscia. Kluczowym zawodnikom koncza sie kontrakty|last=Koktysz|first=Marek|date=7 January 2013|access-date=22 June 2013|publisher=Ekstraklasa|language=pl|trans-title=The Legion of piles in a queue to leave. The key players' contracts end}}</ref> Клубот на крајот на сезоната ја освоил двојната круна и во лигата и во купот. Во месец мај 2013 година, Љубоја, заедно со соиграчот [[Мирослав Радовиќ]], бил дисциплиниран од страна на екипата, поради пиење алкохол во една од просториите на клубот.<ref>{{Наведени вести|url=http://gwizdek24.se.pl/pilka-nozna/ekstraklasa/afera-alkoholowa-w-legii-rada-druzyny-broni-ljuboje-i-radovicia-przed-prezesem_322219.html|title=W Legii pietrzy sie kolejka do odejscia. Kluczowym zawodnikom koncza sie kontrakty|date=10 May 2013|access-date=28 June 2013|publisher=Gwizdek24.pl|language=pl|trans-title=Affair alcohol in the Legion. Council team Ljuboja weapons and Radovici before the President}}{{Мртва_врска|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Било соопштено дека Љубоја сепак ќе го напушти клубот.<ref>{{Наведени вести|url=http://gwizdek24.se.pl/pilka-nozna/ekstraklasa/legia-slask-02062013-pozegnanie-ljuboi-z-lazienkowska_325766.html|title=W Legii pietrzy sie kolejka do odejscia. Kluczowym zawodnikom koncza sie kontrakty|last=Koktysz|first=Marek|date=28 May 2013|access-date=22 June 2013|publisher=Gwizdek24.pl|language=pl|trans-title=Legion - 02/06/2013 Silesia. Farewell Ljuboi of Łazienkowska|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203004457/http://gwizdek24.se.pl/pilka-nozna/ekstraklasa/legia-slask-02062013-pozegnanie-ljuboi-z-lazienkowska_325766.html|url-status=dead}}</ref> Во месец јули 2013 година, тој повторно се вратил во Франција, каде што овојпат се приклучил на екипата на РЦ Ленс. Договорот бил со важност од една година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rclens.fr/infos_2013/07/18_ljuboja-arrivee/index.php|title=Officiel : Danijel Ljuboja pour une saison à Lens|date=19 July 2013|publisher=RC Lens|language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821212909/http://www.rclens.fr/infos_2013/07/18_ljuboja-arrivee/index.php|archive-date=21 August 2013|accessdate=10 October 2013}}</ref> Во месец декември 2014 година, тој се повлекол од активното играње на фудбал за да премине во друга професија. Тој станал извидувач (скаут) за нови таленти на екипата на Легија од Варшава.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sofoot.com/ljuboja-recruteur-pour-le-legia-varsovie-193278.html|title=Ljuboja recruteur pour le Legia Varsovie|date=11 December 2014|publisher=So Foot|language=fr|accessdate=7 January 2017|archive-date=2022-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216182146/https://www.sofoot.com/ljuboja-recruteur-pour-le-legia-varsovie-193278.html|url-status=dead}}</ref> == Репрезентација == Данијел Љубоја бил дел од [[Фудбалска репрезентација на Србија|репрезентацијата на Србија и Црна Гора]]. За таа репрезентација одиграл вкупно 19 натпревари и постигнал еден гол. Љубоја настапил за својата земја во групната фаза на [[Светско првенство во фудбал 2006|Светското првенство]] во фудбал во 2006 година. Тој го постигнал својот прв и единствен гол во 2003 година, во победата од 3:2 над [[Фудбалска репрезентација на Велс|фудбалската репрезентација на Велс]] во натпревар од квалификациите за [[Европско првенство во фудбал 2004|УЕФА ЕВРО 2004 година]]. == Статистика во кариерата == === Меѓународна статистика === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="3" |[[Фудбалска репрезентација на Србија и Црна Гора|Србија и Црна Гора]] |- ! Година !Натпревари !Голови |- | 2003 година | 4 | 1 |- | 2004 година | 3 | 0 |- | 2005 година | 6 | 0 |- | 2006 година | 6 | 0 |- ! Вкупно ! 19 ! 1 |} == Признанија == === Клупски признанија === ; РК Стразбур * Освоен е Купот на Франција: 2001 година ; Париз Сен Жермен * Освоен е Купот на Франција: 2004 година ; Легија од Варшава * Освоена е [[Екстракласа|Полската Екстракласа]]: 2012–13 (Полската прва лига) * Освоен е Полскиот куп: 2011–12, 2012–13 == Наводи == <references responsive="" /> == Надворешни врски == * [http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2011-12/31759/vereinsspieler_danijel-ljuboja.html Данијел Љубоја] на kicker.de (на германски) {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Љ}} [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2006]] [[Категорија:Фудбалери од Бундеслигата]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Волфсбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Штутгарт]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Париз Сен Жермен]] [[Категорија:Српски фудбалери]] [[Категорија:Срби во Хрватска]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1978 година]] 1o0tkcgj00e34wdnah76k5cgxe5kqaj 0 1294035 5583340 5401454 2026-06-27T14:17:34Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583340 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Conflict|conflict=Војна во Приднестровие|status=Руско-Приднестровска победа * Приднестровие станува ''[[де факто]]'' независна држава, но останува меѓународно призната како дел од Молдавија|units1=[[File:Emblem of Armed Forces of Moldova.jpg|22px]] [[Армија на Молдавија]]<br>{{знамеикона|Moldova}} [[Министерство за внатрешни работи на Молдавија]] * {{знаменце|Emblem_of_police_of_Moldova.gif}} [[Молдавска полиција]] {{flagdeco|Romania}} [[Романија|Романски]] волонтери<br><ref name=rupesinghe>[http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/uu12ee/uu12ee0b.htm#7%20large%20scale%20inter%20ethnic%20violence "Ethnicity and power in the contemporary world" Chapter 5, "Dynamics of the Moldova Trans-Dniester ethnic conflict (late 1980s to early 1990s)"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090310231622/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/uu12ee/uu12ee0b.htm#7%20large%20scale%20inter%20ethnic%20violence |date=2009-03-10 }}, [[Kumar Rupesinghe]] and Valery A. Tishkov, United Nations University Press, 1996</ref><br>{{знамеикона|Romania}} Романски воени советници<ref>{{Cite web|url=http://www.timpul.md/articol/mircea-snegur-ne-am-achitat-cu-romania-cu-un-mig-29-27872.html|title = Mircea Snegur: "Ne-am achitat cu România cu un MiG 29"}}</ref>|caption=Територијална контрола во регионот на Приднестровие по војната|commander2={{знамеикона|Transnistria}}[[File:Presidential Standard of the Pridnestrovian Moldavian Republic.svg|border|22px|alt=|link=]] '''[[Игор Смирнов]]'''<br/> {{знамеикона|Transnistria}} Владимир Рилјаков<br/> {{знамеикона|Transnistria}} Стефан Кицак<br/> {{знамеикона|Transnistria}} Николај Лепихов<br/> {{знамеикона|Transnistria}} Владимир Атамањук<br/> {{знамеикона|Transnistria}} Федор Добров<br/> {{знамеикона|Transnistria}} Александар Курчин<br/> {{знамеикона|Transnistria}} Јуриј Гросул<br/> {{знамеикона|Transnistria}} Владимир Шевцов<br/> {{знамеикона|Transnistria}} Николај Астахов<br/> [[File:Flag of Russia (1991–1993).svg|border|22px|alt=|link=]] Александар Лебед<br/>|commander1={{знамеикона|Moldova}}[[File:Flag of the President of Moldova.svg|border|22px|alt=|link=]] '''[[Мирча Снегур]]'''<br/> {{знамеикона|Moldova}} Валери Муравски<br/> {{знамеикона|Moldova}} Јон Косташ<br/> {{знамеикона|Moldova}} Павел Креанга<br/> {{знамеикона|Moldova}} Тудор Дабија-Цазаров<br/> {{знамеикона|Moldova}} Анатол Плугару<br/> {{знамеикона|Moldova}} Константин Антох<br/> {{знамеикона|Moldova}} Николае Чиртоака<br/> {{знамеикона|Moldova}} Леонид Карасев<br/>|casualties3=316–637 вкупно загинати цивили<ref>[[Uppsala Conflict Data Program]], Moldova: Dniestr (entire conflict),Government of Moldova – PMR, http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=108&regionSelect=9-Eastern_Europe# {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160404215315/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=108&regionSelect=9-Eastern_Europe |date=2016-04-04 }}, viewed 3 May 2013</ref>|combatant2='''{{flag|Transnistria}}''' '''[[File:Flag of Russia (1991–1993).svg|border|22px|alt=|link=]][[Русија]]'''<ref>{{cite book|title=The Russian Military Resurgence: Post-Soviet Decline and Rebuilding, 1992-2018|first=René|last=De La Pedraja|date=2018 |pages=93–94 |publisher=[[McFarland & Company|McFarland]] |isbn=9781476634494|quote=This response was too much for the commander of the 14th Army General Yuri Netkachev, who ordered Russian troops to drive out the Moldovan forces. The 14th Army had always supported the separatists since the very beginning, but this direct support was the first open participation in combat. ... The participation of the 14th Army was indispensable for the victory of the separatists, ... Moldovan forces were concentrated in a forest near Bender, and Lebed decided to stop their advance by relying on his powerful artillery. At 0300 on 3 July massive barrages rained down on the unsuspecting Moldovans ...}}</ref><ref>{{cite book|url=https://carnegieendowment.org/files/deWaal_UncertainGround_final.pdf|title=Uncertain Ground: Engaging with Europe's De Facto States and Breakaway Territories|first=Thomas|last=de Waal |authorlink=Thomas de Waal|date=2018 |page=39 |publisher=[[Carnegie Endowment for International Peace]] |quote=Neither side had a proper military force. The intervention of the Russian Fourteenth Army and its commander General Alexander Lebed on behalf of the Transdniestrians was decisive.}}</ref><br/>Руски и украински волонтери|casualties2=364–913 убиени<br/> 624 повредени<ref>Dnestrovskaya Pravda, no. 84-85, page 2, 24 November 2001</ref>|image=[[Податотека:TransnistrianRegionMap.png|220п]]|casualties1=279–324 убиени<ref>{{cite web|url=http://www.monument.md/catalog/compozitii_monumentale/165/# |title=Monumentul eroilor căzuți în războiul transnistrean |publisher=Monument.md |date=29 August 1998 |access-date=5 September 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722171756/http://www.monument.md/catalog/compozitii_monumentale/165/ |archive-date=22 July 2011 }}</ref><ref>''Accente'', Nr. 36, 14 March 2002</ref><br/> 1.180 повредени|strength2=35.000 - 40.000|strength1=25.000 - 35.000|combatant1='''{{flag|Moldova}}''' {{знамеикона|Romania}} Романски волонтери '''Поддржани од:'''<br/> {{flag|Romania}}|place=[[Приднестровие]], [[Молдавија]]|date=2 Ноември 1990 – 21 Јули 1992<br>({{Age in years, months, weeks and days|day1=2|month1=11|year1=1990|day2=21|month2=07|year2=1992}})|partof=[[Распад на Советскиот Сојуз]]|units2=[[File:Emblem of the armed forces of Transnistria (With hammer and sickle).svg|20px]] [[Армија на Приднестровие]] * Републиканска гарда {{flagdeco|Transnistria}} [[Министерство за внатрешни работи на Приднестровие]] * Милиција {{знаменце|Banner of the Armed Forces of the Russian Federation (obverse).svg|20px}} [[Армија на Русија]] {{flagdeco|Russia|1991}} [[Русија|Руски]] волонтери * {{знаменце|Flag of Russian National Unity.svg|20px}} [[Руско Национално Единство|РНЕ]]<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=vrdmDwAAQBAJ&q=%D1%80%D0%BD%D0%B5+%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D0%B5&pg=PP12|title=Приднестровье и Молдова. Можно ли уйти из СССР?|first=Роман|last=Коноплёв|date=2 February 2014|publisher=Roman Konoplev|via=Google Books}}</ref> * {{знаменце|Flag of Don Cossacks.svg|20px}} [[Дон Козаци]]<ref>Hughes, James and Sasse, Gwendolyn: ''Ethnicity and territory in the former Soviet Union: regions in conflict.'' Taylor & Francis, 2002, page 107. {{ISBN|0-7146-8210-1}}</ref> * {{знаменце|Flag of Kuban People's Republic.svg|20px}} [[Кубански Козаци]] {{знаменце|Flag of Ukraine.svg}} [[Украина|Украински]] волонтери * {{знаменце|UNSO-flag.svg|20px}} [[Украинско Национално Собрание - Украинска Народна Самоодбрана|УНС-УНСО]]<ref name="UNA-UNSO">[https://books.google.com/books?id=QZr1vsDIvlUC&pg=PA290&dq=Shukhevych%27s+son&hl=nl&sa=X&ei=-NiWVNfhFMrVPK27gaAK&ved=0CEQQ6AEwBQ#v=onepage&q=Shukhevych%27s%20son&f=false The radical right in Central and Eastern Europe since 1989] by Sabrina Ramet, [[Pennsylvania University Press]]. 1999 {{ISBN|0-271-01810-0}} (page 290 and continuing from there)</ref><ref>Maryna Tkachuk. ''[https://www.umoloda.kiev.ua/number/1932/222/68726/ "Better to die as a wolf than live as a dog" («Краще згинути вовком, нiж жити псом»)]''. [[Ukrayina Moloda]]. 19 August 2011</ref>}}'''Војна во Приднестровие''' ([[романски]]: ''Războiul din Transnistria''; [[руски]]: Война в Приднестровье) — вооружен конфликт што избувнал на 2 ноември 1990 година во [[Дубасари]] (руски: Дубосса́ры, ''Dubossary'') помеѓу про-[[Приднестровие|Приднестровските]] (ПМР) сили, вклучувајќи ги републиканската гарда на Приднестровие, милицијата и нео-[[Козаци|козачки]] единици (кои биле поддржани од елементи на [[Русија|руската]] 14-та армија) и [[Молдавија|промолдавските]] сили, вклучително и молдавските трупи и полиција. Борбите се интензивирале на 1 март 1992 година, а наизменично со [[ад хок]] прекини на огнот, траеле во текот на пролетта и почетокот на летото 1992 година сè додека не бил прогласен прекин на огнот на 21 јули 1992 година, кој се одржал. Конфликтот понекогаш е познат како '''Молдо-руска војна''' (романски: ''Războiul moldo-rus'') во Молдавија и [[Романија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://moldova.europalibera.org/a/oazu-nantoi-conflictul-nu-este-intern-pacificatorii-ruși-au-menirea-de-a-nu-admite-rezolvarea-acestui-conflict-/30462562.html|title=Oazu Nantoi: „Conflictul nu este intern. Pacificatorii ruși au menirea de a nu admite rezolvarea acestui conflict”|work=Radio Europa Liberă|language=ro|accessdate=2022-02-25}}</ref> == Заднина == === Историска позадина === Пред советската окупација на [[Бесарабија]] и [[Северна Буковина]] и создавањето на [[Молдавска Советска Социјалистичка Република|Молдавската ССР]] во 1940 година, Бесарабскиот дел на [[Молдавија]], односно делот што се наоѓа западно од реката [[Днестар]] (Нистру), бил дел од Романија (1918–1940). [[Пакт Рибентроп-Молотов|Пактот Молотов-Рибентроп]] помеѓу [[Советскиот Сојуз]] и [[Нацистичка Германија]], кој довел до настаните од 1940 година, подоцна бил осудуван од денешна Молдавија, која го прогласила за „ништовен и неважечки“ во својата Декларација за независност во 1991 година. Меѓутоа, по распадот на Советскиот Сојуз, територијалните промени кои произлегле од него останале на место. Пред создавањето на Молдавската ССР, денешната територија на [[Приднестровие]] била дел од [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинската ССР]], како автономна република наречена [[Молдавска Автономна Советска Социјалистичка Република]], со [[Тираспол]] како главен град (1924–1940). Приднестровие претставува нешто повеќе од една десетина од територијата на Молдавија. === Политичка позадина === {{Историја на Молдавија}} Во текот на последните години од 1980-тите, политичкиот пејзаж на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] се менувал поради политиката на ''перестројка'' и ''гласност'' на [[Михаил Горбачов]], што дозволил политички плурализам на регионално (републиканско) ниво. Во Молдавската ССР, како и во многу други делови на Советскиот Сојуз, националните движења станале водечка политичка сила.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.si/books?id=lg7SIfkr1HwC&pg=PA363&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Reconstituting the Market: The Political Economy of Microeconomic Transformation|last=Hare|first=P. G.|last2=Batt|first2=Judy|last3=Estrin|first3=Saul|date=1999|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-90-5702-328-6|language=en}}</ref> Бидејќи овие движења покажувале сè понационалистички чувства и изразиле намера да го напуштат СССР во корист на обединување со Романија, тие наишле на растечко противење од етничките малцинства во републиката, кои главно зборувале руски јазик.<ref name="Hare, Ishaq, Batt, p. 369-370">''Hare, Ishaq, Batt'', p. 369-370.</ref> Ова противење на новите трендови и потенцијалните идни политики се манифестирало на повидлив начин во Приднестровие, каде што, за разлика од остатокот од МССР, етничките [[Молдавци]] (39,9%) биле надбројани од комбинираната бројка на [[Руси]] и [[Украинци]] (53,8%), според пописот од 1989 година во Приднестровие, главно поради зголемената имиграција за време на советската ера. Додека некои веруваат дека комбинацијата на различна историја (особено 1918-1940) и стравот од дискриминација од страна на Молдавците, предизвикале сепаратистички чувства, други веруваат дека само етничките тензии не ја објаснуваат динамиката на конфликтот. Според Џон Мекинлеј и Питер Крос, кои спровеле студија заснована на извештаи за жртвите од конфликтот, значителен број од Приднестровците и Молдавците се бореле заедно на двете страни од конфликтот. Тие сугерираат дека конфликтот бил повеќе политички по природа.<ref>[John Mackinlay and Peter Cross: Regional Peacekeepers, The Paradox of Russian Peacekeeping. United Nations University Press: New York & Paris, 2003. Pages 140–141]</ref> На 31 август 1989 година, Врховниот совет на Молдавската ССР донел два закони. Еден од нив го издигнал [[Молдавски јазик|молдавскиот јазик]] за официјален јазик, наместо [[Руски јазик|рускиот]], ''[[де факто]]'' официјален јазик на Советскиот Сојуз. Во него се споменува и ''лингвистички молдоромански идентитет''. Вториот закон предвидувал враќање на [[Латиница|латинската азбука]]. Молдавскиот јазик е термин што се користел во поранешниот Советски Сојуз за практично идентичен дијалект на [[романскиот јазик]] во текот на 1940-1989 година. На 27 април 1990 година, Врховниот совет на Молдавската ССР го усвоила традиционалното тробојно (сино, жолто и црвено) знаме со молдавскиот грб, а подоцна во 1991 година ја променила државната химна во ''Deșteaptă-te, române!'', државна химна на Романија од 1990 година. Подоцна во 1990 година, зборовите Советски и Социјалистички биле отфрлени и името на државата било сменето во „[[Република Молдавија]]“. Овие настани, како и крајот на режимот на [[Николае Чаушеску|Чаушеску]] во соседна Романија во декември 1989 година и делумното отворање на границата меѓу Романија и Молдавија на 6 мај 1990 година, навеле многумина во Приднестровие и Молдавија да веруваат дека унијата меѓу Молдавија и Романија е неизбежна. Оваа можност предизвикала страв кај рускојазичното население дека би било исклучено од повеќето аспекти на јавниот живот. Од септември 1989 година, во регионот имсло силни протести против етничките политики на централната власт. Протестите прераснале во формирање на сецесионистички движења во [[Гагаузија]] и Приднестровие, кои првично барале автономија во рамките на Молдавската ССР, со цел да ги задржат рускиот и [[Гагауски јазик|гагаускиот]] како официјални јазици. Бидејќи молдавскиот Врховен совет, во кој доминирале националистите, ги забранил овие иницијативи, [[Република Гагаузија|Република Гагауз]] и Приднестровие прогласиле независност од Молдавија и ја објавиле својата апликација за повторно приклучување на Советскиот Сојуз како независни федерални републики.<ref name="Hare, Ishaq, Batt, p. 369-370"/> === Политички конфликт === Јазичните закони претставувале особено нестабилно прашање бидејќи голем дел од немолдавското население на [[Молдавска Советска Социјалистичка Република|Молдавската ССР]] не зборувало [[Молдавски јазик|молдавски]] ([[Романски јазик|романски]]) јазик. Проблемот со официјалниот јазик во МССР станал [[Гордиев јазол]], кој бил преувеличен и можеби, намерно политизиран. Некои ги опишале законите за јазиците како „дискриминаторски“ и ја критикувале нивната брза имплементација. Други, напротив, се пожалиле дека законите не се почитувале. На 2 септември 1990 година, била прогласена [[Приднестровска Молдавска Советска Социјалистичка Република|Приднестровската Молдавска Советска Социјалистичка Република]]. На 22 декември 1990 година, претседателот [[Михаил Горбачов|Горбачов]] потпишал декрет со кој се прогласиле неважечки одлуките на Вториот конгрес на пратениците на Приднестровие од 2 септември. Молдавските власти два месеца се воздржувале од преземање мерки против оваа прокламација. Приднестровие станала една од „непризнаените републики“ што се појавиле низ целиот [[СССР]], заедно со [[Абхазија]], [[Јужна Осетија]] и [[Нагорно-Карабах]]. Овие самопрогласени држави одржувале блиски врски меѓу себе. Еден од првите судири меѓу молдавската влада и сепаратистите се случил на 2 ноември 1990 година во [[Дубасари]]. Мештаните упаднале во Судот и Обвинителството и таму останале неколку часа. Потоа бил испратен полициски одред за да се расчисти блокадата поставена од жителите на градот на мостот на реката [[Днестар]], што практично го отсекол градот од централната влада. Откако биле спречени да ја расчистат блокадата, полицајците отвориле оган, при што тројца жители на Дубасари биле убиени, а 13 биле ранети, што резултирало со првите жртви во конфликтот.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.si/books?id=D0NBb157NSYC&pg=PA54&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Human Rights in Moldova: The Turbulent Dniester|last=Dailey|first=Erika|last2=Laber|first2=Jeri|last3=Whitman|first3=Lois|date=1993|publisher=Human Rights Watch|isbn=978-1-56432-089-6|language=en}}</ref> По неуспехот на [[Августовски државен удар|Августовскиот државен удар]] во СССР во 1991 година, на 27 август 1991 година, молдавскиот парламент ја усвоил Декларацијата за независност на [[Република Молдавија]]. Во декларацијата се споменува [[Пакт Рибентроп-Молотов|Пактот Молотов-Рибентроп]] како „неважечки“ и се гледа на независноста на Молдавија како на чин на елиминирање на „политичките и правните последици од горенаведеното“, изјавувајќи дека формирањето на [[Молдавска Советска Социјалистичка Република|Молдавската ССР]] на териториите на [[Бесарабија]], [[Северна Буковина]], [[Регион Херца|регионот Херца]] и [[Молдавска Автономна Советска Социјалистичка Република|Молдавската АССР]] биле направени во отсуство на „каква вистинска правна основа“. Република Молдавија немала своја армија и првите обиди да се создаде се случиле на почетокот на 1992 година како одговор на ескалацијата на конфликтот. Новонезависниот молдавски парламент побарал од владата на СССР „да започне преговори со молдавската влада со цел да се стави крај на нелегалната окупација на Република Молдавија и да се повлечат советските трупи од територијата на Молдавија“. На 29 август 1991 година, водачот на независноста на Приднестровие, Игор Смирнов и уште тројца пратеници пристигнале во [[Киев]], главниот град на [[Украина]], за да се сретнат со украинскиот лидер Леонид Кравчук. Смирнов и Андреј Чебан биле уапсени од молдавската полиција и веднаш пренесени во затвор во Молдавија. Во знак на протест, женскиот штрајкувачки комитет на чело со Галина Андреева ја блокирале железничката линија [[Москва]]-[[Кишинев]] на попатниот пункт помеѓу [[Бендер]] (Тигина) и [[Тираспол]], додека мажите не биле ослободени. == Воена сила == До 1992 година, Молдавија имала војници под Министерството за внатрешни работи. На 17 март 1992 година, тие почнале да регрутираат војници за новосоздаденото Министерство за одбрана. До јули 1992 година, вкупната сила на молдавските војници се проценува на 25.000-35.000, вклучувајќи повикани полицајци, регрути, резервисти и доброволци, особено од молдавските локалитети во близина на зоната на конфликтот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.army.gov.md/?action=show&cat=7|title=Wayback Machine|date=2011-09-04|work=web.archive.org|accessdate=2022-03-07|archive-date=2011-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110904090709/http://www.army.gov.md/?action=show&cat=7|url-status=bot: unknown}}</ref> Покрај советското оружје наследено по независноста, Молдавија добила и оружје од [[Романија]]. Романија, исто така, испратила воени советници и доброволци да и помогнат на Молдавија за време на конфликтот. Во исто време, руската 14-та гардиска армија на територијата на Молдавија броела околу 14.000 професионални војници. Властите на ПМР имале 9.000 полицајци обучени и вооружени од офицери на 14-та армија. Голем број на волонтерите пристигнале од Руската Федерација: голем број Дон, Кубан, Оренбург, Сибир и локални Транснистриски Црноморски [[Козаци]] се приклучиле да се борат заедно со сепаратистите. Поради неправилниот состав на силите, спорна е јачината на трупите на ПМР, но се верува дека во текот на март таа броела околу 12.000. == Воен конфликт == Првите жртви во конфликтот се случиле на 2 ноември 1990 година, два месеци по прогласувањето независност на ПМР на 2 септември 1990 година. Молдавските сили влегле во Дубасари со цел да го поделат [[Приднестровие]] на две половини, но биле спречени од жителите на градот, кои го блокирале мостот над [[Днестар]], кај Лунга. Во обид да ја пробијат блокадата, молдавските сили отвориле оган. Во текот на конфронтацијата, тројца локални жители на Дубасари биле убиени од молдавските сили, а шеснаесет лица биле ранети.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://newdaynews.ru/pmr/90227.html|title=В Дубоссарах отметили годовщину первого вооруженного столкновения на Днестре|date=2006-11-02|work=Новый День|language=ru|accessdate=2022-03-07}}</ref> Вториот молдавски обид да го премине мостот Лунга се случил на 13 декември 1991 година. Како резултат на борбите, 27 војници на ПМР биле заробени, а четворица молдавски војници биле убиени, без Молдавија да може да го помине мостот. По овој втор неуспешен обид, имало затишје во воената активност до 2 март 1992 година. Овој ден бил истиот ден кога Молдавија била примена како членка на [[Обединетите Нации]], односно добила целосно меѓународно признавање на нејзината декларација за независност од 27 август 1991 година. По напредокот на паравоените сили на Приднесториве, Молдавија прогласила вонредна состојба на 29 март. Вооружениот конфликт кулминирал во мај и јуни во три области покрај реката Днестар, а се стабилизирал на 19-21 јуни по Битката кај Бендер, каде интервенирала 14-та поранешна советска армија, поразувајки ја молдавската војска ставајќи крај на конфликтот. === Областа Коциери-Дубасари === [[Податотека:Building still showing damage from the brief fighting in Bendery during Transnistria's war for independence from Moldova (15419098223).jpg|мини|Зградата сè уште покажува штета од кратките борби во [[Бендер]] за време на војната на [[Приднестровие]] за независност од [[Молдавија]]]] Првата област на воена акција била на источниот брег на реката [[Днестар]], од север кон југ, селата Моловата Нуа, Коциери (околу 6.000 жители), Корјова и градот [[Дубасари]] (околу 30.000 жители), заедно формирајќи населено подрачје 10-12 км покрај брегот. Единствената врска со западниот брег од трите села е или траект или два моста во Дубасари. На 1 март 1992 година, Игор Шипченко, началникот на милицијата на ПМР во Дубасари, бил убиен од тинејџер, а молдавската полиција била обвинета за убиството. Овој инцидент, иако помал, бил доволна искра за да се разнесе и онака многу напнатата ситуација и да дојде до ескалација на конфликтот. Како одговор, [[Козаци]]те кои дошле од [[Ростов на Дон]] за да ја поддржат страната на ПМР, упаднале во полицискиот округ во Дубасари во текот на ноќта. Молдавскиот претседател Мирча Снегур, плашејќи се да не започне вооружен конфликт, им наредил на 26-те полицајци да се предадат на напаѓачите Козаци и силите на ПМР. Тие подоцна биле разменети за генерал-полковник Јаковлев. На 2 март 1992 година, локалните жители од Кочиери, откако слушнале за ситуацијата во Дубасари, упаднале во малото локално складиште за оружје за да се вооружат против страната на Приднестровие. Загинале тројца локални жители, но воената единица од Коциери била поразена од Молдавците. Офицерите и нивните семејства биле принудени да го напуштат селото.<ref>V. Grecu – "O viziune din focarul conflictului de la Dubăsari", page 65-68</ref> Повеќе полицајци биле превезени следните денови од западниот брег на Днестар. Тие организирале одбранбена линија околу трите села, додека силите на ПМР ја задржале контролата над [[Дубасари]]. === Областа на Косниција === Сличен развој се случил на 13 март во селата Косниција, Пирита, Поребеа и Дороцаја. Во април, рускиот потпретседател Александар Руцкој го посетил Приднестровие и ја изразил целосната поддршка на Приднестровските сепаратисти од [[Советска Русија]]. === Областа Бендер/Тигина === Во текот на јуни додека се одвивале преговори за прекин на огнот во областа Бендер, избувнала битката од целосен размер, откако редовните молдавски сили влегле во градот [[Бендер]] во обид да ја обноват власта на Молдавија во тој дел. Пријавено било дека оваа акција била одговор на застојот во полициската станица во Бендер на 19 јуни 1992 година. Попладнето истиот ден, молдавската полиција во Бендер го уапсила мајорот на 14-та армија Јермаков под сомнение дека планирал субверзија. По неговото апсење, чуварите на ПМР отвориле оган врз полициската станица. Молдавската влада им наредила на своите војници да влезат во градот следното утро. Следела урбана војна меѓу двете страни во густо населениот град, предизвикувајќи цивилни жртви.<ref name="nytimes.com">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1992/06/21/world/moldovan-forces-seize-a-key-town.html|title=MOLDOVAN FORCES SEIZE A KEY TOWN|last=Reuters|date=1992-06-21|work=The New York Times|access-date=2022-03-07|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Молдавското радио соопштило дека три советски руски тенкови [[Т-64]] од 14-та армија, некои со руски знамиња, биле уништени при приближување кон центарот на Бендер, од кои два со противтенковски топови [[Т-12]], а третиот од ракетна граната која му го запалила моторот. Четвртиот тенк бил онеспособен кога неговите траги биле погодени од ракетна граната. Портпаролите на руската армија изјавиле дека тенковите биле запленети од складиштата од сепаратистите. Руски извори објавиле „десетици мртви“ на улиците.<ref name="nytimes.com"/> Веста за хаосот во Бендер стигнал до [[Тираспол]], на само 11 километри, додека молдавските трупи се приближувале до клучниот мост над [[Днестар]]. Во овој момент, со поддршка на тенковите, Приднестровската републиканска гарда и козачките доброволци побрзале да се спротивстават на молдавските сили. Рускиот потпретседател Руцкој во говор одржан на главниот канал на руската телевизија ги повикал сите руски сили во Тираспол да упаднат во Бендер. Во текот на следните денови, делови од градот Бендер, вклучително и центарот, биле повторно преземени од силите на ПМР. На 22 јуни 1992 година, дејствувајќи по веста дека војниците од 14-та армија се подготвени да го преминат Днестар и да се движат длабоко кон Молдавија, молдавската војска наредила воздушен напад за да се уништи мостот помеѓу Бендер и Тираспол. Три авиони [[МиГ-29]] полетале од Кишињев, два од нив вооружени со по шест бомби ОФАБ-250. Другиот авион бил [[МиГ-29|МиГ-29УБ]] кој обезбедувал покривање. Не биле постигнати директни удари на наменетата цел, но мостот бил оштетен од експлозијата. Една од бомбите залутала и паднала врз цивилна резиденција, при што загинале голем број луѓе внатре. Извори од 14-та армија го објавиле вториот напад на МиГ-29 врз нафтена рафинерија во Тираспол следниот ден, во кој еден авион наводно бил соборен со ракета С-125 Нева/Печора, но овој напад бил демантиран од молдавските власти. == Прекин на огнот == [[Податотека:Benderskii memorial slavy 13.jpg|мини|Воен споменик во [[Бендер]]]] На 21 јули бил потпишан договор за прекин на огнот. Овој официјален документ чии широки линии ги утврдила руската страна, го потпишале претседателите на Русија ([[Борис Елцин]]) и на Молдавија ([[Мирча Снегур]]). Договорот предвидувал мировни сили задолжени за обезбедување и почитување на примирјето, составени од пет руски баталјони, три молдавски баталјони и два баталјони на ПМР под наредба на заедничка воена командна структура. Се проценува дека вкупно речиси илјада луѓе загинале во конфликтот, а бројот на ранети се приближува до 3.000. За разлика од многу други постсоветски конфликти, внатрешно раселените лица не достигнале голем број во војната во Приднестровие. Неколку дена по договореното примирје, воен судир меѓу локалната единица за самоодбрана и молдавската војска се случил во Гиска, село со етничко руско население во близина на Бендер. Убиени биле најмалку тројца селани. За време на борбата, цивилните згради биле оштетени или уништени од артилериски оган. Подоцнежните извештаи за прекршување на примирјето биле ставени под контрола без познати човечки загуби. Улогата на руската 14-та армија во областа била клучна за исходот на војната. Позицијата на инфериорност на молдавската армија ја спречила да добие контрола над Приднестровие. Русија оттогаш ја распуштила 14-та армија и ја намалила јачината на војниците во Приднестровие на корпус од околу 1.300 војници. Со огромната воена супериорност на ПМР, Молдавија имала мали шанси да постигне победа и борбите биле непопуларни кај скептичното молдавско население. == Прекршување на човековите права == Според извештајот на Центарот за човекови права „Меморијал“, жителите на [[Бендер]] на 19 јуни 1992 година пријавиле како молдавски војници во оклопни возила намерно пукале по куќи, дворови и автомобили со тешки митралези. Следниот ден, молдавските војници наводно пукале во цивили кои се криеле во куќите, се обидувале да избегаат од градот или им помагале на ранетите чувари на ПМР. Други жители сведочеле дека истиот ден, невооружени мажи кои се собрале на плоштадот Бендер на барање на Извршниот комитет на ПМР, биле нападнати од молдавската војска со митралези.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://old.memo.ru/hr/hotpoints/moldavia/benderye.htm|title=LARGE-SCALE AND GROSS VIOLATIONS OF HUMAN RIGHTS AND THE SITUATION IN THE ZONE OF ARMED CONFLICT IN AND AROUND THE CITY OF BENDERY (JUNE-JULY, 1992)|work=old.memo.ru|accessdate=2022-03-02|archive-date=2022-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220525011718/http://old.memo.ru/hr/hotpoints/moldavia/benderye.htm|url-status=dead}}</ref> Од 21 до 22 јуни, двете страни се вклучиле во интензивни урбани улични борби, каде што користеле тенкови, артилерија и бомби. Офицери од двете страни признале дека овие акции довеле до зголемување на цивилните жртви. Во овој временски период, било пукано и по брзата помош, при што двете страни меѓусебно се обвинувале за нападите. Извори на ПМР изјавиле дека во Бендер загинал еден лекар, а неколкумина биле ранети, додека шест лица од брзата помош биле ранети во Каушани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://old.memo.ru/hr/hotpoints/moldavia/benderye.htm|title=LARGE-SCALE AND GROSS VIOLATIONS OF HUMAN RIGHTS AND THE SITUATION IN THE ZONE OF ARMED CONFLICT IN AND AROUND THE CITY OF BENDERY (JUNE-JULY, 1992)|work=old.memo.ru|accessdate=2022-03-02|archive-date=2022-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220525011718/http://old.memo.ru/hr/hotpoints/moldavia/benderye.htm|url-status=dead}}</ref> Во молдавскиот град [[Кишинев]], набљудувачи на Меморијалот на ХРЦ интервјуирале 12 воени заробеници од Приднестровие. Затвореници изјавиле дека првично биле приведени и испрашувани во Каушани од страна на молдавската полиција, додека подоцна биле жестоко тепани со палки и пушки и дека им се заканувале со стрелачки одреди. Имало извештаи и за заробени молдавски полицајци, војници и доброволци кои биле тепани и мачени од силите на ПМР. == Надворешна вмешаност == === Руската армија === [[Податотека:Tiraspol_bridge_infantry_vehicles.jpg|мини|Воени камиони на мостот помеѓу [[Тираспол]] и [[Бендер]]]] Иако руската армија официјално завзела позиција на неутралност и неинволвирање, многу нејзини офицери биле сочувствителни кон новородената [[Приднестровие|Приднестровска Молдавска Република]] (ПМР), а некои дури и пребегнале со цел отворено да и помогнат на страната на ПМР. Саперскиот баталјон РОГ Парчани, под наредба на генералот Буткевич, преминал на страната на ПМР. Овој баталјон подоцна ги уништил мостовите кај [[Дубасари]], [[Гура Бикулуи]]-[[Бичок]] и [[Коснита]]. Молдавските сили употребиле авиони во селото Парчани (Паркани) и ја гранатирале тамошната станица, што значело ангажирање не само на ПМР, туку и на руските сили. Во 1991 година, паравоените сили на ПМР извршиле упади во складиштата за снабдување на 14-та армија, присвојувајќи непозната, но голема количина на опрема. Со оглед на тоа што командантот на 14-та армија, генерал Јаковлев, отворено ја поддржувал новосоздадената ПМР, овие напади обично не добиле отпор од армиските стражари, кои никогаш не се соочиле со казна. Јаковлев на крајот учествувал во основањето на ПМР, служел во Врховниот совет на ПМР и ја прифатил позицијата како прв претседател на Одделот за одбрана на ПМР на 3 декември 1991 година, предизвикувајќи врховниот командант на вооружените сили на [[Заедница на независни држави|ЗНД]], Евгениј Шапошников, навремено да го ослободи од чинот и службата во руската војска. Наследникот на Јаковлев, генералот Јуриј Неткачев, зазел понеутрален став во конфликтот. Сепак, неговите обиди за посредување меѓу [[Кишинев]] и [[Тираспол]] биле главно неуспешни и ситуацијата ескалирала до отворен воен конфликт до јуни 1992 година. На 23 јуни, во пресрет на координирана офанзива на молдавските сили, генерал-мајор Александар Лебед, пристигнал во штабот на 14-та армија со постојани наредби да ја прегледа армијата, да спречи кражба на вооружување од нејзините складишта, да го запре тековниот конфликт со сите расположливи средства и да обезбеди непречена евакуација на вооружувањето и армискиот персонал од [[Молдавија]] и преку украинска територија. Откако накратко ја проценил ситуацијата, тој ја презел командата на армијата, ослободувајќи го Неткачев и им наредил на своите војници директно да влезат во конфликтот. На 3 јули во 03:00 часот, масовен артилериски напад од формациите на 14-та армија стационирани на левиот брег на [[Днестар]] ги уништил молдавските сили концентрирани во шумата Гербоветски, во близина на [[Бендер]], практично завршувајќи ја воената фаза на конфликтот.<ref>{{Наведено списание|last=Azrael|first=Jeremy R.|last2=Payin|first2=Emil A.|date=1996-01-01|title=U.S. and Russian Policymaking With Respect to the Use of Force|url=https://www.rand.org/pubs/conf_proceedings/CF129.html|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://femida-pmr.narod.ru/politika/051012_bergman.htm|title=Бергман Вождь в чужой стае|work=femida-pmr.narod.ru|accessdate=2022-03-07}}</ref> === Руски и украински доброволци === На страната на Приднестровие се бореле доброволци од [[Русија]] и [[Украина]], вклучително и Донски и Кубански [[Козаци]]. Не постои општ консензус за бројот на доброволци или за воената улога што тие ја одиграле во конфликтот. Проценките се движат од 200 до 3.000 војници.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.si/books?id=ArKtx7XsMHAC&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Managing Conflict in the Former Soviet Union: Russian and American Perspectives|last=Lynn-Jones|first=Sean M.|last2=Motley|first2=Karen|date=1997|publisher=MIT Press|isbn=978-0-262-51093-6|language=en}}</ref> За време на војната во Приднестровие, членовите на УНА-УНСО се бореле заедно со сепаратистите од Приднестровие против молдавските владини сили во одбрана на големото етничко-украинско малцинство во Приднестровие. Несоодветниот мотив за помагање на претежно прорускиот регион бил „[[Панславизам|борбата на Словените]] над молдавско-романската агресија“. По војната, на 50 членови на УНСО им бил доделен медал „Бранител на Приднестровие“.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.si/books?id=QZr1vsDIvlUC&pg=PA290&dq=Shukhevych's+son&hl=nl&sa=X&ei=-NiWVNfhFMrVPK27gaAK&redir_esc=y#v=onepage&q=Shukhevych's%20son&f=false|title=Radical Right in Central and Eastern Europe Since 1989|last=Ramet|first=Sabrina P.|date=2010-11-01|publisher=Penn State Press|isbn=978-0-271-04379-1|language=en}}</ref> Според романски извори, најмалку еден затвореник бил ослободен од затворот Бендер за да биде запишан во гардата на Приднестровие. === Романија === Непосредно пред ескалацијата на конфликтот кон крајот на јуни 1992 година, [[Романија]] обезбедила воена поддршка на [[Молдавија]] со снабдување со оружје, муниција и вооружени возила, а исто така и со испраќање воени советници и обука на молдавските воени и полициски сили. Волонтери од Романија се бореле на страната на Молдавија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.japantimes.co.jp/life/2001/10/08/travel/transnistria-relic-of-a-bygone-era-2/|title=Transnistria: relic of a bygone era|last=Humphries|first=Richard|date=2001-10-08|work=The Japan Times|language=en-US|accessdate=2022-03-01}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.unu.edu/unupress/unupbooks/uu12ee/uu12ee0b.htm#7%20large%20scale%20inter%20ethnic%20violence|title=6 The august 1991 coup attempt and the transition to independence|work=archive.unu.edu|accessdate=2022-03-01}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.si/books?id=6HMmOs8klhUC&pg=&redir_esc=y|title=Arms and Ethnic Conflict|last=Sislin|first=John|last2=Pearson|first2=Frederic S.|date=2001|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0-8476-8855-5|language=en}}</ref> == Наводи == <references /> == Дополнителна литература == * Vlad Grecu, ''O viziune din focarul conflictului de la Dubăsari'', Editura Prut International, Chișinău, 2005 * {{cite journal|last1=Covalschi|first1=Stanislav|last2=Leancă|first2=Viorica|date=2014|title=Aspect Geopolitic al Conflictului Transnistrean|trans-title=Geopolitical Aspect of the Transnistrian Conflict|url=http://www.jurnaluljuridic.in.ua/archive/2014/3/45.pdf|journal=Jurnalul juridic național: Teorie și practică|issue=3|pages=242–247|issn=2345-1130|access-date=18 April 2021}} == Надворешни врски == * [http://old.memo.ru/hr/hotpoints/moldavia/benderye.htm Вооружен конфликт во и околу градот Бендер] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220525011718/http://old.memo.ru/hr/hotpoints/moldavia/benderye.htm |date=2022-05-25 }} [[Категорија:Судири во 1990 година]] [[Категорија:Судири во 1991 година]] [[Категорија:Судири во 1992 година]] [[Категорија:Војни на Русија]] [[Категорија:Војни на Молдавија]] [[Категорија:Војни на Романија]] [[Категорија:Приднестровие]] pqg7rzhu54br43bml08k7g6qy0fsdd1 0 1298881 5583549 5465078 2026-06-28T08:19:33Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583549 wikitext text/x-wiki '''Грчки фонд за финансиска стабилност''' ({{langx|el|Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας}}), или '''ГФФС''' — [[Грција|грчки фонд]] создаден да помогне во стабилизирањето на грчкиот банкарски сектор во услови на [[Грчка должничка криза|грчката должничка криза]]. == Формирање == Со седиште во [[Атина]], ГФФС е основана во [[јули]] [[2010]] година според Законот 3864/2010 како правно лице во државна сопственост со цел „''да придонесе за одржување на стабилноста на грчкиот банкарски систем, заради јавниот интерес''“.<ref name="cadtm14455">Daniel Munevar, [http://www.cadtm.org/spip.php?page=imprimer&id_article=14455 "Greece: The PSI and the process of bank recapitalization (2012-2016)"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230418233209/http://www.cadtm.org/spip.php?page=imprimer&id_article=14455 |date=2023-04-18 }}, CADTM (24 January 2017).</ref> Тој започнал со работа на [[30 септември]] [[2010]] година со назначување на членовите на Управниот одбор на фондот.<ref name="fr2012p4">{{Harvnb|HFSF|2013}}</ref> Фондот е наменет од [[Европски фонд за финансиска стабилност|Европскиот фонд за финансиска стабилност]] (ЕФСФ) со 50 милијарди евра за докапитализација на грчките банки.<ref name="cadtm14455"/><ref name="Reuters17Feb">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-eurozone-greece-efsf-idUKKBN0LL12P20150217|title=Greek bank rescue fund's cushion reverts to lenders if no deal|last=Georgiopoulos|first=George|date=17 February 2015|work=[[Reuters]]|access-date=21 February 2015|archive-date=2019-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327145737/https://uk.reuters.com/article/uk-eurozone-greece-efsf-idUKKBN0LL12P20150217|url-status=dead}}</ref> == Управување == Првично управуван од Управен одбор, на [[30 јануари]] [[2013]] година, управувањето на фондот било реорганизирано во двостепена управувачка структура, составена од Генерален совет и Извршен одбор.<ref name="fr2012p4">{{Harvnb|HFSF|2013}}</ref> Додека Анастасија Сакелариу била назначена за извршен директор, како дел од Извршниот одбор, Пол Костер станал претседател на Генералниот совет. Сепак, Костер поднел оставка на [[15 март]] [[2013]] година и бил заменет од Христос Склавунис. {{Sfn|HFSF|2013}} По парламентарните избори во јануари 2015 година, се очекувало новата влада на СИРИЗА да го замени Склавонис со Панајотис Румелиотис <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thetoc.gr/eng/economy/article/panagiotis-roumeliotis-to-head-hellenic-stability-fund|title=Panagiotis Roumeliotis to head Hellenic Stability Fund|last=Zarifi|first=Anna|date=2 February 2015|work=Times of Change|accessdate=11 April 2015|archive-date=2015-04-11|archive-url=https://archive.today/20150411210828/http://www.thetoc.gr/eng/economy/article/panagiotis-roumeliotis-to-head-hellenic-stability-fund|url-status=dead}}</ref>, додека Сакелариу да остане извршен директор.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_wsite2_1_06/02/2015_547000|title=Panayiotis Roumeliotis poised for bank bailout fund chair|date=6 February 2015|access-date=11 April 2015|publisher=[[Kathimerini]]}}</ref> Набргу потоа, Склавоунис поднел оставка од својата функција како претседател.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/greeces-bank-rescue-fund-chairman-resigns-1427135284|title=Greece's Bank-Rescue Fund Chairman Resigns|last=Stamouli|first=Nektaria|date=23 March 2015|access-date=11 April 2015|publisher=Wall Street Journal}}</ref> Сакелариу (Главен извршен директор на HFSF помеѓу 2013 и 2015 година) морала да биде замолена од грчката влада да се повлече од својата позиција во мај 2015 година, бидејќи била обвинета, заедно со другите 25 поранешни директори на Hellenic Post Bank, за извршување измама и перење на пари.<ref>Angeliki Koutantou, [https://uk.reuters.com/article/uk-eurozone-greece-hfsf-idUKKBN0NS2CM20150507 "Greek bank bailout fund CEO asked to resign -government official"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190507201714/https://uk.reuters.com/article/uk-eurozone-greece-hfsf-idUKKBN0NS2CM20150507 |date=2019-05-07 }}, Reuters (May 7, 2015).</ref> == Операции == Во текот на првата година и половина по неговото создавање, ГФФС имал капитал од 1,5 милијарди евра. Во тоа време единствената банка што добивала средства од неа била Њу Протон.<ref>[http://www.hfsf.gr/en/about_whatwedo.htm "Hellenic Financial Stability Fund - What we do."] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200802055348/http://www.hfsf.gr/en/about_whatwedo.htm |date=2020-08-02 }} Retrieved May 21, 2016.</ref><ref>George Georgiopoulos, Harry Papachristou and Angeliki Koutantou, [https://uk.reuters.com/article/uk-greece-fsf-idUKTRE7990R720111010 "Greece activates rescue fund to save Proton Bank"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190504081152/https://uk.reuters.com/article/uk-greece-fsf-idUKTRE7990R720111010 |date=2019-05-04 }}, Reuters (October 10, 2011).</ref> Во пролетта 2013 година, ГФФС заедно со Банката на Грција го предводела спојувањето на десет грчки банки во четири „''системски''“ банки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/mergermarket/2013/09/24/greek-banking-no-longer-lost-at-sea/|title=Greek Banking No Longer Lost At Sea?|last=Green|first=Elaine|date=24 September 2013|work=[[Forbes]]|accessdate=21 February 2015}}</ref> До почетокот на 2015 година, ГФФС го задржала преостанатиот тампон од 11 милијарди евра во обврзници на ЕФСФ што грчката влада во заминување имала намера да ги пренамени како кредитна линија за претпазливост.<ref name="Reuters17Feb"/> Во февруари 2015 година, новата администрација предводена од [[Коалиција на радикалната левица|СИРИЗА]] преговарала со Тројката за шестмесечно продолжување на Главниот договор за финансиска помош. Администрацијата предложила пренамена на преостанатите средства за кејнзијански антициклични инвестиции во небанкарскиот економски сектор. Сепак, Еврогрупата инсистирала на тоа дека преостанатиот тампон „''може да се користи само за докапитализација на банките''“.<ref>{{Наведена изјава за печат|title=Eurogroup statement on Greece|url=http://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2015/02/150220-eurogroup-statement-greece/|date=20 February 2015}} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180214094615/http://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2015/02/150220-eurogroup-statement-greece/ |date=2018-02-14 }}</ref> ; [[Народна банка на Грција]] Во 2014 година ГФФС имал претставник (Независен неизвршен член) во одборот на директори на Националната банка на Грција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nbg.gr/en/the-group/corporate-governance/board-of-directors|title=NATIONAL BANK OF GREECE: Board of Directors|date=23 March 2015|publisher=[[National Bank of Greece]]|accessdate=19 May 2015|archive-date=2015-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20150628154949/https://www.nbg.gr/en/the-group/corporate-governance/board-of-directors|url-status=dead}}</ref> ; [[Алфа банка]] ГФФС има претставник (неизвршен член) во одборот на директори на Алфа банка (12 мај 2015 година); овој претставник е член на Одборот за управување со ризици на банката, Одборот за ревизија, Одборот за наградување и Комитетот за корпоративно управување и номинации.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.alpha.gr/page/default.asp?la=2&id=12|title=ALPHA BANK: Board of Directors|date=12 May 2015|publisher=[[Alpha Bank]]|accessdate=19 May 2015|archive-date=2017-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170920142746/http://www.alpha.gr/page/default.asp?la=2&id=12|url-status=dead}}</ref> ; [[Еуробанк-Ергасијас СА]] ГФФС има претставник (неизвршен директор) во одборот на директори на банката Eurobank Ergasias (13 мај 2015 година).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurobank.gr/online/home/viewNews2.aspx?id=2043&code=ANNOUNCE&lang=en|title=ANNOUNCEMENT: Replacement of the Board of Directors|date=13 May 2015|publisher=[[Eurobank Ergasias ]]|accessdate=19 May 2015|archive-date=2015-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150521133121/http://www.eurobank.gr/online/home/viewNews2.aspx?id=2043&code=ANNOUNCE&lang=en|url-status=dead}}</ref> ; [[Банка Пиреја]] ГФФС има претставник во одборот на директори на Банка Пиреја (2015).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.piraeusbankgroup.com/en/investors/corporate-governance/board/bod-composition|title=PIREAUS BANK: Board of Directors (BoD) Composition|date=2015|publisher=[[Piraeus Bank]]|accessdate=19 May 2015|archive-date=2013-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101224705/http://www.piraeusbankgroup.com/en/investors/corporate-governance/board/bod-composition|url-status=dead}}</ref> ГФФС има опција за обврзници од 2 милијарди евра во акции на Банка Пиреја во декември 2022 година <ref name="hfsf201906">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hfsf.gr/files/HFSF_Interim_January_June_2019_en.pdf|title=Interim Statement of Financial Position of the Hellenic Financial Stability Fund, as of 30 June 2019|last=Hellenic Financial Stability Fund|date=November 2019|accessdate=2022-04-18|archive-date=2020-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200621111555/http://www.hfsf.gr/files/HFSF_Interim_January_June_2019_en.pdf|url-status=dead}}</ref> Заклучно со ноември 2020 година, вкупната пазарна капитализација на банката била помала од 500 милиони евра. Претворањето било активирано во ноември 2020 година, давајќи му на ГФФС дополнителни 35 % удел на банката,<ref name="coco2020">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.athexgroup.gr/documents/10180/6048150/63_9831_2020_English_2.pdf/91d8d6d1-a586-4bf6-805c-e3187f4122ab|title=Cancellation of the CoCo coupon payment|date=2020-11-23}}</ref> во вредност од помалку од 200 милиони евра, загуба на хартија од над 1,5 милијарди евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.politico.eu/article/greek-banks-and-new-democracy-government-face-reckoning-from-coronavirus-nationalization-privatization-dividends/|title=Greece had a plan for its banks. Then the coronavirus struck.|date=2020-11-27|work=POLITICO|accessdate=2020-11-30}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|http://www.hfsf.gr/}}—(на англиски и грчки јазик) [[Категорија:Финансиски претпријатија во Грција]] [[Категорија:Државни претпријатија на Грција]] [[Категорија:Грчки претпријатија]] [[Категорија:Грчка должничка криза]] ofh0nfjlv8plcmx725jagttyz754wqz 0 1299540 5583633 5493989 2026-06-28T11:19:25Z Gurther 105215 5583633 wikitext text/x-wiki {{About|англосаксонско кралство|денешниот англиски регион|Источна Англија}} {{Infobox former country |native_name = ''Ēastengla Rīċe''<br/>''Regnum Orientalium Anglorum'' |conventional_long_name = Кралството на Источните Англи |common_name = Источна Англија |era = |status = Great Kingdom |status_text = Независно <small>(6ти век-869)</small><br />Кралство на Данците <small>(869–918)</small><br />[[Вазал]] на [[Мерсија]] <small>(654–655, 794–796, 798–825)</small><br />Вазал на Данците <small>(869–918)</small> |life_span = 6ти век{{ndash}}918 |government_type = [[Хептархија]] |event_start = |date_start = |year_start = 6-ти век |event_end = |date_end = |year_end = 918 |event1 = |date_event1 = |event2 = |date_event2 = |event3 = |date_event3 = |event4 = |date_event4 = |p1 = Римска Британија |image_p1 = [[File:Labarum.svg|x20px|link=Sub-Roman Britain]] |s1 = Кралство Англија |flag_s1 = Flag_of_England.svg |border_s1 = |image_flag = |flag = |flag_type = |image_coat = |symbol = Три златни круни |symbol_type = |image_map = Williamson p16 3.svg |image_map_caption = |capital = |national_motto = |national_anthem = |common_languages = [[Староанглиски јазик|Староанглиски]], [[Латински јазик|латински]] |religion = Англосаксонско паганство, Англосаксонско христијанство |currency = |leader1 = |leader2 = |year_leader1 = |year_leader2 = |title_leader = |legislature = |stat_year1 = |stat_area1 = |stat_pop1 = |footnotes = }} '''Кралството на Источните Англи''' ({{Langx|ang|Ēastengla Rīċe}} ; {{langx|la|Regnum Orientalium Anglorum}}), денес познато како '''Кралство Источна Англија''', било мало независно кралство на [[Англи]]те во чиј склоп влегувале денешните англиски окрузи [[Норфолк]] и [[Сафолк]]. Кралството се формирало во 6 век по [[Англосаксонско населување на Британија|англосаксонското населување на Британија]]. Во 7-миот и 8-миот век со кралството управувала династијата [[Вуфингас]], а во 794 година било покорено од [[Мерсија]]. Во 869 година било освоено од Данците и станало составен дел од [[Данелав]]. Во 918 било освоено од [[Едвард Постариот]] и вклучено во [[Кралство Англија|Кралството Англија]]. == Историја == Кралството Источна Англија било формирано од германските племиња [[Англи]], кои пристигнале на островот [[Велика Британија (остров)|Британија]] од [[Јитланд]] и се населиле во неговиот источен дел. По победата над ривалското источноанглиско кралство [[Нортамбрија]] во 616 година, накратко станало најсилната држава меѓу англосаксонските кралства на островот. Кралството Источна Англија било основано во првата половина од 6 век, и [[Веха од Источна Англија|Веха]] станал прв крал на Источните Англи, а него го наследил [[Вуфа од Источна Англија|Вуфа]].<ref name=eb11>{{EB1911|inline=1|wstitle=East Anglia}}</ref> Меѓутоа, подоцна Источна Англија двапати била поразена во војните со кралството [[Мерсија]], а во 794 година, [[Офа од Мерсија|кралот Офа]] од Мерсија го убил [[Æthelberht II од Источна Англија|Етелберт II]], кралот на Источна Англија и кралството престанало да постои како независна држава. Независноста била обновена по востанието на населението и двегодишната војна со Мерсија во 825-827 година, при што биле убиени 2 мерсиски крала. Во 869 година, [[Викинзи]]те го нападнале кралството Источна Англија. Англите биле поразени во битка, а нивниот крал, [[Едмунд Маченикот]], бил убиен. Данците ја задржале контролата врз Источна Англија до 920 година, кога територијата била ослободена од војската на [[Весекс]]. Во периодот од 1015 до 1017, повторно било освоено од данскиот крал [[Кнут Велики]]. Од смртта на од страна на Мерсијците во 794 година до 825 година, Источна Англија престанала да биде независно кралство, освен кусото повторно тврдење под Едвалд во 796 година. Преживеал до 869 година, кога [[Викинзи]]те ги поразиле источните Англичани во битка и нивниот крал, маченикот Едмунд, бил убиен. По 879 година, Викинзите трајно се населиле во Источна Англија. Во 903 година, прогонетиот <nowiki><i id="mwOQ">Етелволд Етелинг ги</i></nowiki> наведе источноанглиските Данци да водат катастрофална војна против неговиот братучед Едвард Постариот . До 917 година, по последователни дански порази, Источна Англија му се потчинила на Едвард и била инкорпорирана во [[Кралство Англија|кралството Англија]], а потоа станала [[Ерл|грофовија]] .<ref>{{Наведено списание|last=Haslam|first=Jeremy|date=2018|title=The two burhs of Buckingham|url=https://www.academia.edu/37404273/The_two_burhs_of_Buckingham|journal=Southern History 39}}</ref> == Географија == [[Податотека:British_Isles_Physical_map_East.jpg|мини|Карта на Источна Англија]] Кралството на Источните Англи на север и на исток се граничело со [[Северно Море|Северното Море]], а на југ [[Реката Стур, Сафолк|реката Стур]] ги одвојувала од [[Кралство Есекс|Кралството на Источните Саксонци]]. Според историчарот Ричард Хогет, Северното Море овозможувало „просперитетна поморска врска со Скандинавија и северните делови на Германија“. Западната граница на кралството често се променувала. Во својот процут, кралството ги зафаќало денешните окрузи Норфолк, Сафолк и делови од источен Кембриџшир. == Поврзано == * [[Список на монарси од Источна Англија]] * [[Хептархија]] * [[Источна Англија]] == Наводи == {{Наводи}}{{Хептархија}}{{Coord|52|30|N|01|00|E|type:adm2nd_region:GB_scale:5000000}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|52|30|N|01|00|E|type:adm2nd_region:GB_scale:5000000}} [[Категорија:Источна Англија (кралство)]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 571 година]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 918 година]] [[Категорија:Источна Англија]] [[Категорија:Историја на Англија]] [[Категорија:Англосаксонски кралства]] [[Категорија:Поранешни кралства]] c8ogryi9rnuywhe6s4g1utjldsta2a6 0 1303822 5583409 5303719 2026-06-27T19:58:52Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583409 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм|name=Г. Пибоди и Шерман|image=Mr Peabody & Sherman Poster.JPG|caption=Плакатот на филмот|director=[[Роб Минкоф]]|producer=|starring=|narrator=|music=|cinematography=|editing=Мајкл Ендрус|distributor=[[20th Century Fox]]|released=7 февруари 2014 и 7 март 2014 (САД)|runtime=92 минути<!--Theatrical runtime: 92:26--><ref>{{cite web | title= ''MR PEABODY & SHERMAN'' (U) | url = https://www.bbfc.co.uk/releases/mr-peabody-sherman-film-0 | website=bbfc.co.uk |publisher= [[British Board of Film Classification]] |date= January 23, 2014 | access-date= January 24, 2014}}</ref>|country={{САД}}|language=[[англиски]]|budget=145 милиони долари|gross=275,7 милиони долари<ref name="mojo">{{Cite Box Office Mojo|id=0864835|title=Mr. Peabody & Sherman|access-date=January 29, 2022}}</ref>}} {{Закосен наслов}}'''Г. Пибоди и Шерман''' — американски компјутерска анимирана научнофантастична комедија од 2014 година, заснована на ликови од сегментите на ''Неверојатната историја на Пибоди'' од анимираната телевизиска серија ''Авантурите на Роки и Булвинкл и Пријателите'', произведена од Дримворкс Анимејшн (DreamWorks Анимејшн) и дистрибуиарана од 20 Сенчури Фокс (20th Century Fox). Режирана е од Роб Минкоф од сценарио на Крег Рајт, а Алекс Шварц и Дениз Нолан Касино служат како продуценти, а Тифани Вард, ќерка на сотворец на серијата Џеј Вард, како извршен продуцент.<ref name="CraveTiffanyWard">{{Наведени вести|url=http://www.craveonline.com/film/interviews/201503-family-rights-tiffany-ward-on-mr-peabody-and-sherman|title=Family Rights: Tiffany Ward on Mr. Peabody and Sherman|last=Topel|first=Fred|date=December 12, 2012|work=Crave Online|access-date=November 2, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104215037/http://www.craveonline.com/film/interviews/201503-family-rights-tiffany-ward-on-mr-peabody-and-sherman|archive-date=November 4, 2013}}</ref> ''Мистер Пибоди и Шерман'' ги слушаат гласовите на Тај Барел, Макс Чарлс, Ариел Винтер, Стивен Колберт, Лесли Ман и Алисон Џени. Тоа е првиот анимиран филм на Дримворкс со ликови од библиотеката Classic Media од нејзиното купување од Дримворкс Анимејшн во 2012 година,<ref name="latimes">{{Наведени вести|url=https://articles.latimes.com/2012/jul/23/entertainment/la-et-ct-dreamworks-animation-20120722|title=DreamWorks Animation buys 'Casper,' 'Lassie' parent Classic Media|last=Verrier|first=Richard|date=July 23, 2012|work=Los Angeles Times|access-date=August 31, 2013}}</ref> првата анимирана адаптација на имотот на Џеј Вард и првиот анимиран филм на Минкоф откако бил сорежисер ''[[Кралот Лав (цртан-филм)|на Кралот Лав,]]'' за Волт Дизни Анимејшн Студиос во 1994 година. Филмот бил премиерно прикажан на 7 февруари 2014 година во Обединетото Кралство, и било објавен во кино еден месец подоцна во Соединетите Држави. Добил генерално позитивни критики од критичарите, кои го пофалиле хуморот, анимацијата, саундтракот, гласовната глума и акционите сцени. И покрај тоа што заработил над 275 милиони долари ширум светот наспроти буџет од 145 милиони долари, филмот останал како неуспех на кино благајните и му загубил на студиото 57 милиони долари. ТВ-серија базирана на филмот, насловена ''„Шоуто на г. Пибоди и Шерман'' “, премиерно била прикажана на Нетфликс на 9 октомври 2015 година, при што Крис Парнел го заменил Бурел како господин Пибоди, додека Чарлс ја репризирал неговата улога како Шерман. == Содржина == {{Разоткривање}}Сценариото започнува со г. Пибоди, кој е надарено антропоморфно куче, а кое живее во пентхаус во [[Њујорк (град)|Њујорк]] со својот посвоен син, 7-годишниот Шерман. Тој го подучува патувајќи низ историјата користејќи го WABAC. Тие ја посетуваат [[Марија Антоанета]] во [[Версај (град)|Версај]] за време на [[Француска револуција|Француската револуција]] во 1789 година. Фатен во [[Владеење на теророт|владеењето на теророт]], Пибоди е речиси испратен на [[гилотина]] за да биде погубен од [[Максимилијан Робеспјер]], но бега со Шерман низ [[Париз|париската]] канализација. Во денешно време, Шерман го посетува училиштето Сузан Б. Ентони на својот прв ден, додека Пибоди се бори да се помири со растечката зрелост на Шерман бидејќи, се плаши да не ја изгуби врската со него. Познавањето на Шерман за апокрифната природа на анегдотата со црешата од Џорџ Вашингтон води до тепачка со еден од неговите соученици. Главната по име Пени Петерсон, го става во соба за казна, обвинувајќи го дека е куче и бидејќи бил одгледан од Пибоди, Пибоди е повикан од директорот Перди бидејќи Шерман ја каснал Пени во самоодбрана, а исто така се соочил и со г-ѓа Грунион, агент на Службите за заштита на децата, која се сомнева дека однесувањето на Шерман се должи на тоа што бил одгледан од куче и планира да ги посети нивните дома да истражи дали е или не е подобен родител. Пибоди ги поканува Пени и нејзините родители, Пол и Пети, на вечера пред да пристигне г-ѓа Грунион. Пени го нарекува Шерман лажго затоа што тврди дека знае од прва рака за историјата. И покрај спротивните инструкции на Пибоди, Шерман ѝ покажува на Пени WABAC за да и покаже доказ и ја носи во минатото, каде што останува во Стариот Египет во 1332 година п.н.е. за да се омажи за кралот Тут. Шерман се враќа за да добие помош од Пибоди. Пибоди ги хипнотизирал Петерсонови и се упатува кон Египет за да ја спречи венчавката. Пени првично одбива да замине, надевајќи се дека ќе го земе богатството на Тут откако тој ќе умре, додека не ја известат дека и таа ќе биде убиена заедно со Тут за време на венчавката и затоа таа бега со Пибоди и Шерман. Додека се обидуваат да се вратат, WABAC останува без струја, па тие застануваат во ренесансната Фиренца во 1508 година, каде ги среќаваат [[Леонардо да Винчи]] и Лиза дел Џокондо, жената насликана со најпознатата насмевка по име [[Мона Лиза]]. Пени и Шерман го истражуваат таванот на Да Винчи и ја наоѓаат неговата летечка машина. Пени го поттикнува Шерман да лета, што тој успева да го направи тоа, пред да се урне. Да Винчи е воодушевен што уредот кој работи, но Пибоди е вознемирен што Шерман за малку ќе се убиел, а истовремено уништил и историски артефакт. Кога го продолжуваат своето патување, Шерман дознава за заговорот на г-ѓа Грунион па бара, да го одведе и влегува во борба со Пибоди. Додека тие се караат, [[црна дупка]] во времето ги тера да слетаат за време на [[Тројанска војна|Тројанската војна]] во 1184 година п.н.е. Вознемирен поради тоа што Пибоди не му верува, Шерман бега и се придружува на војската на [[Агамемнон|кралот Агамемнон]] во [[Тројански коњ|Тројанскиот коњ]], но се помирува со него за време на битката. За време на последните делови од Тројанската војна, Пени и Шерман се заробени во внатрешноста на Коњот додека се тркала кон провалија. Пибоди ги спасува, но навидум умира за време на обидот, предизвикувајќи Шерман да се расплаче додека Пени го теши. Чувствувајќи се лошо за своите постапки, Шерман решава да си оди дома и го пилотира WABAC неколку минути пред да заминат во сегашноста за да побара помош од г. Пибоди да поправи сè, и покрај претходните предупредувања на Пибоди никогаш да не се враќаат во времето кога постоеле. Додека Шерман и Пени се обидуваат да ја објаснат ситуацијата, се појавува претходното јас на Шерман. Кога Грунион пристигнува, Пибоди се обидува да го скрие од Петерсон присуството на двајца Шермани; но вториот Пибоди се враќа од Античка Троја, комплицирајќи ја ситуацијата. Трој Пибоди открива дека ја преживеал несреќата, на големо олеснување на Шерман. Грунион се обидува да ги собере и двете Шермани, но тие и Пибоди повторно се спојуваат заедно, предизвикувајќи огромен космички ударен бран. Грунион го зграпчува Шерман за да го одведе засекогаш, на што разбеснетиот Пибоди се навраќа на неговите природни кучешки инстинкти и бесно ќе го гризне Грунион како одмазда, кој потоа го повикува [[Полициски оддел на градот Њујорк|полицискиот оддел на Њујорк]] . Пибоди, Пени и Шерман се тркаат до WABAC, но не можат да патуваат низ времето поради отцепување во просторно-временскиот континуум предизвикан од спојувањето на нивните космички двојки. Судирот предизвикува портал да се појави над Њујорк и историски предмети и фигури, многу од претходните делови на приказната, врне дожд насекаде низ градот. Г. Пибоди урива со WABAC во Гранд Арми Плаза (Менхетен) во основата на статуата на Вилијам Текумсе Шерман. Историските личности и полицајците брзо ги опкружуваат, додека Грунион повикува на контрола на животните да го уапсат Пибоди. Шерман објаснува дека сè е негова вина, но Грунион тврди дека сето тоа е затоа што кучето не може да одгледа момче. Шерман му се спротивставува на Грунион велејќи дека ако да се биде куче значи да се биде љубовен и лојален како Пибоди, тогаш и тој е горд што е куче. Пени, нејзините родители, историските личности и други сите го даваат истото ветување. [[Џорџ Вашингтон]] му дава претседателско помилување на Пибоди што е поддржано од [[Абрахам Линколн]] и [[Бил Клинтон]], принудувајќи ги властите да го остават г. Кога поголемите објекти како [[Сфинга]]та, [[Титаник|Титаник RMS]] и катедралата во Фиренца почнуваат да паѓаат низ рипчето, луѓето од сегашноста и минатото се принудени да размислуваат за идеи за да спречат катастрофа. За да го затворат рипот, Пибоди и Шерман полетуваат во ВАБАК, патуваат во иднината неколку минути и ја отстранат штетата. Историските личности се влечат назад во нивното време, а Агамемнон ја киднапира Грунион назад во неговото време додека таа се заколнува на одмазда на Пибоди. Шерман се враќа на училиште, откако станал голем пријател со Пени, и конечно почнува да ја развива својата врска со Пибоди понатаму, официјално нарекувајќи го негов татко. Историјата, во меѓувреме, инкорпорираше модерни особини, при што Тут организираше забава на тема Њујорк, Да Винчи и Дел Џокондо пионери во поп-арт, Вашингтон и [[Бенџамин Френклин]] се натпреваруваат околу вредноста на банкнотите со нивните соодветни лица на нив, [[Алберт Ајнштајн]] влегува во бес поради тоа што не можел да ја реши [[Рубикова коцка|Рубиковата коцка]], Робеспјер не успеал правилно да користи тејзер, а Грунион и Агамемнон се венчале во Тројанскиот коњ од [[Одисеј]] откако го прифатиле. == Гласовно емитување == [[Податотека:Ariel_Winter_and_Ty_Burrell.jpg|мини|306x306пкс| Ариел Винтер и Тај Бурел на австралиската премиера на филмот во Сиднеј]] * Тај Бурел <ref name="PRNTyMax">{{Наведена изјава за печат|access-date=April 17, 2015}}</ref> Хектор Џ .<ref name="BBCReview">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-25557901|title=Mr Peabody & Sherman 'respectful' to original series|last=Geoghegan|first=Kev|date=February 7, 2014|work=BBC News|access-date=February 7, 2014}}</ref> * Макс Чарлс како Шерман,<ref name="PRNTyMax" /> Седумгодишното посвоено момче на Пибоди.<ref name="GuardianReview">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/film/2014/feb/06/mr-peabody-and-sherman-review|title=Mr Peabody & Sherman – review|last=Bradshaw|first=Peter|date=February 6, 2014|work=The Guardian|access-date=February 7, 2014}}</ref> * Ариел Винтер како Пени Петерсон, г. и г. Ќерката на Петерсон и соученик на Шерман.<ref name="ShermanShadow">{{Наведени вести|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/stephen-colbert-allison-janney-mr-peabody-sherman-335922|title=Stephen Colbert, Allison Janney Join Voice Cast of 'Mr. Peabody & Sherman' (Exclusive)|last=McClintock|first=Pamela|date=June 11, 2012|work=The Hollywood Reporter|access-date=June 12, 2012}}</ref><ref name="USATodayPeek" /> * Стивен Колберт како Пол Петерсон, татко на Пени Петерсон и сопруг на Пети.<ref name="ShermanShadow" /> * Лесли Ман како Пети Петерсон, сопругата на Пол и мајката на Пени.<ref name="USATodayPeek" /><ref name="ColliderCroodsTurboPeabody">{{Наведени вести|url=https://collider.com/dreamworks-croods-turbo-mr-peabody-and-sherman/215763/|title=DreamWorks Presents Sneak Peeks at THE CROODS, TURBO and MR. PEABODY & SHERMAN|last=Trumbore|first=Dave|date=December 4, 2012|work=Collider.com|access-date=December 5, 2012|archive-date=2020-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200108003731/https://collider.com/dreamworks-croods-turbo-mr-peabody-and-sherman/215763/|url-status=dead}}</ref> * Алисон Џени како Едвина Грунион,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mrpeabodyandsherman.com/assetcenter/about/PEABODY_Character_Descriptions.pdf|title=Character Descriptions|work=mrpeabodyandsherman.com|publisher=DreamWorks Animation|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308034134/http://www.mrpeabodyandsherman.com/assetcenter/about/PEABODY_Character_Descriptions.pdf|archive-date=March 8, 2014|accessdate=April 6, 2015}}</ref> фанатот и крупен агент на Детските услуги.<ref name="ShermanShadow" /><ref name="IGNPeabodyTurboCroods">{{Наведени вести|url=https://www.ign.com/articles/2012/12/06/dreamworks-animation-previews-mr-peabody-and-sherman-turbo-and-the-croods|title=DreamWorks Animation Previews Mr. Peabody and Sherman, Turbo, and The Croods|last=Cornet|first=Roth|date=December 6, 2012|work=IGN|access-date=December 8, 2012}}</ref> * Стивен Тоболовски како директор Пурди, директор на училиштето на Шерман.<ref name="BFI">{{Наведена мрежна страница|url=http://explore.bfi.org.uk/52c704457b1a5|title=Mr Peabody and Sherman|work=bfi.org.uk|publisher=British Film Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222014438/http://explore.bfi.org.uk/52c704457b1a5|archive-date=February 22, 2014|accessdate=February 7, 2014}}</ref> * Стенли Тучи како [[Леонардо да Винчи]] <ref name="USATodayPeek">{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/story/life/movies/2013/10/16/mr-peabody-sherman-ty-burrell-colbert/2757927/|title=Sneak peek: A new time for 'Mr. Peabody & Sherman'|last=Alexander|first=Bryan|date=October 16, 2013|work=USA Today|access-date=October 17, 2013}}</ref><ref name="ColliderCroodsTurboPeabody" /> * Адам Алекси-Мал како француски селанец * Патрик Варбертон како [[Агамемнон|кралот Агамемнон]] <ref name="YahooGreek">{{Наведени вести|url=https://movies.yahoo.com/blogs/movie-news/-mr--peabody-and-sherman-exclusive-clip-pits-time-travelling-dog-vs--greek-warriors-210022409.html|title='Mr. Peabody and Sherman' Clip Pits Time-Traveling Dog vs. Greek Warriors|last=Doty|first=Meriah|date=January 21, 2014|work=Yahoo Movies|access-date=January 22, 2014}}</ref> * Зак Калисон како [[Тутанкамон|кралот Тут]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/ZachCallison/status/340857861183778816|title=@d_m_elms no song, but a fun role to play. can't wait to see.|last=Callison|first=Zach|date=June 1, 2013|accessdate=August 17, 2013}}</ref> * Стив Валентин како Ај * Денис Хејсберт како судија <ref name="MPSStoryOverlay">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mrpeabodyandsherman.com/storyOverlay.png|title=Story Overlay|work=mrpeabodyandsherman.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130822125448/http://www.mrpeabodyandsherman.com/storyOverlay.png|archive-date=August 22, 2013|accessdate=August 3, 2013}}</ref> * Лејла Бирч како WABAC <ref name="HollyCast">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hollywood.com/movies/6134226/mr-peabody-sherman|title=Mr. Peabody & Sherman (2014) - Credits|work=Hollwood.com|accessdate=March 8, 2014}}</ref> * Каран Брар како Мејсон, еден од пријателите на Шерман. * Џошуа Раш како Карл, уште еден од пријателите на Шерман; носи и очила и се гледа во инвалидска количка. * Томас Ленон како италијански селанец #2 Покрај [[Леонардо да Винчи]], [[Агамемнон|кралот Агамемнон]] и [[Тутанкамон|кралот Тут]], во филмот се појавуваат и други историски личности меѓу кои [[Алберт Ајнштајн]] ( Мел Брукс ),<ref name="CTribuneReview">{{Наведени вести|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/movies/ct-mr-peabody-and-sherman-20140306,0,7511376.column|title=Mr. Peabody and Sherman movie review|last=Phillips|first=Michael|date=March 6, 2014|work=Chicago Tribune|access-date=March 7, 2014}}</ref> [[Мона Лиза]] ( Езерско Ѕвоно ),<ref name="USATodayPeek"/> [[Марија Антоанета]] ( Лаури Фрејзер ),<ref name="BFI"/> [[Максимилијан Робеспјер]] (Гијом Аретос),<ref name="BFI" /> [[Џорџ Вашингтон]], [[Абрахам Линколн]], [[Бил Клинтон]], [[Исак Њутн]] (сите гласови од Џес Харнел ),<ref name="HollyCast" /> [[Одисеј]] ( Том Мекграт ),<ref name="HollyCast" /> [[Ајант Помалиот|Помалиот Ајакс]] <ref name="HollyCast"/> Ал Родриго ) <ref name="HollyCast"/> и Спартак ( Волт Дорн ).<ref name="NPReview">{{Наведени вести|url=http://arts.nationalpost.com/2014/03/06/mr-peabody-and-sherman-reviewed-classic-cartoon-short-gets-the-full-length-treatment-and-its-a-worthy-stretch/|title=Mr. Peabody and Sherman, reviewed: Classic cartoon short gets the full-length treatment – and it's a worthy stretch|last=Knight|first=Chris|date=March 6, 2014|work=National Post|access-date=March 10, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140310215811/http://arts.nationalpost.com/2014/03/06/mr-peabody-and-sherman-reviewed-classic-cartoon-short-gets-the-full-length-treatment-and-its-a-worthy-stretch/|archive-date=March 10, 2014}}</ref> Има и тивки камео од [[Бенџамин Френклин]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.craveonline.com/film/reviews/655097-review-mr-peabody-sherman|title=Review: Mr. Peabody & Sherman|last=Bibbiani|first=William|date=March 5, 2014|work=Crave Online|accessdate=March 11, 2014}}</ref> [[Махатма Ганди]],<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/family-filmgoer-reviews-mr-peabody-and-sherman-and-300-rise-of-an-empire/2014/03/07/89f8f1d0-9f22-11e3-b8d8-94577ff66b28_story.html|title=Family Filmgoer reviews 'Mr. Peabody & Sherman' and '300: Rise of an Empire'|last=Horwitz|first=Jane|date=March 7, 2014|work=The Washington Post|access-date=March 10, 2014}}</ref> [[Вилијам Шекспир]],<ref name="PasteReview" /> [[Лудвиг ван Бетовен]],<ref name="PasteReview">{{Наведени вести|url=https://www.pastemagazine.com/articles/2014/03/mr-peabody-sherman.html|title=Mr. Peabody & Sherman|last=Berkshire|first=Geoff|date=March 5, 2014|work=Paste Magazine|access-date=March 24, 2014}}</ref> [[Винсент ван Гог]],<ref>{{Наведени вести|url=http://gazette.com/movie-review-mr.-peabody-still-has-history-lessons-for-sherman-and-the-rest-of-us/article/1515962|title=MOVIE REVIEW: 'Mr. Peabody' still has history lessons for 'Sherman' and the rest of us|last=Moore|first=Roger|date=March 6, 2014|work=The Gazette|access-date=March 23, 2014|archive-date=2014-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20140323135048/http://gazette.com/movie-review-mr.-peabody-still-has-history-lessons-for-sherman-and-the-rest-of-us/article/1515962|url-status=dead}}</ref> [[Браќа Рајт|Браќата Рајт]],<ref name="NPReview" /> Џеки Робинсон <ref name="NPReview" /> и бебето Мојсеј.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vulture.com/2014/03/movie-review-mr-peabody-and-sherman.html|title=Ebiri: Mr. Peabody and Sherman Provides Anachronistic Yuks|last=Ebiri|first=Bilge|date=March 6, 2014|work=Vulture|accessdate=May 3, 2014|quote=...at one point, we see Baby Sherman and Baby Moses together in the waters of the Nile.}}</ref> == Производство == === Развој === [[Податотека:41st_Annie_Awards,_Rob_Minkoff-crop.jpg|мини|267x267пкс| Режисерот Роб Минкоф на доделувањето на наградите Ени во 2014 година]] Плановите за филм во кој глумат Мистер Пибоди и Шерман постојат неколку години со режисерот Роб Минкоф . Неговиот прв обид да направи долгометражен филм оди во 2003 година, кога беше објавено дека продуцентската компанија на Минкоф од Сони, Sprocketdyne Entertainment и Bullwinkle Студиос ќе продуцираат филм во живо/CG, со можност Минкоф да го режира.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.animationmagazine.net/features/a-cg-mr-peabody-will-time-travel-in-feature/|title=A CG Mr. Peabody Will Travel in Feature|last=Ball|first=Ryan|date=June 10, 2003|work=Animation Magazine|access-date=March 10, 2013}}</ref> Филмот во живо не беше реализиран, но во 2006 година, Минкоф се приклучи на Дримворкс Анимејшн за да режира компјутерски анимирана филмска адаптација. Ендрју Курцман требаше да го напише сценариото, базирано на теренот, развиен од Минкоф со неговиот долгогодишен продуцентски партнер Џејсон Кларк.<ref>{{Наведена изјава за печат|publisher=DreamWorks Animation|title=DreamWorks Animation and Director Rob Minkoff Team Up to Bring 'Mr. Peabody & Sherman' to the Big Screen|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/dreamworks-animation-and-director-rob-minkoff-team-up-to-bring-mr-peabody--sherman-to-the-big-screen-56998712.html|access-date=April 17, 2015|date=September 15, 2006}}</ref> Конечното сценарио го напиша Крег Рајт, со ревизии на Роберт Бен Гарант и Томас Ленон . Тифани Вард, ќерка на Џеј Вард, еден од креаторите на оригиналната серија, служеше како извршен продуцент,<ref name="CraveTiffanyWard"/> чија задача беше да се погрижи филмот да остане „верен на интегритетот на ликовите“. Кога Минкоф ѝ пристапил десет години пред прикажувањето на филмот, таа била воодушевена од неговата намера да го почитува наследството: „Што подобар чувар за ликовите би можеле да побараме од Роб“.<ref name="AMSneakPeek">{{Наведени вести|url=http://www.animationmagazine.net/features/dreamworks-shares-scenes-mr-peabody-sherman/|title=A Sneak Peek at 'Mr. Peabody & Sherman'|last=Zahed|first=Ramin|date=October 25, 2013|work=Animation Magazine|access-date=January 22, 2014}}</ref> Процесот да ја направат адаптацијата „совршена“ им требаше долго време, но таа беше задоволна од крајниот резултат, кој остана „многу верна на оригиналниот цртан филм“.<ref name="AMSneakPeek" /> === Кастинг === На почетокот на 2011 година, [[Роберт Дауни Помладиот|Роберт Дауни Џуниор]] се потпишал за да му даде глас на г. Пибоди,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://insidemovies.ew.com/2011/01/17/robert-downey-jr-peabody-sherman/|title=EXCLUSIVE: Robert Downey Jr. to star in 'Peabody and Sherman' for DreamWorks Animation|last=Breznican|first=Anthony|date=January 17, 2011|work=[[Entertainment Weekly]]|accessdate=January 17, 2011|archive-date=2011-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119132906/http://insidemovies.ew.com/2011/01/17/robert-downey-jr-peabody-sherman/|url-status=dead}}</ref> но во март 2012 година, тој бил заменет од Тај Барел.<ref name="PRNTyMax"/> Наводно, обврските на Дауни кон ''„Одмаздниците“'' и другите франшизи не му дозволиле да најде време да ги сними своите реплики.<ref name="WrapSoLong">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thewrap.com/rob-minkoff-mr-peabody-sherman-long-production-process-ty-burrell-jay-ward/|title=Why It Took Rob Minkoff So Long to Make 'Mr. Peabody & Sherman'|last=Lang|first=Brent|date=March 6, 2014|work=The Wrap|accessdate=August 15, 2014|archive-date=2018-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012054139/https://www.thewrap.com/rob-minkoff-mr-peabody-sherman-long-production-process-ty-burrell-jay-ward/|url-status=dead}}</ref> Првично, Тифани Вард и другите во студиото се спротивставија на Бурел, кој тогаш бил релативно непознат, но тој успеал да ги убеди со успешна аудиција.<ref name="WrapSoLong" /> Вард инсистирал на некој што звучи како што звучел г. Пибоди во оригиналната серија, додека Минкоф го гледал кастингот како можност „да се модернизира ликот“.<ref name="WrapSoLong" /> Тој ѝ ветил дека Бурел ќе се обиде „да стигне таму и почнал да го гледа шоуто за да ја закова кадецијата. Тој ја доби основната врска и ја направи своја.“ <ref name="WrapSoLong" /> Макс Чарлс, глумецот кој го глумеше младиот Питер Паркер во ''Неверојатниот Спајдермен'', му даде глас на Шерман.<ref name="PRNTyMax"/> Стивен Колберт го искажал гласот на Пол Петерсон, Лесли Ман, кој ја заменил Ели Кемпер, гласот на сопругата на Петерсон, Пети,<ref name="USATodayPeek"/> и Ариел Винтер за нивната ќерка Пени. Други гласови ги вклучуваат Стивен Тоболовски, Алисон Џени, Мел Брукс, Стенли Тучи, Патрик Варбертон, Лејк Бел, Зак Калисон, Каран Брар и Денис Хејсберт.<ref name="ShermanShadow"/> Според Минкоф, Бурел бил избран затоа што неговиот глас „ги отелотворувал сите различни аспекти на ликот денес. Не само интелектот и скромната личност, туку и топлината што лежи во основата.“ <ref name="AMSneakPeek"/> == Крајно сценарио == ''Мистер Пибоди и Шерман'' претрпеле неколку промени во датумот на издавање. Првично планиран за март 2014 година,<ref name="PRNTyMax"/><ref>{{Наведени вести|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/dreamworks-animation-gregg-taylor-284251|title=DreamWorks Animation Names Gregg Taylor Head of Development|last=Szalai|first=George|date=January 24, 2012|work=The Hollywood Reporter|access-date=April 17, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20120129003225/http://www.hollywoodreporter.com/news/dreamworks-animation-gregg-taylor-284251|archive-date=January 29, 2012}}</ref> Големите очекувања на Дримворкс Анимејшн го преместиле филмот во ноември 2013 година, заменувајќи друг филм од Дримворкс Анимејшн, ''Јас и мојата сенка'' .<ref name="PRNTyMax"/><ref name="ShermanShadow"/> Последната промена се случила во февруари 2013 година, што го врати филмот назад на 7 март 2014 година, наводно поради „поповолниот прозорец за издавање“, повторно заменувајќи го „''Јас и мојата сенка“''. Филмот бил премиерно прикажан еден месец порано во Обединетото Кралство, на 7 февруари 2014 година <ref name="VarietyReview">{{Наведени вести|url=https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-mr-peabody-sherman-1201082811/|title=Film Review: 'Mr. Peabody & Sherman'|last=Lodge|first=Guy|date=February 2, 2014|work=Variety|access-date=February 7, 2014}}</ref> Филмот требало <ref>{{Наведени вести|url=https://variety.com/2014/film/news/dreamworks-animation-profitable-in-q4-despite-13-5-million-turbo-loss-1201120689/|title=DreamWorks Animation Profitable in Q4 Despite $13.5 Million 'Turbo' Loss|last=Graser|first=Marc|date=February 25, 2014|work=Variety|access-date=February 26, 2014|quote=Company also took an impairment charge of $6.7 million from the production of a "Rocky and Bullwinkle" short that was to play in front of ''Mr. Peabody & Sherman''.}}</ref> да биде театарски <ref>{{Наведени вести|url=http://www.awn.com/news/cg/dreamworks-animation-previews-2013-slate|title=DreamWorks Animation Previews 2013 Slate|last=Wolfe|first=Jennifer|date=December 6, 2012|work=Animation World Network|access-date=October 20, 2013|quote=According to Desowitz, Minkoff also said there will be a Rocky & Bullwinkle short in front of the Mr. Peabody & Sherman feature, with Rocky to be voiced by the venerable June Foray.}}</ref> придружен со краток филм од Дримворкс Анимејшн, ''Роки и Булвинкл'',<ref name="PRNRockyBull">{{Наведена изјава за печат|access-date=November 4, 2013}}</ref> базиран на ликовите Роки и Булвинкл од ''истоимената серија''. Краткиот филм го режирал Гери Трусдејл, кој е познат по ко-режија на Дизниевата ''[[Убавицата и ѕверот (цртан филм)|Убавица и ѕверот]]'', продуциран од Нолан Касино, а сценариото го напишале Томас Ленон и Роберт Гарант.<ref name="PRNRockyBull" /> Џун Фореј требало да ја репризира нејзината улога како Ракета „Роки“ Џеј Сквирел,<ref name="PRNRockyBull" /> додека Том Кени требаше да го даде гласот на Булвинкл Мус.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.avclub.com/articles/spongebobs-tom-kenny-talks-his-favorite-voiceover,104133/2/|title=SpongeBob's Tom Kenny talks his favorite voiceover artists|last=VanDerWerff|first=Emily|date=October 14, 2013|work=A.V. Club|access-date=October 6, 2019}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Краткиот филм би послужил како тест за можен игран филм базиран на ликовите.<ref name="TAGInterview3">{{Наведени вести|url=http://animationguildblog.blogspot.com/2012/10/the-gary-trousdale-interview-part-iii.html|title=The Gary Trousdale Interview -- Part III|last=Hulett|first=Steve|date=October 26, 2012|work=The Animation Guild|access-date=October 26, 2012}}</ref> ''Речиси дома'', краток филм заснован на филмот за анимација на Дримворкс ''Home'', играше пред филмот наместо тоа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cartoonbrew.com/feature-film/dreamworks-promotes-upcoming-home-with-new-short-almost-home-97014.html|title=DreamWorks Promotes Upcoming 'Home' with new short 'Almost Home'|last=Amidi|first=Amid|date=March 10, 2014|work=[[Cartoon Brew]]|accessdate=March 13, 2014}}</ref> Сепак, новиот краток CGI ''Роки и Булвинкл'' наместо тоа беше објавен на [[Blu-ray диск|Blu-ray 3D]] изданието на филмот.<ref name="blu-ray1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.blu-ray.com/news/?id=14291|title=Mr. Peabody & Sherman Blu-ray|work=Blu-ray.com|accessdate=June 20, 2014}}</ref> == Прием == === Критички одговор === ''Г. Пибоди и Шерман'' има оценка за одобрување од 81% врз основа на 139 професионални прегледи на веб-страницата за агрегатор на прегледи [[Rotten Tomatoes]], со просечна оцена од 6.7/10 . Неговиот критички консензус гласи: „''Г. Пибоди и Шерман'' нуди изненадувачки забавен наплив на разнобојна забава од сите возрасти, и покрај неговиот датиран изворен материјал и прилично сложениот заговор“. Метакритик (кој користи пондериран просек) им доделил на ''г. Пибоди и Шерман'' оценка од 59 од 100 врз основа на 34 критичари, што укажува на „мешани или просечни критики“. Публиката анкетирана од CinemaScore му дал на филмот просечна оценка „А“ на скалата од А+ до Ф.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.deadline.com/2014/03/box-office-300-rise-of-an-empire-commands-40m-mr-peabody-chases-in-30m-son-of-god-may-fall-55-or-more-in-second-weekend/|title=Box Office: '300: Rise Of An Empire' Commands $40M+; 'Mr. Peabody' Chases In $30M+; 'Son of God' May Fall 55% Or More In Second Weekend|last=Busch|first=Anita|work=Deadline Hollywood|accessdate=March 8, 2014}}</ref> Питер Бредшо од ''[[Гардијан|„Гардијан“]]'' рекол: „(На филмот) и треба малку време за публиката да се подигне, но штом ќе се постигне ова, ќе има страшна многу неочекувана забава“,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/film/2014/feb/06/mr-peabody-and-sherman-review|title=Mr Peabody & Sherman – review|last=Bradshaw|first=Peter|date=February 6, 2014|work=The Guardian|access-date=February 19, 2014}}</ref> додека Марк Кермод од сестринскиот весник ''„Обсервер“'' изјавил: „Тогаш, пријатно е да се извести дека најновото на Дримворкс нуди прилично конзистентен прилив на замаглувања на видот и вокален шмек, дури и кога заплетот диво скршнува низ црвоточината во временско-просторниот континуум“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/film/2014/feb/09/mr-peabody-sherman-mark-kermode-review|title=Mr Peabody & Sherman – review {{!}} Mark Kermode|last=Kermode|first=Mark|date=February 9, 2014|work=The Observer|access-date=February 19, 2014}}</ref> Кевин Мекфарланд од ''АВ клуб'' му дал на филмот C+, велејќи: „За разлика од чудните кратки шорцеви на кои е базиран, оваа долгометражна адаптација додава задолжителен емотивен лак што се чувствува во спротивност со лудиот дух на историското време. приказни за патувања“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.avclub.com/review/mr-peabody-sherman-toys-historyincluding-its-inspi-201849|title=Mr. Peabody & Sherman toys with history—including that of its inspiration|last=McFarland|first=Kevin|work=Avclub.com|accessdate=March 9, 2014}}</ref> А.О. Скот од ''[[The New York Times|Њујорк Тајмс]]'' го дал филмот позитивна критика, велејќи: „Оваа продукција на Дримворкс Анимејшн, во режија на Роб Минкоф ( ''Стјуарт Литл'', ''[[Кралот Лав (цртан-филм)|Кралот Лав]]'' ) од сценарио на Крег Рајт, не е совршена, но е брза. движечка, наизменично духовита и прилично добра забава“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/03/07/movies/mr-peabody-sherman-reboots-the-time-machine.html?smid=tw-nytmovies&seid=auto&_r=2|title='Mr. Peabody & Sherman' Reboots the Time Machine|last=Scott|first=A. O.|date=March 6, 2014|work=The New York Times|access-date=March 9, 2014}}</ref> Ричард Ропер од ''Чикаго Сан Тајмс'' му дал на филмот Б, велејќи: „ ''Господин Пибоди и Шерман'' е паметен, постојано смешен и добродушен филм со извонредни гласовни изведби и едно од најурнебесните појави досега на еден анимирана верзија на живо човечко суштество“.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.suntimes.com/entertainment/movies/25990444-421/mr-peabody-sherman-a-dog-his-boy-and-lots-of-laughs.html|title='Mr. Peabody & Sherman': A dog, his boy and lots of laughs|date=March 6, 2014|work=Chicago Sun-Times|access-date=March 9, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140309055100/http://www.suntimes.com/entertainment/movies/25990444-421/mr-peabody-sherman-a-dog-his-boy-and-lots-of-laughs.html|archive-date=March 9, 2014}}</ref> Клаудија Пуиг од ''[[USA Today]]'' му дал на филмот две и пол ѕвезди од четири, велејќи: „ ''Господин Пибоди и Шерман'' е жив, едукативен и наизменично забавен. Забавата, сепак, станува затегната и формулична како што продолжува филмот.“ <ref>{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/story/life/movies/2014/03/05/mr-peabody-and-sherman-review/5807851/|title='Mr. Peabody': Good dog deserves a treat — mostly|date=March 5, 2014|work=USA Today|access-date=March 7, 2014}}</ref> Мајкл Филипс од ''Чикаго Трибјун'' му дал на филмот две од четири ѕвезди, велејќи: „Дизајнот на анимацијата на филмот е строго генерички во неговите заоблени рабови и љубезни 3-D ВО ВАШЕ ЛИЦЕ!!! трикови. И приказната започнува со толку лош почеток, потребно е долго време за да се опорави комедијата.“ <ref name="CTribuneReview"/> Бил Гудикунц од ''Аризона Репаблик'' му дал на филмот две и пол ѕвезди од пет, велејќи: „Ги задржува главните ликови, машината WABAC, патувањата низ историјата.– но не и чувството на замор што го направи ТВ цртаниот филм толку прекрасен.“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.azcentral.com/thingstodo/movies/articles/20140306goodykoontz-movie-review-mr-peabody-sherman.html|title=Review: 'Mr. Peabody & Sherman' 2.5 stars|date=March 9, 2014|work=The Arizona Republic|accessdate=March 9, 2014|archive-date=2014-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307075531/https://www.azcentral.com/thingstodo/movies/articles/20140306goodykoontz-movie-review-mr-peabody-sherman.html|url-status=dead}}</ref> Колин Коверт од ''Star Tribune'' му дал на филмот три од четири ѕвезди, велејќи: „Колку е олеснување да се види што иако визуелните елементи на ''г. Пибоди'' се подобрени според елегантни стандарди од 21 век, суштинскиот шарм на серијата преживува повеќе или помалку. недопрена“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.startribune.com/entertainment/movies/248870511.html|title=A dog and his boy shine in 'Mr. Peabody'|last=Covert|first=Colin|work=Star Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307072421/http://www.startribune.com/entertainment/movies/248870511.html|archive-date=March 7, 2014|accessdate=March 7, 2014}}</ref> Елизабет Вајцман од ''Њујорк Дејли Њуз'' му дал на филмот три од четири ѕвезди, велејќи: „Бурел не го доловува баш лутиот мртовец на оригиналот, но потоа, ниту филмот. Тоа е во ред.“ <ref>{{Наведени вести|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/tv-movies/mr-peabody-sherman-movie-review-article-1.1712915|title='Mr. Peabody & Sherman': movie review|date=March 6, 2014|work=Daily News|access-date=March 7, 2014|location=New York}}</ref> Брус Демара од ''Toronto Star'' му дал на филмот три од четири ѕвезди, велејќи: „Децата од сите возрасти сигурно ќе уживаат во оваа визуелно прекрасна, брза експлозија низ минатото“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.thestar.com/entertainment/movies/2014/03/06/mr_peabody_sherman_a_fun_blast_through_the_past_review.html|title=Mr. Peabody & Sherman a fun blast through the past: Review|date=March 6, 2014|work=Toronto Star|access-date=March 7, 2014}}</ref> Бетси Шарки од ''Лос Анџелес Тајмс'' му дал негативна рецензија на филмот, велејќи: „И покрај сите начини на кои филмот ја рефлектира својата претходна ТВ инкарнација, сенките се омекнати. ''Г. Пибоди'' би можел да употреби малку повеќе залак.“ <ref>{{Наведени вести|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/moviesnow/la-et-mn-mr-peabody-and-sherman-review-20140307,0,5465311.story|title=Review: 'Mr. Peabody & Sherman' may be too smart for its own good|last=Sharkey|first=Betsy|date=March 6, 2014|work=Los Angeles Times|access-date=March 7, 2014}}</ref> Сорен Андерсон од ''Сиетл Тајмс'' на филмот му додели две и пол ѕвезди од четири, велејќи: „Франтично темпо од режисерот Роб Минкоф ( ''Кралот Лав'' ) и многу делотворно го користи 3Д – Еј! Тргни го тој меч од моето лице! – филмот сигурно ќе им се допадне на децата.“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://seattletimes.com/html/entertainment/2023062851_mrpeabodyxml.html|title='Mr. Peabody & Sherman': 3D fun, pawsitive lessons for kids &#124; Entertainment|last=Andersen|first=Soren|accessdate=March 7, 2014}}</ref> Рафер Гусман од ''Њуздеј'' му дал на филмот две и пол ѕвезди од четири, велејќи: „Филмот има проблем да ги спои разделените епизоди во кохерентен наратив. Сепак, благодарение на силниот глас, ликовите го задржуваат својот шарм во текот на целата година.“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.newsday.com/entertainment/movies/mr-peabody-and-sherman-review-dog-and-boy-go-way-back-1.7295074|title='Mr. Peabody and Sherman' review: Dog and boy go way back|accessdate=March 7, 2014}}</ref> Лесли Фелперин од „Холивуд репортер“ му дал позитивна критика на филмот, велејќи: „Спасувачката благодат на филмот е неговиот дизајн на карактери и употребата на 3Д техники за да се забрзаат работите во секоја смисла кога заплетот ќе почне да се истакнува“. Лијам Лејси од The ​​Globe and Mail му дал на филмот две и пол ѕвезди од четири, велејќи: „Господин Пибоди е брз и заглавен со историски референци, но не може да се нарече духовит, дури и широко намигнување на ниво на оригиналниот цртан филм“. Стивен Вити од Њуарк Стар Леџер му дал на филмот три од четири ѕвезди, велејќи: „Пред педесет години, анимираната забава беше многу потивка. Но, тоа беа мојот г. Пибоди и Шерман. Ова е нечиј друг. нив, па дури и неколку слободоумни родители, речиси исто толку смешна забава“. Овен Глајберман од Entertainment Weekly му дал Б на филмот, велејќи: „Господин Пибоди и Шерман има пријатно време мешајќи и совпаѓајќи ги историските личности, од Марија Антоанета до Џорџ Вашингтон. Сепак, филмот никогаш, според мене, не предизвика прилично чуден жар на такви анимирани одлики како што се филмовите за Џими Неутрон или Сунѓерот Боб. Мајкл О'Саливан од Вашингтон Пост му дал на филмот една од четири ѕвезди, велејќи: „Само според визуелни стандарди, ликовите, прикажани во 3-Д, не личат на ништо како што плови Парадата на Денот на благодарноста на Мејси. исто така е безживотно и неизразно“. Шон Дејли од Тампа Беј Тајмс на филмот му дал Б, велејќи: „Пред да се вовлечете во крај на црвот, кој ќе ги разбранува младите мозоци, г. Пибоди и Шерман е брз, забавен 3-Д. бегај." Лу Луменик од ''Њујорк Пост'' му дал на филмот три од четири ѕвезди, велејќи: „Наспроти сите шанси, Дримворкс Анимејшн создал паметна, смешна и убаво дизајнирана функција наречена ''Мистер Пибоди и Шерман'' “.<ref>{{Наведени вести|url=https://nypost.com/2014/03/06/mr-peabody-and-sherman-are-a-delightful-on-screen-duo/|title='Mr. Peabody and Sherman' are a delightful on-screen duo|last=Lumenick|first=Lou|date=March 6, 2014|work=New York Post|access-date=March 7, 2014}}</ref> Том Хадлстон од ''Тајм Аут'' му дална филмот две од пет ѕвезди, велејќи: „Овој долгометражен г- ''дин Пибоди и Шерман'' во никој случај не е неподнослив: има неколку пристојни гази, а епизодниот заплет речиси успева да го задржи интересот. Но, тука има малку за сите, освен за младите кои се најлесни за угодување.“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timeout.com/london/film/mr-peabody-sherman|title=Mr Peabody & Sherman &#124; review, synopsis, book tickets, showtimes, movie release date|last=Huddleston|first=Tom|date=February 7, 2014|work=Time Out London|accessdate=March 9, 2014}}</ref> Ерик Хендерсон од ''списанието Слент'' му дал на филмот една и пол ѕвезда од четири, велејќи: „Филмот потроши приближно десетина години во развој, а моронскиот, корпоративен отпад од тој долг временски период е расфрлан како многу неверојатни историски лекции. .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slantmagazine.com/film/review/mr-peabody-and-sherman|title=Mr. Peabody & Sherman &#124; Film Review|date=March 5, 2014|work=Slant Magazine|accessdate=March 9, 2014}}</ref> Стивен Реа од ''TФиладелфија Инквајерер'' му дал на филмот три од четири ѕвезди, велејќи: „ ''Господин Пибоди и Шерман'' има кул, модерен изглед од средината на векот (куче и момче живеат во популарен пентхаус на Менхетен) и гласовна екипа која можеби не е А-листа, но одлично одговара на сметката“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.philly.com/philly/entertainment/movies/20140307__Mr__Peabody___Sherman___A_dog_and_his_boy_go_way-back.html|title='Mr. Peabody & Sherman': A dog and his boy go way-back|last=Rea|first=Steven|date=October 22, 2012|work=Philadelphia Daily News|archive-url=https://web.archive.org/web/20140311051013/http://www.philly.com/philly/entertainment/movies/20140307__Mr__Peabody___Sherman___A_dog_and_his_boy_go_way-back.html|archive-date=March 11, 2014|accessdate=March 9, 2014}}</ref> Дејвид Гритен од ''„Дејли Телеграф“'' му дал на филмот четири од пет ѕвезди, велејќи: „Тоа е слатко и забавно, со приказна за воодушевување на децата; сепак, сценариото има доволно духовити допири за да ги натера и возрасните да се смеат“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/filmreviews/10618735/Mr-Peabody-and-Sherman-review.html|title=Mr Peabody & Sherman, review|last=Gritten|first=David|date=February 5, 2014|work=The Telegraph|access-date=March 9, 2014|location=London}}</ref> Пери Зајберт, пишувајќи за [[AllMovie]], му дал на филмот две ѕвезди од пет, нарекувајќи го филмот „долг, гласен и визуелно исцрпувачки“ и велејќи дека „помалку се чувствува како обид за ажурирање на бумер -класика за милениумци, отколку како главен пример за колку мрзливите маркетиншки момци имаат влијание врз тоа кои филмови ќе се снимаат“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.allmovie.com/movie/mr-peabody-sherman-v361799/review|title=Mr. Peabody & Sherman (2014)|last=Seibert|first=Perry|work=AllMovie|accessdate=July 16, 2014}}</ref> === Благајна === ''Г. Пибоди и Шерман'' заработил 111,5 милиони долари во Соединетите Американски Држави и Канада и 164,2 милиони долари во други земји, или вкупно 275,7 милиони долари ширум светот. Со буџет од 145 милиони американски долари, филмот има недоволно изведба, принудувајќи ја Дримворкс Анимејшн да преземе отпишување од 57 милиони долари во име на филмот.<ref name="impairment">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.deadline.com/2014/04/dreamworks-animation-takes-57m-impairment-charge-on-mr-peabody-sherman/|title=DreamWorks Animation Takes $57M Impairment Charge On 'Mr. Peabody & Sherman'|last=Lieberman|first=David|date=May 3, 2014|work=Deadline Hollywood|accessdate=May 3, 2014}}</ref> Во Северна Америка, филмот заработил 8 милиони долари на денот на неговото отворање,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2014/03/08/fri-box-office-300-rise-of-an-empire-17m-mr-peabody-and-sherman-8m/|title=Fri Box Office: '300: Rise Of An Empire' Tops With $17M|last=Mendelson|first=Scott|work=Forbes|access-date=March 9, 2014}}</ref> и се отворил на второто место во првиот викенд, со 32,2 милиони долари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxofficemojo.com/weekend/chart/?yr=2014&wknd=10&p=.htm|title=Weekend Box Office Results for March 7-9, 2014|work=Box Office Mojo|archive-url=https://web.archive.org/web/20141009210504/http://www.boxofficemojo.com/weekend/chart/?yr=2014&wknd=10&p=.htm|archive-date=October 9, 2014|accessdate=March 9, 2014}}</ref> Во вториот викенд, филмот се искачи на првото место, со заработка од 21,8 милиони долари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxofficemojo.com/weekend/chart/?yr=2014&wknd=11&p=.htm|title=Weekend Box Office Results for March 14-16, 2014|work=Box Office Mojo|archive-url=https://web.archive.org/web/20141009211523/http://www.boxofficemojo.com/weekend/chart/?yr=2014&wknd=11&p=.htm|archive-date=October 9, 2014|accessdate=March 9, 2014}}</ref> Во третиот викенд, филмот паднал на третото место, со заработка од 11,8 милиони долари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxofficemojo.com/weekend/chart/?yr=2014&wknd=12&p=.htm|title=Weekend Box Office Results for March 21-23, 2014|work=Box Office Mojo|archive-url=https://web.archive.org/web/20141009204400/http://www.boxofficemojo.com/weekend/chart/?yr=2014&wknd=12&p=.htm|archive-date=October 9, 2014|accessdate=March 26, 2014}}</ref> Во четвртиот викенд, филмот паднал на четвртото место, со заработка од 9,1 милиони долари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxofficemojo.com/weekend/chart/?yr=2014&wknd=13&p=.htm|title=Weekend Box Office Results for March 28-30, 2014|work=Box Office Mojo|archive-url=https://web.archive.org/web/20141009210005/http://www.boxofficemojo.com/weekend/chart/?yr=2014&wknd=13&p=.htm|archive-date=October 9, 2014|accessdate=April 1, 2014}}</ref> == Домашно видео == ''Мистер Пибоди и Шерман'' бил објавен во дигитален HD, Blu-ray (2D и 3D) и DVD на 14 октомври 2014 година. Изданието на Blu-ray вклучувало и нов краток филм на CGI ''Роки и Булвинкл'' .<ref name="MWBR3DDVD">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.movieweb.com/mr-peabody-sherman-blu-ray-3d-blu-ray-and-dvd-coming-october-14th|title='Mr. Peabody & Sherman' Blu-ray 3D, Blu-ray and DVD Coming October 14th|last=Gallagher|first=Brian|date=June 23, 2014|work=MovieWeb|accessdate=September 24, 2014}}</ref> Заклучно со февруари 2015 година, продални се 3,4 милиони единици за домашна забава.<ref>{{Наведени вести|url=https://variety.com/2015/biz/news/dreamworks-animation-posts-247-7-million-loss-after-penguins-flop-company-restructuring-1201440532/|title=DreamWorks Animation Posts $247.7 Million Loss After 'Penguins' Flop, Company Restructuring|last=Graser|first=Marc|date=February 24, 2015|work=Variety|access-date=February 28, 2015}}</ref> == Телевизиски серии == Анимирана телевизиска серија со г. Пибоди и Шерман, насловена како ''Шоуто на Мистер Пибоди и Шерман'', била премиерно прикажана на 9 октомври 2015 година на Нетфликс .<ref name="VarietyShermanReboots">{{Наведени вести|url=https://variety.com/2015/digital/news/mr-peabody-and-sherman-netflix-show-dreamworks-animation-1201557948/|title=Netflix Reboots 'Mr. Peabody and Sherman' in Series from DreamWorks Animation (Exclusive)|last=Spangler|first=Todd|date=August 6, 2015|work=Variety|access-date=August 7, 2015}}</ref> Серијата се заснова на сегментите на кратки филмови од 1960-тите кои се емитувале како дел од ''шоуто'', а зема и некои елементи од филмот.<ref name="VarietyShermanReboots" /> Откако беа откриени како патници низ времето на крајот од филмот, г. Пибоди и Шерман започнале ТВ естрада во живо, каде што ќе бидат домаќини на различни историски личности во нивниот пентхаус на Менхетен.<ref name="VarietyShermanReboots" /> Серијата е рачно нацртана, а анимацијата ја обезбедува ДХИкс Медија со седиште во Ванкувер.<ref name="VarietyShermanReboots" /> Гласот на г. Пибоди е Крис Парнел, додека Макс Чарлс ја повторува неговата улога на Шерман од филмот.<ref name="VarietyShermanReboots" /> Според Сојузот на Аниматорите, нарачани се 78 епизоди од телевизиската серија,<ref name="TAGAnimationWork">{{Наведена мрежна страница|url=http://animationguildblog.blogspot.com/2014/08/animation-work-in-and-around-los-angeles.html|title=Animation Work In And Around Los Angeles|last=Hulett|first=Steve|date=August 14, 2014|work=The Animation Guild|accessdate=August 15, 2014}}</ref> сепак, направени се само 52 епизоди. Саундтракот за серијата бил дигитално објавен на 2 октомври 2015 година, а на ЦД во декември 2015 година. Објавен од Лејкшор Рекордс, албумот содржи оригинална партитура и почетна тема од Ерик Голдман и Мајкл Коркоран, и нови оригинални песни на Џубокс Духот, Џеј Ди Мекферсон, Вордсворт и Принц Пол и Ра Ра Рајот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://krakowerpolingpr.tumblr.com/post/129360468448/pr-the-mr-peabody-and-sherman-show-soundtrack|title=PR: The Mr. Peabody and Sherman Show soundtrack|last=Krakower Poling PR|date=September 18, 2015|work=Tumblr|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005022829/http://krakowerpolingpr.tumblr.com/post/129360468448/pr-the-mr-peabody-and-sherman-show-soundtrack|archive-date=October 5, 2015|accessdate=September 19, 2015}}</ref><ref name="UTRJukeboxGhost">{{Наведени вести|url=http://www.undertheradarmag.com/news/premiere_jukebox_the_ghost_-_black_hole_from_netflixs_mr._peabody_and_sherm|title=Premiere: Jukebox the Ghost - "Black Hole" (from Netflix's Mr. Peabody and Sherman)|last=Trunick|first=Austin|date=September 23, 2015|work=[[Under the Radar (magazine)|Under the Radar]]|access-date=October 1, 2015}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.dreamworks.com/movies/mr-peabody-and-sherman}} * Mr. Peabody & Sherman at IMDb * Mr. Peabody & Sherman at the TCM Movie Database * {{Bcdb title|87818|Mr. Peabody & Sherman}} [[Категорија:Articles with hAudio microformats]] [[Категорија:Album infoboxes lacking a cover]] [[Категорија:Album articles lacking alt text for covers]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Тексас]] [[Категорија:Филмови со патување низ времето]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Анимирани филмови на ДримВоркс]] [[Категорија:Филмови на 20th Century Fox]] [[Категорија:Филмови од 2014 година]] niltmjrag9866vsoqwxzqlopaq2qe4x 0 1304023 5583431 5477480 2026-06-27T21:18:31Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583431 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Гаетано Ширеја | image = [[Податотека:Gaetano Scirea - Capitano della Juventus FC.jpg|200px]] | height = {{height|m=1.78}} | dateofbirth = {{birth date|df=yes|1953|5|25}} | cityofbirth = {{роден во|Чернуско сул Навиљо|}} | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | death_date = {{Death date and age|1989|9|3|1953|5|25|df=y}} | death_place = [[Бабск]], [[Полска]] | currentclub = | position = {{Football/DF}} | retired = 1988 <small>(35 г.)</small> | youthyears1 = 1963–1967 | youthclubs1 = {{симбол2|Azzurro e Bianco.png}} Серенисима | youthyears2 = 1967–1972 | youthclubs2 = {{Fb team Atalanta}} | years1 = 1972-1974 | caps1 = 58 | goals1 = 1 | clubs1 = {{Fb team Atalanta}} | years2 = 1974-1988 | caps2 = 377 | goals2 = 24 | clubs2 = {{Fb team Juventus}} | nationalyears1 = 1975-1986 | nationalcaps1 = 78 | nationalgoals1 = 2 | nationalteam1 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] }} '''Гаетано Ширеја''' (роден на [[25 мај]] [[1953]] година во [[Чернуско сул Навиљо]] - починал на [[3 септември]] [[1989]] во [[Бабск]]) — поранешен [[италија]]нски [[фудбал]]ски тренер и фудбалер, [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]]. Играл на позицијата [[Одбрана (фудбал)#Либеро|либеро]], на која е препознат од [[спортско новинарство|спортскиот печат]] како еден од најголемите толкувачи во [[Историја на фудбалот|фудбалската историја]],<ref name="Brera">{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1992/01/03/il-furore-sportivo-sovietico-ci-manchera.html|title=Il furore sportivo sovietico ci mancherà|author=Gianni Brera|publisher=la Repubblica|access-date=27 јануари 2010|date=1 јули 1992}}</ref><ref name="Bartoletti">{{citation|Bartoletti|p. 837}}.</ref><ref name="Stampa">{{cite news|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,44/articleid,0181_01_2004_0011_0044_1297182/|title=Il comandante eclettico pianto e rimpianto da tutti|publisher=La Stampa|date=12 јануари 2004|page=42}}</ref><ref name="FIFA-2006">{{cite web|language=en|url=http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/060709/1/8p5a.html|title=Scirea remembered as Italy seek repeat|date=9 July 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060722054314/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/060709/1/8p5a.html|archive-date=2006-07-22 }}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=https://www.skysports.com/football/news/18622/6097486/italys-greatest-defenders|title=Italy's greatest defenders|date=31 мај 2010}}</ref><ref name="FIFA-2014">{{cite web|language=en|url=http://www.fifa.com/classicfootball/history/news/newsid=2435573/|title=Remembering Scirea, Juve's sweeper supreme|date=3 септември 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150109225240/http://www.fifa.com/classicfootball/history/news/newsid=2435573/| archive-date=2015-01-09 }}</ref> а во исто време и икона на коректност и елеганција.<ref name="Brera"/><ref name="Bartoletti"/><ref name="Stampa"/><ref name="FIFA-2006"/><ref name="FIFA-2014"/><ref>{{Cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2008/gennaio/04/Come_Scirea_non_nessuno__ga_10_080104214.shtml|title="Come Scirea non c'è nessuno"|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=4 јануари 2008|author=Maurizio Nicita}}</ref> Тој бил еден од симболите на {{Fb team (N) Juventus}} на тренерот [[Џовани Трапатони]] на преминот меѓу 1970-тите и 1980-тите години, како и негов [[капитен]] од 1983 до 1988 година. Ширеја заедно со [[Голман (фудбал)|голманот]] [[Дино Ѕоф]], [[Покривање (фудбал)|покривачот]] [[Клаудио Џентиле]] и [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|бек]]от [[Антонио Кабрини]] - сите тројца негови клупски и репрезентативни другари -, формирале една од најдобрите одбранбени линии во историјата на овој спорт.<ref>{{citation|Rizzo|p. 696}}.</ref> Со ''бјанконерите'' тој освоил седум титули [[Скудето|шампион на Италија]], станувајќи во исто време, заедно со веќе споменатиот Кабрини, [[Статистика и рекорди на клупските натпреварувања на УЕФА#Играчи кои ги освоиле сите натпреварувања на УЕФА|прв играч]] кој ги освоил сите [[клупски натпреварувања на УЕФА]];<ref name=UEFA>{{cite web|url=http://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2439975.html|title=Lahm e i suoi fratelli: i giocatori mai espulsi|date=8 февруари 2017}}</ref> тој, исто така, долго време го држел [[Список на играчи на ФК Јувентус#Играчи со најголем број на настапи|рекордот на настапи]] во историјата на клубот од Торино, со 552 натпревари.{{#tag:ref|Рекордот подоцна бил надминат од [[Алесандро Дел Пјеро]] во 2008.<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/03_Marzo/24/delpiero.shtml|title=Del Piero, 552 senza tempo|date=24 март 2008}}</ref>|group=N}} Во дресот на [[Фудбалска репрезентација на Италија|италијанска репрезентација]] станал [[Светско првенство во фудбал|светски шампион]] на [[Светско првенство во фудбал 1982|Мундијалот во 1982]]. Во 2011 година, постхумно бил примен во [[Куќа на славните на италијанскиот фудбал|Куќата на славните на италијанскиот фудбал]].<ref>{{cite web|url=http://vivoazzurro.it/figcnews/la-hall-of-fame-del-calcio-italiano-si-arricchisce-di-altre-dieci-stelle/?lang=it|title=La 'Hall of Fame del calcio italiano' si arricchisce di altre dieci stelle|date=25 ottobre 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161026175225/http://vivoazzurro.it/figcnews/la-hall-of-fame-del-calcio-italiano-si-arricchisce-di-altre-dieci-stelle/?lang=it|archive-date=2016-10-26 }}</ref> ==Биографија== Роден е во предградие на [[Милано]], во скромно семејство составено од неговиот татко Стефано, ломбардијец со потекло од [[Сицилија]],<ref name="Chiellini">{{citation|Chiellini, Sapegno}}.</ref><ref>{{cite web|author=Debora Milone|url=https://www.juventusnews24.com/gaetano-scirea-libero-gentiluomo-video/|title=Gaetano Scirea, libero gentiluomo|date=2019-05-25}}</ref> работник во [[Pirelli (компанија)|Pirelli]],<ref name="Garlando">{{cite news|author=Luigi Garlando|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/settembre/03/esempio_Scirea_una_favola_che_ga_0_9909039821.shtml|title=L'esempio di Scirea, una favola che vive|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=3 септември 1999|access-date=15 март 2014}}</ref> и од неговата мајка Џудита, исто така од Ломбардија:<ref name="Chiellini"/> Гаетано бил третиот од четирите браќа. Тој се оженил со [[Мариела Кавана Ширеја|Мариела Кавана]], подоцна италијански парламентарец на [[Forza Italia (1994)|Forza Italia]], а потоа и на [[Демократска унија за Европа|UDEUR]]: од овој брак се родил Рикардо, единственото дете на двојката, кој во моментов е вработен во Јувентус како неговиот татко, само во овој случај во тренерскиот штаб на клубот.<ref>{{cite web|author=Maurizio Crosetti|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/2016/10/10/news/scirea_figlio_allenatore-149472383/|title=In panchina chiamandosi Scirea: "Il calcio avrebbe bisogno di papà"|date=10 октомври 2016}}</ref> На 3 септември 1989 година,<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1993/agosto/04/Meroni_Scirea_quando_strada_pericolo_co_0_9308048818.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131206221821/http://archiviostorico.corriere.it/1993/agosto/04/Meroni_Scirea_quando_strada_pericolo_co_0_9308048818.shtml|title=Da Meroni a Scirea, quando la strada è un pericolo mortale|date=4 август 1993|access-date=13 март 2014|url-status=dead|archivedate=6 декември 2013}}</ref> како помошник тренер на Јувентус, на Ширеја му било доделено да присуствува на натпревар на следниот противник на ''бјанконерите'' во [[Куп на УЕФА 1989-1990|Купот на УЕФА]], [[ФК Гурник Забже|Гурник Забже]], поради што тој отпатувал во [[Полска]]; со оглед на калибарот и неатрактивноста на противникот, и тој и тренерот [[Дино Ѕоф]] сметале дека таквиот потег е излишен,<ref name="Zoff">{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2009/05/rubriche/la-storia/zoff-scirea/zoff-scirea.html?ref=search|title=Zoff e vent'anni senza Scirea, "Mi manca il suo silenzio"|author=Maurizio Crosetti|date=1 септември 2009}}</ref> но и двајцата се придржувале до одредбите на раководството на Јувентус.<ref name="Mosca">{{cite web|url=http://controcampo.sportmediaset.it/wpmu/2009/09/03/ah-come-mi-manca-scirea/|title=Ah, come mi manca Scirea...|author=Maurizio Mosca|date=3 септември 2009}}</ref> За време на враќањето во [[Варшава]], од каде што требало Ширеја да се качи на лет за [[Торино]], тој бил придружуван од локален возач, преведувач и менаџерот на Горник, кога автомобилот во кој се наоѓале четворицата, [[Polski Fiat 125p]], бил удрен од комбе во близина на [[Бабск]], при што исто така се запалил поради четири канти со бензин што биле набиени во багажникот во случај на потреба. Од патниците, само менаџерот на полскиот клуб се спасил бидејќи седел на предното седиште: откако ја отворил вратата за време на сударот одзади, тој можел да излезе од возилото. За Ширеја, возачот и преведувачот, сударот бил фатален, со оглед на тоа што, според резултатите од обдукцијата, тие не се здобиле со повреди при ударот. Ширеја бил изваден од автомобилот и пренесен во блиската болница во [[Рава Мазовиецка]], но поради тешките изгореници, лекарите не можеле а да не ја констатираат неговата смрт.<ref>{{cite news|author=Andrea Tarquini|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1989/09/05/scirea-morto-per-un-sorpasso.html|title=Scirea è morto per un sorpasso|publisher=la Repubblica|date=1989-09-05}}</ref> Несреќата се случила во недела попладне, а веста за смртта на Ширеја истата вечер била соопштена во Италија од [[Сандро Чиоти]] во емисијата ''[[La Domenica Sportiva|Domenica Sportiva]]'',<ref>{{cite web|url=http://video.gazzetta.it/27-anni-fa-addio-scirea-annuncio-ciotti/0d910764-71ab-11e6-b085-d12985eb35b3?intcmp=VideoBar&vclk=VideoBar%7C27-anni-fa-addio-scirea-annuncio-ciotti|title=27 anni fa l'addio a Scirea: l'annuncio di Ciotti|date=3 септември 2016}}</ref> предизвикувајќи вознемиреност кај гостите во студиото, вклучувајќи го и поранешниот соиграч на Ширеја, [[Марко Тардели]]. Тој бил погребан на гробиштата во [[Морсаско]], градот од кој потекнува неговата сопруга Мариела.<ref>{{cite news|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,27/articleid,0674_01_1995_0239_0027_9101956/|title=Ieri per Scirea. Ricordo a 6 anni dalla scomparsa|publisher=La Stampa|date=4 септември 1995|page=27|author=Antonio Conti}}</ref> ==Технички карактеристики== [[File:Serie A 1974-75 - Roma v Juventus - Gaetano Scirea.jpg|thumb|upright|Ширеја ја избива топката пред противничкиот напаѓач, за време на натпреварот меѓу {{Fb team (N) Roma}} и {{Fb team (N) Juventus}} во сезоната 1974-1975.]] Ширеја бил модерен и високо талентиран дефанзивец, надарен со одлични технички вештини и тактички способности, кој бил познат по своето темпо, елеганција со топката и вродена способност да ја чита играта.<ref name="treccani1">{{cite web|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/gaetano-scirea_%28Enciclopedia-dello-Sport%29/|title=SCIREA, Gaetano|publisher=Treccani: Enciclopedia dello Sport|language=it|author1=Marino Bortoletti|access-date=13 March 2017}}</ref><ref name="Gli eroi in bianconero: Gaetano SCIREA">{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-gaetano-scirea-50710|title=Gli eroi in bianconero: Gaetano SCIREA|website=tuttojuve.com|language=it|author1=Stefano Bedeschi|date=25 May 2013|access-date=13 April 2015|archive-date=2016-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924073100/http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-gaetano-scirea-50710|url-status=dead}}</ref> За разлика од немилосрдните тактики што често ги користеле другите дефанзивци, вклучително и неговиот партнер во одбраната, [[Клаудио Џентиле]], Ширеја бил познат по својата класа, фер-плеј и [[спортски дух]]. Ширеја никогаш во кариерата не заработил црвен картон.<ref name="treccani1"/><ref name="Gaetano Scirea Campione di semplicità">{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/gaetano_scirea.html|title=Gaetano Scirea Campione di semplicità|publisher=Storie di Calcio|language=it|access-date=31 December 2014}}</ref><ref name="giocatori mai espulsi">{{cite web |url=https://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2439975.html |title=Iniesta e i suoi fratelli: i giocatori mai espulsi |publisher=UEFA.com |language=it |date=1 April 2008 |access-date=27 December 2018 }}</ref> Тој бил познат и по неговото лидерство, служејќи како [[капитен]] и на Јувентус и на италијанската репрезентација. Иако во својте рани денови од кариерата играл во [[Среден ред (фудбал)|средниот ред]], тој ја поминал речиси целата своја сениорска кариера играјќи на позицијата [[Одбрана (фудбал)#Либеро|либеро]], или свипер (на англиски), и придонел за развојот на позицијата, поради неговата визија, смиреност со топката и додавања. Така, покрај тоа што му помагал на својот тим во одбрана, тој често се одвојувал од одбранбената линија и за придонесувал напаѓачкиот потенцијал на неговиот тим, најчесто помагајќи при развивањето на акциите, а понекогаш дури и самиот тој постигнувал голови.<ref name="treccani1"/><ref name="Gli eroi in bianconero: Gaetano SCIREA"/><ref name="volo">{{cite news|url=http://www.corriere.it/sport/calcio/serie-a/2016-2017/cards/volo-bonucci-classifica-8-migliori-difensori-italiani-sempre/secondo-scirea.shtml|title=Il volo di Bonucci e la classifica degli 8 migliori difensori italiani di sempre|work=Il Corriere della Sera|language=it|last1=Sconcerti|first1=Mario|date=23 November 2016|access-date=27 December 2016}}</ref> Во подоцнежниот дел од кариерата, кога го загубил темпото, Ширеја играл во подефанзивна улога како [[Одбрана (фудбал)#Централен одбранбен играч|централен одбранбен играч]]. ==Клупска кариера== ===Аталанта=== [[File:Gaetano Scirea - Atalanta.jpg|thumb|upright|left|Ширеја како млад, за време на почетоците на својата кариера со {{Fb team (N) Atalanta}} во раните 1970-ти.]] Вљубеник во фудбалот како дете следејќи ја ерата на [[Гранде Интер]],<ref>{{cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/amarcord/gaetano-scirea-tifoso-inter-allo-stadio-con-la-bandiera_18160268-202002a.shtml|title=Gaetano Scirea tifoso Inter: "Allo stadio con la bandiera"|date=12 мај 2020}}</ref> првата топка Ширеја ја „шутнал“ во спортската група ''Серенисима'' во [[Чинизело Балсамо]], каде во локалниот [[фудбал 7]] тим играл како напаѓач од 1963 до 1967 година.<ref name=cinisello>{{cite web | url=http://www.comune.cinisello-balsamo.mi.it/sitospip/IMG/pdf/SCIREA_2012_def-2.pdf | title=Gaetano Scirea | access-date=15 март 2014}}</ref> Тогашниот менаџер на Серенисима, Џовани Кримела, во 1967 година го одвел Ширеја во младинскиот тим на {{Fb team (N) Atalanta}} <ref name = cinisello />, каде што првично бил распореден како десно крило, улога во која благодарение на неговиот одличен допир со топката и елеганцијата во трчањето<ref>{{citation|Corbani, Serina|p. 376|Corbani-Serina-2|title=L'Atalantina}}.</ref> успеал да постигне голем број на голови.<ref name = Corbani>{{citation|Corbani, Serina|p. 278|Corbani-Serina-1|title=La storia di Corbani}}.</ref>; сепак неговата одлична визија за играта често го водела до тоа да се централизира и, поради оваа причина, со текот на времето бил принуден да игра како внатрешен играч од средниот ред.<ref name= Corbani /> Кога бил на воена возраст играјќи во Примавера тимот (додека наизменично го менувал фудбалот со работа во работилницата на неговиот вујко во Чернуско сул Навиљо, занимање што го задржал дури и по неговото деби во Серија А<ref>{{citation|Corbani, Serina|p. 504|Corbani-Serina-1|title=La storia di Corbani}}.</ref>), тренерот [[Иларио Кастањер]] редовно го распоредувал како либеро играјќи покрај стоперот [[Антонио Перкаси]], идниот претседател на Аталанта. Сепак, Ширеја не ја толкуваше дословно новата улога, туку станал вистински организатор на играта на Примавера тимот на Аталанта, со чести вметнувања во средината на теренот, до прагот на противничкото поле.<ref name = Corbani /> [[Податотека:Gaetano Scirea - Atalanta 02.jpg|thumb|upright|Ширеја на тренинг со Аталанта.]] Своето деби во [[Серија А]], Гаетано Ширеја го направил на 24 септември 1972 година, во натпреварот {{Fb team (N) Cagliari}} - Аталанта 0-0, во кој тој го замени повредениот играч кој играл на позицијата либери [[Џанкарло Савоја]].<ref name= Esordio>{{citation|Corbani, Serina|p. 270|Corbani-Serina-1|title=La storia di Corbani}}.</ref> импресионирајќи со самодовербата со која ја играл улогата што неодамна почнал да ја исполнува.<ref name = Esordio /> Во текот на [[Серија А 1972-1973|првенството]] се појавиле различни дискусии во клубот од Бергамо и во медиумите поради тоа што Ширеја бил користен како дефанзивец и покрај неговите вештини во средината на теренот,<ref name = Esordio /> а меѓудругото и поради фактот што самиот играч кога бил испрашуван изразил желба да игра во улогата на [[Среден ред (фудбал)#Мецала|мецала]].<ref name = Esordio /> По уште еден натпревар како стартер (натпреварот 0-0 на домашен терен против Наполи) Ширеја ја загубил позицијата либеро во стартната постава, и е заменет со повратникот Савоја<ref>{{citation|Corbani, Serina|p. 271|Corbani-Serina-1|title=La storia di Corbani}}.</ref>; сепак, по само еден натпревар (поразот со 9-3 на гистувањето кај Милан) тој продолжил да игра како стартер, во улогата на либеро или по потреба како мецала.<ref>{{citation|Corbani, Serina|p. 272|Corbani-Serina-1|title=La storia di Corbani}}.</ref>. Откако одиграл вкупно 20 натпревари во првата лига и 2 натпревари во [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]], тој исто така останал во Бергамо следната сезона, во која бергамаските се натпреварувале во [[Серија Б 1973-1974|Серија Б]], по испаѓањето само поради полошата гол-разлика во претходната сезона.<ref>{{cite news|author=|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,8/articleid,1501_02_1974_0168A_0022_23127420/|title=Scirea, un libero alla Suarez|publisher=Stampa Sera|page=22|date=29 јули 1974|access-date=21 ноември 2013}}</ref>. Во првото коло од првенството, Ширеја го одиграл последниот натпревар како играч од средниот ред во дресот на Аталанта, во поразот од [[ФК Комо|Комо]] со 1-0,<ref>{{citation|Corbani, Serina|p. 277|Corbani-Serina-1|title=La storia di Corbani}}.</ref>, но веќе од второто коло, со одлука на новиот тренер на ''нероаѕурите'' [[Ериберто Ерера]] тој бил трајно поставен во улогата на либеро во одбраната.<ref>{{citation|Corbani, Serina|p. 279|Corbani-Serina-1|title=La storia di Corbani}}.</ref> Тој ги одиграл сите 38 првенствени натпревари и постигнал еден гол, на 12 мај 1974 година во поразот со 2-1 на гостувањето кај Бриндизи.<ref>{{citation|Corbani, Serina|p. 178|Corbani-Serina-2|title=L'Atalantina}}.</ref> Исто така, учествувал во 10 натпревари во Купот на Италија, настан во кој тој исто така постигнал гол на 27 март 1974 година во натпревар добиен со 1-0 против Интер во полуфиналната рунда. ===Јувентус=== [[Податотека:1974–75 Juventus FC - Scirea, Parola and Damiani.jpg|thumb|right|Новиот тренер на {{Fb team (N) Juventus}}, [[Карло Парола]], позира заедно со новите засилувања на ''бјанконерите'' Ширеја (лево) и [[Оскар Дамијани]] (десно).]] Благодарение на привилегираниот канал што тогаш постоел помеѓу Аталанта и {{Fb team (N) Juventus}}, клубот од [[Торино]], кој веќе го држел под опсервација уште од неговото деби во највисоката лига, го купил Ширеја од претседателот Бортолоти во летото 1974 година заедно со договор за ко-сопственост над [[Џулијано Музиело]] за сума од 700 милиони [[италијански лири|лири]] плус [[Џорџо Мастропасква]] и [[Џанпјетро Маркети]].<ref>{{citation|Corbani, Serina|p. 281|Corbani-Serina-1|title=La storia di Corbani}}.</ref> Во клубот од областа [[Пиемонт]] барале замена за [[Сандро Салвадоре]], кој бил блиску до пензија, а младиот Ширеја веднаш се чинел соодветен:<ref name=DBI>{{DBI|gaetano-scirea|Gaetano Scirea|author=Frédéric Ieva|access-date=3 gennaio 2022}}</ref> вметнат во сигурната и квалитетна одбранбена линија составена од [[Антонело Кукуреду]], [[Клаудио Џентиле]], [[Лучано Спинози]] и [[Франческо Морини]], дваесет и едногодишниот играч веднаш се вклопил во амбиентот и одиграл 28 од 30-те натпревари во [[ФК Јувентус сезона 1974-1975|сезоната 1974-1975]], станувајќи постојан стартер и освојувајќи ја својата прва [[Серија А 1974-1975|првенствена титула]], шеснаесетта за ''бјанконерите'' во клупската историја. [[Податотека:Derby di Torino - Serie A 1976-1977.jpg|thumb|left|Ширеја (најдесно) во дресот на {{Fb team (N) Juventus}}, изведува лизачки старт против [[Франческо Грацијани]] од {{Fb team (N) Torino}} во [[Дерби дела Моле|Градското дерби]].]] Тој бил меѓу протагонистите во тимот на Јувентус во сезоната 1976-1977, кој освоил [[Двојна круна (фудбал)|две титули]], во комбинација [[Серија А 1976-1977|скудето]] - [[Куп на УЕФА 1976-1977|Куп на УЕФА]]. Скудетото било освоено со 51 бод - што во тоа време, претставувало рекорд за турнир во кој се натпреварувале 16 екипи, пришто за победа се доделувале 2 бода - по исцрпувачка битка за врвот која траела во текот на целото првенство против градските ривали {{Fb team (N) Torino}}, кои на крајот завршиле со само еден бод помалку; [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]], освоен во тешкото двомеч финале против шпанскиот [[ФК Атлетик Билбао|Атлетик Билбао]], било првото [[УЕФА|конфедерациско]] натпреварување освоено од Јувентус. [[Податотека:Frem Centennial Match (1986) - Scirea, Bonini, Birkedal.jpg|thumb|right|Ширеја (лево) со капитенската лента на Јувентус, заедно со соиграчот [[Масимо Бонини]], во пријателски натпревар против данскиот клуб [[БК Фрем|Фрем]] во август 1986.]] Во [[Серија А 1981-1982|сезоната 1981-1982]], Ширеја придонел за освојувањето на дваесеттото [[скудето]] во историјата на торинската екипа, што им дало право да се пофалат со [[Ѕвезда (фудбал)|втора ѕвезда]] на дресовите. Освојувањето на [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]] во [[Фудбалски куп на Италија 1982-1983|сезоната 1982-1983]], на Јувентус му ги отворил вратите за следниот европски трофеј, [[Куп на победниците на куповите 1983-1984|Купот на победниците на куповите]], во кој ''бјанконерите'' триумфирале совладувајќи го {{Fb team (N) Porto}} со 2-1 во финалето во [[Базел]] на 16 мај 1984 година. Тоа било второ европско одличје за италијанскиот клуб и за Ширеја, кој исто така го освоиле и [[Серија А 1983-1984|првенството 1983-1984]], шестто за Ширеја во кариерата и дваесет и прво за клубот. На личен план, со падот предизикан од возраста во игрите на [[Џузепе Фурино]], од летото 1983 година, Ширеја станал [[капитен]] на екипата на Јувентус.<ref>{{cite news|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,21/articleid,1393_02_1983_0155_0021_19876237/|title=Platini: «Contro l'Inter non si può più sbagliare»|publisher=Stampa Sera|date=11 јуни 1983|page=21}}</ref> 1985 била година на [[Куп на шампиони 1984/85|Европскиот куп на шампиони]], кој бјанконерите го освоиле во трагичното финале во [[Брисел]] на [[Катастрофата на стадионот Хејсел|стадионот Хејсел]] против англискиот {{Fb team (N) Liverpool}}, кој веќе бил победен во јануари истата година во [[Суперкуп на УЕФА 1984|Суперкупот на УЕФА]]. Годината била заокружена со победата во [[Токио]] на 8 декември, против јужноамериканскиот шампион [[ФК Аргентинос Хуниорс|Аргентинос Хуниорс]] во [[Интерконтинентален куп 1985|Интерконтиненталниот куп]], што му овозможило на Ширеја како капитен на Јувентус да го подигне и овој пехарот. Тој се повлекол од фудбалот на 35-годишна возраст, на крајот на сезоната [[ФК Јувентус сезона 1987-1988|1987-1988]], по 377 првенствени или вкупно 552 натпревари одиграни со црно-белиот дрес. Со клубот од Пиемонт, тој освоил вкупно 7 национални првенства, 2 Купа на Италија, еден [[Лига на шампиони|Куп на шампиони]], еден [[УЕФА Куп на победниците на куповите|Куп на победниците на куповите]], еден [[Куп на УЕФА]], еден [[Суперкуп на УЕФА]] и еден [[Интерконтинентален куп]], станувајќи првиот играч во историјата, заедно со неговиот соиграч [[Антонио Кабрини]],<ref>{{cite news|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/action,viewer/Itemid,3/page,0015/articleid,1010_02_1985_0313_0015_19082558/|title=Juve, sei proprio la più grande|publisher=La Stampa|date=9 декември 1985|page=15}}</ref> кој ги освоил [[Статистика на клупските натпреварувања на УЕФА#Играчи кои ги освоиле сите најважни клупски натпреварувања на УЕФА|сите официјални клупски фудбалски натпреварувања]]<ref group="N">Подоцна само италијанците [[Серџо Брио]] и [[Стефано Такони]], исто така со Јувентус, и [[Холандија|холанѓаните]] [[Арнолд Мирен]] и [[Дани Блинд]] од {{Fb team (N) Ajax}} успеале да ги освојат сите [[Клупски натпреварувања на УЕФА|натпреварувања на УЕФА]].</ref> и придонесувајќи, во исто време, да го направи Јувентус првиот тим што може да се пофали со трофеите од сите турнири организирани од [[УЕФА]] во својте витрини.<ref name=UEFA/> ==Репрезентативна кариера== Ширеја го направил своето деби во [[Фудбалска репрезентација на Италија|италијанската репрезентација]] на 30 декември 1975 година, на 22-годишна возраст, во пријателскиот натпревар Италија - {{NazNB|FUrep|GRE}} (3-2), додека селекцијата ја воделе [[Енцо Беарзот]] и [[Фулвио Бернардини]]; тој го постигнал својот прв гол за ''аѕурите'' на 19 април 1980 година, во пријателски натпревар што завршил 2-2 против {{NazNB|FUrep|POL}}. [[Податотека:Italia82.JPG|thumb|left|Ширеја (горе, третиот од лево) со [[Фудбалска репрезентација на Италија|италијанската репрезентација]], која го освоила [[Светско првенство во фудбал 1982|Мундијалот 1982]].]] Под водство само на Беарзот, тој учествувал на [[Светско првенство во фудбал 1978|Светското првенство 1978]] во [[Аргентина]], каде Италија завршила на четвртото место; на [[Европско првенство во фудбал 1980|Европското првенство 1980]] на кое домаќин била [[Италија]], каде „аѕурите“ повторно завршиле четврти; на [[Светско првенство во фудбал 1982|Светското првенство 1982]] во [[Шпанија]],<ref>{{cite news|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,11/articleid,0836_01_1992_0190_0035_25095271/|title=La pagella dei ricordi|publisher=La Stampa|page=11|date=13 јули 1992|author=Bruno Perucca}}</ref> на кое Италија станала светски шампион победувајќи ја во финалето {{NazNB|FUrep|FRG}} со 3-1 - Ширеја дефинитивно се наметнал како еден од најдобрите дефанзивци во светот<ref>{{citation|Tavella, Ossola|p. 414}}.</ref> —; и конечно, како [[капитен]] на тимот со 33 години, тој настапил на [[Светско првенство во фудбал 1986|Светското првенство 1986]] во [[Мексико]], кое воедно го означило и крајот на неговата репрезенативна кариера, кој се совпаднал со елиминацијата во осминафиналето од {{NazNB|FUrep|FRA}} (2-0) на 17 јуни 1986 година. Вкупно за италијанската репрезентација има 78 натпревари (10 како капитен)<ref>{{cite web|language=en|url=https://eu-football.info/_player.php?id=18853|title=Gaetano Scirea}}</ref> и 2 гола. Моментално го зазема [[Играчи на италијанската фудбалска репрезентација#Список на играчи по бројот на настапи за италијанската репрезентација|16-тото место]] (изедначен со [[Алесандро Неста]]) по бројот на настапи за својата земја. === Репрезентативни настапи === {{Репрезентативни настапи|ITA}} {{Cronopar|30-12-1975|Фиренца|ITA|3|2|GRE (1822-1978)||Пријателска}} {{Cronopar|22-9-1976|Копенхаген|DEN|0|1|ITA||Пријателска}} {{Cronopar|25-9-1976|Рим|ITA|3|0|YUG (1943-1992)||Пријателска}} {{Cronopar|22-12-1976|Лисабон|POR|2|1|ITA||Пријателска}} {{Cronopar|26-1-1977|Рим|ITA|2|1|BEL||Пријателска}} {{Cronopar|21-12-1977|Лиеж|BEL|0|1|ITA||Пријателска}} {{Cronopar|25-1-1978|Мадрид|ESP (1977-1981)|2|1|ITA||Пријателска}} {{Cronopar|8-2-1978|Неапол|ITA|2|2|FRA||Пријателска}} {{Cronopar|18-5-1978|Рим|ITA|0|0|YUG (1943-1992)||Пријателска}} {{Cronopar|2-6-1978|Мар дел Плата|ITA|2|1|FRA||Светско првенство|1978|Прва фаза}} {{Cronopar|6-6-1978|Мар дел Плата|ITA|3|1|HUN (1957-1989)||Светско првенство|1978|Прва фаза}} {{Cronopar|10-6-1978|Буенос Аирес|ITA|1|0|ARG||Светско првенство|1978|Прва фаза}} {{Cronopar|14-6-1978|Бурнос Аирес|FRG|0|0|ITA||Светско првенство|1978|Втора фаза}} {{Cronopar|18-6-1978|Буенос Аирес|ITA|1|0|AUT||Светско првенство|1978|Второ фаза}} {{Cronopar|21-6-1978|Буенос Аирес|NED|2|1|ITA||Светско првенство|1978|Втора фаза}} {{Cronopar|24-6-1978|Буенос Аирес|BRA (1968-1992)|2|1|ITA||Светско првенство|1978|за 3. место|||<small>4. место</small>}} {{Cronopar|20-9-1978|Торино|ITA|1|0|BUL (1971-1990)||Пријателска}} {{Cronopar|23-9-1978|Фиренца|ITA|1|0|TUR||Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|8-11-1978|Братислава|CSK|3|0|ITA||Пријателска}} {{Cronopar|21-12-1978|Рим|ITA|1|0|ESP (1977-1981)||Пријателска}} {{Cronopar|24-2-1979|Милано|ITA|3|0|NED||Пријателска}} {{Cronopar|26-5-1979|Рим|ITA|2|2|ARG||Пријателска}} {{Cronopar|13-6-1979|Загреб|YUG (1943-1992)|4|1|ITA||Пријателска}} {{Cronopar|26-9-1979|Фиренца|ITA|1|0|SWE||Пријателска}} {{Cronopar|17-11-1979|Удине|ITA|2|0|SUI||Пријателска|13={{suboff|82}}}} {{Cronopar|16-2-1980|Неапол|ITA|2|1|ROU (1965-1989)||Пријателска}} {{Cronopar|15-3-1980|Милано|ITA|1|0|URU||Пријателска}} {{Cronopar|19-4-1980|Торино|ITA|2|2|POL|1|Пријателска}} {{Cronopar|12-6-1980|Милано|ITA|0|0|ESP (1977-1981)||Евро|1980|Прва фаза}} {{Cronopar|15-6-1980|Торино|ITA|1|0|ENG||Евро|1980|Прва фаза}} {{Cronopar|18-6-1980|Рим|ITA|0|0|BEL||Евро|1980|Прва фаза}} {{Cronopar|21-6-1980|Неапол|CSK|1|1|ITA||Евро|1980|за 3. место|dts|9 – 8|<small>4. место</small>}} {{Cronopar|24-9-1980|Џенова|ITA|3|1|POR||Пријателска}} {{Cronopar|11-10-1980|Луксембург|LUX|0|2|ITA||Квал. за СП|1982|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|1-11-1980|Рим|ITA|2|0|DEN||Квал. за СП|1982}} {{Cronopar|15-11-1980|Торино|ITA|2|0|YUG (1943-1992)||Квал. за СП|1982}} {{Cronopar|6-12-1980|Атина|GRE|0|2|ITA|1|Квал. за СП|1982}} {{Cronopar|3-1-1981|Уругвај|URU|2|0|ITA||Мундијалито}} {{Cronopar|6-1-1981|Уругвај|NED|1|1|ITA||Мундијалито}} {{Cronopar|25-2-1981|Рим|ITA|0|3|EUR||Пријателска}} {{Cronopar|19-4-1981|Удине|ITA|0|0|GDR||Пријателска}} {{Cronopar|3-6-1981|Копенхаген|DEN|3|1|ITA||Квал. за СП|1982}} {{Cronopar|23-9-1981|Болоња|ITA|3|2|BUL (1971-1990)||Пријателска}} {{Cronopar|17-10-1981|Белград|YUG (1943-1992)|1|1|ITA||Квал. за СП|1982}} {{Cronopar|14-11-1981|Торино|ITA|1|1|GRE||Квал. за СП|1982}} {{Cronopar|5-12-1981|Неапол|ITA|1|0|LUX||Квал. за СП|1982}} {{Cronopar|23-2-1982|Париз|FRA|2|0|ITA||Пријателска}} {{Cronopar|14-4-1982|Лајпциг|GDR|1|0|ITA||Пријателска}} {{Cronopar|28-5-1982|Женева|CHE|1|1|ITA||Пријателска}} {{Cronopar|14-6-1982|Виго|ITA|0|0|POL||Светско првенство|1982|Прва фаза}} {{Cronopar|18-6-1982|Виго|ITA|1|1|PER||Светско првенство|1982|Прва фаза}} {{Cronopar|23-6-1982|Виго|ITA|1|1|CMR||Светско првенство|1982|Прва фаза}} {{Cronopar|29-6-1982|Барселона|ITA|2|1|ARG||Светско првенство|1982|Втора фаза}} {{Cronopar|5-7-1982|Барселона|ITA|3|2|BRA (1968-1992)||Светско првенство|1982|Втора фаза}} {{Cronopar|8-7-1982|Барселона|ITA|2|0|POL||Светско првенство|1982|Полуфинале}} {{Cronopar|11-7-1982|Мадрид|ITA|3|1|FRG||Светско првенство|1982|Финале|||<small>3. титула</small>}} {{Cronopar|27-10-1982|Рим|ITA|0|1|CHE||Пријателска}} {{Cronopar|13-11-1982|Милано|ITA|2|2|CSK||Квал. за ЕП|1984}} {{Cronopar|12-2-1983|Лимасол|CYP|1|1|ITA||Квал. за ЕП|1984}} {{Cronopar|16-4-1983|Букурешт|ROU (1965-1989)|1|0|ITA||Квал. за ЕП|1984}} {{Cronopar|29-5-1983|Гетеборг|SWE|2|0|ITA||Квал. за ЕП|1984}} {{Cronopar|4-2-1984|Рим|ITA|5|0|MEX||Пријателска|13=<small>{{Капитен}}</small> {{suboff|52}}}} {{Cronopar|22-5-1984|Цирих|FRG|1|0|ITA||Пријателска}} {{Cronopar|26-5-1984|Торонто|CAN|0|2|ITA||Пријателска|13={{suboff|82}}}} {{Cronopar|30-5-1984|Њујорк|USA|0|0|ITA||Пријателска}} {{Cronopar|26-9-1984|Милано|ITA|1|0|SWE||Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|3-11-1984|Лозана|CHE|1|1|ITA||Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|5-2-1985|Даблин|IRL|1|2|ITA||Пријателска}} {{Cronopar|13-3-1985|Атина|GRE|0|0|ITA||Пријателска}} {{Cronopar|3-4-1985|Асколи Пичено|ITA|2|0|POR||Пријателска}} {{Cronopar|25-9-1985|Лече|ITA|1|2|NOR||Пријателска}} {{Cronopar|16-11-1985|Хожув|POL|1|0|ITA||Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-3-1986|Удине|ITA|2|1|AUT||Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|11-5-1986|Неапол|ITA|2|0|CHN||Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|60}}}} {{Cronopar|31-5-1986|Мексико|ITA|1|1|BUL (1971-1990)||Светско првенство|1986|Прва фаза|13={{Капитен}}|14=Мексико (град)}} {{Cronopar|5-6-1986|Пуебла|ITA|1|1|ARG||Светско првенство|1986|Прва фаза|14=Пуебла де Сарагоса|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|10-6-1986|Пуебла|ITA|3|2|KOR||Светско првенство|1986|Прва фаза|14=Пуебла де Сарагоса|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|17-6-1986|Мексико|FRA|2|0|ITA||Светско првенство|1986|Осминафинале|13={{Капитен}}|14=Мексико (град)}} {{Cronofin|78<ref>Изедначен со [[Алесандро Неста]].</ref>|2|16||Играчи на италијанската фудбалска репрезентација#Список на играчи по бројот на настапи за италијанската репрезентација}} ==Тренерска кариера== По пензионирањето, Ширеја решил да продолжи со фудбалската кариера како [[тренер]]. Штом ја добил лиценцата во [[Коверчано]], во летото 1988 година [[Џампјеро Бониперти]] му ја понудил улогата на помошник тренер на Јувентус, како соработник на [[Дино Ѕоф]] на барање на вториот.<ref name=DBI/> Поранешниот либеро на Јувентус ја прифатил понудата, правејќи се себеси достапен за улогата на набљудувач за [[Фурланија|фурланскиот]] тренер, негов пријател и поранешен соиграч во Јувентус и во државната репрезентација на Италија; сепак, пред да потпише, {{Fb team (N) Reggina}} на [[Лило Фоти]] се обидела да го убеди да дојде во нивните редови како главен тренер на тимот кој тогаш се натпреварувал во [[Серија Б]], предизвикувајќи силен интерес кај Ширеја, кој на крајот сепак го одбрал Јувентус.<ref>{{cite web|url=https://www.ilmessaggero.it/sport/calcio/8203_venticinque_anni_fa_moriva_scirea_la_moglie_mariella_ricorda_silenzio-570381.html|title=Venticinque anni fa moriva Scirea, la moglie Mariella lo ricorda in silenzio|author=Vanni Zagnoli|date=3 септември 2014|accessdate=2022-07-12|archive-date=2017-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170904012330/http://sport.ilmessaggero.it/calcio/news/amp-8203-venticinque-anni-fa-moriva-scirea-la-moglie-mariella-lo-ricorda-in-silenzio/875624.shtml?refresh_ce|url-status=dead}}</ref> Тој ја задржил позицијата помошник-тренер во Јувентус нешто повеќе од една година, до предвремената смрт. На крајот на сезоната 1989-1990 година, Ѕоф и тимот се организирале посвета во чест на сеќавањето на Ширеја по победата во финалето на [[Фудбалски куп на Италија 1989-1990|Купот на Италија]] против {{Fb team (N) Milan}}. ==Статистика на кариерата== ===Клупска статистика=== {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | [[ФК Аталанта сезона 1972-1973|1972-1973]] || rowspan="2" | {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Atalanta}} | [[Серија А 1972-1973|А]] || 20 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 1972-1973|КИ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 22 || 0 |- | [[ФК Аталанта сезона 1973-1974|1973-1974]] | [[Серија Б 1973-1974|Б]] || 38 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 1973-1974|КИ]] || 10 || 1 || - || - || - || - || - || - || 48 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно Аталанта || 58 || 1 |||| 12 || 1 |||| - || - |||| - || - || 70 || 2 |- | [[ФК Јувентус сезона 1974-1975|1974-1975]] || rowspan="14"|{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} | [[Серија А 1974-1975|А]] || 28 || 0 | [[Фудбалски куп на Италија 1974-1975|КИ]] || 10 || 2 | [[Куп на УЕФА 1974-1975|КУ]] || 10 || 0 | - || - || - | 48 || 2 |- | [[ФК Јувентус сезона 1975-1976|1975-1976]] | [[Серија А 1975-1976|А]] || 30 || 0 | [[Фудбалски куп на Италија 1975-1976|КИ]] || 4 || 0 | [[Куп на шампиони 1975/76|КШ]] || 4 || 0 | - || - || - | 38 || 0 |- | [[ФК Јувентус сезона 1976-1977|1976-1977]] | [[Серија А 1976-1977|A]] || 30 || 1 | [[Фудбалски куп на Италија 1976-1977|КИ]] || 5 || 0 | [[Куп на УЕФА 1976-1977|КУ]] || 12 || 1 | - || - || - | 47 || 2 |- | [[ФК Јувентус сезона 1977-1978|1977-1978]] | [[Серија А 1977-1978|А]] || 29 || 0 | [[Фудбалски куп на Италија 1977-1978|КИ]] || 0 || 0 | [[Куп на шампиони 1977/78|КШ]] || 8 || 0 | - || - || - | 37 || 0 |- | [[ФК Јувентус сезона 1978-1979|1978-1979]] | [[Серија А 1978-1979|А]] || 30 || 2 | [[Фудбалски куп на Италија 1978-1979|КИ]] || 9 || 0 | [[Куп на шампиони 1978/79|КШ]] || 2 || 0 | - || - || - | 41 || 2 |- | [[ФК Јувентус сезона 1979-1980|1979-1980]] | [[Серија А 1979-1980|А]] || 29 || 4 | [[Фудбалски куп на Италија 1979-1980|КИ]] || 4 || 0 | [[УЕФА Куп на победниците на куповите 1979-1980|КПК]] || 7 || 1 | - || - || - | 40 || 5 |- | [[ФК Јувентус сезона 1980-1981|1980-1981]] | [[Серија А 1980-1981|А]] || 29 || 4 | [[Фудбалски куп на Италија 1980-1981|КИ]] || 8 || 0 | [[Куп на УЕФА 1980-1981|КУ]] || 4 || 1 | [[Торнео ди Каподано|ТК]] || 2 || 0 | 43 || 5 |- | [[ФК Јувентус сезона 1981-1982|1981-1982]] | [[Серија А 1981-1982|А]] || 30 || 5 | [[Фудбалски куп на Италија 1981-1982|КИ]] || 4 || 0 | [[Куп на шампиони 1981/82|КШ]] || 4 || 0 | - || - || - | 38 || 5 |- | [[ФК Јувентус сезона 1982-1983|1982-1983]] | [[Серија А 1982-1983|А]] || 30 || 3 | [[Фудбалски куп на Италија 1982-1983|КИ]] || 12 || 1 | [[Куп на шампиони 1982-1983|КШ]] || 9 || 0 | - || - || - | 51 || 4 |- | [[ФК Јувентус сезона 1983-1984|1983-1984]] | [[Серија А 1983-1984|А]] || 30 || 2 | [[Фудбалски куп на Италија 1983-1984|КИ]] || 7 || 1 | [[УЕФА Куп на победниците на куповите 1983-1984|КПК]] || 9 || 0 | - || - || - | 46 || 3 |- | [[ФК Јувентус сезона 1984-1985|1984-1985]] | [[Серија А 1984-1985|А]] || 30 || 2 | [[Фудбалски куп на Италија 1984-1985|КИ]] || 9 || 0 | [[Куп на шампиони 1984/85|КШ]] || 9 || 0 | [[Суперкуп на УЕФА 1984|СУ]] || 1 || 0 | 49 || 2 |- | [[ФК Јувентус сезона 1985-1986|1985-1986]] | [[Серија А 1985-1986|А]] || 25 || 0 | [[Фудбалски куп на Италија 1985-1986|КИ]] || 5 || 0 | [[Куп на шампиони 1985/86|КШ]] || 5 || 0 | [[Интерконтинентален куп 1985|ИнтК]] || 1 || 0 | 36 || 0 |- | [[ФК Јувентус сезона 1986-1987|1986-1987]] | [[Серија А 1986-1987|А]] || 21 || 0 | [[Фудбалски куп на Италија 1986-1987|КИ]] || 7 || 1 | [[Куп на шампини 1986-1987|КШ]] || 1 || 0 | - || - || - | 29 || 1 |- | [[ФК Јувентус сезона 1987-1988|1987-1988]] | [[Серија А 1987-1988|А]] || 6 || 1 | [[Фудбалски куп на Италија 1987-1988|КИ]] || 4 || 0 | [[Куп на УЕФА 1987-1988|КУ]] || 1 || 0 | - || - || - | 11 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Јувентус || 377 || 24 |||| 88 || 5 |||| 85 || 3 |||| 4 || 0 || 554 || 32 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 435 || 25 |||| 100 || 6 |||| 85 || 3 |||| 4 || 0 || 624 || 34 |} ==Титули== ===Клупски=== ; {{flagsport|ITA}} Јувентус *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 7 : 1974-1975, 1976-1977, 1977-1978, 1980-1981, 1981-1982, 1983-1984, 1985-1986 *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : 1978-1979, 1982-1983 *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Куп на УЕФА]]''' : 1 : 1976-1977 *'''{{Трофеј-КПК}} [[УЕФА Куп на победниците на куповите|Куп на победниците на куповите]]''' : 1 : 1983-1984 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[УЕФА Супер Куп|Суперкуп на Европа]]''' : 1 : 1984 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Куп на шампиони]]''' : 1 : 1984-1985 *'''{{Трофеј-Интерконтинентален куп}} [[Интерконтинентален куп]]''' : 1 : 1985 ===Репрезентативни=== ; {{flagsport|ITA}} Италија *'''{{Трофеј-Светско првенство во фудбал}} [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство]]''' : 1 : [[Светско првенство во фудбал 1982|Шпанија 1982]] ==Белешки== <references group="N"/> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://ca.soccerway.com/players/gaetano-scirea/105379/ Профил на Гаетано Ширеја] на soccerway *[https://www.transfermarkt.com/gaetano-scirea/profil/spieler/116740 Профил на Гаетано Ширеја] на transfermarkt *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/81081/gaetano-scirea Профил на Гаетано Ширеја] на espn *[https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/22937-gaetano-scirea Профил на Гаетано Ширеја] на footballdatabase {{Состав на Италија на ЕП фудбал 1980}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ширеја, Гаетано}} [[Категорија:Починати во 1989 година]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Аталанта]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 1953 година]] p0m7exeaq1w1s4xz110ogv9ixar3ayc 0 1316396 5583624 5226707 2026-06-28T10:46:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583624 wikitext text/x-wiki '''Дарузентан''' (LU-135252; HMR-4005) е антагонист на ендотелин рецепторот.<ref name="pmid20660536">{{Наведено списание|date=August 2010|title=Darusentan, a selective endothelin A receptor antagonist, for the oral treatment of resistant hypertension|url=https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/36404/2/Enseleit_2010_4.pdf|journal=Therapeutic Advances in Cardiovascular Disease|volume=4|issue=4|pages=231–40|doi=10.1177/1753944710373785|pmid=20660536|access-date=2023-02-24|archive-date=2023-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122172422/https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/36404/2/Enseleit_2010_4.pdf|url-status=dead}}</ref> Gilead Colorado, подружница на Gilead Sciences,<ref>[http://www.gilead.com/pdf/Gilead_Sciences_Company_Overview.pdf Gilead Sciences]{{Мртва_врска|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> под лиценца од Abbott Laboratories, развива дарузентан за потенцијален третман на неконтролирана [[хипертензија]]. Во јуни 2003 година, [[Myogen]] го лиценцирало соединението од Abbott за негова примена во полето на ракот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://adisinsight.springer.com/drugs/800007664|title=Darusentan - Gilead Sciences|work=Adis Insight|publisher=Springer Nature Switzerland AG}}</ref> Во мај 2007 година, било иницирано рандомизирано, двојно слепо, со активна контрола, паралелно доделување, фаза III испитување на безбедност и ефикасност кај субјекти кои го завршиле периодот на одржување на студијата DAR-312, но било прекинато бидејќи студијата не ги достигнала својот примарни крајни точки. == Поврзано == * Амбризентан == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Карбоксилни киселини]] [[Категорија:Лекови со нестандарден правен статус]] [[Категорија:Ароматични етри]] 2zxnynqjp0wd0x1xibr1g2ibem1dvg2 0 1318934 5583457 5418739 2026-06-27T23:51:22Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583457 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметник|name=Гверчино|image=Self-portrait by Guercino.jpg|image_size=|alt=|caption=Портрет, околу 1635|birth_name=Џовани Франческо Барбиери|birth_date=8 февруари 1591|birth_place=[[Ченто]], [[Војводство Ферара]]|death_date={{датум на смрт и возраст |1666|12|22|1591|02|08}}|death_place=[[Болоња]], [[Папски Држави]]|nationality=Италијанец|known_for=Сликање, [[цртеж]]|training=|movement=[[Барок]]|notable_works=|patrons=|awards=}} '''Џовани Франческо Барбиери''' (8 февруари 1591 - 22 декември 1666 година),<ref name="TreccaniBiografico1964">Miller, 1964</ref> познат како '''Гверчино''', бил италијански [[барок]]ен сликар и цртач од Ченто во регионот [[Емилија-Ромања|Емилија]], кој бил активен во [[Рим]] и [[Болоња]]. Енергичниот натурализам на неговиот ран манир бил во контраст со класичната рамнотежа на неговите подоцнежни дела. Неговите многу цртежи биле забележани по нивната сјајност и живиот стил. == Биографија == [[Податотека:Et-in-Arcadia-ego.jpg|лево|мини| Драматичната конфронтација со смртноста (околу 1618-1622)]] [[Податотека:Francesco_Barbieri.jpg|мини|Портрет (1623) од Отавио Леони]] [[Податотека:Guercino_(Giovanni_Francesco_Barbieri)_-_Christ_and_the_Woman_of_Samaria_-_Google_Art_Project.jpg|лево|мини| Влијанието на [[Караваџо]] било очигледно на ова платно ''Христос и жената од Самарија'' (околу 1619-1620)]] [[Податотека:Guercino_-_The_Persian_Sibyl_-_Google_Art_Project.jpg|мини|Гверчино - ''Персиската Сибила'' (1647-48)]] Џовани Франческо Барбиери бил роден во семејство на селани фармери во Ченто, град во долината По на средината на патот помеѓу [[Болоња]] и [[Ферара]].<ref name="Mahon1937a">Mahon, 1937a</ref> Бидејќи имал [[страбизам]], на рана возраст го добил прекарот по кој бил општо познат, Гверчино (деминутив од италијанската именка гверчио, што значи „свитник“).<ref name="Oxford">Turner, 2003</ref> Главно самоук, на 16-годишна возраст работел како чирак во продавницата на Бенедето Џенари, сликар од Болоњската школа.<ref>Griswold 1991, p. 6</ref> Рана нарачка била за украсување со фрески (1615–1616 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.geoplan.it/luoghi-interesse-italia/monumenti-provincia-ferrara/cartina-monumenti-cento/monumenti-cento-casa-pannini.htm|title=Casa Pannini di Cento|work=www.geoplan.it|language=it|accessdate=8 February 2019}}</ref> ) на Каза Панини во Ченто, каде што [[Реализам (уметност)|реализмот]] на неговите [[Пределно сликарство|пејзажи]] веќе откривал значителна уметничка независност, како и неговите пејзажи на платно ''Пејзаж со месечина'' и ''Концерт на село'' од истата ера.<ref>Stone, pp. 3, 37.</ref> Во Болоња, тој ги освојувал пофалбите на Лудовико Карачи. Тој секогаш признавал дека неговиот ран стил бил под влијание на проучувањето на Мадона насликана од Лудовико Карачи за црквата Капучина во Ченто, позната како „Ла Карачина“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bbcc.ibc.regione.emilia-romagna.it/pater/loadcard.do?id_card=164519|title=La Carraccina|work=bbcc.ibc.regione.emilia-romagna.it|publisher=Regione Emilia Romagna|language=it|accessdate=9 February 2019}}</ref> Неговата слика ''Во егото на Аркадија'' од околу 1618-1622 ја содржела идејата дека [[Memento mori|смртта демнела]] дури и во најидиличниот амбиент.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/great-works/guercino-et-in-arcadia-ego-1618-22-744410.html|title=Guercino: Et in Arcadia Ego (1618-22)|last=Lubbock|first=Tom|date=23 February 2007|work=The Independent|access-date=7 February 2019|language=en}}</ref> Драматичната композиција на ова платно (поврзана со неговото ''летање на Марсијас од Аполон'' (1617–1618<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abcfirenze.com/GalleriaFotografica.asp?tipo=U&RicM=309&Foto=GalleriaPalatina-D35.jpg|title=Palazzo Pitti: Galleria Palatina - Apollo e Marsia|work=www.abcfirenze.com|language=it|accessdate=2023-03-29|archive-date=2023-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329110135/http://www.abcfirenze.com/GalleriaFotografica.asp?tipo=U&RicM=309&Foto=GalleriaPalatina-D35.jpg|url-status=dead}}</ref>) создадена за Големиот војвода од Тоскана, која го делела истиот пар овчари<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wga.hu/html_m/g/guercino/0/arcadia.html|title=Et in Arcadia Ego by Guercino|work=www.wga.hu|publisher=Web Gallery of Art|accessdate=8 February 2019}}</ref>) била типична за раните дела на Гверчино, кои често биле бурни во зачнувањето.<ref>Griswold 1991, p. 13</ref> Тој насликал две големи платна, ''Самсон зароберн од Филистејците'' (1619) и ''[[Свети Илија|Илија]] Фед од Гаврани'' (1620), за кардиналот Сера, папски легат во Ферара.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/436603|title=Samson Captured by the Philistines|work=www.metmuseum.org|publisher=Metropolitan Museum of Art|accessdate=8 February 2019}}</ref><ref name="Vivian1971">Vivian, 1971</ref> Насликани во време кога било малку веројатно дека Гверчино можел да ги види делата на [[Караваџо]] во Рим, овие дела сепак прикажувале строго натуралистички каравагески стил. == Рим == [[Податотека:Guercino_-_The_Woman_taken_in_Adultery_-_Google_Art_Project.jpg|мини|Гверчино - ''Жената однесена во прељуба'', Галерија на слики Далвич (1621)]] [[Податотека:Guercino_Flagellazione.jpg|мини|Гверчино - ''Знамење на Христос'' (1657)]] Герчино бил препорачан од Маркезе Енцо Бентивољо на новоизбраниот болоњски папа Лудовизи, [[Папа Григориј XV|папата Григориј XV]] во 1621 година.<ref>[[Lawrence Gowing]], ed., Biographical Encyclopedia of Artists, v.2 (Facts on File, 2005): 291.</ref> Годините што ги поминал во Рим, 1621–23, биле многу продуктивни. Од овој период се неговите фрески ''Аурора'' во казиното на вилата Лудовизи, таванот во [[Црква Сан Крисогоно|Сан Крисогоно]] (1622) на ''Сан Крисогон во слава'', портретот на папата Григориј XV (сега во музејот Гети) и ''олтарот на Свети Петронила'' за [[Базилика Свети Петар|Базиликата Свети Петар]] во Ватикан (сега во [[Капитолски музеи]] ). == Враќање во Болоња == По смртта на Григориј XV во 1623 година, Герсино се вратил во својот роден град Ченто. Во 1626 година, тој ги започнал своите [[Фрескопис|фрески]] во Дуомо во Пјаченца. Деталите за неговата кариера по 1629 година биле добро документирани во сметководствената книга, ''Libro dei Conti di Casa Barbieri'', дека Гверчино и неговиот брат Паоло Антонио Барбиери, значаен сликар на [[мртва природа]], биле ажурирани и кој бил зачуван.<ref>Griswold 1991, p. 35</ref> Помеѓу 1618 и 1631 година, Џовани Батиста Пасквалини направил 67 гравури кои го документирале раното производство на Гверчино, кое не било вклучено во ''Libro dei Conti''.<ref name="Gozzi2006">{{Наведена мрежна страница|url=http://docplayer.it/19262888-Sacro-e-profano-nelle-incisioni-da-guercino-cento-1590-1666.html|title=Sacro e Profano nelle Incisioni da Guercino|last=Gozzi|first=Fausto|date=2006|publisher=Culturalia|language=it|accessdate=12 February 2019}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во 1642 година, по смртта на неговиот комерцијален ривал [[Гвидо Рени]], Гверчино ја преселил својата зафатена работилница во Болоња, каде што сега можел да ја преземел улогата на Рени како водечки градски сликар на свети теми. Некои од неговите подоцнежни дела биле поблиски до стилот на Рени, и биле насликани со многу поголема сјајност и јасност од неговите рани дела со нивната истакната употреба на киароскуро. Во 1655 година, Францисканскиот ред од Реџо му платил 300 дукати за олтарниот дел на ''Свети Лука прикажувајќи слика на Мадона и детето'' (сега во Музејот на уметност Нелсон-Аткинс, Канзас Сити).<ref name="smarth">{{Наведена мрежна страница|url=http://smarthistory.khanacademy.org/guercino.html|title=Guercino's Saint Luke Displaying a Painting of the Virgin|publisher=Smarthistory at Khan Academy|accessdate=March 15, 2013|archive-date=2014-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20141102030315/http://smarthistory.khanacademy.org/guercino.html|url-status=dead}}</ref> Корзините му платиле и 300 дукати за ''Христовото знаме'' насликано во 1657 година. [[Податотека:San_salvatore,_bo,_int.,_tomba_del_guercino.JPG|мини|Гробот на Гверчино, Сантисимо Салваторе, Болоња]] == Дела и ученици == Гверчино бил извонреден по екстремната брзина при работата: тој завршил не помалку од 106 големи жртвеници за цркви, а неговите други слики изнесувале околу 144. Тој исто така бил плоден цртач. Неговата изработка вклучувала многу цртежи, обично со мастило, или црвена креда. Повеќето од нив биле направени како подготвителни студии за неговите слики, но тој цртал и пејзажи, жанровски теми и карикатури. Цртежите на Гверчино биле познати по нивниот стил во кој „брзите, калиграфски потези со пенкало во комбинација со точки, цртички и паралелни линии ги опишувале формите“.<ref>Griswold 1991, p. 36</ref> Гверчино продолжил да сликал и подучувал до неговата смрт во 1666 година, собирајќи забележително богатство. Бидејќи никогаш не се оженил, неговиот имот преминал на неговите внуци и ученици, Бенедето Џенари II и Чезаре Џенари.<ref name="Oxford">Turner, 2003</ref> Други ученици биле Џулио Корали,<ref>Orlandi, 1719, p. 207</ref> Џузепе Бонати од Ферара,<ref>Orlandi, p. 207</ref> Кристофоро Сера од Чезена, отец Чезаре Пронти од Ферара<ref>Orlandi, p. 120.</ref> Себастиано Геци,<ref>Orlandi, p. 399</ref> Себастиано Бомбели,<ref>Orlandi, p. 397.</ref> Лоренцо Бергонзони од,<ref>Orlandi, p. 294.</ref> Франческо Паља од Бреша,<ref>Orlandi, p. 171</ref> Бенедето Залоне од Ченто, Бартоломео Каравоља,<ref>Lanzi, 1847, pp. 309–310</ref> Џузепе Марија Галепини од Форли и Матео Лавс. == Уметнички дела == <gallery widths="168" heights="168" perrow="4"> Податотека:Moonlight Landscape (Giovanni Francesco Barbieri Guercino) - Nationalmuseum - 20163.tif|alt=|''Пејзаж со месечина'' (околу 1616, масло на платно, 55 × 71см, Национален музеј, Стокхолм, Шведска). Ран, натуралистички пејзаж. Податотека:Guercino La mietitura.jpg|alt=|''Берба'' (1615–1617, фреска, пренесена на платно, 18 × 23,5 см, Пинакотека, Ченто, Италија) Податотека:Susana y los viejos (Guercino).jpg|alt=|''Сузана и постарите'' (1617, масло на платно, 176 × 208 см, Прадо, Мадрид, Шпанија) Податотека:Samson Captured by the Philistines MET DT503.jpg|alt=|''Самсон фатен од Филистејците'', 1619 година Податотека:Giovanni Francesco Barbieri, gen. Il Guercino - Gleichnis vom verlorenen Sohn - GG 253 - Kunsthistorisches Museum.jpg|alt=|''Враќање на блудниот син'', 1619 година Податотека:Guercino Guglielmo d'Aquitania.jpg|alt=|''Свети Вилијам ја прима монашката навика'' (1620 година, масло на платно, 348,5 × 231&nbsp;cm, Италија) Податотека:Guercino - Aurora - WGA10920.jpg|alt=|''Аурора'', (1621, таванска фреска, темпера, 530 × 1030 см, Вила Аурора, Рим, Италија) Податотека:Guercino Catura di Cristo.jpg|alt=|''Фаќање на Христос'', 1621 година Податотека:Guercino - Saint Matthew and the Angel - Google Art Project.jpg|alt=|''Свети Матеј и ангелот'', 1622 година Податотека:Guercino Morte di Didone.jpg|alt=|1631 година Податотека:Guercino Christ et la samaritaine.jpg|alt=|''Христос и жената од Самарија'' II, в. 1640–1641 година Податотека:Atlas holding up the celestial globe - Guercino (1646).jpg|alt=|''Атлас го држи небесниот глобус'', 1646 година Податотека:Guercino - St Peter Weeping before the Virgin - WGA10949.jpg|alt=|''Свети Петар плаче пред Богородица'', 1647 година Податотека:Guercino - Mars with Cupid - Google Art Project.jpg|alt=|''Марс со Купидон'', 1649 година Податотека:Guercino - Cleopatra and Octavian - Google Art Project.jpg|alt=|''Клеопатра и Октавијан'', 1649 година Податотека:Joseph and Potiphar's Wife - Giovanni Francesco Barbieri, called Guercino, 1649 - NG Wash DC.jpg|alt=|''Жената на Јосиф и Петефар'', 1649 година Податотека:Guercino - St. Cecilia - Google Art Project.jpg|alt=|''Света Сесилија'', 1649 година Податотека:Guercino Susanna and The Elders Parma.jpg|alt=|''Сузана и постарите'', 1650 година Податотека:Guercino (Giovanni Francesco Barbieri) - David with the Head of Goliath - Google Art Project.jpg|alt=|''Давид со главата на Голијат'', околу 1650 година Податотека:The Vocation of Saint Aloysius Gonzaga.PNG|alt=|''Повикот на Свети Алојсиј Гонзага'', 1650 година Податотека:Guercino Astrologia.jpg|alt=|''Персонификација на астрологијата'', ок. 1650–1655, Музеј на уметност Блантон, Тексас Податотека:Guercino Return of the prodigal son.jpg|alt=|''Враќањето на блудниот син'', 1651 година Податотека:'King David', painting by Giovanni Francesco Barbieri (il Guercino) c. 1768.jpg|alt=|''Кралот Давид'', 1651 година Податотека:Samson and Delilah mg 0034.jpg|alt=|''Самсон и Далила'', 1654 година Податотека:Guercino, sogno di s. giuseppe.JPG|alt=|''Сонот на Свети Јосиф'', 1600-1650 година Податотека:Guercino, san girolamo penitente.JPG|alt=|''Свети Џером'', околу 1640-1650 година </gallery> == Изложби == Изложбата одржана во Болоња во 1968 година ја дала најкомплетната панорама на работата на Гверчино до денес, вклучувајќи слики од подоцнежните делови од неговата кариера по смртта на папата Григориј XV, кои претходно привлекле релативно мало внимание.<ref name="Posner1968">Posner, 1968</ref> За четвртата стогодишнина од раѓањето на уметникот во 1991 година, била организирана проширена изложба од страна на Пинакотека во Болоња, во соработка со институција од Франкфурт и Националната галерија на уметност, Вашингтон.<ref>Mahon, 1992, p. 7</ref> И на двете изложби куратор бил најголемиот познавач на делата на Гверчино, Денис Махон, кој бил одговорен и за каталозите.<ref>van Serooskerken, 1991</ref> Во 2011–2012 година, била одржана голема изложба во [[Палацо Барберини]] во Рим, посветена на споменот на Махон, кој неодамна починал.<ref>Vodret and Gozzi, 2011</ref> Изложбата изложена во Националниот музеј во [[Варшава]] во 2013-2014 година понудила уште една опсежна презентација на севкупната работа на уметникот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.legitymizm.org/ogloszenie-guercino-triumf-baroku|title=Guercino. Triumf baroku|work=www.legitymizm.org|publisher=Organizacja Monarchistów Polskich|language=pl|trans-title=Guercino. Triumph of the Baroque|accessdate=12 February 2019}}</ref> == Наводи == {{наводи|3}} == Библиографија == ; Книги и статии за Гверчино * {{Наведено списание|last=Griswold|first=William M|date=1991|title=Guercino|url=https://www.metmuseum.org/art/metpublications/Guercino_The_Metropolitan_Museum_of_Art_Bulletin_v_48_no_4_Spring_1991|journal=Metropolitan Museum of Art Bulletin|volume=48|issue=4|pages=5–56|doi=10.2307/3258858|jstor=3258858}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=k0sGAAAAQAAJ|title=History of Painting in Italy; From the Period of the Revival of the Fine Arts to the End of the Eighteenth Century|last=Lanzi|first=Luigi|publisher=Henry G. Bohn|year=1847|editor-last=[[Thomas Roscoe]] (translator)|volume=III|location=London|author-link=Luigi Lanzi}} * {{Наведено списание|last=Mahon|first=Denis|author-link=Denis Mahon|date=1937a|title=Notes on the Young Guercino I. - Cento and Bologna|journal=The Burlington Magazine for Connoisseurs|volume=70|issue=408|pages=112–122|jstor=866850}} * {{Наведено списание|last=Mahon|first=Denis|date=1937b|title=Notes on the Young Guercino II. - Cento and Ferrara|journal=The Burlington Magazine for Connoisseurs|volume=70|issue=409|pages=177–189|jstor=866750}} * {{Наведена книга|url=https://catalog.hathitrust.org/Record/002585966|title=Guercino: Master Painter of Baroque|last=Mahon|first=Denis|publisher=National Gallery of Art|year=1992|isbn=978-0-89468-167-7}} *  {{Наведување|title=Abecedario pittorico|last=Orlandi|first=Pellegrino Antonio|last2=Guarienti|first2=Pietro|year=1719|place=Naples|url=https://books.google.com/books?id=x3MGAAAAQAAJ}}. * {{Наведено списание|last=Posner|first=Donald|date=1968|title=The Guercino Exhibition at Bologna|journal=The Burlington Magazine|volume=110|issue=788|pages=596–607|jstor=875813}} * {{Наведено списание|last=Scholtz|first=Sibylle|last2=MacMorris|first2=Lee|last3=Krogmann|first3=Frank|last4=Auffarth|first4=Gerd U|date=2019|title=Lights and darks of a picture. The life of Giovanni Francesco Barbieri, "il Guercino" - the squinter.|url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0183-13doc1996|journal=Strabismus|volume=27|issue=1|pages=39–42|doi=10.1080/09273972.2019.1559532|pmid=30626256}} {{Претплата}} * {{Наведено списание|last=van Serooskerken|first=Carel van Tuyll|date=1991|title=Guercino. Bologna, Cento and Frankfurt|journal=The Burlington Magazine|volume=133|issue=1065|pages=864–868|jstor=885077}} * {{Наведена книга|title=Guercino: Catalogo Completo Dei Dipinti|last=Stone|first=David M|publisher=Cantini|year=1991|isbn=978-88-7737-137-9|language=it}} * {{Наведена книга|title=Guercino's Paintings and His Patrons' Politics in Early Modern Italy|last=Unger|first=Daniel M|date=2016|isbn=978-1-351-56482-3}} * {{Наведено списание|last=Vivian|first=Frances|date=1971|title=Guercino Seen from the Archivio Barberini|journal=The Burlington Magazine|volume=113|issue=814|pages=22–29|jstor=876502}} * {{Наведена книга|title=Guercino (1591-1666): capolavori da Cento e da Roma|last=Vodret|first=Rossella|last2=Gozzi|first2=Fausto|date=2011|publisher=Giunti|isbn=9788809775350|language=it}} == Надворешни врски == {{Ризница|Guercino}} {{Wikisource1911Enc|Barbieri, Giovanni Francesco}} * [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/g/guercino/index.html Paintings by Guercino] on the Web Gallery of Art * [http://www.getty.edu/art/exhibitions/guercino/ Getty exhibition of Guercino drawings] * [http://www.britannica.com/eb/article-9038365/Il-Guercino ''Encyclopædia Britannica'', Il Guercino] * [http://guercino.comune.cento.fe.it/index.php?en/1/home Pinacoteca Civica Il Guercino] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160311070803/http://guercino.comune.cento.fe.it/index.php?en/1/home |date=2016-03-11 }} * [http://guercino.fondazionecarifano.it/index_en.html Virtual exhibition "Guercino a Fano" in high resolution] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130602165601/http://guercino.fondazionecarifano.it/index_en.html |date=2013-06-02 }} * ''[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/81943 Jusepe de Ribera, 1591–1652]'', an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Guercino (see index) * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/63259/rec/2 ''Velázquez ''], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Guercino (see index) [[Категорија:Римокатолички сликари]] [[Категорија:Починати во 1666 година]] [[Категорија:Родени во 1591 година]] [[Категорија:Барокни сликари]] [[Категорија:Италијански барокни сликари]] 1ds46mmgks5uwn2enr6ej9la3d297zk 0 1320348 5583442 4965396 2026-06-27T21:55:46Z Andrew012p 85224 /* */ 5583442 wikitext text/x-wiki {{закосеннаслов}} '''''Дневниците на Манипени''''' (англиски: ''The Moneypenny Diaries'') ― серијал на [[Роман|романи]] и [[раскази]] што го прикажуваат животот на госпоѓицата Манипени, личната секретарка на М во серијалот ''[[Џејмс Бонд]]'' на [[Ијан Флеминг]]; сметан за службен [[спиноф]] на книгите за Бонд. Дневниците се напишани од Саманта Вајнберг под [[Псевдоним|псевдонимот]] Кејт Вестбрук, која е претставена како „уредник“ на книгата. Серијалот е трилогија на романи, иако во 2006 година, Вајнберг објавила и два раскази: ''Само за твоите очи, Џејмс'' и ''Првиот состанок на Манипени со Бонд'', и двата се појавиле во британски списанија и биле повторно објавени во септември 2020 година како бесплатна [[е-книга]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thebookbond.com/2020/09/two-moneypenny-short-stories-now-free.html|title=Two Moneypenny short stories now FREE on Kindle|last=Cox|date=25 септември 2020|publisher=The Book Bond|accessdate=11 април 2023}}</ref> == Раскази во серијалот == * ''Дневниците на Манипени: Ангел чувар'' (2005 година): Првиот дневник ги пополнува празнините помеѓу голем број мисии на агентот 007, вклучувајќи го периодот помеѓу ''Тајната служба на Нејзиното височество'' и ''Живееш само двапати'', но вклучува и цела приказна за Манипени. За прв пат откако [[Ијан Флеминг|Флеминг]] го претставил ликот заедно со Бонд во ''[[Казино Ројал (роман)|Казино Ројал]]'', на Панипени и е дадено името Џејн. * „''Само за твоите очи, Џејмс''“ (расказ од 2006 година): Објавен во ноемвриското издание на ''Tatler'', расказот ја раскажува приказната за викендот споделен помеѓу Бонд и Манипени во Ројал-ле-О (види ''[[Казино Ројал (роман)|Казино Ројал]]'') во 1956 година. * ''Таен слуга: Дневниците на Манипени'' (2006 година): Се случува околу времето на ''Човекот со златен пиштол'', тајната служба е во хаос со еден висок функционер на кој му се суди за предавство, друг пребегнал во [[Москва]], а на агентот 007 му бил испран мозокот од [[Советски Сојуз|Советите]]. * „Првиот состанок на парите со Бонд“ (краток расказ од 2006 година): Објавен во изданието на ''„Спектатор“'' од 11 ноември 2006 година, расказот ја раскажува приказната за првата средба на Манипени и Џејмс Бонд. * ''Дневниците на Манипени: Конечно исфрлање'' (2008 година): Кејт Вестбрук се обидува да ги објави дневниците на г-ѓа Манипени, но сите со кои зборува за нив се обидуваат да ја спречат... == Поврзано == * [[Несобрани раскази за Џејмс Бонд]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.ianfleming.com/ Службена мрежна страница на Ian Fleming Publications] [[Категорија:Книги за Џејмс Бонд]] [[Категорија:Спинофи]] [[Категорија:Напоредна книжевност]] [[Категорија:Романи од Саманта Вајнберг]] [[Категорија:Измислени дневници]] [[Категорија:Серијали на романи]] [[Категорија:Книжевни серијали воведени во 2005 година]] 92qqvav3ylfn1a40vrr2125dlaq4h3f 5583443 5583442 2026-06-27T21:55:56Z Andrew012p 85224 /* */ 5583443 wikitext text/x-wiki {{закосеннаслов}} '''''Дневниците на Манипени''''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''The Moneypenny Diaries'') ― серијал на [[Роман|романи]] и [[раскази]] што го прикажуваат животот на госпоѓицата Манипени, личната секретарка на М во серијалот ''[[Џејмс Бонд]]'' на [[Ијан Флеминг]]; сметан за службен [[спиноф]] на книгите за Бонд. Дневниците се напишани од Саманта Вајнберг под [[Псевдоним|псевдонимот]] Кејт Вестбрук, која е претставена како „уредник“ на книгата. Серијалот е трилогија на романи, иако во 2006 година, Вајнберг објавила и два раскази: ''Само за твоите очи, Џејмс'' и ''Првиот состанок на Манипени со Бонд'', и двата се појавиле во британски списанија и биле повторно објавени во септември 2020 година како бесплатна [[е-книга]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thebookbond.com/2020/09/two-moneypenny-short-stories-now-free.html|title=Two Moneypenny short stories now FREE on Kindle|last=Cox|date=25 септември 2020|publisher=The Book Bond|accessdate=11 април 2023}}</ref> == Раскази во серијалот == * ''Дневниците на Манипени: Ангел чувар'' (2005 година): Првиот дневник ги пополнува празнините помеѓу голем број мисии на агентот 007, вклучувајќи го периодот помеѓу ''Тајната служба на Нејзиното височество'' и ''Живееш само двапати'', но вклучува и цела приказна за Манипени. За прв пат откако [[Ијан Флеминг|Флеминг]] го претставил ликот заедно со Бонд во ''[[Казино Ројал (роман)|Казино Ројал]]'', на Панипени и е дадено името Џејн. * „''Само за твоите очи, Џејмс''“ (расказ од 2006 година): Објавен во ноемвриското издание на ''Tatler'', расказот ја раскажува приказната за викендот споделен помеѓу Бонд и Манипени во Ројал-ле-О (види ''[[Казино Ројал (роман)|Казино Ројал]]'') во 1956 година. * ''Таен слуга: Дневниците на Манипени'' (2006 година): Се случува околу времето на ''Човекот со златен пиштол'', тајната служба е во хаос со еден висок функционер на кој му се суди за предавство, друг пребегнал во [[Москва]], а на агентот 007 му бил испран мозокот од [[Советски Сојуз|Советите]]. * „Првиот состанок на парите со Бонд“ (краток расказ од 2006 година): Објавен во изданието на ''„Спектатор“'' од 11 ноември 2006 година, расказот ја раскажува приказната за првата средба на Манипени и Џејмс Бонд. * ''Дневниците на Манипени: Конечно исфрлање'' (2008 година): Кејт Вестбрук се обидува да ги објави дневниците на г-ѓа Манипени, но сите со кои зборува за нив се обидуваат да ја спречат... == Поврзано == * [[Несобрани раскази за Џејмс Бонд]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.ianfleming.com/ Службена мрежна страница на Ian Fleming Publications] [[Категорија:Книги за Џејмс Бонд]] [[Категорија:Спинофи]] [[Категорија:Напоредна книжевност]] [[Категорија:Романи од Саманта Вајнберг]] [[Категорија:Измислени дневници]] [[Категорија:Серијали на романи]] [[Категорија:Книжевни серијали воведени во 2005 година]] hvxb65kwhfi3liztp7lk7c2244xlcfa 5583444 5583443 2026-06-27T21:56:08Z Andrew012p 85224 /* */ 5583444 wikitext text/x-wiki {{закосеннаслов}} '''''Дневниците на Манипени''''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''The Moneypenny Diaries'') ― серијал [[Роман|романи]] и [[раскази]] што го прикажуваат животот на госпоѓицата Манипени, личната секретарка на М во серијалот ''[[Џејмс Бонд]]'' на [[Ијан Флеминг]]; сметан за службен [[спиноф]] на книгите за Бонд. Дневниците се напишани од Саманта Вајнберг под [[Псевдоним|псевдонимот]] Кејт Вестбрук, која е претставена како „уредник“ на книгата. Серијалот е трилогија на романи, иако во 2006 година, Вајнберг објавила и два раскази: ''Само за твоите очи, Џејмс'' и ''Првиот состанок на Манипени со Бонд'', и двата се појавиле во британски списанија и биле повторно објавени во септември 2020 година како бесплатна [[е-книга]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thebookbond.com/2020/09/two-moneypenny-short-stories-now-free.html|title=Two Moneypenny short stories now FREE on Kindle|last=Cox|date=25 септември 2020|publisher=The Book Bond|accessdate=11 април 2023}}</ref> == Раскази во серијалот == * ''Дневниците на Манипени: Ангел чувар'' (2005 година): Првиот дневник ги пополнува празнините помеѓу голем број мисии на агентот 007, вклучувајќи го периодот помеѓу ''Тајната служба на Нејзиното височество'' и ''Живееш само двапати'', но вклучува и цела приказна за Манипени. За прв пат откако [[Ијан Флеминг|Флеминг]] го претставил ликот заедно со Бонд во ''[[Казино Ројал (роман)|Казино Ројал]]'', на Панипени и е дадено името Џејн. * „''Само за твоите очи, Џејмс''“ (расказ од 2006 година): Објавен во ноемвриското издание на ''Tatler'', расказот ја раскажува приказната за викендот споделен помеѓу Бонд и Манипени во Ројал-ле-О (види ''[[Казино Ројал (роман)|Казино Ројал]]'') во 1956 година. * ''Таен слуга: Дневниците на Манипени'' (2006 година): Се случува околу времето на ''Човекот со златен пиштол'', тајната служба е во хаос со еден висок функционер на кој му се суди за предавство, друг пребегнал во [[Москва]], а на агентот 007 му бил испран мозокот од [[Советски Сојуз|Советите]]. * „Првиот состанок на парите со Бонд“ (краток расказ од 2006 година): Објавен во изданието на ''„Спектатор“'' од 11 ноември 2006 година, расказот ја раскажува приказната за првата средба на Манипени и Џејмс Бонд. * ''Дневниците на Манипени: Конечно исфрлање'' (2008 година): Кејт Вестбрук се обидува да ги објави дневниците на г-ѓа Манипени, но сите со кои зборува за нив се обидуваат да ја спречат... == Поврзано == * [[Несобрани раскази за Џејмс Бонд]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.ianfleming.com/ Службена мрежна страница на Ian Fleming Publications] [[Категорија:Книги за Џејмс Бонд]] [[Категорија:Спинофи]] [[Категорија:Напоредна книжевност]] [[Категорија:Романи од Саманта Вајнберг]] [[Категорија:Измислени дневници]] [[Категорија:Серијали на романи]] [[Категорија:Книжевни серијали воведени во 2005 година]] gye41t2dht835pt88m29xf6h3zz9l75 0 1330533 5583329 5564531 2026-06-27T13:26:52Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583329 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Држава|native_name=''Kneževina Hrvatska''<br/>''Ducatus Chroatorum''|conventional_long_name=Војводство Хрватска|image_flag=|image_coat=|image_map=Balkans850.png|capital=Нема постојано седиште<ref name=Budak>Neven Budak - Prva stoljeća Hrvatske, Zagreb, 1994., page 13 {{in lang|hr}}</ref><br /><hr/>[[Нин]]<br />[[Клиска тврдина|Клис]]<br />[[Бијаќи]]<br />[[Солин]]<br />[[Книн]]|government_type=[[Војводство]]|footnote_a={{note|tomislav||[[Томислав од Хрватска|Томислав]] се смета за прв крал поради тоа што му се обраќаат како „Рекс“ (Крал) во писмото испратено од [[Папа Јован X]] и Сплитските собори во 925 година. Околностите и датумот на неговото крунисување се непознати.<ref name="Fine1991">{{cite book|last= Van Antwerp Fine|first= John|date= 1991|title= The Early Medieval Balkans|url= https://books.google.com/books?id=Y0NBxG9Id58C&pg=PA264 |page= 264|publisher= [[University of Michigan Press]]|isbn= 0472081497}}</ref>}}|demonym=[[Хрвати]]}} '''Војводство Хрватска''' ({{Langx|hr|Kneževina Hrvatska}}''';''' или '''Војводство на Хрватите''', {{Langx|hr|Kneževina Hrvata}}; {{Langx|el|Χρωβατία}}) — [[Среден век|средновековна]] држава основана од белите Хрвати кои мигрирале во областа на поранешната [[Далмација (римска провинција)|римска провинција Далмација]] во околу 7 век од нашата ера. Во текот на своето постоење војводството имало неколку седишта – имено, [[Клиска тврдина|Клис]], Солин, [[Книн]], Бијаќи и [[Нин]]. Војводството се состоело од ''приморјето -'' крајбрежниот дел на денешна [[Хрватска]] ''-'' освен [[Истра]], и опфаќало голем дел и од планинската заднина. Војводството било во центарот на конкуренцијата меѓу [[Каролиншко Царство|Каролиншкото Царство]] и [[Византија|Византиското Цар4ство]] за владеење над областа. Хрватското ривалство со [[Венецијанска Република|Венеција]] се појавило во првите децении на [[9 век]] и продолжило во следните векови. Хрватска водела битки и со [[Прво Бугарско Царство|Бугарското Царство]] (основано {{Околу|681}}; Бугарско-хрватските односи значително се подобриле потоа) и со [[Арапи]]те; исто така се обидело да ја прошири својата контрола над важните крајбрежни градови под власта на Византија. Хрватска доживеала периоди на вазалство на [[Франкија|Франките]] или Византијците и на ''[[де факто]]'' независност до 879 година, кога војводата Бранимир бил признат како независен владетел од [[Папа Јован VIII|папата Јован VIII]]. Војводството било управувано од династиите Трпимировиќ и Домагојевиќ од 845 до 1091 година. Околу 925 година, за време на владеењето на Томислав, Хрватска станала [[Кралство Хрватска (925–1102)|кралство]]. == Име == „Далматинска Хрватска“ и „Приморска Хрватска“ се современи ознаки меѓу историчарите за војводството.<ref>[[Duchy of Croatia#Goldstein-1985|Goldstein, 1985]], pp. 241&#x2013;242</ref> Државата понекогаш се нарекува кнежевство, односно „Кнежество Хрватска“. Првото запишано име за војводството било „''Земја на Хрватите''“ ({{langx|la|regnum Croatorum}}) во 852 година.<ref>Ferdo Šišić: [https://books.google.com/books?id=2PEyAAAAIAAJ Povijest Hrvata u vrijeme narodnih vladara], p. 651</ref> Хрватска во тоа време сè уште не била кралство и терминот ''регнум'' се користел во смисла на земјата.<ref name="Goldstein">[[Ivo Goldstein]]: [https://books.google.com/books?id=0WfQKAAACAAJ Hrvatski rani srednji vijek], Zagreb, 1995, p. 198</ref> Во византиските извори ентитетот обично се нарекувал само „Хрватска“ ({{langx|el|Χρωβατία}}).<ref name="Sisic">Ferdo Šišić: Pregled povijesti hrvatskoga naroda 600. - 1526. - prvi dio, p. 156</ref> Првиот познат војвода, Борна, бил наречен „војвода од Далмација“ ({{langx|la|Dux Dalmatiae}}) <ref name="ARF819">''Annales regni Francorum'' DCCCXVIIII (year 819)</ref> и подоцна „војводата од Далмација и Либурнија“ ({{langx|la|Dux Dalmatiae atque Liburniae}}) <ref name="ARF821">''Annales regni Francorum'' DCCCXXI (year 821)</ref> во Annales regni Francorum. Хрватското име е запишано во современите повелби на хрватските војводи од втората половина на 9 век. Трпимир I бил наречен „Војвода на Хрватите“ ({{langx|la|Dux Chroatorum}}) во латинска повелба издадена во 852 година,<ref>Codex Diplomaticus Regni Croatiæ, Dalamatiæ et Slavoniæ, Vol I, p. 4-8</ref> додека Бранимир бил дефиниран како „војвода на Хрватите“ ({{langx|la|Dux Cruatorvm}}) на зачуван [[Натписот на Бранимир|натпис]] од Шопот кај Бенковац.<ref name="Curta">[https://books.google.com/books?id=YIAYMNOOe0YC Florin Curta: Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250, p. 139-140]</ref> == Географија == Во областа на [[Далмација (римска провинција)|римската провинција Далмација]], различни племенски групи, кои [[Византија|Византијците]] ги нарекувале ''[[Склавини|Скалвини]]'', биле населени по должината на [[Јадранско Море|јадранскиот]] брег. Хрватска во раниот среден век била област оградена со источниот јадрански заднина од една страна, потоа проширена на дел од западна [[Херцеговина]], западна и централна [[Босна (регион)|Босна]], потоа во Лика, [[Гацка|Гачца]] и Крбава, а северозападно до Винодол и Лабин во областа на хрватското приморје .<ref>[[Ivo Goldstein]]: [https://books.google.com/books?id=0WfQKAAACAAJ Hrvatski rani srednji vijek], Zagreb, 1995, p. 31</ref> Неколку крајбрежни далматински градови биле под власт на Византијците, вклучувајќи ги [[Сплит]], [[Задар]], [[Котор]] и [[Дубровник]], како и островите [[Хвар]] и [[Крк]].<ref>[[Ivo Goldstein]]: [https://books.google.com/books?id=0WfQKAAACAAJ Hrvatski rani srednji vijek], Zagreb, 1995, p. 148</ref> На југ, Хрватска се граничела со земјата на [[Неретвани]]те, која се протегала од реките [[Цетина]] до [[Неретва]], а во нејзина сопственост ги имала островите [[Брач]], Хвар, [[Корчула]], [[Млет]], Вис и [[Ластово]].<ref>[[Ivo Goldstein]]: [https://books.google.com/books?id=0WfQKAAACAAJ Hrvatski rani srednji vijek], Zagreb, 1995, p. 153</ref> Во јужниот дел на [[Далмација]] се наоѓале Захумље , [[Травунија]] и Диоклеја (денес [[Црна Гора]]). Северно од Хрватска постоело Војводството Долна Панонија. Хрватска, како и другите раносредновековни држави, немале постојан главен град и хрватските војводи престојувале на различни места на нивните дворови. Првиот важен центар на Хрватска бил [[Клиска тврдина|Клис]] кај Сплит, каде што престојувал војводата Трпимир I. Други војводи владееле од градовите Солин, [[Книн]], Биаќи и [[Нин]].<ref>Ferdo Šišić, Povijest Hrvata; pregled povijesti hrvatskog naroda 600. - 1918., p. 159-160 Zagreb {{ISBN|953-214-197-9}}</ref><ref>Neven Budak - Prva stoljeća Hrvatske, Zagreb, 1994., page 20 {{In lang|hr}}</ref> == Историја == === Заднина === [[Податотека:Klis_Fortress_-_a_view_from_south-west.jpg|мини| Денешната [[Клиска тврдина]]]] [[Податотека:Delegation_of_Croats_and_Serbs_to_Emperor_Basil_I,_Skylitzes.jpg|мини| Делегација на [[Хрвати]] и [[Срби]] кај [[Василиј I Македонецот|Василиј I]]]] Поголемиот дел од [[Далмација]] во VII век бил дел од [[Авари|Аварскиот каганат]], номадска конфедерација предводена од [[Авари]]те кои ги потчиниле околните словенски племиња.<ref>John Van Antwerp Fine: The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century, 1991, p. 251</ref> Во 614 година, Аварите и Словените го ограбиле и го уништиле главниот град на провинцијата Далмација, Салона, и ја задржале директната контрола на регионот неколку децении додека не биле протерани од Хрватите.<ref>John Van Antwerp Fine: The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century, 1991, p. 34-35</ref> Најраниот забележан хрватски водач, на кој се повикува византискиот цар [[Константин Порфирогенит]], бил Порга. По нивното учество во [[Само]] и во бугарскиот пораз на [[Кубрат]] од Аварите во 632 година, белите Хрвати биле или поканети во [[Далмација (римска провинција)|Далмација]] од византискиот цар [[Ираклиј I|Ираклиј]] (р. 610-641) и им било дозволено да се населат таму,<ref name="DAI31">''De Administrando Imperio'', XXXI.</ref> или започнале да преовладуваат над Аварите по таа долга војна, кога Хрватите мигрирале преку Сава од Панонија Савија и сами ја населиле Далмација.<ref name="DAI30">''De Administrando Imperio'', XXX.</ref> Во секој случај, ревидираната Аварска алијанса ја вратила Панонија во 677 година, но само до [[Сава]] и [[Дунав]]. До почетокот на 9 век, Хрватска се појавила како политички ентитет со војвода како шеф на државата, територијално во сливовите на реките Цетина, Крка и Зрмања. Се состоела од 11 [[Грофовија|окрузи]] (''жупанија''). Според ''[[За управувањето со царството|Де Администрандо Империо]]'', Хрватите во Панонија биле подложни на [[Франки]]те неколку години, „''како што биле порано во својата земја''“, додека не се побуниле и не ги поразиле Франките по седумгодишна војна,<ref name="DAI30" /> но не се знае за која конкретна војна и временски распон се однесува ова. {{Цитат|''Од тој момент, тие беа независни и бараа да бидат крстени од римскиот епископи беа испратени кај нив да се крстат во времето на нивниот кнез Поринос. Нивната земја беше поделена на единаесет [[Графии на Хрватска|''жупании'']], кои се: [[Ливно|Хлебијана]], Цензена, [[Имотски|Емота]], Плеба, Песента, Параталасија, Бребере, Нона, Тнена, Сидрага, Нина, а нивниот бан ги има Крибасан, Лицан, Гуцеска.''|[[Константин Порфирогенит]] во ''[[За управувањето со царството]]''<ref name=DAI30/>}} Иако [[христијанизација]]та на Хрватите започнала веднаш по нивното пристигнување во Далмација, во почетокот на 9 век, дел од Хрватите сè уште биле пагани.<ref>Ivo Goldstein: [https://books.google.com/books?id=0WfQKAAACAAJ Hrvatski rani srednji vijek], Zagreb, 1995, p. 235</ref> === Вазали на Франките === [[Франкија|Франките]] ја добиле контролата над Панонија и Далмација во 790-тите и првата деценија на деветтиот век.<ref>John Van Antwerp Fine: The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century, 1991, p. 51</ref> Во 788 година [[Карло Велики]], откако ја освоил [[Ломбардија]], се свртел уште на исток и успеал да ја потчине [[Истра]]. Во 790-тите, војводата Војномир од Панонија го прифатил владеењето на Франките, чија земја Франките ја ставиле под Марка Фриули и се обиделе да ја прошират својата власт над Хрватите од Далмација. Во 799 година Франките под водство на Ерик биле поразени во Битката кај Трсат во Либурнија. Сепак, од 803 година владеењето на Франките било признаено во поголемиот дел од северна Далмација.<ref name="Fine255">John Van Antwerp Fine: The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century, 1991, p. 251-255</ref> Франките, исто така, воделе војни со Византија сè додека не бил потпишан мировен договор, познат како Пакс Никифори, во 812 година. Со тој договор Византијците ја задржале контролата врз крајбрежните градови и острови во Далмација, притоа признавајќи ја франкската власт над Истра и далматинската заднина.<ref>Florin Curta: Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250, p. 135</ref> Од околу 810 година, Борна, кој живеел во Нин, владеел со поголемиот дел од северна Далмација и бил вазал на [[Каролиншко Царство|Каролиншкото Царство]].<ref name="Fine255" /> Борна бил војвода од Гудучани, хрватско племе кое живеело покрај реката Гудуча во близина на Брибир во северна Далмација, подоцна центар на хрватската држава. Неговото владеење било обележано со бунтот на Људевит Посавски против Франките, кој го поразил Борна во 819 година некаде во близина на [[Купа (река)|реката Купа]] и почнал да ја пустоши Далмација, но суровите услови и постојаните напади од борнавите луѓе го принудиле Људевит да се повлече.<ref name="ARF819"/> Во 821 година Борна починал и го наследил неговиот внук Владислав .<ref name="ARF821"/> === Помеѓу Исток и Запад === [[Податотека:Central_Europe_in_Carolingian_times.jpg|мини| Средна Европа во времето на [[Каролинзи]]те]] [[Податотека:Eglise_Sainte_Croix_de_Nin.JPG|мини| Црквата на Светиот Крст во [[Нин]] од 9 век]] [[Податотека:Greda_i_zabat_s_natpisom_kneza_Branimira_879.jpg|мини| [[Натписот на Бранимир|Бранимирски натпис]], навод на [[латински јазик]] на војводата Бранимир]] Војводството Хрватска се наоѓало помеѓу две големи сили од средниот век: [[Византија|Источното Римско Царство]] на исток, кое ги контролирало далматинските градови и острови и имало за цел да ја прошири својата власт над целата поранешна римска провинција Далмација, и Франките на запад, барајќи да ги контролира северните и северозападните земји.<ref>Neven Budak - Prva stoljeća Hrvatske, Zagreb, 1994., page 51</ref> Византиското влијание врз Хрватска се одразило и на создавањето на хрватското право и во трговијата со византиските приморски градови.<ref>[[Ivo Goldstein]]: [https://books.google.com/books?id=0WfQKAAACAAJ Hrvatski rani srednji vijek], Zagreb, 1995, p. 212</ref> Во втората четвртина на 9 век, Хрватите започнале да развиваат морнарица. Заедно со Неретваните, кои во тоа време сè уште биле [[Паганство|пагани]] и биле населени на територијата на устието на реката Неретва, тие биле активни во [[Јадранското Море]] и го направиле морето и патувањето во областа опасно, особено за [[Венеција]].<ref>John Van Antwerp Fine: The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century, 1991, p. 256</ref> Затоа, во 839 година, [[Венецијанска Република|Венецијанците]] под водство на дуждот Пјетро Традонико го нападнале источниот брег на Јадранот, вклучувајќи ја и Хрватска, но за време на нападот потпишале мир со нивниот владетел, ''принцеп'' Мислав ({{langx|la|principe Muisclavo}}), кој владеел од Клис кај Сплит. Мировниот договор бил потпишан на местото по име Свети Мартин. Дуждот ги нападнал и островите, но не успеал да ги победи и склучил мир со нивниот водач, кој хроничарот Јован Ѓакон го споменува како гроф ''Дросаико''. Сепак, мировниот договор бил краткотраен и следната година Венецијанците биле поразени од Неретвани под водство на грофот ''Диудитум''.<ref>[https://web.archive.org/web/20110416085746/http://www.uan.it/alim/testi/xi/AlimIoDiaconIstVenetXIstoprosIII.htm ''Iohannes Diaconus, Istoria Veneticorum'', p. 124] {{In lang|la}} <br /><br />"''Sclaveniam bellicosis navibus expugnaturum adivit. ''</ref> Пиратеријата продолжила во Јадранот, како и непријателството кон Венеција, што се гледа од договорот меѓу царот [[Лотар I]] и дугот Традонико, во кој дуждот се обврзал да ги брани градовите во [[Италија]] и [[Истра]] од словенските напади.<ref>Neven Budak - Prva stoljeća Hrvatske, Zagreb, 1994., page 12</ref> Војводата Мислав бил наследен околу 845 година од Трпимир I, кој го продолжил формалното наследство да биде вазал на [[Франкија|франкискиот]] крал Лотар I (840–855), иако успеал да ја зацврсти својата лична власт во Хрватска. Арапските кампањи темелно ги ослабнале Византија и Венеција, кои биле искористени во напредувањето на хрватскиот војвода во 846 и 848 година. Во 846 година Трпимир успешно ги нападнал византиските приморски градови и нивниот ''патрициј''. Помеѓу 854 и 860 година, тој успешно ја бранел својата земја од [[Бугарија|бугарската]] инвазија на чело со кнезот [[Борис I]], некаде во североисточна [[Босна и Херцеговина|Босна]], склучувајќи мировен договор со Борис и разменувајќи подароци. [[Константин Порфирогенит]] го спомнува традиционалното пријателство меѓу [[Бугари]]те и [[Хрвати]]те, кои дотогаш коегзистирале мирно.<ref name="DAI31"/><ref name="Klaic">Nada Klaić, Povijest Hrvata u ranom srednjem vijeku, Zagreb 1975., p. 227-231</ref><ref>John Van Antwerp Fine: The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century, 1991, p. 52</ref> Во една латинска повелба зачувана во препис од 1568 година, датирана на 4 март 852 година или, според новото истражување, околу 840 година,<ref>Margetić, Lujo, Prikazi i diskusije, Split, 2002, p. 508-509 {{ISBN|953-163-164-6}}</ref> Трпимир се нарекува себеси „''водач на Хрватите со помош на Бога''“ ({{langx|la|dux Croatorum iuvatus munere divino}}); неговата земја, пак, се нарекува„ [[Кралство Хрватска (925–1102)|Кралство на Хрватите]]“ ({{langx|la|regnum Croatorum}}), коер едноставно може да се протолкува како „Царство на [[Хрвати]]те“, бидејќи Трпимир не бил крал. Терминот ''регнум'' го користеле и други тогашни војводи како знак на нивната независност.<ref>[[Rudolf Horvat]]: Povijest Hrvatske I. (od najstarijeg doba do g. 1657.), 17.</ref> Оваа повелба, исто така, ја документира неговата сопственост на Клиската тврдина, од каде што се центрирало неговото владеење, и ги спомнува донациите на Мислав за Сплитската архиепископија. Во близина на неговиот двор во Клис, во Рижинце, Трпимир изградил црква и првиот бенедиктински манастир во Хрватска. Името на Трпимир е испишано на фрагмент од камен од олтарниот екран на манастирската црква Рижинице.<ref name="Curta"/> Тој е поекспресно запаметен како основач на Домот на Трпимировиќ, родна хрватска династија која владеела, со прекини, од 845 до 1091 година во Хрватска.<ref>Ivo Perić: A history of the Croats, 1998, p. 25</ref> Во 864 година, војводата Домагој, основач на Домот на Домагојевиќ, го узурпирал престолот по смртта на Трпимир и ги принудил неговите синови, меѓу кои и Здеслав, да побегнат во [[Цариград]].<ref name="Curta"/> За време на владеењето на Домагој, пиратсвото претставувало вообичаена практика во Јадранското Море. Пиратите ги напаѓале христијанските морнари, вклучително и со брод со папски легати кои се враќале од Осмиот католички вселенски собор,<ref>Liber pontificalis 108, LIX—LX (184 f.): „... "''post dies aliquot navigantes (legati Romani), in Sclavorum deducti Domagoi manus pro dolor! <br />inciderunt; bonis omnibus ac authentico, in quo subscriptiones omnium fuerant, denudati sunt ipsique capite plecterentur, nisi ab his, qui ex illis aufugerant, timeretur.''"</ref> со што го принудиле папата да интервенира барајќи од Домагој да го запре пиратството, но неговите напори биле безуспешни. Домагој водел војни со [[Арапи]]те, Венецијанците и Франките. Во 871 година тој им помогнал на Франките, како нивни вазал, да го освојат [[Бари]] од Арапите, но подоцнежните акции на Франките под власта на Карломан Баварски довеле до бунт на Домагој против владеењето на Франките. Бунтот успеал и франкското владеење во Далмација завршило, но истото продолжило уште малку над Долна Панонија.<ref name="Fine261">John Van Antwerp Fine: The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century, 1991, p. 261</ref> Владеењето на Домагој, исто така, забележало зголемено [[Византија|византиско]] влијание во областа, особено рефлектирано во воспоставувањето на Темата Далмација. По смртта на Домагој во 876 година, Здеслав, кој имал блиски врски со Византија, се вратил од егзил, го узурпирал престолот од неименуваниот син на Домагој и го вратил мирот со Венеција во 878 година <ref>[https://web.archive.org/web/20110416085746/http://www.uan.it/alim/testi/xi/AlimIoDiaconIstVenetXIstoprosIII.htm ''Iohannes Diaconus, Istoria Veneticorum'', p. 140] {{In lang|la}} <br /><br />"''His diebus Sedesclavus, Tibimiri ex progenie, imperiali fultus presidio Constantinopolim veniens, Scavorum ducatum arripuit filiosque Domogor exilio trusit.''"</ref> === Независна област === [[Податотека:Povelja_kneza_Muncimira.jpg|мини|Повелба на војводата Мунцимир од 892 година. (препис): ''divino munere Croatorum dux'' („со Божја помош, војвода на Хрватите“).]] [[Податотека:Crkva_sv._Spasa,Cetina_0187.jpg|мини|Црква на Свето Спасение, Цетина.]] Владеењето на војводата Здеслав било кратко и завршило во 879 година кога Бранимир од династијата Домагојевиќ го убил и го узурпирал престолот.<ref>[https://web.archive.org/web/20110416085746/http://www.uan.it/alim/testi/xi/AlimIoDiaconIstVenetXIstoprosIII.htm ''Iohannes Diaconus, Istoria Veneticorum'', p. 142] {{In lang|la}} "''His diebus quidam Sclavus, nomine Brenamir, interfecto Sedescavo, ipsius ducatum usurpavit."''</ref> Бранимир бил за разлика од Здеслав, поборник на Рим и ја вратил земјата во римско влијание. Имал редовни контакти со [[Папа Јован VIII|папата Јован VIII]] на кого му испратил писмо во кое ги открил неговите намери да му го довери својот народ и својата земја на Апостолската столица. Папата одговорил на неговите барања, пофалувајќи ја неговата иницијатива и во 879 година Војводството под Бранимир, тогаш веќе ослободено од франкската власт, добило папско признавање како држава.<ref name="Fine261"/><ref name="Maddalena">[https://books.google.com/books?id=MdLYAQAAQBAJ Maddalena Betti: The Making of Christian Moravia (858-882), 2013, p. 130]</ref> Втората половина на 9 век означува значително зголемување на папското влијание во [[Југоисточна Европа]]. Папата Јован VIII му се пожалил на Домагој за тврдоглавоста на [[Игнатиј I Цариградски|патријархот Игнатиј]] кој ја негирал неговата јурисдикција над Бугарија и назначил нов архиепископ. Папата побарал и од војводите Здеслав и Бранимир помош и заштита за неговите легати кои минувале низ Хрватска на пат кон [[Прво Бугарско Царство|Бугарија]] Иако точната географска област на војводството не е позната, овие барања ја потврдуваат географската близина меѓу Хрватска и Бугарија, која граничела веројатно некаде во Босна.<ref name="Maddalena"/> Мунцимир (исто така наречен Мутимир), најмладиот син на Трпимир, дошол на престолот по смртта на Бранимир (околу 892), што го означило враќањето на династијата Трпимировиќи на власт. Латинска повелба од Биачи во близина на [[Трогир]] датирана на 28 септември 892 година е наречена Мунцимир „Војвода на Хрватите“ ({{langx|la|Croatorum dux}}).<ref>Codex Diplomaticus Regni Croatiæ, Dalamatiæ et Slavoniæ, Vol I, p. 23</ref> За време на неговото владеење, кон крајот на 9 век, Унгарците ги преминале [[Карпати]]те и влегле во [[Панонска Низина|Карпатскиот басен]].<ref>Gyula Kristó, Encyclopedia of the Early Hungarian History - 9-14th centuries</ref> Тие ја нападнале северна Италија и го победиле војводата Браслав од Војводството Панонија, загрозувајќи ја Хрватска.<ref name="Fine262">John Van Antwerp Fine: The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century, 1991, p. 262</ref> Мунцимир владеел до околу 910 година кога го наследил Томислав, последниот војвода и првиот крал на Хрватска. Венецијанскиот хроничар Јован Ѓакон напишал дека во 912 година еден венецијански амбасадор, враќајќи се од Бугарија, поминал низ хрватската територија пред да стигне до земјата Захумје,<ref>[https://web.archive.org/web/20110416085746/http://www.uan.it/alim/testi/xi/AlimIoDiaconIstVenetXIstoprosIII.htm ''Iohannes Diaconus, Istoria Veneticorum'', p. 150] {{In lang|la}}"''Qui dum Chroatorum fines rediens transire vellet, a Michahele Sclavorum duce fraude deceptus,<br /><br /> omnibusque bonis privatus atque Vulgarico regi, Simeoni nomine, exilii pena transmissus est.''"</ref> што сугерира дека Хрватска во тоа време граничела и со Бугарија, која тогаш била под власта на [[Симеон I]].<ref>Fine (Jr), John V. A. (2006).</ref> Во Historia Salonitana, хроника од 13 век напишана од Тома архиѓакон од Сплит, Томислав се споменува како војвода од Хрватска во 914 година <ref>Thomas (Spalatensis, Archdeacon): [https://books.google.com/books?id=B6xNIF-9PmgC ''Historia Salonitanorum Atque Spalatinorum Pontificum''], p.61</ref> Според ''[[За управувањето со царството]]'', Хрватска во тоа време имала 100.000 пешаци и 60.000 коњаници, 80 големи бродови и 100 помали бродови,<ref name="DAI31"/> но овие бројки се сметаат за јасно претерување и пренагласување на хрватските сили. Хрватска, исто така, водела битки со Унгарците во почетокот на 10 век.<ref name="Fine262"/> Според [[Палеографија|палеографската]] анализа на оригиналниот ракопис на ''[[За управувањето со царството]]'', претпоставениот број на жители во средновековна Хрватска се проценува помеѓу 440.000 и 880.000 луѓе, како и воениот број на Франките и Византијците, воената сила најверојатно била составена од 20.000-100,000 луѓе и 3,000-24,000 коњаници организирани во 60 алајони.<ref>{{Наведено списание|last=Vedriš|first=Trpimir|date=2007|title=Povodom novog tumačenja vijesti Konstantina VII. Porfirogeneta o snazi hrvatske vojske|trans-title=On the occasion of the new interpretation of Constantine VII Porphyrogenitus'report concerning the strength of the Croatian army|url=https://www.academia.edu/34978219|journal=Historijski zbornik|language=hr|volume=60|pages=1–33|access-date=29 July 2020}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=http://www.leykam-international.hr/publikacija.php?id=167|title=Hrvatska povijest od 550. do 1100.|last=Budak|first=Neven|publisher=Leykam international|year=2018|isbn=978-953-340-061-7|pages=223–224|trans-title=Croatian history from 550 until 1100|access-date=2023-09-06|archive-date=2022-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003170102/https://www.leykam-international.hr/publikacija.php?id=167|url-status=dead}}</ref> За време на [[Византиско-бугарски војни|војната меѓу Византија и Бугарија]] на Симеон I, околу 923 година, Византијците склучиле сојуз со Хрватска. Пред тоа Бугарите имале неколку решавачки победи против Византијците, заземајќи го [[Одрин|Адријанопол]] и загрозувајќи го Цариград. Во 924 година Симеон I го симнал [[Захарија Прибислављевиќ|Захарија]] од власта во [[Кнежевство Србија (ран среден век)|Србија]], кој побегнал во Хрватска. Во 926 година, силите на Симеон ја нападнале Хрватска, но биле тешко поразени во Битката кај Босанските висорамнини.<ref>John Van Antwerp Fine: The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century, 1991, p. 264</ref><ref>''De Administrando Imperio'', XXXII.</ref> Во 927 година[[Папа Јован X|, папата Јован X]] испратил свои легати да посредуваат во мировниот договор меѓу Хрватите и Бугарите.<ref name="Curta2">[https://books.google.com/books?id=YIAYMNOOe0YC Florin Curta: Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250, p. 196]</ref> Во текот на овие години Хрватска била издигната до статус на [[Кралство Хрватска (925–1102)|кралство]]. Општо се вели дека војводата Томислав бил крунисан за крал во 925 година, но тоа не е сигурно бидејќи не се знае кога и каде бил крунисан или воопшто дали бил крунисан. Сепак, Томислав бил првиот хрватски владетел кого Папската канцеларија го почестила со титулата крал.<ref>Neven Budak - Prva stoljeća Hrvatske, Zagreb, 1994., p. 22</ref> Томислав се споменува како крал во два сочувани документи објавени во ''Historia Salonitana'' и во ''Летописот на свештеникот од Дукља'', каде владеењето на Томислав било наведено на 13 години. Во белешката што му претходи на текстот на заклучоците на Советот во Сплит во 925 година, пишува дека Томислав е крал „''во покраината на Хрватите и во далматинските региони''“ (''in prouintia Croatorum et Dalmatiarum finibus Tamisclao rege''). Во 12-от канон од заклучоците на Соборот во 925 година, владетелот на Хрватите се нарекува „''[[крал]]''“ ( ''rex et proceres Chroatorum'' ),<ref>Codex Diplomaticus Regni Croatiæ, Dalamatiæ et Slavoniæ, Vol I, p. 32</ref> додека во писмото испратено од папата Јован X Томислав е именуван како „''Крал на Хрватите''“ (''Tamisclao, regi Crouatorum'' ).<ref>Codex Diplomaticus Regni Croatiæ, Dalamatiæ et Slavoniæ, Vol I, p. 34</ref> Иако нема натписи на Томислав за потврда на титулата, подоцнежните натписи и повелби потврдуваат дека неговите наследници од 10 век се нарекувале себеси „''кралеви''“.<ref name="Curta2"/> {{Историја на Хрватска}} == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C&dq=Principality++Croatia&pg=PA421 Хрватска — независно кнежевство (Ричард К. Фрухт: ''Источна Европа'', издание 2005 година /Санта Барбара, Калифорнија, САД/)] * [https://books.google.com/books?id=qtgotOF0MKQC&dq=Principality++Croatia&pg=PA385 Војводата Бранимир го ставил Кнежеството Хрватска „трајно под крилото на Римската црква и западната христијанска цивилизација (879)“ (Ричард Бари Добсон: ''Енциклопедија на средниот век'', издание 2000 година /Кембриџ, Англија, ОК/)] [[Категорија:Поранешни држави на Балканот]] [[Категорија:Војводство Хрватска| ]] b3cejp25pmucskv5pknd0lo6f6wf8ef 0 1335329 5583396 5206314 2026-06-27T19:37:58Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583396 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Infobox artwork | image_file = Entry of Christ into Jerusalem by Anthony van Dyck.jpg | painting_alignment = | image_size = 350px | title = Входот Христов во Ерусалим | alt = | other_language_1 = | other_title_1 = | other_language_2 = | other_title_2 = | artist = [[Антонис ван Дајк]] | year = 1617 | type = [[Маслено сликарство|Масло на платно]] | height_metric = | width_metric = | length_metric = | height_imperial = 59,5 | width_imperial = | length_imperial = 90,25 | diameter__metric = | diameter_imperial = | imperial_unit = in | metric_unit = cm | city = [[Индијанаполис]] | museum = [[Уметнички музеј на Индијанаполис]] | coordinates = | owner = }} '''''Входот Христов во Ерусалим''''' — слика [[Маслено сликарство|масло на платно]] од 1617 година на [[Фландрија|фламанскиот]] уметник [[Антонис ван Дајк]], која се наоѓа во [[Уметнички музеј на Индијанаполис|Уметничкиот музеј на Индијанаполис]], во [[Индијанаполис (Индијана)|Индијанаполис]], [[Индијана]]. Сликата го прикажува входот на [[Исус Христос|Исус]] во [[Ерусалим]] како што е опишано во [[Евангелие|евангелијата]], настан кој се слави на [[Цветници]].<ref name="lee">{{Наведена книга|title=Indianapolis Museum of Art: Highlights of the Collection|last=Lee|first=Ellen Wardwell|last2=Robinson|first2=Anne|publisher=Indianapolis Museum of Art|year=2005|isbn=0936260777|location=Indianapolis}}</ref> == Опис == Ван Дајковиот приказ на входот на Исус во Ерусалим е сосем доследен со библиските записи. [[Магаре|Магарето]] што го јава е речиси целосно обвиено со неговите алишта во сина и темноцрвена боја. Него го опкружуваат неговите ученици кои го следат пешки, и радосно пречекан од толпата месни жители кои поставуваат гранки на неговиот пат. Станува збор за многу младешка, енергична работа, полна со светли бои и ситни потези на четката. Немирот и мускулестоста на ликовите се многу [[Барок|барокни]].<ref name="lee"/> [[Реализам (уметност)|Натурализмот]] и големата големина на ликовите им даваат огромна непосредност, давајќи драма на наративот. <ref name="day">{{Наведена книга|title=Indianapolis Museum of Art Collections Handbook|last=Day|first=Holliday T.|publisher=Indianapolis Museum of Art|year=1988|isbn=0936260203|location=Indianapolis}}</ref> == Историски информации == Насликан кога Ван Дајк имал само околу 18 години, ''Входот Христов во Ерусалим'' го покажува неговото рано владеење на медиумот. Тој веќе бил главен помошник на [[Петер Паул Рубенс]]. Додека веќе работел на развивање на свој, поцврст стил, Ван Дајк бил под големо влијание на Рубенс, како што може да се види во живописните бои, динамичниот состав и големите размери.<ref name="day"/> === Изложби === Од ноември 2012 до март 2013 година, оваа слика била изложена во [[Прадо]] како дел од изложбата наречена „Младиот Ван Дајк“. Опфаќајќи го неговото дело од 16 до 22 години, оваа изложба собрала околу 90 уметнички дела од времето кога тој престојувал во [[Антверпен]]. Овој број вклучувал 30 големи, амбициозни уметнички дела како ''Входот Христов во Ерусалим.''<ref name="ahn">{{Наведена мрежна страница|url=http://arthistorynewsreport.blogspot.com/2013/05/the-young-van-dyck.html|title=The Young Van Dyck|last=Kantrowitz|first=Jonathan|date=16 May 2013|publisher=Art History News|accessdate=19 October 2013}}</ref> Ова конкретно дело, сепак, бил забележано како едно од неговите најекпериментални, бидејќи младиот уметник се обидел да го зголеми визуелното влијание во неговите дела.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.artlistings.com/art-news/3368-the-young-anthony-van-dyck-at-the-prado-museum-/|title=The young Anthony Van Dyck at the Prado Museum|date=22 November 2012|publisher=Art Listings|accessdate=19 October 2013|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040017/http://www.artlistings.com/art-news/3368-the-young-anthony-van-dyck-at-the-prado-museum-/|url-status=dead}}</ref> === Стекнување === ''Входот Христов во Ерусалим'' бил купено од г-дин и г-ѓа Херман К. Кранерт во 1958 година како подарок за Уметничката школа Херон, која подоцна делумно еволуирала во ИМА. Во моментов се наоѓа во галеријата Вилијам К. Грифит Џуниор и Каролин К. Грифит и има пристапен број 58.3.<ref name="ima">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imamuseum.org/collections/artwork/entry-christ-jerusalem-dyck-anthony-van|title=Entry of Christ into Jerusalem|publisher=Indianapolis Museum of Art|accessdate=19 October 2013}}</ref> == Поврзано == * [[Вход во Ерусалим]] * [[Вход Христов во Ерусалим]] (Мајстор од Таул) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.imamuseum.org/collections/artwork/entry-christ-jerusalem-dyck-anthony-van IMA страница] . * [http://www.museodelprado.es/en/exhibitions/exhibitions/at-the-museum/el-joven-van-dyck/exposicion/ Младиот Ван Дајк] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131024072805/http://www.museodelprado.es/en/exhibitions/exhibitions/at-the-museum/el-joven-van-dyck/exposicion/ |date=2013-10-24 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Слики од Антонис ван Дајк]] [[Категорија:Уметнички слики од 1617 година]] [[Категорија:Слики во Уметничкиот музеј на Индијанаполис]] 70xvyl0zpkap0jmnthdwwhn6pv1z419 0 1340209 5583486 5550878 2026-06-28T03:23:29Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583486 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Panko brasnarov.jpg|мини|331x331пкс|Панко Брашнаров]] [[Податотека:Svecen del so govor na Brasnarov.jpg|мини|316x316пкс|Документ со говорот на Панко Брашнаров]] '''Говор на [[Панко Брашнаров]]''' — одржан на [[АСНОМ#Прво заседание на АСНОМ|Првото заседание на АСНОМ]] на 2 август 1944 година. [[Панко Брашнаров]] како најстар делегат на Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија, одржува говор со емоции кои предизвикуваат восхит и солзи кај присутните на заседанието и со тоа ја отвора работата на собранието, на кое подоцна е избран за потпретседател на Президиумот. == Говор == <blockquote>''Во овој момент, во ова историско место „Св. Отец Прохор Пчински“ и на овој историски ден - Илинден, кога објавувам дека е отворено првото Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија, душава ми е преполна со радодост и пред премрежените очи гледам како се раздвижиле сите реки од [[Пчиња]] до [[Вардар]] до [[Места]] и до [[Бистрица (Егејска Македонија)|Бистрица]], заплискувајќи ја целата [[Македонија (регион)|македонска земја]], сакајќи од [[Македонија|македонскиот народ]] да го измијат десетвековниот ропски срам од пропаста на [[Самуилово Царство|Самоиловата држава]], за да се роди денеска нова, светла и слободна [[Демократска Федерална Македонија|македонска држава]].'' ''Во овој момент, земјата на нашите покојници - многубројни народни херои, кои што паднаа и ги посеаа коските по цела Македонија, им станува полесна и тие во мир веќе го гледаат изгревот на нашата слобода, ја гледаат идеалната дружба старите [[Илинденско востание|илинденци]] - на [[Гоце Делчев]] и на денешните илинденци - младата [[Народноослободителна војска на Македонија|македонска војска]], и поставените темели за остварувањето на идеалот, на две поколенија, на две епохи- слободна, [[обединета Македонија]].'' ''Во знак на почит кон паднатите јунаци, ве поканувам да им ја изразиме со едноминутно молчење нашата вечна, бескрајна благодарност. Вечна слава на паднатите херои за слободата на Македонија!'' ''Другари народни претставници, жив сведок сум на два Илиндена 1903 и 1944 година. Во моите спомени се нижат безброј моменти за илинденската народна епопеја за [[Крушевската Република]]. Бескрајни беа напорите на вооружениот македонски народ, огромна беше жедта за слобода, борбата го дарува со слободна Крушевска република. Но, разјарениот [[башибозук]] и [[Османлиско Царство|турската]] регуларна војска се нафрлија и го затрупаа оазисот на слободна Македонија-Крушевската Република, го задушија востанието и го стегнаа искрвавениот народ во ново ропство.'' ''Животворниот извор на слободата не секна. Македонија ја поделија, ропствата се сменија, но борбата на македонскиот народ не престана. Кога сите поробени народи на Југославија се дигнаа против денешниот непријател на целото човештво-фашизмот, и македонскиот народ се нареди во таа борба. Тој во неа виде можност да ја помогне општата борба, на сите поробени народи и на целото слободољубиво човештво и да го оствари својот вековен национален идеал.'' ''И ете, како резултат на тригодишните крвави борби, македонскиот народ ја врза својата судбина со судбината на сите [[Југославија|југословенски]] народи, помогна, со крв и со борба, да дојде до нова братска, демократска и федеративна [[СФРЈ|Југославија]]. Денес на вториот славен Илинден, последен Илинден на неослободена Македонија, се ставаат темелите на македонската држава, во која што нашиот народ ќе се обедини и ќе заживее онаков среќен живот каков што заслужува по своите претрпени ропски маки и петвековни борби.'' ''Да е жива нашата мила македонска федерална држава!''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mn.mk/istorija/9265-Govorot-na-Panko-Brasnarov-na-Prvoto-zasedanie-na-ASNOM-2-avgust-1944|title=Говорот на Панко Брашнаров на Првото заседание на АСНОМ, 2 август 1944|work=Македонска нација|language=mk-mk|accessdate=2024-01-06|archive-date=2024-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106192811/https://www.mn.mk/istorija/9265-Govorot-na-Panko-Brasnarov-na-Prvoto-zasedanie-na-ASNOM-2-avgust-1944|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://akademik.mk/drzhavotvornite-reshenija-na-prvoto-zasedanie-na-asnom-i-legendarniot-govor-na-panko-brashnarov/|title=Државотворните решенија на Првото заседание на АСНОМ и легендарниот говор на Панко Брашнаров|last=Admin|date=2014-08-02|work=Академик|language=mk-MK|accessdate=2024-01-06|archive-date=2024-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106192811/https://akademik.mk/drzhavotvornite-reshenija-na-prvoto-zasedanie-na-asnom-i-legendarniot-govor-na-panko-brashnarov/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://macedoniantestimony.blogspot.com/2011/08/blog-post_4692.html|title=МАКЕДОНСКИ СВЕДОШТВА: Панко Брашнаров|last=Warrior|first=Macedonian|date=2011-08-11|work=МАКЕДОНСКИ СВЕДОШТВА|accessdate=2024-01-06}}</ref></blockquote> == Наводи == <references /> [[Категорија:АСНОМ]] [[Категорија:Говори]] [[Категорија:Панко Брашнаров]] mub0tq22xazc8cqcqlhyk5z0lj7ry5i 0 1340513 5583325 5583175 2026-06-27T12:56:02Z Gurther 105215 5583325 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност|име=Драги Каров|портрет=DragiKarov.jpg|image_size=200px|опис=Слика од Драги Каров|роден-дата={{birth year and age|1956}}|роден-место=[[Свети Николе]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]]|занимање=[[Претприемач]], [[активизам|активист]]}} '''Драги Каров''' ([[1956]], [[Свети Николе]], [[НР Македонија]]) ― [[Македонија|македонски]] [[претприемач]]. Роден во [[Свети Николе]], но денес живее во [[Велес]]. == Биографија == Роден е во 1956 година во [[Список на градови во Македонија|гратчето]] [[Свети Николе]]. Карев се занимавал како претприемач во градот [[Велес]]. Драги Каров е еден од првите, кој што со разпаѓањето на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] основил комитет на [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] во Велес, и повикува против присуството на [[Југословенска народна армија|југословенската армија]] на територијата на [[Македонија]]. Во резултат на тоа Каров бил обвинет за тероризам осуден за „противјугословенска дејност“ на една година затвор заедно со Георги Калаузаров и Гоце Чушков, но после тоа биле брзо ослободeни.<ref>[[Красимир Каракачанов|Каракачанов, Красимир]]. ВМРО – 110 години борба за българщината, Македония Прес, [[Софија|София]], 2004, стр. 246.</ref> Кога Македонија добила независност, Драги Каров бил на страна на [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]], но со текот на времето почнал да се ориентира кон [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]], почнувајќи да организира протести против [[Влада на Македонија|Владата]] на ВМРО-ДПМНЕ во Велес.<ref>[https://netpress.com.mk/video-dragi-karov-gi-predvodi-protestite-na-sdsm-vo-veles/ ''ВИДЕО: Драги Каров ги предводи протестите на СДСМ во Велес'']</ref> Во март 2008 година Каров подигнал во неговиот двор во Велес, [[споменик]] на [[Тодор Александров]], со коешто предизвикал скандал,<ref>''[http://tirekovmirece.com/Novost/%D0%9F%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B0-%D0%B5-%D0%B1%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%80-%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2 Поставена е бистата на Тодор Александров]''</ref> при што споменикот бил брзо срушен.<ref>''[https://time.mk/cw/fc4a63ac12/vmro-narodna-ne-e-probugarska-tuku-makedonska-partija.html Во Велес веќе нема споменик на Тодор Александров]''</ref> Во 2008 година, тој бил наложен да плаѓа илјада [[евра]] казна заради прекршување на закони за веење странски [[Знаме|знамиња]].<ref>''[http://tirekovmirece.com/Novost/%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8-%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2-%D0%B5-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE-%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B5%D1%82-%D0%B7%D0%B0-%D0%B2%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D1%82%D1%83%D1%93%D0%B8-%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%9A%D0%B0 Драги Каров е парично казнет за веење на туѓи знамиња]''</ref> На [[28 февруари]] [[2010|2010 година]] Каров подигнал споменик во неговиот двор на [[Ванчо Михајлов|Иван Михајлов]].<ref>[http://focus-news.net/?id=n1356180 Бюст на Ванчо Михайлов бе поставен в град Велес]</ref> Во [[јуни]] [[2026|2026 година]] бил осуден за условна казна од една година со три години пробен период, поради навредливи коментари на [[Фејсбук]] под објава на [[Канал 5]].<ref>[https://offnews.bg/sviat/edna-godina-uslovno-za-komentar-vav-facebook-skopie-osadi-makedonskia-868640.html Една година условно за коментар във Facebook: Скопие осъди македонския българин Драги Каров], offnews.bg</ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Каров, Драги}} [[Категорија:Луѓе од Свети Николе]] [[Категорија:Македонски општественици]] [[Категорија:Политичари од ВМРО-ДПМНЕ]] [[Категорија:Родени во 1956 година]] [[Категорија:Политичари од СДСМ]] [[Категорија:Бугаромани]] [[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Југословенски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници и притвореници во Југославија]] 2kqzptqn4oi2x955i3z9zqdh7x5anho 0 1341710 5583462 5573447 2026-06-28T00:26:37Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583462 wikitext text/x-wiki [[Податотека:European_genetic_structure_(based_on_SNPs)_PC_analysis.png|мини|399x399пкс|Европската генетска структура денес (врз основа на 273.464 SNPs). Прикажани се три нивоа на структура како што е откриено со PC анализа: А) интерконтинентална; Б) интра-континентална; и Ц) во една земја (Естонија), каде што се прикажани средните вредности на PC1&2. Д) Европска карта што го илустрира потеклото на примерокот и големината на популацијата. ЦЕУ – жители на Јута со потекло од Северна и Западна Европа, ЦХБ – Хан Кинези од Пекинг, ЈПТ – Јапонци од Токио и ЈРИ – Јоруба од Ибадан, Нигерија.<ref name="FleischerNelis20093">{{Наведено списание|displayauthors=6|year=2009|title=Genetic structure of Europeans: a view from the North-East|journal=PLOS ONE|volume=4|issue=5|pages=e5472|bibcode=2009PLoSO...4.5472N|doi=10.1371/journal.pone.0005472|pmc=2675054|pmid=19424496|doi-access=free}}</ref>]] '''Генетска историја на Европа''' — вклучува информации околу формирањето, [[етногенеза]]та и други информации специфични за [[ДНК]]-та за [[Домородни народи|домородните]] [[Populacija|популации]] или луѓето кои живеат во [[Европа]]. Најзначајното неодамнешно ширење на современите луѓе од [[Африка]] довело до недиференцирана „[[Неодамнешно африканско потекло|неафриканска]]“ лоза од околу 70-50 ка (пред 70-50.000 години). Околу 50–40 ка се појавила [[Евроазија|западноевроазиска]] лоза, како и посебна [[Источна Азија|источноевроазиска]] лоза.<ref name="Seguin-Orlando20142">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=November 2014|title=Paleogenomics. Genomic structure in Europeans dating back at least 36,200 years|url=https://escholarship.org/uc/item/6mb1d8p0|journal=Science|volume=346|issue=6213|pages=1113–1118|bibcode=2014Sci...346.1113S|doi=10.1126/science.aaa0114|pmid=25378462}}</ref><ref name="Posth">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=March 2016|title=Pleistocene Mitochondrial Genomes Suggest a Single Major Dispersal of Non-Africans and a Late Glacial Population Turnover in Europe|journal=Current Biology|volume=26|issue=6|pages=827–833|doi=10.1016/j.cub.2016.01.037|pmid=26853362|hdl-access=free}}</ref><ref name="Vai">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=March 2019|title=Ancestral mitochondrial N lineage from the Neolithic 'green' Sahara|journal=Scientific Reports|volume=9|issue=1|pages=3530|bibcode=2019NatSR...9.3530V|doi=10.1038/s41598-019-39802-1|pmc=6401177|pmid=30837540}}</ref><ref name="ReferenceC">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=August 2019|title=A Rare Deep-Rooting D0 African Y-Chromosomal Haplogroup and Its Implications for the Expansion of Modern Humans Out of Africa|journal=Genetics|volume=212|issue=4|pages=1421–1428|doi=10.1534/genetics.119.302368|pmc=6707464|pmid=31196864}}</ref> И источните и западните Евроазијци се здобиле со [[неандерталска мешавина]] во Европа и [[Азија]].<ref>{{Наведено списание|date=January 2019|title=Multiple episodes of interbreeding between Neanderthal and modern humans|journal=Nature Ecology & Evolution|volume=3|issue=1|pages=39–44|doi=10.1038/s41559-018-0735-8|pmc=6309227|pmid=30478305}}</ref> [[Европски рани модерни луѓе|Европските рани модерни луѓе]] (EРMЛ) лоза помеѓу 40 и 26 ка (Ауригнациан) сè уште биле дел од големата западноевроазиска „мета-популација“, поврзана со популациите од Централна и Западна Азија.<ref name="Seguin-Orlando20142"/> Дивергенцијата во генетски различни под-популации во Западна Евроазија е резултат на зголемениот [[Неодамнешна човечка еволуција|притисок на селекција]] и [[Основачки ефект|ефектите на основачот]] за време на [[Последен леднички максимум|последниот глацијален максимум]] (ПГМ, Граветиан).<ref name="LGMpressures3">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=January 2013|title=The timing of pigmentation lightening in Europeans|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=30|issue=1|pages=24–35|doi=10.1093/molbev/mss207|pmc=3525146|pmid=22923467}}</ref> До крајот на ПГМ, по 20 ка, Западноевропската лоза, наречена [[Западноевропски ловец-собирач|Западноевропски Ловец-Собирач]] (ЗЛС) се појавила од [[Солутреан|Солутрескиот]] [[Последна глацијална максимална рефугија|рефугиум]] за време на [[Средно камено време|европскиот мезолит]].<ref name="Jones20152">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=November 2015|title=Upper Palaeolithic genomes reveal deep roots of modern Eurasians|journal=Nature Communications|volume=6|issue=1|pages=8912|bibcode=2015NatCo...6.8912J|doi=10.1038/ncomms9912|pmc=4660371|pmid=26567969}}</ref> Овие мезолитски култури на ловци-собирачи последователно се заменети во [[Неолитска револуција|неолитската револуција]] како резултат на доаѓањето на лозата на [[Рани европски фармери|Раните европски фармери]] (РАФ) кои потекнуваат од мезолитските популации на Западна Азија ([[Мезолитска Анадолија|Анадолија]] и [[Мезолит Кавказ|Кавказ]]).<ref>Population replacement in the Neolithic, and again in the Bronze Age, was nearly complete in [[Праисториска Британија|Prehistoric Britain]], the Mesolithic WHG population accounting for just about 10% of the ancestry of the modern indigenous British population. {{Наведено списание|displayauthors=6|date=March 2018|title=The Beaker phenomenon and the genomic transformation of northwest Europe|journal=Nature|volume=555|issue=7695|pages=190–196|bibcode=2018Natur.555..190O|doi=10.1038/nature25738|pmc=5973796|pmid=29466337}}</ref> Во [[Европа од бронзеното доба|европското бронзено доба]], повторно имало значителни замени на населението во делови од Европа со навлегувањето на лозата на [[Западни степски сточари|Западните степски сточари]] (ЗСС) од [[Понтско-касписка Степа|Понтско-касписките степи]], кои биле длабоко поврзани со мезолитските европски ловци-собирачи. Овие замени на населението од бронзеното време се поврзани со културите на [[Култура на Bell Beaker|Ѕвонарски чаши]] и [[Култура со кабелска опрема|Линеарна керамика]] археолошки и со [[Индоевропска експанзија|индоевропската експанзија]] на лингвистички план.<ref>{{Наведено списание|last=Haak|first=Wolfgang|last2=Lazaridis|first2=Iosif|last3=Patterson|first3=Nick|last4=Rohland|first4=Nadin|last5=Mallick|first5=Swapan|last6=Llamas|first6=Bastien|last7=Brandt|first7=Guido|last8=Nordenfelt|first8=Susanne|last9=Harney|first9=Eadaoin|date=2015|title=Massive migration from the steppe was a source for Indo-European languages in Europe|journal=Nature|language=en|volume=522|issue=7555|pages=207–211|arxiv=1502.02783|bibcode=2015Natur.522..207H|doi=10.1038/nature14317|issn=1476-4687|pmc=5048219|pmid=25731166}}</ref><ref name="Lazaridis2014">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=September 2014|title=Ancient human genomes suggest three ancestral populations for present-day Europeans|journal=Nature|volume=513|issue=7518|pages=409–413|arxiv=1312.6639|bibcode=2014Natur.513..409L|doi=10.1038/nature13673|pmc=4170574|pmid=25230663}}</ref> Како резултат на движењето на населението за време на мезолитот до бронзеното доба, модерните европски популации се одликувале со разлики во потеклото на ЗЛС, ЗСС и [[Античка северноевроазиска|античко северноевроазиско]] (АСЕ).<ref>Since Lazaridis et al. (2014), further studies have refined the picture of interbreeding between EEF and WHG. In a 2017 analysis of 180 ancient DNA datasets of the Chalcolithic and Neolithic periods from Hungary, Germany and Spain evidence was found of a prolonged period of EEF-WHG interbreeding. Admixture took place regionally, from local hunter-gatherer populations, so that populations from the three regions (Germany, Iberia and Hungary) were genetically distinguishable at all stages of the Neolithic period, with a gradually increasing ratio of WHG ancestry of farming populations over time. This suggests that after the initial expansion of early farmers, there were no further long-range migrations substantial enough to homogenize the farming population, and that farming and hunter-gatherer populations existed side by side for many centuries, with ongoing gradual admixture throughout the 5th to 4th millennia [[Наша ера|BCE]] (rather than a single admixture event on initial contact). {{Наведено списание|displayauthors=6|date=November 2017|title=Parallel palaeogenomic transects reveal complex genetic history of early European farmers|journal=Nature|volume=551|issue=7680|pages=368–372|bibcode=2017Natur.551..368L|doi=10.1038/nature24476|pmc=5973800|pmid=29144465}}</ref><ref name="ann">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.science.org/content/article/theres-no-such-thing-pure-european-or-anyone-else|title=There's no such thing as a 'pure' European—or anyone else|date=May 15, 2017|work=Science &#124; AAAS}}</ref><ref name="Natgeo">{{Наведен нестручен часопис}}</ref> Стапките на мешање варираат географски; во доцниот неолит, потеклото на ЗЛС кај земјоделците во [[Унгарија]] било околу 10%, во [[Германија]] околу 25% и во [[Иберија]] дури 50%.<ref>Lipson et al. (2017), [https://www.researchgate.net/publication/320948082_Parallel_palaeogenomic_transects_reveal_complex_genetic_history_of_early_European_farmers Fig 2.]</ref> Придонесот на ЗСС е позначаен во Средноземноморска Европа и опаѓа кон северна и североисточна Европа, каде што потеклото на ЗЛС е посилно; [[Сардинците]] се сметаат за најблиска европска група до населението на ЕЕФ. Етногенезата на современите [[Етничките групи на Европа|етнички групи на Европа]] во [[Историја на Европа|историскиот период]] е поврзана со бројни примеси, пред се оние поврзани со [[Демографија на Римската империја|римскиот]] за време на [[Голема преселба на народите|миграцискиот период]] и [[Германски јазици|германската]], [[Викиншка експанзија|нордиската]], [[Стари Словени|словенската]] и [[Туркиски јазици|турската]] експанзија. Истражувањето на генетската историја на Европа станало возможно во втората половина на 20 век, но не дало резултати со висока резолуција пред 1990-тите. Во 1990-тите, прелиминарните резултати станале можни, но тие останале главно ограничени на студии за [[Митохондриска ДНК|митохондријална]] и [[Y хромозом|Y-хромозомска]] лоза. [[Автосомна|Автосомната ДНК]] станала полесно достапна во 2000-тите, а од средината на 2010-тите, резултатите од претходно недостижна резолуција, многу од нив базирани на целосна геномска анализа на древна ДНК, биле објавени со забрзано темпо.<ref name="Dutchen 2015">{{Наведена мрежна страница|url=http://hms.harvard.edu/news/farmings-their-dna|title=Farming's in Their DNA|date=November 23, 2015|publisher=[[Harvard Medical School]]|accessdate=25 November 2015}}</ref><ref name="Fu 20166">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=June 2016|title=The genetic history of Ice Age Europe|journal=Nature|volume=534|issue=7606|pages=200–205|bibcode=2016Natur.534..200F|doi=10.1038/nature17993|pmc=4943878|pmid=27135931}}</ref> == Праисторија == [[Податотека:Neanderthal distribution.jpg|мини|370x370пкс|Дистрибуција на [[Неандерталец|Неандерталците]] и главните локации]] Поради природната селекција, процентот на ДНК на неандерталците кај античките Европејци постепено се намалувал со текот на времето. Од 45.000 [[п.н.е.]] на 7.000 п.н.е., процентот паднал од околу 3–6% на 2%.<ref name="Fu 20166"/> Отстранувањето на алелите добиени од неандерталецот се случувало почесто околу гените отколку другите делови од геномот.<ref name="Fu 20166"/> === Палеолит === [[Неандерталец|Неандерталците]] населувале голем дел од Европа и западна Азија уште пред 130.000 години. Тие постоеле во Европа дури пред 30.000 години. Тие на крајот биле заменети со [[Анатомски модерен човек|анатомски модерни луѓе]] (АМХ; понекогаш познати како [[Кромањон]]и), кои почнале да се појавуваат во Европа пред околу 40.000 години. Имајќи предвид дека двата вида хоминиди веројатно коегзистирале во Европа, антрополозите долго време се прашувале дали тие два вида имале интеракција.<ref name="sciencemag1525">Even before the advent of genetic studies, some anthropologists believed they had discovered skeletons representing Neanderthal-modern human 'hybrids'. These results were deemed 'ambiguous'. Archaeological evidence points to an abrupt change from Neanderthal artefacts to those related to AMH during the Upper Palaeolithic.{{Наведено списание|date=March 2003|title=Paleoanthropology. Whither the Neanderthals?|journal=Science|volume=299|issue=5612|pages=1525–1527|doi=10.1126/science.1082025|pmid=12624250}}</ref> Прашањето било решено дури во 2010 година, кога било утврдено дека евроазиските популации покажуваат неандерталска мешавина, проценета на 1,5-2,1% во просек.<ref name="pruf13comal">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=January 2014|orig-year=Online 2013|title=The complete genome sequence of a Neanderthal from the Altai Mountains|journal=Nature|volume=505|issue=7481|pages=43–49|bibcode=2014Natur.505...43P|doi=10.1038/nature12886|pmc=4031459|pmid=24352235}}</ref> Сега прашањето било дали оваа мешавина се случила во Европа, или подобро кажано во [[Левантот]], пред миграцијата на АМХ во Европа. Постоеле и шпекулации за наследување на специфични гени од неандерталците. На пример, еден [[Тау протеин|MAPT]] локус [[Хромозом 17 (човечки)|17q]] 21.3 кој е поделен на длабоки генетски линии H1 и H2. Бидејќи лозата H2 се чини ограничена на европските популации, неколку автори се расправале за наследување од неандерталците почнувајќи од 2005 година.<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=August 2005|title=Evidence suggesting that Homo neanderthalensis contributed the H2 MAPT haplotype to Homo sapiens|journal=Biochemical Society Transactions|volume=33|issue=Pt 4|pages=582–585|doi=10.1042/bst0330582|pmid=16042549|quote="We suggest that the H2 haplotype is derived from Homo neanderthalensis and entered H. sapiens populations during the coexistence of these species in Europe from approx. 45 000 to 18 000 years ago and that the H2 haplotype has been under selection pressure since that time, possibly because of the role of this H1 haplotype in neurodegenerative disease."..."The tau (MAPT ) locus is very unusual. Over a region of approx. 1.8 Mb, there are two haplotype clades in European populations, H1 and H2 [6,7]. In other populations, only the H1 occurs and shows a normal pattern of recombination"}}</ref><ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=September 2006|title=Microdeletion encompassing MAPT at chromosome 17q21.3 is associated with developmental delay and learning disability|journal=Nature Genetics|volume=38|issue=9|pages=1032–1037|doi=10.1038/ng1858|pmid=16906163}}</ref><ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=September 2008|title=Evolutionary toggling of the MAPT 17q21.31 inversion region|journal=Nature Genetics|volume=40|issue=9|pages=1076–1083|doi=10.1038/ng.193|pmc=2684794|pmid=19165922}}</ref><ref>[[Introgression]] and microcephalin FAQ [[John D. Hawks|John Hawks]]</ref><ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=November 2008|title=H1 tau haplotype-related genomic variation at 17q21.3 as an Asian heritage of the European Gypsy population|journal=Heredity|volume=101|issue=5|pages=416–419|doi=10.1038/hdy.2008.70|pmid=18648385|quote=In this study, we examine the frequency of a 900 kb inversion at 17q21.3 in the Gypsy and Caucasian populations of Hungary, which may reflect the Asian origin of Gypsy populations. Of the two haplotypes (H1 and H2), H2 is thought to be exclusively of Caucasian origin, and its occurrence in other racial groups is likely to reflect admixture. In our sample, the H1 haplotype was significantly more frequent in the Gypsy population (89.8 vs 75.5%, P<0.001) and was in Hardy–Weinberg disequilibrium (P=0.017). The 17q21.3 region includes the gene of microtubule-associated protein tau, and this result might imply higher sensitivity to H1 haplotype-related multifactorial tauopathies among Gypsies.|doi-access=free}}</ref> Сепак, прелиминарните резултати од секвенционирањето на целосниот геном на неандерталецот во тоа време (2009), не успеале да откријат докази за вкрстување помеѓу неандерталците и современите луѓе.<ref>{{Наведено списание|date=2009-12-02|title=Scientists in Germany Draft Neanderthal Genome|url=https://www.nytimes.com/2009/02/13/science/13neanderthal.html|access-date=2010-05-03}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2009-12-02|title=Neanderthals 'distinct from us'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7886477.stm|journal=BBC}}</ref> До 2010 година, наодите на [[Сванте Пебо]] (Институт за еволутивна антропологија Макс Планк во Лајпциг, Германија), Ричард Е. Грин (Универзитет во Калифорнија, Санта Круз) и [[Дејвид Рајх (генетичар)|Дејвид Рајх]] (Медицинско училиште Харвард), споредувајќи го генетскиот материјал од коските на тројца неандерталци со оние од пет современи луѓе, покажало врска помеѓу неандерталците и современите луѓе надвор од Африка. ==== Горен палеолит ==== [[Податотека:Expansion_of_early_modern_humans_from_Africa.jpg|мини|370x370пкс|Замена на неандерталците со раните модерни луѓе]] Се смета дека современите луѓе почнале да ја населуваат Европа за време на горниот палеолит пред околу 40.000 години. Некои докази го покажуваат ширењето на културата на Аурињаци.<ref name="Milisauskas_20024">{{Наведена книга|title=European Prehistory: a survey|vauthors=Milisauskas S|publisher=[[Birkhauser]]|year=2002|isbn=978-0-306-46793-6}}</ref> Од чисто патрилинеална, [[Y-DNA хаплогрупа|Y-хромозомска]] перспектива, можно е старата [[Хаплогрупа C1a2 (Y-DNA)|Хаплогрупа C1a2]], [[Хаплогрупа F-M89|F]] и [[Хаплогрупа K2a (Y-DNA)|K2a]] да се оние со најстарото присуство во Европа. Тие се пронајдени во некои многу стари човечки остатоци во Европа. Меѓутоа, другите хаплогрупи се многу почести кај живите европски мажи поради подоцнежните демографски промени. Моментално најстариот примерок на [[Хаплогрупа I-M170|Хаплогрупа I]] (M170), кој сега е релативно вообичаен и широко распространет во Европа, е откриен дека е Кремс WA3 од [[Долна Австрија]] кој датира од околу 30-31.000 п.н.е.<ref>{{Наведено списание|last=Teschler-Nicola|first=Maria|last2=Fernandes|first2=Daniel|last3=Händel|first3=Marc|last4=Einwögerer|first4=Thomas|last5=Simon|first5=Ulrich|last6=Neugebauer-Maresch|first6=Christine|last7=Tangl|first7=Stefan|last8=Heimel|first8=Patrick|last9=Dobsak|first9=Toni|date=2020-11-06|title=Ancient DNA reveals monozygotic newborn twins from the Upper Palaeolithic|journal=Communications Biology|language=en|volume=3|issue=1|page=650|doi=10.1038/s42003-020-01372-8|issn=2399-3642|pmc=7648643|pmid=33159107|doi-access=free}}</ref> Отприлика во тоа време, се појавила и култура од горен палеолит, позната како [[Граветска култура|Граветијан]].<ref name="Semino_20009">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=November 2000|title=The genetic legacy of Paleolithic Homo sapiens sapiens in extant Europeans: a Y chromosome perspective|journal=Science|volume=290|issue=5494|pages=1155–1159|bibcode=2000Sci...290.1155S|doi=10.1126/science.290.5494.1155|pmid=11073453}} Note: Haplogroup names are different in this article. For example: [[Хаплогрупа I (Y-DNA)|Haplogroup I]] is referred as M170</ref> Претходното истражување на Y-ДНК наместо тоа било фокусирано на [[Хаплогрупа R1|хаплогрупата R1]] (M173): најнаселената лоза меѓу живите европски мажи; Исто така, се верувало дека R1 се појавил ~ 40.000 п.н.е. во [[Средна Азија|Средназија]].<ref name="Semino_20009"/><ref name="Wells_20012">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=August 2001|title=The Eurasian heartland: a continental perspective on Y-chromosome diversity|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=98|issue=18|pages=10244–10249|bibcode=2001PNAS...9810244W|doi=10.1073/pnas.171305098|pmc=56946|pmid=11526236|doi-access=free}}</ref> Сепак, сега се проценува дека R1 се појавил значително неодамна: студија од 2008 година го датира најновиот заеднички предок на хаплогрупата IJ до 38.500 и хаплогрупата R1 до 18.000 п.н.е. Ова сугерирало дека колонистите од хаплогрупата IJ го формирале првиот бран, а хаплогрупата R1 пристигнала многу подоцна.<ref>{{Наведено списание|date=May 2008|title=New binary polymorphisms reshape and increase resolution of the human Y chromosomal haplogroup tree|journal=Genome Research|volume=18|issue=5|pages=830–838|doi=10.1101/gr.7172008|pmc=2336805|pmid=18385274}}</ref> Така, генетските податоци сугерираат дека, барем од перспектива на патрилинеалното потекло, одделни групи современи луѓе тргнале на два правци во Европа: од [[Блискиот Исток]] преку [[Балканот]] и друг од Средназија преку [[Европазиска Степа|Евроазиската Степа]], на север од [[Црно Море|Црното Море]]. Мартин Ричардс открил дека 15-40% од постојните лоза на mtДНК потекнуваат од палеолитските миграции (во зависност од тоа дали некој дозволува повеќе настани на основачи).<ref name="Richards_20004">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=November 2000|title=Tracing European founder lineages in the Near Eastern mtDNA pool|journal=American Journal of Human Genetics|volume=67|issue=5|pages=1251–1276|doi=10.1016/S0002-9297(07)62954-1|pmc=1288566|pmid=11032788}}</ref> MtДНК хаплогрупата U5, датирана од ~ 40–50 ка, пристигнала за време на првата раногорна палеолитска колонизација. Поединечно, таа претставува 5-15% од вкупните линии на mtДНК. Движењата во среден горен палеолит се означени со хаплогрупите HV, I и U4. HV се подели на Pre-V (стар околу 26.000 години) и на поголемата гранка H, од кои и двете се шират низ Европа, веројатно преку Граветовски контакти.<ref name="Semino_20009"/><ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=October 2001|title=A signal, from human mtDNA, of postglacial recolonization in Europe|journal=American Journal of Human Genetics|volume=69|issue=4|pages=844–852|doi=10.1086/323485|pmc=1226069|pmid=11517423}}</ref> [[Хаплогрупа H (mtDNA)|Хаплогрупата H]] опфаќа околу половина од генските линии во Европа, со многу подгрупи. Горенаведените лоза на mtДНК или нивните прекурсори најверојатно пристигнале во Европа преку Блискиот Исток. Ова е во спротивност со [[ДНК профилирање|доказите за Y-ДНК]], каде што над 50% машки лози се карактеризираат со суперсемејството R1, кое е од можно потекло од Средназија. Орнела Семино постулира дека овие разлики „може да се должат делумно на очигледната понова молекуларна старост на Y хромозомите во однос на другите локуси, што укажува на побрза замена на претходните Y хромозоми. Диференцијалните миграциски демографски однесувања засновани на пол, исто така, ќе влијаат набљудуваните модели на mtДНК и Y варијација“. [[Податотека:Europe20000ya.png|мини|299x299пкс|Европски ЛГМ засолништа, 20 ка{{legend|#c54b00|Солутреински и прото-солутреински култури}}{{legend|#ca00b0|Епи-Граветова култура}}]] ==== Последен глацијален максимум ==== Последниот глацијален максимум („ПГМ“) започнал во 30 ка п.н.е., на крајот на [[Фаза на морски изотоп|МИС 3]], што довело до депопулација на Северна Европа. Според класичниот модел, луѓето се засолниле во климатски светилишта (или рефугии) на следниов начин: * Северна Иберија и Југозападна [[Франција]], заедно го сочинуваат „франко-кантабрискиот“ рефугиум * Балканот * [[Украина]] и генерално северниот брег на Црното Море<ref name="Semino_20009"/> * Италија<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=June 2009|title=Mitochondrial haplogroup U5b3: a distant echo of the epipaleolithic in Italy and the legacy of the early Sardinians|journal=American Journal of Human Genetics|volume=84|issue=6|pages=814–821|doi=10.1016/j.ajhg.2009.05.004|pmc=2694970|pmid=19500771}}</ref> Овој настан ја намалиа севкупната генетска разновидност во Европа, „резултат на нанос, во согласност со заклученото тесно грло на населението за време на последниот глацијален максимум“.<ref name="Wells_20012"/> Како што ледниците се повлекувале од пред околу 16.000-13.000 години, Европа почнала полека да се населува со луѓе од рефугија, оставајќи генетски потписи.<ref name="Semino_20009"/> Некои Y хаплогрупи I се чинело дека се оддалечиле од нивните родителски хаплогрупи некаде за време или набргу по ПГМ.<ref name="rootsi">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=July 2004|title=Phylogeography of Y-chromosome haplogroup I reveals distinct domains of prehistoric gene flow in europe|url=http://www.familytreedna.com/pdf/DNA.RootsiHaplogroupISpread.pdf|journal=American Journal of Human Genetics|volume=75|issue=1|pages=128–137|doi=10.1086/422196|pmc=1181996|pmid=15162323|archive-url=https://web.archive.org/web/20090624135411/http://www.familytreedna.com/pdf/DNA.RootsiHaplogroupISpread.pdf|archive-date=2009-06-24|access-date=2009-07-04}}</ref> Чиниоглу гледа докази за постоењето на засолниште во [[Анадолија]], во кое имало и Hg R1b1b2.<ref>Cinnioglu et al. ''Excavating Y-chromosome haplotype strata in Anatolia''. 2003</ref> Денес, R1b доминира во пределот на хромозомот y на западна Европа, вклучувајќи ги и Британските острови, што укажува на тоа дека можело да има големи промени во составот на населението врз основа на миграциите по ПГМ. Семино, Пасарино и Перичиќ го ставаат потеклото на хаплогрупата R1a во украинското засолниште од [[Ледено време|леденото доба]]. Неговата сегашна дистрибуција во источна Европа и делови од Скандинавија делумно е одраз на повторното населување на Европа од јужните руски/украински степи по [[Последен леднички максимум|доцниот глацијален максимум]].<ref name="Semino_20009"/><ref name="Peričic_20053">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=October 2005|title=High-resolution phylogenetic analysis of southeastern Europe traces major episodes of paternal gene flow among Slavic populations|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=22|issue=10|pages=1964–1975|doi=10.1093/molbev/msi185|pmid=15944443|doi-access=free}}</ref><ref name="Passarino_2001">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=September 2001|title=The 49a,f haplotype 11 is a new marker of the EU19 lineage that traces migrations from northern regions of the Black Sea|journal=Human Immunology|volume=62|issue=9|pages=922–932|doi=10.1016/S0198-8859(01)00291-9|pmid=11543894}}</ref> Од перспектива на mtДНК, Ричардс покажал дека поголемиот дел од разновидноста на mtДНК во Европа се должи на пост-глацијалните повторни експанзии за време на доцниот горен палеолит/мезолит. „Регионалните анализи даваат одредена поддршка на сугестијата дека голем дел од западна и средна Европа била повторно населена главно од југозапад кога климата се подобрила. Вклучените лози вклучуваат голем дел од најчестите хаплогрупи, H, како и голем дел од K, T, W и X." Студијата не можела да утврди дали има нови миграции на лоза на mtДНК од Блискиот Исток во овој период; значителен придонес се сметал за неверојатен.<ref name="Richards_20004"/> За алтернативниот модел на повеќе бегалци дискутирал Билтон.<ref>{{Наведено списание|date=July 1998|title=Mediterranean Europe as an area of endemism for small mammals rather than a source for northwards postglacial colonization|journal=Proceedings. Biological Sciences|volume=265|issue=1402|pages=1219–1226|doi=10.1098/rspb.1998.0423|pmc=1689182|pmid=9699314}}</ref> Од студија на 51 поединец, истражувачите биле во можност да идентификуваат пет одделни генетски кластери на антички Евроазијци за време на ПГМ: [[Долни Вестонице (археологија)|кластерот Вестонице]] (пред 34.000–26.000 години), поврзан со [[Граветска култура|Граветовата култура]]; кластерот Мал'та (24.000–17.000 години), поврзан со [[Култура на Малта-Бурет|културата Мал'та-Бурет]], [[Пештерата Ел Мирон|кластерот Ел Мирон]] (пред 19.000-14.000 години), поврзан со [[Магдалена култура|културата на Магдалена]]; [[Рипари Вилабруна|кластерот Вилабруна]] (пред 14.000–7.000 години) и [[Кавкаски ловец-собирач|кластерот Сатсурблија]] (пред 13.000 до 10.000 години).<ref name="Fu 20166"/> Од пред околу 37.000 години, сите древни Европејци почнале да делат одредено потекло со современите Европејци.<ref name="Fu 20166"/> Оваа основачка популација е претставена со GoyetQ116-1, примерок стар 35.000 години од Белгија.<ref name="Fu 20166"/> Оваа лоза исчезнува од записот и не е пронајдена повторно до 19.000 п.н.е. во Шпанија во Ел Мирон, што покажува силни афинитети со GoyetQ116-1.<ref name="Fu 20166"/> За време на овој интервал, различниот кластер Вестонице е доминантен во Европа, дури и во [[Пештерите Гоје|Гоје]].<ref name="Fu 20166"/> Повторното проширување на кластерот Ел Мирон се совпаднало со затоплувањето на температурите по повлекувањето на ледниците за време на [[Последен леднички максимум|последниот глацијален максимум]].<ref name="Fu 20166"/> Од пред 37.000 до 14.000 години, населението на Европа се состоело од изолирано население кое потекнувало од основачкото население кое не се вкрстувало значително со другите популации.<ref name="Dutchen 20162">{{Наведена мрежна страница|url=http://hms.harvard.edu/news/history-ice|title=History on Ice|date=May 2, 2016|publisher=[[Harvard Medical School]]|accessdate=11 May 2016}}</ref> === Мезолит === [[Средно камено време|Мезолитските]] (пост-ПГМ) популации значително се разделиле поради нивната релативна изолација во текот на неколку милениуми, на суровите притисоци за селекција за време на ПГМ и на [[Основачки ефект|основоположните ефекти]] предизвикани од брзата експанзија од [[ЛГМ рефугија|ПГМ рефугија]] во почетокот на мезолитот.<ref name="LGMpressures3"/> До крајот на ПГМ, околу 19 до 11 г., се појавиле познатите сорти на евроазиски фенотипови. Сепак, лозата на мезолитските ловци-собирачи од Западна Европа (ЗЛС) не опстојувале како мнозински придонес кај кое било современо население. Тие биле најверојатно сини очи и ја задржале темната пигментација на кожата на EРMЛ пред ПГМ.<ref name="Mathieson 20153">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=December 2015|title=Genome-wide patterns of selection in 230 ancient Eurasians|journal=Nature|volume=528|issue=7583|pages=499–503|bibcode=2015Natur.528..499M|doi=10.1038/nature16152|pmc=4918750|pmid=26595274}}</ref> Варијациите [[HERC2]] и [[OCA2]] за сини очи се изведени од лозата ЗЛС, исто така, пронајдени кај [[Јамна култура|народот Јамнаја]].<ref name="Mathieson 20153"/> Пред околу 14.000 години, [[Рипари Вилабруна|кластерот Вилабруна]] се оддалечил од афинитетот GoyetQ116-1 и почнал да покажува повеќе афинитети со Блискиот Исток, промена што се совпаднала со затоплувањето на температурите на меѓустадијалот [[Болинг-Алерод]].<ref name="Fu 20166"/> Оваа генетска промена покажува дека популациите од Блискиот Исток веројатно веќе почнале да се движат во Европа за време на крајот на горниот палеолит, околу 6.000 години порано отколку што се претпоставувало претходно, пред воведувањето на земјоделството.<ref name="Dutchen 20162"/> Неколку примероци од кластерот Вилабруна, исто така, покажувале генетски афинитети за источните Азијци кои потекнувале од протокот на гени.<ref name="Fu 20166"/><ref name="Dutchen 20162" /> Варијацијата [[HERC2]] за сини очи првпат се појавува пред околу 13.000 до 14.000 години во Италија и Кавказ.<ref name="Fu 20166"/> [[Светла кожа|Светлата пигментација на кожата]] карактеристична за современите Европејци се проценува дека се проширила низ Европа во „селективно чистење“ за време на мезолитот (19 до 11 ка). Поврзаните [[TYRP1]] [[SLC24A5]] и [[SLC45A2]] алели се појавуваат околу 19 ка, сè уште за време на ПГМ, најверојатно во Кавказ.<ref name="LGMpressures3"/><ref name="Jones20152"/> === Неолит === [[Податотека:Simplified_model_for_the_recent_demographic_history_of_Europeans.jpg|мини|329x329пкс|Поедноставен модел за демографската историја на Европејците за време на [[Младо камено време|неолитскиот]] период во [[Неолитска револуција|воведувањето на земјоделството]].<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=May 2014|title=Population genomic analysis of ancient and modern genomes yields new insights into the genetic ancestry of the Tyrolean Iceman and the genetic structure of Europe|journal=PLOS Genetics|volume=10|issue=5|pages=e1004353|doi=10.1371/journal.pgen.1004353|pmc=4014435|pmid=24809476|doi-access=free}}</ref>]] [[Податотека:Genetic matrilineal distances between European Neolithic Linear Pottery Culture populations (5,500–4,900 calibrated BC) and modern Western Eurasian populations.jpg|мини|331x331пкс|Античките европски неолитски фармери биле генетски најблиску до модерните блискоисточни/анадолски популации. Генетски матрилинеални растојанија помеѓу популациите на европската неолитска линеарна грнчарска култура (5.500–4.900 калибрирани п.н.е.) и модерните западноевроазиски популации.<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=November 2010|title=Ancient DNA from European early neolithic farmers reveals their near eastern affinities|journal=PLOS Biology|volume=8|issue=11|pages=e1000536|doi=10.1371/journal.pbio.1000536|pmc=2976717|pmid=21085689|doi-access=free}}</ref>]] Античките европски неолитски фармери биле генетски најблиску до модерните блискоисточни/анадолски популации. Генетски матрилинеални растојанија помеѓу популациите на европската неолитска линеарна грнчарска култура (5.500–4.900 калибрирани п.н.е.) и модерните западноевроазиски популации. Поедноставен модел за демографската историја на Европејците за време на [[Младо камено време|неолитскиот]] период во [[Неолитска револуција|воведувањето на земјоделството]]. Големиот клин во генетските варијации што одамна е препознаен во Европа се чини дека покажува важни распрснувања од насоката на Блискиот Исток. Ова често се поврзува со ширењето на земјоделската технологија за време на неолитот, за која се тврди дека е еден од најважните периоди во одредувањето на модерната европска генетска разновидност. Неолитот започнал со воведувањето на земјоделството, почнувајќи од Југоисточна Европа приближно 10.000–3000 п.н.е., а проширувајќи се во северозападна Европа помеѓу 4500 и 1700 п.н.е. Во текот на оваа ера, [[Неолитска револуција|неолитската револуција]] довела до драстични економски, како и социо-културни промени во Европа и се сметало дека тоа имало големо влијание врз генетската разновидност на Европа, особено во однос на генетските лози кои влегуваат во Европа од Блискиот Исток на Балканот. Постоеле неколку фази од овој период: * Во една доцна европска мезолитска увертира на неолитот, се чини дека народите од Блискиот Исток од областите кои веќе имале земјоделство, а кои исто така имале технологија за поморство, имале минливо присуство во Грција (на пример во [[Пештерата Франчи|пештерата Франхти]]).<ref>Perlès C, Monthel G ( 2001) The Early Neolithic in Greece: The First Farming Communities in Europe. Cambridge University Press, Cambridge.</ref><ref>Runnels C (2003) The origins of the Greek Neolithic: a personal view, in Ammerman and Biagi (2003 eds).</ref> * Постои консензус дека [[Земјоделска механизација|земјоделската технологија]] и главните раси на животни и растенија кои се одгледуваат влегле во Европа од некаде во областа на [[Плодна Полумесечина|плодната полумесечина]] и конкретно од регионот на [[Левант]] од [[Синајски Полуостров|Синај]] до [[Мала Азија|Јужна Анадолија]].<ref name="Milisauskas_20024"/><ref>{{Наведено списание|date=August 2008|title=Domestication and early agriculture in the Mediterranean Basin: Origins, diffusion, and impact|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=105|issue=33|pages=11597–11604|bibcode=2008PNAS..10511597Z|doi=10.1073/pnas.0801317105|pmc=2575338|pmid=18697943|doi-access=free}}</ref> (Помалку сигурно, понекогаш се тврди дека оваа [[Неолитска револуција|земјоделска револуција]] е делумно предизвикана од движењата на луѓе и технологијата што доаѓале низ Синај од Африка.) * Подоцнежна фаза од неолитот, таканаречениот [[Младо камено време|Грнчарски неолит]], забележал воведување на [[Macedonija|керамика]] во Левантот, Балканот и Јужна Италија (таа била присутна во областа на современиот [[Судан]] некое време пред да се најде во [[Источен Медитеран|Источното Средоземноморје]], но се смета дека се развил независно), а ова можеби бил и период на културен трансфер од Левантот на Балканот. Важно прашање во врска со генетското влијание на неолитските технологии во Европа е начинот на кој тие биле пренесени во Европа. Земјоделството било воведено со значителна миграција на фармери од Блискиот Исток (моделот на биолошка [[демична дифузија]] на Кавали-Сфорца) или „[[Транскултурна дифузија|културна дифузија]] “ или комбинација од двете, а [[Популациона генетика|популациските генетичари]] се обиделе да разјаснат дали некој генетски потпис од блискоисточно потекло кореспондираат со правците на експанзија што ги постулираат археолошките докази.<ref name="Milisauskas_20024"/> Мартин Ричардс проценил дека само 11% од европската mtДНК се должи на имиграцијата во овој период, што сугерирало дека земјоделството било распространето првенствено поради тоа што е усвоено од домородните мезолитски популации, наместо поради имиграцијата од Блискиот Исток. Протокот на гените од Југоисточна кон Северозападна Европа се чини дека продолжил во неолитот, процентот значително опаѓа кон Британските острови. [[Класична генетика|Класичната генетика,]] исто така, сугерирала дека најголемите примеси на европскиот палеолит/мезолит е резултат на [[Неолитска револуција|неолитската револуција]] од 7-ми до 5-ти милениум п.н.е.<ref>{{Наведена книга|title=The history and geography of human genes|vauthors=Piazza A, Cavalli-Sforza LL, Menozzi P|publisher=Princeton University Press|year=1994|isbn=978-0-691-08750-4|location=Princeton, N.J}}</ref> Идентификувани се три главни mtДНК генски групи кои придонеле за неолитските учесници во Европа: J, T1 и U3 (по тој редослед на важност). Со други, тие изнесуваат околу 20% од [[Генетски фонд|генскиот базен]].<ref name="Richards_20004"/> Во 2000 година, студијата на Семино за Y ДНК открило присуство на хаплотипови кои припаѓале на големиот клад [[Хаплогрупа E1b1b (Y-DNA)|E1b1b1]] (E-M35). Овие биле претежно пронајдени во јужниот дел на Балканот, јужна Италија и делови од Иберија. Семино го поврзал овој образец, заедно со поткладите на хаплогрупата J, да биде Y-ДНК компонента на неолитската демиска дифузија на Кавали-Сфорца на земјоделците од Блискиот Исток.<ref name="Semino_20009"/> Росер напротив, го гледал како (директна) „северноафриканска компонента“ во европската генеалогија, иако не предложил тајминг и механизам за да се објасни тоа.<ref name="Rosser_20005">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=December 2000|title=Y-chromosomal diversity in Europe is clinal and influenced primarily by geography, rather than by language|url=http://www.ajhg.org/AJHG/abstract/S0002-9297(07)63221-2|journal=American Journal of Human Genetics|volume=67|issue=6|pages=1526–1543|doi=10.1086/316890|pmc=1287948|pmid=11078479|archive-url=https://web.archive.org/web/20080506041100/http://www.ajhg.org/AJHG/abstract/S0002-9297(07)63221-2|archive-date=2008-05-06}}</ref><ref name="Underhill_2007">{{Наведено списание|year=2007|title=Use of y chromosome and mitochondrial DNA population structure in tracing human migrations|journal=Annual Review of Genetics|volume=41|pages=539–564|doi=10.1146/annurev.genet.41.110306.130407|pmid=18076332}}</ref> Исто така го опишал E1b1b како претставува [[Плеистоцен|доцноплеистоценска]] миграција од Африка во Европа преку [[Синајски Полуостров|Синајскиот Полуостров]] во [[Египет]], чии докази не се појавуваат во митохондријалната ДНК.<ref>Y chromosome data show a signal for a separate late-Pleistocene migration from Africa to Europe via Sinai as evidenced through the distribution of haplogroup E3b lineages, which is not manifested in mtDNA haplogroup distributions.</ref> Меѓутоа, во врска со тајмингот на дистрибуцијата и разновидноста на V13, Батаглија<ref name="Battaglia_20082">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=June 2009|title=Y-chromosomal evidence of the cultural diffusion of agriculture in Southeast Europe|journal=European Journal of Human Genetics|volume=17|issue=6|pages=820–830|doi=10.1038/ejhg.2008.249|pmc=2947100|pmid=19107149}}</ref> предложиле претходно движење со кое лозата E-M78*, која била предок на сите модерни мажи E-V13, брзо се преселила од јужноегипетската татковина и пристигнала во Европа само со [[Средно камено време|мезолитска]] технологија. Тие потоа сугерираат дека поткладот E-V13 на E-M78 се проширил последователно, бидејќи домашните балкански „хранувачи-земјоделци“ ги усвоиле неолитските технологии од Блискиот Исток. Тие предложиле дека првото големо распространување на E-V13 од Балканот можеби било во правец на [[Јадранско Море|Јадранското Море]] со [[Младо камено време|неолитската]] ''Импресо'' или [[Кардиумска керамика|Кардиал]] култура,<ref name="Peričic_20053"/> наместо да предложат дека главниот пат на Е-V13 бил по системот „автопат“ на реките [[Вардар]]-[[Морава]]-[[Дунав]]. За разлика од Батаглија, Круцијани<ref name="Cruciani_2007">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=June 2007|title=Tracing past human male movements in northern/eastern Africa and western Eurasia: new clues from Y-chromosomal haplogroups E-M78 and J-M12|url=http://mbe.oxfordjournals.org/cgi/reprint/24/6/1300|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=24|issue=6|pages=1300–1311|doi=10.1093/molbev/msm049|pmid=17351267|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171010093322/https://academic.oup.com/mbe/article/24/6/1300/984002/Tracing-Past-Human-Male-Movements-in-Northern|archive-date=2017-10-10|access-date=2009-07-22|doi-access=free}} Also see [https://web.archive.org/web/20250611020155/https://mbe.oxfordjournals.org/cgi/content/full/msm049/DC1?maxtoshow=&HITS=10&hits=10&RESULTFORMAT=&fulltext=cruciani&searchid=1&FIRSTINDEX=0&resourcetype=HWCIT Supplementary Data].</ref> привремено предложил (i) различна точка каде што мутацијата V13 се случила на нејзиниот пат од Египет до Балканот преку Блискиот Исток, и (ii) подоцнежно време на распрснување. Авторите предложиле дека мутацијата V13 првпат се појавила во западна Азија, каде што била пронајдена на ниски, но значајни фреквенции, од каде што навлегла на Балканот некаде по 11 ка. Подоцна доживеало брзо растурање кое тој го датира пред околу 5300 години во Европа, што се совпаѓа со балканското бронзено време. Како Перичиќ и тие сметаат дека „дисперзијата на хаплогрупите E-V13 и J-M12 се чини дека главно ги следела речните водни патишта што го поврзуваат јужниот дел на Балканот со северно-средна Европа“. Неодамна, Лакан<ref name="Lacan_2011">{{Наведено списание|date=June 2011|title=Ancient DNA reveals male diffusion through the Neolithic Mediterranean route|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=108|issue=24|pages=9788–91|bibcode=2011PNAS..108.9788L|doi=10.1073/pnas.1100723108|pmc=3116412|pmid=21628562|doi-access=free}}</ref> објавил дека скелет стар 7000 години во неолитски контекст во шпанска погребна пештера, е човек E-V13. (Другите примероци тестирани од истата локација билево [[Хаплогрупа G2a|хаплогрупата G2a]], која е пронајдена во неолитски контекст низ цела Европа.) Користејќи 7 STR маркери, овој примерок бил идентификуван како сличен на современите индивидуи тестирани во [[Албанија]], [[Босна и Херцеговина|Босна]], [[Грција]], [[Корзика]], и [[Прованса]]. Затоа, авторите предложиле дека, без разлика дали модерната дистрибуција на E-V13 денес е резултат на поновите настани или не, E-V13 веќе бил во Европа во рамките на неолитот, пренесен од раните фармери од Источото Средоземноморје до Западното Средоземноморје, многу порано од бронзеното време. Ова ги поддржувало предлозите на Батаглија наместо Круцијани барем што се однесувало до најраните европски растурања, но E-V13 можеби се распрснал повеќе од еднаш. Дури и поскоро од бронзеното доба, исто така е предложено дека модерната дистрибуција на модерната E-V13 во Европа е барем делумно предизвикана од движењата на луѓето од римската ера.<ref name="Bird 20072">{{Наведено списание|year=2007|title=Haplogroup E3b1a2 as a Possible Indicator of Settlement in Roman Britain by Soldiers of Balkan Origin|url=http://www.jogg.info/32/bird.htm|journal=Journal of Genetic Genealogy|volume=3|issue=2|access-date=2024-02-01|archive-date=2016-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422005652/http://www.jogg.info/32/bird.htm|url-status=dead}}</ref> Миграцијата на земјоделците од неолитот во Европа донел неколку нови адаптации.<ref name="Mathieson 20153"/> Варијацијата за светла боја на кожа била воведена во Европа од [[Рани европски фармери|неолитските фармери]].<ref name="Mathieson 20153"/> По доаѓањето на неолитските фармери, била избрана мутација за [[SLC22A4]], мутација која веројатно настанала за да се справи со дефицитот на [[ерготионеин]], но го зголемува ризикот од [[улцеративен колитис]], [[Целијакија|целијачна болест]] и [[Синдром на раздразливо црево|синдром на нервозно дебело црево]]. === Бронзено доба === [[Бронзено време|Бронзеното доба]] го видело развојот на [[Трговија|трговските мрежи]] на долги растојанија, особено долж брегот на [[Атлантикот]] и во долината на Дунав. Во овој период имало миграција од [[Норвешка]] кон [[Оркниски Острови|Оркни]] и [[Шетландски Острови|Шетланд]] (и во помала мера кон копното на [[Шкотска]] и [[Ирска]]). Имало и миграција од Германија во источна Англија. Мартин Ричардс проценил дека имало околу 4% имиграција на mtДНК во Европа во бронзеното доба. [[Податотека:IE_expansion.png|мини|330x330пкс|Шема на индоевропски миграции од околу. 4000 до 1000 п.н.е. според [[Курганска хипотеза|кургановата хипотеза]].]] Друга теорија за потеклото на [[Индоевропски јазици|индо-европскиот јазик]] се центрира околу хипотетички [[Праиндоевропејци|прото-индо-европски]] народ, кој, според [[Курганска хипотеза|хипотезата на Курган]], може да се следи северно од Црното и Каспиското Море околу 4500 година п.н.е.<ref name="Reich">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=June 2015|title=Massive migration from the steppe was a source for Indo-European languages in Europe|journal=Nature|volume=522|issue=7555|pages=207–211|arxiv=1502.02783|bibcode=2015Natur.522..207H|doi=10.1038/nature14317|pmc=5048219|pmid=25731166}}</ref> Тие [[Припитомување на коњот|го припитомиле коњот]] и веројатно го измислиле дрвеното [[тркало]] и се смета дека ја рашириле нивната култура и гени низ Европа.<ref name="Callaway">{{Наведено списание|date=12 February 2015|title=European languages linked to migration from the east|journal=Nature|doi=10.1038/nature.2015.16919|doi-access=free}}</ref> Y [[Хаплогрупа R1a|хаплогрупата R1a]] е предложен маркер на овие „Курганови“ гени, како што е и Y [[Хаплогрупа R1b|хаплогрупата R1b]], иако овие хаплогрупи како целина можеби се многу постари од јазичното семејство.<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=April 2010|title=Separating the post-Glacial coancestry of European and Asian Y chromosomes within haplogroup R1a|journal=European Journal of Human Genetics|volume=18|issue=4|pages=479–484|doi=10.1038/ejhg.2009.194|pmc=2987245|pmid=19888303}}</ref> На далечниот север, носачите на [[Хаплогрупа N (Y-DNA)|Y-хаплогрупата N]] пристигнале во Европа од [[Сибир]], на крајот проширувајќи се до [[Финска]], иако специфичното време на нивното пристигнување е неизвесно. Најчестиот северноевропски потклад N1c1 се проценува дека е стара околу 8.000 години. Постојат докази за човечко населување во Финска, кое датира од 8500 година п.н.е., поврзано со [[Кунда култура|културата Кунда]] и нејзиниот наводен предок, [[Свидерска култура|швајдерската култура]], но се смета дека таа има европско потекло. Географското ширење на хаплогрупата N во Европа е добро усогласено со [[Чешлестокерамичка култура|култура на грнчарство со јама-чешел]], чиешто појавување вообичаено датира околу 4200 п.н.е., и со распространетоста на [[Уралски јазици|уралските јазици]]. Студиите на митохондријалната ДНК на [[Лапонци]]те, хаплогрупата [[Хаплогрупа U (mtDNA)|U5]] се во согласност со повеќекратните миграции во [[Скандинавија]] од регионот [[Волга]]-[[Урал (регион)|Урал]], почнувајќи од 6.000 до 7.000 п.н.е.<ref>{{Наведено списание|date=January 2007|title=A recent genetic link between Sami and the Volga-Ural region of Russia|journal=European Journal of Human Genetics|volume=15|issue=1|pages=115–120|doi=10.1038/sj.ejhg.5201712|pmid=16985502|doi-access=free}}</ref> Односот помеѓу улогите на европските и азиските колонисти во праисторијата на Финска е точка на некои расправии, а некои научници инсистираат дека Финците се „претежно источноевропски и составени од луѓе кои пешачеле на север од украинското засолниште за време на леденото доба“.<ref>{{Наведена книга|title=A Man of Measure Festschrift in Honour of Fred Karlsson|vauthors=Wiik K|veditors=Suominen M, Arppe A, Airola A, Heinämäki O, Miestamo M, Määttä U, Niemi J, Pitkänen KK, Sinnemäki K|pages=97–108|chapter=Who Are the Finns?|author-link=Kalevi Wiik|access-date=2016-03-16|chapter-url=http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2006_1/1FK60.1.9.WIIK.pdf|archive-date=2017-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170117022825/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2006_1/1FK60.1.9.WIIK.pdf|url-status=dead}}</ref> Подалеку на исток, прашањето е помалку спорно. Носачите на хаплогрупата N сочинуваат значителен дел од сите несловенски етнички групи во северна [[Русија]], вклучувајќи 37% од [[Карелијци]]те, 35% од [[Луѓе од Коми|Комите]] (65% според друга студија<ref name="Mirabal_20102">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=July 2010|title=Human Y-chromosome short tandem repeats: a tale of acculturation and migrations as mechanisms for the diffusion of agriculture in the Balkan Peninsula|journal=American Journal of Physical Anthropology|volume=142|issue=3|pages=380–390|doi=10.1002/ajpa.21235|pmid=20091845}}</ref>), 67% од [[Маријци]]те, исто толку како 98% од [[Ненци|Ненеците]], 94% од [[Нгасани|Нганасаните]] и 86% до 94% од [[Јакути]]те.<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=February 2007|title=A counter-clockwise northern route of the Y-chromosome haplogroup N from Southeast Asia towards Europe|journal=European Journal of Human Genetics|volume=15|issue=2|pages=204–211|doi=10.1038/sj.ejhg.5201748|pmid=17149388|doi-access=free}}, Supplemental table 1</ref> Компонентата Јамнаја содржи делумно потекло од античка северноевроазиска компонента, палеолитска сибирска лоза, но тесно поврзана со европските ловци-собирачи, првпат идентификувани во [[Култура на Малта-Бурет|Малта]].<ref name="Jones 20152">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=November 2015|title=Upper Palaeolithic genomes reveal deep roots of modern Eurasians|journal=Nature Communications|volume=6|pages=8912|bibcode=2015NatCo...6.8912J|doi=10.1038/ncomms9912|pmc=4660371|pmid=26567969}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Yang|first=Melinda A.|date=2022-01-06|title=A genetic history of migration, diversification, and admixture in Asia|url=http://www.pivotscipub.com/hpgg/2/1/0001|journal=Human Population Genetics and Genomics|language=en|volume=2|issue=1|pages=1–32|doi=10.47248/hpgg2202010001|issn=2770-5005|doi-access=free}}</ref> Според Јосиф Лазаридис, „античкото северноевроазиско потекло е пропорционално најмалата компонента насекаде во Европа, никогаш повеќе од 20 проценти, но ја наоѓаме во речиси секоја европска група што сме ја проучувале“.<ref name="Dutchen 2014">{{Наведена мрежна страница|url=http://hms.harvard.edu/news/new-branch-added-european-family-tree|title=New Branch Added to European Family Tree|date=September 17, 2014|publisher=[[Harvard Medical School]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141001020113/http://hms.harvard.edu/news/new-branch-added-european-family-tree|archive-date=2014-10-01|accessdate=25 November 2015}}</ref> Оваа генетска компонента не доаѓа директно од самата лоза Малта, туку поврзана лоза која се одвоила од лозата Малта.<ref name="Fu 20166"/> До половина од компонентата Јамнаја може да потекнува од [[кавкаски ловец-собирач]].<ref name="Jones 20152"/> На 16 ноември 2015 година, во една студија објавена во списанието ''[[Природа комуникации|Nature Communications]]'',<ref name="Jones 20152" /> генетичарите објавиле дека пронашле ново четврто „племе“ или „влакно“ на четвртиот предок што придонело за модерниот европски генски базен. Тие ги анализирале геномите на двајца ловци-собирачи од Грузија, стари 13.300 и 9.700 години и откриле дека овие кавкаски ловци-собирачи веројатно се извор на ДНК слична на фармерите во Јамна. Според коавторот д-р Андреа Маница од Универзитетот во Кембриџ: „Прашањето од каде потекнуваат Јамнаја беше нешто како мистерија до сега... сега можеме да одговориме на тоа бидејќи откривме дека нивниот генетски -up е мешавина од [[Источноевропски ловец-собирач|источноевропски ловци-собирачи]] и популација од овој џеб на кавкаски ловци-собирачи кои поминаа голем дел од последното ледено доба во очигледна изолација“.<ref name="bbcnov16">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-34832781|title=Mystery ancestral 'tribe' revealed|date=16 November 2015|work=BBC News}}</ref> Според Лазаридис (2016), популација поврзана со луѓето од [[Бакарно време|халколитскиот]] [[Иран]] придонела за приближно половина од потеклото на популациите Јамнаја од Понтско-касписката степа. Овие ирански халколитски луѓе биле мешавина од „неолитските луѓе од западен Иран, Левантот и Кавкаските ловџии“.<ref>{{cite bioRxiv|title=The genetic structure of the world's first farmers|biorxiv=10.1101/059311|vauthors=Lazaridis I, Nadel D, Rollefson G, Merrett DC, Rohland N, Mallick S, Fernandes D, Novak M, Gamarra B, Sirak K, Connell S|display-authors=6|year=2016}}</ref> Генетските варијации за [[упорност на лактаза]] и поголема висина се појавиле кај народот Јамнаја.<ref name="Mathieson 20153"/> Изведениот алел на генот [[КИТЛГ|KITLG]] (SNP rs12821256) кој е поврзан со - и веројатно причина за - [[руса коса]] кај Европејците е пронајден во популации на ловци-собирачи со источно, но не и [[Западни ловци-собирачи|западно потекло]], што сугерира дека неговото потекло е во [[Античка северноевроазиска|Античко Северно Евроазиско]] (АСЕ) население и можеби е распространето во Европа од поединци со [[степско потекло]]. Во согласност со ова, најраниот познат поединец со изведениот алел е единка АСЕ од археолошкиот комплекс [[Афонтова Гора]] од доцниот горен палеолит во централен Сибир.<ref name="pmid29466330">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=March 2018|title=The genomic history of southeastern Europe|journal=Nature|volume=555|issue=7695|pages=197–203|bibcode=2018Natur.555..197M|doi=10.1038/nature25778|pmc=6091220|pmid=29466330}}</ref> === Понова историја === [[Податотека:Europe_DNA_01.jpg|мини|370x370пкс|Преглед на карта на неодамнешните (1 до 17 век н.е.) примеси во Европа.<ref name="pmid263877122">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=October 2015|title=The Role of Recent Admixture in Forming the Contemporary West Eurasian Genomic Landscape|journal=Current Biology|volume=25|issue=19|pages=2518–2526|doi=10.1016/j.cub.2015.08.007|pmc=4714572|pmid=26387712}}</ref>]] Преглед на карта на неодамнешните (1 до 17 век н.е.) примеси во Европа. За време на периодот на [[Римско Царство|Римското Царство]], историските извори покажуваат дека имало многу движења на луѓе низ Европа, и во и надвор од Царството. Историските извори понекогаш наведуваат примери на геноцид извршен од Римјаните врз бунтовничките провинциски племиња. Ако ова навистина се случило, ќе било ограничено со оглед на тоа што модерните популации покажуваат значителен генетски континуитет во нивните соодветни региони. Процесот на „[[Романизација (културна)|романизација]]“ се чини дека е постигнат со колонизација на провинциите од неколку администратори кои зборувале латински, [[Војник|воен персонал]], населени ветерани и приватни граѓани (трговци) кои потекнувале од различните региони на Царството (а не само од [[Италија (Римска империја)|римска Италија]]). Тие служеле како јадро за акултурација на локалните значајни личности.<ref>{{Наведена книга|title=Pannonia and Upper Moesia : a history of the middle Danube provinces of the Roman Empire|vauthors=Mócsy A|date=1974|publisher=Routledge & Kegan Paul|isbn=978-0-7100-7714-1|location=London}}</ref> Со оглед на нивниот мал број и различно потекло, се чини дека романизацијата не оставила различни генетски потписи во Европа. Навистина, популациите што зборуваат романски на Балканот, како [[Романци]]те, [[Власи]]те, [[Молдавци]]те итн., било откриено дека генетски личат на соседните [[Грци|грчки]] и [[Јужни Словени|јужнословенски]] народи, а не на современите [[Италијанци]].<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=March 2004|title=Alu insertion polymorphisms in the Balkans and the origins of the Aromuns|journal=Annals of Human Genetics|volume=68|issue=Pt 2|pages=120–127|doi=10.1046/j.1529-8817.2003.00080.x|pmid=15008791}}</ref><ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=July 2006|title=Paternal and maternal lineages in the Balkans show a homogeneous landscape over linguistic barriers, except for the isolated Aromuns|journal=Annals of Human Genetics|volume=70|issue=Pt 4|pages=459–487|doi=10.1111/j.1469-1809.2005.00251.x|pmid=16759179}}</ref> Стивен Бирд шпекулирал дека E1b1b1a бил распространет за време на [[Стар Рим|римската ера]] преку [[Тракијци|тракиските]] и [[Дакија|дакиските]] популации од Балканот во остатокот од Европа.<ref name="Bird 20072"/> Во врска со доцниот римски период на (не само) [[Германци|германскиот]] „''[[Голема преселба на народите|Völkerwanderung]]''“, дадени се некои предлози, барем за Британија, при што Y хаплогрупата I1a е поврзана со [[Англосаксонци|англосаксонската]] имиграција во источна Англија, а R1a е поврзана со нордиската имиграција во северна Шкотска.<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=May 2003|title=A Y chromosome census of the British Isles|journal=Current Biology|volume=13|issue=11|pages=979–984|doi=10.1016/S0960-9822(03)00373-7|pmid=12781138|doi-access=free|hdl-access=free}} also at {{Наведено списание|title=030705U491|url=http://www.ucl.ac.uk/tcga/tcgapdf/capelli-CB-03.pdf|access-date=2011-06-01|archive-date=2017-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170117022551/http://www.ucl.ac.uk/tcga/tcgapdf/capelli-CB-03.pdf|url-status=dead}}</ref> == Генетика на современите европски народи == === Патрилинеални студии === Постојат четири главни [[Хаплогрупа|хаплогрупи]] на ДНК на Y-хромозомот кои го опфаќаат најголемиот дел од [[Патрилинеарност|патрилинеалното потекло]] на Европа.<ref name="Semino_20009"/> * Хаплогрупата [[Хаплогрупа R1b (Y-DNA)|R1b]] е честа појава во Европа, особено во [[Западна Европа]], при што [[Хаплогрупа R1b1a1a2|R1b1a1a2]] е најчеста кај западноевропејците.<ref name="balaresque">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=January 2010|title=A predominantly neolithic origin for European paternal lineages|journal=PLOS Biology|volume=8|issue=1|pages=e1000285|doi=10.1371/journal.pbio.1000285|pmc=2799514|pmid=20087410|doi-access=free}}</ref><ref name="Myres2010">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=January 2011|title=A major Y-chromosome haplogroup R1b Holocene era founder effect in Central and Western Europe|journal=European Journal of Human Genetics|volume=19|issue=1|pages=95–101|doi=10.1038/ejhg.2010.146|pmc=3039512|pmid=20736979}}</ref><ref name="Cruciani2010">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=June 2011|title=Strong intra- and inter-continental differentiation revealed by Y chromosome SNPs M269, U106 and U152|journal=Forensic Science International. Genetics|volume=5|issue=3|pages=e49–e52|doi=10.1016/j.fsigen.2010.07.006|pmid=20732840}}</ref> Речиси сето ова R1b во Европа е во форма на поткладот R1b1a2 (2011) (R-M269), конкретно во под-кладата R-L23 додека R1b пронајден во [[Средна Азија|Средназија]], [[Југозападна Азија|западна Азија]] и [[Африка]] има тенденција да биде во други клади. Исто така, било истакнато дека [[Надворешно|надворешните]] типови се присутни во Европа и се особено забележливи во некои области како [[Сардинија]] и [[Ерменија]].<ref>{{Наведено списание|date=April 2010|title=A comparison of Y-chromosome variation in Sardinia and Anatolia is more consistent with cultural rather than demic diffusion of agriculture|journal=PLOS ONE|volume=5|issue=4|pages=e10419|bibcode=2010PLoSO...510419M|doi=10.1371/journal.pone.0010419|pmc=2861676|pmid=20454687|doi-access=free}}</ref> Фреквенциите на хаплогрупата R1b варираат од највисоките во западна Европа во постојано опаѓање на клинина со растечко растојание од Атлантикот: 80-90% ([[велшани]], [[баскијци]], [[ирци]], [[шкотланѓани]], [[бретонци]]) околу 70-80% во Шпанија, Британија и Франција и околу 40-60% во делови од [[источна Германија]] и Северна Италија. Се намалува надвор од оваа област и е околу 30% или помалку во области како што се Јужна Италија, [[Полска]], Балканот и [[Кипар]]. R1b останува најчестиот клад додека се движи кон исток кон Германија, додека подалеку на исток, во Полска, R1a е почест (види подолу).<ref name="Kayser_2005">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=September 2005|title=Significant genetic differentiation between Poland and Germany follows present-day political borders, as revealed by Y-chromosome analysis|journal=Human Genetics|volume=117|issue=5|pages=428–443|doi=10.1007/s00439-005-1333-9|pmid=15959808}} A copy can be found here {{Наведена мрежна страница|url=http://dirkschweitzer.net/E3b-papers/HG-05-428-Poland-Germany.pdf|title=Significant genetic differentiation between Poland and Germany follows present-day political borders, as revealed by Y-chromosome analysis|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304100323/http://dirkschweitzer.net/E3b-papers/HG-05-428-Poland-Germany.pdf|archive-date=2009-03-04|accessdate=2008-11-02}}.</ref> Во [[Југоисточна Европа]], R1b заостанува зад R1a во областа во и околу [[Унгарија]] и [[Србија]], но е почеста и на југ и на север од овој регион.<ref name="Peričic_20053"/> R1b во Западна Европа е доминирана од најмалку две под-клади, R-U106, која е дистрибуирана од источната страна на [[Рајна]] во Северна и Средна Европа (со силно присуство во Англија) и R-P312, која е најчеста западно од Рајна, вклучувајќи ги и [[Британски Острови|Британските острови]].<ref name="Myres2010" /><ref name="Cruciani2010" /> * Хаплогрупата [[R1a]], речиси целосно во поткладот R1a1a, е распространета во поголемиот дел од [[Источна Европа|Источна]] и [[Средна Европа]] (исто така во [[Јужна Азија|Јужна]] и [[Средна Азија]]). На пример, има нагло зголемување на R1a1 и намалување на R1b1b2 како што се оди на исток од Германија до Полска.<ref name="Kayser_2005" /> Исто така, има значително присуство во [[Скандинавија]] (особено Норвешка).<ref name="Bowden_2008">{{Наведено списание|date=February 2008|title=Excavating past population structures by surname-based sampling: the genetic legacy of the Vikings in northwest England|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=25|issue=2|pages=301–9|doi=10.1093/molbev/msm255|pmc=2628767|pmid=18032405}}</ref><ref name="Dupuy_2021">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=March 2021|title=Subdividing Y-chromosome haplogroup R1a1 reveals Norse Viking dispersal lineages in Britain|journal=European Journal of Human Genetics|volume=29|issue=3|pages=512–523|doi=10.1038/s41431-020-00747-z|pmc=7940619|pmid=33139852}}</ref> Во балтичките земји фреквенциите R1a се намалуваат од [[Литванија]] (45%) до [[Естонија]] (околу 30%).<ref name="Kasperaviciūte_2004">{{Наведено списание|date=September 2004|title=Y chromosome and mitochondrial DNA variation in Lithuanians|journal=Annals of Human Genetics|volume=68|issue=Pt 5|pages=438–52|doi=10.1046/j.1529-8817.2003.00119.x|pmid=15469421}}</ref> * [[Хаплогрупа I (Y-DNA)|Хаплогрупата I]] се наоѓа во форма на различни потклади низ Европа и се наоѓа на највисоки фреквенции во [[Нордиски земји|нордиските земји]] како I1 ([[Норвешка]], [[Данска]], [[Шведска]], [[Финска]]) и на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] како I2a ([[Босна и Херцеговина]] 65%,<ref name="Mirabal_20102"/> [[Хрватска]] и [[Србија]]). I1 е исто така чест во [[Германија]], [[Велика Британија (остров)|Велика Британија]] и [[Холандија]], додека I2a е чест и во [[Сардинија]], [[Романија]], [[Молдавија]], [[Бугарија]] и [[Украина]]. Овој клад го има својот највисок израз досега во Европа и можеби бил таму уште пред [[Последен леднички максимум|ПГМ]].<ref name="rootsi2">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=July 2004|title=Phylogeography of Y-chromosome haplogroup I reveals distinct domains of prehistoric gene flow in europe|url=http://www.familytreedna.com/pdf/DNA.RootsiHaplogroupISpread.pdf|journal=American Journal of Human Genetics|volume=75|issue=1|pages=128–137|doi=10.1086/422196|pmc=1181996|pmid=15162323|archive-url=https://web.archive.org/web/20090624135411/http://www.familytreedna.com/pdf/DNA.RootsiHaplogroupISpread.pdf|archive-date=2009-06-24|access-date=2009-07-04}}</ref> * Хаплогрупата [[E1b1b]] (порано позната како E3b) била дел од миграцијата на неолитските фармери од Блискиот Исток, која ја носела E1b1b на ниска до средна фреквенција и била воведена кај жителите на неолитот од Блискиот Исток низ генетскиот нанос од миграцијата од Африка на Блискиот Исток поврзана со [[Афроазиски јазици|афроазиските јазици]]. Се верува дека првпат се појавил во североисточна Африка пред приближно 26.000 години и се распрснал во Северна Африка и Блискиот Исток за време на доцниот палеолит и мезолитот. Лозите E1b1b се тесно поврзани со дифузијата на афроазиските јазици. Иако е присутен низ цела Европа, тој го достигнува својот врв во јужниот [[балкански регион]] меѓу [[Албанци]]те и нивните соседи. Тоа е исто така вообичаено во Италија и на Пиринејскиот полуостров со помала фреквенција. Хаплогрупата [[Хаплогрупа E1b1b (Y-DNA)|E1b1b1]], главно во форма на нејзиниот потклад E1b1b1a2 (E-V13), достигнува фреквенции над 47% низ областа на [[Република Косово|Косово]].<ref name="Peričic_20053" /> Се смета дека овој клад пристигнал во Европа од западна Азија или во подоцнежниот мезолит,<ref name="Battaglia_20082"/> или во неолитот.<ref name="cruciani2004">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=May 2004|title=Phylogeographic analysis of haplogroup E3b (E-M215) y chromosomes reveals multiple migratory events within and out of Africa|journal=American Journal of Human Genetics|volume=74|issue=5|pages=1014–1022|doi=10.1086/386294|pmc=1181964|pmid=15042509}}</ref> Северноафриканскиот потклад E-M81 е присутен и во Сицилија и Андалузија. Ако ги оставиме настрана малите енклави, постојат и неколку хаплогрупи освен горенаведените четири кои се помалку истакнати или најзастапени само во одредени области на Европа. * [[Хаплогрупа G-M201|Хаплогрупата Г]], вообичаена хаплогрупа меѓу европските земјоделци од неолитот, е вообичаена во повеќето делови на Европа со ниска фреквенција, достигнувајќи врвови над 70% околу [[Грузија]] и меѓу [[Маџари]]те (иако живеат во Азија граничат со источниот периметар на Европа), до 10% во Сардинија, 12% во [[Корзика]] и [[Упсала]] (Шведска), 11% на Балканот и Португалија, 10% во Шпанија и 9% во европска Русија. Овој клад се наоѓа и на Блискиот Исток. * [[Хаплогрупа N (Y-DNA)|Хаплогрупата N]], е вообичаена само во североисточниот дел на Европа и во форма на нејзиниот потклад N1c1 достигнува фреквенции од приближно 60% кај Финците и приближно 40% кај Естонците, Летонците и Литванците. * [[Хаплогрупа Ј (Y-DNA)|Хаплогрупата J2]], во различни потклади (J2a, J2b), се наоѓа во нивоа од околу 15-30% на Балканот (особено [[Грција]] ) и [[Италија]]. Хаплогрупата Ј2 е честа во [[Југозападна Азија|Западна Азија]] и [[Источен Медитеран|Источното]] [[Источен Медитеран|Средоземноморје]].<ref name="Semino_2004">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=May 2004|title=Origin, diffusion, and differentiation of Y-chromosome haplogroups E and J: inferences on the neolithization of Europe and later migratory events in the Mediterranean area|journal=American Journal of Human Genetics|volume=74|issue=5|pages=1023–1034|doi=10.1086/386295|pmc=1181965|pmid=15069642}}</ref> === Матрилинеални студии === Постојат голем број студии за [[Хаплогрупа на човечка митохондријална ДНК|митохондријалните ДНК хаплогрупи]] (mtДНК) во Европа. За разлика од Y ДНК хаплогрупите, mtДНК хаплогрупите не покажале толку географски шаблони, но биле порамномерно сеприсутни. Освен оддалечените Лапонци, сите Европејци се карактеризираат со доминација на хаплогрупите H, U и T. Недостатокот на забележлива географска структура на mtДНК може да се должи на социо-културни фактори, имено феномените на [[полигинија]] и [[Патрилокална резиденција|патрилокалитет]].<ref name="Rosser_20005"/> Генетските студии сугерираат проток на мајчински гени во Источна Европа од Источна Азија или Јужен Сибир 13.000–6.600 п.н.е.<ref name="po2012dmd">{{Наведено списание|displayauthors=6|year=2012|title=Complete mitochondrial DNA analysis of eastern Eurasian haplogroups rarely found in populations of northern Asia and eastern Europe|journal=PLOS ONE|volume=7|issue=2|pages=e32179|bibcode=2012PLoSO...732179D|doi=10.1371/journal.pone.0032179|pmc=3283723|pmid=22363811|doi-access=free}}</ref> Анализата на неолитските скелети во [[Голема Унгарска Низина|Големата Унгарска Низина]] открила висока фреквенција на источноазиски mtДНК хаплогрупи, од кои некои преживуваат во современите источноевропски популации.<ref name="po2012dmd" /> Протокот на мајчините гени во Европа од [[субсахарска Африка]] започнал уште 11.000 п.н.е., иако поголемиот дел од лозата, приближно 65%, се проценува дека пристигнале во поново време, вклучително и за време на периодот на романизација, арапските освојувања на јужна Европа и за време на трговијата со робови во Атлантикот.<ref name="cerezo">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=May 2012|title=Reconstructing ancient mitochondrial DNA links between Africa and Europe|journal=Genome Research|volume=22|issue=5|pages=821–826|doi=10.1101/gr.134452.111|pmc=3337428|pmid=22454235}}</ref> === Европска потструктура на населението === Генетски, Европа е релативно хомогена, но откриени се различни подпопулациски шеми на различни типови на генетски маркери,<ref name="Cavalli-Sforza_19934">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FrwNcwKaUKoC|title=The History and Geography of Human Genes|vauthors=Cavalli-Sforza LL, Menozzi P, Piazza A|publisher=Princeton University Press|year=1993|isbn=978-0-691-08750-4|author-link=Luigi Cavalli-Sforza|access-date=2009-07-22}}</ref> особено по должината на линијата југоисток-северозапад.<ref name="Lao_20082">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=August 2008|title=Correlation between genetic and geographic structure in Europe|journal=Current Biology|volume=18|issue=16|pages=1241–1248|doi=10.1016/j.cub.2008.07.049|pmid=18691889|doi-access=free}}</ref> На пример, анализите на главната компонента на Кавали-Сфорца откриле пет главни клинички обрасци низ Европа, а слични обрасци продолжиле да се среќаваат во поновите студии.<ref name="Cavalli-Sforza_19934"/> # Класа гени со највисоки фреквенции на [[Среден Исток|Блискиот Исток]], кои се шират на најниските нивоа северозападно. Кавали-Сфорца првично го опишале ова како верен одраз на ширењето на земјоделството во неолитот. Ова била општата тенденција во толкувањето на сите гени со оваа шема. # Класа гени со највисоки фреквенции меѓу [[Финци]]те и [[Лапонци]]те на крајниот североисток и се шират до најниските фреквенции на југозапад. # Група гени со највисоки фреквенции во областа на долните реки [[Дон (река)|Дон]] и [[Волга]] во [[Јужен федерален округ|Јужна Русија]] и се шират до најниските фреквенции во Шпанија, [[Јужна Италија]], [[Грција]] и областите населени со [[Лапонски јазици|говорници на Лапонските јазици]] на крајниот север на [[Скандинавија]]. Кавали-Сфорца го поврзал ова со ширењето на индоевропските јазици, што тој за возврат го поврзува со „секундарна експанзија“ по ширењето на земјоделството, поврзано со пасењето на животните. # Класа гени со највисоки фреквенции на [[Балкански Полуостров|Балканот]] и Јужна Италија, кои се шират на најниско ниво во Британија и Баскија. Кавали-Сфорца го поврзува ова со „грчката експанзија, која го достигнала својот врв во историските времиња околу 1000 и 500 п.н.е., но која секако започнала порано“. # Група гени со највисоки фреквенции во [[Баскиска земја|Баскија]] и пониски нивоа надвор од областа Иберија и [[Јужна Франција]]. Во можеби најпознатиот заклучок од Кавали-Сфорца, овој најслаб од петте обрасци бил опишан како изолирани остатоци од преднеолитското население во Европа, „кои барем делумно го издржале ширењето на култиваторите“. Тоа одговара приближно на географското ширење на [[Резус-фактор|резус негативните]] крвни групи. Конкретно, заклучокот дека Баскијците се генетски изолат станал нашироко дискутиран, но и контроверзен заклучок. Тој, исто така, создал филогенетско дрво за да ги анализира внатрешните односи меѓу Европејците. Тој нашол четири главни „оддалечени“ - [[Баскијци]], [[Лапонци]], [[Сардинците|Сардинци]] и [[Исланѓани]];<ref>Cavalli-Sforza, Luca; Menozzi, Paolo; Piazza, Alberto (1994). ''The History and Geography of Human Genes''. Princeton University Press, p. 272</ref> резултат што тој го припишува на нивната релативна изолација (забелешка: Исланѓаните и Сардинците зборуваат [[индоевропски јазици]], додека другите две групи не). [[Грци]]те и [[Југословени]]те претставуваат втора група на помалку екстремни оддалечени. Останатите популации се групираа во неколку групи: „[[Келтски народи|келтски]]“, „[[Германи|германски]]“, „југозападниевропејци“, „[[Скандинавија|скандинавци]]“ и „источноевропејци“.<ref name="Cavalli-Sforza_19934"/> Студијата спроведена во мај 2009 година<ref>[http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0005472#pone.0005472.s003 Genetic Structure of Europeans: A View from the North–East], Nelis et al. 2009</ref> истражувајќи 19 популации од Европа користејќи 270.000 SNP ја истакнала генетската разновидност на европските популации што одговарале на градиентот од северозапад до југоисток и издвоиле „четири различни региони“ во Европа: * Финска, покажувајќи го најголемото растојание до останатите Европејци. * [[Балтички Регион|Балтички регион]] ([[Естонија]], [[Латвија]] и [[Литванија]]), западна [[Русија]] и источна [[Полска]]. * Средна и Западна Европа. * [[Италија]], поради тоа што Алпите делуваат како голема генетска бариера. Во оваа студија, анализата на бариерата открила „генетски бариери“ меѓу Финска, Италија и други земји и дека бариери може да се покажат и во Финска (помеѓу [[Хелсинки]] и Куусамо) и Италија (помеѓу северниот и јужниот дел, Fst=0,0050). Утврдено е дека Fst ([[индекс на фиксација]]) значително корелира со географските растојанија кои се движат од ≤0,0010 за соседните популации до 0,0200-0,0230 за Јужна Италија и Финска. За споредба, Fst од неевропски примероци во пар биле како што следува: Европејци–Африканци (Јоруба) 0,1530; Европејци–Кинези 0,1100; Африканци (Јоруба)–Кинези 0,1900.<ref>{{Наведено списание|title=Pair-wise Fst between European samples|doi=10.1371/journal.pone.0005472.s003|doi-access=free}}</ref> Студијата на Чао Тиан во август 2009 година ја проширила анализата на генетската структура на европската популација за да вклучи дополнителни јужноевропски групи и арапски популации ([[Палестинците|Палестинци]], [[Друзи]]...) од Блискиот Исток. Оваа студија утврдила автосомна Fst помеѓу 18 групи на население и заклучила дека, генерално, генетските растојанија одговарале на географските односи со помали вредности помеѓу групите на население со потекло од соседните земји/региони (на пример, [[Грци]]/[[Тоскана|Тосканци]]: Fst=0,0010, [[Грци]]/[[Палестинците|Палестинци]]: Fst=0,0057) во споредба со оние од многу различни региони во Европа (на пример [[Грци]]/[[Швеѓани]]: Fst=0,0087, [[Грци]]/[[Руси]]: Fst=0,0108).<ref name="European population genetic substru">{{Наведено списание|displayauthors=6|year=2009|title=European population genetic substructure: further definition of ancestry informative markers for distinguishing among diverse European ethnic groups|journal=Molecular Medicine|volume=15|issue=11–12|pages=371–383|doi=10.2119/molmed.2009.00094|pmc=2730349|pmid=19707526}}</ref> === Автосомна ДНК === Селдин (2006) користел над 5.000 автосомни SNP. Покажал „конзистентна и репродуктивна разлика помеѓу „северните“ и „јужните“ [[Демографија на Европа|европски групи на население]]“. Повеќето поединечни учесници со [[Јужна Европа|јужноевропско]] потекло ([[Италијанци]], [[Грци]], [[Португалци]], [[Шпанци]]) и [[Ашкенази|Ашкенази Евреите]] имаат >85% членство во јужното население; и повеќето северни, западни, средни и источни Европејци ([[Швеѓани]], [[Англичани]], [[Ирци]], [[Германци]] и [[Украинци]]) имаат >90% во северната популациска група. Многу од учесниците во оваа студија биле американски граѓани кои се самоидентификувале со различни европски етникуми врз основа на самопријавеното семејно педигре.<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=September 2006|title=European population substructure: clustering of northern and southern populations|journal=PLOS Genetics|volume=2|issue=9|pages=e143|doi=10.1371/journal.pgen.0020143|pmc=1564423|pmid=17044734|doi-access=free}}</ref> Слична студија во 2007 година, користејќи примероци претежно од Европа, покажала дека најважната генетска диференцијација во Европа се јавува на линијата од север кон Југоисток ([[северна Европа]] до Балканот), со друга оска на диференцијација исток-запад низ Европа. Нејзините наоди биле во согласност со претходните резултати базирани на mtДНК и Y-хромозомската ДНК кои ја поддржувале теоријата дека современите Ибери (Шпанци и Португалци) го имаат најстарото европско генетско потекло, како и дека ги одвојуваат Баскијците и Лапонците од другите европски популации.<ref name="sitesled20073">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=May 2007|title=Measuring European population stratification with microarray genotype data|journal=American Journal of Human Genetics|volume=80|issue=5|pages=948–956|doi=10.1086/513477|pmc=1852743|pmid=17436249}}</ref> Тоа сугерирало дека [[Англичани]]те и Ирците се групираат со други северно-источни Европејци, како што се [[Германци]]те и [[Полјаци]]те, додека некои баскиски и италијански поединци, исто така, се групираат со северноевропејци. И покрај овие раслојувања, тој забележал дека „во Европа има ниска очигледна разновидност со примероци на целиот континент само маргинално повеќе дисперзирани од примероците од една популација на друго место во светот“.<ref name="sitesled20073"/> Во 2008 година, два меѓународни истражувачки тима објавиле анализи за генотипизација на големи размери на големи примероци на Европејци, користејќи над 300.000 автосомни SNP. Со исклучок на вообичаените изолати како [[Баскијци]]те, [[Финци]]те и [[Сардинците]], на европската популација му недостасувале остри дисконтинуитети (групирања) како што откриле претходните студии (види Селдин ''et al.'' 2006 и Баучет ''et al.'' 2007<ref name="sitesled20073"/>), иако постоел забележлив наклон од југ кон север. Севкупно, тие откриле само ниско ниво на генетска диференцијација помеѓу подпопулациите, а разликите што постоеле се карактеризирале со силна корелација на целиот континент помеѓу географската и генетската оддалеченост. Дополнително, тие откриле дека различноста е најголема во јужна Европа поради поголемата ефективна големина на населението и/или [[Прираст на населението|проширување на населението]] од јужна кон северна Европа.<ref name="Lao_20082"/> Истражувачите го земаат ова набљудување за да имплицираат дека генетски, Европејците не се дистрибуирани во дискретни популации.<ref name="Lao_20082" /><ref>{{Наведено списание|first5=AR|first6=A|first7=A|first8=KS|first9=S|displayauthors=6|date=November 2008|title=Genes mirror geography within Europe|journal=Nature|volume=456|issue=7218|pages=98–101|bibcode=2008Natur.456...98N|doi=10.1038/nature07331|pmc=2735096|pmid=18758442}}</ref> Две целосни геномски студии на двете источноевропски популации во Украина ([[Украина|Украинци]] од [[Украина]]) и Русија ([[Русија|Руси]] од [[Русија]]) покажале дека геномската разновидност од овој регион не била претставена во претходните геномски истражувања, бидејќи студиите во Европа се главно пристрасни кон популации во западниот дел на континентот.<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=January 2021|title=Genome diversity in Ukraine|journal=GigaScience|volume=10|issue=1|doi=10.1093/gigascience/giaa159|pmc=7804371|pmid=33438729|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=January 2020|title=Genome-wide sequence analyses of ethnic populations across Russia|journal=Genomics|volume=112|issue=1|pages=442–458|doi=10.1186/s13742-015-0095-0|pmc=4644275|pmid=30902755|doi-access=free}}</ref> Во [[Русија]], [[Луѓе од Коми|Комите]] кои живеат во североисточниот дел на земјата и се дел од семејството на [[Уралски јазици|уралски]] јазици, во кое се вклучени и [[Финци]]те, формираат пол на генетска разновидност што се разликува од другите популации и се карактеризира со повисок европски ловец-собирач (ЗЛС) и античко северноевроазиско потекло.<ref name="plosone130307">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=March 7, 2013|title=A genome-wide analysis of populations from European Russia reveals a new pole of genetic diversity in northern Europe|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=3|pages=e58552|bibcode=2013PLoSO...858552K|doi=10.1371/journal.pone.0058552|pmc=3591355|pmid=23505534|doi-access=free}}</ref><ref name="The Arrival of Siberian Ancestry Co">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=May 2019|title=The Arrival of Siberian Ancestry Connecting the Eastern Baltic to Uralic Speakers further East|journal=Current Biology|volume=29|issue=10|pages=1701–1711.e16|doi=10.1016/j.cub.2019.04.026|pmc=6544527|pmid=31080083}}</ref> Според генетичарот [[Дејвид Рајх (генетичар)|Дејвид Рајх]], врз основа на [[Древна ДНК|древните човечки геноми]] што неговата лабораторија ги секвенционирала во 2016 година, Европејците потекнувале од мешавина на четири компоненти од западноевроазиските предци, имено ЗЛС (западни ловци-собирачи), ИЛС (источни ловци-собирачи), неолитски фармери од Левант/Анадолија како и од неолитските фармери од Иран (често сумирани како „РЕФ“; раноевропски фармери), во различни степени.<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=August 2016|title=Genomic insights into the origin of farming in the ancient Near East|journal=Nature|volume=536|issue=7617|pages=419–424|bibcode=2016Natur.536..419L|doi=10.1038/nature19310|pmc=5003663|pmid=27459054|quote=bottom-left: Western Hunter Gatherers (WHG), top-left: Eastern Hunter Gatherers (EHG), bottom-right: Neolithic Levant and Natufians, top-right: Neolithic Iran. This suggests the hypothesis that diverse ancient West Eurasians can be modelled as mixtures of as few as four streams of ancestry related to these population}}</ref><ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=October 2017|title=40,000-Year-Old Individual from Asia Provides Insight into Early Population Structure in Eurasia|journal=Current Biology|volume=27|issue=20|pages=3202–3208.e9|doi=10.1016/j.cub.2017.09.030|pmc=6592271|pmid=29033327|quote=}}</ref> Сибирскиот генетски тек се наоѓа меѓу неколку европски етнички групи кои зборуваат уралски јазици. Оваа сибирска компонента сама по себе е состав на античко северноевроазиско и источноазиско потекло од Источен Сибир, максимизирано меѓу [[Евенци|Евенките]] и [[Евени]]те или [[Нгасани|Нганасаните]]. Ширењето на ова потекло е поврзано од некои генетичари со распространувањето на [[Уралски јазици|уралските јазици]], други сепак тврдат дека уралските јазици се рашириле пред доаѓањето на сибирскиот генетски тек, кој е секундарен извор на разновидност во популациите што зборуваат уралски.<ref>{{Наведено списание|last=Lamnidis|first=Thiseas C.|last2=Majander|first2=Kerttu|last3=Jeong|first3=Choongwon|last4=Salmela|first4=Elina|last5=Wessman|first5=Anna|last6=Moiseyev|first6=Vyacheslav|last7=Khartanovich|first7=Valery|last8=Balanovsky|first8=Oleg|last9=Ongyerth|first9=Matthias|date=2018-11-27|title=Ancient Fennoscandian genomes reveal origin and spread of Siberian ancestry in Europe|journal=Nature Communications|volume=9|issue=1|pages=5018|bibcode=2018NatCo...9.5018L|doi=10.1038/s41467-018-07483-5|issn=2041-1723|pmc=6258758|pmid=30479341}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Santos|first=Patrícia|last2=Gonzàlez-Fortes|first2=Gloria|last3=Trucchi|first3=Emiliano|last4=Ceolin|first4=Andrea|last5=Cordoni|first5=Guido|last6=Guardiano|first6=Cristina|last7=Longobardi|first7=Giuseppe|last8=Barbujani|first8=Guido|date=December 2020|title=More Rule than Exception: Parallel Evidence of Ancient Migrations in Grammars and Genomes of Finno-Ugric Speakers|journal=Genes|language=en|volume=11|issue=12|pages=1491|doi=10.3390/genes11121491|issn=2073-4425|pmc=7763979|pmid=33322364|doi-access=free}}</ref> Генетските податоци укажуваат на потеклото на [[Западен Сибир|западносибирски]] [[Ловци собирачи|ловци-собирачи]] на набљудуваниот сибирски ген тек меѓу групите што зборуваат уралски. Западносибирските ловци-собирачи се карактеризирале со високо [[Античка северноевроазиска|античко северноевроазиско]] потекло и помали количини на источносибирски примеси. Генетски податоци за [[Волшки Татари|Татарите од Волга]] или [[Чуваши]], пронајдени меѓу „''западно-турските говорители, како Чувашите и Волшките Татари, источноазиската компонента е откриена само во мали количини (~ 5%)''“.<ref>{{Наведено списание|last=Wong|first=Emily H.M.|date=2015|title=Reconstructing genetic history of Siberian and Northeastern European populations|journal=Genome Research|volume=27|issue=1|pages=1–14|doi=10.1101/gr.202945.115|pmc=5204334|pmid=27965293}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Triska|first=Petr|last2=Chekanov|first2=Nikolay|last3=Stepanov|first3=Vadim|last4=Khusnutdinova|first4=Elza K.|last5=Kumar|first5=Ganesh Prasad Arun|last6=Akhmetova|first6=Vita|last7=Babalyan|first7=Konstantin|last8=Boulygina|first8=Eugenia|last9=Kharkov|first9=Vladimir|date=2017-12-28|title=Between Lake Baikal and the Baltic Sea: genomic history of the gateway to Europe|journal=BMC Genetics|volume=18|issue=1|pages=110|doi=10.1186/s12863-017-0578-3|issn=1471-2156|pmc=5751809|pmid=29297395|quote=Comparative analysis of modern and ancient genomes suggests that Western Siberians have more Ancient North European ancestry (represented by Mal’ta) than other populations of the Russian Federation.|doi-access=free}}</ref> [[Источна Азија|Источно-азиското]] потекло се среќава со мала фреквенција кај некои Европејци. Според една студија, [[Германци]]те, [[Французи]]те и [[Британци]]те носат некаде од 1% до 3,8%. Североисточните Руси и [[Финци]]те имаат значително поголема мешавина од Источна Азија, околу 13%. Источноазиското потекло било стекнато пред околу 1800 години кај Финците (2 век н.е.), додека примесите кај североисточните Руси се проследени до пред околу 1300 години (8 век н.е.).<ref>{{Наведено списание|last=Qin|first=Pengfei|last2=Zhou|first2=Ying|last3=Lou|first3=Haiyi|last4=Lu|first4=Dongsheng|last5=Yang|first5=Xiong|last6=Wang|first6=Yuchen|last7=Jin|first7=Li|last8=Chung|first8=Yeun-Jun|last9=Xu|first9=Shuhua|date=2015-04-02|title=Quantitating and Dating Recent Gene Flow between European and East Asian Populations|journal=Scientific Reports|language=en|volume=5|issue=1|pages=9500|bibcode=2015NatSR...5E9500Q|doi=10.1038/srep09500|issn=2045-2322|pmc=4382708|pmid=25833680}} "The gene flow from EAS to Finnish and Northeastern Russian populations could be dated back 64.2 ± 1.1 and 45.2 ± 1.3 generations, or 1,862 and 1,311 years, respectively."</ref> [[Татари-Липки|Татарите од Липка]], [[Туркиски народи|турско малцинство]] во [[Белорусија]] имаат околу 30% источноевроазиско потекло. Современите Европејци се генетски прилично хомогени и го црпат своето потекло - претежно до исклучиво - од најмногу пет западно-евроазиски лози, во различен степен. Современите Европејци покажувале афинитет и континуитет кон древните европски ловци-собирачи ([[западноевропски ловци-собирачи]], [[Скандинавски ловец-собирач|скандинавски ловци-собирачи]] и [[источноевропски ловци-собирачи]]), но сепак современите Европејци се значително поблиску до [[Генетска историја на Блискиот Исток|жителите на Блискиот Исток]] отколку античките, во голема мера објаснето преку повеќе неодамнешна [[Неолитска револуција|неолитска експанзија]] на земјоделците од Анадолија кон Европа. Европејците, во споредба со жителите на Блискиот Исток, имаат помалку „базално“ потекло (се претпоставува дека потеклото се разликувало пред разминувањето на мезолитските европски ловци-собирачи и древните северноевроазијци, што значи дека претставува длабока потструктура меѓу западноевроазијците), за кое се заклучува дека пристигнало со раните европски фармери (РЕФ). Напротив, Европејците имаат повисок антички северноевроазиски афинитет, за кој се претпоставува дека пристигнал со миграциите од бронзеното и железното време од Западен Сибир. Севкупно, Европејците тесно се групираат со популациите на Блискиот Исток и Средна Азија, проследени со северноафриканските и јужноазиските популации, додека се најоддалечени од популациите на субсахарска Африка (конкретно Средна/Западна Африка) и источноазиско население.<ref>{{Наведено списание|last=Arbuckle|first=Benjamin S.|last2=Schwandt|first2=Zoe|date=2022-08-26|title=Ancient genomes and West Eurasian history|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.add9059|journal=Science|language=en|volume=377|issue=6609|pages=922–923|bibcode=2022Sci...377..922A|doi=10.1126/science.add9059|issn=0036-8075|pmid=36007032}}</ref> === Автосомни генетски растојанија (Fst) врз основа на SNP (2009) === Генетското растојание помеѓу популациите често се мери со [[индекс на фиксација]] (Fst), врз основа на податоците за генетскиот полиморфизам, како што се [[Еднонуклеотиден полиморфизам|еднонуклеотидните полиморфизми (SNPs)]] или [[Микросателит (генетика)|микросателитите]]. Fst е посебен случај на [[F-статистика]], концепт развиен во 1920-тите од Сивол Рајт. Fst е едноставно корелација на случајно избраните алели во рамките на истата подпопулација во однос на онаа што се наоѓа во целата популација. Често се изразува како пропорција на генетска разновидност поради разликите во фреквенцијата на алелите меѓу популациите. Вредностите се движат од 0 до 1. Нулта вредност имплицира дека двете популации се панмиктични, дека тие слободно се вкрстуваат. Вредноста на еден би значела дека двете популации се целосно одвоени. Колку е поголема вредноста на Fst, толку е поголемо генетското растојание. Во суштина, овие ниски вредности на Fst сугерираат дека поголемиот дел од генетските варијации се на ниво на индивидуи во иста популациона група (~ 85%); додека припаѓаат на различна популациона група во рамките на истата „раса“/континент, па дури и на различни расни/континентални групи додале многу помал степен на варијација (3–8%; 6–11%, соодветно). {| class="wikitable" style="text-align:center; width:80%;" ! scope="col" | ! scope="col" |[[Италијански Американци]] ! scope="col" |[[Палестинци]] ! scope="col" |[[Швеѓани]] ! scope="col" |[[Друзи]] ! scope="col" |[[Шпанци]] ![[Германци]] ![[Руси]] ![[Ирци]] ![[Грчки Американци]] ![[Евреи|Ашкенази Евреи]] ![[Черкези]] |- ! scope="row" |[[Италијански Американци]] | |0.0064 |0.0064 |0.0057 |0.0010 |0.0029 |0.0088 |0.0048 |0.0000 |0.0040 |0.0067 |- ! scope="row" |[[Палестинци]] |0.0064 | |0.0191 |0.0064 |0.0101 |0.0136 |0.0202 |0.0170 |0.0057 |0.0093 |0.0108 |- ! scope="row" |[[Швеѓани]] |0.0064 |0.0191 | |0.0167 |0.0040 |0.0007 |0.0030 |0.0020 |0.0084 |0.0120 |0.0117 |- ! scope="row" |[[Друзи]] |0.0057 |0.0064 |0.0167 | |0.0096 |0.0121 |0.0194 |0.0154 |0.0052 |0.0088 |0.0092 |- ! scope="row" |[[Шпанци]] |0.0010 |0.0101 |0.0040 |0.0096 | |0.0015 |0.0070 |0.0037 |0.0035 |0.0056 |0.0090 |- ! scope="row" |[[Германци]] |0.0029 |0.0136 |0.0007 |0.0121 |0.0015 | |0.0030 |0.0010 |0.0039 |0.0072 |0.0089 |- ! scope="row" |[[Руси]] |0.0088 |0.0202 |0.0030 |0.0194 |0.0070 |0.0030 | |0.0038 |0.0108 |0.0137 |0.0120 |- ! scope="row" |[[Ирци]] |0.0048 |0.0170 |0.0020 |0.0154 |0.0037 |0.0010 |0.0038 | |0.0067 |0.0109 |0.0110 |- ! scope="row" |[[Грчки Американци]] |0.0000 |0.0057 |0.0084 |0.0052 |0.0035 |0.0039 |0.0108 |0.0067 | |0.0042 |0.0054 |- ! scope="row" |[[Евреи|Ашкенази Евреи]] |0.0040 |0.0093 |0.0120 |0.0088 |0.0056 |0.0072 |0.0137 |0.0109 |0.0042 | |0.0107 |- ! scope="row" |[[Черкези]] |0.0067 |0.0108 |0.0117 |0.0092 |0.0090 |0.0089 |0.0120 |0.0110 |0.0054 |0.0107 | |} {| class="wikitable" style="text-align:center; width:80%;" ! scope="col" | ! scope="col" |[[Австрија]] ! scope="col" |[[Бугарија]] ! scope="col" |[[Чешка]] ! scope="col" |[[Естонија]] ! scope="col" |[[Финска]] ([[Хелсинки]]) ! scope="col" |[[Финска]] ([[Кусамо]]) ![[Франција]] ![[Северна Германија]] ![[Јужна Германија]] ![[Унгарија]] ![[Северна Италија]] ![[Јужна Италија]] ![[Латвија]] ![[Литванија]] ![[Полска]] ![[Русија]] ![[Шпанија]] ![[Шведска]] ![[Швајцарија]] !ЦЕУ ! |- ! scope="row" |[[Австрија]] | |1.14 |1.08 |1.58 |2.24 |3.30 |1.16 |1.10 |1.04 |1.04 |1.49 |1.79 |1.85 |1.70 |1.19 |1.47 |1.41 |1.21 |1.19 |1.12 ![[Австрија]] |- ! scope="row" |[[Бугарија]] |1.14 | |1.21 |1.70 |2.19 |2.91 |1.22 |1.32 |1.19 |1.10 |1.32 |1.38 |1.86 |1.73 |1.29 |1.53 |1.30 |1.47 |1.13 |1.29 ![[Бугарија]] |- ! scope="row" |[[Чешка]] |1.08 |1.21 | |1.42 |2.20 |3.26 |1.35 |1.15 |1.16 |1.06 |1.69 |2.04 |1.62 |1.48 |1.09 |1.27 |1.63 |1.26 |1.37 |1.21 ![[Чешка]] |- ! scope="row" |[[Естонија]] |1.58 |1.70 |1.42 | |1.71 |2.80 |2.08 |1.53 |1.70 |1.41 |2.42 |2.93 |1.24 |1.28 |1.17 |1.21 |2.54 |1.49 |2.16 |1.59 ![[Естонија]] |- ! scope="row" |[[Финска]] ([[Хелсинки]]) |2.24 |2.19 |2.20 |1.71 | |1.86 |2.69 |2.17 |2.35 |1.87 |2.82 |3.37 |2.31 |2.33 |1.75 |2.10 |3.14 |1.89 |2.77 |1.99 ![[Финска]] ([[Хелсинки|Хелсинк]]) |- ! scope="row" |[[Финска]] ([[Кусамо]]) |3.30 |2.91 |3.26 |2.80 |1.86 | |3.72 |3.27 |3.46 |2.68 |3.64 |4.18 |3.33 |3.37 |2.49 |3.16 |4.21 |2.87 |3.83 |2.89 ![[Финска]] ([[Кусамо]]) |- ! scope="row" |[[Франција]] |1.16 |1.22 |1.35 |2.08 |2.69 |3.72 | |1.25 |1.12 |1.16 |1.38 |1.68 |2.40 |2.20 |1.44 |1.94 |1.13 |1.38 |1.10 |1.13 ![[Франција]] |- ! scope="row" |[[Северна Германија]] |1.10 |1.32 |1.15 |1.53 |2.17 |3.27 |1.25 | |1.08 |1.11 |1.72 |2.14 |1.84 |1.66 |1.18 |1.49 |1.62 |1.12 |1.36 |1.06 ![[Северна Германија]] |- ! scope="row" |[[Јужна Германија]] |1.04 |1.19 |1.16 |1.70 |2.35 |3.46 |1.12 |1.08 | |1.08 |1.53 |1.85 |1.20 |1.84 |1.23 |1.58 |1.40 |1.21 |1.17 |1.07 ![[Јужна Германија]] |- ! scope="row" |[[Унгарија]] |1.04 |1.10 |1.06 |1.41 |1.87 |2.68 |1.16 |1.11 |1.08 | |1.42 |1.63 |1.58 |1.46 |1.14 |1.28 |1.32 |1.22 |1.16 |1.13 ![[Унгарија]] |- ! scope="row" |[[Северна Италија]] |1.49 |1.32 |1.69 |2.42 |2.82 |3.64 |1.38 |1.72 |1.53 |1.42 | |1.54 |2.64 |2.48 |1.75 |2.24 |1.42 |1.86 |1.36 |1.56 ![[Северна Италија]] |- ! scope="row" |[[Јужна Италија]] |1.79 |1.38 |2.04 |2.93 |3.37 |4.18 |1.68 |2.14 |1.85 |1.63 |1.54 | |3.14 |2.96 |1.99 |2.68 |1.67 |2.28 |1.54 |1.84 ![[Јужна Италија]] |- ! scope="row" |[[Латвија]] |1.85 |1.86 |1.62 |1.24 |2.31 |3.33 |2.40 |1.84 |1.20 |1.58 |2.64 |3.14 | |1.20 |1.26 |1.84 |2.82 |1.89 |2.52 |1.87 ![[Латвија]] |- ! scope="row" |[[Литванија]] |1.70 |1.73 |1.48 |1.28 |2.33 |3.37 |2.20 |1.66 |1.84 |1.46 |2.48 |2.96 |1.20 | |1.20 |1.26 |2.62 |1.74 |2.29 |1.74 ![[Литванија]] |- ! scope="row" |[[Полска]] |1.19 |1.29 |1.09 |1.17 |1.75 |2.49 |1.44 |1.18 |1.23 |1.14 |1.75 |1.99 |1.26 |1.20 | |1.18 |1.66 |1.30 |1.46 |1.28 ![[Полска]] |- ! scope="row" |[[Русија]] |1.47 |1.53 |1.27 |1.21 |2.10 |3.16 |1.94 |1.49 |1.58 |1.28 |2.24 |2.68 |1.84 |1.26 |1.18 | |2.32 |1.59 |1.20 |1.56 ![[Русија]] |- ! scope="row" |[[Шпанија]] |1.41 |1.30 |1.63 |2.54 |3.14 |4.21 |1.13 |1.62 |1.40 |1.32 |1.42 |1.67 |2.82 |2.62 |1.66 |2.32 | |1.73 |1.16 |1.34 ![[Шпанија]] |- ! scope="row" |[[Шведска]] |1.21 |1.47 |1.26 |1.49 |1.89 |2.87 |1.38 |1.12 |1.21 |1.22 |1.86 |2.28 |1.89 |1.74 |1.30 |1.59 |1.73 | |1.50 |1.09 ![[Шведска]] |- ! scope="row" |[[Швајцарија]] |1.19 |1.13 |1.37 |2.16 |2.77 |3.83 |1.10 |1.36 |1.17 |1.16 |1.36 |1.54 |2.52 |2.29 |1.46 |1.20 |1.16 |1.50 | |1.21 ![[Швајцарија]] |- ! scope="row" |ЦЕУ |1.12 |1.29 |1.21 |1.59 |1.99 |2.89 |1.13 |1.06 |1.07 |1.13 |1.56 |1.84 |1.87 |1.74 |1.28 |1.56 |1.34 |1.09 |1.21 | |ЦЕУ |- ! scope="col" | ! scope="col" |[[Австрија]] ! scope="col" |[[Бугарија]] ! scope="col" |[[Чешка]] ! scope="col" |[[Естонија]] ! scope="col" |[[Финска]] ([[Хелсинки|Хелсинк]]) ! scope="col" |[[Финска]] ([[Кусамо]]) ![[Франција]] ![[Северна Германија]] ![[Јужна Германија]] ![[Унгарија]] ![[Северна Италија]] ![[Јужна Италија]] ![[Латвија]] ![[Литванија]] ![[Полска]] ![[Русија]] ![[Шпанија]] ![[Шведска]] ![[Швајцарија]] !ЦЕУ ! |} ЦЕУ - Жители на Јута со потекло од Северна и Западна Европа. == Историја на истражување == === Класични генетски маркери (по прокси) === Еден од првите научници што извршил генетски студии бил [[Лујци Лука Кавали-Сфорца]]. Тој користел класични генетски маркери за да ја анализира ДНК по прокси. Овој метод ги проучува разликите во фреквенциите на одредени алелни особини, имено [[Полиморфизам (биологија)|полиморфизмите]] од протеините пронајдени во [[Крв|човечката крв]] (како што се [[АБО систем за крвна група|крвните групи АБО]], крвните антигени резус, [[Главен комплекс на хистокомпатибилност|ХЛА локусите]], [[Антитело|имуноглобулините]], [[изоензим]]ите [[G6PD]], меѓу другите). Последователно, неговиот тим пресметал [[генетско растојание]] помеѓу популациите, врз основа на принципот дека две популации кои споделуваат слични фреквенции на особина се потесно поврзани од популациите кои имаат повеќе дивергентни фреквенции на карактеристиката.<ref name="Cavalli-Sforza_19934"/> Од ова, тој конструирал [[Филогенетско дрво|филогенетски дрвја]] кои дијаграмски покажуваат генетски растојанија. Неговиот тим, исто така, извршил [[Анализа на главна компонента|анализи на главни компоненти]], што е добро во анализата на [[Мултиваријантна статистика|повеќеваријантни податоци]] со минимална загуба на информации. Информациите што се изгубени може делумно да се обноват со генерирање на втора главна компонента итн.<ref name="Cavalli-Sforza_19934"/> За возврат, информациите од секоја поединечна главна компонента (ПК) може да се прикажат графички во ''синтетички карти''. Овие карти покажуваат врвови и корита, кои претставуваат популации чиишто [[Алелна честота|генски фреквенции]] имаат екстремни вредности во споредба со другите во проучуваната област.<ref name="Cavalli-Sforza_19934" /> Врвовите и коритата обично поврзани со мазни градиенти се нарекуваат [[Клајн (биологија)|клинови]]. Генетските клинови може да се генерираат со адаптација на околината ([[природна селекција]]), континуиран [[проток на гени]] помеѓу две првично различни популации или демографска експанзија во слабо населена средина, со мала почетна [[Генетска мешавина|мешавина]] со постојните популации.<ref name="Arredi_2007">{{Наведена книга|title=Anthropological Genetics: Theory, Methods and Applications|vauthors=Arredi B, Poloni ES, Tyler-Smith C|publisher=Cambridge University Press|year=2007|isbn=978-0-521-54697-3|chapter=The Peopling of Europe}}</ref> Кавали-Сфорца ги поврзале овие градиенти со постулирани праисториски движења на населението, засновани на археолошки и лингвистички теории. Меѓутоа, имајќи предвид дека временските длабочини на таквите обрасци не се познати, „поврзувањето со одредени демографски настани обично е шпекулативно“.<ref name="Rosser_20005"/> === Директна ДНК анализа === Студиите кои користат директна ДНК анализа сега се во изобилство и може да користат [[Митохондриска ДНК|митохондријална ДНК (mtДНК)]], нерекомбинирачкиот дел од Y-хромозомот (NRY), па дури и автосомна ДНК. MtДНК и NRY ДНК споделуваат некои слични карактеристики, што ги направи особено корисни во генетската антропологија. Овие својства го вклучуваат директното, непроменето наследување на mtДНК и NRY ДНК од мајка на потомство и татко на син, соодветно, без „разбранувачки“ ефекти на [[Генетска рекомбинација|генетската рекомбинација]]. Ние, исто така, претпоставуваме дека овие генетски локуси не се засегнати од природната селекција и дека главниот процес одговорен за промените во [[Базен пар|базните парови]] е мутацијата (која може да се пресмета).<ref name="Milisauskas_20024"/> Помалата [[Ефективна големина на населението|ефективна големина на популацијата]] на NRY и mtДНК ги подобрува последиците од дрифтот и ефектот на основачот, во однос на автозомите, со што варијацијата на NRY и mtДНК е потенцијално чувствителен индекс на составот на популацијата.<ref name="Semino_20009"/><ref name="Richards_20004"/><ref name="Rosser_20005"/> Овие биолошки веродостојни претпоставки не се конкретни; Росер сугерира дека климатските услови може да влијаат на плодноста на одредени лоза.<ref name="Rosser_20005"/> Основната [[стапка на мутација]] што ја користат генетичарите е повеќе сомнителна. Тие често користат различни стапки на мутации и студиите честопати доаѓаат до многу различни заклучоци.<ref name="Rosser_20005"/> NRY и mtДНК може да бидат толку подложни да лебдат што некои древни обрасци можеби станале заматени. Друга претпоставка е дека генеалогиите на населението се приближуваат со [[Алелна честота|алелските генеалогии]]. [[Гвидо Барбуџани|Гвидо Барбујани]] истакнува дека ова важи само ако групите на население се развијат од генетски мономорфен збир на основачи. Барбујани тврди дека нема причина да се верува дека Европа била колонизирана од мономорфни популации. Ова би резултирало со преценување на староста на хаплогрупата, со што лажно ќе се прошири демографската историја на Европа во [[Старо камено време|доцниот палеолит]], а не во [[Младо камено време|неолитската]] ера.<ref name="Barbujani_2001">{{Наведено списание|date=January 2001|title=Genetics and the population history of Europe|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=98|issue=1|pages=22–25|bibcode=2001PNAS...98...22B|doi=10.1073/pnas.98.1.22|pmc=33353|pmid=11136246|doi-access=free}}</ref> Поголема сигурност за хронологијата може да се добие од студиите на древна ДНК, но досега тие биле релативно малку. Додека [[Хаплогрупа на ДНК на човечки Y-хромозом|Y-ДНК]] и mtДНК хаплогрупите претставуваат само мала компонента на ДНК базенот на една личност, [[Автосом|автосомната ДНК]] ја има предноста што содржи стотици илјади генетски локуси што може да се испитаат, со што се дава поцелосна слика за генетскиот состав. Односите на потекло може да се утврдат само на статистичка основа, бидејќи автосомната ДНК се подложува на рекомбинација. Еден хромозом може да снима историја за секој ген. Автозомалните студии се многу посигурни за прикажување на односите помеѓу постојните популации, но не нудат можности за откривање на нивните истории на ист начин како што ветуваат студиите на mtДНК и NRY ДНК, и покрај нивните многубројни компликации. Генетските студии работат на бројни претпоставки и страдаат од методолошки ограничувања, како што се [[Пристрасност при избор|пристрасноста на селекцијата]] и збунувачките феномени како [[Генетско поместување|генетскиот нанос]], ефектите од основата и тесно грло предизвикуваат големи грешки, особено во студиите на хаплогрупите. Колку и да е точна методологијата, заклучоците изведени од таквите студии се собираат врз основа на тоа како авторот предвидува дека нивните податоци се вклопуваат со воспоставените археолошки или лингвистички теории. == Наводи == {{наводи}} == Литература == {{refbegin|2}} * {{cite journal|display-authors=6|date=December 2008|title=The genetic legacy of religious diversity and intolerance: paternal lineages of Christians, Jews, and Muslims in the Iberian Peninsula|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2008-12-12_83_6/page/n76|journal=American Journal of Human Genetics|volume=83|issue=6|pages=725–736|doi=10.1016/j.ajhg.2008.11.007|pmc=2668061|pmid=19061982|vauthors=Adams SM, Bosch E, Balaresque PL, Ballereau SJ, Lee AC, Arroyo E, López-Parra AM, Aler M, Grifo MS, Brion M, Carracedo A, Lavinha J, Martínez-Jarreta B, Quintana-Murci L, Picornell A, Ramon M, Skorecki K, Behar DM, Calafell F, Jobling MA}} * {{cite journal|display-authors=6|date=August 2004|title=A predominantly neolithic origin for Y-chromosomal DNA variation in North Africa|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2004-08_75_2/page/338|journal=American Journal of Human Genetics|volume=75|issue=2|pages=338–345|doi=10.1086/423147|pmc=1216069|pmid=15202071|vauthors=Arredi B, Poloni ES, Paracchini S, Zerjal T, Fathallah DM, Makrelouf M, Pascali VL, Novelletto A, Tyler-Smith C}} * {{cite journal|display-authors=6|date=May 2009|title=Global distribution of genomic diversity underscores rich complex history of continental human populations|journal=Genome Research|volume=19|issue=5|pages=795–803|doi=10.1101/gr.088898.108|pmc=2675968|pmid=19218534|vauthors=Auton A, Bryc K, Boyko AR, Lohmueller KE, Novembre J, Reynolds A, Indap A, Wright MH, Degenhardt JD, Gutenkunst RN, King KS, Nelson MR, Bustamante CD}} * {{cite journal|display-authors=6|date=June 2009|title=Y-chromosomal evidence of the cultural diffusion of agriculture in Southeast Europe|journal=European Journal of Human Genetics|volume=17|issue=6|pages=820–830|doi=10.1038/ejhg.2008.249|pmc=2947100|pmid=19107149|vauthors=Battaglia V, Fornarino S, Al-Zahery N, Olivieri A, Pala M, Myres NM, King RJ, Rootsi S, Marjanovic D, Primorac D, Hadziselimovic R, Vidovic S, Drobnic K, Durmishi N, Torroni A, Santachiara-Benerecetti AS, Underhill PA, Semino O}} * {{cite journal|display-authors=6|date=May 2007|title=Measuring European population stratification with microarray genotype data|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2007-05_80_5/page/948|journal=American Journal of Human Genetics|volume=80|issue=5|pages=948–956|doi=10.1086/513477|pmc=1852743|pmid=17436249|vauthors=Bauchet M, McEvoy B, Pearson LN, Quillen EE, Sarkisian T, Hovhannesyan K, Deka R, Bradley DG, Shriver MD}} * {{cite journal|display-authors=6|date=March 2006|title=Micro-phylogeographic and demographic history of Portuguese male lineages|journal=Annals of Human Genetics|volume=70|issue=Pt 2|pages=181–194|doi=10.1111/j.1529-8817.2005.00221.x|pmid=16626329|vauthors=Beleza S, Gusmão L, Lopes A, Alves C, Gomes I, Giouzeli M, Calafell F, Carracedo A, Amorim A|s2cid=4652154}}{{dead link|date=May 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}} * {{cite journal|date=April 2001|title=High-resolution analysis of human Y-chromosome variation shows a sharp discontinuity and limited gene flow between northwestern Africa and the Iberian Peninsula|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2001-04_68_4/page/1019|journal=American Journal of Human Genetics|volume=68|issue=4|pages=1019–1029|doi=10.1086/319521|pmc=1275654|pmid=11254456|vauthors=Bosch E, Calafell F, Comas D, Oefner PJ, Underhill PA, Bertranpetit J}} * {{cite journal|date=January 2006|title=The questionable contribution of the Neolithic and the Bronze Age to European craniofacial form|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2006-01-03_103_1/page/242|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=103|issue=1|pages=242–247|bibcode=2006PNAS..103..242B|doi=10.1073/pnas.0509801102|pmc=1325007|pmid=16371462|doi-access=free|vauthors=Brace CL, Seguchi N, Quintyn CB, Fox SC, Nelson AR, Manolis SK, Qifeng P}} * {{cite journal|display-authors=6|date=June 2009|title=Moors and Saracens in Europe: estimating the medieval North African male legacy in southern Europe|journal=European Journal of Human Genetics|volume=17|issue=6|pages=848–852|doi=10.1038/ejhg.2008.258|pmc=2947089|pmid=19156170|vauthors=Capelli C, Onofri V, Brisighelli F, Boschi I, Scarnicci F, Masullo M, Ferri G, Tofanelli S, Tagliabracci A, Gusmao L, Amorim A, Gatto F, Kirin M, Merlitti D, Brion M, Verea AB, Romano V, Cali F, Pascali V}} * {{cite journal|author-link=Luigi Cavalli-Sforza|date=July 1997|title=Genes, peoples, and languages|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1997-07-22_94_15/page/7719|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=94|issue=15|pages=7719–7724|bibcode=1997PNAS...94.7719C|doi=10.1073/pnas.94.15.7719|pmc=33682|pmid=9223254|doi-access=free|vauthors=Cavalli-Sforza LL}} * {{cite journal|display-authors=6|date=May 2002|title=A back migration from Asia to sub-Saharan Africa is supported by high-resolution analysis of human Y-chromosome haplotypes|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2002-05_70_5/page/1197|journal=American Journal of Human Genetics|volume=70|issue=5|pages=1197–1214|doi=10.1086/340257|pmc=447595|pmid=11910562|vauthors=Cruciani F, Santolamazza P, Shen P, Macaulay V, Moral P, Olckers A, Modiano D, Holmes S, Destro-Bisol G, Coia V, Wallace DC, Oefner PJ, Torroni A, Cavalli-Sforza LL, Scozzari R, Underhill PA}} * {{cite journal|display-authors=6|date=May 2004|title=Phylogeographic analysis of haplogroup E3b (E-M215) y chromosomes reveals multiple migratory events within and out of Africa|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2004-05_74_5/page/1014|journal=American Journal of Human Genetics|volume=74|issue=5|pages=1014–1022|doi=10.1086/386294|pmc=1181964|pmid=15042509|vauthors=Cruciani F, La Fratta R, Santolamazza P, Sellitto D, Pascone R, Moral P, Watson E, Guida V, Colomb EB, Zaharova B, Lavinha J, Vona G, Aman R, Cali F, Akar N, Richards M, Torroni A, Novelletto A, Scozzari R}} * {{cite journal|date=August 2006|title=Molecular dissection of the Y chromosome haplogroup E-M78 (E3b1a): a posteriori evaluation of a microsatellite-network-based approach through six new biallelic markers|journal=Human Mutation|volume=27|issue=8|pages=831–832|doi=10.1002/humu.9445|pmid=16835895|doi-access=free|vauthors=Cruciani F, La Fratta R, Torroni A, Underhill PA, Scozzari R|s2cid=26886757}} * {{cite journal|display-authors=6|date=January 2009|title=Differential Greek and northern African migrations to Sicily are supported by genetic evidence from the Y chromosome|journal=European Journal of Human Genetics|volume=17|issue=1|pages=91–99|doi=10.1038/ejhg.2008.120|pmc=2985948|pmid=18685561|vauthors=Di Gaetano C, Cerutti N, Crobu F, Robino C, Inturri S, Gino S, Guarrera S, Underhill PA, King RJ, Romano V, Cali F, Gasparini M, Matullo G, Salerno A, Torre C, Piazza A}} * {{cite journal|display-authors=6|date=October 2004|title=Reduced genetic structure of the Iberian peninsula revealed by Y-chromosome analysis: implications for population demography|journal=European Journal of Human Genetics|volume=12|issue=10|pages=855–863|doi=10.1038/sj.ejhg.5201225|pmid=15280900|doi-access=free|vauthors=Flores C, Maca-Meyer N, González AM, Oefner PJ, Shen P, Pérez JA, Rojas A, Larruga JM, Underhill PA|s2cid=16765118}} * {{cite journal|display-authors=6|date=July 2003|title=Peopling of three Mediterranean islands (Corsica, Sardinia, and Sicily) inferred by Y-chromosome biallelic variability|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physical-anthropology_2003-07_121_3/page/270|journal=American Journal of Physical Anthropology|volume=121|issue=3|pages=270–279|doi=10.1002/ajpa.10265|pmid=12772214|vauthors=Francalacci P, Morelli L, Underhill PA, Lillie AS, Passarino G, Useli A, Madeddu R, Paoli G, Tofanelli S, Calò CM, Ghiani ME, Varesi L, Memmi M, Vona G, Lin AA, Oefner P, Cavalli-Sforza LL}} * {{cite journal|display-authors=6|date=July 2005|title=Y-chromosome lineages from Portugal, Madeira and Açores record elements of Sephardim and Berber ancestry|journal=Annals of Human Genetics|volume=69|issue=Pt 4|pages=443–454|doi=10.1111/j.1529-8817.2005.00161.x|pmid=15996172|hdl-access=free|vauthors=Gonçalves R, Freitas A, Branco M, Rosa A, Fernandes AT, Zhivotovsky LA, Underhill PA, Kivisild T, Brehm A|hdl=10400.13/3018|s2cid=3229760}}{{dead link|date=May 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}} * {{cite journal|date=May 2008|title=A panel of ancestry informative markers for estimating individual biogeographical ancestry and admixture from four continents: utility and applications|journal=Human Mutation|volume=29|issue=5|pages=648–658|doi=10.1002/humu.20695|pmid=18286470|doi-access=free|vauthors=Halder I, Shriver M, Thomas M, Fernandez JR, Frudakis T|s2cid=12489449}} * {{cite journal|year=2002|title=Congruent distribution of Neolithic painted pottery and ceramic figurines with Y-chromosome lineages|url=https://archive.org/details/sim_antiquity_2002-09_76_293/page/707|journal=[[Antiquity (journal)|Antiquity]]|volume=76|issue=293|pages=707–14|doi=10.1017/s0003598x00091158|vauthors=King R, Underhill PA|s2cid=160359661}} * {{cite journal|display-authors=6|date=August 2008|title=Correlation between genetic and geographic structure in Europe|journal=Current Biology|volume=18|issue=16|pages=1241–1248|doi=10.1016/j.cub.2008.07.049|pmid=18691889|doi-access=free|vauthors=Lao O, Lu TT, Nothnagel M, Junge O, Freitag-Wolf S, Caliebe A, Balascakova M, Bertranpetit J, Bindoff LA, Comas D, Holmlund G, Kouvatsi A, Macek M, Mollet I, Parson W, Palo J, Ploski R, Sajantila A, Tagliabracci A, Gether U, Werge T, Rivadeneira F, Hofman A, Uitterlinden AG, Gieger C, Wichmann HE, Rüther A, Schreiber S, Becker C, Nürnberg P, Nelson MR, Krawczak M, Kayser M|s2cid=16945780}} * {{cite journal|display-authors=6|date=October 2005|title=High-resolution phylogenetic analysis of southeastern Europe traces major episodes of paternal gene flow among Slavic populations|url=https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_2005-10_22_10/page/1964|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=22|issue=10|pages=1964–1975|doi=10.1093/molbev/msi185|pmid=15944443|doi-access=free|vauthors=Pericić M, Lauc LB, Klarić IM, Rootsi S, Janićijevic B, Rudan I, Terzić R, Colak I, Kvesić A, Popović D, Sijacki A, Behluli I, Dordevic D, Efremovska L, Bajec DD, Stefanović BD, Villems R, Rudan P}}{{dead link|date=May 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}} * {{cite journal|date=October 2008|title=Cranial discrete traits in a Byzantine population and eastern Mediterranean population movements|url=https://archive.org/details/sim_human-biology_2008-10_80_5/page/535|journal=Human Biology|volume=80|issue=5|pages=535–564|doi=10.3378/1534-6617-80.5.535|pmid=19341322|vauthors=Ricaut FX, Waelkens M|s2cid=25142338}} * {{cite journal|display-authors=6|date=September 2001|title=Human Y-chromosome variation in the western Mediterranean area: implications for the peopling of the region|journal=Human Immunology|volume=62|issue=9|pages=871–884|citeseerx=10.1.1.408.4857|doi=10.1016/S0198-8859(01)00286-5|pmid=11543889|vauthors=Scozzari R, Cruciani F, Pangrazio A, Santolamazza P, Vona G, Moral P, Latini V, Varesi L, Memmi MM, Romano V, De Leo G, Gennarelli M, Jaruzelska J, Villems R, Parik J, Macaulay V, Torroni A}} * {{cite journal|display-authors=6|date=November 2000|title=The genetic legacy of Paleolithic Homo sapiens sapiens in extant Europeans: a Y chromosome perspective|url=http://hpgl.stanford.edu/publications/Science_2000_v290_p1155.pdf|journal=Science|volume=290|issue=5494|pages=1155–1159|bibcode=2000Sci...290.1155S|doi=10.1126/science.290.5494.1155|pmid=11073453|archive-url=https://web.archive.org/web/20080307035541/http://hpgl.stanford.edu/publications/Science_2000_v290_p1155.pdf|archive-date=2008-03-07|access-date=2009-07-22|vauthors=Semino O, Passarino G, Oefner PJ, Lin AA, Arbuzova S, Beckman LE, De Benedictis G, Francalacci P, Kouvatsi A, Limborska S, Marcikiae M, Mika A, Mika B, Primorac D, Santachiara-Benerecetti AS, Cavalli-Sforza LL, Underhill PA|url-status=dead}}. * {{cite journal|date=January 2002|title=Ethiopians and Khoisan share the deepest clades of the human Y-chromosome phylogeny|url=http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2002_v70_p265-268.pdf|journal=American Journal of Human Genetics|volume=70|issue=1|pages=265–268|doi=10.1086/338306|pmc=384897|pmid=11719903|archive-url=https://web.archive.org/web/20060315210510/http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2002_v70_p265-268.pdf|archive-date=2006-03-15|access-date=2009-07-22|vauthors=Semino O, Santachiara-Benerecetti AS, Falaschi F, Cavalli-Sforza LL, Underhill PA|url-status=dead}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tJkyAAAACAAJ&q=%22Blood+of+the+Isles%22|title=Blood of the Isles: Exploring the Genetic Roots of Our Tribal History|vauthors=Sykes B|publisher=Bantam|year=2006|isbn=978-0-593-05652-3|access-date=2009-07-22}} * {{cite journal|display-authors=6|date=November 2000|title=Y chromosome sequence variation and the history of human populations|journal=Nature Genetics|volume=26|issue=3|pages=358–361|doi=10.1038/81685|pmid=11062480|vauthors=Underhill PA, Shen P, Lin AA, Jin L, Passarino G, Yang WH, Kauffman E, Bonné-Tamir B, Bertranpetit J, Francalacci P, Ibrahim M, Jenkins T, Kidd JR, Mehdi SQ, Seielstad MT, Wells RS, Piazza A, Davis RW, Feldman MW, Cavalli-Sforza LL, Oefner PJ|s2cid=12893406}} * {{cite journal|display-authors=6|date=January 2001|title=The phylogeography of Y chromosome binary haplotypes and the origins of modern human populations|journal=Annals of Human Genetics|volume=65|issue=Pt 1|pages=43–62|doi=10.1046/j.1469-1809.2001.6510043.x|pmid=11415522|doi-access=free|vauthors=Underhill PA, Passarino G, Lin AA, Shen P, Mirazón Lahr M, Foley RA, Oefner PJ, Cavalli-Sforza LL|s2cid=9441236}} * {{Cite book|title=Examining the farming/language dispersal hypothesis, McDonald Institute for Archaeological Research|url=https://archive.org/details/examiningfarming0000unse|vauthors=Underhill PA|publisher=McDonald Institute for Archaeological Research|year=2002|isbn=978-1-902937-20-5|editor=Bellwood and Renfrew|location=Cambridge|chapter=Inference of Neolithic Population Histories using Y-chromosome Haplotypes}} * Perlès C, Monthel G ( 2001) The Early Neolithic in Greece: The First Farming Communities in Europe. Cambridge University Press, Cambridge. * Runnels C (2003) The origins of the Greek Neolithic: a personal view, in Ammerman and Biagi (2003 eds). {{refend}} == Дополнителна литература == * Родригез-Варела, Рикардо и сор. „Генетската историја на Скандинавија од римското железно време до денес“. Во: ''Ќелија''. Том 186, број 1, 5 јануари 2023 година, страници 32–46.е19.{{doi|10.1016/j.cell.2022.11.024}}[[Doi (identifier)|doi]] <span>:</span> [[doi:10.1016/j.cell.2022.11.024|10.1016/j.cell.2022.11.024]] * Skourtanioti, E., Ringbauer, H., Gnecchi Ruscone, GA et al. „Древна ДНК открива мешавина од историја и ендогамија во праисторискиот Егеј“. Во: ''Nature Ecology & Evolution'' (2023). https://doi.org/10.1038/s41559-022-01952-3 == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=http://admixturemap.paintmychromosomes.com/|title=A genetic atlas of human admixture history|year=2014}} {{Човечка генетика}} [[Категорија:Генетска историја на Европа]] eqxccfnf254nhpim6s1hye9wm3v44qe 0 1342130 5583463 5564684 2026-06-28T00:36:06Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583463 wikitext text/x-wiki Како и кај сите современи европски нации, постои голем степен на „''биолошки континуитет''“ меѓу [[Босанци]]те и [[Бошњаци]]те и нивните антички претходници со [[Y хромозом]]ска лоза кои сведочат за претежно [[Старо камено време|палеолитско]] европско потекло.<ref name="Peopling2005">{{Наведено списание|last=Marjanović|first=D|last2=Fornarino|first2=S|last3=Montagna|first3=S|last4=Primorac|first4=D|last5=Hadžiselimović|first5=R|last6=Vidović|first6=S|last7=Pojskić|first7=N|last8=Battaglia|first8=V|last9=Achilli|first9=A|displayauthors=3|year=2005|title=The peopling of modern Bosnia-Herzegovina: Y-chromosome haplogroups in the three main ethnic groups|journal=Annals of Human Genetics|volume=69|issue=Pt 6|pages=757–63|doi=10.1111/j.1529-8817.2005.00190.x|pmid=16266413}}</ref><ref name="HighResolution2005">{{Наведено списание|last=Peričić|first=M|last2=Barać Lauc|first2=L|last3=Martinović|first3=I|displayauthors=etal|year=2005|title=High-Resolution Phylogenetic Analysis of Southeastern Europe Traces Major Episodes of Paternal Gene Flow Among Slavic Populations.|url=http://svetlost.org/podaci/y_hromozom_beograd_i_balkan.pdf|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=22|issue=10|pages=1964–75|doi=10.1093/molbev/msi185|pmid=15944443|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808162236/http://svetlost.org/podaci/y_hromozom_beograd_i_balkan.pdf|archive-date=2017-08-08|access-date=2019-04-20|doi-access=free}}</ref> Проучувањата засновани на би-алелни маркери на NRY (не-рекомбинирачки регион на Y-хромозомот) покажале дека трите главни етнички групи на Босна и Херцеговина ([[Бошњаци]], [[босански Срби]] и [[Хрвати во Босна и Херцеговина|босански Хрвати]]) имаат заеднички, и покрај некои квантитативни разлики, голем дел од истиот антички генски базен различен за регионот.<ref name="Preliminary2006">{{Наведено списание|last=Damir|first=Marjanović / International Congress Series 1288 (2006) 243-245|displayauthors=etal|year=2006|title=Preliminary population study at fifteen autosomal and twelve Y-chromosome short tandem repeat loci in the representative sample of multinational Bosnia and Herzegovina residents|url=http://www.isfg.org/files/7dd0696f8ae1eb3c87a9a55f7ab04ceeb3d25c1c.05014196_754973465488.pdf|journal=Institute for Genetic Engineering and Biotechnology|page=244|access-date=2024-02-06|archive-date=2022-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117071255/https://www.isfg.org/files/7dd0696f8ae1eb3c87a9a55f7ab04ceeb3d25c1c.05014196_754973465488.pdf|url-status=dead}}</ref> Понатаму, анализата на автосомните STR не открила значајна разлика помеѓу популацијата на Босна и Херцеговина и соседните нации.<ref name="Preliminary2006" /> == Автосомна ДНК == [[Податотека:PLOS_3.PNG|лево|мини| Генетска структура на Босанците во европски контекст според три генетски системи: автосомна ДНК (A), Y-ДНК (B) и мтДНК (C) на Кушнијаревич и сор. (2015)]] Според автосомното истражување на ИБД (идентитет на потекло) од 2013 година „''на неодамнешното генеалошко потекло во последните 3.000 години на континентално ниво''“, говорителите на [[Босански јазик|босанскиот јазик]] споделуваат многу висок број на заеднички предци датирани од [[Голема преселба на народите|периодот на Големата преселба]] пред приближно 1.500 години со [[Полска|полскиот]] и [[Романија|романско]]-[[Бугарија|бугарскиот]] кластер меѓу другите во [[Источна Европа]]. Било заклучено дека преселбата била предизвикана од [[Хуни|хунската]] и словенската експанзија, која била „''релативно мало население кое се проширило на голема географска област''“, особено „''проширувањето на словенските популации во региони со мала густина на населеност почнувајќи од 6 век''“ и дека „''во голема мера се совпаѓа со современата распространетост на словенските јазици''“.<ref>{{Наведено списание|last=P. Ralph|year=2013|title=The Geography of Recent Genetic Ancestry across Europe|journal=[[PLOS Biology]]|volume=11|issue=5|pages=e105090|doi=10.1371/journal.pbio.1001555|pmc=3646727|pmid=23667324|ref={{harvid|Ralph et al.|2013}}|doi-access=free}}</ref> Анализата на ИБД од 2015 година покажала дека Јужните Словени имаат помала близина со [[Грци]]те отколку со [[Источни Словени|источните]] и [[Западни Словени|западните Словени]], па дури и моделите на споделување на ИБД меѓу источно-западните Словени – „меѓусловенското“ население ([[Унгарци]], [[Романци]] и [[Гагаузи]]) – и Јужни Словени, т.е. низ област на претпоставени историски движења на луѓе вклучувајќи ги и Словените. Заедничката точка на споделен идентитет на потекло помеѓу Јужните и Источно-Западните Словени сугерира заеднички „''проток од словенско време''“.<ref name="Kushniarevich">{{Наведено списание|last=Kushniarevich|first=A|last2=Utevska|first2=O|last3=Chuhryaeva|first3=M|displayauthors=etal|year=2015|title=Genetic Heritage of the Balto-Slavic Speaking Populations: A Synthesis of Autosomal, Mitochondrial and Y-Chromosomal Data|journal=[[PLOS ONE]]|volume=10|issue=9|pages=e0135820|bibcode=2015PLoSO..1035820K|doi=10.1371/journal.pone.0135820|pmc=4558026|pmid=26332464|doi-access=free}}</ref> Проучувањето за автосомна анализа од 2014 година на 90 примероци покажало дека населението од Западен Балкан имаат генетска униформност, средно помеѓу Јужна Европа и Источна Европа, во согласност со нивната географска местоположба. Според истото проучување, Босанците (заедно со [[Хрвати]]те) по автосомна ДНК се најблиску до источноевропските популации и претежно се преклопуваат со [[Унгарци]]те.<ref name="Kovacevic e105090">{{Наведено списание|last=Kovacevic|first=Lejla|last2=Tambets|first2=Kristiina|last3=Ilumäe|first3=Anne-Mai|last4=Kushniarevich|first4=Alena|last5=Yunusbayev|first5=Bayazit|last6=Solnik|first6=Anu|last7=Bego|first7=Tamer|last8=Primorac|first8=Dragan|last9=Skaro|first9=Vedrana|date=2014-08-22|title=Standing at the Gateway to Europe - The Genetic Structure of Western Balkan Populations Based on Autosomal and Haploid Markers|journal=PLOS ONE|volume=9|issue=8|pages=e105090|bibcode=2014PLoSO...9j5090K|doi=10.1371/journal.pone.0105090|issn=1932-6203|pmc=4141785|pmid=25148043|doi-access=free}}</ref> Во анализата од 2015 година, Босанците формирале западно јужнословенски кластер со Хрватите и [[Словенци]]те во споредба со источниот кластер формиран од [[Македонци]]те и [[Бугари]]те со [[Срби]]те во средината. Западниот кластер (вклучувајќи ги Бошњаците) има наклонетост кон Унгарците, [[Чеси]]те и [[Словаци]]те, додека источниот кластер кон Романците и одреден степен кон Грците.<ref name="Kushniarevich"/> Врз основа на анализата на споделувањето на ИБД, населението од Блискиот Исток најверојатно не придонеле за генетиката кај исламизираните популации на Западен Балкан, вклучително и Бошњаците, бидејќи тие споделуваат речиси идентични модели со соседните христијански популации.<ref name="Kovacevic e105090" /> Според проучувањата на автосомните маркери од 2013, 2017 и 2020 година на 506, 1000 и 600 неповрзани лица, било потврдено дека босанското и херцеговачкото население има најголема оддалеченост од [[Турци|турскиот народ]] и најголема сличност со хрватските, српските и словенечките луѓе. Сите три босански и херцеговачки етнички групи споделуваат слично генетско потекло со главно занемарливи разлики ([[Бошњаци]]те се поблиски до [[Хрвати во Босна и Херцеговина|босанските Хрвати]] отколку со босанските Срби).<ref>{{Наведено списание|last=Pojskic|first=N|last2=Silajdzic|first2=E|last3=Kalamujic|first3=B|displayauthors=etal|year=2013|title=Polymorphic Alu insertions in human populations of Bosnia and Herzegovina|journal=[[Annals of Human Biology]]|volume=40|issue=2|pages=181–185|doi=10.3109/03014460.2012.756063|pmid=23360073|doi-access=}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Pilav|first=A|last2=Pojskic|first2=N|last3=Ahatovic|first3=A|displayauthors=etal|year=2017|title=Allele frequencies of 15 STR loci in Bosnian and Herzegovinian population|journal=[[Croatian Medical Journal]]|volume=58|issue=3|pages=250–256|doi=10.3325/cmj.2017.58.250|pmc=5470122|pmid=28613042|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Pilav|first=A|last2=Pojskic|first2=N|last3=Kalajdzic|first3=A|displayauthors=etal|year=2020|title=Analysis of forensic genetic parameters of 22 autosomal STR markers (PowerPlex® Fusion System) in a population sample from Bosnia and Herzegovina|journal=[[Annals of Human Biology]]|volume=47|issue=3|pages=273–283|doi=10.1080/03014460.2020.1740319|pmid=32299246|doi-access=free}}</ref> == Y-ДНК == === Средновековна Y-ДНК === Во 2019 и 2021 година, во проучувањата на доцносредновековните [[Стеќак|стеќачки]] археолошки некрополи Копошиќи кај Илијаш и Дивичани кај [[Јајце (град)|Јајце]], шест примероци припаѓале на Y-ДНК хаплогрупата [[Хаплогрупа I-M438|I2a1b3]] (со DYS448=19) и еден на [[Хаплогрупа R1a|R1a]].<ref>{{Наведено списание|last=Kalajdžić|first=A|last2=Džehverović|first2=M|last3=Bujak|first3=E|last4=Pilav|first4=A|last5=Čakar|first5=J|displayauthors=etal|year=2019|title=Prediction of Y haplogroup in analysis of human skeletal remains from archaeological sites in Bosnia and Herzegovina|url=https://www.genapp.ba/index.php/genapp/issue/view/6|journal=Genetics & Applications|volume=3|issue=2|page=50|access-date=2024-02-06|archive-date=2022-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006202245/https://www.genapp.ba/index.php/genapp/issue/view/6|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Džehverović|first=M|last2=Bujak|first2=E|last3=Pilav|first3=A|last4=Jusic|first4=B|last5=Pojskic|first5=N|last6=Čakar|first6=J|displayauthors=etal|year=2021|title=DNA Analysis of Human Skeletal Remains From The Medieval Necropoles in Bosnia and Herzegovina|url=https://genubih.ba/wp-content/uploads/2021/09/Mirela-Dzehverovic-GA-1.pdf|journal=Biotechnology & Biotechnological Equipment|volume=35|issue=1|doi=10.1080/13102818.2020.1871545}}</ref><ref name="Dzehvereovic" /> Два од украсените скелетни остатоци може да укажуваат на идентитетот на босанските благородници Мирко Радојевиќ и неговиот син Батич Мирковиќ кои му служеле на босанскиот крал [[Твртко I]].<ref name="Dzehvereovic">{{Наведено списание|last=Džehverović|first=M|last2=Čakar|first2=J|last3=Bujak|first3=E|last4=Pilav|first4=A|last5=Ramic|first5=J|last6=Kalajdžić|first6=A|last7=Pojskic|first7=N|displayauthors=etal|year=2021|title=DNA analysis of skeletal remains of an important historical figure from the period of mediaeval Bosnia|journal=International Journal of Osteoarchaeology|volume=31|issue=5|pages=857–865|doi=10.1002/oa.3002}}</ref> Во студијата од 2021 година на средновековни примероци од областа [[Травник]], сите осум припаѓале на J2a,<ref>{{Наведено списание|last=Lukic|first=T|last2=Džehverović|first2=M|last3=Pilav|first3=A|last4=Čakar|first4=J|displayauthors=etal|year=2021|title=Molecular-Genetic Analysis of Skeletal Remains From Medieval Archaeological Sites from the Travnik Area|url=https://genapp.ba/2022/04/18/2021/|journal=Genetics & Applications: The 2nd Congress of Geneticists in Bosnia and Herzegovina with International Participation|page=84}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Jusic|first=B|last2=Džehverović|first2=M|last3=Bujak|first3=E|last4=Pilav|first4=A|last5=Cakar|first5=J|displayauthors=etal|year=2022|title=DNA analysis revealed kinship between people from a small community living in medieval Bosnia|url=https://hrcak.srce.hr/file/406487|journal=Journal of Bioanthropology|page=267|doi=10.54062/jb}}</ref> покажувајќи блиско сродство и иста татковска лоза по хаплотип и хаплогрупа.<ref>{{Наведено списание|last=Džehverović|first=M|last2=Jusic|first2=B|last3=Pilav|first3=A|last4=Lukic|first4=T|last5=Cakar|first5=J|displayauthors=etal|year=2023|title=Kinship analysis of skeletal remains from the Middle Ages|journal=[[Forensic Science International: Genetics]]|volume=63|page=102829|doi=10.1016/j.fsigen.2023.102829|pmid=36669262}}</ref> === Современа Y-ДНК === Проучувањата на [[Y хромозом|Y-ДНК]] на Босанците и Бошњаците од Босна и Херцеговина покажуваат близок афинитет со другите соседни [[јужни Словени]].<ref>{{Наведено списание|last=Novembre|first=J|last2=Johnson|first2=T|last3=Bryc|first3=K|displayauthors=etal|year=2008|title=(November 2008), "Genes mirror geography within Europe|journal=Nature|volume=456|issue=7218|pages=98–101|bibcode=2008Natur.456...98N|doi=10.1038/nature07331|pmc=2735096|pmid=18758442}}</ref> Мнозинството (>67%) од Босанците припаѓаат на една од трите главни европски Y-ДНК хаплогрупи: [[Хаплогрупа I-M438|I2]] (43,50% особено неговиот потклад I2-CTS10228>S17250+), [[Хаплогрупа R1a|R1a]] (15,3% главно нејзините две потклади R1a-CTS1211+ и R1a- M458+) и [[Хаплогрупа R1b|R1b]] (3,5%), додека малцинството припаѓа на поретко се појавуваат хаплогрупи [[Хаплогрупа Е-М96|E-V13]] (12,90%) и J2 (8,7%), заедно со други поретки лоза.<ref name="Peopling2005"/> [[Податотека:The_approximate_frequency_and_variance_of_haplogroup_I-P37_clusters_in_Eastern_Europe.jpg|десно|мини| Приближната фреквенција и распространетост на варијансата на кластерите од хаплогрупата I-P37, предците „Днепар-Карпати“ (DYS448=20) и изведените „Балкански“ (DYS448=19: претставени со еден SNP I-PH908), во Источна Европа по О.М. Утевска (2017).]] Фреквенцијата на хаплогрупата I2, особено нејзиниот потклад I2-CTS10228 и неговата варијанса, достигнува врв на голема географска област која ги опфаќа Босна и Херцеговина, Хрватска, Србија, Црна Гора, Република Македонија, Албанија, Бугарија, Романија, Молдавија, Словачка, Украина, Белорусија, Полска и западна Русија. Во споредба со постарите истражувања кои го аргументирале праисториското автохтоно потекло на хаплогрупата I2 во [[западен Балкан]],<ref name="Peopling2005"/><ref>{{Наведено списание|last=Rebała|first=K.|displayauthors=etal|year=2007|title=Y-STR variation among Slavs: evidence for the Slavic homeland in the middle Dnieper basin|journal=J Hum Genet|volume=52|issue=5|pages=406–14|doi=10.1007/s10038-007-0125-6|pmid=17364156|doi-access=free}}</ref> најновото истражување на О.М. Утевска (2017) покажало дека хаплогрупите STR [[хаплотип]]ови имаат најголема разновидност во Украина., ''со резултат на предок STR маркер DYS448=20 што го содржи кластерот „[[Днепар]] - [[Карпати]]''“ (модален Y-STR за I2-CTS10228>S17250), додека помладиот изведен резултат ''DYS448=19'' (модален Y-STR за I2-CTS10220>) кој го сочинува „''балканскиот кластер''“ кој е доминантен меѓу Јужните Словени, {{Sfn|Utevska|2017}} но може да се најде и кај источното и западнословенско население.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.yfull.com/tree/I-PH908/|title=I-PH908 - YFull YTree Info|work=www.yfull.com|accessdate=2020-02-08}}</ref> Разликата на кластерите и постепеното ширење од [[Карпати]]те во правец на Балканскиот Полуостров се случило пред приближно 2.860 ± 730 години, што се совпаѓа со [[Словени|словенската]] преселба. Недостигот на разновидност на ''DYS448=19'' хаплотипови во Западен Балкан, исто така, укажува на основачки ефект. {{Sfn|Utevska|2017}} Иако се смета дека I-L621 можеби бил присутен во културата Кукутени-Триполе,<ref name="Neparaczki">{{Наведено списание|last=Neparáczki|first=Endre|last2=Maróti|first2=Zoltán|displayauthors=1|date=2019|title=Y-chromosome haplogroups from Hun, Avar and conquering Hungarian period nomadic people of the Carpathian Basin|journal=[[Scientific Reports]]|publisher=Nature Research|volume=9|issue=16569|page=16569|bibcode=2019NatSR...916569N|doi=10.1038/s41598-019-53105-5|pmc=6851379|pmid=31719606}}</ref> досега бил пронајден само [[Хаплогрупа G-M201|G2a]],<ref>{{Наведено списание|last=Mathieson|first=Iain|date=February 21, 2018|title=The Genomic History of Southeastern Europe|journal=Nature|volume=555|issue=7695|pages=197–203|bibcode=2018Natur.555..197M|doi=10.1038/nature25778|pmc=6091220|pmid=29466330}}</ref> а друг потклад I2a1a1-CTS595 присутен во Баденската култура на [[Бакарно време|халколитскиот]] карпатски басен.<ref name="Neparaczki" /><ref>{{Наведено списание|last=Lipson|first=Mark|date=2017|title=Parallel ancient genomic transects reveal complex population history of early European farmers|journal=Nature|volume=551|issue=7680|pages=368–372|bibcode=2017Natur.551..368L|doi=10.1038/nature24476|pmc=5973800|pmid=29144465}}</ref> Иако е доминантен кај современите словенски народи на територијата на поранешните балкански провинции на [[Римско Царство|Римското Царство]], до сега не е пронајден меѓу примероците од римскиот период и речиси го нема кај современото население на [[Италија]].<ref name="Fóthi">{{Наведување|last=Fóthi|first=E.|last2=Gonzalez|first2=A.|last3=Fehér|first3=T.|display-authors=etal|title=Genetic analysis of male Hungarian Conquerors: European and Asian paternal lineages of the conquering Hungarian tribes|journal=Archaeological and Anthropological Sciences|volume=12|number=1|date=2020|doi=10.1007/s12520-019-00996-0}}</ref> Бил пронајден во скелетните остатоци со артефакти, кои укажуваат на водачи, на унгарските освојувачи на [[Панонска Низина|Карпатскиот басен]] од 9 век, дел од западно евроазиско-словенската компонента на Унгарците.<ref name="Neparaczki" /><ref name="Fóthi" /> Според Памјав и неговите соработници (2019) и Фоти и неговите соработници (2020), распространетоста на поткладите на предците како I-CTS10228 меѓу современите носители укажува на брза експанзија од Југоисточна Полска, главно е поврзана со Словените и нивната средновековна миграција, а „''најголемата демографска експлозија се случи на Балканот''“.<ref name="Fóthi" /><ref name="HorolmaTibor2019">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=xq2xDwAAQBAJ|title=Genetika és őstörténet|last=Pamjav|first=Horolma|last2=Fehér|first2=Tibor|last3=Németh|first3=Endre|last4=Koppány Csáji|first4=László|publisher=Napkút Kiadó|year=2019|isbn=978-963-263-855-3|pages=58|language=hu|quote=Az I2-CTS10228 (köznevén „dinári-kárpáti") alcsoport legkorábbi közös őse 2200 évvel ezelőttre tehető, így esetében nem arról van szó, hogy a mezolit népesség Kelet-Európában ilyen mértékben fennmaradt volna, hanem arról, hogy egy, a mezolit csoportoktól származó szűk család az európai vaskorban sikeresen integrálódott egy olyan társadalomba, amely hamarosan erőteljes demográfiai expanzióba kezdett. Ez is mutatja, hogy nem feltétlenül népek, mintsem családok sikerével, nemzetségek elterjedésével is számolnunk kell, és ezt a jelenlegi etnikai identitással összefüggésbe hozni lehetetlen. A csoport elterjedése alapján valószínűsíthető, hogy a szláv népek migrációjában vett részt, így válva az R1a-t követően a második legdominánsabb csoporttá a mai Kelet-Európában. Nyugat-Európából viszont teljes mértékben hiányzik, kivéve a kora középkorban szláv nyelvet beszélő keletnémet területeket.}}</ref> Проучувањата на Y-ДНК направени за мнозинскиот бошњачки населен град [[Зеница (град)|Зеница]] и [[Тузлански кантон|Тузланскиот кантон]], сепак покажуваат драстично зголемување на двете главни хаплогрупи I2 и R1a. Хаплогрупата I2 постигнува 52,20% во Зеница (Перичиќ и неговите соработници, 2005) и 47% во кантонот Тузла (Доган и неговите соработници, 2016), додека R1a се зголемува до 24,60% и 23% во соодветниот регион.<ref name="HighResolution2005"/><ref name="Y-chromosomal haplogroup distributi">{{Наведено списание|last=Dogan|first=S|last2=Babic|first2=N|last3=Gurkan|first3=C|displayauthors=etal|year=2016|title=Y-chromosomal haplogroup distribution in the Tuzla Canton of Bosnia and Herzegovina: A concordance study using four different in silico assignment algorithms based on Y-STR data.|journal=Journal HOMO of Comparative Human Biology|volume=67|issue=6|pages=471–483|doi=10.1016/j.jchb.2016.10.003|pmid=27908490}}</ref> На Босанците и Бошњаците им се најблиски соседните Хрвати и Срби.<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=July 2010|title=Human Y-chromosome short tandem repeats: a tale of acculturation and migrations as mechanisms for the diffusion of agriculture in the Balkan Peninsula|journal=American Journal of Physical Anthropology|volume=142|issue=3|pages=384–385|doi=10.1002/ajpa.21235|pmid=20091845}}</ref><ref>{{Наведено списание|year=2017|title=The Genetic Landscape of Serbian Populations through Mitochondrial DNA Sequencing and Non-Recombining Region of the Y Chromosome Microsatellites|journal=Collegium Antropologicum|volume=41|issue=3|pages=279–385}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=G. Mršić|date=2012|title=Croatian national reference Y-STR haplotype database|url=https://www.researchgate.net/publication/221889294|journal=[[Molecular Biology Reports]]|volume=39|issue=7|page=7735|doi=10.1007/s11033-012-1610-3|pmid=22391654}}</ref> ; Фреквенции во Босна и Херцеговина и региони {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size: 84%" !Регион !Примерок !Извор ![[Хаплогрупа E-M215 (Y-ДНК)|E1b1b]] ![[Хаплогрупа G-M201|G]] ![[Хаплогрупа I1|I1]] ![[Хаплогрупа I-M438#I2a-L621|I2a1]] ![[Хаплогрупа J1|J1]] ![[Хаплогрупа J2|J2]] ![[Хаплогрупа F-M89|F*]] ![[Хаплогрупа K-M9|K*]] ![[Хаплогрупа R1a|R1a]] ![[Хаплогрупа R1b|R1b]] |- |[[Босна и Херцеговина]] (Бошњаци) |85 |Марјановиќ и неговите соработници (2005) |12.94%=(11/85) |3.53%=(3/85) |4.71%(4/85) |43.53%=(37/85) |2.35%=(2/85) |8.7% |3.53%(3/85) |1.18%=(1/85) |15.29%=(13/85) |3.53%(3/85) |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size: 84%" !Регион !Примерок !Извор<ref>{{cite journal|last1=Doğan|first1=S|last2=Ašić|first2=A|last3=Doğan|first3=G|last4=Besic|first4=L|last5=Marjanović|first5=D.|display-authors=3|year=2017|title=Y chromosome haplogroups in the BosnianHerzegovinian population based on 23 Y-STR loci|url=https://core.ac.uk/download/pdf/80495777.pdf|journal=Hum. Biol.|volume=88|issue=Pt 3|pages=201–209|doi=10.13110/humanbiology.88.3.0201|pmid=28828942|s2cid=26729321}}</ref> ![[Хаплогрупа E-M215 (Y-ДНК)|E1b1b]] ![[Хаплогрупа G-M201|G]] ![[Хаплогрупа I1|I1]] ![[Хаплогрупа I-M438#I2a-L621|I2a1]] ![[Хаплогрупа J2|J2a]] ![[Хаплогрупа J2|J2b]] ![[Хаплогрупа N-M231|N]] ![[Хаплогрупа R1a|R1a]] ![[Хаплогрупа R1b|R1b]] |- |[[Босна и Херцеговина]] (Босанци) |100 |Доган и неговите соработници (2017) |17% |1% |4% |49% |5% |2% |1% |17% |4% |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size: 84%" !Регион !Примерок !Извор<ref>{{cite journal|last1=Babić Jordamović|first1=N|last2=Kojović|first2=T|last3=Dogan|first3=S|last4=Bešić|first4=L|last5=Salihefendić|first5=L|last6=Konjhodžić|first6=R|last7=Škaro|first7=V|last8=Projić|first8=P|last9=Hadžiavdić|first9=V|display-authors=3|year=2021|title=Хаплогрупа Prediction Using Y-Chromosomal Short Tandem Repeats in the General Population of Босна и Херцеговина|journal=Front. Genet.|volume=12|pages=201–209|doi=10.3389/fgene.2021.671467|pmc=8226213|pmid=34178033|doi-access=free|last10=Ašić|first10=A|last11=Marjanović|first11=D}}</ref> ![[Хаплогрупа E-M215 (Y-ДНК)|E1b1b]] ![[Хаплогрупа G-M201|G2a]] ![[Хаплогрупа I1|I1]] ![[Хаплогрупа I-M438#I2a-L621|I2a]] ![[Хаплогрупа I-M438#I-M223|I2b]] ![[Хаплогрупа J1|J1]] ![[Хаплогрупа J2|J2a]] ![[Хаплогрупа J2|J2b]] ![[Хаплогрупа L-M20|L]] ![[Хаплогрупа N-M231|N]] ![[Хаплогрупа Q-M242|Q]] ![[Хаплогрупа R1a|R1a]] ![[Хаплогрупа R1b|R1b]] ![[Хаплогрупа T-M184|T]] |- |[[Босна и Херцеговина]] (Босанци) |456 |Бабиќ и неговите соработници (2021) |14.58% |1.25% |6.04% |43.13% |0.21% |0.21% |6.04% |3.54% |0.42% |0.42% |0.21% |14.79% |8.75% |0.42% |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size: 84%" !Регион !Примерок !Извор ![[Хаплогрупа E-M215 (Y-ДНК)|E1b1b]] ![[Хаплогрупа G-M201|G]] ![[Хаплогрупа I1|I1]] ![[Хаплогрупа I-M438#I2a-L621|I2a1]] ![[Хаплогрупа R1a|R1a]] ![[Хаплогрупа R1b|R1b]] |- |[[Зеница]] |69 |Перичиќ и неговите соработници (2005) |10.15%=(7/69) |4.35%=(3/69) |1.45%=(1/69) |52.17%=(36/69) |24.64%=(17/69) |1.45%=(1/69) |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size: 84%" !Регион !Примерок !Извор   ![[Хаплогрупа E-M215 (Y-ДНК)|E1b1b]] ![[Хаплогрупа G-M201|G]] ![[Хаплогрупа I1|I1]] ![[Хаплогрупа I-M438#I2a-L621|I2a1]] ![[Хаплогрупа J2|J2]] ![[Хаплогрупа N-M231|N2]] ![[Хаплогрупа Q-M242|Q]] ![[Хаплогрупа R1a|R1a]] ![[Хаплогрупа R1b|R1b]] |- |[[Тузлански кантон]] |100 |Доган и неговите соработници (2016) |7% |2% |4% |47% |7% |4% |1% |23% |5% |} == Митохондриска ДНК == === Средновековна мтДНК === Проучувањето од 2022 година испитувало 26 скелетни остатоци од различни средновековни некрополи, сите биле предвидени за митохондриската ДНК хаплогрупа H, „''две беа одредени како H5, а другите како H2a под-хаплогрупа''“.<ref>{{Наведено списание|last=Miralem|first=M|last2=Jusić|first2=B|last3=Džehverović|first3=M|last4=Kalajdžić|first4=A|last5=Pilav|first5=A|last6=Čakar|first6=J|displayauthors=etal|year=2022|title=Evaluation of mitochondrial DNA of skeletal remains from period of medieval Bosnia|url=https://hrcak.srce.hr/file/406487|journal=Journal of Bioanthropology|page=266|doi=10.54062/jb}}</ref> === Современа мтДНК === Генетски, на мајчината митохондрска ДНК линија, мнозинството (>75%) од Босанците припаѓаат на три од единаесетте главни европски мтДНК хаплогрупи - H (47,92%), U (19,44%) и [[Хаплогрупа Ј (mtДНК)|J]] (6,94%), додека големо малцинство (>25) припаѓаат на други ретки митохондријални лози.<ref name="Malyarchuk2003">{{Наведено списание|last=Malyarchuk|first=B.A.|last2=Grzybowski|first2=T.|last3=Derenko|first3=M. V.|displayauthors=etal|year=2003|title=Mitochondrial DNA Variability in Bosnians and Slovenes|journal=Annals of Human Genetics|volume=67|issue=5|pages=412–425|doi=10.1046/j.1469-1809.2003.00042.x|pmid=12940915}}</ref> Проучувањата на мтДНК покажуваат дека босанското население делумно дели сличности со другите јужноевропски популации (особено со мтДНК хаплогрупите како што се пред-HV (денес познати како мтДНК хаплогрупа R0), HV2 и U1), но најчесто се карактеризираат со огромна комбинација на мтДНК подгрупите што укажува на сродство со централно-источноевропејците, како што се современите [[Германци|германски]], [[Западни Словени|западнословенски]], [[Источни Словени|источнословенски]] и [[Угрофински јазици|финоугрски]] популации. Особено е забележана сличност помеѓу босанските, [[Руси|руските]] и [[Финци|финските]] примероци (со мтДНК подгрупи како што се U5b1, Z, H-16354, H-16263, U5b-16192-16311 и U5a-16114A). Огромната диференцијација помеѓу босанските и словенечките примероци на подгрупата мтДНК кои се забележани и во Средна и Источна Европа, може да сугерира поширока генетска хетерогеност меѓу Словените кои се населиле на Западен Балкан во текот на раниот среден век.<ref name="Malyarchuk2003" /> Проучувањето од 2019 година на етничките групи на Тузланскиот кантон Босна и Херцеговина (Бошњаци, Хрвати и Срби) открило „''блиска генска сличност меѓу мајчините генски базени на етничките групи на кантонот Тузла“,'' што ''„сугерира слични ефекти на татковскиот и мајчиниот ген кој тече врз генетската структура на трите главни етнички групи на современа Босна и Херцеговина''“.<ref>{{Наведено списание|last=Ahmić|first=A.|last2=Hadžiselimović|first2=R.|last3=Silajdžić|first3=E.|last4=Mujkić|first4=I.|last5=Pojskić|first5=N.|displayauthors=etal|date=June 2019|title=MtDNA variations in three main ethnic groups in Tuzla Canton of Bosnia and Herzegovina|journal=Genetics & Applications|volume=3|issue=1|pages=13–23|doi=10.31383/ga.vol3iss1pp14-23|doi-access=free}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Човечка генетика}} [[Категорија:Генетика по етничка припадност|Бошњаци]] [[Категорија:Генетска историја на Европа]] [[Категорија:Бошњаци]] elb5bk324bi8crbxmuvgtqlhgqop6vw 0 1342494 5583460 5571056 2026-06-28T00:10:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583460 wikitext text/x-wiki '''Родословен ДНК-тест''' или '''генеалошки ДНК-тест''' — генетски тест заснован на [[ДНК]] што се користи во [[Генетско родословие|генетското родословие]] што ги разгледува конкретните местоположби на [[геном]]от на една личност со цел да ги пронајде или потврди [[родословие|родословните]] врски на предците или (со помала веродостојност) да ја процени етничката мешавина на поединецот кој се тестира. Бидејќи различни компании за тестирање користат различни етнички наводни групи и различни алгоритми за совпаѓање, проценките на етничката припадност за поединецот варираат помеѓу тестовите, понекогаш драматично. Достапни се три главни типови на родословни ДНК-тестови, при што секој гледа во различен дел од геномот и е корисен за различни видови родословно истражување: автосомно (атДНК), митохондриско (мтДНК) и Y-хромозом (Y-ДНК). Автосомните тестови може да резултираат со голем број ДНК совпаѓања и кај машките и женските лица кои исто така се тестирале со истата компанија. Секој тест обично ќе покаже проценет степен на поврзаност односно блиско семејно совпаѓање, како први братучеди, втори итн. Најоддалечениот степен на врска е обично нивото „шести братучед или понатаму“. Меѓутоа, поради случајната природа на која и колку ДНК ја наследува секое тестирано лице од неговите заеднички предци, може да се направат прецизни заклучоци за врската само за блиски односи. Традиционално [[родословие|родословно истражување]] и споделување на семејните стебла, обично се потребни за толкување на резултатите. Автосомните тестови се користат и при проценка на етничката мешавина. мтДНК и Y-ДНК тестовите се многу пообјективни. Сепак, тие даваат значително помалку ДНК-совпаѓања, доколку ги има (во зависност од компанијата што го прави тестирањето), бидејќи тие се ограничени на врски по строга женска линија и строга [[Патрилинеарност|машка линија,]] соодветно. Тестовите мтДНК и Y-ДНК се користат за да се идентификуваат археолошките култури и миграциските патеки на предците на една личност по строга линија на мајка или строга линија на татко. Врз основа на мтДНК и Y-ДНК, може да се идентификува [[хаплогрупа]]та на личноста. мтДНК-тестот може да го направат и машките и женските, бидејќи секој ја наследува својата мтДНК од својата мајка, бидејќи митохондриската ДНК се наоѓа во јајце клетката. Додека пак, Y-ДНК тест може да направи само маж, бидејќи само мажите имаат Y-хромозом. == Постапка == [[Податотека:From_spit_to_DNA-sample.webm|мини| ''Како да се добијат генотипови од плунка.'' Видеото го прикажува процесот на екстракција на генотипови од примерок од човечко плукање со помош на [[ДНК-микрочип]], што е најчестиот метод што се користи во генетското родословие.]] Родословниот ДНК-тест се врши на примерок од ДНК добиен со стружење на образите (познато и како брис од уста), преку плунка, миење уста или гума за џвакање. Вообичаено, колекцијата на примероци користи комплет за домашен тест обезбеден од давател на услуги како што се 23andMe, AncestryDNA, Family Tree DNA или [[MyHeritage]]. Откако ќе се проследат упатствата за тоа како да се собере примерокот, тој се враќа на добавувачот за анализа. Примерокот потоа се обработува со помош на технологија позната како [[ДНК-микрочип|ДНК-микрониза]] за да се добијат генетските информации. == Видови тестови == Постојат три главни типа на родословни ДНК-тестови: автосомна (која вклучува X-ДНК), Y-ДНК и мтДНК. * '''Автосомните''' ДНК-тестови ги разгледуваат хромозомските парови 1-22 и X дел од 23-от хромозом. Автозомите (хромозомски парови 1-22) се наследени од двајцата родители и од сите неодамнешни предци. Х-хромозомот следи посебен модел на наследување, бидејќи женките (XX) наследуваат Х-хромозом од секој од нивните родители, додека мажите (XY) наследуваат Х-хромозом од нивната мајка и Y-хромозом од нивниот татко (XY). Проценките на етничката припадност често се вклучени во овој вид на тестирање. * '''Y-ДНК''' го прати Y-хромозомот, кој се пренесува од татко на син. Така, Y-ДНК тестот може да го направат само мажите за да ја истражат нивната директна татковска линија. * '''мтДНК''' гледа во митохондрите, кои се пренесуваат од мајка на дете. Така, мтДНК-тестот може да го направат и мажи и жени, и ја истражува директната мајчинска линија.<ref>{{Harvard citation text|Bettinger|Wayne|2016|p=8}}</ref> Y-ДНК и мтДНК не можат да се користат за проценки на етничката припадност, но може да се користат за пронаоѓање на нечија [[хаплогрупа]], која е нерамномерно распоредена географски.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ucl.ac.uk/mace-lab/debunking/understanding-testing|title=Understanding genetic ancestry testing|date=2016|work=Molecular and Cultural Evolution Lab|publisher=University College London|archive-url=https://web.archive.org/web/20160407010200/https://www.ucl.ac.uk/mace-lab/debunking/understanding-testing|archive-date=7 April 2016|accessdate=2016-11-24}}</ref> Компаниите за тестирање на ДНК директно до потрошувачите често ги означуваат хаплогрупите по континент или етничка припадност (на пример, „''африканска хаплогрупа''“ или „''викиншка хаплогрупа''“), но овие ознаки може да бидат шпекулативни или погрешни.<ref name=":0" /><ref>"Claims of connections, therefore, between specific uniparental lineages and historical figures or historical migrations of peoples are merely speculative." {{Наведено списание|last=Royal|first=Charmaine D.|last2=Novembre|first2=John|last3=Fullerton|first3=Stephanie M.|last4=Goldstein|first4=David B.|last5=Long|first5=Jeffrey C.|last6=Bamshad|first6=Michael J.|last7=Clark|first7=Andrew G.|date=2010-05-14|title=Inferring Genetic Ancestry: Opportunities, Challenges, and Implications|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=86|issue=5|pages=661–73|doi=10.1016/j.ajhg.2010.03.011|issn=0002-9297|pmc=2869013|pmid=20466090}}</ref><ref name=":2">{{Наведено списание|last=Emery|first=Leslie S.|last2=Magnaye|first2=Kevin M.|last3=Bigham|first3=Abigail W.|last4=Akey|first4=Joshua M.|last5=Bamshad|first5=Michael J.|date=2015-02-05|title=Estimates of Continental Ancestry Vary Widely among Individuals with the Same mtDNA Haplogroup|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=96|issue=2|pages=183–93|doi=10.1016/j.ajhg.2014.12.015|issn=0002-9297|pmc=4320259|pmid=25620206}}</ref> === Автосомно тестирање на ДНК (атДНК). === ==== Тестирање ==== Автозомната ДНК е содржана во 22 пара хромозоми кои не се вклучени во одредувањето на полот на една личност. Автозомната ДНК се рекомбинира во секоја генерација, а новите потомци добиваат по еден сет на хромозоми од секој родител.<ref>{{Harvard citation text|Bettinger|Wayne|2016|p=70}}</ref> Тие се наследени точно подеднакво од двајцата родители и приближно подеднакво од бабите и дедовците до околу 3 пати од прабабите и прадедовците.<ref>{{Harvard citation text|Bettinger|Wayne|2016|p=68}}</ref> Поради тоа, бројот на маркери (една од двете или повеќе познати варијанти во [[геном]]от на одредена местоположба – познати како Еднонуклеотидни полиморфизми или SNP) наследени од специфичен предок се намалува за околу половина со секоја наредна генерација; односно, поединецот добива половина од нивните маркери од секој родител, околу една четвртина од тие маркери од секоја баба и дедо; околу една осмина од тие маркери од секој прабаба и дедо, итн. Наследството е послучајно и нееднакво од подалечните предци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://isogg.org/wiki/Autosomal_DNA|title=Autosomal DNA – ISOGG Wiki|work=isogg.org|accessdate=2017-02-03}}</ref> Општо земено, родословниот ДНК-тест може да тестира околу 700.000 еднонуклеотидни полиморфизми (специфични точки во геномот).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.smarterhobby.com/genealogy/best-dna-test/|title=Best Ancestry DNA Test 2018 – Which Testing Kit is Best & How to Choose|date=10 January 2018}}</ref> [[Податотека:Shared-cM-Relationship-Tree.jpg|десно|мини|250x250пкс| Споделена ДНК за различни роднини]] ==== Процес на известување ==== Подготовката на извештај за ДНК во примерокот се одвива во повеќе фази: * идентификација на базниот пар на ДНК на конкретни места на еднонуклеотидни полиморфизми (ЕНП) * споредба со претходно зачуваните резултати * толкување на тестот ===== Идентификација на основен пар ===== Сите големи даватели на услуги користат опрема со чипови кои се обезбедени од компанијата Илумина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dna-explained.com/2017/09/05/concepts-imputation/|title=Concepts – Imputation|date=5 September 2017}}</ref> Чипот одредува кои места на ЕНП се тестираат. Различни верзии на чипот се користат од различни даватели на услуги. Дополнително, ажурираните верзии на чипот Илумина може да тестираат различни групи на локации на ЕНП. Списокот на места на ЕНП и базни парови на тоа место обично му е достапен на клиентот како „''необработени податоци''“. Необработените податоци може да се подигнат на некои други даватели на родословни услуги за да се добие дополнително толкување и совпаѓање. За дополнителна родословна анализа, податоците може да се прикачат и на GEDmatch (комплет алатки базирани на трета страна што ги анализира необработените податоци од главните даватели на услуги). Необработените податоци може да се прикачат и на услуги кои обезбедуваат извештаи за здравствени ризици и карактеристики користејќи генотипови ЕНП. Овие извештаи може да бидат бесплатни или евтини, за разлика од извештаите обезбедени од компаниите за тестирање на DTC, кои наплаќаат двојно повеќе од нивните услуги само за родословие. Импликациите на поединечните резултати на ЕНП може да се утврдат од резултатите од необработени податоци со пребарување на SNPedia.com. ==== Идентификација ==== Главната компонента на автосомниот ДНК-тест е совпаѓање со други индивидуи. Онаму каде што поединецот што се тестира има неколку последователни еднонуклеотидни полиморфизми (ЕНП) заеднички со претходно тестиран поединец во базата на податоци на компанијата, може да се заклучи дека тие споделуваат сегмент од ДНК во тој дел од нивниот геном.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dna-explained.com/2016/03/|title=March – 2016 – DNAeXplained – Genetic Genealogy|date=30 March 2016|work=dna-explained.com}}</ref> Доколку сегментот е подолг од прагот поставен од компанијата за тестирање, тогаш за овие две лица се смета дека се совпаѓаат. За разлика од идентификацијата на базните парови, базите на податоци според кои се тестира новиот примерок и алгоритмите што се користат за одредување на совпаѓањето, се сопственички и специфични за секоја компанија. Единицата за сегменти на ДНК се нарекувасантиморган (cM). За споредба, целосниот човечки геном е околу 6500 cM. Колку е пократка должината на тестот, толку се поголеми шансите тој да е лажен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://thegeneticgenealogist.com/2017/01/06/the-danger-of-distant-matches/|title=The Danger of Distant Matches – The Genetic Genealogist|date=6 January 2017}}</ref> Важна статистика за последователно толкување е должината на споделената ДНК (или процентот на споделен геном). ==== Толкување на автосомни совпаѓања ==== Повеќето компании ќе им покажат на клиентите колку cM споделуваат и низ колку сегменти. Од бројот на cM и сегментите, може да се процени врската помеѓу двата поединци; меѓутоа, поради случајната природа на наследувањето на ДНК, проценките за врската, особено за далечните роднини, се само приближни. Некои подалечни братучеди воопшто нема да се поклопат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://isogg.org/wiki/Cousin_statistics|title=Cousin statistics – ISOGG Wiki|work=isogg.org}}</ref> Иако информациите за одредени еднонуклеотидни полиморфизми (ЕНП) може да се користат за некои цели (на пример, сугерирање на веројатна боја на очите), клучната информација претставува процентот на ДНК што го споделуваат две лица. Ова може да укаже на блискоста на врската. Сепак, не ги прикажува улогите на двете индивидуи, на пример, 50 % претполага однос родител/дете, но не утврдуваа кој поединец е родител. На овие податоци може да се направат различни напредни техники и анализи. Ова ги вклучува функциите како што се заеднички или споделени совпаѓања,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.familytreemagazine.com/premium/ancestry-dna-shared-matches-tutorial/|title=How to Use AncestryDNA Shared Matches – Family Tree|last=Combs-Bennett|first=Shannon|date=2015-12-03|work=Family Tree|access-date=2018-04-30}}</ref> прелистувачи на хромозомите,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.researchjournal.yourislandroutes.com/2018/03/myheritage-dna-ups-its-game-with-updated-chromosome-browser/|title=MyHeritage DNA Ups Its Game with Updated Chromosome Browser|last=Lassalle|first=Melody|date=2018-03-15|work=Genealogy Research Journal|accessdate=2018-04-30}}</ref> и триангулација.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.familytreemagazine.com/premium/triple-play-dna-matches-triangulation/|title=Triple Play: Triangulating Your DNA Matches – Family Tree|last=Southard|first=Diahan|date=2017-06-19|work=Family Tree|access-date=2018-04-30}}</ref> Оваа анализа често е потребна ако се користат докази за ДНК за да се докаже или отфрли одредена врска. === ДНК-тестирање на Х-хромозом === Резултатите од еднонуклеотидните полиморфизми (ЕНП) на Х-хромозомот често се вклучени во автосомните ДНК-тестови. И мажите и жените добиваат Х-хромозом од нивната мајка, но само жените добиваат втор Х-хромозом од нивниот татко.<ref>{{Harvard citation text|Bettinger|Wayne|2016|p=107}}</ref> Х-хромозомот има посебен пат на наследните модели и може да биде корисен во значително стеснување на можните линии на предците во споредба со автосомната ДНК. На пример, совпаѓањето на Х-хромозомот со маж може да дојде само преку неговата мајка.<ref>{{Harvard citation text|Bettinger|Wayne|2016|p=114}}</ref> Како автосомната ДНК, ДНК на Х-хромозомот се подложува на случајна рекомбинација на секоја генерација (освен Х-хромозомите од татко на ќерка, кои се пренесуваат непроменети). Постојат специјализирани табели за наследување кои ги опишуваат можните модели на наследување на ДНК на Х-хромозомот за мажи и жени.<ref>{{Harvard citation text|Bettinger|Wayne|2016|p=111}}</ref> === КТП === Некои родословни компании нудат автосомни КТП (кратко тандемско повторување).<ref name=":5">{{Наведено списание|last=Westen|first=Antoinette A.|last2=Kraaijenbrink|first2=Thirsa|last3=Robles de Medina|first3=Elizaveta A.|last4=Harteveld|first4=Joyce|last5=Willemse|first5=Patricia|last6=Zuniga|first6=Sofia B.|last7=van der Gaag|first7=Kristiaan J.|last8=Weiler|first8=Natalie E.C.|last9=Warnaar|first9=Jeroen|date=May 2014|title=Comparing six commercial autosomal STR kits in a large Dutch population sample|journal=Forensic Science International: Genetics|volume=10|pages=55–63|doi=10.1016/j.fsigen.2014.01.008|pmid=24680126|doi-access=free}}</ref> Овие се слични на Y-ДНК КТП. Бројот на понудени кратки тандемски повторувања е ограничен, а резултатите се користени за лична идентификација,<ref>{{Наведено списание|last=Ziętkiewicz|first=Ewa|last2=Witt|first2=Magdalena|last3=Daca|first3=Patrycja|last4=Żebracka-Gala|first4=Jadwiga|last5=Goniewicz|first5=Mariusz|last6=Jarząb|first6=Barbara|last7=Witt|first7=Michał|date=2011-12-15|title=Current genetic methodologies in the identification of disaster victims and in forensic analysis|journal=Journal of Applied Genetics|volume=53|issue=1|pages=41–60|doi=10.1007/s13353-011-0068-7|issn=1234-1983|pmc=3265735|pmid=22002120}}</ref> случаи на татковство и проучувања меѓу населението.<ref>{{Наведено списание|last=Sun|first=Hao|last2=Zhou|first2=Chi|last3=Huang|first3=Xiaoqin|last4=Lin|first4=Keqin|last5=Shi|first5=Lei|last6=Yu|first6=Liang|last7=Liu|first7=Shuyuan|last8=Chu|first8=Jiayou|last9=Yang|first9=Zhaoqing|date=2013-04-08|editor-last=Caramelli|editor-first=David|title=Autosomal STRs Provide Genetic Evidence for the Hypothesis That Tai People Originate from Southern China|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=4|pages=e60822|bibcode=2013PLoSO...860822S|doi=10.1371/journal.pone.0060822|issn=1932-6203|pmc=3620166|pmid=23593317|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Guo|first=Yuxin|last2=Chen|first2=Chong|last3=Xie|first3=Tong|last4=Cui|first4=Wei|last5=Meng|first5=Haotian|last6=Jin|first6=Xiaoye|last7=Zhu|first7=Bofeng|date=2018-06-13|title=Forensic efficiency estimate and phylogenetic analysis for Chinese Kyrgyz ethnic group revealed by a panel of 21 short tandem repeats|journal=Royal Society Open Science|volume=5|issue=6|pages=172089|bibcode=2018RSOS....572089G|doi=10.1098/rsos.172089|issn=2054-5703|pmc=6030347|pmid=30110484}}</ref> Агенциите за спроведување на законот во САД и Европа користат автосомни КТП податоци за да ги идентификуваат криминалците.<ref>{{Наведено списание|last=Norrgard|first=Karen|date=2008|title=Forensics, DNA Fingerprinting, and CODIS|url=https://www.nature.com/scitable/nated/article?action=showContentInPopup&contentPK=736|journal=Nature Education|volume=1|issue=1|pages=35}}</ref> === Тестирање на митохондриска ДНК (мтДНК). === [[Митохондрија|Митохондрионот]] е компонента на човечката клетка и содржи своја ДНК. Митохондриската ДНК обично има 16.569 базни парови (бројот може да варира малку во зависност од мутациите на додавање или бришење) <ref name="Unnamed-20240415194925">{{Harvard citation text|Bettinger|Wayne|2016}}</ref> и е многу помала од ДНК на човечкиот геном која има 3,2 милијарди базни парови. Митохондриската ДНК се пренесува од мајка на дете, бидејќи е содржана во јајце клетката. Така, директен мајчински предок може да се следи со помош на [[Митохондриска ДНК|мтДНК]]. Преносот се случува со релативно ретки мутации во споредба со автосомната ДНК. Совршеното совпаѓање со резултатите од [[Митохондриска ДНК|мтДНК]] тестот на друго лице укажува на заедничко потекло од пред 1 и 50 генерации. Подалечното совпаѓање со одредена хаплогрупа или потклад може да биде поврзано со заедничко географско потекло. ==== Тест ==== [[Митохондриска ДНК|мтДНК]], според денешните конвенции, е поделена на три региони. Тие се кодирачки регион (00577-16023) и два хиперпроменливи региони (HVR1 [16024-16569] и HVR2 [00001-00576]).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.phylotree.org/rCRS_annotated.htm|title=mtDNA regions|work=Phylotree.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727174043/http://www.phylotree.org/rCRS_annotated.htm|archive-date=27 July 2011|accessdate=2011-06-15}}</ref> Двата најчести [[Митохондриска ДНК|мтДНК]]-тестови претставуваат низа од HVR1 и HVR2 и целосна низа на митохондриите. Општо земено, тестирањето единствено на HVR има ограничена родословна употреба, така што е сè попопуларно и достапно да се има целосна секвенца. Целосната [[Митохондриска ДНК|мтДНК]]-секвенца е понудена единствено од ДНК на Семејното стебло меѓу главните компании за тестирање <ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.top10dnatests.com/reviews/family-tree-dna-review/|title=Family Tree DNA Review|date=May 2018|work=Top 10 DNA Tests|accessdate=2018-05-19|archive-date=2021-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308145305/https://www.top10dnatests.com/reviews/family-tree-dna-review/|url-status=dead}}</ref> и е донекаде спорно бидејќи ДНК од областа на кодирање може да открие медицински информации за оној што го прави тестот <ref name="Unnamed-20240415194925"/> ==== Хаплогрупи ==== [[Податотека:Map-of-human-migrations.jpg|мини|268x268пкс| Карта на човечка преселба надвор од Африка, според митохондриската ДНК. Броевите претставуваат илјадници години пред сегашното време. Сината линија ја претставува областа покриена со мраз или тундра за време на последното големо ледено доба. Северниот пол е во центарот. Африка, центарот на почетокот на преселбата, е горе лево, а Јужна Америка е крајно десно.]] Сите луѓе потекнуваат по директна женска линија од Митохондриска Ева, женка која живеела веројатно пред околу 150.000 години во Африка.<ref name="poz">{{Наведено списание|date=August 2013|title=Sequencing Y chromosomes resolves discrepancy in time to common ancestor of males versus females|journal=Science|volume=341|issue=6145|pages=562–65|bibcode=2013Sci...341..562P|doi=10.1126/science.1237619|pmc=4032117|pmid=23908239}}</ref><ref name="Fu2013">{{Наведено списание|date=21 March 2013|title=A revised timescale for human evolution based on ancient mitochondrial genomes|journal=Current Biology|volume=23|issue=7|pages=553–59|doi=10.1016/j.cub.2013.02.044|pmc=5036973|pmid=23523248}}</ref> Различните гранки на нејзините потомци се различни хаплогрупи. Повеќето резултати од мтДНК вклучуваат предвидување или точно тврдење на нечија мтДНК-хаплогрупа. Митохрондриските хаплогрупи биле многу популаризирани со книгата ''Седумте ќерки на Ева'', која ја истражува митохондриската ДНК. ==== Разбирање на резултатите од тестот мтДНК ==== Не е нормално резултатите од тестовите да даваат список на резултати од база до база. Наместо тоа, резултатите вообичаено се споредуваат со [[Референтна секвенца на Кембриџ|Референтната секвенца на Кембриџ]] (РСК), која е митохондриска на Европеец кој бил првиот човек на кој неговата мтДНК била објавена во 1981 година (и ревидирана во 1999 година).<ref name="Unnamed-20240415194925"/> Разликите помеѓу РСК и тестерите обично се многу малку, затоа е попогодно отколку да се наведат нечии необработени резултати за секој основен пар. ; Примери : Забележливо е дека во HVR1, наместо точно да се пријави основниот пар, на пример 16,111, 16 често се отстранува за да се даде во овој пример 111. Буквите се однесуваат на една од четирите бази (A, T, G, C) што ја сочинуваат ДНК. {| class="wikitable" !Регион |HVR1 |HVR2 |- !Разлики од РСК |111T,223T,259T,290T,319A,362C |073G,146C,153G |} === Тестирање на Y-хромозомот (Y-ДНК). === Y-хромозомот е еден од 23-те пара човечки хромозоми. Единствено мажите имаат Y-хромозом, бидејќи жените имаат два Х-хромозома во нивниот 23-ти пар. [[Патрилинеарност|Патрилинеалното]] потекло на мажот, или потеклото од машка линија, може да се следи со помош на ДНК на неговиот [[Y хромозом|Y-хромозом]] (Y-ДНК), бидејќи Y-хромозомот се пренесува од татко на син речиси непроменет.<ref name="Unnamed-20240415194925"/> Резултатите од тестот на мажот се споредуваат со резултатите на друг маж за да се одреди временската рамка во која двете лица го делеле [[најновиот заеднички предок]], или НЗП, во нивните директни патрилинеални линии. Доколку нивните резултати од тестот се многу блиски, тие се поврзани во родословно корисна временска рамка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.smgf.org/pages/yinterpretation.jspx|title=Matching Y-Chromosome DNA Results|work=Molecular Genealogy|publisher=Sorenson Molecular Genealogy Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170935/http://www.smgf.org/pages/yinterpretation.jspx|archive-date=3 May 2015|accessdate=2011-06-15}}</ref> [[Проект за презиме ДНК|Проектот за презиме на ДНК]] е местото каде што многу поединци чии Y-хромозоми се совпаѓаат соработуваат за да го пронајдат своето заедничко потекло. Жените кои сакаат да го одредат своето директно потекло од татковската ДНК може да побараат од нивниот татко, брат, чичко по татко, дедо или син на чичко по татко (нивниот братучед) да направат тест за нив. Постојат два вида на ДНК-тестирање: STR и SNP. ==== КТП-маркери ==== Најчести се КТП (кратко тандемско повторување). Одреден дел од ДНК се испитува за модел кој се повторува (на пр. ATCG). Колку пати се повторува е вредноста на маркерот. Типични тестови тестираат помеѓу 12 и 111 КТП маркери. КТП мутираат прилично често. Резултатите на двајца поединци потоа се споредуваат за да се види дали има совпаѓање. ДНК-компаниите обично даваат проценка за тоа колку се тесно поврзани две лица, во однос на генерации или години, врз основа на разликата помеѓу нивните резултати.<ref>{{Harvard citation text|Bettinger|Wayne|2016|p=35}}</ref> ==== ЕНП-маркери и хаплогрупи ==== [[Податотека:Dna-SNP.svg|мини|250x250пкс| 1 се разликува од 2 на место на еден основен пар (полиморфизам C → T).]] [[Хаплогрупа]]та на една личност често може да се заклучи од неговите КТП-резултати, но може да се докаже само со ЕНП-тест на Y-хромозомот (Y-SNP тест). Еднонуклеотиден полиморфизам (ЕНП) претставува промена на еден нуклеотид во ДНК-секвенца. Типичните Y-ДНК ЕНП тестови тестираат околу 20.000 до 35.000 ЕНП.<ref name="Unnamed-20240415194925"/> Добивањето ЕНП-тест овозможува многу поголема резолуција од КТП. Може да се користи за да се обезбедат дополнителни информации за односот помеѓу два поединци и да се потврдат хаплогрупите. Сите човечки мажи потекнуваат по татковската линија од еден човек наречен [[Y-хромозомски Адам]], кој живеел веројатно помеѓу 200.000 и 300.000 години.<ref name="bottleneck">{{Наведено списание|last=Karmin|displayauthors=etal|year=2015|title=A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture|journal=[[Genome Research]]|volume=25|issue=4|pages=459–66|doi=10.1101/gr.186684.114|pmc=4381518|pmid=25770088}} "го датираме најновиот заеднички предок на Y-хромозомот (MRCA) во Африка со 254 (95% CI 192-307) кв и откриваме кластер од главни неафрикански основачки хаплогрупи во тесен временски интервал на 47-52 кв, во согласност со брз почетен модел на колонизација на Евроазија и Океанија по тесно грло надвор од Африка. За разлика од демографските реконструкции врз основа на mtDNA, заклучуваме второ силно тесно грло во лозата на Y-хромозомите кои датираат од последните 10 kye."</ref><ref name="Mendez2016">{{Наведено списание|last=Mendez|first=L.|displayauthors=etal|year=2016|title=The Divergence of Neandertal and Modern Human Y Chromosomes|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=98|issue=4|pages=728–34|doi=10.1016/j.ajhg.2016.02.023|pmc=4833433|pmid=27058445}}</ref> Може да се нацрта „семејно стебло“ кое покажува како мажите денес потекнуваат од него. Различните гранки на ова дрво се различни хаплогрупи. Повеќето хаплогрупи може дополнително да се поделат повеќе пати на потклади. Некои познати потклади биле основани во последните 1000 години, кое означува дека нивната временска рамка се приближува до родословниот период (околу 1500 година наваму).<ref>{{Harvard citation text|Bettinger|Wayne|2016|p=40}}</ref> Може да се откријат нови потклади на хаплогрупи кога поединецот се тестира, особено доколку тие се неевропски. Најзначајно од овие нови откритија било во 2013 година кога била откриена [[Хаплогрупа А (Y-ДНК)|хаплогрупата А00]], која барала значително да се ревидираат теориите за [[Y-хромозомски Адам]]. Хаплогрупата била откриена кога еден афроамериканец тестирал КТП на FamilyTreeDNA и неговите резултати излегле невообичаени. Тестирањето на КТП потврдило дека тој не потекнува патрилинеално од „стариот“ [[Y-хромозомски Адам]] и затоа многу постар маж станал Y-хромозомски Адам. === Користење на резултатите од ДНК-тестовите === ==== Проценки за етничката припадност ==== Голем број на компании нудат процентуално расчленување по етничка припадност или регион. Општо земено, светот е специфициран во околу 20-25 региони и е наведен приближниот процент на ДНК наследена од секој. Ова обично се прави со споредување на фреквенцијата на секој автосомен ДНК-маркер тестиран со многу групи на население. Веродостојноста на овој тип на тест зависи од компаративната големина на популацијата, бројот на тестирани маркери, информативната вредност за потеклото на тестираните еднонуклеотидни полиморфизми (ЕНП) и степенот на мешање кај тестираното лице. Претходните проценки за етничката припадност често биле многу неточни, но бидејќи компаниите добиваат повеќе примероци со текот на времето, проценките за етничката припадност станале попрецизни. Компаниите за тестирање, како што е Ancestry.com, честопати редовно ќе ги ажурираат проценките за нивната етничка припадност, што предизвикало контроверзии од клиентите додека се ажурираат нивните резултати.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nydailynews.com/news/national/ny-ancestry-update-to-dna-results-confuses-upsets-customers-20190429-cce6vv7ilvcb5dvquuxkv3iia4-story.html|title=Ancestry.com update changes ethnicity of customers|last=Alsup|first=Blake|date=29 April 2019|work=NY Daily News}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.king5.com/article/news/nation-now/ancestrycom-changed-how-it-determines-ethnicity-and-people-are-upset/465-f0205386-1e13-4c92-899b-d2a92dfe698f|title=Ancestry.com changed how it determines ethnicity and people are upset|last=Daalder|first=Marc|date=18 September 2018|work=K5 News|accessdate=2024-02-12|archive-date=2022-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930014458/https://www.king5.com/article/news/nation-now/ancestrycom-changed-how-it-determines-ethnicity-and-people-are-upset/465-f0205386-1e13-4c92-899b-d2a92dfe698f|url-status=dead}}</ref> Обично резултатите на континентално ниво се точни, но поконкретните тврдења на тестот може да се покажат како неточни. == Публика == Интересот за родословните ДНК-тестови често е поврзан и со зголемувањето на љубопитноста за традиционалното родословие и со поопштото лично потекло. Оние кои тестираат за традиционалното родословие често користат комбинација од автосомни, митохондриски и Y-хромозомски тестови. Оние кои се заинтересирани за лично етничко потекло имаат поголема веројатност да користат автосомен тест. Меѓутоа, одговарањето на конкретни прашања за етничкото потекло на одредена лоза може да биде најдобро прилагодено за мтДНК-тест или Y-ДНК тест. === Тестови за мајчиното потекло === За неодамнешното родословие, точното совпаѓање на целосната секвенца на мтДНК се користи за да се потврди заедничкиот предок на директната мајчинска линија помеѓу двајца сомнителни роднини. Бидејќи мутациите на мтДНК се многу ретки, скоро совршеното совпаѓање обично не се смета за релевантно за најновите 1 до 16 поколенија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.smgf.org/pages/mt_interpretation.jspx|title=mtDNA matches|work=Smgf.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20081118135732/http://www.smgf.org./pages/mt_interpretation.jspx|archive-date=18 November 2008|accessdate=2011-06-15}}</ref> Во културите на кои им недостигаат матрилинеални презимиња да се пренесат, ниту еден од роднините погоре веројатно нема да има толку поколенија на предци во нивната матрилинеарна информативна табела како во горенаведениот патрилинеален или Y-ДНК случај <ref name="Sykes">Sykes, Bryan (2001). ''The Seven Daughters of Eve''. W. W. Norton. {{ISBN|0-393-02018-5}}, pp. 291–92. Сајкс дискутира за тешкотијата во родословното следење на мајчината лоза, поради недостатокот на матрилинески презимиња (или матрини).</ref> Сепак, основата на тестирањето се уште се двајца осомничени потомци на едно лице. Оваа хипотеза и шема за тестирање на ДНК е истата што се користи за автосомна ДНК и Y-ДНК. === Тестови за етничка припадност и припадност на други групи === [[Податотека:European_genetic_structure_(based_on_SNPs)_PC_analysis.png|мини|Европска генетска структура (врз основа на автосомни ЕНП) од АГК]] Автосомните тестови обично ги известуваат етничките пропорции на поединецот. Тие се обидуваат да го измерат мешаното географско наследство на поединецот со идентификување на одредени маркери, наречени информативни маркери за потекло или ИМП, кои се поврзани со население од одредени географски области. Генетичарот Адам Радерфорд напишал дека овие тестови „''не мора да го покажуваат вашето географско потекло во минатото. Тие покажуваат со кого имате заедничко потекло денес''“.<ref name="Charlemagne">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/science/commentisfree/2015/may/24/business-genetic-ancestry-charlemagne-adam-rutherford|title=So you're related to Charlemagne? You and every other living European…|last=Rutherford|first=Adam|date=24 May 2015|work=The Guardian|access-date=8 February 2016}}</ref> Хаплогрупите утврдени со Y-ДНК и мтДНК-тестовите често се нерамномерно географски распоредени. Многу ДНК-тестови директно до потрошувачите ја опишале оваа асоцијација за да ја заклучат татковината на предците на тестот. Повеќето тестови ги опишуваат хаплогрупите според нивниот најчесто поврзан континент (на пример, „европска хаплогрупа“). Кога Лесли Емери и соработниците извршиле проба на мтДНК-хаплогрупи како предиктор за континентално потекло на поединци во сетовите на податоци за хумана генетска разновидност (HGDP) и 1000 геноми (1KGP), тие откриле дека единствено 14 од 23 хаплогрупи имале стапка на успех над 50 % меѓу примероците на HGDP, како и „околу половина“ од хаплогрупите во 1KGP. Авторите заклучиле дека, за повеќето луѓе, „''членството во мтДНК-хаплогрупата обезбедува ограничени информации или за континенталното потекло или за континенталниот регион на потекло''“.<ref name=":2" /> ==== Африканско потекло ==== Тестирањето на Y-ДНК и мтДНК може да утврди со кои народи во денешна [[Африка]] едно лице споделува директна линија на дел од неговото или нејзиното потекло, но моделите на историска миграција и историски настани го заматуваат следењето на групите на предците. Поради заедничките долги истории во САД, приближно 30 % од машките [[Афроамериканци]] имаат европска [[Хаплогрупа на ДНК на човечки Y-хромозом|хаплогрупа на Y-хромозом]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.africanancestry.com/patriclan.html|title=Patriclan: Trace Your Paternal Ancestry|publisher=African Ancestry|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707092826/http://www.africanancestry.com/patriclan.html|archive-date=7 July 2011|accessdate=2011-06-15}}</ref> Приближно 58 % од Афроамериканците имаат барем еквивалент на еден прадедо или прабаба (13%) од европско потекло. Само околу 5 % имаат еквивалент на една прабаба и прадедо со потекло од Индијанците. До почетокот на XIX век, во областа Чесапиковиот Залив биле основани значителни семејства на слободни луѓе со боја, кои потекнувале од слободни луѓе за време на колонијалниот период; повеќето од нив биле документирани дека потекнуваат од белци и африкански жени (слуги, робови или слободни луѓе). Со текот на времето, различни групи повеќе се венчале во заедниците со мешани раси, црни или бели.<ref>Paul Heinegg, ''Free African Americans of Virginia, North Carolina, South Carolina, Maryland and Delaware'', accessed 15 February 2008</ref> Според властите како Салас, речиси три четвртини од предците на Афроамериканците земени во [[Ропството во Соединетите Американски Држави|ропство]] дошле од регионите на Западна Африка. Афроамериканското движење за откривање и идентификување со племињата на предците се зголемило откако тестот за ДНК станал достапен. Афроамериканците обично не можат лесно да го следат нивното потекло за време на годините на ропство преку [[Проект за презиме ДНК|истражување на презимиња]], [[попис]] и евиденција за имот, и други традиционални средства. Родословното ДНК-тестирање може да обезбеди врска со регионалното африканско наследство. ==== САД — Мелангенско тестирање ==== Мелангенците се една од бројните мултирасни групи во Соединетите Американски Држави со потекло обвиткано во мит. Историското истражување на Пол Хајнег документира дека голем број од групите Мелангенци во горниот југ потекнувале од луѓе со мешана раса кои биле слободни во колонијалната Вирџинија и како резултат на врска меѓу Европејците и Африканците. Тие се преселиле на границите на Вирџинија, Северна Каролина, Кентаки и Тенеси за да добијат одредена слобода од расните бариери на областите на плантажите.<ref>[http://www.freeafricanamericans.com Paul Heinegg, ''Free African Americans of Virginia, North Carolina, South Carolina, Maryland and Delaware''], accessed 15 February 2008</ref> Неколку напори, вклучително и голем број тековни проучувања, го испитувале генетскиот состав на семејствата историски идентификувани како Мелангенци. Повеќето резултати укажуваат првенствено на мешавина од европски и африкански, што е поткрепено со историска документација. Некои можеби имаат и индијанско наследство. Иако некои компании обезбедуваат дополнителни материјали за истражување на Мелангенци со Y-ДНК и мтДНК-тестови, секој тест ќе овозможи споредување со резултатите од тековните и минатите ДНК-проучувања. ==== Индијанско потекло ==== [[Претколумбовска Америка|Предколумбиските]] домородни луѓе на Соединетите Американски Држави се нарекуваат „домородни Американци“ на американски англиски јазик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/native%2520american|title=Native American {{!}} Definition of Native American by Merriam-Webster|work=www.merriam-webster.com|accessdate=2016-10-04}}</ref> Автозомно тестирање, Y-ДНК и мтДНК-тестирање може да се спроведат за да се одреди потеклото на домородните Американци. Тестот за одредување на митохондриската хаплогрупа базирана на мутации во хиперпроменливиот регион 1 и 2 може да утврди дали директната женска линија на една личност припаѓа на една од канонските домородни американски хаплогрупи, [[Хаплогрупа А (мтДНК)|A]], B, C, D или X. Огромното мнозинство на домородните Американци припаѓаат на една од петте идентификувани [[Митохондриска ДНК|мтДНК]] [[Хаплогрупа|хаплоггрупи]]. Така, да се биде во една од тие групи дава доказ за потенцијалното потекло на Индијанците. Сепак, резултатите од ДНК-етничката припадност не можат да се користат како замена за правната документација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ancestry.co.uk/dna/legal/faq|title=AncestryDNA FAQ|work=www.ancestry.co.uk|accessdate=2024-02-12|archive-date=2023-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20231206152739/https://www.ancestry.co.uk/dna/legal/faq|url-status=dead}}</ref> Домородните американски племиња имаат свои барања за членство, често засновани на тоа дека барем еден од предците на една личност бил вклучен во пописите на домородните Американци специфични за племето подготвени за време на склучување договори, преместување во резервации или распределба на земјиштето во крајот на XIX век и почетокот на XX век. Еден пример е Доус Ролс. ==== Коханимско потекло ==== Коханим (или Коен) е [[Патрилинеарност|патрилинеска]] свештеничка линија на потекло во [[Јудаизам|јудаизмот]]. Според Библијата, предок на Коените е Арон, брат на [[Мојсеј]]. Многумина веруваат дека потеклото од Арон може да се потврди со Y-ДНК-тест: првото објавено иследување во родословното ДНК-тестирање на Y-хромозомот покажало дека значителен процент од Коени имале карактеристично слична ДНК, а повеќе отколку општите еврејски или блискоисточни популации. Тие тежнееле да припаѓаат на [[Хаплогрупа J (Y-ДНК)|хаплогрупата Ј]], со вредностите на Y-КПТ групирани невообичаено блиску околу хаплотипот познат како Коенов модален хаплотип (КМХ). Ова може да биде во согласност со заедничкиот предок или со наследното свештенство кое првично било основано од членови на еден близок клан. Сепак, оригиналните проучувања тестирале само шест Y-КПТ маркери, што се смета за тест со ниска резолуција. Како одговор на ниската резолуција на оригиналниот КМХ со 6 маркери, компанијата за тестирање FTDNA објавила потпис на КМХ со 12 маркери што бил поспецифичен за големата тесно поврзана Коенова група во Хаплоггрупата Ј1. Понатамошна академска студија објавена во 2009 година испитувала повеќе КПТ-маркери и идентификувала поостро дефинирана ЕНП-хаплогрупа, [[Хаплогрупа J-M267|J1e*]] (денес J1c3, исто така наречена J-P58*) за лозата J1. Истражувањето покажало „''дека 46,1 % од Коените носат Y-хромозоми што припаѓаат на една татковска лоза (J-P58*) што најверојатно потекнува од Блискиот Исток многу пред распрснувањето на еврејските групи во дијаспората. Поддршка за потеклото од блискоисточната лоза доаѓа од нејзината висока фреквенција во нашиот примерок на Бедуини, Јеменци (67 %) и Јорданци (55 %) и нејзиниот брз пад на честотата кога се оддалечуваме од Саудиска Арабија и Блискиот Исток (сл. 4). е впечатлив контраст помеѓу релативно високата фреквенција на Ј-58* кај еврејските популации (»20 %) и Коените (»46 %) и нејзината ниска фреквенција во нашиот примерок на нееврејско население што беше домаќин на заедниците на еврејската дијаспора надвор од Блискиот Исток''“.<ref name="Hammer2009">{{Наведено списание|date=November 2009|title=Extended Y chromosome haplotypes resolve multiple and unique lineages of the Jewish priesthood|journal=Human Genetics|volume=126|issue=5|pages=707–17|doi=10.1007/s00439-009-0727-5|pmc=2771134|pmid=19669163}}</ref> Неодамнешните филогенетски истражувања за хаплогрупата J-M267 го сместиле „Y-хромозомски Арон“ во потхаплогрупа од J-L862, L147.1 (проценка на возраст 5631-6778 години пред сегашноста): YSC235>PF4847/CTS12148>S274Z28 проценка на возраста 2731 години пред сегашноста).<ref name="Mas20142">{{cite book|title=Y-DNA Haplogroup J1 phylogenetic tree|last1=Mas|first1=V.|publisher=Figshare|year=2013|doi=10.6084/m9.figshare.741212}}</ref> ==== Европско тестирање ==== == Придобивки == Родословните ДНК-тестови станале популарни поради лесното тестирање и нивната корисност во дополнувањето на [[родословие|родословното истражување]]. Тие овозможуваат поединецот со голема точност да утврди дали е поврзан со друго лице до одреден временски период или со сигурност дека тој или таа не е поврзан. ДНК-тестовите се сметаат за понаучни, поубедливи и побрзи од пребарувањето во граѓанските досиеја. Меѓутоа, тие се ограничени со ограничувања на линиите што може да се изучуваат. Граѓанската евиденција е секогаш точна како и поединците кои ги дале или напишале информациите. Резултатите од Y-ДНК тестирањето обично се наведуваат како веројатни: на пример, со истото презиме совршеното совпаѓање со маркери 37/37 дава 95 % веројатност дека [[најновиот заеднички предок]] (НЗП) е во рок од 8 поколенија,<ref>ftdna.com (kept uptodate). http://www.familytreedna.com/faq/answers/default.aspx?faqid=9#922 "FAQ: ...how should the genetic distance at 37 Y-chromosome STR markers be interpreted?" Retrieved 2012-01-13.</ref> додека 111 од 111 совпаѓање со маркери ја дава истата 95 % веројатност НЗП да биде само пред 5 поколенија.<ref name="match111">ftdna.com (kept uptodate). http://www.familytreedna.com/faq/answers/default.aspx?faqid=9#925 "FAQ: ...how should the genetic distance at 111 Y-chromosome STR markers be interpreted?" Retrieved 2012-01-13.</ref> Како што е претставено погоре во мтДНК-тестирањето, доколку се пронајде совршено совпаѓање, резултатите од тестот преку мтДНК може да бидат корисни. Во некои случаи, истражувањето според традиционалните родословни методи наидува на потешкотии поради недостатокот на редовно евидентирани информации за матрилинеарното презиме во многу култури. Автозомната ДНК во комбинација со родословното истражување ја користеле посвоените за да ги пронајдат нивните биолошки родители,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.deseretnews.com/article/865667270/Adopted-man-finds-biological-family-with-help-of-AncestryDNA.html|title=Adopted man finds biological family with help of AncestryDNA|last=Randall|first=Caresa Alexander|date=2016-11-16|work=Deseret News|access-date=2018-04-30|archive-date=2018-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180501093519/https://www.deseretnews.com/article/865667270/Adopted-man-finds-biological-family-with-help-of-AncestryDNA.html|url-status=dead}}</ref> била користена за пронаоѓање на името и семејството на неидентификувани тела <ref>{{Наведени вести|url=https://www.cbsnews.com/news/buckskin-girl-case-groundbreaking-dna-tech-leads-to-id-of-1981-murder-victim/|title="Buckskin Girl" case: DNA breakthrough leads to ID of 1981 murder victim|date=2018-03-12|work=CBS News|access-date=2018-04-30}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.forensicmag.com/news/2018/05/dna-doe-project-ids-2001-motel-suicide-using-genealogy|title=DNA Doe Project IDs 2001 Motel Suicide, Using Genealogy|last=Augenstein|first=Seth|date=2018-05-09|work=Forensic Magazine|access-date=2018-05-19|archive-date=2018-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140101/https://www.forensicmag.com/news/2018/05/dna-doe-project-ids-2001-motel-suicide-using-genealogy|url-status=dead}}</ref> и од агенциите за спроведување на законот за фаќање злосторници<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2018/04/golden-state-killer-east-area-rapist-dna-genealogy/559070/|title=How a Genealogy Website Led to the Alleged Golden State Killer|last=Zhang|first=Sarah|date=2018-03-27|work=The Atlantic|access-date=2018-04-30}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.seattletimes.com/seattle-news/crime/investigators-use-dna-genealogy-database-to-id-suspect-in-1987-double-homicide/|title=Investigators use DNA, genealogy database to ID suspect in 1987 double homicide|last=Green|first=Sara Jean|date=2018-05-18|work=The Seattle Times|access-date=2018-05-19}}</ref> (на пример, канцеларијата на окружниот обвинител на округот Контра Коста ја користела страницата за генетско родословие „''со отворен код''“ GEDmatch за да ги пронајде роднините на осомничениот во случајот со убиецот од Голден Стејт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.technologyreview.com/s/611038/investigators-searched-a-million-peoples-dna-to-find-golden-state-serial-killer/|title=Investigators searched a million people's DNA to find Golden State serial killer|last=Regalado|first=Antonio}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.sacbee.com/news/local/crime/article209987599.html|title='Open-source' genealogy site provided missing DNA link to East Area Rapist, investigator says|last=Lillis|first=Ryan|date=27 April 2018|work=[[The Sacramento Bee]]|access-date=27 April 2018|last2=Kasler|first2=Dale|last3=Chabria|first3=Anita}}</ref>). Списанието Атлантик во 2018 година коментирало дека „''Денес, портите се отворени. ..мало, волонтерско мрежно место, GEDmatch.com, стана... де факто база на податоци за ДНК и родословие за сите органи за спроведување на законот''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2018/05/the-coming-wave-of-murders-solved-by-genealogy/560750/|title=The Coming Wave of Murders Solved by Genealogy|last=Zhang|first=Sarah|date=2018-05-19|work=The Atlantic|access-date=2018-05-19}}</ref> Family Tree DNA објавил во февруари 2019 година дека му дозволува на ФБИ пристап до податоците на ДНК за случаи на убиства и силување.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2019/02/04/business/family-tree-dna-fbi.html|title=FamilyTreeDNA Admits to Sharing Genetic Data With F.B.I.|last=Haag|first=Matthew|date=2019-02-04|work=The New York Times|access-date=2019-04-10|issn=0362-4331}}</ref> Сепак, во мај 2019 година, GEDmatch иницирал построги правила за пристап до нивната автосомна ДНК-база<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forensicmag.com/news/2019/05/forensic-genealogy-where-does-cold-case-breakthrough-technique-go-after-gedmatch-announcement|title=Forensic Genealogy: Where Does Cold-Case Breakthrough Technique Go After GEDmatch Announcement?|last=Augenstein|first=Seth|date=2019-05-23|work=Forensic Magazine|language=en|accessdate=2019-05-24|archive-date=2019-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190524040303/https://www.forensicmag.com/news/2019/05/forensic-genealogy-where-does-cold-case-breakthrough-technique-go-after-gedmatch-announcement|url-status=dead}}</ref> и Family Tree DNA ја затворила нивната база на податоци Y-DNA ysearch.org, што им отежнува на агенциите за спроведување на законот да ги решат случаите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forensicmag.com/news/2018/05/golden-state-killer-backlash-public-databases-shutting-down-wake-arrest|title=Golden State Killer Backlash? Public Databases Shutting Down in Wake of Arrest|last=Augenstein|first=Seth|date=2018-05-24|work=Forensic Magazine|language=en|accessdate=2019-05-24|archive-date=2023-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202031322/http://www.forensicmag.com/news/2018/05/golden-state-killer-backlash-public-databases-shutting-down-wake-arrest|url-status=dead}}</ref> == Недостатоци == Вообичаени грижи за родословното ДНК-тестирање се проблемите со трошоците и приватноста.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2013/06/13/dna-detectives-seek-origins-of-you/2420071/|title=DNA detectives seek origins of you|last=Vergano|first=Dan|date=2013-06-13|work=USA Today|access-date=2016-07-05}}</ref> Некои компании за тестирање, како што се 23andMe и Ancestry,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dna-explained.com/2015/12/30/23andme-ancestry-and-selling-your-dna-information/|title=23andMe, Ancestry and Selling Your DNA Information|last=Estes|first=Roberta|date=2015-12-30|work=DNAeXplained – Genetic Genealogy|accessdate=2016-07-05}}</ref> задржуваат примероци и резултати за сопствена употреба без договор за приватност со субјектите.<ref name="Unnamed_2-20240415194925">{{Наведен нестручен часопис|access-date=2016-07-05}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=December 2015|title=Family tree and ancestry inference: is there a need for a 'generational' consent?|journal=BMC Medical Ethics|volume=16|issue=1|page=87|doi=10.1186/s12910-015-0080-2|pmc=4673846|pmid=26645273|doi-access=free}}</ref> Автозомните ДНК-тестови можат да ги идентификуваат врските, но тие можат да бидат погрешно протолкувани.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/science/science-news/9912822/DNA-ancestry-tests-branded-meaningless.html|title=DNA ancestry tests branded 'meaningless'|last=Collins|first=Nick|date=2013-03-17|work=The Telegraph|access-date=2016-07-05}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/science/blog/2013/feb/25/viking-ancestors-astrology|title=To claim someone has 'Viking ancestors' is no better than astrology|last=Thomas|first=Mark|date=2013-02-25|work=The Guardian|access-date=2016-07-05}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ghr.nlm.nih.gov/primer/testing/ancestrytesting|title=What is genetic ancestry testing?|last=Reference|date=2016-11-22|work=Genetics Home Reference|publisher=U.S National Library of Medicine|accessdate=2016-11-24}}</ref> На пример, трансплантацијата на [[матични клетки]] или [[коскена срцевина]] ќе произведе совпаѓање со донаторот. Покрај тоа, идентичните близнаци (кои имаат идентична ДНК) можат да дадат неочекувани резултати.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.legalgenealogist.com/2017/10/01/dna-doesnt-lie/|title=DNA doesn't lie!|date=1 October 2017}}</ref> Тестирањето на лозата Y-ДНК од татко до син може да открие некои усложнувања, поради невообичаени мутации, тајни посвојувања и настани што не се татковство (односно дека таткото што се гледа во една генерација не е таткото наведен во пишаните записи при раѓање).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://isogg.org/wiki/Non-paternity_event|title=Non-paternity event – ISOGG Wiki|work=isogg.org}}</ref> Според Работната група за тестирање на предци и предци на Американското здружение за хумана генетика, автосомните тестови не можат да детектираат „''големи делови''“ од ДНК од далечни предци бидејќи не е наследена.<ref name="Unnamed_2-20240415194925"/> Со зголемената популарност на употребата на ДНК-тестови за тестови за етничка припадност, несигурностите и грешките во проценките на етничката припадност се недостаток за генетското родословие. Додека проценките на етничката припадност на континентално ниво треба да бидат точни (со можен исклучок на Источна Азија и Америка), потконтиненталните проценки, особено во Европа, често се неточни. Клиентите може да бидат погрешно информирани за несигурноста и грешките во проценките.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dna-explained.com/2017/01/11/concepts-calculating-ethnicity-percentages/|title=Concepts – Calculating Ethnicity Percentages|last=Estes|first=Roberta|date=11 January 2017|work=DNAeXplained - Genetic Genealogy}}</ref> Некои препорачале владини или други регулативи за тестирање на потеклото за да се осигури неговата изведба според договорениот стандард.<ref>{{Наведено списание|date=July 2009|title=Genetics. The illusive gold standard in genetic ancestry testing|journal=Science|volume=325|issue=5936|pages=38–39|doi=10.1126/science.1173038|pmid=19574373}}</ref> Голем број на агенции за спроведување на законот презеле правни дејствија за да ги принудат компаниите за генетско родословие да објават генетски информации што би можеле да одговараат на жртвите на криминал од студени случаи <ref>{{Наведено списание|last=O'Rourke|first=Ciara|date=2017-08-16|title=Solving a Murder Mystery With Ancestry Websites|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2017/08/jane-doe-murder-ancestry/536916/|journal=The Atlantic}}</ref> или на сторителите. Голем број компании се спротивставиле на барањата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.scientificamerican.com/article/the-golden-state-killer-case-was-cracked-with-a-genealogy-web-site1/|title=The Golden State Killer Case Was Cracked with a Genealogy Web Site|last=Robbins|first=Rebecca|date=2018-04-28|work=Scientific American / STAT|access-date=2018-04-30}}</ref> === Вообичаени недоразбирања на генетиката === Популарната свест за ДНК-тестирањето и за ДНК обично е предмет на голем број заблуди кои ја вклучуваат веродостојноста на тестирањето, природата на врските со своите предци, врската помеѓу ДНК и личните особини итн.<ref>{{Наведено списание|last=Zimmer|first=Carl|date=2019|title=Seven Big Misconceptions about Heredity|url=https://skepticalinquirer.org/2019/05/seven-big-misconceptions-about-heredity|journal=[[Skeptical Inquirer]]|volume=43|issue=3|pages=34–39|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808143623/https://skepticalinquirer.org/2019/05/seven-big-misconceptions-about-heredity|archive-date=2019-08-08|access-date=8 August 2019}}</ref> ==Медицински информации== Иако родословните ДНК-тестови не се дизајнирани главно за медицински цели, автосомните ДНК-тестови може да се користат за да се анализира веројатноста за стотици наследни медицински состојби,<ref>{{Cite web|url=https://www.snpedia.com/index.php/Category:Is_a_medical_condition|title=List of medical conditions – SNPedia|website=www.snpedia.com|access-date=2019-06-27}}</ref> иако резултатот е сложен за разбирање и може да збуни нестручен. 23andMe обезбедува медицински информации и информации за карактеристиките од нивниот родословни ДНК-тест<ref>{{Cite news|url=http://thednageek.com/the-pros-and-cons-of-the-main-autosomal-dna-testing-companies/|title=The Pros and Cons of the Main Autosomal DNA Testing Companies|date=2016-11-14|work=The DNA Geek|access-date=2018-05-19}}</ref> и за плаќање, веб-страницата [[Promethease]] анализира податоци од родословни ДНК-тестови од ДНК на семејното стебло, 23andMe или AncestryDNA за медицински информации.<ref>{{Cite news|url=https://thegeneticgenealogist.com/2013/09/22/what-else-can-i-do-with-my-dna-test-results/|title=What Else Can I Do with My DNA Test Results?|last=Bettinger|first=Blaine|date=2013-09-22|work=The Genetic Genealogist|access-date=2018-05-19}}</ref> Promethease и нејзината база на податоци за индексирање на истражувачки труд SNPedia, добиле критики за техничката сложеност и слабо дефинираната скала на „големина“ што предизвикува заблуди, забуна и паника кај нејзините корисници.<ref>{{Cite journal|url=https://slate.com/technology/2016/01/some-personal-genetic-analysis-is-error-prone-and-dishonest.html|title = What's in Your Genes? Some Companies Analyzing Your DNA Use Junk Science| journal=Slate |date = 20 January 2016 | last1=Arthur | first1=Rob }}</ref> Тестирањето на целосните мтДНК- и Y-ДНК секвенци е сè уште малку контроверзно бидејќи може да открие уште повеќе медицински информации. На пример, постои корелација помеѓу недостатокот на Y-ДНК маркер DYS464 и неплодноста, и помеѓу мтДНК-хаплогрупата H и заштитата од сепса. Одредени хаплогрупи се поврзани со долговечноста кај некои популациски групи.<ref>{{cite journal | vauthors = De Benedictis G, Rose G, Carrieri G, De Luca M, Falcone E, Passarino G, Bonafe M, Monti D, Baggio G, Bertolini S, Mari D, Mattace R, Franceschi C | title = Mitochondrial DNA inherited variants are associated with successful aging and longevity in humans| url = https://archive.org/details/sim_faseb-journal_1999-09_13_12/page/1532 | journal = FASEB Journal | volume = 13 | issue = 12 | pages = 1532–36 | date = September 1999 | pmid = 10463944 | doi=10.1096/fasebj.13.12.1532| doi-access = free| s2cid = 8699708}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://www.nature.com/articles/5200703.pdf?origin=ppub|title=European Journal of Human Genetics (2001) 9, pp 701±707|journal=European Journal of Human Genetics |date=September 2001 |volume=9 |issue=9 |pages=701–707 |doi=10.1038/sj.ejhg.5200703 |last1=Rose |first1=Giuseppina |last2=Passarino |first2=Giuseppe |last3=Carrieri |first3=Giuseppina |last4=Altomare |first4=Katia |last5=Greco |first5=Valentina |last6=Bertolini |first6=Stefano |last7=Bonafè |first7=Massimiliano |last8=Franceschi |first8=Claudio |last9=De Benedictis |first9=Giovanna |pmid=11571560 |s2cid=13730557 }}</ref> Полето на нерамнотежа на поврзаноста, нееднаква поврзаност на генетските нарушувања со одредена митохондриска лоза, е во повој, но оние митохондриски мутации кои се поврзани може да се пребаруваат во базата на податоци за геном Mitomap.<ref>{{cite web|url=http://www.mitomap.org |title=Mitomap |publisher=Mitomap |access-date=2011-06-15}}</ref> Тестот MtFull секвенца на ДНК на семејното стебло го анализира целосниот мтДНК-геном и Националниот институт за истражување на човечкиот геном управува со Информативниот центар за генетски и ретки болести<ref>{{cite web|url=http://www.genome.gov/10000409 |title=Genetic And Rare Disease Information Center (GARD) |work=Genome.gov |date=22 March 2011 |access-date=2011-06-15}}</ref> кој може да им помогне на потрошувачите да идентификуваат соодветен скрининг тест и да помогнат во пронаоѓањето на блискиот медицински центар кој нуди таков тест. ==ДНК-тестирање за потрошувачите== Првата компанија што обезбедила родословни ДНК-тестови директно до потрошувачите била сега веќе непостоечката GeneTree. Сепак, не понудила родословни тестови со повеќе поколенија. Во есента 2001 година, GeneTree ги продала своите средства на Sorenson Molecular Genealogy Foundation (SMGF) со седиште во [[Солт Лејк Сити]], која потекнува од 1999 година.<ref name=Wayne2006>{{cite journal|url=http://www.med.wayne.edu/news_media/scribe/PDF/Alum-06-SpringScribe%5B1%5D.pdf|title=CMMG alum launches multi-million dollar genetic testing company |journal=Alum Notes|publisher=Wayne State University School of Medicine |volume=17|date=Spring 2006|page=1|access-date=24 January 2013|issue=2|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809053626/http://www2.med.wayne.edu/news_media/scribe/PDF/Alum-06-SpringScribe%5b1%5d.pdf|archive-date=9 August 2017|url-status=dead}}</ref> Додека била во функција, SMGF обезбедувала бесплатни Y-хромозомски и митохондриски ДНК-тестови на илјадници луѓе.<ref name=Blaine2006>{{cite web|url=http://www.thegeneticgenealogist.com/2007/11/06/how-big-is-the-genetic-genealogy-market/|title=How Big Is the Genetic Genealogy Market?|publisher=The Genetic Genealogist|access-date=19 February 2009|date=2007-11-06}}</ref> Подоцна, GeneTree се вратил на генетско тестирање за родословие во соработка со матичната компанија Sorenson и на крајот станала дел од средствата стекнати при откупот на Ancestry.com на SMGF во 2012 година.<ref>{{Cite web|url=https://www.familytreemagazine.com/articles/genealogy-websites/ancestry/ancestry-com-acquisition-means-changes-at-genetree-and-smgf-org/|title=Ancestry.com Acquisition Means Changes at GeneTree and SMGF.org|last=Dobush|first=Grace|date=2012-07-12|website=Family Tree|access-date=2019-04-10|archive-date=10 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410095000/https://www.familytreemagazine.com/articles/genealogy-websites/ancestry/ancestry-com-acquisition-means-changes-at-genetree-and-smgf-org/|url-status=dead}}</ref><ref name=SMGF2012>{{cite press release|url=http://corporate.ancestry.com/press/press-releases/2012/05/ancestry.com-dna-launches/|access-date=1 July 2013|title=Ancestry.com Launches new AncestryDNA Service: The Next Generation of DNA Science Poised to Enrich Family History Research|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130526104607/http://corporate.ancestry.com/press/press-releases/2012/05/ancestry.com-dna-launches/|archive-date=26 May 2013}} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130526104607/http://corporate.ancestry.com/press/press-releases/2012/05/ancestry.com-dna-launches/ |date=2013-05-26 }}</ref> Во 2000 година, [[Family Tree DNA]], основана од Бенет Гринспен и Макс Бланкфелд, станала првата компанија посветена на тестирање директно до потрошувачот за родословно истражување. Тие првично понудиле тестови со Y-хромозом STR со единаесет маркери и тестови на митохондриска ДНК-HVR1. Тие првично тестирале во партнерство со [[Универзитет во Аризона|Универзитетот во Аризона]].<ref name=Belli>{{cite news|last=Belli|first=Anne|title=Moneymakers: Bennett Greenspan|url=http://www.chron.com/business/article/Moneymakers-Bennett-Greenspan-1657195.php|access-date=14 June 2013|newspaper=Houston Chronicle|date=18 January 2005|quote=Годините на истражување на неговото семејно стебло преку записи и документи открија корени во Аргентина, но тој остана без траги во потрага по прадедо му по мајка. Откако слушнал за новото генетско тестирање на Универзитетот во Аризона, тој убедил тамошен научник да тестира примероци од ДНК од познат братучед во Калифорнија и осомничен далечен братучед во Буенос Аирес. Тоа беше натпревар. Но, вистинското откритие беше идејата за ДНК на семејното стебло, која поранешниот продавач на филмови ја лансираше на почетокот на 2000 година за да обезбеди ист вид на услуга за другите кои ги бараат своите предци.}}</ref><ref name=NGSQ2005>{{cite journal|title=The Science of Molecular Genealogy |journal=National Genealogical Society Quarterly|volume=93|issue=1–4|publisher=National Genealogical Society|year=2005|page=248|quote=Бизнисменот Бенет Гринспен се надеваше дека пристапот користен во истражувањето на Џеферсон и Коен ќе им помогне на семејните историчари. Откако стигнал до ѕид од тули на презимето на неговата мајка, Ниц, тој открил и Аргентинецот го истражувал истото презиме. Гринспен побарал помош од машкиот братучед Ниц. Научник вклучен во оригиналната истрага на Коен ги тестираше Y хромозомите на аргентинецот и братучедот на Гринспен. Нивните хаплотипови совршено се совпаѓаа.}}</ref> <ref name=Lomax>{{cite news|last=Lomax|first=John Nova|title=Who's Your Daddy?|url=http://www.houstonpress.com/2005-04-14/news/who-s-your-daddy/|access-date=14 June 2013|newspaper=Houston Press|date=14 April 2005|quote=Како развивач на недвижнини и претприемач, Гринспен е заинтересиран за родословието уште од неговите пред тинејџерски денови.}}</ref><ref name=Dardashti>{{cite news|last=Dardashti|first=Schelly Talalay|title=When oral history meets genetics| url=http://www.jpost.com/Features/In-Thespotlight/When-oral-history-meets-genetics|access-date=14 June 2013|newspaper=The Jerusalem Post|date=30 March 2008|quote=Greenspan, born and raised in Omaha, Nebraska, has been interested in genealogy from a very young age; he drew his first family tree at age 11.}}</ref> <ref name=HBJ2008>{{cite news|last=Bradford|first=Nicole|title=Riding the 'genetic revolution'|newspaper=Houston Business Journal|date=24 February 2008|url=http://www.bizjournals.com/houston/stories/2008/02/25/smallb1.html?page=all|access-date=19 June 2013}}</ref> Во 2007 година, [[23andMe]] станала првата компанија која понудила генетско тестирање директно до потрошувачот базирано на плунка.<ref name = Time>{{Cite magazine|last=Hamilton|first=Anita|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1852747_1854493,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20081102044918/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1852747_1854493,00.html |url-status=dead |archive-date=2 November 2008 | title = Best Inventions of 2008 | magazine = Time | date=29 October 2008 | access-date = 5 April 2012}}</ref> Исто така, таа станала првата што ја спровела употребата на автосомна ДНК за тестирање на потеклото, што денес го користат другите големи компании (на пример, [[Ancestry]], [[Family Tree DNA]] и [[MyHeritage]]).<ref>{{cite web |url=https://mediacenter.23andme.com/company/about-us |title=About Us |website=23andMe |access-date=11 February 2018 |archive-date=26 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180226180950/https://mediacenter.23andme.com/company/about-us/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book |chapter-url=https://isogg.org/wiki/Autosomal_DNA_testing_comparison_chart |title=Autosomal DNA testing comparison chart |website=International Society of Genetic Genealogy Wiki |last1=Janzen |first1=Tim |display-authors=etal |chapter=Family Tree DNA Learning Center |publisher=Gene by Gene }}</ref> [[MyHeritage]] ја претставила својата услуга за генетско тестирање во 2016 година, дозволувајќи им на корисниците да користат брисеви од образите за да собираат примероци.<ref name="TCrucnhDAN">{{cite news|last1=Lardinois|first1=Frederic|title=MyHeritage launches DNA testing service to help you uncover your family's history|url=https://techcrunch.com/2016/11/07/myheritage-launches-dna-testing-service-to-help-you-uncover-your-familys-history/|access-date=13 December 2016|work=TechCrunch|date=7 November 2016}}</ref> Во 2019 година биле претставени нови алатки за анализа: автокластери (групирање на сите совпаѓања визуелно во кластери)<ref>{{Cite web|url=https://blog.myheritage.com/2019/02/introducing-autoclusters-for-dna-matches/|title=Introducing AutoClusters for DNA Matches|date=2019-02-28|website=MyHeritage Blog}}</ref> и теории на семејно стебло (предлагајќи замисливи односи помеѓу совпаѓањата на ДНК со комбинирање на неколку стебла на Myheritage како и глобалното семејно стебло Geni).<ref>{{Cite web|url=https://www.danaleeds.com/myheritages-theory-of-family-relativity-an-exciting-new-tool/|title=MyHeritage's "Theory of Family Relativity": An Exciting New Tool!|date=2019-03-15|website=DanaLeeds.com|language=en-US}}</ref> [[Living DNA]], основана во 2015 година, обезбедува и услуга за генетско тестирање. [[Living DNA]], користи SNP-чипови за да обезбеди извештаи за автосомно потекло, Y- и мтДНК-потекло.<ref>{{Cite web|url=https://www.techradar.com/reviews/living-dna-review|title=Living DNA review|date=21 June 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/04/22/cnn-underscored/living-dna-review-dna-testing-for-ethnicity/index.html|title = Is this the most detailed at-home DNA testing kit yet?|website = [[CNN]]|date = 22 April 2019}}</ref> Компанијата обезбедува детални извештаи за потеклото од Обединетото Кралство, како и детални извештаи за Y-хромозомот и мтДНК.<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=Qro1DwAAQBAJ&q=%22living+dna%22&pg=PT299 | title=Scottish Genealogy| isbn=9780752488479| last1=Durie| first1=Bruce| date=January 2012| publisher=The History Press| edition=Fourth}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.familytreemagazine.com/premium/dna-test-series-part-6 |title=Comparing the 5 Major DNA Tests: Living DNA - Family Tree |website=www.familytreemagazine.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180802234034/https://www.familytreemagazine.com/premium/dna-test-series-part-6 |archive-date=2018-08-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sciencenews.org/article/family-dna-ancestry-tests-review-comparison|title = What I actually learned about my family after trying 5 DNA ancestry tests|date = 13 June 2018}}</ref> Во 2019 година се проценува дека големите компании за родословно тестирање имале околу 26 милиони ДНК-профили.<ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/612880/more-than-26-million-people-have-taken-an-at-home-ancestry-test/|title=More than 26 million people have taken an at-home ancestry test|last=Regalado|first=Antonio|date=2019-02-11|website=MIT Technology Review|access-date=2019-04-10}}</ref><ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/us-news/.premium.MAGAZINE-to-solve-cold-cases-all-it-takes-is-dna-a-genealogy-site-and-high-speed-internet-1.6657176|title=To Solve Cold Cases, All It Takes Is Crime Scene DNA, a Genealogy Site and High-speed Internet|last=Michaeli|first=Yarden|date=2018-11-16|work=Haaretz|access-date=2018-11-21}}</ref> Многумина го пренесиле својот резултат од тестот бесплатно на повеќе локации за тестирање, а исто така и на родословни услуги како што се Geni.com и GEDmatch. GEDmatch изјавил во 2018 година дека околу половина од нивните еден милион профили биле од САД. ==ДНК во родословен софтвер== Некои родословни софтверски програми – како ''Family Tree Maker, Legacy Family Tree (Deluxe Edition)'' и шведската програма ''Genney'' – овозможуваат снимање на резултатите од тестовите за ДНК-маркери. Ова овозможува следење и на Y-хромозомот и на мДНК-тестовите и евидентирање на резултатите за роднините.<ref>{{cite web|url=http://thegeneticgenealogist.com/2013/09/22/what-else-can-i-do-with-my-dna-test-results/|title=What Else Can I Do with My DNA Test Results?|last=Bettinger|first=Blaine|date=2013-09-22|website=The Genetic Genealogist|access-date=2016-11-24}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Извори == * {{cite book | first1 = Megan | last1 = Smolenyak | first2 = Ann | last2 = Turner | name-list-style = vanc |title=Trace your roots with DNA: using genetic tests to explore your family tree|url=https://books.google.com/books?id=J9evrYLpDVEC&pg=PP1|date=12 October 2004|publisher=Rodale|isbn=978-1-59486-006-5}} * {{cite book | first1 = Chris | last1 = Pomery | first2 = Steve | last2 = Jones | name-list-style = vanc |title=DNA and family history: how genetic testing can advance your genealogical research|url=https://books.google.com/books?id=Kzv0vp6KdbgC&pg=PP1|date=1 October 2004|publisher=Dundurn Press Ltd.|isbn=978-1-55002-536-1}} == Надворешни врски == * [http://www.roperld.com/YBiallelicHaplogroups.htm#pref Y-Haplogroups brief descriptions and regional origins] * [https://www.geneticsandsociety.org/biopolitical-times/ancestrydna-markets-genetic-greatness-during-olympics AncestryDNA Markets Genetic "Greatness" During the Olympics, by Leah Lowthorp | 03.16.2018, Biopolitical Times.] {{Човечка генетика}} [[Категорија:Човечка популациона генетика]] [[Категорија:Генетско родословие]] [[Категорија:ДНК]] grtv3koxboajpevqpje2mz2jkdun7tj 0 1342820 5583466 5376634 2026-06-28T00:46:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583466 wikitext text/x-wiki {{Генетика-странично}} '''Генетското тестирање''', познато и како '''тестирање на ДНК''', ― постапка која е користена за да бидат идентификувани промените во секвенцата на [[ДНК]] или структурата на [[хромозом]]ите. [[Генетика|Генетското]] тестирање може да вклучи и мерење на резултатите од генетските промени, како што е анализата на [[РНК]] како излез на [[Генска експресија|генското изразување]] или преку [[Биохемија|биохемиска анализа]] за мерење на специфичен [[Белковина|белковински]] излез.<ref name=":02">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ama-assn.org/delivering-care/precision-medicine/genetic-testing|title=Genetic testing|work=American Medical Association|language=en|accessdate=19 февруари 2024}}</ref> Во [[Медицина|медицинска]] средина, генетското тестирање може да биде користено за дијагностицирање или исклучување на сомнителни генетски нарушувања, предвидување на ризиците за специфични состојби или добивање информации што може да биде користени за приспособување на медицинските третмани врз основа на генетскиот состав на поединецот.<ref name=":02" /> Генетското тестирање може да биде користено и за одредување на биолошки роднини, како што е [[Родител|биолошкото потекло]] на детето (генетска [[мајка]] и [[татко]]) преку Тестирање на ДНК за татковство,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://americanpregnancy.org/prenatal-testing/paternity-testing/|title=Paternity Testing|date=2012-04-25|work=American Pregnancy Association|language=en-US|accessdate=19 февруари 2024}}</ref> или да биде користено за општо предвидување на [[Предок|потеклото]] на поединецот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/1/28/18194560/ancestry-dna-23-me-myheritage-science-explainer|title=The limits of ancestry DNA tests, explained|last=Resnick|first=Brian|date=2019-01-28|work=Vox|language=en|accessdate=19 февруари 2024}}</ref> Генетското тестирање на [[растенијата]] и [[животните]] може да биде користено од слични причини како кај [[Човек|луѓето]] (на пр. за да биде проценета поврзаноста/предок или да бидат предвидени/дијагностицирани генетски нарушувања),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vgl.ucdavis.edu/|title=UC Davis Veterinary Genetics Laboratory {{!}} Animal DNA testing {{!}} forensic testing {{!}} animal genetic research and diagnostics|work=www.vgl.ucdavis.edu|accessdate=19 февруари 2024}}</ref> за да бидат добиени информации што се користни за одбрано размножување,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/zqftrwx/revision/1|title=Selective breeding and gene technology|work=www.bbc.co.uk|accessdate=19 февруари 2024}}</ref> или за напори за зајакнување на генетските разновидност кај загрозените групи на [[население]].<ref>{{Наведено списание|last=Hunter|first=Margaret E.|last2=Hoban|first2=Sean M.|last3=Bruford|first3=Michael W.|last4=Segelbacher|first4=Gernot|last5=Bernatchez|first5=Louis|date=2018-07-17|title=Next-generation conservation genetics and biodiversity monitoring|journal=Evolutionary Applications|volume=11|issue=7|pages=1029–1034|bibcode=2018EvApp..11.1029H|doi=10.1111/eva.12661|issn=1752-4571|pmc=6050179|pmid=30026795}}</ref> Разновидноста на генетските тестови била проширена низ годините. Раните облици на генетско тестирање кои започнаале во 1950-тите вклучувале броење на бројот на хромозоми по [[клетка]]. Отстапувањата од очекуваниот број на хромозоми (46 кај луѓето) може да доведат до [[дијагноза]] на одредени генетски состојби како што се трисомија 21 ([[Даунов синдром]]) или моносомија X ([[Тарнеров синдром]]).<ref name=":22">{{Наведено списание|last=Durmaz|first=Asude Alpman|last2=Karaca|first2=Emin|last3=Demkow|first3=Urszula|last4=Toruner|first4=Gokce|last5=Schoumans|first5=Jacqueline|last6=Cogulu|first6=Ozgur|date=2015|title=Evolution of Genetic Techniques: Past, Present, and Beyond|journal=BioMed Research International|volume=2015|pages=461524|doi=10.1155/2015/461524|issn=2314-6133|pmc=4385642|pmid=25874212|doi-access=free}}</ref> Во 1970-тите, бил развиен метод за обојување на посебни области на хромозомите, наречена хромозомско подредување, што овозможило подробна [[Кариотип|анализа]] на структурата на хромозомот и дијагноза на генетски нарушувања кои вклучуваат големи структурни преуредувања.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nature.com/scitable/topicpage/karyotyping-for-chromosomal-abnormalities-298/|title=Karyotyping {{!}} Learn Science at Scitable|work=www.nature.com|language=en|accessdate=19 февруари 2024}}</ref> Покрај анализата на цели хромозоми ([[цитогенетика]]), генетското тестирање било проширено за да ги вклучи полињата на [[Молекуларна генетика|молекуларната генетика]] и [[геномика]] кои можат да ги идентификуваат промените на ниво на поединечни гени, делови од гени или дури и единечни [[нуклеотид]]ни „букви“ од секвенцата на ДНК.<ref name=":22" /> Според Националниот институт за здравје на [[Соединетите Држави]], достапни се тестови за повеќе од 2.000 генетски состојби,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://report.nih.gov/nihfactsheets/ViewFactSheet.aspx?csid=43|title=NIH Fact Sheets - Genetic Testing: How it is Used for Healthcare|work=report.nih.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20190816230116/https://report.nih.gov/nihfactsheets/ViewFactSheet.aspx?csid=43|archive-date=2019-08-16|accessdate=19 февруари 2024}}</ref> и една студија проценува дека од 2018 година има повеќе од 68.000 генетски тестови на пазарот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.medscape.com/viewarticle/896361|title=10 New Genetic Tests Reach the Market Each Day|work=Medscape|accessdate=19 февруари 2024}}</ref> == Видови == [[Генетика|Генетското]] тестирање е „анализа на [[хромозом]]ите ([[ДНК]]), [[белковините]] и одредени метаболити со цел да бидат откриени наследни [[генотип]]ови, [[Мутација|мутации]], [[фенотип]]ови или [[кариотип]]ови поврзани со [[болести]] за клинички цели.<ref name="pmid9381169">{{Наведено списание|date=октомври 1997|title=Predictive genetic testing: from basic research to clinical practice|journal=Science|volume=278|issue=5338|pages=602–5|doi=10.1126/science.278.5338.602|pmid=9381169}}</ref> Може да обезбеди информации за [[ген]]ите и хромозомите на една [[личност]] во текот на [[животот]]. === Дијагностичко тестирање === * Тестирање на фетусна ДНК без [[Клетка|клетки]] - неинвазивен (за фетусот) тест. Изведува е на примерок од [[крв]] од [[вена]] од [[мајка]]та и може да даде информации за фетусот на почетокот на [[бременост]]а.<ref>{{Наведено списание|last=Van den Veyver|first=IB|date=28 октомври 2016|title=Recent advances in prenatal genetic screening and testing.|journal=F1000Research|volume=5|pages=2591|doi=10.12688/f1000research.9215.1|pmc=5089140|pmid=27853526|doi-access=free}}</ref> Од 2015 година тоа е најчувствителниот и специфичен преглед за тест за [[Даунов синдром]].<ref name="BMO15">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=eR9uDQAAQBAJ&pg=PA74|title=Beischer & MacKay's Obstetrics, Gynaecology and the Newborn|last=Permezel|first=Michael|last2=Walker|first2=Susan|last3=Kyprianou|first3=Kypros|date=2015|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780729584050|page=74|language=en|access-date=19 февруари 2024}}</ref> * [[Податотека:Phenylketonuria_testing.jpg|мини|Собирање примерок од крв со боцкање на новороденче.]] Преглед на новороденчиња – користен е веднаш по раѓањето за да бидат идентификувани генетските нарушувања што може да бидат третирани рано во животот. Примерок од крв е собиран со боцкање на петата од новороденчето 24-48 часа по раѓањето и се испраќа во [[лабораторија]] за анализа. Во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]], процедурата за преглед на новороденчиња варира од [[Сојузни држави на САД|сојузна држава]] до сојузна држава, но сите сојузни држави по закон тестираат за најмалку 21 нарушување. Ако бидат добијат абнормални резултати, тоа не мора да значи дека детето има нарушување. Дијагностички тестови мора да го следат првичниот преглед за да биде потврдена болеста.<ref name="Newborn Screening">{{Наведена мрежна страница|url=http://ghr.nlm.nih.gov/nbs|title=Newborn Screening|last=Genetics Home Reference|work=Genetics Home Reference|accessdate=19 февруари 2024}}</ref> Рутинското тестирање на доенчиња за одредени нарушувања е најраспространета употреба на генетско тестирање - милиони бебиња се тестираат секоја година во Соединетите Држави. Сите сојузну држави во моментов ги тестираат доенчињата за [[фенилкетонурија]] (генетско нарушување кое предизвикува [[душевно растројство]] ако не е третирано) и вроден [[хипотироидизам]] (нарушување на [[Штитна жлезда|штитната жлезда]]). Луѓето со фенилкетонурија немаат [[ензим]] потребен за обработка на [[Аминокиселина|аминокиселинскиот]] [[фенилаланин]], кој е одговорен за нормален раст кај децата и нормална употреба на [[Белковина|белковини]] во текот на нивниот живот. Ако има собирање на премногу фенилаланин, [[Мозок|мозочното]] [[ткиво]] може да биде оштетено, предизвикувајќи застој во развојот. Прегледот за новороденчиња може да открие присуство на фенилкетонурија, дозволувајќи им на децата да бидат ставени на посебни [[Начин на исхрана|диети]] за да се избегнат ефектите од нарушувањето.<ref name="Newborn Screening" /> * Дијагностичко тестирање – користено е за дијагностицирање или исклучување на одредена генетска или [[хромозом]]ска состојба. Во многу случаи, генетското тестирање е користено за да биде потврдена дијагнозата кога постои сомневање за одредена состојба врз основа на физички [[Мутација|мутации]] и симптоми. Дијагностичкото тестирање може да биде извршено во секое време од животот на една личност, но не е достапно за сите гени или за сите генетски состојби. Резултатите од дијагностички тест може да влијаат на изборот на една личност за здравствената заштита и управувањето со болеста. На пример, луѓето со семејна историја на полицистична бубрежна болест кои чувствуваат болка или осетливост во [[стомак]]от, крв во [[Моч|урината]], често мокрење, болки во страните, инфекција на уринарниот тракт или камења во [[Бубрег|бубрезите]] може да одлучат да имаат свои гени тестиран и резултатот може да ја потврди дијагнозата на полицистичната бубрежна болест.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/polycystic-kidney-disease/basics/symptoms/con-20028831|title=Polycystic Kidney Disease|last=Mayo Clinic Staff|work=Mayo Clinic|publisher=Mayo Foundation for Medical Education and Research|accessdate=18 ноември 2016}}</ref> И покрај неколкуте последици на генетското тестирање во состојби како што се [[епилепсија]] или невроразвојни нарушувања, многу пациенти (особено возрасни) немаат пристап до овие современи дијагностички пристапи, што покажува релевантен дијагностички јаз.<ref>{{Наведено списание|last=Aledo-Serrano|first=Angel|last2=García-Morales|first2=Irene|last3=Toledano|first3=Rafael|last4=Jiménez-Huete|first4=Adolfo|last5=Parejo|first5=Beatriz|last6=Anciones|first6=Carla|last7=Mingorance|first7=Ana|last8=Ramos|first8=Primitivo|last9=Gil-Nagel|first9=Antonio|year=2020|title=Diagnostic gap in genetic epilepsies: A matter of age|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1525505020304455|journal=Epilepsy & Behavior|volume=111|page=107266|doi=10.1016/j.yebeh.2020.107266|pmid=32610249|via=Science direct}}</ref> * Тестирање на носител – е користена за идентификување на луѓе кои носат една копија од генска мутација која, кога е присутна во две копии, предизвикува генетско нарушување. Овој вид тестирање се нуди на поединци кои имаат семејна историја на генетско нарушување и на луѓе од [[Етничка група|етнички групи]] со зголемен ризик од специфични генетски состојби. Ако се тестираат и двајцата родители, тестот може да обезбеди информации за ризикот на двојката да има дете со генетска состојба како [[цистична фиброза]]. * Предимплантациска генетска дијагноза – извршена на човечки ембриони пред имплантацијата како дел од процедурата за ин витро [[оплодување]]. Тестирањето пред имплантација е користено кога поединци се обидуваат да зачнат дете преку ин витро оплодување. [[Јајце-клетка|Јајце-клетките]] од жената и спермата од [[маж]]от се отстранувани и оплодуваат надвор од телото за да бидат создадени повеќе ембриони. Ембрионите се поединечно прегледувани за абнормалности, а оние без абнормалности се ставани во [[материца]]та.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mayoclinic.org/tests-procedures/genetic-testing/basics/why-its-done/prc-20014802|title=Genetic testing Why it's done - Tests and Procedures - Mayo Clinic|last=Mayo Clinic Staff|work=Mayo Clinic|accessdate=19 февруари 2024}}</ref> * [[Податотека:ChorionicVillus.png|мини|Земање примероци во мали количини на хорионски ресички.]] [[Пренатална дијагноза]]{{Цп}} користена е за откривање на промени во гените или хромозомите на фетусот пред раѓањето. Овој вид тестирање е нуден на двојки со зголемен ризик да имаат бебе со генетско или хромозомско нарушување. Во некои случаи, пренаталното тестирање може да ја намали неизвесноста на парот или да им помогне да одлучат дали да [[Абортус|абортираат]] бременоста. Сепак, не може да ги идентификува сите можни наследни нарушувања и вродени дефекти. Еден метод за извршување на пренатален генетски тест вклучува амниоцентеза, која отстранува примерок од течност од плодовата вода на мајката 15 до 20 или повеќе недели од бременоста. Течноста потоа се тестира за хромозомски абнормалности како што се Даунов синдром (трисомија 21) и трисомија 18, што може да резултира со неонатална или фетусна смрт. Резултатите од тестот може да се добијат во рок од 7-14 дена по завршувањето на тестот. Овој метод е 99,4% прецизен при откривање и дијагностицирање на абнормалности на феталните хромозоми. Постои мал ризик од спонтан абортус со овој тест, околу 1:400. Друг метод на пренатално тестирање е земање примероци од хорионски ресички. Хорионските ресички се проекции од [[плацента]]та кои го носат истиот генетски состав како и бебето. За време на овој метод на пренатално тестирање, примерок од хорионски ресички се отстранува од плацентата што треба да се тестира. Овој тест се изведува 10-13 недели од бременоста, а резултатите се готови 7-14 дена по тестот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.haugenobgyn.com/prenatal_testing.aspx|title=The Facts on Prenatal Testing|last=John A. Haugen Associates Obstetrics and Gynecology|work=John A. Haugen Associates Obstetrics and Gynecology|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402123732/http://www.haugenobgyn.com/prenatal_testing.aspx|archive-date=2015-04-02|accessdate=19 февруари 2024}}</ref> Друг тест со употреба на крв земена од фетусна папочна врвца е перкутано земање мостри од крв од папочна врвца. * Предвидливо и пресимптоматско тестирање – користено за откривање на генски мутации поврзани со нарушувања кои се појавуваат по раѓањето, често подоцна во животот. Овие тестови можат да бидат корисни за луѓе кои имаат член на семејството со генетско нарушување, но кои немаат особини на самите пореметувања во времето на тестирањето. Предвидливото тестирање може да идентификува мутации кои ги зголемуваат шансите на лицето да развие нарушувања со генетска основа, како што се одредени видови [[Рак (болест)|рак]]. На пример, еден поединец со мутација во [[белковина]]та BRCA1 има 65% кумулативен ризик од [[рак на дојка]].<ref>{{Наведено списание|last=Antoniou|first=A.|last2=Pharoah|first2=P. D. P.|last3=Narod|first3=S.|last4=Risch|first4=H. A.|last5=Eyfjord|first5=J. E.|last6=Hopper|first6=J. L.|last7=Loman|first7=N.|last8=Olsson|first8=H.|last9=Johannsson|first9=O.|date=25 мај 2003|title=Average risks of breast and ovarian cancer associated with BRCA1 or BRCA2 mutations detected in case Series unselected for family history: a combined analysis of 22 studies|journal=American Journal of Human Genetics|volume=72|issue=5|pages=1117–1130|doi=10.1086/375033|pmc=1180265|pmid=12677558}}</ref> Наследниот рак на дојка заедно со синдромот на [[рак на јајници]]те се предизвикани од генски промени во гените BRCA1 и BRCA2. Главните видови рак поврзани со мутации во овие гени се рак на дојка, јајници кај жените, [[Рак на простата|простата]], [[Рак на панкреасот|панкреас]] кај мажите.<ref name="National Institute of Health">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cancer.gov/cancertopics/genetics/genetic-testing-fact-sheet|title=Genetic Testing for Hereditary Cancer Syndromes|date=2013-04-22|work=National Cancer Institute|publisher=National Institute of Health|accessdate=19 февруари 2024}}</ref> Ли-Фраумениевиот синдром е предизвикан од генска промена на генот TP53. Видовите рак поврзани со мутација на овој ген се рак на дојка, сарком на меките ткива, остеосарком (рак на [[Коска|коските]]), [[леукемија]] и [[тумор]]и на мозокот. Кај Кауденовиот синдром постои мутација на генот PTEN, што предизвикува потенцијален рак на дојка, штитна жлезда или ендометријален рак.<ref name="National Institute of Health" /> Пресимптоматското тестирање може да утврди дали некое лице ќе развие генетско нарушување, како на пр. [[Хемохроматоза|хемахроматоза]] (нарушување со преоптоварување со [[железо]]), пред да се појават какви било знаци или симптоми. Резултатите од предвидливото и пресимптоматското тестирање може да обезбедат информации за ризикот на лицето да развие специфично нарушување, да помогнат во донесувањето одлуки за [[медицинска нега]] и да обезбедат подобра прогноза. * [[Фармакогеномика]]{{Цп}} го одредува влијанието на генетските варијации врз одговорот на [[лек]]от. Кога некое лице има болест или лоша здравствена состојба, фармакогеномиката може да го испита генетскиот состав на поединецот за да одреди кој лек и која доза би била најбезбедна и најкорисна за пациентот. Во човечкото население, има приближно 11 милиони единечни нуклеотидни полиморфизми во [[геном]]ите на луѓето, што ги прави најчестите варијации во човечкиот геном. Единечните нуклеотидни полиморфизми откриваат информации за одговорот на поединецот на одредени лекови. Овој вид генетско тестирање може да биде користено за пациенти со рак кои се подложени на хемотерапија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ama-assn.org/ama/pub/physician-resources/medical-science/genetics-molecular-medicine/related-policy-topics/genetic-testing.page?|title=Genetic Testing|work=American Medical Association|accessdate=19 февруари 2024}}</ref> Примерок од ткивото на ракот може да биде испратен на генетска анализа во специјализирана лабораторија. По анализата, добиените информации можат да идентификуваат мутации во туморот што може да бидат користени за да биде одредена најдобрата можност за третман.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cancercenter.com/cancer-genomics/genomic-tumor-assessment/|title=Genomic Tumor Assessment|work=Cancer Treatment Centers for America|publisher=Rising Tide|accessdate=18 ноември 2016|archive-date=2016-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20161119181930/http://www.cancercenter.com/cancer-genomics/genomic-tumor-assessment/|url-status=dead}}</ref> === Недијагностичко тестирање === * [[ДНК анализа|Форензичко тестирање]]{{Цп}}користи секвенци на [[ДНК]] за да идентификува поединец за правни цели. За разлика од тестовите опишани погоре, форензичкото тестирање не е користено за откривање на [[ген]]ски [[мутации]] поврзани со [[болест]]а. Овој вид тестирање може да ги идентификува жртвите на [[злосторство]] или катастрофа, да исклучи или да наведе осомничен за злосторство или да воспостави биолошки односи меѓу [[Човек|луѓето]] (на пример, [[татко]]вство). * Тестирање за татковство{{Цп}}користи посебни маркери за ДНК за да идентификува исти или слични шеми на наследување помеѓу сродни поединци. Врз основа на фактот дека сите ние наследуваме половина од нашата ДНК од таткото, а половина од [[мајка]]та, научниците кои се занимаваат со ДНК тестираат поединци за да го пронајдат совпаѓањето на секвенците на ДНК на некои високодиференцијални маркери за да извлечат заклучок за поврзаноста. * [[Генеалошки ДНК тест]]{{Цп}}користен за одредување на потеклото или [[Етничка група|етничкото]] наследство за [[генетска генеалогија]]. * Истражувачко тестирање{{Цп}}вклучува пронаоѓање непознати гени, учење како функционираат гените и унапредување на разбирањето на генетските состојби. Резултатите од тестирањето направено како дел од истражувачката студија обично не се достапни за пациентите или нивните даватели на здравствени услуги. == Медицинска процедура == [[Генетика|Генетското]] тестирање често е правено како дел од генетски советувања и од средината на 2008 година имало повеќе од 1.200 клинички применливи генетски тестови на располагање.<ref name="A-Hawkins2008">{{Наведени вести|url=http://www.genengnews.com/articles/chitem.aspx?aid=2544|title=Successful Genetic Tests Are Predicated on Clinical Utility|last=Allingham-Hawkins|first=Diane|date=2008-08-01|work=Genetic Engineering & Biotechnology News|access-date=19 февруари 2024|publisher=Mary Ann Liebert|issue=14|volume=28|pages=6, 9|issn=1935-472X}}</ref> Штом некое лице ќе одлучи да продолжи со генетско тестирање, медицински генетичар, генетски советник, лекар од примарната здравствена заштита или специјалист може да го нарача тестот откако ќе добие информирана согласност. Генетските тестови се прават на примерок од [[крв]], коса, [[кожа]], [[плодова вода]] (течност што го опкружува фетусот за време на [[бременост]]а) или друго [[ткиво]]. На пример, медицинската процедура наречена букална размаска користи мала четка или памучно брисче за да собере примерок од клетки од внатрешната површина на образот. Алтернативно, мала количина на физиолошки раствор за плакнење [[уста]] може да се замавне во устата за да бидат собрани [[Клетка|клетките]]. Примерокот е испраќан во [[лабораторија]] каде техничарите бараат специфични промени во [[хромозом]]ите, [[ДНК]] или [[белковините]], во зависност од сомнителните нарушувања, често користејќи [[Секвенцирање на ДНК|секвенционирање на ДНК]]. Лабораторијата ги известува резултатите од тестот писмено до [[лекар]]от или генетскиот советник на лицето.{{Се бара извор|date=февруари 2024}} Рутински прегледни тестови за новороденчиња се правени на мал примерок од крв добиена со боцкање на петата на бебето со ланцета. == Ризици и ограничувања == Физичките ризици поврзани со повеќето [[Генетика|генетски]] тестови се многу мали, особено за оние тестови за кои е потребен само примерок од [[крв]] или букална размаска (постапка со која се земани примероци од [[клетки]] од внатрешната површина на образот). Процедурите што се користени за пренатално тестирање носат мал, но незанемарлив ризик од губење на [[бременост]]а (спонтан [[абортус]]), бидејќи бараат примерок од [[плодова вода]] или [[ткиво]] од околу фетусот.<ref name="NIHrisks">{{Наведена мрежна страница|url=https://ghr.nlm.nih.gov/primer/testing/riskslimitations|title=Genetics Home Reference: What are the risks and limitations of genetic testing?|date=15 ноември 2016|publisher=NIH}}</ref> Многу од ризиците поврзани со генетското тестирање вклучуваат емоционални, [[Општество|општествени]] или финансиски последици од резултатите од тестот. Луѓето може да се чувствуваат лути, [[Депресија (расположение)|депресивни]], вознемирени или виновни за нивните резултати. Потенцијалното негативно влијание на генетското тестирање доведе до зголемено признавање на „правото да не се знае“.<ref>{{Наведено списание|last=R|first=Andorno|year=2004|title=The right not to know: an autonomy based approach|journal=Journal of Medical Ethics|language=en|volume=30|issue=5|pages=435–439|doi=10.1136/jme.2002.001578|issn=0306-6800|pmc=1733927|pmid=15467071}}</ref> Во некои случаи, генетското тестирање создава тензија во [[семејство]]то, бидејќи резултатите може да откријат информации за другите членови на семејството, покрај лицето кое е тестирано.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.geneticliteracyproject.org/2013/10/01/you-have-a-genetic-disorder-should-your-family-be-told-they-too-might-carry-the-harmful-mutation/|title=You have a genetic disorder: Should your family be told they might carry the mutation?|last=Wendelsdorf|first=Katherine|date=1 октомври 2013|work=Genetic Literacy Project}}</ref> Загрижува и можноста за генетска дискриминација при [[вработување]] или [[осигурување]]. Некои поединци избегнуваат генетско тестирање поради страв дека тоа ќе влијае на нивната способност да купат осигурување или да најдат работа.<ref>Amy Harmon, [https://www.nytimes.com/2008/02/24/health/24dna.html?_r=2&scp=5&sq=Genetic&st=nyt&oref=slogin&oref=slogin "Insurance Fears Lead Many to Shun DNA Tests,"] [[The New York Times]], 24 февруари 2008</ref> Здравствените осигуреници во моментов не бараат од барателите за покритие да подлежат на генетско тестирање, а кога осигурениците ќе наидат на генетски информации, тоа е предмет на истата заштита на доверливоста како и секоја друга чувствителна [[Здравје|здравствена]] информација.<ref>[http://www.actuary.org/pdf/health/geneticmono.pdf "Genetic Information and Medical Expense Insurance"], [[American Academy of Actuaries]], јуни 2000</ref> Во [[Соединетите Држави]], употребата на генетски информации е регулирана со Законот за недискриминација на генетски информации (видете дискусија подолу во делот за владината регулатива). Генетското тестирање може да обезбеди само ограничени информации за наследна состојба. Тестот често не може да утврди дали некое лице ќе покаже симптоми на нарушување, колку ќе бидат сериозни симптомите или дали нарушувањето ќе напредува со текот на времето. Друго големо ограничување е недостатокот на стратегии за третман за многу генетски нарушувања откако ќе бидат дијагностицирани.<ref name="NIHrisks"/> Друго ограничување на генетското тестирање за наследно поврзан рак се варијантите со непознато клиничко значење. Бидејќи човечкиот геном има над 22.000 [[гени]], има 3,5 милиони варијанти во [[геном]]от на просечниот [[човек]]. Овие варијанти со непознато клиничко значење значат дека има промена во секвенцата на [[ДНК]], но зголемувањето на [[Рак (болест)|ракот]] е нејасно бидејќи не е познато дали промената влијае на функцијата на генот.<ref>{{Наведено списание|last=King|first=Elisabeth|date=2017|title=Genetic Testing: Challenges and changes in testing for hereditary cancer syndromes|journal=Clinical Journal of Oncology Nursing|volume=21|issue=5|pages=589–598|doi=10.1188/17.cjon.589-598|pmid=28945723}}</ref> Професионалец по генетика може подробно да ги објасни придобивките, ризиците и ограничувањата на одреден тест. Важно е секое лице кое размислува за генетско тестирање да ги разбере и да ги одмери овие фактори пред да донесе одлука.<ref name="NIHrisks"/> Други ризици вклучуваат случајни наоди - откривање на некој можен проблем пронајден додека е барано нешто друго.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.geneticliteracyproject.org/2013/09/17/part-i-whole-genome-sequencing-incidental-findings-and-mandatory-testing/|title=Personal gene maps: Is there such a thing as too much information about our DNA?|last=Wendelsdorf|first=Katherine|date=17 септември 2013|work=Genetic Literacy Project}}</ref> Во 2013 година, Американскиот колеџ за медицинска генетика и геномика дека одредени гени секогаш се вклучени во секое време кога ќе биде направено геномско секвенционирање и дека лабораториите треба да ги пријават резултатите.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.geneticliteracyproject.org/2015/03/24/what-should-be-done-with-unsettling-incidental-findings-in-gene-screens/|title=What should be done with unsettling 'incidental findings' in gene screens?|last=Powledge|first=Tabitha M.|date=24 март 2015|work=Genetic Literacy Project}}</ref> Студиите на ДНК се критикувани за низа методолошки проблеми и обезбедуваат погрешни, толкувања на расните класификации.<ref>{{Наведено списание|last=Lieberman|first=Leonard|last2=Jackson|first2=Fatimah Linda C.|date=1995|title=Race and Three Models of Human Origin|url=https://www.jstor.org/stable/681958|journal=American Anthropologist|volume=97|issue=2|pages=231–242|doi=10.1525/aa.1995.97.2.02a00030|issn=0002-7294|jstor=681958}}</ref><ref>{{Наведена книга|title="The Geographical Origins and Population Relationships of Early Ancient Egyptians" In Egypt in Africa|last=Celenko|first=Theodore|date=1996|publisher=Indianapolis Museum of Art|isbn=0936260645|location=Indianapolis, Ind.|pages=20–33}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Ryan A.Brown and George J. Armelagos|date=2001|title=Apportionment of racial diversity: A review|journal=Evolutionary Anthropology|volume=10, Issue 1|issue=34–40|pages=34–40|doi=10.1002/1520-6505(2001)10:1<34::AID-EVAN1011>3.0.CO;2-P|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=DskwEAAAQBAJ&dq=gourdine+critique+their+methods&pg=PA150|title=The Cambridge World History of Slavery: Volume 2, AD 500-AD 1420|last=Eltis|first=David|last2=Bradley|first2=Keith R.|last3=Perry|first3=Craig|last4=Engerman|first4=Stanley L.|last5=Cartledge|first5=Paul|last6=Richardson|first6=David|date=12 август 2021|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-84067-5|page=150|language=en}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Ancient Egyptian society : challenging assumptions, exploring approaches|last=Candelora Danielle (2022). Candelora Danielle, Ben-Marzouk Nadia, Cooney Kathyln (eds.).|date=31 август 2022|isbn=9780367434632|location=Abingdon, Oxon|pages=101–122}}</ref> == Генетско тестирање директно до потрошувачот == Генетското тестирање директно до потрошувачот (исто така наречено домашно генетско тестирање) е вид генетски тест што е достапен директно до потрошувачот без да мора да помине преку здравствен работник. Вообичаено, за да биде добиен генетски тест, здравствените работници како што се [[лекар]]ите, [[Медицинска нега|медицинските сестри]] или генетските советници добиваат дозвола од својот пациент и потоа го нарачуваат саканиот тест, кој може или не е покриен со здравствено [[осигурување]]. Меѓутоа, ваквите генетски тестови им овозможуваат на потрошувачите да ја заобиколат оваа постапка и сами да купат ДНК тестови. Директното генетско тестирање може да вклучува првенствено информации поврзани со [[генеалогија]] или предците, информации поврзани со [[здравје]]то и особини или и севкупно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ghr.nlm.nih.gov/primer/dtcgenetictesting/directtoconsumer|title=What is direct-to-consumer genetic testing?|last=Reference|first=Genetics Home|work=Genetics Home Reference|language=en|accessdate=19 февруари 2024}}</ref> Постојат различни директно достапни тестови, кои се движат од тестови за [[алели]] на [[рак на дојка]] до [[мутации]] поврзани со [[цистична фиброза]]. Можни придобивки од директно достапното тестирање се достапноста на тестовите до потрошувачите, промоцијата на проактивна здравствена заштита и [[Генетска приватност|приватноста на генетските информации]]. Можни дополнителни ризици од директното тестирање се недостатокот на владина регулатива, потенцијалното погрешно толкување на генетските информации, прашањата поврзани со тестирањето на малолетниците, приватноста на податоците и трошоците за јавниот здравствен систем.<ref>{{Наведено списание|last=Borry|first=Pascal|last2=Cornel|first2=Martina C.|last3=Howard|first3=Heidi C.|date=2010|title=Where are you going, where have you been: a recent history of the direct-to-consumer genetic testing market|journal=Journal of Community Genetics|volume=1|issue=3|pages=101–106|doi=10.1007/s12687-010-0023-z|issn=1868-310X|pmc=3063844|pmid=21475669}}</ref> Во [[Соединетите Држави]], повеќето комплети за директни генетски тестови не се прегледувани од Службата за храна и лекови, со исклучок на неколку тестови понудени од [[претпријатие]]то [[23andMe]].<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Research|first=Center for Drug Evaluation and|date=2018-11-03|title=Direct-to-Consumer Tests|url=https://www.fda.gov/medical-devices/vitro-diagnostics/direct-consumer-tests|journal=FDA|language=en}}</ref> Почнувајќи од 2019 година, тестовите што добиле овластување за ставање во промет од Службата ги вклучуваат извештаите за генетски ризик по здравјето на 23andMe за одредени варијанти на BRCA1/BRCA2,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2018/03/06/23andme-gets-fda-approval-to-report-breast-cancer-risk-without-a-doctor/|title=23andMe gets FDA approval to report breast cancer risk without a doctor|last=Johnson|first=Carolyn Y.|work=Washington Post|access-date=19 февруари 2024|language=en}}</ref> [[Фармакогеномика|фармакогенетски]] извештаи кои тестираат за избрани варијанти поврзани со [[метаболизмот]] на одредени [[Фармација|фармацевтски]] [[соединенија]], тест за преглед на носител за Блум синдром и извештаи за генетски здравствен ризик за неколку други медицински состојби, како што се [[Целијакија|целијачна болест]] и доцно откривање на [[Алцхајмерова болест|Алцхајмеровата болест]].<ref name=":1" /> === Контроверзност === Директно достапното генетското тестирање било контроверзно поради отвореното противење во [[Медицина|медицинската]] заедница. Критичарите на ваквото тестирање се расправаат против ризиците кои се вклучени, нерегулираните тврдења за рекламирање и маркетинг, потенцијалното препродажба на генетски податоци на трети страни и целокупниот недостаток на владин надзор.<ref name="pmid18494080">{{Наведено списание|year=2008|title=Letting the genome out of the bottle|journal=The New England Journal of Medicine|volume=358|issue=20|pages=2184–5; author reply 2185|doi=10.1056/nejmc086053|pmid=18494080}}</ref><ref name="pmid18184955">{{Наведено списание|year=2008|title=Letting the genome out of the bottle—will we get our wish?|journal=The New England Journal of Medicine|volume=358|issue=2|pages=105–7|doi=10.1056/NEJMp0708162|pmid=18184955}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Thiebes|first=Scott|last2=Toussaint|first2=Philipp A|last3=Ju|first3=Jaehyeon|last4=Ahn|first4=Jae-Hyeon|last5=Lyytinen|first5=Kalle|last6=Sunyaev|first6=Ali|date=2020-01-21|title=Valuable Genomes: Taxonomy and Archetypes of Business Models in Direct-to-Consumer Genetic Testing|journal=Journal of Medical Internet Research|language=en|volume=22|issue=1|pages=e14890|doi=10.2196/14890|issn=1438-8871|pmc=7001042|pmid=31961329|doi-access=free}}</ref> Директното тестирање вклучува многу од истите ризици поврзани со кој било генетски тест. Една од поочигледните и поопасните од нив е можноста за погрешно читање на резултатите од тестот. Без професионално водство, потрошувачите потенцијално можат погрешно да ги толкуваат генетските информации, предизвикувајќи ги да бидат заблуди за нивното лично [[здравје]]. Некои реклами за директно генетско тестирање биле критикувани како пренесување на претерана и неточна порака за поврзаноста помеѓу генетските информации и ризикот од [[болест]]а, користејќи ги чувствата како продажен фактор. Во рекламата за генетскиот тест за предвивување BRCA за рак на дојка, било наведено: „Нема посилен противотров за стравот од информацијата“.<ref>Gollust et al., [http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/288/14/1762#REF-JSC20258-14 "Limitations of Direct-to-Consumer Advertising for Clinical Genetic Testing,"] JAMA.2002; 288: 1762-1767</ref> Освен ретките болести кои се директно предизвикани од одредена [[мутација]] од еден [[ген]], болестите „имаат сложени, повеќекратни генетски врски кои силно општат со личната средина, начинот на живот и однесувањето“.<ref>{{cite magazine |last=Nisbet |first=Matthew C. |date=2019 |title=DNA Is Not Destiny: Challenging the Hype over Genetic Testing |magazine=[[Skeptical Inquirer]] |volume=43 |issue=4 |pages=28–30}}</ref> Ancestry.com, претпријатие која обезбедува директно достапни ДНК тестови за [[Генеалогија|генеалошки]] цели, наводно, дозволила без налог пребарување на нивната база на податоци од страна на [[полиција]]та која истражува убиство.<ref>Ronald Bailey, [http://reason.com/blog/2015/05/06/ancestrycom-hands-over-client-dna-test-r " Ancestry.com Hands Over Client DNA Test Results to Cops Without a Warrant"] Reason.com</ref> Пребарувањето без налог довело до налог за претрес за да се принуди да биде собиран примерок од [[ДНК]] од [[филм]]ски работник од [[Њу Орлеанс]]; сепак било покажано дека тој не одговара на осомничениот убиец.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theneworleansadvocate.com/news/11707192-123/new-orleans-filmmaker-cleared-in|title=New Orleans filmmaker cleared in cold-case murder; false positive highlights limitations of familial DNA searching|last=Jim Mustian|work=The New Orleans Advocate|archive-url=https://web.archive.org/web/20160711001920/http://www.theneworleansadvocate.com/news/11707192-123/new-orleans-filmmaker-cleared-in|archive-date=2016-07-11|accessdate=19 февруари 2024}}</ref> == Владино генетско тестирање == === Во Естонија === Како дел од својот здравствен систем, [[Естонија]] на сите свои жители им нуди [[генотип]]ирање на [[геном]]от. Ова ќе биде преведено во лични извештаи за употреба во секојдневната медицинска пракса преку националниот портал за е-здравство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.err.ee/690889/estonia-offering-100-000-residents-free-genetic-testing|title=Estonia offering 100,000 residents free genetic testing|date=20 март 2018|work=ERR}}</ref> Целта е да бидат минимизирани здравствените проблеми со предупредување на учесниците кои се изложени на најголем ризик од состојби како што се [[Срцево заболување|срцеви болести]] и [[дијабетес]]. Исто така, е надевано дека учесниците на кои им се давани рани предупредувања ќе усвојат [[Епигенетика|поздрави животни стилови]] или ќе земаат спречувачки [[лек]]ови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://geneticliteracyproject.org/2018/04/11/estonia-launches-genetic-testing-program-for-8-of-its-population/|title=Estonia launches genetic-testing program for 8% of its population|last=Nesathurai|first=Anne|date=11 април 2018}}</ref> == Приватно генетско тестирање == [[Генетика|Генетското]] тестирање е преземено и од приватни [[претпријатија]], како што се [[23andMe]], Ancestry.com и DNK Tree DNA. Овие претпријатија на потрошувачот ќе му испратат комплет на домашна адреса, со кој ќе обезбедат примерок од [[плунка]] за анализа на нивната [[лабораторија]]. Претпријатието потоа ќе ги испрати резултатите на потрошувачите за неколку недели, што е расчленување на нивното наследство на предците и можните здравствени ризици што го придружуваат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/at-home-dna-test-kits|title=At-home DNA test kits for 2022 {{!}} Medical News Today|date=2021-12-17|work=www.medicalnewstoday.com|language=en|accessdate=19 февруари 2024}}</ref> Други претпријатија, како National Geographic, спровеле јавни истражувања за [[ДНК]] во обид подобро да го разберат светското потекло и наследство. Во 2005 година, National Geographic го лансирал [[Генографски проект|Географскиот проект]], кој бил петнаесетгодишен проект кој беше прекинат во 2020 година. Над еден милион луѓе учествувале во земање примероци од ДНК од повеќе од 140 земји, што го направил проектот најголем од ваков вид спроведен досега.<ref>{{Наведено списание|last=Jeffery|first=Duane|date=јуни 2008|title=Deep Ancestry: Inside the Genographic Project Wells Spencer . Deep Ancestry: Inside the Genographic Project. 2006. National Geographic Society. Washington, DC. $12.95, paperback. 247 pp. ISBN 13: 978-1426201189.|url=http://dx.doi.org/10.3398/1527-0904(2008)68[260:daitgp]2.0.co;2|journal=Western North American Naturalist|volume=68|issue=2|pages=260–261|doi=10.3398/1527-0904(2008)68[260:daitgp]2.0.co;2|issn=1527-0904}}</ref> Проектот побарал примероци од ДНК од домородците, како и од пошироката јавност, што поттикна политички контроверзии меѓу некои домородни групи, што доведе до создавање на поимот „биоколонијализам“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ipcb.org/issues/human_genetics/htmls/geno_pr.html|title=Indigenous Peoples Council on Biocolonialism|work=ipcb.org|accessdate=19 февруари 2024}}</ref> == Владина регулатива == === Во Соединетите Држави === Што се однесува до [[Генетика|генетското]] тестирање и информациите воопшто, законодавството во [[Соединетите Држави]] наречено Закон за недискриминација на генетски информации им забранува на групните здравствени планови и здравствените [[Осигурување|осигуреници]] да не дозволуваат покривање на здрава личност или да наплаќаат на тоа лице повисоки премии само врз основа на генетска предиспозиција за развој на болест во иднина. Законодавството, исто така, им забранува на работодавците да користат генетски информации на поединци кога донесуваат одлуки за вработување, отпуштање, вработување или унапредување.<ref name="OMB support">[http://www.genome.gov/Pages/PolicyEthics/GeneticDiscrimination/SAPonHR493.pdf Statement of Administration policy], Executive Office of the President, Office of Management and Budget, 27 април 2007</ref> Иако Законот заштитува од генетска [[дискриминација]], член 210 од законот вели дека штом [[болест]]а ќе се манифестира, работодавачите можат да ги користат медицинските информации и да не го прекршуваат законот, дури и ако состојбата има генетска основа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://academic.oup.com/jlb/article/7/1/lsz016/5651192#237974733|title=}}</ref> Законот, прво од ваков вид во Соединетите Држави,<ref name="tedkennedy">[http://kennedy.senate.gov/newsroom/press_release.cfm?id=4FCF8E86-4706-4E74-B451-36253C5A425D Kennedy in support of genetic information nondiscrimination bill], 24 април 2008. Пристапено на 19 февруари 2024.</ref> било усвоено од [[Сенат на Соединетите Американски Држави|Сенатот на Соединетите Држави]] на 24 април 2008 година, со гласови од 95 спрема 0, и бил потпишан како закон од претседателот [[Џорџ В. Буш]] на 21 мај 2008.<ref name="Law">{{Наведени вести|url=http://blog.wired.com/wiredscience/2008/05/the-genetic-inf.html|title=Genetic Discrimination by Insurers, Employers Becomes a Crime|last=Keim, Brandon|date=21 мај 2008|work=Wired.com|access-date=19 февруари 2024}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20090329011924/http://www.kaisernetwork.org/daily_reports/rep_index.cfm?DR_ID=52305 "Administration News | President Bush Signs Genetic Nondiscrimination Legislation Into Law,"] Kaiser Daily Health Policy Report, [[Kaiser Family Foundation]], 22 мај 2008</ref> Тој стапил на сила на 21 ноември 2009 година. Во јуни 2013 година, Врховниот суд на САД донел две пресуди за [[човек]]овата генетика. Судот ги укинал патентите за човечките [[гени]], отворајќи ја конкуренцијата во областа на генетското тестирање.<ref>{{Наведување|url=https://www.nytimes.com/2013/06/14/us/supreme-court-rules-human-genes-may-not-be-patented.html|title=Justices, 9-0, Bar Patenting Human Genes|first=Adam|last=Liptak|author-link=Адам Липтак|journal=[[New York Times]]|date=13 јуни 2013|access-date=19 февруари 2024}}</ref> Врховниот суд, исто така, пресудил дека на [[полиција]]та и било дозволено да собира [[ДНК]] од лица уапсени за тешки прекршоци.<ref>{{Наведување|title=Justices Allow DNA Collection After an Arrest|first=Adam|last=Liptak|author-link=Адам Липтак|journal=[[New York Times]]|date=3 јуни 2013|url=https://www.nytimes.com/2013/06/04/us/supreme-court-says-police-can-take-dna-samples.html|access-date=19 февруари 2024}}</ref> === Во Европската Унија === Во сила од 25 мај 2018 година, [[Претпријатие|претпријатијата]] кои обработуваат генетски податоци мора да се придржуваат до Општата регулатива за заштита на податоците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gdpr-info.eu/art-9-gdpr/|title=Processing of special categories of personal data|work=gdpr-info.eu|accessdate=19 февруари 2024}}</ref><ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/data-protection-overview-citizens_en.pdf|title=It's your Data - Take Control: Data Protection in the EU|date=2018|work=European Commission|accessdate=19 февруари 2024}}</ref> Регулативата е збир на правила/прописи кои му помагаат на поединецот да ја преземе контролата врз неговите податочни информации што се собирани, користени и складирани дигитално или во структуриран систем за поднесување на хартија, и ја ограничува употребата на личните податоци на претпријатието.<ref name=":3" /> Регулативата важи и за претпријатијата кои нудат производи/услуги надвор од [[ЕУ]].<ref name=":3" /> === Во Русија === Околу личните податоци е предвидено дека е дозволена обработка на посебни категории на лични податоци кои се однесуваат на раса, [[народност]], [[Политика|политички]] ставови, [[Религија|религиозни]] или [[филозофски]] убедувања, [[Здравје|здравствена]] состојба, интимен живот, доколку тоа е неопходно во врска со спроведувањето на меѓународните договори на [[Русија|Руската Федерација]] за реадмисија и е спроведувано во согласност со законодавството на Руската Федерација за државјанство на Руската Федерација. Информациите што ги одликуваат [[Физиологија|физиолошките]] и [[Биологија|биолошките]] особини на една личност, врз основа на кои е можно да се утврди неговиот идентитет (биометриски лични податоци), може да бидат обработувани без согласност на субјектот на лични податоци во врска со спроведувањето на меѓународните договори на Руската Федерација за реадмисија, спроведување на правдата и извршување на судски акти, задолжителна државна регистрација на отпечатоци од прсти, како и во случаи утврдени со законодавството на Руската Федерација за одбрана, безбедност, антитероризам, сообраќајна безбедност, противкорупција, оперативна истражни активности, јавна служба, како и во случаи предвидени со кривично-извршното законодавство на Русија, законодавството на Русија за постапката за напуштање на Руската Федерација и влез во Руската Федерација, државјанство на Руската Федерација и нотарските канцеларии.<ref>Articles 10 and 11 of the Federal Law of July 27, 2006 No. 152-FZ "</ref> Во рамките на оваа програма е планирано и вклучување на народите од соседните земји, кои се главен извор на [[Преселба на населението|преселување]], во геногеографската студија врз основа на постоечките збирки.<ref>{{Наведено списание|last=Mirolyubova|first=Svetlana|year=2021|title=PROBLEMS OF USING DNA TEST FOR FAMILY REUNIFICATION AND REPATRIATION|url=https://surguvest.elpub.ru/jour/article/view/571|journal=Surgut State University Journal|volume=2021.№ 1(31)|pages=91–100|doi=10.34822/2312-3419-2021-1-91-100}}</ref> === Во ОАЕ === До крајот на 2021 година, Геномскиот проект на [[ОАЕ]] бил во полн замав, како дел од Националната стратегија за иновации, воспоставувајќи стратешки партнерства со врвни [[Медицина|медицински]] истражувачки центри и правејќи одржливи вложувања во здравствените услуги. Проектот има за цел да ги спречи [[Генетика|генетските]] [[болести]] преку употреба на генетски [[науки]] и иновативни современи техники поврзани со профилирање и генетско секвенционирање, со цел да се идентификува генетскиот отпечаток и да бидат спречени најзастапените болести во земјата, како што се [[дебелина]]та, [[Шеќерна болест|дијабетесот]], [[хипертензија]]та, [[Рак (болест)|ракот]], и [[астма]]та. Таа има за цел да постигне личен третман за секој пациент врз основа на генетски фактори. Дополнително, студијата на Универзитетот Калифа идентификувал, за прв пат, четири генетски маркери поврзани со дијабетес тип 2 кај граѓаните на ОАЕ.[https://web.archive.org/web/20171204005915if_/http://www.albayan.ae/across-the-uae/news-and-reports/2017-12-04-1.3120616] === Во Израел === [[Израел]]скиот [[Кнесет]] ([[Парламент|собрание]]) го усвоил Законот за генетски информации во 2000 година, со што станала една од првите земји што воспоставила регулаторна рамка за спроведување на [[Генетика|генетско]] тестирање и генетско советување и ракување и употреба на идентификувани генетски информации. Според законот, генетските тестови мора да бидат правени во [[Лабораторија|лаборатории]] акредитирани од Министерството за здравство; сепак, генетските тестови може да бидат спроведувани надвор од Израел. Законот исто така забранува дискриминација за [[вработување]] или [[осигурување]] врз основа на резултатите од генетските тестови. Конечно, законот зазема строг пристап кон генетското тестирање на малолетници, кое е дозволено само со цел да биде најдено генетско совпаѓање со некој болен заради [[Медицина|медицински]] третман или да биде видено дали малолетникот носи [[ген]] поврзан со [[болест]] која може да биде спречена или одложена.<ref name="Zlotogora">{{Наведено списание|last=Zlotogora|first=Joel|date=март 2014|title=Genetics and genomic medicine in Israel|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3960049/|journal=Molecular Genetics & Genomic Medicine|volume=2|issue=2|pages=85–94|access-date=19 февруари 2024}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.haaretz.com/2009-10-22/ty-article/a-different-kind-of-inheritance/0000017f-e6de-dc7e-adff-f6ff10f30000|title=A Different Kind of Inheritance|last=Even|first=Dan|date=2009-10-22|work=[[Haaretz]]|access-date=19 февруари 2024|archive-url=https://archive.today/20240116050512/https://www.haaretz.com/2009-10-22/ty-article/a-different-kind-of-inheritance/0000017f-e6de-dc7e-adff-f6ff10f30000|archive-date=2024-01-16}}</ref> Почнувајќи од 2019 година, според Законот за генетски информации, комерцијалните ДНК тестови не биле дозволени да бидат продавани директно на јавноста, но можеле да бидат добиени со [[суд]]ски налог, поради загриженоста за приватноста, веродостојноста и погрешното толкување на податоците.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.jpost.com/israel-news/want-to-fully-understand-your-family-genealogy-not-without-a-court-order-585230|title=Want to fully understand your family genealogy? Not without a court order|last=Keyser|first=Zachary|date=2019-03-30|work=[[Jerusalem Post]]|access-date=19 февруари 2024}}</ref> == Децата и религијата == Три до пет проценти од средствата достапни за [[Проект за човечкиот геном|Проектот за човечкиот геном]] биле издвоени за проучување на многуте [[Општество|општествени]], [[Етика|етички]] и [[Право|правни]] последици кои ќе произлезат од подоброто разбирање на [[Човек|човечката]] наследност, брзото проширување на проценката на [[Генетика|генетскиот]] ризик со генетско тестирање што ќе биде олеснета со овој проект.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK236042/|title=Assessing Genetic Risks: Implications for Health and Social Policy|last=Andrews|first=LB|last2=Fullarton|first2=JE|last3=Holtzman|first3=NA|last4=Motulsky|first4=AG|date=1994|publisher=[[Национална академија за медицина (Соединети Држави)|Институт за медицина]]|isbn=0-309-04798-6|access-date=19 февруари 2024}}</ref> === Педијатриско генетско тестирање === Американската академија за педијатрија и Американскиот колеџ за медицинска генетика дале нови упатства за [[Етика|етичкото]] прашање на [[Педијатрија|педијатриско]] генетско тестирање и [[Скрининг (медицина)|преглед]] на [[Дете|децата]] во [[Соединетите Држави]].<ref name=Time2013>{{cite magazine|last1=Rochman|first1=Bonnie|title=New Guidelines for Genetic Testing in Children|url=http://healthland.time.com/2013/02/21/new-guidelines-for-genetic-testing-in-children/|magazine=Time|date=21 февруари 2013|access-date=2024-02-19|archive-date=2024-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20240219134910/https://healthland.time.com/2013/02/21/new-guidelines-for-genetic-testing-in-children/|url-status=dead}}</ref><ref name="2013Policy">{{Наведено списание|last=American Academy of Pediatrics (AAP) Committee on Bioethics|last2=AAP Committee on Genetics|last3=American College of Medical Genetics and Genomics Social, Ethical, and Legal Issues Committee|date=март 2013|title=Policy Statement: Ethical and policy issues in genetic testing and screening of children.|url=http://pediatrics.aappublications.org/content/pediatrics/131/3/620.full.pdf|journal=Pediatrics|volume=131|issue=3|pages=620–2|doi=10.1542/peds.2012-3680|pmid=23428972|postscript=All policy statements from the American Academy of Pediatrics automatically expire 5 years after publication unless reaffirmed, revised, or retired at or before that time|doi-access=free}}</ref> Нивните упатства наведуваат дека извршувањето на педијатриско генетско тестирање треба да биде во најдобар интерес на детето. Академијата и Колеџот препорачуваат да биде прекинато генетското тестирање за состојби со доцна појава до зрелоста, освен ако [[Дијагноза|дијагностицирањето]] на генетските нарушувања во детството може да го намали болезливоста или смртноста (на пример, да започне рана интервенција). Може да биде гарантирано и тестирање на асимптоматски деца кои се изложени на ризик од детските состојби. И Академијата и Колеџот ја обесхрабруваат употребата на генетски тестови директно до потрошувачите и домашни комплети поради загриженоста во врска со точноста, толкувањето и надзорот на содржината на тестот. Насоките, исто така, наведуваат дека родителите или старателите треба да бидат охрабрувани да го информираат своето дете за резултатите од генетскиот тест доколку малолетникот е на соодветна возраст. Од етички и правни причини, давателите на здравствени услуги треба да бидат внимателни при обезбедувањето на малолетниците со предвидливо генетско тестирање без вклучување на родители или старатели. Во рамките на упатствата поставени од Академијата и Колеџот, давателите на здравствени услуги имаат обврска да ги информираат родителите или старателите за импликацијата на резултатите од тестот. Академијата и Колеџот наведуваат дека секаков вид на предвидливо генетско тестирање треба да биде понудено со [[генетско советување]] од клиничка генетика, генетски советници или даватели на здравствени услуги.<ref name="2013Policy" /> === Израел === Во [[Израел]] е користено тестирање на [[ДНК]] за да биде утврдено дали луѓето се подобни за [[доселување]]. Политиката каде што од „многу [[Евреи]] од поранешниот [[Советски Сојуз]], е барано да обезбедат ДНК потврда за нивното еврејско наследство во облик на тестови за [[татко]]вство со цел да се доселат како Евреи и да станат граѓани според израелскиот Закон за враќање“ предизвикало контроверзии.<ref>{{Наведено списание|last=McGonigle|first=Ian V.|year=2015|title=Genetic citizenship: DNA testing and the Israeli Law of Return|url=|journal=Journal of Law and the Biosciences|volume=2|issue=2|pages=469–478|doi=10.1093/jlb/lsv027|pmc=5034383|pmid=27774208}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jpost.com/israel-news/politics-and-diplomacy/new-law-says-genetic-test-valid-for-determining-jewish-status-in-some-cases-506584|title='Who is a Jew?' can now be answered by genetic testing|date=3 октомври 2017|work=The Jerusalem Post &#124; JPost.com}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jpost.com/magazine/should-jewishness-be-determined-by-a-genetic-test-514968|title=Should Jewishness be determined by a genetic test?|date=25 ноември 2017|work=The Jerusalem Post &#124; JPost.com}}</ref><ref>[https://lawoffice.org.il/en/aliyah-to-israel-by-dna-test/ Is It Possible to Make Aliyah to Israel on the Basis of a DNA Test?]</ref> == Трошоци и време == Од датумот кога се зема примерокот, резултатите може да потраат со недели до месеци, во зависност од сложеноста и обемот на тестовите што се вршени. Резултатите за пренаталното тестирање обично се достапни побрзо бидејќи времето е важно да се земе предвид при донесувањето одлуки за [[бременост]]. Пред тестирањето, [[лекар]]от или [[Генетско советување|генетскиот советник]] кој бара одреден тест може да обезбеди конкретни информации за трошоците и временската рамка поврзани со тој тест.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ghr.nlm.nih.gov/primer/testing/costresults|title=Genetics Home Reference: What is the cost of genetic testing, and how long does it take to get the results?|date=15 ноември 2016|publisher=NIH}}</ref> == Поврзано == * [[Биобанка]] * [[ДНК анализа]] * [[Бебе по мерка]] * [[Генографски проект]] * [[Медицина за едно лице]] * [[Предимплантациона генетска дијагноза за избегнување вродени дефекти]] * [[Изборно генетско и геномско тестирање]] * [[Евгеника]] * [[Целосно секвенционирање на геномот]] * [[Секвенционирање на егзом]] * [[Генетско советување]] * [[Список на генетски нарушувања]] * [[Список на теми од генетската генеалогија]] * [[Мичиеи Ото]] * [[Настан без татковство]] * [[Нова евгеника]] == Наводи == {{Наводи|30em}} {{HHS content|url=https://ghr.nlm.nih.gov/primer/testing/riskslimitations|title=What are the risks and limitations of genetic testing?}} {{Библиотечни извори|onlinebooks=no|by=no}} [[Категорија:Медицинска генетика]] [[Категорија:Медицински испитувања]] [[Категорија:Статии со извадоци]] [[Категорија:Медицина за едно лице]] [[Категорија:Алтернативи на животинското тестирање]] [[Категорија:Етички спорни медицински практики]] [[Категорија:Генетски техники]] a4bscbtu0g37huh6174rst3wv94ia92 0 1342839 5583464 5550938 2026-06-28T00:38:54Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583464 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Human_Y-chromosome_DNA_haplogroups_(percentages).svg|десно|мини|[[Хаплогрупа на ДНК на човечки Y-хромозом|Хаплогрупи на ДНК на човечки Y-хромозом]] во [[Мароко]] и во светот.<ref>[http://faculty.scs.illinois.edu/~mcdonald/WorldHaplogroupsMaps.pdf Y Haplogroups of the World (PDF)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210902085530/http://faculty.scs.illinois.edu/~mcdonald/WorldHaplogroupsMaps.pdf |date=2021-09-02 }} ''University of Illinois'' J. D. McDonald 2005</ref>]] '''Мароканската генетика''' ја опфаќа [[Генетска историја на Африка|генетската историја]] на луѓето од [[Мароко]] и генетското влијание на ова потекло врз светското население. Оваа генетика била под големо влијание на географијата. Во праисториските времиња, пустината [[Сахара]] на југ и [[Средоземно Море|Средоземното Море]] на север биле важни географски бариери за приливот од [[Потсахарска Африка]] и [[Европа]] Сепак, [[Југозападна Азија|Западна Азија]] и [[Северна Африка]] формираат единствена копнена маса на [[Синајски Полуостров|Синајскиот Полуостров]]. Неолитските западноазиски популации би биле привлечени од влажната Сахара, кои пристигнувале или преку Суец, Баб ел-Мандеб или Медитеранот. Како резултат на овие географски влијанија, генетскиот профил на мароканската популација претставува сложен мозаик од автохтони лози од Магреб, како и [[Северна Африка|северноафрикански]], [[Европа|европски]], [[Југозападна Азија|западноазиски]] и [[Западна Африка|западноафрикански]] елементи во променливи степени. Иако северозападна Африка доживеала проток на гени од околните региони, таа исто така претрпела долги периоди на генетска изолација во некои делови. Ова овозможило карактеристични генетски маркери да се развијат кај некои популации на Магреб, особено во одредени изолирани групи што зборуваат берберски. Населението на Мароко е генетски хетерогено.<ref name=":5">{{Наведено списание|last=Agouti|first=I.|last2=Badens|first2=C.|last3=Abouyoub|first3=A.|last4=Levy|first4=N.|last5=Bennani|first5=M.|date=December 2008|title=Molecular basis of beta-thalassemia in Morocco: possible origins of the molecular heterogeneity|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18976160/|journal=Genetic Testing|volume=12|issue=4|pages=563–568|doi=10.1089/gte.2008.0058|pmid=18976160}}</ref> Ова најмногу се должи на арапските миграции во Магреб, демографски процес кој во голема мера имплицирал генски тек и ја ремоделирал генетската структура на Магреб.<ref name=":2322">{{Наведено списание|last=Evol|first=Mol Biol|date=February 2017|title=Recent Historical Migrations Have Shaped the Gene Pool of Arabs and Berbers in North Africa|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=34|issue=2|pages=318–329|doi=10.1093/molbev/msw218|pmc=5644363|pmid=27744413}}</ref> Базенот на хромозомот [[Хаплогрупа J-M267|J-M267]] е изведен не само од значајните дисперзии од периодот на раната [[неолитска револуција]] од [[Југозападна Азија|Западна Азија]], туку во многу поголема мера од неодамнешните експанзии на [[Арапи|арапските]] племиња од [[Арапски Полуостров|Арапскиот Полуостров]], при што и јужните Катанити и северните аднанитски Арапи додале на хетерогено етничкиот состав.<ref name=":932">{{Наведено списание|last=Genet|first=Am J Hum|date=June 2002|title=Genetic Evidence for the Expansion of Arabian Tribes into the Southern Levant and North Africa|journal=American Journal of Human Genetics|volume=70|issue=6|pages=1594–1596|doi=10.1086/340669|pmc=379148|pmid=11992266}}</ref> == Праисторија и антика == Се смета дека областа на денешно Мароко била населена уште од [[Старо камено време|палеолитот]], некаде помеѓу 90.000 и 190.000 п.н.е., но тоа повеќе не е случај по откривањето на 300.000 години [[хомо сапиенс]] и наместо тоа, денес се мета дека територијата била населена уште од првобитните времиња со луѓе. За време на [[Доцен палеолит|горниот палеолит]], [[Магреб]] бил поплоден отколку што е денес, повеќе наликувал на [[савана]] отколку на денешниот сушен пејзаж.<ref>{{Наведена книга|title=From hunters to farmers the causes and consequences of food production in Africa|last=Rubella|first=D.|publisher=University of California Press|year=1984|isbn=978-0520045743|editor-last=J.D. Clark & S.A. Brandt|location=Berkeley|pages=41–56|chapter=Environmentalism and Pi Paleolithic economies in the Maghreb (c. 20,000 to 5000 B.P.)}}</ref> Пред 22.000 години, Атеријанската култура, била наследена од иберомавританската култура, која споделувала сличности со [[Пиринејски Полуостров|иберските]] култури. Забележани се скелетни сличности помеѓу погребувањата на иберомавританските Мехта-Афалу и европските кромањонци. Иберомавританската индустрија во Мароко била наследена од капсијанската култура. [[Податотека:Ptolemy_of_Mauretania_Louvre_Ma1887.jpg|десно|мини| Берберскиот римски крал Птоломеј од Мавританија .]] [[Податотека:Mosaic-Diana_leaves_her_Bath_(perspective_fixed).jpg|десно|мини| Мозаик на Дијана во [[Волубилис]].]] [[Податотека:Chellah_interior_hill.jpg|мини| Урнатините на Чела, [[Сале]].]] [[Податотека:Volubilis_Longshot_II.jpg|мини| [[Волубилис]] во урнатини.]] Северна Африка и Мароко полека биле вовлечени во поширокиот [[Средоземно Море|медитерански]] свет во подем од страна на западноазиските семитски [[Феникија|Феникијци]], кои основале трговски колонии и населби во раниот класичен период.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=17926|title=C. Michael Hogan, ''Mogador: Promontory Fort'', The Megalithic Portal, ed. Andy Burnham|last=The Megalithic Portal|last2=Megalith Map|publisher=Megalithic.co.uk|accessdate=2010-06-02}}</ref> Могадор бил феникиска колонија уште во почетокот на 6 век п.н.е.<ref>Moscati, Sabatino (2001) ''The Phoenicians'', Tauris, {{ISBN|1-85043-533-2}}</ref> Мароко подоцна станала дел од фенокиската северноафриканска и иберското царство со седиште во [[Картагина]]. Најраната позната независна мароканска држава била Берберското кралство Мавританија под кралот Бокус I. Ова кралство во северно Мароко, не треба да се меша со сегашната држава [[Мавританија]], датира најмалку од 110 п.н.е.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/70880/Bocchus-I|title=Bocchus I|accessdate=September 27, 2010}}</ref> [[Римско Царство|Римското Царство]] го контролирало овој регион од 1 век п.н.е., и го именувало како Мавританија Тингитана. [[Христијанство]]то било воведено во 2 век од нашата ера и придобило преобратени во римските градови, меѓу [[Ропство|робовите]] и некои берберски земјоделци. Во 5 век од нашата ера, како што [[Римско Царство|Римското Царство]] опаѓало, регионот бил нападнат од север прво од германските [[Вандали]], а потоа и од [[Визиготи]]те. Во 6 век од нашата ера, северниот дел на Мароко номинално бил дел од Источното Римско или [[Византија|Византиско Царство]]. За сето ова време, берберските жители во високите планини во внатрешноста на Мароко останале непокорени. == Историја == === Ран арапски период === Во 670 н.е., првото арапско освојување на [[Северна Африка|северноафриканската]] крајбрежна рамнина се случило под Укба ибн Нафи, генерал кој служел под [[Омејадски Калифат|Омајадите]] од [[Дамаск]]. Муслиманите [[Омејадски Калифат|Омејади]] го донеле својот јазик, нивниот систем на владеење и исламот во Мароко. Голем дел од Берберите полека преминале во ислам, главно откако арапското владеење се повлекло. Првата независна берберска држава во областа на современо Мароко било Кралството Некор, емират во планините Риф. Тоа било основано од Салих I ибн Мансур во 710 година, како држава вазал на [[Праведен Калифат|Праведниот Калифат]]. По избувнувањето на Големиот берберски бунт во 739 година, Берберите формирале други независни држави како што се Микнаса од Сиџилмаса и Баргавата. Идрис ибн Абдала побегнал во Мароко по масакрот на Абасидите врз неговото племе во Ирак. Тој ги убедил племињата Авраби Бербери да ја прекинат својата верност кон далечните абасидски калифи во [[Багдад]] и ја основал династијата Идрисиди во 788 година. Идрисидите го основале градот [[Фес (град)|Фес]] како главен град и Мароко станал центар на муслиманското учење и голема [[регионална сила]]. Идрисидите биле соборени во 927 година од страна на [[Фатимидски Калифат|Фатимидскиот Калифат]] и нивните сојузници од Микнаса. Откако Микнаса ги прекинала односите со Фатимидите во 932 година, тие биле отстранети од власт од страна на Маграва од Сиџилмаса во 980 година. === Берберски династии === [[Податотека:Empire_almoravide.PNG|десно|мини| [[Алморавидска династија|Алморавидското]] царство во својот најголем обем, {{Околу}}&nbsp;1120]] [[Податотека:Empire_almohade.PNG|мини| [[Алморавидска династија|Алморавидското]] царство својот најголем обем, в.&nbsp;1212 година]] Од 11 век, се појавиле низа моќни берберски <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=gGKsS-9h4BYC&pg=PT861|title=Concise Encyclopaedia of World History|last=Ramirez-Faria|first=Carlos|date=2007-01-01|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0775-5}}</ref> династии. [[Алморавидска династија|Алморавидската династија]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/418538/North-Africa/46490/The-Maghrib-under-the-Almoravids-and-the-Almohads|title=The Maghrib under the Almoravids and the Almohads|publisher=Britannica.com|accessdate=2011-08-01}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.universalis.fr/encyclopedie/almoravides/|title=Almoravides|encyclopedia=Universalis Encyclopedia}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/365388/Marinid-dynasty|title=Marīnid dynasty|encyclopedia=Encyclopædia Britannica}}</ref> и [[Алмохадска династија|Алмохадската династија]] <ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/418538/North-Africa/46490/The-Maghrib-under-the-Almoravids-and-the-Almohads|title=The Maghrib under the Almoravids and the Almohads|publisher=Britannica.com|access-date=2011-08-01}}</ref> доминирале во Магреб, поголемиот дел од денешна Шпанија и Португалија и регионот на западниот Медитеран. Во 13-тиот и 14-тиот век Меринидите ја држеле власта во Мароко и се труделе да ги продолжат успесите на [[Алмохадска династија|Алмохадите]] со воените походи во Алжир и Иберија. Тие биле следени од Ватасидите. Во 15 век, [[Реконквиста]]та ставила крај на муслиманското владеење во средна и јужна Иберија и многу муслимани и Евреи побегнале во Мароко.<ref name="brit">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/392604/Morocco|title=Morocco – History|publisher=Britannica.com|accessdate=2011-08-01}}</ref> [[Португалија|Португалските]] напори да го контролираат брегот на Атлантикот во 15 век не влијаеле многу на внатрешноста на Мароко. Според Елизабет Ало Исичеи, „''Во 1520 година, во Мароко имаше глад толку страшен што долго време беа датирани други настани. Се смета дека населението на Мароко падна од 5 на помалку од 3 милиони помеѓу почетокот на шеснаесеттиот и деветнаесеттиот век''“.<ref>Allo Isichei, Elizabeth (1997). ''[[iarchive:historyofafrican00isic|A history of African societies to 1870]]''. Cambridge University Press. p. 264. {{ISBN|0-521-45599-5}}</ref> === Арапски династии === Во 1549 година, регионот паднал во рацете на последователни арапски династии кои тврделе дека потекнуваат од исламскиот пророк [[Мухамед]]: најпрвин династијата Садити која владеела од 1549 до 1659 година, а потоа династијата Алауити, која останала на власт од 17 век. [[Податотека:Augustins_-_Le_Sultan_du_Maroc_-_Eugène_Delacroix.jpg|мини| Султанот Абдераман од Мароко, од [[Ежен Делакроа]].]] За време на династијата Садити, земјата ги одбила [[Отоманско Царство|отоманските]] упади и [[Португалско Царство|португалската]] инвазија во [[Битка кај Ксар ел-Кебир|Битката кај Ксар ел-Кебир]] во 1578 година. Владеењето на Ахмад ел-Мансур донело ново богатство и углед на Султанатот, а големата експедиција во Западна Африка и нанела крупен пораз на [[Сонгајско Царство|Сонгајското Цартво]] во 1591 година. Сепак, управувањето со териториите низ [[Сахара]] се покажало премногу тешко. По смртта на ел-Мансур земјата била поделена меѓу неговите синови. Во 1666 година, Мароко повторно бил обединет од династијата Алауити, кои оттогаш се владејачки дом на Мароко. Мароко се соочувал со агресија од Шпанија, а Отоманското Царство притискало на запад. Алауитите успеале да ја стабилизираат својата позиција и додека кралството било помало од претходните во регионот, останало доста богато. Против противењето на локалните племиња Исмаил Ибн Шариф (1672–1727) започнал да создава обединета држава.<ref>"[https://web.archive.org/web/20091030183303/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572952_8/Morocco.html Morocco (Page 8 of 9)]". Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2009. 2009-11-01.</ref> Со неговиот Џејш д'Ахл ал-Риф ( Рифијанската армија) тој го создал Тангер од [[Кралство Англија|Англичаните]] во 1684 година и ги протерал [[Шпанско Царство|Шпанците]] од Лараш во 1689 година. Мароко станала првата нација која ги признала Соединети Американски Држави како независна држава во 1777 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2013/11/22/joint-statement-united-states-america-and-kingdom-morocco|title=Joint Statement by the United States of America and the Kingdom of Morocco|date=2013-11-22|work=[[whitehouse.gov]]}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=5V77mdCXHJcC&pg=PA114|title=Morocco Foreign Policy and Government Guide|publisher=International Business Publications USA|year=2004|isbn=9780739760000}}{{Мртва_врска|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.defense.gov/news/newsarticle.aspx?id=41811|title=Defense Department News}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.defense.gov/news/newsarticle.aspx?id=41811|title=Cohen Renews U.S.-Morocco Ties|last=Kozaryn, Linda D.|work=U.S. Department of Defense|accessdate=2009-03-12}}</ref> Во почетокот на [[Американска револуција|Американската револуција]], американските трговски бродови во [[Атлантски Океан|Атлантскиот Океан]] биле предмет на напади од [[Берберски пирати|берберските пирати]]. На 20 декември 1777 година, мароканскиот султан Мохамед III изјавил дека американските трговски бродови ќе бидат под заштита на султанатот и на тој начин би можеле да уживаат во безбеден премин. Мароканско-американскиот договор за пријателство, потпишан во 1786 година, е најстариот непрекинат договор за пријателство во САД.<ref>Roberts, Priscilla H. and Richard S. Roberts, ''Thomas Barclay (1728–1793): Consul in France, Diplomat in Barbary'', Lehigh University Press, 2008, pp. 206–223 {{ISBN|093422398X}}.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://2009-2017.state.gov/s/d/rm/rls/perfrpt/2002/html/18995.htm|title=Milestones of American Diplomacy, Interesting Historical Notes, and Department of State History|work=U.S. Department of State|accessdate=2007-12-17}}</ref> == Арапски прилив == Имало неколку бранови на миграција на Арапите во Мароко. Најзначајниот бран била преселбата на Бану Хилал, Бану Сулејм и Макил во 11 век. Тие се преселиле во регионот на денешно Мароко во 12 век кога владетелот Абд ел-Мумин ги префрлил таму во голем број и ги населил во [[Атлантски Океан|атлантските]] рамнини, во регион кој претходно бил населен со племенската група Баргавата. Овој регион бил во голема мера уништен и населен од [[Алморавидска династија|Алморавидите]], а потоа повторно населен од Алмохадите во 1149–1150 и 1197–1198 година, пред да се замени населената област со арапски бедуински мигранти. Алмохадите им помогнале на арапските племиња да ги поминат бариерите на [[Атлас (планини)|планините Атлас]] и го забрзале нивното проширување во Мароко за да ја завршат номадската бедуинска доминација над низините на Магреб сè до крајбрежните рамнини на Атлантикот.<ref name=":7">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=GWjxR61xAe0C&pg=PA343|title=The Cambridge History of Africa|last=Fage|first=J. D.|last2=Oliver|first2=Roland|date=1975|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20981-6|pages=343|language=en}}</ref> Појавата на Арапите ја зголемила сложеноста на етничкото население на Мароко и внесело значаен неберберски елемент. Тие сè повеќе играле важна улога во политиката на Алмохадското Царство. Владетелот Абд ел-Мумин очекувал противење од Масмуда на кои им бил странец, па добил арапска поддршка за да го обезбеди наследството на својот син. Со падот на армијата на Алмохадите, арапските бедуини станале најмоќната сила во мароканските рамнини и ниту еден владетел не можел да има власт таму без нивна поддршка. За време на Маринидите, Арапите станале поважни во Мароко. Поради недостаток на поддржувачи на Зената, тие ја поздравиле поддршката на арапските номади кои веќе почнале да навлегуваат во земјата под Алмохадите. Зенатите биле во голема мера асимилирани во арапската култура и маринидските Махзани (влада) составена и од Арапи и од Зенати. Ова довело до проширување на арапските племиња во Мароко каде што се населиле во рамнините, а многу берберски групи биле арапизирани. За време на Маринидите, [[Арапски јазик|арапскиот]] станал заеднички и официјален јазик.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=iAcf63sQGhIC&pg=PA89|title=Africa from the Twelfth to the Sixteenth Century|last=Niane|first=Djibril Tamsir|last2=Africa|first2=Unesco International Scientific Committee for the Drafting of a General History of|date=1984-01-01|publisher=UNESCO|isbn=978-92-3-101710-0|pages=89|language=en}}</ref> Овој демографски процес во голема мера имплицирал генски тек и ја ремоделирал генетската структура. == Генетски докази == Едно генетско проучување објавено во јануари 2012 година покажало дека домородното [[Магреб|северозападноафриканско]] потекло е најтесно поврзано со популациите надвор од [[Африка]], но „''раздвојувањето меѓу мароканскиот народ и народите од Блискиот Исток/[[Европа|европејците]] веројатно му претходи на [[холоцен]]от (>12.000 г.) и на [[Старо камено време|палеолитот]] (>40.000 п.н.е.)''.“ <ref name="plosg1201">{{Наведено списание|last=Henn|first=B. M.|last2=Botigué|first2=L. R.|last3=Gravel|first3=S.|last4=Wang|first4=W.|last5=Brisbin|first5=A.|last6=Byrnes|first6=J. K.|last7=Fadhlaoui-Zid|first7=K.|last8=Zalloua|first8=P. A.|last9=Moreno-Estrada|first9=A.|year=2012|editor-last=Schierup|editor-first=Mikkel H|title=Genomic Ancestry of North Africans Supports Back-to-Africa Migrations|journal=PLOS Genetics|volume=8|issue=1|pages=e1002397|doi=10.1371/journal.pgen.1002397|pmc=3257290|pmid=22253600|doi-access=free}}</ref> Постарите проучувања јасно покажуваат дека не постојат значителни [[Генетика|генетски]] разлики помеѓу мароканските популации кои зборуваат арапски и мароканските популации кои не зборуваат арапски. Самите Бербери опфаќаат генетски различни групи и имаат висок степен на генетска хетерогеност. Податоците од човечкиот леукоцитен антиген HLA [[ДНК]] сугерираат дека повеќето Мароканци, и оние со неарапски [[Етнолингвистика|етнолингвистички]] идентитет и оние со арапски етнолингвистички идентитет, се од [[Бербери|берберско]] потекло, и дека генеалошките вистински [[Арапи]] од Арабија кои ја нападнале Северна Африка и делови од Јужна Европа не придонесуваат суштински во генскиот базен.<ref name="Ballais, Jean-Louis 2000 pp. 125">Ballais, Jean-Louis (2000) "Chapter 7: Conquests and land degradation in the eastern Maghreb" ''In'' Barker, Graeme and Gilbertson, David (2000) ''The Archaeology of Drylands: Living at the Margin'' Routledge, London, Volume 1, Part III – Sahara and Sahel, pp. 125–136, {{ISBN|978-0-415-23001-8}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Gomez-Casado|first=E.|last2=Del Moral|first2=P.|last3=Martinez-Laso|first3=J.|last4=Garcia-Gomez|first4=A.|last5=Allende|first5=L.|last6=Silvera-Redondo|first6=C.|last7=Longas|first7=J.|last8=Gonzalez-Hevilla|first8=M.|last9=Kandil|first9=M.|displayauthors=etal|year=2000|title=HLA genes in Arabic-speaking Moroccans: Close relatedness to Berbers and Iberians|journal=Tissue Antigens|volume=55|issue=3|pages=239–249|doi=10.1034/j.1399-0039.2000.550307.x|pmid=10777099}}</ref> Сепак, резултатите од една неодамнешното иследување од 2017 година тврди дека миграцијата на Арапите во Магреб претставува демографски процес што подразбира проток на гени и ја ремоделира генетската структура на Магреб, наместо тоа да биде само културен процес како што било предложено претходно од постарите записи. Според едно иследување од 2000 година на ''European Journal of Human Genetics'', Мароканците од северозападна Африка, иако сè уште имаат многу разлики, генетски се поблиску до [[Јужна Европа|јужноевропејците]] отколку со [[Потсахарска Африка|потсахарските Африканци]] од [[Банту-народи|банту]] етничката припадност.<ref>{{Наведено списание|last=Bosch|first=E.|last2=Calafell|first2=F.|last3=Pérez-Lezaun|first3=A.|last4=Clarimón|first4=J.|last5=Comas|first5=D.|last6=Mateu|first6=E.|last7=Martínez-Arias|first7=R.|last8=Morera|first8=B.|last9=Brakez|first9=Z.|displayauthors=etal <!-- This article has 14 authors. -->|year=2000|title=Genetic structure of north-west Africa revealed by STR analysis|journal=European Journal of Human Genetics|volume=8|issue=5|pages=360–366|doi=10.1038/sj.ejhg.5200464|pmid=10854096|doi-access=free}}</ref> Постои значителен придонес на потсахарска африканска ДНК кај околу една третина од Мароканците, при што повеќето западноевроазиски бербери покажуваат придонес од 1-10% потсахарска африканска ДНК во просек.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://academic.oup.com/mbe/article/37/4/1041/5670533|title=Human Genomic Diversity Where the Mediterranean Joins the Atlantic|last=Calderón|first=Rosario|last2=Pereira|first2=Luisa|year=2020|pages=1041–1055|doi=10.1093/molbev/msz288|pmc=7086172|pmid=31816048|last3=Cuesta|first3=Pedro|last4=Novelletto|first4=Andrea|last5=Dugoujon|first5=Jean-Michel|last6=Sánchez-Martínez|first6=Luis J.|last7=López|first7=Saioa|last8=Cavadas|first8=Bruno|last9=Pita|first9=Guillermo}}</ref> Неберберските популации покажале значително повеќе придонеси на ДНК од потсахарска Африка (до 55%). Кога станува збор за придонесите на потсахарска Африка, разликите меѓу берберските популации не биле значајни. Кодри и негоите соработници (2009) и Ернандес и неговите сопработници (2015) покажале зголемена застапеност на потсахарска африканска мтДНК хаплогрупи (т.е. висока преваленца на лоза добиена од L). Различните испитувани [[Локус (генетика)|локуси]] откриле блиска сличност помеѓу [[Бербери]]те и другите северноафрикански групи, главно со мароканските арапски говорници, што е во согласност со хипотезата дека денешното мароканско население има силно берберско потекло.<ref>{{Наведено списание|last=Harich|first=N.|last2=Esteban|first2=E.|last3=Chafik|first3=A.|last4=López-Alomar|first4=A.|last5=Vona|first5=G.|last6=Moral|first6=P.|year=2002|title=Classical polymorphisms in Berbers from Moyen Atlas (Morocco): Genetics, geography, and historical evidence in the Mediterranean peoples|journal=Annals of Human Biology|volume=29|issue=5|pages=473–487|doi=10.1080/03014460110104393|pmid=12396367}}</ref> Од друга страна, различни проучувања исто така покажале дека мароканската популација е генетски хетерогена и разновидна, и дека дури и самите Бербери опфаќаат генетски различни групи. Различни [[Популациона генетика|популациски генетски]] проучувања заедно со историчари како Габриел Кампс и Чарлс-Андре Жилиен ја поддржуваат идејата дека најголемиот дел од генскиот базен на современите [[Магреб|северозападни Африканци]], без разлика на лингвистичката група, е од [[Младо камено време|неолитско]] потекло.<ref name="Arredi2">{{Cite journal|last1=Arredi|first1=B.|last2=Poloni|first2=E.|last3=Paracchini|first3=S.|last4=Zerjal|first4=T.|last5=Fathallah|first5=D.|last6=Makrelouf|first6=M.|last7=Pascali|first7=V.|last8=Novelletto|first8=A.|last9=Tyler-Smith|first9=C.|year=2004|title=A Predominantly Neolithic Origin for Y-Chromosomal DNA Variation in North Africa|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2004-08_75_2/page/338|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=75|issue=2|pages=338–345|doi=10.1086/423147|pmc=1216069|pmid=15202071}}</ref> Различни понови проучувања се спротивставиле на ова и дошле до заклучок дека базенот на хромозомот [[Хаплогрупа J-M267|J-M267]] бил изведен не само од раните [[Младо камено време|неолитски]] дисперзии, туку во многу поголема мера од неодамнешните експанзии на [[Арапи|арапските]] племиња од [[Арапски Полуостров|Арапскиот Полуостров]], што подразбира проток на гени и ја ремоделирал генетската структура на Магреб. == Марокански Y-ДНК хромозом == [[Податотека:E1b1bRoute.png|десно|мини|Потекло и распространување на E-M215 и неговите потклади од Источна Африка. {{Sfnp|Henn|Gignoux|Lin|Oefner|2008}} {{Sfnp|Hassan|Underhill|Cavalli-Sforza|Ibrahim|2008}}]] === Е-М81 === [[Податотека:Y_Hap_EM-81.PNG|мини|Распространетост на Y хаплотипот E-M81 E1b1b1b во Северна Африка, Западна Азија и Европа.]] '''[[Хаплогрупа E-Z827|E1b1b1b1]] (E-M81)''', порано '''E1b1b1b''', '''E3b1b''' и '''E3b2''', е најчестата хромозомска Y група во [[Мароко]], доминирана од нејзиниот потклад '''E-M183'''. Се смета дека потекнува од Северна Африка пред 14.200 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.yfull.com/tree/E-M81/|title=E-M81 YTree|work=yfull.com|accessdate=2016-07-10}}</ref> Се верува дека нејзината матична клада [[Хаплогрупа E-M215|E1b1b (E-M215)]] првпат се појавила во [[Африкански Рог|Африканскиот Рог]] пред околу 42.600 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.yfull.com/tree/E-M215/|title=E-M215 YTree|work=yfull.com|accessdate=2016-07-10}}</ref> Нејзиниот доминантен потклад [[Хаплогрупа E-M35|Е-М35]] се смета дека се појавил во Источна Африка пред околу 22.400 години, а подоцна би се распрснала во Северна Африка и оттаму во Западна Азија.<ref>{{Наведено списание|last=Cruciani|first=F.|last2=La Fratta|first2=R.|last3=Santolamazza|first3=P.|last4=Sellitto|first4=D.|last5=Pascone|first5=R.|last6=Moral|first6=P.|last7=Watson|first7=E.|last8=Guida|first8=V.|last9=Colomb|first9=E. B.|year=2004|title=Phylogeographic Analysis of Haplogroup E3b (E-M215) Y Chromosomes Reveals Multiple Migratory Events Within and Out of Africa|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=74|issue=5|pages=1014–1022|doi=10.1086/386294|pmc=1181964|pmid=15042509}}</ref><ref name="alvarez2009">{{Наведено списание|last=Alvarez|first=L.|last2=Santos|first2=C.|last3=Montiel|first3=R.|last4=Caeiro|first4=B.|last5=Baali|first5=A.|last6=Dugoujon|first6=J.-M.|last7=Aluja|first7=M. P.|year=2009|title=Y-chromosome variation in South Iberia: Insights into the North African contribution|journal=American Journal of Human Biology|volume=21|issue=3|pages=407–409|doi=10.1002/ajhb.20888|pmid=19213004|doi-access=free}}</ref> Се смета дека сите главни подгранки на E-M35 потекнуваат од истата општа област како и матичната клада: во [[Северна Африка]], [[Африкански Рог|Африканскиот Рог]] или блиските области на [[Близок Исток|Блискиот Исток]]. Некои гранки на Е-М35 ја напуштиле Африка пред многу илјади години. На пример, {{Harvcoltxt|Батаглија|Fornarino|Al-Zahery|Olivieri|2008}} процениле дека E-M78 (наречена E1b1b1a1 во тој труд) е во Европа подолго од 10.000 години. {{Sfnp|Keita|Boyce|2005}} Оваа хаплогрупа достигнува средна фреквенција од 85% во [[Северна Африка]]. Зачестеноста се намалува од приближно 80% или повеќе кај некои марокански берберски популации, вклучувајќи ги и Сахарците, на приближно 28% на исток од овој опсег во Египет.<ref name="alvarez2009"/><ref name="Arredi">{{Наведено списание|last=Arredi|first=B.|last2=Poloni|first2=E.|last3=Paracchini|first3=S.|last4=Zerjal|first4=T.|last5=Fathallah|first5=D.|last6=Makrelouf|first6=M.|last7=Pascali|first7=V.|last8=Novelletto|first8=A.|last9=Tyler-Smith|first9=C.|year=2004|title=A Predominantly Neolithic Origin for Y-Chromosomal DNA Variation in North Africa|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=75|issue=2|pages=338–345|doi=10.1086/423147|pmc=1216069|pmid=15202071}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Kujanová|first=Martina|last2=Pereira|first2=Luísa|last3=Fernandes|first3=Verónica|last4=Pereira|first4=Joana B.|last5=Cerný|first5=Viktor|date=October 2009|title=Near eastern neolithic genetic input in a small oasis of the Egyptian Western Desert|journal=American Journal of Physical Anthropology|volume=140|issue=2|pages=336–346|doi=10.1002/ajpa.21078|issn=1096-8644|pmid=19425100}}</ref> Поради распространетоста на кладот меѓу овие берберски групи и други како што се Мозабитите, Рифјаните, Шилхите и [[Кабили]]те, понекогаш се нарекува генетски '''берберски маркер'''. Ова филогенетско дрво на поткладите на хаплогрупата Бербер се заснова на дрвото на YCC 2008 и последователните објавени истражувања како што е сумирано од ISOGG. {{Sfnp|ISOGG|2008}} <ref>{{Наведено списание|last=Karafet|first=T. M.|last2=Mendez|first2=F. L.|last3=Meilerman|first3=M. B.|last4=Underhill|first4=P. A.|last5=Zegura|first5=S. L.|last6=Hammer|first6=M. F.|year=2008|title=New binary polymorphisms reshape and increase resolution of the human Y chromosomal haplogroup tree|journal=Genome Research|volume=18|issue=5|pages=830–838|doi=10.1101/gr.7172008|pmc=2336805|pmid=18385274}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Consortium|first=T. Y. C.|year=2002|title=A Nomenclature System for the Tree of Human Y-Chromosomal Binary Haplogroups|journal=Genome Research|volume=12|issue=2|pages=339–348|doi=10.1101/gr.217602|pmc=155271|pmid=11827954}}</ref> * '''E1b1b1b''' (L19, V257) ** '''E1b1b1b1''' (M81) *** '''E1b1b1b1a''' (M107) {{Harvcoltxt|Андерхил и соработниците|2000}} . *** '''E1b1b1b1b''' (M183) Овој клад е исклучително доминантен во рамките на E-M81. Всушност, додека {{Harvcoltxt|Карафет и соработниците|2008}} продолжуваат да го опишуваат ова како потклад на E-M81, а ISOGG се одложува на Карафет и соработниците сите податоци имплицираат дека всушност треба да се смета за филогенетски еквивалентно на M81. **** '''E1b1b1b1b1''' (M165) {{Harvcoltxt|Андерхил и соработниците|2000}} **** '''E1b1b1b1b2''' (L351) Пронајдена кај двајца поврзани учесници во [http://www.familytreedna.com/public/E3b/default.aspx?section=ysnp Проектот за филогенија E-M35]. Просечните северноафрикански марокански бербери имаат фреквенции од E3b3 во +80%.Според проучувањата на {{Harvcoltxt|Алварес|Santos|Montiel|Caeiro|2009}} покажало фреквенција на E3b1b од 28/33 или 84,8% кај Берберите од [[Маракеш]]. При кое останатите фреквенции се 1/33=3% E3a*, 1/33=3% E3b*, 1/33 или 3% E3b1a и 1/33 или 3% E3b1c. E1b1b (M81) се [[Бербери|протоберберски]] маркер E1b1b1b1a1 (M107), редуцирана [[Бербери|протоберберска]] лоза во [[Мали]].<ref name="thegeneticatlas">{{Наведена мрежна страница|url=http://thegeneticatlas.com/E1b1b.htm|title=The Genetic Atlas - E1b1b Meditid mutative history|work=thegeneticatlas.com|accessdate=2015-10-01}}</ref> === J-P209 === [[Податотека:Haplogroup_J_(Y-DNA)_Map.png|мини|Распределба на хаплогрупата J (Y-DNA).]] [[Хаплогрупа J (Y-ДНК)|Хаплогрупата J-P209]] е вториот најчест Y хромозом во Мароко, доминирана од неговиот потклад [[Хаплогрупа J-M267|J-M267]] (J1). Се верува дека се појавила пред околу 31.700 години во [[Југозападна Азија]] (пред 31.700±12.800 години според Семино и неговите соработници (2004). Нејзината најголема фреквенција од 30%-62,5% била забележана кај муслиманските арапски популации на Блискиот Исток. Хаплогрупата J-P209 се наоѓа во најголема концентрација во југозападниот дел од [[Арапски Полуостров|Арапскиот Полуостров]]. Хаплогрупата J-P209 има значително присуство во [[Северна Африка]], што е втората најчеста хаплогрупа во Магреб. Проучувањето од 2021 година покажало дека највисоката фреквенција на блискоисточната компонента некогаш забележана во Северна Африка досега била забележана кај Арапите од Веслетија во [[Тунис]], кои имале фреквенција на блискоисточната компонента од 71,8%.<ref name=":02">{{Наведено списание|last=Rep|first=Sci|date=August 2021|title=Insights into the Middle Eastern paternal genetic pool in Tunisia: high prevalence of T-M70 haplogroup in an Arab population|journal=Scientific Reports|volume=11|issue=1|page=15728|bibcode=2021NatSR..1115728E|doi=10.1038/s41598-021-95144-x|pmc=8333252|pmid=34344940}}</ref> J-P209 е пронајдена во фреквенции од 35% во [[Алжир]], 34% во [[Тунис]] <ref>{{Наведено списание|last=Genet|first=Am J Hum|date=May 2004|title=Origin, Diffusion, and Differentiation of Y-Chromosome Haplogroups E and J: Inferences on the Neolithization of Europe and Later Migratory Events in the Mediterranean Area|journal=American Journal of Human Genetics|volume=74|issue=5|pages=1023–1034|doi=10.1086/386295|pmc=1181965|pmid=15069642}}</ref><ref>31% is based on Combined Data </ref> и 20% во [[Египет]] ({{Харвардски навод|Семино|Magri|Benuzzi|Lin|2004}}). Во Мароко, J-M267 е пронајдена во фреквенции од 26,4%,<ref name=":32">Fadhlaoui-Zid et al. 2013, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3842387/ Genome-Wide and Paternal Diversity Reveal a Recent Origin of Human Populations in North Africa]</ref> 31,5%,<ref name=":42">Francalacci et al. 2008, [http://eprints.uniss.it/2783/1/Francalacci_P_Articolo_2008_History.pdf History and geography of human Y-chromosome in Europe: a SNP perspective] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120328094312/http://eprints.uniss.it/2783/1/Francalacci_P_Articolo_2008_History.pdf |date=2012-03-28 }}</ref> и 20,4%.<ref name="Semino et al 2004">{{Наведено списание|last=Semino|first=O.|last2=Magri|first2=C.|last3=Benuzzi|first3=G.|last4=Lin|first4=A. A.|last5=Al-Zahery|first5=N.|last6=Battaglia|first6=V.|last7=MacCioni|first7=L.|last8=Triantaphyllidis|first8=C.|last9=Shen|first9=P.|year=2004|title=Origin, Diffusion, and Differentiation of Y-Chromosome Haplogroups E and J: Inferences on the Neolithization of Europe and Later Migratory Events in the Mediterranean Area|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=74|issue=5|pages=1023–1034|doi=10.1086/386295|pmc=1181965|pmid=15069642}}</ref> [[Податотека:Haplogrupo_J_(Y-DNA).png|мини|300x300пкс| Распространетост на хаплогрупата Ј (Y-ДНК)]] Едно неодамнешно проучување покажало дека базенот на хромозомот J-M267 во Магреб е изведен не само од раните [[Младо камено време|неолитски]] дисперзии, туку во многу поголема мера од арапските миграции во Магреб, неодамнешните експанзии на [[Арапи|арапските]] племиња од [[Арапски Полуостров|Арапскиот Полуостров]], за време на кои јужните Катанити и северните Аднанити Арапи придонеле во хетерогениот етнички состав на Магреб. Ова силно имплицирашо генски тек и ја ремоделирала генетската структура на Магреб, наместо да биде обична културна замена како што тврдат постарите студии. Ова ги зголемило генетските сличности меѓу северноафриканците и жителите на Блискиот Исток.<ref>{{Наведено списание|last=Fadhlaoui-Zid|first=K.|last2=Haber|first2=M.|last3=Martínez-Cruz|first3=B.|last4=Zalloua|first4=P.|last5=Benammar Elgaaied|first5=A.|last6=Comas|first6=D.|date=November 2013|title=Genome-Wide and Paternal Diversity Reveal a Recent Origin of Human Populations in North Africa|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=11|pages=e80293|bibcode=2013PLoSO...880293F|doi=10.1371/journal.pone.0080293|pmc=3842387|pmid=24312208|doi-access=free}}</ref> === Е-М78 === [[Податотека:Y_Hap_EM-78.PNG|мини|Густина на распространетост на E1b1b1a (E-M78) во одредени области на Африка и Евроазија.]] Најбазалната и најретката парагрупа [[Хаплогрупа E-V68|E-M78]]* била пронајдена на пониски фреквенции кај мароканските Арапи. Под-кладата E-V65 се наоѓа на високи нивоа во регионите на [[Магреб]] во далечната северна Африка. {{Harvcoltxt|Круцијани|La Fratta|Trombetta|Santolamazza|2007}} известуваат за нивоа од околу 20% кај [[Либија|либиските арапски]] лози и околу 30% кај [[Демографија на Мароко|мароканските Арапи]]. Се смета дека е поретка кај [[Бербери]]те, но сепак е присутна во нивоа од >10%. Авторите сугерираат северноафриканско потекло за оваа лоза. Во Европа, само неколку единки биле пронајдени во Италија и Грција. Капели и неговите соработници (2009) го проучувале бета-кластерот во Европа. Тие пронашле и траги во Кантабрија, Португалија и Галиција, при што Кантабрија има највисоко ниво во Европа во нивната студија, со 3,1% (5 од 161 лице). Други фреквенции на '''E1b1b1a1c (E-V22)''' биле пријавени од Круцијани и неговите соработници (2007) кои ги вклучуваат мароканските Арапи (7,27%, 55 луѓе) и мароканските Евреи (8%, 50 луѓе). === Други хаплогрупи === [[Податотека:Y_Hap_EM-123.PNG|мини|Карта на распространетост на хаплогрупа E-M123 (Y-ДНК).]] '''Во врска со E-M123 без проверка за E-M34 SNP''' се наоѓа на мали фреквенции во [[Moroccan Berbers|Мароко]]. Ниски регионални проценти за E-M123 биле пријавени кај мароканските Бербери околу 3%. [[Хаплогрупа Е-М123|E-M123]] е позната и како E1b1b1b2a (ISOGG 2012). Евроазиските хаплогрупи како што се [[Хаплогрупа J-M267|хаплогрупата Ј]] и [[Хаплогрупа R1b|хаплогрупата Р1,]] исто така, биле забележани на многу минимални фреквенции. Темелна студија од Круцијани и неговите соработници (2004) која ги анализирала популациите од Мароко, заклучила дека северноафриканскиот модел на Y-хромозомска варијација (вклучувајќи ги и хаплогрупите [[Хаплогрупа J-M267|J1]] и R1b) е главно од неолитско потекло, што сугерира дека неолитската транзиција во овој дел од светот била придружена со демиска дифузија на сточари кои зборуваат берберски од Алжирската пустина во источно Мароко, иако подоцнежните трудови сугерираат дека овој датум би можел да биде долг пред десет илјади години, со преминот од оранската во капсијанската култура во Северна Африка.<ref>{{Наведено списание|last=Myles|first=S.|last2=Bouzekri|first2=N.|last3=Haverfield|first3=E.|last4=Cherkaoui|first4=M.|last5=Dugoujon|first5=J. M.|last6=Ward|first6=R.|year=2005|title=Genetic evidence in support of a shared Eurasian-North African dairying origin|journal=Human Genetics|volume=117|issue=1|pages=34–42|doi=10.1007/s00439-005-1266-3|pmid=15806398}}</ref> Хаплогрупите G и T ретко се наоѓаат во Мароко. Во 147 примероци земени во [[Мароко]], кај 1% било откриено дека е со хаплогрупа G.<ref name="Adams2008">{{Наведено списание|last=Adams|first=S. M.|last2=Bosch|first2=E.|last3=Balaresque|first3=P. L.|last4=Ballereau|first4=S. P. J.|last5=Lee|first5=A. C.|last6=Arroyo|first6=E.|last7=López-Parra|first7=A. M.|last8=Aler|first8=M.|last9=Grifo|first9=M. S. G. <!-- This article has 20 authors. -->|year=2008|title=The Genetic Legacy of Religious Diversity and Intolerance: Paternal Lineages of Christians, Jews, and Muslims in the Iberian Peninsula|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=83|issue=6|pages=725–736|doi=10.1016/j.ajhg.2008.11.007|pmc=2668061|pmid=19061982}}</ref> Во друга студија 1% од 312 примероци во Мароко биле G.<ref>{{Наведено списание|last=Zalloua|first=P. A.|last2=Platt|first2=D. E.|last3=El Sibai|first3=M.|last4=Khalife|first4=J.|last5=Makhoul|first5=N.|last6=Haber|first6=M.|last7=Xue|first7=Y.|last8=Izaabel|first8=H.|last9=Bosch|first9=E. <!-- This article has 21 authors. -->|year=2008|title=Identifying Genetic Traces of Historical Expansions: Phoenician Footprints in the Mediterranean|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=83|issue=5|pages=633–42|doi=10.1016/j.ajhg.2008.10.012|pmc=2668035|pmid=18976729}}</ref> Друга студија собрала примероци единствено од села во долината Азгур во Мароко, каде што ниту еден од 33 примероци не бил утврден Проучувањето на 20 марокански [[Евреи]] покажало дека 30% биле G. Тестираните мажи тогаш очигледно живееле во [[Израел]]. Друга студија за еврејски мажи покажала дека 19,3% од 83 Евреи мажи од Мароко припаѓале на хаплогрупата <ref>{{Наведено списание|last=Behar|first=D. M.|last2=Yunusbayev|first2=B.|last3=Metspalu|first3=M.|last4=Metspalu|first4=E.|last5=Rosset|first5=S.|last6=Parik|first6=J. R.|last7=Rootsi|first7=S.|last8=Chaubey|first8=G.|last9=Kutuev|first9=I.|year=2010|title=The genome-wide structure of the Jewish people|journal=Nature|volume=466|issue=7303|pages=238–242|bibcode=2010Natur.466..238B|doi=10.1038/nature09103|pmid=20531471}}</ref> . Поголемиот дел од сите машки скелети од европскиот неолитски период досега дале Y-ДНК што припаѓа на оваа хаплогрупа како мумифицираните останки на Ледениот човек Еци, The National Geographic Society го става потеклото на хаплогрупата G на Блискиот Исток пред 30.000 години и претпоставува дека луѓето што ја носат хаплогрупата учествувале во ширењето на неолитот во Африка, а потоа и во Европа <ref name="Alonso2005"> {{Наведено списание|last=Alonso|first=S.|last2=Flores|first2=C.|last3=Cabrera|first3=V.|last4=Alonso|first4=A.|last5=Martín|first5=P.|last6=Albarrán|first6=C.|last7=Izagirre|first7=N.|last8=De La Rúa|first8=C. N.|last9=García|first9=O.|year=2005|title=The place of the Basques in the European Y-chromosome diversity landscape|journal=European Journal of Human Genetics|volume=13|issue=12|pages=1293–1302|doi=10.1038/sj.ejhg.5201482|pmid=16094307|doi-access=free}}</ref> Два проценти од Арапските Мароканци и 0% до 8% од Берберските Мароканци, исто така, поседувале хаплогрупа G.<ref name="Cruciani2002">{{Наведено списание|last=Cruciani|first=F.|last2=Santolamazza|first2=P.|last3=Shen|first3=P.|last4=MacAulay|first4=V.|last5=Moral|first5=P.|last6=Olckers|first6=A.|last7=Modiano|first7=D.|last8=Holmes|first8=S.|last9=Destro-Bisol|first9=G.|year=2002|title=A Back Migration from Asia to Sub-Saharan Africa is Supported by High-Resolution Analysis of Human Y-Chromosome Haplotypes|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=70|issue=5|pages=1197–1214|doi=10.1086/340257|pmc=447595|pmid=11910562}}</ref> Хаплогрупата Т се наоѓа помеѓу централните Бербери од [[Asni Oasis|Асни Оаза]] во близина на алжирските граници со 1,9% и била забележана кај мароканските Евреи со 4%. Најбазалната и најретката E1a* парагрупа била пронајдена на пониски фреквенции во примероците добиени од мароканските Бербери и Сахарци, датирана околу 45.000 п.н.е., и поврзана со повторната евроазиската миграција од Блискиот Исток во Северна Африка заедно со E1b1b за време на палеолитот.<ref name="Cruciani2002"/> === Марокански Y-ДНК хаплогрупи === {| class="wikitable sortable" style="text-align:left; font-size: 100%" !Население !''n'' !A/B ![[Хаплогрупа Е-М132|E-M33]] ![[Хаплогрупа E-V38|E-V38]] ![[Хаплогрупа E-M215|E-M35*]] !E-M78 !E-M81 !E-M123 ![[Хаплогрупа G (Y-ДНК)|G]] ![[Хаплогрупа J (Y-ДНК)|J]] ![[Хаплогрупа R1 (Y-ДНК)|R]] !Наводи |- |[[Мароко]] |760 |{{nts|0.9}} |{{nts|2.7}} |{{nts|3.2}} |{{nts|4.2}} |{{nts|6.8}} |{{nts|67.3}} |{{nts|0.6}} |{{nts|0.6}} |{{nts|7.6}} |{{nts|4.4}} |Бекада и сор. 2013<ref name=":12">{{Cite journal|last1=Bekada|first1=Asmahan|last2=Fregel|first2=Rosa|last3=Cabrera|first3=Vicente M.|last4=Larruga|first4=José M.|last5=Pestano|first5=José|last6=Benhamamouch|first6=Soraya|last7=González|first7=Ana M.|date=2013-02-19|title=Introducing the Algerian Mitochondrial DNA and Y-Chromosome Profiles into the North African Landscape|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=2|pages=e56775|bibcode=2013PLoSO...856775B|doi=10.1371/journal.pone.0056775|issn=1932-6203|pmc=3576335|pmid=23431392|doi-access=free}}</ref> |- |[[Мароко]] |87 |— |— |{{nts|9.2}} |— |{{nts|5.7}} |{{nts|52.8}} |— |— |{{nts|26.4}} |— |Фадлауј Зид и сор. 2013 <ref name=":32"/> |- |[[Мароко]] |221 |— |{{nts|1.8}} |{{nts|4.5}} |{{nts|4}} |{{nts|6.8}} |{{nts|65}} |— |— |{{nts|9}} |{{nts|4}} |Фрегел и сор. 2009<ref name="biomedcentral.com2">Фрегел и сор. 2009, [http://www.biomedcentral.com/1471-2148/9/181 Demographic history of Canary Islands male gene-pool: replacement of native lineages by European. ]</ref> |- |[[Мароко]] |51 |{{nts|4}} |{{nts|6}} |— |{{nts|6}} |{{nts|6}} |{{nts|55}} |— |— |{{nts|20}} |{{nts|4}} |Онофри и сор. 2008<ref>Онофри и сор. 2008, [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1875176808002059 Y-chromosome markers distribution in Northern Africa: High-resolution SNP and STR analysis in Tunisia and Мароко populations]</ref> |- |[[Мароко]] |176 |— |— |{{nts|6.3}} |{{nts|5.1}} |{{nts|6.3}} |{{nts|63.6}} |— |— |{{nts|13.6}} |{{nts|2.8}} |Бош и сор. 2001<ref name="ncbi.nlm.nih.gov2">Бош и сор. 2001, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1275654/ High-resolution analysis of humanY-chromosome variation shows a sharp discontinuity and limited gene flow between Northwestern Africa and the IberianPeninsula. ]</ref> |- |[[Арапи]] ([[Мароко]]) |49 |— |— |— |— |{{nts|42.9}} |{{nts|32.6}} |— |— |{{nts|20.4}} |— |Семино и сор. 2004<ref name="Semino et al 20042">{{Cite journal|last1=Semino|first1=O.|last2=Magri|first2=C.|last3=Benuzzi|first3=G.|last4=Lin|first4=A. A.|last5=Al-Zahery|first5=N.|last6=Battaglia|first6=V.|last7=MacCioni|first7=L.|last8=Triantaphyllidis|first8=C.|last9=Shen|first9=P.|year=2004|title=Origin, Diffusion, and Differentiation of Y-Chromosome Хаплогрупа s E and J: Inferences on the Neolithization of Europe and Later Migratory Events in the Mediterranean Area|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2004-05_74_5/page/1023|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=74|issue=5|pages=1023–1034|doi=10.1086/386295|pmc=1181965|pmid=15069642}}</ref> |- |[[Арапи]] ([[Мароко]]) |44 |— |— |{{nts|6.8}} |{{nts|2.2}} |{{nts|11.3}} |{{nts|52.2}} |— |— |{{nts|15.9}} |{{nts|6.8}} |Бош и сор. 2001<ref name="ncbi.nlm.nih.gov2" /> |- |[[Арапи]] ([[Мароко]]) |54 |— |— |— |— |{{nts|38.9}} |{{nts|31.5}} |— |— |— |— |Круцијани и сор. 2004<ref>Круцијани и сор. 2004, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1181964/ Phylogeographic Analysis of Хаплогрупа E3b (E-M215) Y Chromosomes Reveals Multiple Migratory Events Within and Out Of Africa. ]</ref> |- |[[Бербери]] ([[Мароко]]) |64 |— |— |— |— |{{nts|10.9}} |{{nts|68.7}} |— |— |{{nts|6.3}} |— |Семино и сор. 2004<ref name="Semino et al 20042" /> |- |[[Бербери]] ([[Маракеш]]) |29 |— |— |— |{{nts|3.4}} |{{nts|6.9}} |{{nts|72.4}} |— |— |— |— |Круцијани и сор. 2004<ref name="Cruciani et al 20042">{{Cite journal|last1=Cruciani|first1=F.|last2=La Fratta|first2=R.|last3=Santolamazza|first3=P.|last4=Sellitto|first4=D.|last5=Pascone|first5=R.|last6=Moral|first6=P.|last7=Watson|first7=E.|last8=Guida|first8=V.|last9=Colomb|first9=E. B.|year=2004|title=Phylogeographic Analysis of Хаплогрупа E3b (E-M215) Y Chromosomes Reveals Multiple Migratory Events Within and Out of Africa|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2004-05_74_5/page/1014|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=74|issue=5|pages=1014–1022|doi=10.1086/386294|pmc=1181964|pmid=15042509}}</ref> |- |[[Бербери]] ([[Среден Атлас]]) |69 |— |— |— |— |{{nts|10.1}} |{{nts|71}} |— |{{nts|4.3}} |{{nts|5.8}} |— |Круцијани и сор. 2004<ref name="Cruciani et al 20042" /> |- |[[Бербери]] (Јужен [[Мароко]]) |40 |— |— |{{nts|2.5}} |{{nts|7.5}} |{{nts|12.5}} |{{nts|65}} |— |— |{{nts|10}} |— |Бош и сор. 2001<ref name="ncbi.nlm.nih.gov2" /> |- |[[Бербери]] (Северни и Средно Мароко) |63 |— |{{nts|3.1}} |{{nts|9.5}} |{{nts|7.9}} |{{nts|1.5}} |{{nts|65}} |— |— |{{nts|11.1}} |— |Бош и сор. 2001<ref name="ncbi.nlm.nih.gov2" /> |- |[[Бербери]] (Амизмиз) |33 |{{nts|3}} |— |{{nts|3}} |{{nts|3}} |{{nts|3}} |{{nts|84.8}} |{{nts|3}} |— |— |— |Алварес и сор. 2009 |- |[[Бербери]] (Asni) |54 |— |— |— |{{nts|1.9}} |{{nts|3.7}} |{{nts|79.6}} |— |— |{{nts|1.9}} |{{nts|1.9}} |Дугожон и сор. (2005)<ref name="ddl.ish-lyon.cnrs.fr2">{{cite web|url=http://www.ddl.ish-lyon.cnrs.fr/Fulltext/philippson/AUSSOIS_2005_final.pdf|title=The Berbers: Linguistic and genetic diversity|publisher=ddl.ish-lyon.cnrs.fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20120325132014/http://www.ddl.ish-lyon.cnrs.fr/Fulltext/philippson/AUSSOIS_2005_final.pdf|archive-date=25 March 2012|access-date=22 March 2015|url-status=dead}}</ref> |- |[[Бербери]] |67 |— |— |— |— |{{nts|1.5}} |{{nts|77.6}} |— |{{nts|6}} |{{nts|1.5}} |{{nts|6}} |Дугожон и сор. (2005)<ref name="ddl.ish-lyon.cnrs.fr2" /> |- |[[Бербери]] (Северно Мароко) |43 |— |— |— |— |— |{{nts|79.1}} |— |— |— |— |Ахмед и сор. 2014<ref name=":03">{{Cite journal|last1=Ahmed|first1=Reguig|last2=Nourdin|first2=Harich|last3=Abdelhamid|first3=Barakat|last4=Hassan|first4=Rouba|date=2014|title=Phylogeography of E1b1b1b-M81 Хаплогрупа and Analysis of its Subclades in Мароко|url=http://digitalcommons.wayne.edu/humbiol_preprints/53/|journal=Human Biology Open Access Pre-Prints|volume=86|issue=2}}</ref> |- |[[Бербери]] (Јужно Мароко) |65 |— |— |— |— |— |{{nts|98.5}} |— |— |— |— |Ахмед и сор. 2014<ref name=":03" /> |- |[[Бербери]] (Средно Мароко) |187 |— |— |— |— |— |{{nts|89.8}} |— |— |— |— |Ахмед и сор. 2014<ref name=":03" /> |- |Марокански Сахарци |189 |{{nts|0.5}} |{{nts|5.2}} |{{nts|6.8}} |— |— |{{nts|55.5}} |{{nts|11.1}} |— |{{nts|13.2}} |{{nts|7.2}} |Бекада и сор. 2013<ref name=":12" /> |- |Марокански Сахарци |89 |— |{{nts|8.9}} |{{nts|11.2}} |— |— |{{nts|59.5}} |— |— |{{nts|20.2}} |— |Фрегел и сор. 2009<ref name="biomedcentral.com2" /> |- |Марокански Сахарци |29 |— |{{nts|3.4}} |{{nts|3.4}} |— |— |{{nts|75.8}} |— |— |{{nts|17.2}} |— |Бош и сор. 2001<ref name="ncbi.nlm.nih.gov2" /> |- |Марокански Евреи |19 |— |— |— |{{nts|21.1}} |— |— |— |{{nts|26.3}} |{{nts|31.5}} |{{nts|10.5}} |Франкалачи и сор. 2008<ref name=":42"/> |} == Распределба на хаплогрупи во марокански популации == Главните компоненти на хаплогрупите на Y-ДНК присутни кај мароканските Бербери (E3b ; 94%) се делат со европските и соседните северноафрикански и блискоисточни популации. Мал дел од хаплогрупите ги опфаќаат и оние поврзани со северозападните Африканци (E1a, A1a; 1%), жителите на Блискиот Исток (J, G, T; 2,4%), Африканците од потсахарскиот регион (E3a; 1,7%) и Европејците ( R1b, I1; 2%). Некои од главните идентификувани проценти биле: * [[Хаплогрупа E-M215|E1b1b]]: 56% - Типично за популациите што зборуваат [[Афроазиски јазици|афроазијатски]]. * [[Хаплогрупа J (Y-ДНК)|J-P209]]: 20,4% ({{Harvnb|Семино|Magri|Benuzzi|Lin|2004}}) - Типично за популациите на Арапскиот Полуостров, [[Левант]] и [[Кавказ]], со умерена распространетост во [[Југоисточна Европа]], Северна Африка, Африканскиот Рог, [[Средна Азија]] и [[Јужна Азија]]. * [[Хаплогрупа R1b|R1b]]: 0,8% до 6,8% ({{Harvnb|Бош|2001}}) - типично за [[Западна Европа|западноевропејците]], некои [[Југозападна Азија|западноазиски]] народи, [[судан]]ците Фулани и [[Чадски јазици|чадските]] народи од Средна Африка и некои централноазиски народи (како што се [[Башкири]]те, [[Туркмени]]те и [[Ујгури]]те). * [[Хаплогрупа G-M201|G]]: 0,4% - Типично за луѓето од Кавказ, а во помала мера и од [[Среден Исток|Блискиот Исток]]. * [[Хаплогрупа Е-М132|E1a]]: 0,5% - Ретка хаплогрупа која е пронајдена меѓу мароканските [[Бербери]], Сахарци, јужноевропејците и некои говорители на Чад во Сахел. * [[Хаплогрупа E-V38|E1b1a]]: 1,7% - типично за населението што зборува нигер-конгоански јазици. * [[Хаплогрупа Т-М184|Т]]: 0,4% - Широко распространета низ Западна Евроазија. * [[Хаплогрупа I-M253|I]]: 0,4% - Може да се пронајде кај поголемиот дел од денешното европско население, со врвови во Северна и Југоисточна Европа. Хаплогрупата I1 Y-хромозоми се пронајдени и кај некои популации на [[Близок Исток|Блискиот Исток]], Кавказ, Североисточна Африка и [[Средносибирска Висорамнина|Средносибирската Висорамнина]]. == Берберски генетски идентитет на Мароканците == [[Податотека:A_big_group_shot!_(closer).jpg|мини|Berber children in Morocco.]] Праисториските популации на Мароко, кои биле предци на Берберите, биле поврзани со пошироката група на палео-средоземноморски народи. [[Афроазиски јазици|Афроазиското]] семејство веројатно потекнува за време на мезолитскиот период, можеби во контекст на капсијанската култура.<ref>Abdallah Laroui, ''The History of the Maghrib'' (Paris 1970; Princeton 1977) at 17, 60 (re S.W.Asians, referencing the earlier work of Gsell).</ref><ref>{{Наведување|last=Camps|first=Gabriel|year=1996|title=''Les Berbères''|publisher=Edisud|pages=11–14, 65}}</ref> Анализата на ДНК открила заедништво меѓу берберските марокански популации и оние на [[Лапонци]]те од Скандинавија, што покажува врска која датира од пред околу 9.000 години.<ref>{{Наведено списание|last=Achilli|first=A.|last2=Rengo|first2=C.|last3=Battaglia|first3=V.|last4=Pala|first4=M.|last5=Olivieri|first5=A.|last6=Fornarino|first6=S.|last7=Magri|first7=C.|last8=Scozzari|first8=R.|last9=Babudri|first9=N.|year=2005|title=Saami and Berbers—An Unexpected Mitochondrial DNA Link|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=76|issue=5|pages=883–886|doi=10.1086/430073|pmc=1199377|pmid=15791543}}</ref> Околу 5000 п.н.е., населението на Северна Африка првенствено потекнува од креаторите на иберомавританската и капсијанската култура, со понов упад поврзан со [[Неолитска револуција|неолитската револуција]].<ref>J. Desanges, "The proto-Berbers" 236-245, at 237, in ''General History of Africa, v.II Ancient Civilizations of Africa'' (UNESCO 1990).</ref> Прото-берберските племиња еволуирале од овие праисториски заедници за време на доцното бронзено до раното железно време.<ref>Mário Curtis Giordani, ''História da África. Anterior aos descobrimentos'' (Petrópolis, Brasil: Editora Vozes 1985) at 42-43, 77-78. Giordani references Bousquet, ''Les Berbères'' (Paris 1961).</ref> == Генетски праисториски проширувања == Доказите од ДНК сугерираат дека за време на последниот глацијален максимум, период помеѓу 25.000 и 19.000 години, големи ледени плочи дебели над еден километар покривале голем дел од Северна Европа, што го правел регионот непогоден за живеење за луѓето. Се верува дека човечкото население се повлекло на југ во потоплите региони во близина на Средоземно Море. Се верува дека бегалците во овој период биле во [[Пиринејски Полуостров|Иберија]], на [[Балкански Полуостров|Балканот]] и во [[Апенински Полуостров|Италија]] и затоа имало [[проток на гени]] од [[Северна Африка]] во [[Јужна Европа]].<ref name="malyarchuk2008">{{Наведено списание|last=Malyarchuk|first=B. A.|last2=Derenko|first2=M.|last3=Perkova|first3=M.|last4=Grzybowski|first4=T.|last5=Vanecek|first5=T.|last6=Lazur|first6=J.|year=2008|title=Reconstructing the phylogeny of African mitochondrial DNA lineages in Slavs|journal=European Journal of Human Genetics|volume=16|issue=9|pages=1091–1096|doi=10.1038/ejhg.2008.70|pmid=18398433|doi-access=free}}</ref> По глацијалниот максимум, кога започнала да се загрева европската клима, се смета дека засолништата биле изворот од кој Европа била повторно населена. Праисториските африкански лози кои биле воведени во Иберија како бегалци потоа би се распрснале низ цела Европа со ширењето на луѓето кон север. Ова може да го објасни присуството на генетски лози во Источна Европа и дури на север до Русија, кои се смета дека имаат праисториски врски со северозападна Африка, главно [[Мароко]]. Се верува дека по проширувањето на човечкото население од ибериските засолништа се вратило назад во [[Мароко]] и [[Магреб|северозападна Африка]].<ref name="cherni2008">{{Наведено списание|last=Cherni|first=L.|last2=Fernandes|first2=V. N.|last3=Pereira|first3=J. B.|last4=Costa|first4=M. D.|last5=Goios|first5=A.|last6=Frigi|first6=S.|last7=Yacoubi-Loueslati|first7=B.|last8=Amor|first8=M. B.|last9=Slama|first9=A. <!-- This article has 12 authors. -->|year=2009|title=Post-last glacial maximum expansion from Iberia to North Africa revealed by fine characterization of mtDNA H haplogroup in Tunisia|journal=American Journal of Physical Anthropology|volume=139|issue=2|pages=253–260|doi=10.1002/ajpa.20979|pmid=19090581}}</ref> === Неолитот до крајот на праисторијата === Промената од [[Ловци собирачи|лов и собирање]] во земјоделство за време на [[Неолитска револуција|неолитската револуција]] претставувало пресврт во светската историја. Се верува дека општествата кои први ја направиле промената во земјоделството живееле во [[Северна Африка]] и Блискиот Исток пред околу 10.000 п.н.е. Земјоделството било воведено во Европа со мигрирање на земјоделците од Блискиот Исток.<ref>{{Наведено списание|last=Brace|first=C. L.|year=2006|title=The questionable contribution of the Neolithic and the Bronze Age to European craniofacial form|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=103|issue=1|pages=242–247|bibcode=2006PNAS..103..242B|doi=10.1073/pnas.0509801102|pmc=1325007|pmid=16371462|doi-access=free}}</ref> Според моделот на демична дифузија, овие фармери од Блискиот Исток или ги замениле или се вкрстувале со месните популации на ловци-собирачи кои живееле во Европа од миграцијата „''надвор од Африка''“.<ref name="sforza1993">{{Наведено списание|last=Cavalli-Sforza|first=L.|last2=Menozzi|first2=P.|last3=Piazza|first3=A.|year=1993|title=Demic expansions and human evolution|journal=Science|volume=259|issue=5095|pages=639–646|bibcode=1993Sci...259..639C|doi=10.1126/science.8430313|pmid=8430313}}</ref> Се претпоставува дека првите фармери од Блискиот Исток имале [[Северна Африка|северноафрикански]] влијанија главно од капсијанската култура.<ref>Bar-Yosef O (1987) Pleistocene connections between Africa and Southwest Asia: an archaeological perspective. ''The African Archaeological Review''; Chapter 5, pg 29-38.</ref> Постоеле и некои предлози според кои некои генетски лози пронајдени на Блискиот Исток пристигнале таму во овој период.<ref name="underkivis">{{Наведено списание|last=Underhill|first=P. A.|last2=Kivisild|first2=T.|year=2007|title=Use of Y Chromosome and Mitochondrial DNA Population Structure in Tracing Human Migrations|journal=Annual Review of Genetics|volume=41|pages=539–564|doi=10.1146/annurev.genet.41.110306.130407|pmid=18076332}}</ref> Се смета дека првите земјоделски општества на Блискиот Исток произлегле од Натуфиската култура, која постоела во Палестина од 12.000 п.н.е.-10.000 п.н.е. Важна миграција од северозападна Африка настанала од Иберо-Мавританците од [[Мароко]] преку [[Синајски Полуостров|Синајскиот Полуостров]], се смета дека се случила пред формирањето на Натуфијан.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=D4wk-6xjgjkC|title=Encyclopedia of Human Evolution and Prehistory: Second Edition|last=Delson|first=Eric|last2=Tattersall|first2=Ian|last3=Couvering|first3=John Van|last4=Brooks|first4=Alison S.|date=2004-11-23|publisher=Routledge|isbn=9781135582272|pages=97}}</ref> == Генетски континуитет во Мароко == Во 2013 година, скелетите кои припаѓаат на креаторите на [[епипалеолит]]ската иберомавриска култура, кои биле ископани на праисториските локалитети Тафоралт и Афалу, биле анализирани за античка ДНК. Сите примероци припаѓале на мајчините клади поврзани или со Северна Африка или со северното и јужното средоземноморско приморје, што укажува на проток на гени помеѓу овие области уште од епипалеолитот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.isabs.hr/PDF/2013/ISABS-2013_book_of_abstracts.pdf|title=MITOCHONDRIAL DNA AND PHYLOGENETIC ANALYSIS OF PREHISTORIC NORTH AFRICAN POPULATIONS|publisher=ISABS|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311200852/http://www.isabs.hr/PDF/2013/ISABS-2013_book_of_abstracts.pdf|archive-date=11 March 2016|accessdate=17 January 2016}}</ref> Античките тафоралти индивидуи ја носеле Y-ДНК хаплогрупата [[Хаплогрупа E-M215|E1b1b]] и мтДНК хаплогрупите U6, H, [[Хаплогрупа ЈТ|JT]] и V, што укажува на континуитетот на населението во регионот кој датира од периодот на Иберо-мавританците.<ref>{{Наведено списание|last=Bernard Secher|last2=Rosa Fregel|last3=José M Larruga|last4=Vicente M Cabrera|last5=Phillip Endicott|last6=José J Pestano|last7=Ana M González|year=2014|title=The history of the North African mitochondrial DNA haplogroup U6 gene flow into the African, Eurasian and American continents|journal=BMC Evolutionary Biology|volume=14|pages=109|doi=10.1186/1471-2148-14-109|pmc=4062890|pmid=24885141|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Loosdrecht|first=Marieke van de|last2=Bouzouggar|first2=Abdeljalil|last3=Humphrey|first3=Louise|last4=Posth|first4=Cosimo|last5=Barton|first5=Nick|last6=Aximu-Petri|first6=Ayinuer|last7=Nickel|first7=Birgit|last8=Nagel|first8=Sarah|last9=Talbi|first9=El Hassan|date=2018-03-15|title=Pleistocene North African genomes link Near Eastern and sub-Saharan African human populations|journal=Science|volume=360|issue=6388|pages=548–552|bibcode=2018Sci...360..548V|doi=10.1126/science.aar8380|issn=0036-8075|pmid=29545507|doi-access=free}}</ref> Според проучувањето на Фадлауи-Зид во 2004 година, оваа шема сугерира дека арапизацијата на областа била главно културен процес, наместо демографска замена на берберското население кое го населувало регионот каде што се случила арапската експанзија.<ref>{{Наведено списание|last=Fadhlaoui-Zid|first=K.|last2=Plaza|first2=S.|last3=Calafell|first3=F.|last4=Ben Amor|first4=M.|last5=Comas|first5=D.|last6=Bennamar|first6=A.|last7=Gaaied|first7=E.|year=2004|title=Mitochondrial DNA Heterogeneity in Tunisian Berbers|journal=Annals of Human Genetics|volume=68|issue=3|pages=222–233|doi=10.1046/j.1529-8817.2004.00096.x|pmid=15180702}}</ref> Сепак, резултатите од едно поново иследување од 2017 година сугерираат дека миграцијата на Арапите во Магреб е главно демографски процес кој подразбира проток на гени и ја ремоделира генетската структура, наместо обична културна замена како што било предложено претходно со историските записи. == Мароканска митохондриска мтДНК == Мароканскиот митохондриски базен во суштина е берберски по својата структура, се карактеризира со „''вкупно висока фреквенција на западноевроазиски хаплогрупи''“ претставен со пост-последната глацијална максимална експанзија од Иберија до Северна Африка, откриена со фината карактеризација на мтДНК HV хаплогрупата во Мароко се проценува околу 36% до 60%, некако пониска фреквенција на потсахарска L лоза и значително (но диференцијално) присуство на северноафриканските хаплогрупи U6 и M1".<ref>{{Наведено списание|last=Coudray|first=C.|last2=Olivieri|first2=A.|last3=Achilli|first3=A.|last4=Pala|first4=M.|last5=Melhaoui|first5=M.|last6=Cherkaoui|first6=M.|last7=El-Chennawi|first7=F.|last8=Kossmann|first8=M.|last9=Torroni|first9=A.|year=2009|title=The Complex and Diversified Mitochondrial Gene Pool of Berber Populations|journal=Annals of Human Genetics|volume=73|issue=2|pages=196–214|doi=10.1111/j.1469-1809.2008.00493.x|pmid=19053990}}</ref> И според Черни и сор. „''глечерното максимално проширување кое потекнува од Иберија не само што довело до преселување на Европа, туку и на Северна Африка''.“ <ref>{{Наведено списание|last=Cherni|first=L.|last2=Fernandes|first2=V. N.|last3=Pereira|first3=J. B.|last4=Costa|first4=M. D.|last5=Goios|first5=A.|last6=Frigi|first6=S.|last7=Yacoubi-Loueslati|first7=B.|last8=Amor|first8=M. B.|last9=Slama|first9=A. <!-- This article has 12 authors. -->|year=2009|title=Post-last glacial maximum expansion from Iberia to North Africa revealed by fine characterization of mtDNA H haplogroup in Tunisia|journal=American Journal of Physical Anthropology|volume=139|issue=2|pages=253–260|doi=10.1002/ajpa.20979|pmid=19090581}}</ref> Евроазиските мтДНК (мајчински) секвенци биле откриени на фреквенции од 96% кај мароканските бербери, 82% кај алжирските бербери и 78% кај неберберските Мароканци, во споредба со само 4% кај сенегалската популација. До неодамна, некои трудови сугерирале дека распространетота на главните хаплогрупи L во Мароко главно се должи на задсахарската трговија со робови.<ref>{{Наведено списание|last=Harich|first=N.|last2=Costa|first2=M. D.|last3=Fernandes|first3=V. N.|last4=Kandil|first4=M.|last5=Pereira|first5=J. B.|last6=Silva|first6=N. M.|last7=Pereira|first7=L. S.|year=2010|title=The trans-Saharan slave trade - clues from interpolation analyses and high-resolution characterization of mitochondrial DNA lineages|journal=BMC Evolutionary Biology|volume=10|pages=138|doi=10.1186/1471-2148-10-138|pmc=2875235|pmid=20459715|doi-access=free}}</ref> Сепак, во септември 2010 година, темелна студија за берберската мтДНК од Фрегел.''заклучи дека повеќето од L хаплогрупите биле многу постари и воведени од антички африкански генски тек пред околу 20.000 години.<ref>{{Наведено списание|last=Frigi|first=S.|last2=Cherni|first2=L.|last3=Fadhlaoui-Zid|first3=K.|last4=Benammar-Elgaaied|first4=A.|date=August 2010|title=Ancient Local Evolution of African mtDNA Haplogroups in Tunisian Berber Populations|url=http://muse.jhu.edu/journals/human_biology/summary/v082/82.4.frigi.html|journal=Human Biology|volume=82|pages=367–384|doi=10.3378/027.082.0402|pmid=21082907}}</ref>'' Мароканските северни бербери поседуваат само 3% до 1% од SSA мтДНК''.'',<ref>{{Наведено списание|last=Esteban|first=E.|last2=González-Pérez|first2=E.|last3=Harich|first3=N.|last4=López-Alomar|first4=A.|last5=Via|first5=M.|last6=Luna|first6=F.|last7=Moral|first7=P.|year=2004|title=Genetic relationships among Berbers and South Spaniards based on CD4 microsatellite/Alu haplotypes|journal=Annals of Human Biology|volume=31|issue=2|pages=202–212|doi=10.1080/03014460310001652275|pmid=15204363}}</ref> за остатокот од мтДНК лоза претежно се кавкаски/западноевроазиски, додека мароканските Арапи имаат повеќе покачена SSA мајчинска примеса од околу 21% до 36% преку L-мтДНК секвенците, највисоките фреквенции на L-мтДНК се пријавени кај мароканските Арапи од околното подрачје на '''ел-Џадида''' со 36% и тоа во голема мера се припишува на трговијата со робови.<ref>[http://www.biomedcentral.com/1471-2148/10/138 Harich et al 2010]</ref> '''Фреквенции (> 1%) на L-mtDNA''' {| class="wikitable sortable" border=1</nowiki> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|</nowiki><nowiki>'''</nowiki>Земја<nowiki>'''</nowiki> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|</nowiki><nowiki>'''</nowiki>Етничка група<nowiki>'''</nowiki> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|</nowiki><nowiki>'''</nowiki>Број на тестови<nowiki>'''</nowiki> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|</nowiki><nowiki>'''</nowiki>Навод<nowiki>'''</nowiki> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|</nowiki><nowiki>'''</nowiki>L-мтДНК%<nowiki>'''</nowiki> |- | Мароко||Мароканци (Евреи)||149||Бехар и сор. (2008)||1.34% |- | Мароко||Северно Мароко (Бербери)||124||Естебан и сор. (2004)||1% |- | Мароко||Марокански Арапи||81||Харих и сор. (2010)||36% |- | Мароко||Марокански Арапи||56||Турчи и сор. (2009)||25.00% |- | Мароко||Јужно Мароко (Бербери)||64||Турчи и сор. (2009)||26.00% |- |} == Поврзано == * [[Демографија на Мароко]] * [[Генетска историја на Северна Африка]] * [[Генетска историја на Блискиот Исток]] * [[Генетски проучувања на Арапите|Генетски студии за Арапите]] == Наводи == {{наводи}} == Извори == * {{Citation |last1=Battaglia |first1=Vincenza |year=2008 |title=Y-chromosomal evidence of the cultural diffusion of agriculture in southeast Europe |journal=European Journal of Human Genetics |doi=10.1038/ejhg.2008.249 |pmid=19107149 |pmc=2947100 |volume=17 |issue=6 |last2=Fornarino |first2=Simona |last3=Al-Zahery |first3=Nadia |last4=Olivieri |first4=Anna |last5=Pala |first5=Maria |last6=Myres |first6=Natalie M |last7=King |first7=Roy J |last8=Rootsi |first8=Siiri |last9=Marjanovic |first9=Damir |last10=Primorac |first10=Dragan |last11=Hadziselimovic |first11=Rifat |last12=Vidovic |first12=Stojko |last13=Drobnic |first13=Katia |last14=Durmishi |first14=Naser |last15=Torroni |first15=Antonio |last16=Santachiara-Benerecetti |first16=A Silvana |last17=Underhill |first17=Peter A |last18=Semino |first18=Ornella |pages=820–830 |display-authors=8}} * {{Citation |ref={{harvid|Bosch|2001}} |last1=Bosch |last2=Calafell |first2=Francesc |title=High-resolution analysis of human Y-chromosome variation shows a sharp discontinuity and limited gene flow between north-western Africa and the Iberian Peninsula |journal=Am J Hum Genet |volume=68 |issue=4 |pages=1019–1029 |year=2001 |doi=10.1086/319521 |pmid=11254456 |pmc=1275654 |first1=Elena |last3=Comas |first3=David |last4=Oefner |first4=Peter J. |last5=Underhill |first5=Peter A. |last6=Bertranpetit |first6=Jaume}} * {{cite journal |ref={{harvid|Capelli et al.|2009}} |vauthors=Capelli C, Onofri V, Brisighelli F, Boschi I, Scarnicci F, Masullo M, Ferri G, Tofanelli S, Tagliabracci A, Gusmao L, Amorim A, Gatto F, Kirin M, Merlitti D, Brion M, Verea AB, Romano V, Cali F, Pascali V |display-authors=6 |title=Moors and Saracens in Europe: estimating the medieval North African male legacy in southern Europe |journal=European Journal of Human Genetics |volume=17 |issue=6 |pages=848–52 |date=June 2009 |pmid=19156170 |pmc=2947089 |doi=10.1038/ejhg.2008.258}} * {{Citation |last1=Cruciani |last2=La Fratta |first2=R. |title=Tracing Past Human Male Movements in Northern/Eastern Africa and Western Eurasia: New Clues from Y-Chromosomal Haplogroups E-M78 and J-M12 |journal=Molecular Biology and Evolution |volume=24 |issue=6 |pages=1300–1311 |year=2007 |url=http://mbe.oxfordjournals.org/cgi/reprint/24/6/1300 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171010093322/https://academic.oup.com/mbe/article/24/6/1300/984002/Tracing-Past-Human-Male-Movements-in-Northern |url-status=dead |archive-date=2017-10-10 |doi=10.1093/molbev/msm049 |pmid=17351267 |first1=F. |last3=Trombetta |first3=B. |last4=Santolamazza |first4=P. |last5=Sellitto |first5=D. |last6=Colomb |first6=E. B. |last7=Dugoujon |first7=J.-M. |last8=Crivellaro |first8=F. |last9=Benincasa |first9=T. |last10=Pascone |first10=R. |last11=Moral |first11=P. |last12=Watson |first12=E. |last13=Melegh |first13=B. |last14=Barbujani |first14=G. |last15=Fuselli |first15=S. |last16=Vona |first16=G. |last17=Zagradisnik |first17=B. |last18=Assum |first18=G. |last19=Brdicka |first19=R. |last20=Kozlov |first20=A. I. |last21=Efremov |first21=G. D. |last22=Coppa |first22=A. |last23=Novelletto |first23=A. |last24=Scozzari |first24=R. |display-authors=8 |doi-access=free}} Also see [https://web.archive.org/web/20250611020155/https://mbe.oxfordjournals.org/cgi/content/full/msm049/DC1?maxtoshow=&HITS=10&hits=10&RESULTFORMAT=&fulltext=cruciani&searchid=1&FIRSTINDEX=0&resourcetype=HWCIT Supplementary Data]. * {{Citation |last1=Hassan |last2=Underhill |first2=Peter A. |title=Y-Chromosome Variation Among Sudanese: Restricted Gene Flow, Concordance With Language, Geography, and History |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=137 |issue=3 |pages=316–23 |year=2008 |url=http://dirkschweitzer.net/E3b-papers/Hassan-Sudan-2008-AJPA.pdf |doi=10.1002/ajpa.20876 |pmid=18618658 |first1=Hisham Y. |last3=Cavalli-Sforza |first3=Luca L. |last4=Ibrahim |first4=Muntaser E. |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304100010/http://dirkschweitzer.net/E3b-papers/Hassan-Sudan-2008-AJPA.pdf |archive-date=2009-03-04}} * {{Citation |last1=Henn |first1=B. M. |last2=Gignoux |first2=C. |first3=Alice A |last3=Lin |first4=Peter J. |last5=Shen |first5=P. |last6=Scozzari |first6=R. |last7=Cruciani |first7=F. |last8=Tishkoff |first8=S. A. |last9=Mountain |first9=J. L. |last10=Underhill |first10=P. A. |last4=Oefner |title=Y-chromosomal evidence of a pastoralist migration through Tanzania to southern Africa |journal=PNAS |volume=105 |issue=31 |pages=10693–8 |year=2008 |doi=10.1073/pnas.0801184105 |pmid=18678889 |pmc=2504844 |bibcode=2008PNAS..10510693H |doi-access=free}}. See [http://dienekes.blogspot.com/2008/08/new-y-chromosome-haplogroup-e-m293.html comment on Dienekes blog], [http://spittoon.23andme.com/2008/08/04/the-origins-of-pastoralism-in-africa-what-do-the-genes-say/ comment on the Spitoon blog] and [http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-08/sumc-ssu073108.php public release] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210508113949/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-08/sumc-ssu073108.php |date=2021-05-08 }}. * {{cite web|author=ISOGG|title=Y-DNA Haplogroup Tree 2008|year=2008|url=http://www.isogg.org/tree/Main08.html}} * {{cite journal |ref={{harvid|Karafet et al.|2008}} |vauthors=Karafet TM, Mendez FL, Meilerman MB, Underhill PA, Zegura SL, Hammer MF |title=New binary polymorphisms reshape and increase resolution of the human Y chromosomal haplogroup tree |journal=Genome Research |year=2008 |volume=18 |pages=830–38 |doi=10.1101/gr.7172008 |url=http://www.genome.org/cgi/content/abstract/gr.7172008v1 |pmid=18385274 |issue=5 |pmc=2336805 |access-date=2024-02-19 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607221314/http://www.genome.org/cgi/content/abstract/gr.7172008v1 |url-status=dead }} * {{Citation |last1=Keita |first1=S. O. Y. |last2=Boyce |first2=A. J. (Anthony J.) |year=2005 |title=Genetics, Egypt, and History: Interpreting Geographical Patterns of Y Chromosome Variation |journal=History in Africa |volume=32 |pages=221–246 |url=http://muse.jhu.edu/journals/history_in_africa/v032/32.1keita.html |doi=10.1353/hia.2005.0013 |s2cid=163020672}} *{{Citation |ref={{harvid|Luis|2004}} |last1=Luis |last2=Rowold |first2=D |title=The Levant versus the Horn of Africa: Evidence for Bidirectional Corridors of Human Migrations |journal=[[American Journal of Human Genetics]] |volume=74 |issue=3 |pages=532–544 |year=2004 |url=http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2004_v74_p000-0130.pdf |doi=10.1086/382286 |pmid=14973781 |pmc=1182266 |first1=J |last3=Regueiro |first3=M |last4=Caeiro |first4=B |last5=Cinnioglu |first5=C |last6=Roseman |first6=C |last7=Underhill |first7=P |last8=Cavallisforza |first8=L |last9=Herrera |first9=R |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120216123633/http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2004_v74_p000-0130.pdf |archive-date=2012-02-16}}. (Also see [https://web.archive.org/web/20120216124036/http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2004_v74_errata.pdf Errata]) * {{cite journal |last1=Underhill |first1=Peter A. |last2=Shen |first2=Peidong |last3=Lin |first3=Alice A. |last4=Jin |first4=Li |last5=Passarino |first5=Giuseppe |display-authors=4 |title=Y chromosome sequence variation and the history of human populations |journal=Nature Genetics |date=November 2000 |volume=26 |issue=3 |pages=358–361 |doi=10.1038/81685 |pmid=11062480 |s2cid=12893406 |ref={{harvid|Underhill et al.|2000}}}} {{Човечка генетика}} [[Категорија:Современа човечка генетска историја]] [[Категорија:Генетика по етничка припадност]] [[Категорија:Мароканско општество]] ssqc63y3sovvwawo7bqb3izedt4omwu 0 1343147 5583557 5340365 2026-06-28T08:54:37Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583557 wikitext text/x-wiki '''Транспозоните на ДНК''' се ДНК секвенци, пoнекогаш се наречени „гени за скокање“, кои можат да се движат и да се интегрираат на различни локации во [[геном]]от.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/science/transposon|title=Transposon {{!}} genetics|work=Encyclopedia Britannica|accessdate=2019-10-28}}</ref> Тие се '''[[Транспозон|транспонирани елементи]] од класа II''' (ТЕ) кои се движат низ [[ДНК]] посредник, наспроти ТЕ од класа I, ретротранспонзони, кои се движат низ [[РНК]] посредник.<ref>{{Наведено списание|last=Wicker|first=Thomas|last2=Sabot|first2=François|last3=Hua-Van|first3=Aurélie|last4=Bennetzen|first4=Jeffrey L.|last5=Capy|first5=Pierre|last6=Chalhoub|first6=Boulos|last7=Flavell|first7=Andrew|last8=Leroy|first8=Philippe|last9=Morgante|first9=Michele|year=2007|title=A unified classification system for eukaryotic transposable elements|journal=Nature Reviews Genetics|volume=8|issue=12|pages=973–982|doi=10.1038/nrg2165|pmid=17984973}}</ref> ДНК транспозоните можат да се движат во ДНК на организмот преку едно-или двоверижна ДНК посредник.<ref>{{Наведено списание|last=Feschotte|first=Cédric|last2=Pritham|first2=Ellen J.|date=December 2007|title=DNA Transposons and the Evolution of Eukaryotic Genomes|journal=Annual Review of Genetics|volume=41|issue=1|pages=331–368|doi=10.1146/annurev.genet.40.110405.090448|pmc=2167627|pmid=18076328}}</ref> ДНК транспозони биле пронајдени и кај [[Прокариоти|прокариотските]] и [[Еукариоти|кај еукариотските]] организми. Тие можат да сочинуваат значителен дел од геномот на организмот, особено кај еукариотите. Кај прокариотите, ТЕ може да го олеснат [[Хоризонтален пренос на гени|хоризонталниот пренос на гени]] на [[Антибиотска отпорност|отпорност на антибиотици]] или други [[ген]]и поврзани со [[Масовност, патогеност и вируленција|вирулентноста]]. По реплицирањето и размножувањето во домаќинот, сите транспозонски копии се деактивираат и се губат освен ако транспозонот не премине во геномот со започнување на нов животен циклус со хоризонтален трансфер.<ref name="ReferenceA">{{Наведено списание|last=Muñoz-López|first=Martín|last2=García-Pérez|first2=José L.|date=April 2010|title=DNA Transposons: Nature and Applications in Genomics|journal=Current Genomics|volume=11|issue=2|pages=115–128|doi=10.2174/138920210790886871|issn=1389-2029|pmc=2874221|pmid=20885819}}</ref> Во однос на движењето, транспозоните на ДНК можат да се категоризираат како автономни и неавтономни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nature.com/scitable/topicpage/transposons-the-jumping-genes-518/|title=Transposons {{!}} Learn Science at Scitable|work=www.nature.com|accessdate=2019-10-28}}</ref> Автономните можат да се движат сами, додека неавтономните бараат присуство на генот на друг транспонирачки елемент, транспоза, за да се движат. Постојат три главни класификации за движење на транспозоните на ДНК: „сече и залепи“,<ref>{{Наведено списание|last=Craig|first=Nancy L.|date=1995-10-13|title=Unity in Transposition Reactions|journal=Science|volume=270|issue=5234|pages=253–4|bibcode=1995Sci...270..253C|doi=10.1126/science.270.5234.253|issn=0036-8075|pmid=7569973}}</ref> „тркалачки круг“ (Хелитрони),<ref>{{Наведено списание|last=Kapitonov|first=Vladimir V.|last2=Jurka|first2=Jerzy|date=2001-07-17|title=Rolling-circle transposons in eukaryotes|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=98|issue=15|pages=8714–8719|bibcode=2001PNAS...98.8714K|doi=10.1073/pnas.151269298|issn=0027-8424|pmc=37501|pmid=11447285|doi-access=free}}</ref> и „самосинтетизирачки“ (Полинтонс).<ref name="ReferenceB">{{Наведено списание|last=Kapitonov|first=Vladimir V.|last2=Jurka|first2=Jerzy|date=2006-03-21|title=Self-synthesizing DNA transposons in eukaryotes|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=103|issue=12|pages=4540–4545|bibcode=2006PNAS..103.4540K|doi=10.1073/pnas.0600833103|issn=0027-8424|pmc=1450207|pmid=16537396|doi-access=free}}</ref> Овие различни механизми на движење им овозможуваат да се движат околу геномот на организмот. Бидејќи ДНК транспозоните не можат да синтетизираат ДНК, тие се реплицираат со помош на машината за репликација на домаќинот. Овие три главни класи потоа биле поделени на 23 различни суперфамилии кои се карактеризираат со нивната структура, низа и механизам на дејство.<ref name="ReferenceB"/> ДНК транспозоните се причина за промени во [[Генска експресија|генската експресија]]. Како ново вметната ДНК во активните секвенци за кодирање, тие можат да ги нарушат нормалните протеински функции и да предизвикаат мутации. Класа II ТЕ сочинуваат околу 3% од човечкиот геном. == Механизми на дејствување == === Сечење и залепување === [[Податотека:Cut_and_Paste_mechanism_of_transposition.svg|мини|246x246пкс| Механизам за ексцизија и вметнување во целното место „Исечете и залепете“ со пренослив елемент.]] Традиционално, транспозоните на ДНК се движат наоколу во геномот со метод на сечење и залепување. Системот бара ензим транспоза кој го катализира движењето на ДНК од нејзината моментална локација во геномот и ја вметнува на нова локација. Транспозицијата бара три [[ДНК]] места на [[транспозон]]от: две на секој крај на транспозонот наречени терминални инвертирани повторувања и една на целното место. Транспозазата ќе се поврзе со терминалните превртени повторувања на транспозонот и ќе посредува во синапсијата на краевите на транспозоните. Ензимот транспоза потоа го исклучува елементот од околната ДНК на оригиналното донорско место и посредува во реакцијата на спојување што го поврзува транспозонот со новото место за вметнување. Додавањето на новата ДНК во целната локација предизвикува кратки празнини на двете страни од вметнатиот сегмент.<ref>{{Наведена книга|title=Mobile DNA II|last=Berg and Howe|first=Douglas E. and Martha M.|publisher=ASM Press|year=1989|isbn=9781555812096|pages=98}}</ref> Домаќинските системи ги поправаат овие празнини што резултира со дуплирање на целната секвенца (TSD) кои се карактеристични за транспозиција. === Хелитрони === [[Податотека:Rolling-circle_replication.png|мини|251x251пкс| Репликација на кружен круг на кружен ДНК плазмид.]] Хелитроните се исто така група на еукариотска класа II ТЕ. Хелитроните не го следат класичниот механизам „сечење и залепување“. Наместо тоа, се претпоставува дека се движат околу геномот преку механизам како тркалачки круг. Овој процес вклучува правење предел на кружна жичка со помош на ензим, кој ја дели ДНК на две единечни нишки. Иницијациониот протеин потоа останува прикачен на 5' фосфатот на пробиената жичка, изложувајќи го 3' хидроксилот на комплементарната нишка. Ова му овозможува на ензимот на [[ДНК-полимераза]] да започне со репликација на непребранетата нишка. На крајот, целото влакно се реплицира во тој момент, новосинтетизираната ДНК се разделува и се реплицира паралелно со оригиналната шаблонска низа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://teaching.ncl.ac.uk/bms/wiki/index.php/Rolling_circle_replication|title=Rolling circle replication - The School of Biomedical Sciences Wiki|work=teaching.ncl.ac.uk|accessdate=2019-10-06|archive-date=2019-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20191006234822/https://teaching.ncl.ac.uk/bms/wiki/index.php/Rolling_circle_replication|url-status=dead}}</ref> Хелитроните кодираат непознат протеин за кој се смета дека има функција на HUH [[ендонуклеаза]], како и 5' до 3' [[Хеликаза|хеликазна]] активност. === Полинтони === [[Податотека:Polinton_Transposition_Mechanism.png|мини|273x273пкс| Самосинтетизирачки механизам за транспозиција за Полинтонови.]] Полинтоните биле исто така група на еукариотска класа II ТЕ. Како еден од најкомплексните познати [[транспозон]]и на ДНК кај еукариотите, тие го сочинувале геномот на [[протисти]]те, [[Габа|габите]] и [[животни]]те, како што се ентамебата, рѓата од соја и [[кокошка]]та, соодветно. Тие содржат [[ген]]и со [[Хомологија (биологија)|хомологија]] на [[вирус]]ни [[Белковина|протеини]] и кои често се наоѓаат во [[Еукариоти|еукариотските]] [[геном]]и, како [[ДНК-полимераза|полимеразата]] и [[ретровирус]]на интеграза. Сепак, не постои познат протеин функционално сличен на вирусниот [[капсид]] или протеините на обвивката. Тие ги споделуваат нивните многубројни структурни карактеристики со линеарни [[плазмид]]и, [[бактериофаг]]и и [[аденовирус]]и, кои се реплицираат со помош на ДНК полимерази со протеинска подготовка. Полинтоните се предложени да поминат низ слична самосинтеза преку нивната полимераза. Полинтоните, долги 15–20 kb, кодираат до 10 поединечни протеини. За [[Репликација на ДНК|репликација]], тие користат ДНК полимераза Б, обработена со протеини, ретровирусна интеграза, [[цистеин]] протеаза и [[аденозинтрифосфатаза]]. Прво, за време на репликацијата на геномот на домаќинот, едноверижен екстра-хромозомски елемент Полинтон се отсекува од ДНК-та на домаќинот користејќи ја интегразата, формирајќи структура слична на рекет. Второ, Полинтон се подложува на репликација со помош на ДНК полимераза Б, со иницијација започната од терминален протеин, кој може да биде кодиран во некои линеарни плазмиди. == Класификација == Почнувајќи од најновото ажурирање во 2015 година, 23 суперфамилии на ДНК транспозони биле препознаени и забележани во Repbase, база на податоци со повторувачки ДНК елементи што ја одржувал Институтот за истражување на генетски информации:<ref name="bao_2015">{{Наведено списание|date=2 June 2015|title=Repbase Update, a database of repetitive elements in eukaryotic genomes|journal=Mobile DNA|volume=6|issue=1|pages=11|doi=10.1186/s13100-015-0041-9|pmc=4455052|pmid=26045719|doi-access=free}}</ref> * ''Academ'' * ''Crypton'' * ''Dada'' * ''EnSpm/CACTA'' * ''Ginger1'' * ''Ginger2'' * ''Harbinger'' * ''hAT'' * ''Helitron'' * ''IS3EU'' * ''ISL2EU'' * ''Kolobok'' * ''Mariner/Tc1'' * ''Merlin'' * ''MuDR'' * ''Novosib'' * ''P'' * ''PiggyBac'' * ''Polinton'' * ''Sola'' * ''Transib'' * ''Zator'' * ''Zisupton'' == Ефекти на транспозоните == [[Податотека:PLoS_Mu_transposon_in_maize.jpg|мини|Забележувањето на јадрата на пченката покажува активирање на транспозоните на ДНК.]] [[Податотека:Barbara_McClintock_(1902-1992)_shown_in_her_laboratory_in_1947.jpg|мини| [[Барбара Маклинток|Барбара Меклинток]] била првата која открила постоење на ДНК транспозони во растенијата на пченка во лабораторијата Колд Спринг Харбор. Таа била наградена [[Нобелова награда за физиологија или медицина|со Нобеловата награда за физиологија или медицина]] во 1983 година.]] == Примери == === Пченка === [[Барбара Маклинток|Барбара Меклинток]] првпат ги открила и опишала [[транспозон]]ите на ДНК во ''[[Пченка]]'',<ref>{{Наведено списание|last=McClintock|first=Barbara|year=1950|title=The origin and behavior of mutable loci in maize|journal=Proc Natl Acad Sci U S A|volume=36|issue=6|pages=344–55|bibcode=1950PNAS...36..344M|doi=10.1073/pnas.36.6.344|pmc=1063197|pmid=15430309|doi-access=free}}</ref> во текот на 1940 година; ова било достигнување што и ја донело [[Нобелова награда|Нобеловата награда]] во 1983 година. Таа го опишала системот Ac/Ds каде што единицата Ac (активатор) била автономна, но геномската единица Ds барала присуство на активатор за да се движи. Оваа ТЕ била една од најочигледните визуелно бидејќи можела да предизвика промена на бојата на пченката од жолта во кафена/забележана на поединечни јадра. === Овошни муви === [[Транспозон]]от Mariner/Tc1, бил пронајден кај многу животни, но проучен во ''Дрософила'', за првпат бил опишан од Џејкобсон и Хартл.<ref>{{Наведено списание|last=Jacobson|first=JW|last2=Medhora|first2=MM|last3=Hartl|first3=DL|date=Nov 1986|title=Molecular structure of a somatically unstable transposable element in Drosophila|journal=Proc Natl Acad Sci U S A|volume=83|issue=22|pages=8684–8|bibcode=1986PNAS...83.8684J|doi=10.1073/pnas.83.22.8684|pmc=386995|pmid=3022302|doi-access=free}}</ref> Маринер бил добро познат по тоа што можел да акцизира и да вметнува хоризонтално во нов организам.<ref>{{Наведено списание|last=Lohe|first=AR|last2=Moriyama|first2=EN|last3=Lidholm|first3=DA|last4=Hartl|first4=DL|year=1995|title=Horizontal transmission, vertical inactivation, and stochastic loss of mariner-like transposable elements|journal=Mol. Biol. Evol.|volume=12|issue=1|pages=62–72|doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a040191|pmid=7877497|doi-access=free}}</ref> Илјадници копии од ТЕ биле пронајдени прошарани во човечкиот геном, како и во други животни. Хобо транспозоните во Дрософила биле широко проучувани поради нивната способност да предизвикуваат гонадална дисгенеза.<ref>{{Наведено списание|last=Deprá|first=M|last2=Valente|first2=VL|last3=Margis|first3=R|last4=Loreto|first4=EL|year=2009|title=The hobo transposon and hobo-related elements are expressed as developmental genes in Drosophila|journal=Gene|volume=448|issue=1|pages=57–63|doi=10.1016/j.gene.2009.08.012|pmid=19720121|doi-access=free}}</ref> Вметнувањето и последователното изразување на секвенци слични на скитници резултира со губење на герминативните клетки во [[Гонада|гонадите]] на мувите во развој. === Бактерија === Бактериските [[транспозон]]и се особено добри во олеснувањето на [[Хоризонтален пренос на гени|хоризонталниот трансфер на гени]] помеѓу микробите. Транспозицијата го олеснува трансферот и акумулацијата на [[ген]]ите [[Антибиотска отпорност|за отпорност на антибиотици]]. Кај бактериите, транспонираните елементи лесно можат да скокаат помеѓу хромозомскиот геном и [[плазмид]]ите. Во една студија од 1982 година од Devaud, бил изолиран и испитан сој на ''Acinetobacter'' отпорен на повеќе лекови. Доказите укажувале на трансфер на плазмид во бактеријата, каде што гените за отпор биле транспонирани во хромозомскиот геном.<ref>{{Наведено списание|last=Devaud|first=M|last2=Kayser|first2=FH|last3=Bächi|first3=B|date=Aug 1982|title=Transposon-mediated multiple antibiotic resistance in Acinetobacter strains|journal=Antimicrob Agents Chemother|volume=22|issue=2|pages=323–9|doi=10.1128/aac.22.2.323|pmc=183733|pmid=6100428}}</ref> === Генетска разновидност === Транспозоните можеле да имаат ефект врз промовирањето на генетската разновидност на многу организми. ДНК транспозоните можеле да ја поттикнат еволуцијата на геномите со промовирање на преместување на делови од секвенци на ДНК. Како резултат на тоа, ова можело да ги промени генските регулаторни региони и фенотипови.<ref name="nature.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nature.com/scitable/topicpage/transposons-the-jumping-genes-518/|title=Transposons {{!}} Learn Science at Scitable|work=www.nature.com|accessdate=2019-11-01}}</ref> Откривањето на транспозоните било направено од [[Барбара Маклинток|Барбара Меклинток]], која забележала дека овие елементи всушност можат да ја променат бојата на растенијата на [[пченка]]та што таа ги проучувала, обезбедувајќи брз доказ за еден исход од движењето на транспозоните.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nature.com/scitable/topicpage/barbara-mcclintock-and-the-discovery-of-jumping-34083/|title=Barbara McClintock and the Discovery of Jumping Genes (Transposons) {{!}} Learn Science at Scitable|work=www.nature.com|accessdate=2019-10-07}}</ref> Друг пример бил транспозонот Tol2 ДНК во рибата Медака за кој се велело дека е резултат на нивната разновидност во пигментацијата.<ref>{{Наведено списание|last=Koga|first=Akihiko|last2=Iida|first2=Atsuo|last3=Hori|first3=Hiroshi|last4=Shimada|first4=Atsuko|last5=Shima|first5=Akihiro|date=July 2006|title=Vertebrate DNA transposon as a natural mutator: the medaka fish Tol2 element contributes to genetic variation without recognizable traces|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=23|issue=7|pages=1414–1419|doi=10.1093/molbev/msl003|issn=0737-4038|pmid=16672286|doi-access=free}}</ref> Овие примери покажувале дека транспозоните можат многу да влијаат на процесот на [[еволуција]] со брзо поттикнување промени во геномот. == Деактивирање == Сите [[транспозон]]и на ДНК се неактивни во човечкиот [[геном]].<ref name="nature.com"/> Инактивираните или замолчени транспозони не резултираат со [[фенотип]]ски исход и не се движат низ геномот. Некои се неактивни бидејќи имаат [[Мутација|мутации]] кои влијаат на нивната способност да се движат помеѓу хромозомите, додека други се способни да се движат, но остануваат неактивни поради епигенетските одбрамбени средства, како метилација на ДНК и ремоделирање на хроматин. На пример, хемиските модификации на ДНК можат да згрчат одредени области на геномот така што [[ензим]]ите [[Транскрипција (генетика)|за транскрипција]] не можат да стигнат до нив. RNAi, конкретно замолчувањето на siRNA и miRNA, е природен механизам кој, покрај регулирањето на експресијата на еукариотскиот ген, ја спречува транскрипцијата на транспозоните на ДНК. Друг начин на инактивација е инхибиција на хиперпродукција. Кога транспозазата надминува праг концентрација, активноста на транспозоните се намалува.<ref name="ReferenceA"/> === Хоризонтален трансфер === [[Хоризонтален пренос на гени|Хоризонталниот трансфер]] се однесува на движењето на информациите за ДНК помеѓу клетките на различни организми. Хоризонталниот трансфер може да вклучи движење на ТЕ од еден организам во геномот на друг. Самото вметнување му овозможува на ТЕ да стане активиран ген во новиот домаќин. Хоризонталниот трансфер се користи од ДНК транспозоните за да се спречи инактивација и целосно губење на транспозонот. Оваа инактивација се нарекува вертикална инактивација, што значи дека ДНК транспозонот е неактивен и останува како фосил. Овој тип на трансфер не е најчест, но е забележан во случајот со вирулентниот протеин на пченица ToxA, кој бил пренесен помеѓу различните габични патогени ''Parastagonospora nodorum'', ''Pyrenophora tritici-repentis'' и ''Bipolaris sorokiniana.''<ref>{{Наведено списание|last=McDonald|first=Megan C.|last2=Taranto|first2=Adam P.|last3=Hill|first3=Erin|last4=Schwessinger|first4=Benjamin|last5=Liu|first5=Zhaohui|last6=Simpfendorfer|first6=Steven|last7=Milgate|first7=Andrew|last8=Solomon|first8=Peter S.|date=2019-10-29|title=Transposon-Mediated Horizontal Transfer of the Host-Specific Virulence Protein ToxA between Three Fungal Wheat Pathogens|journal=mBio|volume=10|issue=5|doi=10.1128/mBio.01515-19|issn=2150-7511|pmc=6737239|pmid=31506307}}</ref> Други примери вклучувале трансфер помеѓу морски [[ракови]], инсекти од различен [[Ред (биологија)|ред]] и организми од различни [[Колено (биологија)|колена]], како што се луѓето и [[Цевчести црви|цевчестите црви]].<ref name="ReferenceA"/> == Еволуција == Еукариотските геноми се разликувале во содржината на ТЕ. Неодамна, една студија на различните суперсемејства на ТЕ открила дека постоеле впечатливи сличности меѓу групите. Се претпоставувало дека многу од нив се претставени во две или повеќе еукариотски супергрупи. Ова значи дека дивергенцијата на суперфамилиите на транспозоните може дури и да претходи на дивергенцијата на еукариотските супергрупи.<ref>{{Наведено списание|date=2007|title=DNA transposons and the evolution of eukaryotic genomes|journal=Annual Review of Genetics|volume=41|pages=331–68|doi=10.1146/annurev.genet.40.110405.090448|pmc=2167627|pmid=18076328}}</ref> === V(D)J рекомбинација === Рекомбинацијата V(D)J, иако не е ДНК ТЕ, е неверојатно слична на [[транспозон]]ите. Рекомбинацијата V(D)J е процес со кој се создава големата варијација во местата за врзување на антителата. Во овој механизам, ДНК се рекомбинира со цел да се создаде генетска разновидност.<ref>{{Наведено списание|date=January 2004|title=Unraveling V(D)J recombination; insights into gene regulation|journal=Cell|language=en|volume=116|issue=2|pages=299–311|doi=10.1016/S0092-8674(04)00039-X|pmid=14744439|doi-access=free}}</ref> === Истребување во човечкиот геном === Постоеле докази кои сугерирале дека најмалку 40 фамилии на транспозони на човечки ДНК биле активни за време на радијација на цицачите и раната лоза на приматите. Потоа, имало пауза во транспозициската активност за време на подоцнежниот дел од зрачењето на приматите, со целосно запирање на движењето на транспозоните кај предок на антропоидните примати. Немало докази за кој било пренослив елемент помлад од околу 37 милиони години.<ref>{{Наведено списание|date=April 2007|title=The evolutionary history of human DNA transposons: evidence for intense activity in the primate lineage|journal=Genome Research|volume=17|issue=4|pages=422–32|doi=10.1101/gr.5826307|pmc=1832089|pmid=17339369}}</ref> == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * [http://dfam.org/ Dfam], база на податоци за повторувачки секвенци на ДНК * [https://girinst.org/repbase/update/browse.php Repbase] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240225202242/https://www.girinst.org/repbase/update/browse.php |date=2024-02-25 }}, база на податоци и систем за класификација за повторување на ДНК секвенци * [https://www.genenames.org/data/genegroup/#!/group/1415 Гени добиени од ДНК транспозон], во базата на податоци на HGNC [[Категорија:ДНК]] [[Категорија:Генетски елементи]] 45ru86xusxtu3uinu4sm43oe2ye77nx 0 1343182 5583465 5550939 2026-06-28T00:43:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583465 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Figure_3_-_Pedigree_of_family_with_POLG_mutations_(Korinthenberg_et_al_2021).png|мини|230x230пкс| Знаењето кои членови на [[семејство]]то имаат наследени [[Мутација|генетски варијанти]] е клучно за проценка на поединечниот и размножувачкиот ризик во генетското советување.]] '''Генетско советување''' ― постапка на истражување на поединци и [[Семејство|семејства]] погодени или изложени на ризик од [[Генетско нарушување|генетски нарушувања]] за да им биде помогнато да ги разберат и да се прилагодат на [[Медицина|медицинските]], [[Психологија|психолошките]] и семејните последици на генетскиот придонес кон [[болест]]а. Ова поле е сметано за неопходно за применување на геномската медицина.<ref name=":14"/><ref name="pmid167611032">{{Наведено списание|date=април 2006|title=A new definition of Genetic Counseling: National Society of Genetic Counselors' Task Force report|journal=Journal of Genetic Counseling|volume=15|issue=2|pages=77–83|doi=10.1007/s10897-005-9014-3|pmid=16761103|doi-access=free}}</ref> Постапката вклучува: * Толкување на семејната и медицинската историја за да биде проценета можноста за појава или повторување на болеста * Образование за наследство, тестирање, управување, спречување, ресурси * Советување за промовирање на информирани избори, прилагодување на ризикот или состојбата и поддршка во известување до роднините кои исто така се изложени на ризик<ref name=":14"/><ref name="pmid167611032"/> == Историја == Практиката на советување на [[Човек|луѓето]] за наследните особини започнала околу крајот на 20 век, набргу откако Вилијам Бејтсон предложил новата [[Медицина|медицинска]] и [[Биологија|биолошка]] студија за [[Наследување|наследноста]] да биде наречена „[[генетика]]“.<ref name="springer.com2">{{Наведена книга|url=https://www.springer.com/gp/book/9783319747989|title=Facilitating the Genetic Counselling Process|vauthors=Veach PM, LeRoy BS, Bartels DM|date=2003|publisher=Springer|isbn=978-3-319-74798-9|doi=10.1007/978-3-319-74799-6}}</ref> Наследноста станала испреплетена со [[Општество|општествените]] реформи кога било создадено полето на современата [[евгеника]]. Иако првично било добронамерно, движењето на крајот имало катастрофални последици; многу [[Сојузни држави на САД|држави]] во [[Соединетите Држави]] имале закони со кои била наложувана стерилизација на одредени поединци, на други не им било дозволено да се [[Доселување|доселуваат]] и до 1930-тите овие идеи биле прифатени од многу други земји, вклучително и во [[Трет Рајх|Германија]], каде евтаназијата за „генетски неисправните“ била легализирана во 1939 година.<ref name="springer.com2" /> Овој дел од историјата на генетиката е во срцето на сега „недирективниот“ пристап кон генетското советување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wiley.com/en-ca/A+Guide+to+Genetic+Counseling,+2nd+Edition-p-9780470179659|title=A Guide to Genetic Counseling|date=2009|accessdate=2024-02-26|archive-date=2020-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010124234/https://www.wiley.com/en-ca/A+Guide+to+Genetic+Counseling,+2nd+Edition-p-9780470179659|url-status=dead}}</ref> Шелдон Кларк Рид го измислил поимот генетско советување во 1947 година и ја објавил книгата ''Советување во медицинската генетика'' (''Counseling in Medical Genetics'') во 1955 година.<ref>{{Наведена енциклопедија}}</ref> Повеќето од клиниките за рано генетско советување биле водени од немедицински [[научници]] или од оние кои не биле искусни [[лекар]]и.<ref>{{Наведено списание|date=декември 1974|title=A short history of genetic counseling|journal=Social Biology|volume=21|issue=4|pages=332–9|doi=10.1080/19485565.1974.9988131|pmid=4619717}}</ref> Со растот на знаењето за генетските нарушувања и појавата на медицинската генетика како посебна специјалност во 1960-тите, генетското советување постепено станало медицинско, претставувајќи една од клучните компоненти на клиничката генетика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nysgeneticcounselors.org/history.php|title=NYS Genetic Counseling Information Resource|work=nysgeneticcounselors.org|accessdate=26 февруари 2024}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Сепак, дури подоцна важноста на цврстата психолошка основа била препознаена и стана суштински дел од генетското советување, а списите на Сејмур Кеслер дале посебен придонес за тоа.<ref>{{Наведено списание|date=мај 1984|title=Book Review: A Genetic Counseling CasebookA Genetic Counseling Casebook. Edited by Gordon ApplebaumEleanor and FiresteinStephen K.New York: Free Press, 1983. 291 pp.$19.95.|journal=Social Casework|volume=65|issue=5|pages=314–316|doi=10.1177/104438948406500509}}</ref> Првата магистерска програма за генетско советување во Соединетите Држави, била основана во 1969 година на Колеџот „Сара Лоренс“ во Бронксвил, [[Њујорк]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.sarahlawrence.edu/genetic-counseling/history.html|title=History of the Joan H. Marks Graduate Program in Human Genetics at Sarah Lawrence College|access-date=26 февруари 2024}}</ref> Во 1979 година, Националното здружение на генетски советници било основано и предводено од првиот претседател, Одри Хајмлер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://embryo.asu.edu/pages/national-society-genetic-counselors-nsgc|title=The Embryo Project Encyclopedia|publisher=The National Society of Genetic Counselors (NSGC)|accessdate=26 февруари 2024}}</ref> == Откривање и рани постапки == Дијагностичкото тестирање се случува кога поединецот покажува знаци или симптоми поврзани со одредена состојба. [[Генетско тестирање|Генетското тестирање]] може да биде користено за да биде дојдено до дефинитивна [[дијагноза]] со цел да биде обезбедена подобра прогноза, како и [[Медицина|медицински]] третман и/или можности за третман. Тестирањето може да открие дека состојбите може да бидат благи или несимптоматски со ран третман, за разлика од изнемоштени без третман (како што е [[фенилкетонурија]]). Достапни се генетски тестови за голем број генетски состојби, вклучувајќи, но не ограничувајќи се на: [[Даунов синдром]], [[српеста анемија]], Теј-Саксова болест, мускулна дистрофија. Воспоставувањето на генетска дијагноза може да обезбеди информации за другите ризични лица во [[семејство]]то. Сите [[Размножување|размножувачки]] ризици (на пр. шанса да имате дете со иста дијагноза) исто така може да бидат истражени по дијагнозата. Многу нарушувања не можат да се појават освен ако и [[мајка]]та и [[татко]]то не ги пренесат своите [[гени]], како што е [[Цистична фиброза|цистичната фиброза]]; ова е познато како автосомно рецесивно [[наследување]]. Други автосомно доминантни [[болести]] може да бидат наследени од еден [[родител]], како што се [[Хантингтонова болест|Хантингтоновата болест]] и [[Диџорџов синдром|Диџорџовиот синдром]]. Сепак, други генетски нарушувања се предизвикани од грешка или [[мутација]] што се случува за време на постапката на [[клеточна делба]] (на пр. [[анеуплоидија]]) и не се наследни. [[Скрининг (медицина)|Прегледните тестови]] често се користени пред дијагностичкото тестирање, дизајнирани да ги одвојат луѓето според фиксна особина или својство, со намера да бидат откриени рани докази за болеста. На пример, ако прегледниот тест за време на [[бременост]]а (како што е [[Пренатална дијагноза|преглед на мајчина крв]] или [[ултразвук]]) открие ризик од [[Здравје|здравствен]] проблем или генетска состојба, пациентите се охрабрувани да добијат генетско советување за да дознаат дополнителни информации во врска со сомнителната состојба. Може да има разговор за управувањето, терапијата и третманите достапни за состојбите; следниот чекор може да биде разликувано во зависност од тежината на состојбата и да се движи од за време на бременоста до по породувањето. Пациентите може да одбијат дополнителни прегледи и тестирања, да изберат да продолжат со дијагностичко тестирање или да продолжат со дополнителни прегледни тестови за да го подобрат ризикот за време на бременоста. Пресимптоматско или предвидливо тестирање се случува кога поединецот знае за одредена дијагноза (обично почеток на возрасни) во своето семејство и има други засегнати роднини, но тие самите не манифестираат никакви клинички наоди во моментот кога бараат тестирање. Одлуката за тоа дали да се продолжи или не со пресимптоматско тестирање треба да вклучува внимателен пристап и разгледување на различни медицински, размножувачки, општествени, осигурителни и финансиски фактори, без „правилен“ или „погрешен“ одговор. Достапноста на можностите за третман и медицинско раководење за секоја специфична дијагноза, како и генетиката и моделот на наследување на конкретната состојба треба да бидат прегледани бидејќи наследните состојби може да имаат намалена пенетрантност. За време на генетското советување треба да биде разговарано и за [[осигурување]] и [[Право|правни]] прашања. Постојат закони во [[Соединетите Држави]], како што се Законот за недискриминација на генетски информации) и Законот за прифатлива нега кои обезбедуваат одредена заштита од дискриминација за поединци со генетски дијагнози. == Преглед на пристап и сесија == === Пристап === Постојат различни пристапи за [[Генетика|генетско]] советување. Моделот на реципрочно ангажирање на практиката на генетско советување вклучува начела, цели, стратегии и однесувања за решавање на генетските грижи на пациентите.<ref>{{Наведено списание|date=декември 2007|title=Coming full circle: a reciprocal-engagement model of genetic counseling practice|journal=Journal of Genetic Counseling|volume=16|issue=6|pages=713–28|doi=10.1007/s10897-007-9113-4|pmid=17934802|doi-access=free}}</ref> Некои советници претпочитаат психо-образовен пристап, додека други вклучуваат повеќе психотерапевтски техники. Генетското советување е психо-образовно бидејќи пациентите „учат како генетиката придонесува за нивните здравствени ризици и потоа обработуваат што значи тоа и како се чувствуваат“.<ref>{{Наведена книга|title=ELS|vauthors=Biesecker BB|date=2016-08-16|publisher=John Wiley & Sons, Ltd|isbn=978-0-470-01590-2|pages=1–5|chapter=Genetic Counselling: Psychological Issues|doi=10.1002/9780470015902.a0005616.pub3}}</ref> Дали постапката на генетско советување е облик на [[психотерапија]] е предмет на дебата. Односот помеѓу странката и советникот е сличен како и целите на сесиите. Бидејќи психотерапевтот има за цел да и помогне на својата странка да ја подобри неговата благосостојба, генетскиот советник исто така и помага на својата странка да се справи со „ситуационата здравствена закана што на сличен начин ја загрозува благосостојбата на странката“. Поради недостаток на студии кои го споредуваат генетското советување со практиката на психотерапија, тешко е со сигурност да биде кажано дали генетското советување може да биде „конципирано како краткорочен, применет, специфичен вид психотерапија“. Сепак, неколку постоечки студии наведуваат дека генетското советување „значително помалку од психотерапевтско советување“ бидејќи сесиите за генетско советување првенствено се состојат од распределба на информации без многу нагласок на објаснување на какви било долгорочни влијанија врз странката.<ref>{{Наведено списание|date=април 2017|title=Response to A Different Vantage Point Commentary: Psychotherapeutic Genetic Counseling, Is it?|journal=Journal of Genetic Counseling|volume=26|issue=2|pages=334–336|doi=10.1007/s10897-016-0025-z|pmc=5383505|pmid=27804046}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=декември 2014|title=Conceptualizing genetic counseling as psychotherapy in the era of genomic medicine|journal=Journal of Genetic Counseling|volume=23|issue=6|pages=903–9|doi=10.1007/s10897-014-9728-1|pmc=4318692|pmid=24841456}}</ref> === Структура === Целите на [[Генетика|генетското]] советување се да биде зголемено разбирањето за [[Генетско нарушување|генетските болести]], да биде разговарано за можностите за управување со болеста и да бидат објаснети ризиците и придобивките од тестирањето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.geneticalliance.org/|title=Genetic Alliance Site|accessdate=29 October 2010|archive-date=2015-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20151109101655/http://geneticalliance.org/|url-status=dead}}</ref> Сесиите за советување се насочуваат на давање витални, непристрасни информации и недирективна помош во постапката на донесување одлуки на пациентот. Сејмур Кеслер, во 1979 година, за прв пат ги категоризира сесиите во пет фази: фаза на прием, почетна фаза на допир, фаза на средба, фаза на сумирање и фаза на следење.<ref name="pmid197985542">{{Наведено списание|date=февруари 2010|title="Testing times, challenging choices": an Australian study of prenatal genetic counseling|journal=Journal of Genetic Counseling|volume=19|issue=1|pages=22–37|doi=10.1007/s10897-009-9248-6|pmid=19798554|doi-access=free}}</ref> Фазите на прием и следење се случуваат надвор од конкретната сесија на советување. Почетната фаза на допир е кога советникот и [[Семејство|семејствата]] се среќаваат и градат однос. Фазата на средба вклучува дијалог помеѓу советникот и клиентот за природата на прегледот и дијагностичките тестови. Сумираната фаза ги обезбедува сите можности и одлуки достапни за следниот чекор. Доколку пациентите сакаат да продолжат со тестирањето, организиран е состанок и генетскиот советник делува како личност која ги соопштува резултатите. Доставувањето на резултатите може да биде сторено лично или преку [[телефон]]. Честопати, советниците ги повикуваат резултатите за да избегнат пациентите да мора да се вратат, бидејќи резултатите може да потраат неколку недели за да бидат обработени. Доколку е потребно дополнително советување во поличен амбиент, или е утврдено дека треба да бидат тестирани дополнителни членови на семејството, може да биде закажен втор состанок. === Поддршка === [[Генетика|Генетските]] советници обезбедуваат потпорно советување за [[Семејство|семејствата]], служат како застапници на пациентите и упатуваат поединци и семејства до службите за поддршка од заедницата или [[државата]]. Тие служат како образувачи и луѓе со ресурси за други здравствени работници и за пошироката јавност. Многумина се ангажираат во истражувачки активности поврзани со областа на медицинската генетика и генетското советување. Кога [[Општење|општат]] со зголемен ризик, советниците ја предвидуваат веројатната вознемиреност и ги подготвуваат пациентите за резултатите. Советниците им помагаат на странките да се справат и да се прилагодат на [[Емоција|чувствителните]], [[Психологија|психолошките]], [[Медицина|медицинските]], [[Општество|општествените]] и [[Економија|економските]] последици од резултатите од тестот. Секој поединец ги зема предвид своите семејни потреби, општествено опкружување, [[Култура|културно]] потекло и религиозни верувања кога го толкува својот ризик.<ref name="pmid197118802">{{Наведено списание|date=август 2009|title=Prenatal genetic testing|journal=Pediatric Annals|volume=38|issue=8|pages=426–30|doi=10.3928/00904481-20090723-05|pmid=19711880}}</ref> Странките мора да го оценат своето размислување за воопшто да продолжат со тестирањето. Советниците се присутни за да ги стават сите можности во гледиште и да ги охрабрат странките да одвојат време да размислат за нивната одлука. Кога ќе биде открием ризик, советниците често ги уверуваат [[родител]]ите дека тие не се одговорни за резултатот. Информиран избор без притисок или принуда е правен кога сите релевантни информации се дадени и разбрани. По советување за други наследни состојби, на пациентот може да му биде понудена можност за [[генетско тестирање]]. Во некои околности не е индицирано генетско тестирање, во други случаи може да биде корисно да биде започната постапката на тестирање со засегнатиот член на семејството. Генетскиот советник ги разгледува и предностите и недостатоците на генетското тестирање со пациентот. === Исходи === Најчесто мерените исходи од генетското советување вклучуваа знаење, [[беспокојство]] или вознемиреност, задоволство, согледан ризик, [[генетско тестирање]] (намери или примање), [[Здравје|здравствени]] однесувања и [[судир]] при одлучување. Резултатите наведуваат дека генетското советување може да доведе до зголемено знаење, согледана лична контрола, позитивно однесување кон здравјето и подобрена точност на перцепцијата на ризикот, како и намалување на беспокојството, загриженоста поврзана со [[Рак (болест)|ракот]] и судирот при одлучувањето.<ref>{{Наведено списание|date=јуни 2017|title=A Rapid Systematic Review of Outcomes Studies in Genetic Counseling|journal=Journal of Genetic Counseling|volume=26|issue=3|pages=361–378|doi=10.1007/s10897-017-0067-x|pmid=28168332|doi-access=free}}</ref> == Подспецијалности == === Возрасна генетика === Клиниките за возрасни или општа [[генетика]] опслужуваат пациенти на кои им се [[Дијагноза|дијагностицирани]] генетски состојби кои почнуваат да покажуваат знаци или симптоми во зрелоста. Многу генетски состојби имаат различна возраст на почеток, почнувајќи од детски облик до возрасен облик. Генетското советување може да ја олесни постапката на донесување одлуки преку обезбедување на пациентот/[[семејство]]то со [[образование]] за генетската состојба, како и за можностите за медицинско раководење достапни за поединците кои се изложени на ризик да ја развијат состојбата. Имањето генетски информации на другите членови на семејството ја отвора вратата за поставување важни прашања за моделот на [[наследување]] на специфични [[мутации]] кои предизвикуваат [[болести]]. Иако постои богата [[книжевност]] која опишува како семејствата [[Општење|општат]] со информации околу единечни [[гени]], има многу малку што го истражува искуството на општење за семејните [[геном]]и.<ref>{{Наведено списание|date=јуни 2012|title=A family experience of personal genomics|journal=Journal of Genetic Counseling|volume=21|issue=3|pages=386–91|doi=10.1007/s10897-011-9473-7|pmid=22223063}}</ref> Нарушувањата со почеток на возрасни може да се преклопуваат повеќе специјалности.<ref>{{Наведено списание|date=октомври 2002|title=Medical genetics: 3. An approach to the adult with a genetic disorder|journal=CMAJ|volume=167|issue=9|pages=1021–9|doi=10.1007/s10897-011-9473-7|pmc=134180|pmid=12403743}}</ref> === Технологија за помошно размножување/генетика на неплодност === Генетското советување е составен дел од постапката за пациенти кои користат предимплантациско генетско тестирање, порано наречено предимплантациона генетска [[дијагноза]].<ref>{{Наведено списание|date=септември 2016|title=Preimplantation genetic diagnosis (PGD) genetic counseling; but why? The patient experience|journal=Fertility and Sterility|volume=106|issue=3 Supplement|page=e370|doi=10.1016/j.fertnstert.2016.07.1053|issn=0015-0282|doi-access=free}}</ref> Постојат три вида предимплантациско генетско тестирање и сите бараат ин витро оплодување со помош на технологијата за помошно размножување/генетика на неплодност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uptodate.com/contents/preimplantation-genetic-testing|title=Preimplantation genetic testing|date=17 ноември 2020|work=UpToDate}}</ref> Предимплантациското генетско тестирање за моногени нарушувања, вклучува тестирање на зародоци за одредена состојба пред да биде всадена во мајката. Оваа техника моментално е правена за нарушувања со почеток во детството, како што се [[Цистична фиброза|цистичната фиброза]], Теј-Саксовиот синдром и [[мускул]]ната дистрофија, како и состојби кои се појавуваат кај возрасните, вклучувајќи ја [[Хантингтонова болест|Хантингтоновата болест]], синдромот на наследен [[рак на дојка]] и [[Рак на јајници|јајниците]] и Линчовиот синдромот. Предимплантациското генетско тестирање за структурни преуредувања, вклучува тестирање на зародоци за да биде утврдена бременост која не е засегната од структурна [[Хромозомски аберации|хромозомска абнормалност]] ([[Хромозомска транслокација|транслокација]]). Предимплантациското генетско тестирање за [[анеуплоидија]], порано било нарекувано предимплантациски генетски преглед и вклучувало тестирање на зародоци за да биде идентификувано која било нова анеуплоидија. Индикациите за спроведување на предимплантациското генетско тестирање за анеуплоидија се: претходна анеуплоидија кај двојката, неуспех на имплантација, повторувачки спонтан абортус, тежок машки фактор или напредна [[Мајка|мајчинска]] возраст. Конечно, предимплантациското генетско тестирање се чини дека е: безбедно за зародокот, доверливо во дијагнозата, поефикасно од [[Размножување|размножувачка]] гледна точка и исплатливо. Генетското советување, исто така, може да вклучи [[Медицина|медицинска]] евалуација и клиничка работа за двојки со неплодност и/или повторлива загуба на бременост, бидејќи оваа историја може да биде поврзана со [[родител]]ски хромозомски аберации (како што се инверзии или транслокации) и други генетски состојби. === Срцева генетика === Едно поле кое брзо се шири во генетското советување е [[срце]]вата (кардиоваскуларна) [[генетика]]. Повеќе од 1 од 200 луѓе имаат наследни [[Срцево заболување|срцеви болести]]. Наследните срцеви состојби варираат од вообичаени [[болести]], како што се висок [[холестерол]] и [[коронарна артериска болест]], до ретки болести како [[Вроден долг QT синдром]], хипертрофична кардиомиопатија и васкуларни заболувања. Генетските советници кои се специјализирани за срцеви болести имаат развиено вештини специфични за управување и советување за генетски срцеви нарушувања и пракса и во детска и во возрасна средина. Срцевите генетски советници се исто така составен дел во месните и националните напори за спречување на ненадејна срцева [[смрт]], која е водечка причина за ненадејна смрт кај младите [[луѓе]]. Ова се прави со идентификување на пациенти со познати или сомнителни наследни срцеви заболувања и промовирање на каскаден семеен преглед или тестирање на роднините изложени на ризик. Вообичаените причини за упатување се: * Кардиомиопатија, вклучувајќи хипертрофична кардиомиопатија и семејна идиопатска дилатациона кардиомиопатија * Аритмија, вклучувајќи [[вроден долг QT синдром]] и [[Бругадин синдром|Бругадовиот синдром]] * Васкуларна болест, вклучително и [[Марфанов синдром]] и [[Аорта|аортна]] [[аневризма]] и/или дисекција (повеќе од 50 години стари) * Вродени срцеви мани (на пр. конотрункални дефекти, дефекти на излезниот тракт на левата комора) * Семејна хиперхолестеролемија * Семејна историја на необјаснета ненадејна смрт Насоките за срцевата генетика се објавени од повеќе професионални здруженија.<ref name="pmid240115392">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=декември 2013|title=HRS/EHRA/APHRS expert consensus statement on the diagnosis and management of patients with inherited primary arrhythmia syndromes: document endorsed by HRS, EHRA, and APHRS in May 2013 and by ACCF, AHA, PACES, and AEPC in June 2013|journal=Heart Rhythm|volume=10|issue=12|pages=1932–63|doi=10.1016/j.hrthm.2013.05.014|pmid=24011539|doi-access=free}}</ref><ref name="pmid295674862">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=мај 2018|title=Genetic Evaluation of Cardiomyopathy-A Heart Failure Society of America Practice Guideline|journal=Journal of Cardiac Failure|volume=24|issue=5|pages=281–302|doi=10.1016/j.cardfail.2018.03.004|pmc=9903357|pmid=29567486|hdl-access=free}}</ref><ref name="pmid220684342">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=декември 2011|title=2011 ACCF/AHA guideline for the diagnosis and treatment of hypertrophic cardiomyopathy: a report of the American College of Cardiology Foundation/American Heart Association Task Force on Practice Guidelines|journal=Circulation|volume=124|issue=24|pages=e783-831|doi=10.1161/CIR.0b013e318223e2bd|pmid=22068434|doi-access=free}}</ref><ref name="pmid251733382">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=октомври 2014|title=2014 ESC Guidelines on diagnosis and management of hypertrophic cardiomyopathy: the Task Force for the Diagnosis and Management of Hypertrophic Cardiomyopathy of the European Society of Cardiology (ESC)|journal=European Heart Journal|volume=35|issue=39|pages=2733–79|doi=10.1093/eurheartj/ehu284|pmid=25173338|doi-access=free}}</ref><ref name="pmid216005252">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=јуни 2011|title=Familial hypercholesterolemia: screening, diagnosis and management of pediatric and adult patients: clinical guidance from the National Lipid Association Expert Panel on Familial Hypercholesterolemia|journal=Journal of Clinical Lipidology|volume=5|issue=3 Suppl|pages=S1-8|doi=10.1016/j.jacl.2011.04.003|pmid=21600525}}</ref><ref name="pmid265106942">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=декември 2015|title=The Agenda for Familial Hypercholesterolemia: A Scientific Statement From the American Heart Association|journal=Circulation|volume=132|issue=22|pages=2167–92|doi=10.1161/CIR.0000000000000297|pmid=26510694}}</ref> === Наследна генетика на рак === Генетските советници за [[Рак (болест)|рак]] гледаат лица со лична [[дијагноза]] и/или семејна историја на рак или симптоми на синдром на наследен рак.<ref>{{Наведена книга|title=Counseling About Cancer|vauthors=Schneider K|publisher=John Wiley & Sons|year=2011|isbn=978-1118119914|location=New Jersey}}</ref> Генетските советници земаат семејна историја и проценуваат за наследен ризик, или ризик што може да се пренесува од генерација на генерација. Доколку е индицирано, тие можат да го координираат [[Генетско тестирање|генетското тестирање]], обично преку примерок од [[крв]] или [[плунка]], за да го проценат ризикот од наследен рак. Може да биде обезбедено поединечно [[Медицина|медицинско]] управување и препораки за [[Скрининг (медицина)|преглед]] на рак врз основа на резултатите од генетското тестирање и/или семејната историја на рак. Додека повеќето видови рак се спорадични (не се наследени), некои имаат поголема веројатност да имаат наследен фактор, особено кога се јавуваат на млада возраст или кога се групирани во семејства. Тие вклучуваат вообичаени ракови како што се [[ракот на дојката]], [[Рак на јајници|јајниците]], [[Рак на дебелото црево|дебелото црево]] и [[Материца|матката]], како и ретки видови [[тумор]]и.<ref name=":02">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/genetics/genetic-testing-fact-sheet|title=Genetic Testing for Hereditary Cancer Syndromes|date=2013-04-22|work=National Cancer Institute|accessdate=26 февруари 2024}}</ref> Општите индикации за упатување може да вклучуваат, но не се ограничени на: * Лична или семејна историја на рак со невообичаено млада возраст на почеток (на пр. рак на дојка под 45-годишна возраст, рак на дебелото црево под 50-годишна возраст)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nccn.org/professionals/physician_gls/default.aspx#detection|title=Clinical Practice Guidelines in Oncology|publisher=National Comprehensive Cancer Network (NCCN)|accessdate=26 февруари 2024}}</ref> * Дијагноза на тумор или рак со голема веројатност да биде наследен (на пр. рак на машка дојка, тројно негативен рак на дојка,<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=февруари 2015|title=Inherited mutations in 17 breast cancer susceptibility genes among a large triple-negative breast cancer cohort unselected for family history of breast cancer|journal=Journal of Clinical Oncology|volume=33|issue=4|pages=304–11|doi=10.1200/jco.2014.57.1414|pmc=4302212|pmid=25452441}}</ref> рак на јајници, [[Метастаза|метастазен]] или висококвалитетен [[рак на простата]],<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=август 2016|title=Inherited DNA-Repair Gene Mutations in Men with Metastatic Prostate Cancer|journal=The New England Journal of Medicine|volume=375|issue=5|pages=443–53|doi=10.1056/nejmoa1603144|pmc=4986616|pmid=27433846}}</ref> [[Рак на панкреасот|рак на панкреас]],<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=октомври 2015|title=Germline BRCA Mutations in a Large Clinic-Based Cohort of Patients With Pancreatic Adenocarcinoma|journal=Journal of Clinical Oncology|volume=33|issue=28|pages=3124–9|doi=10.1200/jco.2014.59.7401|pmid=25940717|doi-access=free}}</ref> ретинобластом, надбубрежен рак,<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=октомври1999|title=Are there low-penetrance TP53 Alleles? evidence from childhood adrenocortical tumors|journal=American Journal of Human Genetics|volume=65|issue=4|pages=995–1006|doi=10.1086/302575|pmc=1288270|pmid=10486318}}</ref> плевропулмонален бластом, невроендокрини тумори, медуларен рак на штитната жлезда, феохромоцитом или параганглиом<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=јуни 2014|title=Pheochromocytoma and paraganglioma: an endocrine society clinical practice guideline|journal=The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism|volume=99|issue=6|pages=1915–42|doi=10.1210/jc.2014-1498|pmid=24893135|doi-access=free}}</ref>) * Лична или семејна историја на двострани ракови (на пример, двете дојки или двата бубрези) или повеќе првични тумори кај едно лице * Осовини поврзани со наследен синдром на рак (на пр. повеќе од 10 аденоматозни полипи, ретки видови гастроинтестинални полипи, како што се хамартоматозни полипи) или специфични наоди на [[кожа]]та како т.н. „дамки со боја на бело кафе“ или пеги на усните * Семејна историја на сродни ракови групирани на истата страна од [[семејство]]то (на пр. дојка/јајници, дебело црево/матка, сарком/[[леукемија]]/[[мозок]]) * Семејна историја на познат наследен синдром на рак (на пр. синдром на наследен рак на дојка и јајници, наследен неполипозен рак на дебелото црево, Ли-Фраумениев синдром)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cancer.org/cancer/cancercauses/geneticsandcancer/heredity-and-cancer|title=Family Cancer Syndromes|last=The American Cancer Society medical and editorial content team|publisher=American Cancer Society|accessdate=26 февруари 2024|archive-date=2013-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20130802043732/http://www.cancer.org/cancer/cancercauses/geneticsandcancer/heredity-and-cancer|url-status=dead}}</ref> * Поединци кои се со еврејско ашкенаско потекло со лична и/или семејна историја на рак на дојка, јајници или панкреас<ref>{{Наведено списание|date=декември 2017|title=Genetic Predisposition to Breast Cancer Due to Mutations Other Than BRCA1 and BRCA2 Founder Alleles Among Ashkenazi Jewish Women|journal=JAMA Oncology|volume=3|issue=12|pages=1647–1653|doi=10.1001/jamaoncol.2017.1996|pmc=5824270|pmid=28727877}}</ref> * Можна (наследна) генетска мутација предложена со тестирање на профилот на туморот<ref>{{Наведено списание|date=април 2016|title=Germline Findings in Tumor-Only Sequencing: Points to Consider for Clinicians and Laboratories|journal=Journal of the National Cancer Institute|volume=108|issue=4|pages=djv351|doi=10.1093/jnci/djv351|pmc=4849259|pmid=26590952}}</ref> === Неврогенетика === Генетските советници специјализирани за неврогенетика се вклучени во грижата за поединци кои имаат или се изложени на ризик да развијат состојби кои влијаат на [[Централниот нервен систем|средишниот нервен систем]] ([[мозок]]от и [[’Рбетен мозок|'рбетниот мозок]]) или [[Периферен нервен систем|страничниот нервен систем]] ([[Живец|живците]] што го напуштаат' рбетниот мозок и одат на други места во телото, како што се [[Нога|нозете]] и [[Рака|рацете]], [[Костур|скелетните]] [[мускул]]и и внатрешните [[орган]]и). Ефектите од овие состојби може да доведат до разни оштетувања, од кои некои примери вклучуваат когнитивно опаѓање, умствена попреченост, напади, неконтролирани движења (на пр. атаксија, хореа), мускулна слабост, [[парализа]] или атрофија. Примери на неврогенетски нарушувања се: * Синдроми на разобличување на мозокот, вклучително лизенцефалија и полимикрогирија * Синдроми на предиспозиција за [[тумор]] на мозокот, вклучувајќи неврофиброматоза 1 и 2<ref name="pmid176364532">{{Наведено списание|date=август 2007|title=Neurofibromatosis type 1 in genetic counseling practice: recommendations of the National Society of Genetic Counselors|journal=Journal of Genetic Counseling|volume=16|issue=4|pages=387–407|doi=10.1007/s10897-007-9101-8|pmc=6338721|pmid=17636453}}</ref> * [[Епилепсија]] (напади)<ref name="pmid214817382">{{Наведено списание|date=мај 2011|title=Developments in molecular genetic diagnostics: an update for the pediatric epilepsy specialist|journal=Pediatric Neurology|volume=44|issue=5|pages=317–27|doi=10.1016/j.pediatrneurol.2011.01.017|pmid=21481738}}</ref><ref name="pmid182759252">{{Наведено списание|date=март 2008|title=Navigating the channels and beyond: unravelling the genetics of the epilepsies|journal=The Lancet. Neurology|volume=7|issue=3|pages=231–45|doi=10.1016/S1474-4422(08)70039-5|pmid=18275925}}</ref><ref name="pmid246156462">{{Наведено списание|date=април 2014|title=Epilepsy genetics revolutionizes clinical practice|journal=Neuropediatrics|volume=45|issue=2|pages=70–4|doi=10.1055/s-0034-1371508|pmid=24615646|doi-access=free}}</ref> * Наследни [[болести]] на моторните [[неврони]], вклучително и [[амиотрофична латерална склероза]] (Лугеригова болест)<ref name="pmid243693732">{{Наведено списание|date=јануари 2014|title=State of play in amyotrophic lateral sclerosis genetics|journal=Nature Neuroscience|volume=17|issue=1|pages=17–23|doi=10.1038/nn.3584|pmc=4544832|pmid=24369373}}</ref><ref name="pmid271943842">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=јуни 2016|title=Presymptomatic ALS genetic counseling and testing: Experience and recommendations|journal=Neurology|volume=86|issue=24|pages=2295–302|doi=10.1212/WNL.0000000000002773|pmc=4909562|pmid=27194384}}</ref> и [[’Рбетна мускулна атрофија|'рбетна мускулна атрофија]] * Наследни невропатии, вклучувајќи ја и Шарко-Мари-Тутовата болест * Умствени попречености, доцнење во развојот и нарушување на [[Спектар на аутизам|спектарот на аутизам]]<ref name="pmid213584112">{{Наведено списание|date=април 2011|title=Autism spectrum disorders--a genetics review|journal=Genetics in Medicine|volume=13|issue=4|pages=278–94|doi=10.1097/GIM.0b013e3181ff67ba|pmid=21358411|doi-access=free}}</ref><ref name="pmid204660912">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=мај 2010|title=Consensus statement: chromosomal microarray is a first-tier clinical diagnostic test for individuals with developmental disabilities or congenital anomalies|journal=American Journal of Human Genetics|volume=86|issue=5|pages=749–64|doi=10.1016/j.ajhg.2010.04.006|pmc=2869000|pmid=20466091}}</ref> * Леукодистрофија (наследни болести на белата маса) * Памтење и други когнитивни нарушувања, вклучувајќи [[Алцхајмерова болест]]<ref name="pmid104415722">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=септември 1999|title=Early-onset autosomal dominant Alzheimer disease: prevalence, genetic heterogeneity, and mutation spectrum|journal=American Journal of Human Genetics|volume=65|issue=3|pages=664–70|doi=10.1086/302553|pmc=1377972|pmid=10441572}}</ref><ref name="pmid215771182">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=јуни 2011|title=Genetic counseling and testing for Alzheimer disease: joint practice guidelines of the American College of Medical Genetics and the National Society of Genetic Counselors|journal=Genetics in Medicine|volume=13|issue=6|pages=597–605|doi=10.1097/GIM.0b013e31821d69b8|pmc=3326653|pmid=21577118}}</ref> и фронтотемпорална [[деменција]] * Нарушувања на движењето, вклучувајќи наследна атаксија, спастична параплегија, [[Хантингтонова болест]],<ref name="pmid252364812">{{Наведено списание|date=февруари 2015|title=The psychological impact of predictive genetic testing for Huntington's disease: a systematic review of the literature|journal=Journal of Genetic Counseling|volume=24|issue=1|pages=29–39|doi=10.1007/s10897-014-9755-y|pmid=25236481}}</ref><ref name="pmid21378812">{{Наведено списание|date=јануари 1990|title=Ethical issues policy statement on Huntington's disease molecular genetics predictive test. International Huntington Association. World Federation of Neurology|journal=Journal of Medical Genetics|volume=27|issue=1|pages=34–8|doi=10.1136/jmg.27.1.34|pmc=1016877|pmid=2137881}}</ref> и [[Паркинсонова болест]]<ref name="pmid233897802">{{Наведено списание|date=јануари 2013|title=The genetics of Parkinson's disease: progress and therapeutic implications|journal=Movement Disorders|volume=28|issue=1|pages=14–23|doi=10.1002/mds.25249|pmc=3578399|pmid=23389780}}</ref><ref name="pmid238570472">{{Наведено списание|date=август 2013|title=Advances in the genetics of Parkinson disease|journal=Nature Reviews. Neurology|volume=9|issue=8|pages=445–54|doi=10.1038/nrneurol.2013.132|pmid=23857047}}</ref> * Невромускулни нарушувања, вклучително и [[мускул]]ни дистрофии, вродени миопатии и вродени мијастенични синдроми === Педијатриска/детска генетика === [[Педијатрија|Педијатриско]] генетско советување може да биде индицирано за новороденчиња, доенчиња, деца и нивните семејства. Општите индикации за упатување<ref>{{Наведено списание|date=јуни 2007|title=Indications for genetic referral: a guide for healthcare providers|journal=Genetics in Medicine|volume=9|issue=6|pages=385–9|doi=10.1097/GIM.0b013e318064e70c|pmc=3110962|pmid=17575505}}</ref> може да вклучуваат: * Вродени дефекти (и) или повеќе вродени аномалии (расцеп на усна/непце, [[срце]]ви мани, спина бифида) * Умствена попреченост од непозната причина, пречки во учењето или [[аутизам]] * Сензорни оштетувања (вид, [[слух]]) * [[Метаболизам|Метаболички]] нарушувања ([[фенилкетонурија]], галактоземија, вродени метаболички грешки) * Познати/сомнителни генетски нарушувања (на пример, [[Даунов синдром]], [[Цистична фиброза]], мускулна дистрофија) * Првичен недостаток на [[имунитет]] (имунодефициенција) === Пренатална генетика === Пренаталната [[генетика]] вклучува услуги за [[жени]] за време или пред [[бременост]]а. Општите индикации за упатување на генетско советување во предзачнување или пренатална средина може да вклучуваат, но не се ограничени на:<ref>{{Наведено списание|date=1 ноември 2008|title=Practice of prenatal diagnosis in the UK|journal=Clinical Risk|volume=14|issue=6|pages=218–221|doi=10.1258/cr.2008.080062}}</ref> * Напредна [[Мајка|мајчинска]] возраст (35 години или повеќе за време на породувањето)<ref name="PBN_62">{{Наведено списание|last=American College of Obstetricians Gynecologists' Committee on Practice Bulletins—Obstetrics|last2=Society for Maternal–Fetal Medicine|date=мај 2016|title=Practice Bulletin No. 162: Prenatal Diagnostic Testing for Genetic Disorders|journal=Obstetrics and Gynecology|volume=127|issue=5|pages=e108–e122|doi=10.1097/AOG.0000000000001405|pmid=26938573}}</ref><ref name=":52">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=август 2015|title=Position statement from the Chromosome Abnormality Screening Committee on behalf of the Board of the International Society for Prenatal Diagnosis|journal=Prenatal Diagnosis|volume=35|issue=8|pages=725–34|doi=10.1002/pd.4608|pmid=25970088}}</ref><ref name=":62">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=октомври 2016|title=Noninvasive prenatal screening for fetal aneuploidy, 2016 update: a position statement of the American College of Medical Genetics and Genomics|journal=Genetics in Medicine|volume=18|issue=10|pages=1056–65|doi=10.1038/gim.2016.97|pmid=27467454|doi-access=free}}</ref><ref name=":72">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=февруари 2013|title=NSGC practice guideline: prenatal screening and diagnostic testing options for chromosome aneuploidy|journal=Journal of Genetic Counseling|volume=22|issue=1|pages=4–15|doi=10.1007/s10897-012-9545-3|pmid=23179172}}</ref> * Напредна [[татко]]вска возраст * Тековна бременост со аномалии идентификувани со [[ултразвук]] (на пр. зголемени мерења на нухална проѕирност)<ref name="PBN_62" /><ref name=":52" /><ref name=":72" /><ref name="PBN_63">{{Наведено списание|last=Committee On Practice Bulletins—Obstetrics|last2=Committee on Genetics|date=мај 2016|title=Practice Bulletin No. 163: Screening for Fetal Aneuploidy|journal=Obstetrics and Gynecology|volume=127|issue=5|pages=e123–e137|doi=10.1097/AOG.0000000000001406|pmid=26938574}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=октомври 2016|title=The use of chromosomal microarray for prenatal diagnosis|journal=American Journal of Obstetrics and Gynecology|volume=215|issue=4|pages=B2-9|doi=10.1016/j.ajog.2016.07.016|pmid=27427470|doi-access=free}}</ref><ref name=":92">{{Наведено списание|last=International Society for Prenatal Diagnosis|last2=Society for Maternal Fetal Medicine|date=јануари 2018|title=Joint Position Statement from the International Society for Prenatal Diagnosis (ISPD), the Society for Maternal Fetal Medicine (SMFM), and the Perinatal Quality Foundation (PQF) on the use of genome-wide sequencing for fetal diagnosis|journal=Prenatal Diagnosis|volume=38|issue=1|pages=6–9|doi=10.1002/pd.5195|pmid=29315690|doi-access=free}}</ref> * Тековна бременост со абнормален генетски прегледен тест или резултат од тестот<ref name="PBN_62" /><ref name=":52" /><ref name=":62" /><ref name=":72" /><ref name="PBN_63" /><ref name=":92" /><ref name=":102">{{Наведено списание|date=јуни 2013|title=ACMG position statement on prenatal/preconception expanded carrier screening|journal=Genetics in Medicine|volume=15|issue=6|pages=482–3|doi=10.1038/gim.2013.47|pmid=23619275|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=септември 2015|title=Committee Opinion No. 640: Cell-Free DNA Screening For Fetal Aneuploidy|journal=Obstetrics and Gynecology|volume=126|issue=3|pages=e31–e37|doi=10.1097/AOG.0000000000001051|pmid=26287791}}</ref><ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=април 2015|title=Non-invasive prenatal testing for aneuploidy and beyond: challenges of responsible innovation in prenatal screening. Summary and recommendations|journal=European Journal of Human Genetics|doi=10.1038/ejhg.2015.56|pmid=25828867|doi-access=free}}</ref><ref name=":112">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.acog.org/Clinical-Guidance-and-Publications/Committee-Opinions/Committee-on-Genetics/Counseling-About-Genetic-Testing-and-Communication-of-Genetic-Test-Results|title=Counseling About Genetic Testing and Communication of Genetic Test Results|work=acog.org|publisher=American College of Obstetricians and Gynecologists|accessdate=26 февруари 2024}}</ref> * Тековна бременост со ризик или загриженост за изложеност на мајката, како што се [[лекови]], зрачење, [[дрога]]/[[Алкохолен пијалак|алкохол]] или инфекции * [[Крвно сродство|Родни врски]] (братучеди или на друг начин [[Крвно сродство|крвно поврзани]])<ref name=":112" /><ref name=":122">{{Наведено списание|date=март 2017|title=Committee Opinion No. 690 Summary: Carrier Screening in the Age of Genomic Medicine|journal=Obstetrics and Gynecology|volume=129|issue=3|pages=595–596|doi=10.1097/AOG.0000000000001947|pmid=28225420}}</ref><ref name=":132">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.acog.org/Clinical-Guidance-and-Publications/Committee-Opinions/Committee-on-Genetics/Carrier-Screening-for-Genetic-Conditions|title=Carrier Screening for Genetic Conditions|work=acog.org|publisher=American College of Obstetricians and Gynecologists|accessdate=26 февруари 2024}}</ref><ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=април 2002|title=Genetic Counseling and Screening of Consanguineous Couples and Their Offspring: Recommendations of the National Society of Genetic Counselors|journal=Journal of Genetic Counseling|volume=11|issue=2|pages=97–119|doi=10.1023/A:1014593404915|pmid=26141656|doi-access=free}}</ref> * Семејна историја на наследна генетска состојба или [[Хромозомски аберации|хромозомска абнормалност]] * [[Скрининг (медицина)|Преглед]] на генетски носител за рецесивни и/или Х-поврзани болести<ref name="PBN_62" /><ref name=":102" /><ref name=":122" /><ref name=":132" /><ref>{{Наведено списание|date=август 2017|title=Experiences among Women with Positive Prenatal Expanded Carrier Screening Results|journal=Journal of Genetic Counseling|volume=26|issue=4|pages=690–696|doi=10.1007/s10897-016-0037-8|pmc=5432405|pmid=27796679}}</ref> * Историја на претходно дете со вродени дефекти, доцнење во развојот или друга генетска состојба<ref name="PBN_62" /><ref name=":112" /><ref name=":122" /><ref name=":132" /> * Историја на неплодност, повеќекратни необјаснети спонтани [[абортус]]и или случаи на необјаснета [[смрт]] на доенчиња<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.acog.org/Clinical-Guidance-and-Publications/Committee-Opinions/Committee-on-Obstetric-Practice/Perinatal-Risks-Associated-With-Assisted-Reproductive-Technology|title=Perinatal Risks Associated With Assisted Reproductive Technology|work=acog.org|publisher=American College of Obstetricians and Gynecologists|accessdate=26 февруари 2024}}</ref> * [[Молекула]]рен тест за [[Генетско нарушување|нарушување на еден ген]] Пренаталното генетско советување може да помогне во постапката на донесување одлуки со тоа што ќе ги прошета пациентите низ примери за тоа што некои луѓе би можеле да прават во слични ситуации и нивната образложение за изборот на таа можност. Одлуките што ги донесуваат пациентите се под влијание на фактори вклучувајќи го времето, точноста на информациите обезбедени од тестовите и ризикот и придобивките од тестовите. Ова разговарање им овозможува на пациентите да ги постават информациите и околностите во контекст на сопствениот [[живот]] и во контекст на сопствените вредности.<ref name="pmid202358962">{{Наведено списание|date=јули 2010|title=Effects of knowledge, education, and experience on acceptance of first trimester screening for chromosomal anomalies|journal=Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica|volume=89|issue=7|pages=931–8|doi=10.3109/00016341003686073|pmid=20235896|doi-access=free}}</ref> Тие може да изберат да подлежат на неинвазивен преглед (на пр. [[ултразвук]], троен преглед, преглед на фетусна ДНК без клетки ) или инвазивни [[Дијагноза|дијагностички]] тестирања (амниоцентеза или [[Плацентосинтеза|земање примероци од хорионски ресички]]). Инвазивните дијагностички тестови поседуваат мал ризик од спонтан абортус (1-2%), но обезбедуваат поконкретни резултати. Нудено е тестирање за да биде даден дефинитивен одговор во врска со присуството на одредена генетска состојба или хромозомска абнормалност. Пренаталното генетско советување, исто така, доаѓа со [[Етика|етички]] грижи и како родители и како советници. Важно е да се земат предвид сите фактори кои влегуваат во советувањето, расата, [[Етничка група|етничкото]] потекло, [[Семејство|семејната]] историја и другите значајни прашања што може да се појават.<ref>{{Наведено списание|last=Muthuswamy|first=Vasantha|date=октомври 2011|title=Ethical issues in genetic counselling with special reference to haemoglobinopathies|journal=The Indian Journal of Medical Research|volume=134|issue=4|pages=547–551|issn=0971-5916|pmc=3237255|pmid=22089619}}</ref> === Психијатриска генетика === [[Психијатрија|Психијатриско]] [[Генетика|генетско]] советување е потспецијалност во рамките на генетското советување насочено на помагање на [[Човек|луѓето]] кои живеат со [[душевно растројство]] и/или на членовите на нивните [[Семејство|семејства]] да ги разберат и генетските фактори и факторите на [[животната средина]] кои придонеле за нивната [[болест]] и да се осврнат на поврзаните [[емоции]] како што се [[вина]] или [[самообвинување]].<ref>{{Наведена книга|title=How to Talk with Families About Genetics and Psychiatric Illness|vauthors=Peay H, Austin J|publisher=Norton|year=2011|isbn=978-0-393-70549-2|location=New York, London}}</ref> Генетските советници, исто така, разговараат за стратегии за промовирање на закрепнување и заштита на [[Душевно здравје|душевното здравје]] и решаваат какви било прашања за шансите за повторување кај другите членови на семејството. Иако во моментов не постои единствен [[ген]] кој е единствен одговорен за предизвикување душевно нарушување, постојат силни докази од семејните студиите, студиите за близнаци и општогеномските студии за поврзување дека и повеќе гени и животната средина општат заедно.<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=октомври 2017|title=Genetics of schizophrenia: A consensus paper of the WFSBP Task Force on Genetics|url=http://orca.cf.ac.uk/106958/1/Task%20Force%20WFSBP%20Genetics_Consensus%20Paper%20on%20Schizophrenia%20Genetics_22%2009%202016.pdf|journal=The World Journal of Biological Psychiatry|volume=18|issue=7|pages=492–505|doi=10.1080/15622975.2016.1268715|pmid=28112043}}</ref> Како и другите области на генетско советување, пациентите во сите различни фази од животот (детски, возрасни, пренатални)<ref>{{Наведено списание|date=јануари 2017|title=Prenatal genetic counselling for psychiatric disorders|journal=Prenatal Diagnosis|volume=37|issue=1|pages=6–13|doi=10.1002/pd.4878|pmc=5247258|pmid=27466037}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=јуни 2015|title=Ethical issues associated with genetic counseling in the context of adolescent psychiatry|journal=Applied & Translational Genomics|volume=5|pages=23–9|doi=10.1016/j.atg.2015.06.001|pmc=4745399|pmid=26937355}}</ref> можат да имаат душевно генетско советување. Бидејќи етиологијата на душевните нарушувања е сложена и не е целосно разбрана, корисноста на генетското тестирање не е толку јасна како што е во [[Менделови закони|Менделовите]] или едногенските пореметувања.<ref>{{Наведено списание|date=јуни 2017|title=Genetic tests in major psychiatric disorders-integrating molecular medicine with clinical psychiatry-why is it so difficult?|journal=Translational Psychiatry|volume=7|issue=6|pages=e1151|doi=10.1038/tp.2017.106|pmc=5537634|pmid=28608853}}</ref> Истражувањата покажаа дека поединците кои добиваат психијатриско генетско советување имаат значително зголемување на чувствата на моќ и самоефикасност по генетското советување.<ref>{{Наведено списание|date=декември 2017|title=The Efficacy of Genetic Counseling for Psychiatric Disorders: a Meta-Analysis|journal=Journal of Genetic Counseling|volume=26|issue=6|pages=1341–1347|doi=10.1007/s10897-017-0113-8|pmid=28616830|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> Психијатриските генетски советници можат да помогнат „да бидат отфрлени погрешните поими за психијатриските нарушувања, да биде смирено непотребното [[беспокојство]] и да им биде помогнато на оние кои се изложени на ризик да изготват разумен план за дејствување врз основа на најдобрите достапни информации“.<ref>{{Наведено списание|date=декември 1978|title=Genetic counseling for psychiatric patients and their families|journal=The American Journal of Psychiatry|volume=135|issue=12|pages=1465–75|doi=10.1176/ajp.135.12.1465|pmid=717559}}</ref> == Светска заедница за генетско советување == Во 2018 година, имало речиси 7000 генетски советници кои работеле ширум светот, во најмалку 28 земји.<ref name=":0"/> === НР Кина === Генетското советување во [[НР Кина]] првенствено го обезбедуваат [[Педијатрија|педијатри]] или акушери за пренатални [[Дијагноза|дијагнози]] или вродени дефекти. Повеќето генетски тестови може да бидат вршени само во [[Академија|академски]] [[установи]] како истражувачки тестови или од производи на [[претпријатија]] што се за директна односна неклиничка употреба.<ref name=":22">{{Наведено списание|date=јули 2013|title=Genetic services and testing in China|journal=Journal of Community Genetics|volume=4|issue=3|pages=379–90|doi=10.1007/s12687-013-0144-2|pmc=3739851|pmid=23595912}}</ref> Во НР Кина, генетското советување го води Кинескиот одбор за генетско советување,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cbgc.org.cn/en/|title=中国遗传学会遗传咨询分会|work=cbgc.org.cn|accessdate=26 февруари 2024}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> непрофитна [[организација]]. Одборот е составен од високи стручњаци ангажирани во [[Генетика|генетско]] [[образование]] и истражување. Одборот е посветена на воспоставување стандардизирани процедури за генетско советување, обука на квалификувани генетски советници, подобрување на [[здравје]]то за сите и намалување на инциденцата на вродени дефекти. Одборот е основан во 2015 година и е главната професионална организација за генетски советници во НР Кина, обезбедувајќи обука преку краткорочни [[Интернет|семрежни]] и лични предавања, образовни конференции и сертификација за специјализанти. Образованието за генетика во НР Кина започнала во 1980-тите кога избраните [[Медицина|медицински]] [[Училиште|училишта]] почнаа да нудат курсеви за генетика кои се насочувале претежно на [[Молекуларна генетика|молекуларната генетика]] и имале ограничена клиничка содржина.<ref name=":22"/><ref name=":32">{{Наведено списание|date=септември 2015|title=Genetics educational needs in China: physicians' experience and knowledge of genetic testing|journal=Genetics in Medicine|volume=17|issue=9|pages=757–60|doi=10.1038/gim.2014.182|pmid=25503494|doi-access=free}}</ref> Во моментов, во НР Кина нема службени програми за последипломски студии на ниво на магистер по генетско советување или клиничка генетика, а постои голема променливост во времетраењето и содржината на наставните програми за генетика меѓу медицинските училишта и професионалните организации. Кинеското Министерство за здравство сè уште не ги признало генетските советници како независна [[Здравствена заштита|здравствена]] професија. Нема службена [[статистика]] за бројот на здравствените работници (на пример, [[лекар]]и, [[Медицинска нега|медицински сестри]] и [[Лабораторија|лабораториски]] техничари) кои обезбедуваат услуги за генетско советување во НР Кина. === Јужноафриканска Република === Генетското советување е област во развој во [[Јужноафриканската Република]].<ref>{{Наведено списание|date=декември 2013|title=Roles of genetic counselors in South Africa|journal=Journal of Genetic Counseling|volume=22|issue=6|pages=753–61|doi=10.1007/s10897-013-9606-2|pmid=23723047|doi-access=free}}</ref> Во моментов во земјава работат 20-тина регистрирани генетски советници. Во Јужна Африка, генетските советници работат во [[Академија|академски]] [[установи]], во приватниот [[Здравствена заштита|здравствен]] сектор и од неодамна во приватни генетски [[Лабораторија|лаборатории]]. Неколку квалификувани генетски советници се вработени надвор од земјата или во други професии, поради ограничувањата на финансирањето што влијаело на можностите за вработување, особено во академскиот/јавниот здравствен сектор. Првата програма за генетско советување во Јужна Африка започнала во 1989 година на Универзитетот во Витватерсранд во [[Јоханесбург]], во [[Покраини во Јужноафриканската Република|покраината]] [[Гаутенг]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wits.ac.za/course-finder/postgraduate/health/genetic-counselling/|title=Genetic Counselling – Wits University|publisher=The University of the Witwatersrand|location=Johannesburg|archive-url=https://web.archive.org/web/20180816061618/https://www.wits.ac.za/course-finder/postgraduate/health/genetic-counselling/|archive-date=2018-08-16|accessdate=26 февруари 2024}}</ref> Втората програма започнала во 2004 година на Универзитетот во Кејптаун во покраината [[Западен Кејп]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.humangenetics.uct.ac.za/hg/teaching/msc/courses|title=Genetic Counselling Courses {{!}} Division of Human Genetics|work=humangenetics.uct.ac.za|accessdate=26 февруари 2024|archive-date=2022-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220709094741/http://www.humangenetics.uct.ac.za/hg/teaching/msc/courses|url-status=dead}}</ref> Ова се единствените две програми кои нудат обука за генетско советување на ниво на магистри во Јужна Африка. Во моментов овие курсеви работат со полн капацитет. Ова е двегодишен степен и вклучува истражувачка компонента. Мнозинството студенти влегуваат во магистерската програма со [[Наука|научна]] позадина, но се разгледувани и оние со [[психологија]]. Советот за здравствени професии на Јужна Африка<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hpcsa.co.za|title=Home Page – HPCSA|work=hpcsa.co.za|accessdate=26 февруари 2024}}</ref> бара двегодишно стажирање. Често, првата година е дел од магистерската диплома по генетско советување и дополнително 12-месечно стажирање потоа. Генетските советници се обврзани со закон да се регистрираат во Советот за да работат како генетски советници. На крајот од периодот на обука, регистрантите поднесуваат портфолио до Советот за проценка.&nbsp;Доколку биде успешен, практикантот ќе биде регистриран во Советот и ќе може да практикува како генетски советник во Јужна Африка. Постои професионална организација за генетски советници во Јужна Африка, Генетско советување Јужна Африка, која обезбедува информации и насоки за Советот за здравствени професии и други во врска со професионалните прашања.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sashg.org/about/focus-groups/genetic-counselling-south-africa/|title=Genetic Counselling South Africa|work=sashg.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20180816061652/http://sashg.org/about/focus-groups/genetic-counselling-south-africa/|archive-date=2018-08-16|accessdate=26 февруари 2024}}</ref> Генетското советување Јужна Африка е фокусна група на Јужноафриканското друштво за човечка генетика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sashg.org/|title=Southern African Society for Human Genetics (SASHG)|work=SASHG.org|accessdate=26 февруари 2024|archive-date=2024-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20240226145712/https://sashg.org/|url-status=dead}}</ref> === Европа === Генетското советување како професија е воспоставено или развивано во повеќе од 11 [[Список на држави и територии во Европа|европски земји]], вклучувајќи ги [[Австрија]], [[Данска]], [[Франција]], [[Ирска]], [[Холандија]], [[Норвешка]], [[Португалија]], [[Романија]], [[Шпанија]], [[Шведска]], [[Швајцарија]] и [[Обединетото Кралство]]. Генетските советници обучувани во други земји почнуваат да воспоставуваат улоги поврзани со генетско советување во уште најмалку 7. Од 2018 година, имало околу 900 генетски советници кои работат во Европа.<ref name=":1"/> Постојат најмалку осум програми за обука за генетско советување. Формалната регистрација на генетски советници се случува преку две различни програми: во Обединетото Кралство (преку Одборот за регистрација за генетско советување како што е опишано подолу) и [[Европската Унија]] преку Европскиот одбор за медицинска генетика. Генетските советници во моментов не се признати како професија во неколку европски земји, вклучувајќи ги Австрија, [[Белгија]], [[Германија]] и Португалија. Ова најверојатно се должи на законските ограничувања во овие земји, наведувајќи дека генетското советување е [[Медицина|медицински]] чин и затоа мора да го спроведуваат [[лекар]]и.<ref name=":2"/> ==== Обука ==== Програми за обука моментално постојат во [[Австрија]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.i-med.ac.at/gencouns/universitaetslehrgang.html|title=Universitaetslehrgang|last=Schönherr|first=Annemarie|last2=Schwaninger|first2=Gunda|work=i-med.ac.at|language=de|accessdate=26 февруари 2024}}</ref> [[Италија]], [[Франција]], [[Холандија]], [[Норвешка]], [[Португалија]] (моментално неактивна), [[Романија]] (моментално неактивна), [[Шпанија]] и [[Обединетото Кралство]]. Додека генетските советници практикуваат во следните земји, во моментов не постојат формални програми за генетско советување во [[Белгија]], [[Данска]], [[Финска]], [[Германија]], [[Грција]], [[Ирска]], [[Шведска]] и [[Швајцарија]].<ref name=":2"/> ==== Реципроцитет (меѓународно и месно) ==== Поради ограничените програми за генетско советување на магистерско ниво сместени во [[Европа]], Европскиот одбор за медицинска генетика ги препознава генетските советници кои работат и што биле обучувани во [[Соединетите Држави]], [[Канада]], [[Јужна Африка]] и [[Австралија]]. Овие советници мора да поседуваат моментална регистрација и/или уверение од нивната матична земја, како и да работат со полно работно време во Европа во период од 1 година за да се пријават за регистрација во Европскиот одбор за медицинска генетика.<ref name=":2">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=февруари 2019|title=The Global State of the Genetic Counseling Profession|journal=European Journal of Human Genetics|volume=27|issue=2|pages=183–197|doi=10.1038/s41431-018-0252-x|pmc=6336871|pmid=30291341}}</ref> ==== Професионални организации ==== * Здружението на генетски медицински сестри и советници е професионална [[организација]] во [[Обединетото Кралство]] која ги претставува генетските советници, генетските [[Медицинска нега|медицински сестри]] и немедицинскиот работен кадар кој е насочен кон пациенти, кој работи во рамките на дисциплината клиничка генетика. Во март 2018 година, имало 330 членови во Здружението. Здружението е една од составните групи на Британското друштво за генетска медицина. * Европскиот одбор за медицинска генетика развил компетенции и стандарди на пракса за регистрација на генетски советници во рамките на [[Европската Унија]]. * Здружението на генетски советници, работи на постигнување признавање на генетското советување како професија во [[Португалија]]. * Романското здружение за генетско советување е основано за да постави национални стандарди за практики и да лобира за признавање како посебна [[Здравствена заштита|здравствена]] професија. Во меѓувреме, генетското советување има тежнеење да се придржува до упатствата на меѓународните организации (на пример, Европскиот одбор за медицинска генетика) * Во [[Норвешка]] постои „Организација од интерес за генетски советници во Норвешка“, која се состанува секоја година.<ref name=":2"/> ==== Обединето Кралство ==== Мнозинството генетски советници во Обединетото Кралство работат во Националната здравствена служба<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nhs.uk/conditions/genetics/services/|title=Genetic testing and counselling|work=nhs.uk|accessdate=26 февруари 2024}}</ref> во една од 33-те регионални служби за клиничка [[генетика]] (некои преименувани во Центри за геномска медицина во [[Англија]]), [[Шкотска]], [[Велс]] или [[Северна Ирска]]. Други работат во специјализирани улоги во Националната здравствена служба, образование, политика или истражување. Тоа е малцинска работа во приватниот сектор. '''Обука''' Првата двегодишна програма за магистер по генетско советување основана во [[Обединетото Кралство]] била од Универзитетот во Манчестер во 1992 година, по што следел Кардифскиот универзитет во [[Велс]] во 2000 година. Во 2016 година биле забележани големи промени во начинот на кој се обучуваат генетските советници во [[Англија]]. Тригодишна програма за обука финансирана од Здравствено образование во Англија, Програмата за обука за научници користи комбинација од обука заснована на работа во центрите за [[Геномика|геномска]] медицина и хонорарен магистер по генетика (геномско советување) од Универзитетот во Манчестер. Регрутирањето е вршено на национално ниво преку Националната школа за здравствена наука. Тригодишна магистерска програма со скратено работно време по генетско и геномско советување, исто така, сега е предавана во Кардифскиот универзитет, преку комбинирано учење, при што поголемиот дел од наставата се испорачува преку [[интернет]], заедно со некои кратки наставни блокови во живо во Велс. Двегодишна програма за магистерско генетско и геномско советување започнало на Универзитетот во Глазгов во [[Шкотска]] во 2016 година. Предусловите за прифаќање на сите програми вклучуваат диплома во релевантна [[наука]] или квалификација за [[медицинска сестра]] или акушерство и искуство во грижлива улога. '''Кредитирање/сертификација/лиценца''' Програмите за обука за генетско советување се акредитирани од Одборот за регистрација на генетски советници на Обединетото Кралство и Европскиот одбор за медицинска генетика. Генетските советници во Кралството се регулирани преку Одборот, иако моментално регистрацијата во Одборот е доброволна. Регистарот на Одборот бил акредитиран во 2016 година од страна на Управата за професионални стандарди според нејзината програма за акредитирани регистри. Преку Одборот, во моментов се регистрирани преку 200 генетски советници. Генетските советници обучени преку Програмата за обука за научници, е очекувано да имаат право да се пријават за законска регулатива преку Советот за здравствени професии и е планирано наскоро да има договори за еквивалентност со Одборот за да биде обезбедена законска регулатива за генетските советници регистрирани во Одборот. За да биде стекнато акредитирање кај Одборот, мора да биде исполнета една од двете групи барања: завршување на двегодишна магистерска диплома и 2 години искуство како генетски советник или завршување на тригодишна комбинирана магистерска програма и обука заснована на работа. Дополнително, потребно е портфолио што вклучува дневник од 50 случаи, докази за надзор, студии на случај, есеи и снимени сесии за советување.<ref name=":1"/> За да биде стекнато акредитивирање кај Европскиот одбор за медицинска генетика, потребна е магистратура на науки за генетско советување, заедно со портфолио што вклучува дневник од 50 случаи, студии на случај, референци и рефлексивни есеи. И Европскиот одбор за медицинска генетика и Одборот за регистрација на генетски советници, исто така, нудат алтернативен пат до потврдување акредитиви во кој барателот завршува диплома за медицинска сестра.<ref name=":1">{{Наведено списание|date=март 2018|title=Genetic counseling globally: Where are we now?|journal=American Journal of Medical Genetics. Part C, Seminars in Medical Genetics|volume=178|issue=1|pages=98–107|doi=10.1002/ajmg.c.31607|pmc=5947883|pmid=29575600}}</ref> '''Реципроцитет (меѓународно и месно)''' Одборот за регистрација на генетски советници нуди акредитиви за меѓународно обучени генетски советници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gcrb.org.uk/overseas-applicants/|title=Overseas Applicants|work=Genetic Counsellor Registration Board|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429031021/https://www.gcrb.org.uk/overseas-applicants/|archive-date=2021-04-29|accessdate=26 февруари 2024}}</ref> === Австралија/Нов Зеланд === Од почетокот на 2022 година, имало речиси 400 активни генетски советници во [[Австралија]] и [[Нов Зеланд]], според базата на податоци што ја одржува Австралазиското здружение на генетски советници.<ref>{{Наведено списание|last=Isbister|first=Joanne|last2=Sexton|first2=Adrienne|last3=Forrest|first3=Laura E.|last4=James|first4=Paul|last5=Dowty|first5=James|last6=Taylor|first6=Jessica|last7=Austin|first7=Jehannine|last8=Winship|first8=Ingrid|date=април 2023|title=Psychiatric genetic counseling: A survey of Australian genetic counselors' practice and attitudes|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/jgc4.1659|journal=Journal of Genetic Counseling|language=en|volume=32|issue=2|pages=495–502|doi=10.1002/jgc4.1659|issn=1059-7700|pmid=36480151}}</ref> Со цел да бидат практикувани како генетски советници, поединците мора прво да постигнат призната магистерска диплома, по што ќе можат да практикуваат како соработник. Потоа, по најмалку две години надгледувана практика и успешно полагање на проценката како што е утврдено од Одборот за цензори на Австралазиското друштво на генетски советници, поединецот потоа може да биде акредитиран од Здружението за човечка генетика на Австралазија и да биде регистриран преку Националниот сојуз на саморегулирачките здравствени професии како независен генетски советник.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ahpa.com.au/allied-health-professions/genetic-counselling/|title=Genetic Counselling|last=AHPA|publisher=Allied Health Professions Australia}}{{Мртва_врска|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://asgc.org.au/ASGC/ASGC/Certification/Certification_Home.aspx?hkey=d1f04ce6-cf6a-4f54-9bb0-b1086d25ca55|title=HGSA Certification for Genetic Counsellors|last=Australasian Association of Genetic Counsellors|publisher=Human Genetics Society of Australasia}}</ref> Повеќето генетски советници практикуваат во јавни или приватни болнички услови, но улогите во приватната амбулантна нега, [[геном]]ските [[Дијагноза|дијагностички]] [[Лабораторија|лаборатории]], индустријата и во академската заедница (настава и истражување) стануваат сè почести. И јавните и приватните здравствени услуги се достапни во Австралија и Нов Зеланд. Генетските услуги се нудени преку јавниот здравствен систем во сите [[Сојузни држави и територии на Австралија|држави и територии]]. Во јавниот систем, генетското тестирање го плаќаат државните влади кога тестот е сметан за клинички соодветен од генетскиот советник и медицинскиот генетичар. Генетскиот советник во приватната пракса може да понудат и „самофинансирано“ [[генетско тестирање]], кое во голема мера го плаќа странката/пациентот од свој џеб.<ref name=":1"/> ==== Обука ==== Во 1995 година била воспоставена едногодишна програма за дипломирање за последипломски студии, а во 2008 година била воспоставена двегодишна програма за обука на магистерско ниво.<ref name=":1"/> Од 2024 година, две магистерски програми за обука во [[Австралија]] акредитирани од Друштвото за човечка генетика на Австралазија,<ref name=":0"/> една на Универзитетот во Мелбурн<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://study.unimelb.edu.au/find/courses/graduate/master-of-genetic-counselling/|title=Master of Genetic Counselling - The University of Melbourne|work=study.unimelb.edu.au|language=en|accessdate=26 февруари 2024}}</ref> и една на Универзитетот за технологија во [[Сиднеј]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uts.edu.au/study/find-a-course/master-genetic-counselling|title=Course|work=University of Technology Sydney|language=en|accessdate=26 февруари 2024}}</ref> ==== Кредитирање/сертификација/лиценцирање ==== Новите дипломци практикуваат како вонреден генетски советник под надзор на сертифициран генетски советник и клинички генетичар. Тие можат да поднесат до постапката на сертификација на Друштвото за човечка генетика на Австралазија преку барање за портфолио по една година пракса. Повторната сертификација во моментов е доброволна и достапна со завршување на единиците за продолжено образование.<ref name=":0">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=февруари 2019|title=The Global State of the Genetic Counseling Profession|journal=European Journal of Human Genetics|language=En|volume=27|issue=2|pages=183–197|doi=10.1038/s41431-018-0252-x|pmc=6336871|pmid=30291341}}</ref><ref name=":1"/> ==== Реципроцитет (меѓународно и месно) ==== Генетските советници со обука од [[Обединетото Кралство]], [[Европа]] и [[Австралија]] се подобни за регистрација и генетски советници од други земји се разгледувани во разни случаи.<ref name=":0"/> Повеќе информации може да бидат најдени преку Австралазиското друштво на генетски советници, група со посебен интерес на Друштвото за човечка генетика на Австралазија. === Северна Америка === ==== Образование ==== Генетски советник е стручњак со магистерска диплома за генетско советување. Програмите во [[Северна Америка]] се акредитирани од Советот за акредитација за генетско советување. Во моментов има 52 акредитирани програми во [[Соединетите Држави]], четири акредитирани програми во [[Канада]] и четири програми со намера да бидат акредитирани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gceducation.org/Pages/Accredited-Programs.aspx|title=Accredited Programs|work=gceducation.org|accessdate=26 февруари 2024|archive-date=2018-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209032647/http://gceducation.org/Pages/Accredited-Programs.aspx|url-status=dead}}</ref> Студентите влегуваат во областа од различни дисциплини, вклучувајќи [[биологија]]/биолошки науки и [[општествени науки]] како што е [[психологија]]та.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nsgc.org/page/becomeageneticcounselor|title=Interested in Becoming a Genetic Counselor|work=nsgc.org|accessdate=26 февруари 2024}}</ref> Предметите за последипломски училишта вклучуваат теми како што се [[човечка генетика]], [[ембриологија]], [[етика]], истражување и [[теорија]] и техники за советување. [[Медицина|Медицинска]] обука, вклучувајќи надгледувани пренасочувања во пренатални, [[Педијатрија|педијатриски]], возрасни, [[Рак (болест)|раковни]] и други потспецијалистички лечења, како и пренасочувања кои не се соочуваат со пациенти во [[Лабораторија|лаборатории]]. Обука за истражување обично завршува со проект за највисок премин или теза. ==== Лиценцирање на ниво на сојузна држава ==== Од мај 2019 година, 29 [[Сојузни држави на САД|сојузни држави]] донесоа закони за лиценцирање на генетски советници кои бараат од генетските советници да исполнат одреден сет на стандарди за практикување. Овие држави се [[Алабама]], [[Арканзас]], [[Калифорнија]], [[Конектикат]], [[Делавер]], [[Џорџија]], [[Хаваи]], [[Ајдахо]], [[Илиноис]], [[Индијана]], [[Ајова]], [[Кентаки]], [[Луизијана]], [[Масачусетс]], [[Мичиген]], [[Минесота]], [[Небраска]], [[Њу Хемпшир]], [[Њу Џерси]], [[Ново Мексико]], [[Северна Дакота]], [[Охајо]], [[Оклахома]], [[Пенсилванија]], [[Јужна Дакота]], [[Тенеси]], [[Јута]], [[Вирџинија]] и [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]]. Речиси секоја друга држава во [[Соединетите Држави]] е во постапка на добивање дозвола за генетско советување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nsgc.org/p/cm/ld/fid=19|title=States Issuing Licenses for Genetic Counselors|work=National Society of Genetic Counselors|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716165955/https://www.nsgc.org/p/cm/ld/fid=19|archive-date=16 јули 2018|accessdate=26 февруари 2024}}</ref> Иако генетското советување е воспоставено повеќе од четири децении, првите лиценци за генетски советници биле издадени дури во 2002 година. Јута била првата држава што го сторила тоа. Американското друштво за човечка генетика оттогаш охрабри повеќе држави да издаваат дозволи на генетски советници пред да им биде дозволено да практикуваат. Друштвото тврди дека барањето од [[лекар]]ите да поминат низ потребната обука и тестирање за да добијат дозвола ќе обезбеди квалитетни генетски услуги, како и ќе овозможи надомест за услугите на советниците. Законите кои бараат лиценцирање осигуруваат дека „професионалците кои себеси се нарекуваат генетски советници се способни правилно да ги објаснат сложените резултати од тестовите што би можеле да ги збунат пациентите и семејствата кои донесуваат важни здравствени одлуки“.<ref name=":14">{{Наведено списание|date=јуни 2018|title=Genetic counselling in the era of genomic medicine|journal=British Medical Bulletin|volume=126|issue=1|pages=27–36|doi=10.1093/bmb/ldy008|pmc=5998955|pmid=29617718}}</ref> ==== Надомест и признавање ==== [[Осигурување|Осигурителните друштва]] обично не ги надоместуваат нелиценцираните услуги на генетски советници. Пациентите кои можат да имаат корист од генетско советување можеби нема да можат да си ја дозволат услугата поради скапите трошоци од џеб. Дополнително, лиценцирањето им овозможува на генетските советници да можат да бидат пребарувани во базите на податоци на повеќето осигурителни друштва, што им дава на генетските советници зголемени можности за заработка на приходи и на странски можност да го видат „нивото на покриеност што осигурителите го обезбедуваат за нивните услуги“.<ref name=":14"/> Центарот за услуги со медицинска грижа и медицинска помош во моментов не ги признаваат генетските советници како даватели на [[здравствена заштита]] и затоа не ги надоместува услугите за генетско советување освен ако не се обезбедени од лекар или [[медицинска сестра]]. На 12 јуни 2019 година, Закон за човечки ресурси 3235 „Закон за пристап до услуги на генетски советници од 2019 година“ бил претставен во Претставничкиот дом на [[Соединетите Држави]] од пратеникот Дејв Лобсак ([[Демократска партија (САД)|демократ]] од Ајова) и претставникот Мајк Кели ([[Републиканска партија (САД)|републиканец]] од Пенсилванија). Законот 3235 ќе го овласти Центарот за услуги со медицинска грижа и медицинска помош да ги признава сертифицираните генетски советници како даватели на здравствена заштита и да ги покрива услугите обезбедени од генетски советници според делот Б од програмата за медицинска грижа. Генетските советници се оние кои се лиценцирани од државите како такви, или, за оние во државите без дозвола, секретарот за здравство и човечки услуги ќе постави критериуми преку регулатива (веројатно сертификација од d Американскиот одбор за генетско советувањ.). Генетските советници ќе бидат платени со 85% од распоредот за [[лекар]]ски давачки. Другите даватели на услуги кои моментално обезбедуваат услуги за генетско советување нема да бидат засегнати од Законот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.govtrack.us/congress/bills/116/hr3235/text|title=H.R. 3235 (116th): Access to Genetic Counselor Services Act of 2019|work=GovTrack|publisher=Civic Impulse, LLC}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.govtrack.us/congress/bills/116/hr3235|title=Access to Genetic Counselor Services Act of 2019 (H.R. 3235)|work=GovTrack|publisher=Civic Impulse, LLC|accessdate=26 февруари 2024|archive-date=2024-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20240226145703/https://www.govtrack.us/congress/bills/116/hr3235|url-status=dead}}</ref> ==== Перспектива за работа ==== Бидејќи генетското советување продолжува да расте како гранка во [[Медицина|медицинското]] поле, стапките на [[вработеност]] на генетските советници се очекува да пораснат за 21% во текот на следната деценија; оваа [[статистика]] наведува дека околу 600 нови работни места ќе станат достапни во [[Соединетите Држави]] во овој временски период.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bls.gov/ooh/healthcare/genetic-counselors.htm#tab-6|title=Genetic Counselors: Occupational Outlook Handbook|last=Bureau of Labor Statistics|work=bls.gov|publisher=U.S. Department of Labor|language=en-us|accessdate=26 февруари 2024}}</ref> Дипломирањето од акредитирана програма со преодна оценка на испитот за сертификација на одборот ја зголемува можноста за работа. Од мај 2019 година, просечната годишна плата за генетски советници била 81.880 [[Американски долари|долари]]; најниските 10% заработуваат помалку од 61.310 долари, а највисоките 10% заработуваат повеќе од 114.750 долари. Ова ги вклучува различните индустрии во оваа област, како што се медицински и [[Дијагноза|дијагностички]] [[Лабораторија|лаборатории]], канцеларии на лекари, [[Болница|болници]] и колеџи/[[универзитет]]и. === Близок Исток === Од приближно 100 генетски советници кои работат во [[Блискиот Исток]], повеќето се наоѓаат во [[Израел]] и [[Саудиска Арабија]], а неколку се наоѓаат во [[Либан]], [[Оман]] и [[Турција]].<ref name=":2"/> Во Израел, лиценцираните генетски советници мора да работат под надзор на [[Медицина|медицински]] генетичар. Повеќето работат во одделенијата за генетика во [[Болница|болнички]] услови, со неколку кои работат во индустријата или истражувањето. ==== Обука ==== Првата програма за обука во [[Израел]] започнала во 1997 година. Во моментов има три програми кои нудат магистерски студии по генетско советување, обучувајќи 20 студенти годишно. Првата програма за обука во [[Саудиска Арабија]] била диплома за [[додипломски студии]] во 2005 година, а магистерската диплома била достапна почнувајќи од 2015 година. Постојат две програми за обука достапни во Саудиска Арабија со приближно 10 обучени генетски советници кои дипломираат годишно.<ref name=":1"/><ref name=":2"/> ==== Кредитирање/сертификација/лиценцирање ==== [[Израел]]ското Министерство за здравство нуди дозвола за генетски советници во Израел по испит напишан една година по нивната [[Постдипломски студии|последипломска]] работа и дневник со 85 случаи. Повторна сертификација не е потребна бидејќи дозволата е постојана по испитот. Лиценцирањето се нуди и преку [[Саудиска Арабија|саудиската]] Комисија за здравствени специјалности по панелно интервју, тестирање или устен испит од медицински одбор; Повторното сертифицирање во оваа земја е предмет на преглед во овој момент, но е очекувано сите советници кои работат во Саудиска Арабија да добијат дозвола од Комисијата.<ref>{{Наведено списание|date=март 2016|title=Genetic counselors' scope of practice and challenges in genetic counseling services in Saudi Arabia|journal=International Journal of Pediatrics & Adolescent Medicine|volume=3|issue=1|pages=1–6|doi=10.1016/j.ijpam.2015.12.002|pmc=6372413|pmid=30805460}}</ref> == Медиуми == Блогот на Националното здружение на генетски советници обезбедува информации за тековните теми во [[Генетско тестирање|генетското тестирање]] и генетското советување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nsgc.org/p/bl/et/blogid=53|title=NSGC Blog|publisher=National Society of Genetic Counselors|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815161359/https://www.nsgc.org/p/bl/et/blogid=53|archive-date=15 август 2019|accessdate=26 февруари 2024}}</ref> === Јавен став === Многу студии ги испитувале ставовите на народната јавност кон генетското советување и [[Генетско тестирање|генетското тестирање]]. Пречките за добивање генетско советување вклучуваат недоволно разбирање на [[генетика]]та и од страна на пациентите и од давателите на [[Здравствена заштита|здравствени]] услуги, загриженоста за трошоците и [[осигурување]]то и стравот од стигма и/или [[дискриминација]].<ref>{{Наведено списание|date=септември 2017|title=Attitudes toward genetic counseling and testing in patients with inherited endocrinopathies|journal=Endocrine Practice|volume=23|issue=9|pages=1039–1044|doi=10.4158/EP171875.OR|pmid=28613942}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=април 2013|title=Public knowledge of and attitudes toward genetics and genetic testing|journal=Genetic Testing and Molecular Biomarkers|volume=17|issue=4|pages=327–35|doi=10.1089/gtmb.2012.0350|pmc=3609633|pmid=23406207}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=април 2014|title=Knowledge and attitudes towards genetic testing in those affected with Parkinson's disease|journal=Journal of Community Genetics|volume=5|issue=2|pages=167–77|doi=10.1007/s12687-013-0168-7|pmc=3955457|pmid=24018619}}</ref> Досегот на генетско тестирање и здравствена правичност се зголемува поради [[телефон]]ското советување. Телефонската услуга била покажана како „помалку скапа, дала неинфериорен когнитивен, минимизиран [[Психологија|психолошки]] стрес, олесни информирано донесување одлуки и постигнала позитивни заемодејства меѓу советникот и пациентот“. Како резултат на тоа, многу осигурителни друштва вообичаено ги нудат телефонски генетско советување и тестирање.<ref>{{Наведено списание|last=Kinney|first=Anita|date=декември 2020|title=Telegenetic Counseling Bridges Geographic Barriers and Minimizes Distress|journal=ONS Voice|volume=35|issue=12|page=18}}</ref> Не е пронајдена едноставна [[корелација]] помеѓу промената на [[технологијата]] до промените во вредностите и верувањата кон генетско тестирање.<ref name="pmid224763592">{{Наведено списание|date=есен 2008|title=Trends in U.S. Attitudes Toward Genetic Testing, 1990-2004|journal=Public Opinion Quarterly|volume=72|issue=3|pages=446–458|doi=10.1093/poq/nfn033|pmc=3045776|pmid=22476359}}</ref> === Здравствени разлики === Потребни се зголемување на напорите за генетско советување за намерно да бидат проширени можностите на групите на [[население]] кои биле историски недоволно застапени во професијата за да биде создадена поразновидна и инклузивна работна сила и пристап до услуги.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nsgc.org/p/bl/et/blogaid=1092|title=Blogs: Black History Month: Bearing the torch of equity as an African-American genetic counselor and scientist|work=nsgc.org|publisher=National Society of Genetic Counselors|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120194838/https://www.nsgc.org/p/bl/et/blogaid=1092|archive-date=2021-01-20|accessdate=26 февруари 2024}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.npr.org/sections/health-shots/2019/07/27/745470299/genetic-counselors-of-color-tackle-racial-ethnic-disparities-in-health-care|title=Genetic Counselors Of Color Tackle Racial, Ethnic Disparities In Health Care|date=27 јули 2019|work=NPR.org|access-date=26 февруари 2024|publisher=National Public Radio|language=en}}</ref> Со оглед на историјата на низок ангажман на недоволно застапените малцински групи и во клиничките генетски услуги и во генетското истражување, двата од овие аспекти ќе бидат оспорени и мора да бидат решени пред целосно да бидат остварени придобивките од прецизната [[медицина]].<ref>{{Наведено списание|date=март 2018|title=Genetic counseling among minority populations in the era of precision medicine|journal=American Journal of Medical Genetics|series=Part C, Seminars in Medical Genetics|volume=178|issue=1|pages=68–74|doi=10.1002/ajmg.c.31604|pmid=29575517}}</ref> == Идни насоки == Во [[Европа]] и [[Австралија]], тековниот модел на грижа во генетското советување вклучува странките да бидат упатени од општ [[лекар]] или друг [[Медицина|медицински]] професионалец до јавно финансирана [[болница]] за генетска служба. Поради брзото зголемување на побарувачката за услуги за генетско советување, активно се истражувани нови начини за вклучување на генетското советување во [[Здравствена заштита|здравствениот]] систем. Идните потенцијални модели на нега кои моментално се пробувани го вклучуваат моделот вграден од генетски советник, каде што генетските советници се вклучувани во болничките одделенија од кои се упатувани пациентите, како што се [[Рак (болест)|ракот]] и [[имунологија]]та.<ref name=":3" /> Друг модел на грижа што е испитуван е обезбедувањето на специјално обучени [[Медицинска нега|медицински сестри]] или друг здравствен кадар кој не е генетски стручен за да бидат идентификувани лицата кои се подобни за [[генетско тестирање]] и да биде обезбедено советување пред тестот.<ref>{{Наведено списание|last=Bokkers|first=Kyra|last2=Vlaming|first2=Michiel|last3=Engelhardt|first3=Ellen G.|last4=Zweemer|first4=Ronald P.|last5=van Oort|first5=Inge M.|last6=Kiemeney|first6=Lambertus A. L. M.|last7=Bleiker|first7=Eveline M. A.|last8=Ausems|first8=Margreet G. E. M.|date=јануари 2022|title=The Feasibility of Implementing Mainstream Germline Genetic Testing in Routine Cancer Care—A Systematic Review|journal=Cancers|language=en|volume=14|issue=4|pages=1059|doi=10.3390/cancers14041059|issn=2072-6694|pmid=35205807|doi-access=free}}</ref> Земени заедно, овие алтернативни модели на грижа се нарекувани класично применување на генетското советување.<ref name=":3">{{Наведено списание|last=Yanes|first=Tatiane|last2=Sullivan|first2=Anna|last3=Barbaro|first3=Pasquale|last4=Brion|first4=Kristian|last5=Hollway|first5=Georgina|last6=Peake|first6=Jane|last7=McNaughton|first7=Peter|date=2023-10-01|title=Evaluation and pilot testing of a multidisciplinary model of care to mainstream genomic testing for paediatric inborn errors of immunity|journal=European Journal of Human Genetics|volume=31|issue=10|pages=1125–1132|doi=10.1038/s41431-023-01321-z|issn=1476-5438|pmc=10545723|pmid=36864115}}</ref> == Поврзано == * [[Геномско советување]] * [[Национално друштво на генетски советници]] * [[Технологија за помошно размножување]] (Репрогенетика) * [[Секвенционирање на целиот геном]] * [[Медицинска генетика]] == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * [https://asgc.org.au Австралазиско друштво на генетски советници] * [https://nasrhp.org.au Национален сојуз на саморегулирани здравствени професии] == Дополнителна литература == * Алекзандра Мина Стерн, ''Telling Genes: The Story of Genetic Counseling in America''. [[Балтимор]], [[Мериленд]]: Универзитет „Џон Хопкинс“, 2012 година {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Медицинска генетика]] [[Категорија:Применета генетика]] [[Категорија:Советување]] kjw3sm6skm0eu8yzguya0ak4h5r9jfg 0 1344772 5583546 5450108 2026-06-28T08:05:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583546 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=Грузиско-осетски судир|partof=[[Распад на Советскиот Сојуз]]|image=Georgia high detail map.png|image_size=330px|caption=Местоположба на Јужна Осетија (виолетово) во рамките на Грузија|date=10 ноември 1989 – денес|place=Јужна Осетија, Грузија<ref>{{cite news | url=https://www.bbc.com/news/world-europe-11570787 | title=Russian troops withdraw from Georgian town | work=BBC News | date=18 October 2010 }}</ref>|status=[[Список на тековни судири|Во тек]]; [[замрзнат воен судир]]|combatant1={{flag|Georgia}}|combatant2={{flag|South Ossetia}}<br>{{flagicon image|Flag of the Confederation of Caucasian Mountain People.svg}} [[Конфедерација на планински народи на Кавказ]]<br><small>(1989–2000)</small><br>{{flag|Russia}} <small>(официјално по 2008)</small>|commander1={{flagicon|GEO}} [[Саломе Зурабишвили]]|commander2={{flagicon|South Ossetia}} [[Алан Гаглоев]]|campaignbox=}} '''Грузиско-осетскиот судир''' — етно-политички судир околу [[Јужна Осетија]], кој еволуирал во [[1989]] година и прераснал во војна. И покрај прогласениот прекин на огнот и бројните мировни напори, судирот останал нерешен. Во август [[2008]] година, воените тензии и судири меѓу [[Грузија]] и јужноосетските сепаратисти избувнале во [[Руско-грузиска војна|Руско-грузиската војна]]. Оттогаш, [[Јужна Осетија]] е под ''[[Де факто|де-факто]]'' руска контрола. == Потекло == === Заднина === Терминот „[[Јужна Осетија]]“ првпат се појавил во [[19 век]]. Низ антиката, територијата на Јужна Осетија била дел од регионот [[Внатрешен Картли]] во рамките на грузиското кралство [[Кралство Иберија|Иберија]]. Во средниот век, територијата била спорна помеѓу различни грузиски кнежевства и кралства пред сите да бидат обединети во Кралството Грузија до 1008 година. Во овој период, територијата била дел од Војводството Картли. Се верува дека миграцијата на Алано-Осетиите во регионот е поврзана со падот на Кралството Аланија на [[Северен Кавказ]] во 13 и 14 век кај [[Монголско Царство|Монголите]], а подоцна и кај војските на [[Тамерлан|Тимур]]. Тие се повлекле во планините на централниот Кавказ и постепено почнале да се движат кон југ, преку Кавказските планини во Кралството Грузија.<ref name="toal">{{Наведена книга|url=https://oxford.universitypressscholarship.com/view/10.1093/oso/9780190253301.001.0001/isbn-9780190253301|title=Near Abroad – Putin, the West, and the Contest Over Ukraine and the Caucasus|last=Toal|first=Gerard|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-0-19-025330-1|edition=1st|location=[[New York City|New York]]|pages=129–131|language=en|access-date=2022-02-06}}</ref> Територијата на Јужна Осетија станала дел од Кралството Картли по распадот на Кралството Грузија, а ја држело аристократското грузиско семејство Мачабели, станувајќи познато како Самачабло („Земја на Мачабели“). Во 17 век, под притисок на кабардиските кнезови, Осетите започнале втор бран на миграција од [[Северен Кавказ]] во Кралството Картли.<ref>{{Наведена книга|url=http://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/8477/1/Etnosebi_Saqartveloshi.pdf|last=Merab Basilaia|date=2008|publisher=Sak'art'velos Saxalxo Damc'veli|isbn=978-9941-0-0901-3|pages=9, 63|language=ka|script-title=ka:ეთნოსები საქართველოში|trans-title=Ethnic groups in Georgia|access-date=3 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808045349/http://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/8477/1/Etnosebi_Saqartveloshi.pdf|archive-date=8 August 2014}}</ref> Во тоа време, Осетите почнале да формираат свои населби во Самачабло; сепак, тие сè уште биле побројни од домородните Грузијци. Во 19 век, грузиските кралства и кнежевства биле инкорпорирани во [[Руска Империја|Руското Кралство]], а миграцијата на Осетија во грузиските области продолжила во текот на 19 и 20 век. Терминот „Јужна Осетија“ се појавил во овој период, неговата прва документирана употреба датира од 19 век. Дотогаш, „[[Северна Осетија-Аланија|Северна Осетија]] “ се нарекувала едноставно Осетија, а „Јужна Осетија“ како Картли или Самачабло. Терминот „Јужна Осетија“ станал широко распространет дури откако била основана Автономната област на Јужна Осетија во рамките на [[Грузиска Советска Социјалистичка Република|Грузиската Советска Социјалистичка Република]] од страна на советската администрација под притисок на Кавбуро (кавкаското биро на Централниот комитет на [[Комунистичка партија на Советскиот Сојуз|Руската комунистичка партија]]) во 1922 година <ref name="Ossetian Question">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/doc/24546385/ОСЕТИНСКИЙ-ВОПРОС|year=1994|location=Tbilisi|pages=153–161|language=ru|script-title=ru:ОСЕТИНСКИЙ ВОПРОС|trans-title=Ossetian Question|archive-url=https://web.archive.org/web/20140621061138/http://www.scribd.com/doc/24546385/%D0%9E%D0%A1%D0%95%D0%A2%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%99-%D0%92%D0%9E%D0%9F%D0%A0%D0%9E%D0%A1|archive-date=21 June 2014|df=dmy-all}}</ref> === Доцни години на СССР === Судирот меѓу Грузијците и Осетите датира најмалку од 1918 година. По [[Руска револуција|Руската револуција]], [[Демократска Република Грузија]] прогласила независност (26 мај 1918 година) под меншевиците, додека [[болшевици]]те ја презеле контролата врз Русија. Грузијците го задушиле болшевичкиот бунт во денешна Јужна Осетија со голема сериозност во 1918 година и следната година го прогласиле за незаконски Националниот совет на Јужна Осетија.<ref name="lang" /> Во јуни 1920 година, осетските сили спонзорирани од Русија ја нападнале грузиската армија и Народната гарда. Грузијците одговориле енергично и ги поразиле востаниците, при што неколку осетски села биле запалени, а 20.000 Осети биле раселени во [[Советска Русија]].<ref name="lang">''A Modern History of Georgia'', pp. 228–9.</ref> Осум месеци подоцна, Црвената армија успешно ја нападнала Грузија и била создадена автономна област на Јужна Осетија.<ref>''A Modern History of Georgia'', pp. 232–6.</ref> Некои веруваат дека [[болшевици]]те им ја дале оваа автономија на Осетите во замена за нивната ( [[Болшевици|болшевичка]]) лојалност во борбата против [[Демократска Република Грузија]] и фаворизирање на локалните сепаратисти, бидејќи оваа област никогаш не била посебен ентитет пред инвазијата на Црвената армија.<ref name="roudik1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php|title=Russian Federation: Legal Aspects of War in Georgia|publisher=Library of Congress|archive-url=https://web.archive.org/web/20140716042951/http://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php|archive-date=16 July 2014}}</ref> === Рани години на СССР === Во доцните 1980-ти, била создадена осетска националистичка организација Адамон Нихас (Глас на народот).<ref name="konig">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.core-hamburg.de/documents/yearbook/english/04/K%C3%B6nig.pdf|title=The Georgian-South Ossetian Conflict|last=Marietta König|publisher=Institut für Friedensforschung und Sicherheitspolitik (IFSH) an der Universität Hamburg|archive-url=https://web.archive.org/web/20140315044602/http://www.core-hamburg.de/documents/yearbook/english/04/K%C3%B6nig.pdf|archive-date=15 March 2014}}</ref> На 10 ноември 1989 година, Врховниот совет на Јужна Осетија побарал од Врховниот совет на [[Грузиска Советска Социјалистичка Република|Грузиската Советска Социјалистичка Република]] статусот на регионот да се надгради во автономна република. Сепак, оваа апликација била одбиена на 16 ноември. На 23 ноември 1989 година, Грузијците организирале масовен протест во [[Цхинвал]]и за да се спротивстават на сепаратистичките тенденции.<ref name="zaman">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.todayszaman.com/columnists/hasan-kanbolat_150099-what-is-the-recent-history-of-the-south-ossetia-issue.html|title=What is the recent history of the South Ossetia issue?|last=Hasan Kanbolat|date=13 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328011028/http://www.todayszaman.com/columnists/hasan-kanbolat_150099-what-is-the-recent-history-of-the-south-ossetia-issue.html|archive-date=28 March 2014}}</ref> Јужна Осетија прогласила свој државен суверенитет на 20 септември 1990 година. Во октомври 1990 година, парламентарните избори во Грузија биле бојкотирани од Јужна Осетија, која одржала избори за свој парламент во декември истата година. На 11 декември 1990 година, грузискиот парламент усвоил нацрт-закон со кој фактички се укинал автономниот статус на Јужна Осетија за да се спречи сепаратизмот. Русија интервенирала и била прогласена [[вонредна состојба]] во Јужна Осетија.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=tyBCW9sA-ekC&q=Abkhazia|title=Understanding Civil War|last=Paul Collier|last2=Nicholas Sambanis|publisher=World Bank Publications|year=2005|isbn=0-8213-6049-3|page=268}}</ref> На 4 мај 1991 година, парламентот на Јужна Осетија ја објавила својата намера да се оддели од Грузија и да се обедини со Северна Осетија, која се наоѓале во границите на Руската Федерација.<ref name="zaman"/> == Постсоветски времеплов == === Војна во Јужна Осетија 1991–1992 година === [[Податотека:Major_H.W._Verzijl_in_South_Ossetia,_1996.jpg|мини| Холандски мајор од мисијата на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]] надгледува грузиска воена станица во Јужна Осетија во 1996 година]] Среде зголемените етнички тензии, избувнала војна кога грузиските полициски сили и паравоените организации влегле во главниот град на Јужна Осетија, [[Цхинвал]]и, за да воспостават ред.<ref name="dansk">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.caucasus.dk/chapter4.htm|title=Chapter 4 of "The Georgian - South Ossetian Conflict"|publisher=Caucasus.dk|archive-url=https://web.archive.org/web/20090430213436/http://www.caucasus.dk/chapter4.htm|archive-date=30 April 2009}}</ref> Се верува дека повеќе од 2.000 луѓе биле убиени во војната.<ref name="at war">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/we-are-at-war-with-russia-declares-georgian-leader-889266.html|title=We are at war with Russia, declares Georgian leader|last=Walker|first=Shaun|date=9 August 2008|work=The Independent|archive-url=https://web.archive.org/web/20080812234709/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/we-are-at-war-with-russia-declares-georgian-leader-889266.html|archive-date=12 August 2008}}</ref> На сепаратистите им помогнале поранешните советски воени единици, кои досега биле под руска команда.<ref name="king_fivedaywar">{{Наведена мрежна страница|url=http://www9.georgetown.edu/faculty/kingch/King_Five_Day_War.pdf|title=The Five-Day War|last=Charles King|year=2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20100601235542/http://www9.georgetown.edu/faculty/kingch/King_Five_Day_War.pdf|archive-date=1 June 2010}}</ref> Приближно 100.000 Осетијци ја напуштиле Грузија и Јужна Осетија, додека 23.000 Грузијци ја напуштиле Јужна Осетија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/legacy/reports/1996/Russia.htm|title=THE INGUSH-OSSETIAN CONFLICT IN THE PRIGORODNYI REGION|date=May 1996|publisher=Human Rights Watch}}</ref> Договорот за прекин на огнот (Договорот од Сочи) бил постигнат на 24 јуни 1992 година. Иако преку договорот војната завршила, тој не се занимавал со статусот на Јужна Осетија. Била формиренаЗаедничка контролна комисија за решавање на грузиско-осетскиот конфликт и мировни сили, составена од руски, грузиски и осетски трупи. Осетската ''де факто'' влада го контролирала регионот независно од [[Тбилиси]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7XuMAgAAQBAJ|title=The Caucasus: an Introduction|last=Coene|first=Frederik|publisher=Routledge|year=2010|isbn=9781135203023|page=153}}</ref> Активностите на ЈПКФ биле главно концентрирани во зоната на конфликтот, која опфаќала област во радиус од 15 километри од Цхинвали.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=11710|title=S.Ossetia: Mapping Out Scenarios|date=5 February 2006|publisher=Civil.Ge}}</ref> Сепаратистите ја задржале контролата над областите Цхинвали, Јава, Знаури и делови од Ахалгори. Централната влада на Тбилиси го контролирала остатокот од [[Ахалгори]] и грузиските села во областа [[Цхинвали]].<ref name="CG2007">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crisisgroup.org/home/getfile.cfm?id=2963&tid=4887&type=pdf&l=1|title=Georgia's South Ossetia Conflict: Make Haste Slowly|last=International Crisis Group|authorlink=International Crisis Group|date=2007-06-07|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613045158/http://www.crisisgroup.org/library/documents/europe/caucasus/183_georgia_s_south_ossetia_conflict_make_haste_slowly.pdf|archive-date=2007-06-13}}</ref> === 1992–2003 === Во 1996 година бил отворен пазарот Ергнети и набргу станал место каде што тргувале Грузијците и Јужноосетите. Во 1996 година, Лудвиг Чибиров победил на претседателските избори во Јужна Осетија. На 16 мај 1996 година во [[Москва]] бил потпишан меморандум за „''Мерки за обезбедување безбедност и градење доверба''“, што се сметало за прв чекор кон приближување меѓу Грузија и сепаратистите од Јужна Осетија. На ова следеле неколку средби меѓу претседателот на Грузија, Едуард Шеварнадзе и ''де факто'' претседателот на [[Јужна Осетија]], Лудвиг Чибиров. Тие се сретнале во [[Владикавказ]] во 1996 година, во Јава во 1997 година и во Боржоми во 1998 година. Тоа резултирало со одредени позитивни движења како што се разговорите за враќање на внатрешно раселените лица, економски развој, политичко решение на прашањата и заштита на населението во зоната на судирот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.diaspora.gov.ge/files/faili/chapter2-eng.html|title=Chapter 2: Frozen conflicts|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327234748/http://www.diaspora.gov.ge/files/faili/chapter2-eng.html|archive-date=27 March 2014}}</ref> Дванаесет години немало воени пресметки. Додека мировниот процес бил замрзнат, Осетите и Грузијците се вклучиле во жива размена и неконтролирана трговија. Нерешениот судир поттикнал развој на такви нелегални активности како киднапирање, трговија со дрога и трговија со оружје. До крајот на 2003 година, голем број службеници за спроведување на законот од Јужна Осетија и Грузија, наводно, учествувале во криминални економски активности. Властите на двете страни, наводно, соработувале за да профитираат од нелегалната трговија, како и руските цариници и мировните трупи.<ref name="CG2004">{{Наведена мрежна страница|url=http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/UNTC/UNPAN019224.pdf|title=Georgia: Avoiding War in South Ossetia / Report N^o159|last=International Crisis Group|authorlink=International Crisis Group|date=2004-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20070630224302/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/UNTC/UNPAN019224.pdf|archive-date=2007-06-30}}</ref> == Времеплов пред 2008 година == === Разгорување на судирот во 2004 година === [[Податотека:SouthOssetia_region_detailed_map.JPG|мини|Детална карта на Јужна Осетија која ги прикажува сецесионистичките и териториите контролирани од Грузија, ноември 2004 г.]] [[Податотека:040_South_Ossetia_war.JPG|десно|мини| Војниците на 13-от пешадиски баталјон „Шавнабада“ на грузиската армија го напаѓаат ридот каде што биле затрупани бунтовниците]] Кога [[Михаил Саакашвили]] бил избран за претседател во 2004 година, неговата цел била да ги врати отцепените региони на [[Грузија]] под централна контрола.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://prutland.web.wesleyan.edu/Documents/Ossetia.pdf|title=A Green Light for Russia|last=Rutland|first=Peter|date=12 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090324202557/http://prutland.web.wesleyan.edu/Documents/Ossetia.pdf|archive-date=24 March 2009}}</ref> По успехот во [[Аџарија]], владата на претседателот Михаил Саакашвили го насочил своето внимание кон [[Јужна Осетија]].<ref name="king_tbilisiblues">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.foreignaffairs.org/20040825faupdate83575/charles-king/tbilisi-blues.html|title=Tbilisi Blues|last=Charles King|date=2004-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920230404/http://www.foreignaffairs.org/20040825faupdate83575/charles-king/tbilisi-blues.html|archive-date=20 September 2008}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav110404.shtml|title=Expectations Low for Georgia-South Ossetia Talks|date=2004-11-03|publisher=EurasiaNet|archive-url=https://web.archive.org/web/20110611040010/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav110404.shtml|archive-date=11 June 2011|accessdate=27 February 2005}}</ref> Во јуни, Грузијците го затвориле пазарот Ергнети, кој бил главна трговска точка за шверцувана стока. Ова ја направило ситуацијата понапната.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurasianet.org/georgia/shida/story.html|title=STORY: SMUGGLING TO SURVIVE|last=Theresa Freese|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327234058/http://www.eurasianet.org/georgia/shida/story.html|archive-date=27 March 2014|accessdate=26 March 2014}}</ref><ref name="caci">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cacianalyst.org/publications/field-reports/item/9092-field-reports-caci-analyst-2004-6-16-art-9092.html?tmpl=component&print=1|title=WILL OSSETIANS EMBRACE GEORGIA'S INITIATIVES?|last=Theresa Freese|date=2004-06-16|publisher=CACI Analyst}}</ref> Грузиската регионална администрација почнала да го обновува алтернативниот пат до [[Didi Liakhvi|Диди Лиахви]].<ref name="caci" /> На 7 јули, грузиските мировници пресретнале руски конвој.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=7277|title=Georgia Seizes Russian Arms Convoy in South Ossetia|date=7 July 2004|publisher=Civil.Ge}}</ref> Следниот ден околу 50 грузиски мировници биле разоружани и приведени од страна на [[Јужна Осетија|јужноосетските]] милиции.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=7287|title=South Ossetia Detains Georgian Peacekeepers, Deploys Troops into Georgian Villages|date=8 July 2004|publisher=Civil.Ge}}</ref> Заробените грузиски мировници биле ослободени на 9 јули, со три исклучоци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rferl.org/content/article/1053767.html|title=South Ossetia Releases Georgian Peacekeepers|date=2004-07-09|publisher=EurasiaNet}}</ref> На 11 јули 2004 година, грузискиот претседател Саакашвили изјавил дека „''кризата во Јужна Осетија не е проблем меѓу Грузијците и Осетите. Ова е проблем меѓу Грузија и Русија''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav071204.shtml|title=Saakashvili: Russia to Blame for South Ossetia Crisis|date=2004-07-11|publisher=EurasiaNet|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017061802/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav071204.shtml|archive-date=17 October 2014|accessdate=26 March 2014}}</ref> На 5 август 2004 година, руската [[Државна дума|Државна Дума]] издала официјална изјава во врска со влошувањето на ситуацијата околу Јужна Осетија и Абхазија во врска со „''политичките дејствија на грузиските власти''“. Во соопштението се предупредува дека Русија може да се вклучи во судирот и дека ќе преземе „''соодветни дејствија во случај да бидат загрозени животите на руските граѓани''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mbm.allmedia.ru/laws/DocumShow.asp?DocumID=92635&DocumType=0|language=ru|script-title=ru:О ЗАЯВЛЕНИИ ГОСУДАРСТВЕННОЙ ДУМЫ ФЕДЕРАЛЬНОГО СОБРАНИЯ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ "О СИТУАЦИИ НА КАВКАЗЕ"|trans-title=Statement of the State Duma of the Russian Federation regarding the situation in the Caucasus}}</ref> Стотици руски доброволци, главно [[Козаци]], најавиле дека се подготвени да го заштитат народот на Јужна Осетија доколку судирот дополнително ескалира.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://izvestia.ru/news/293318|date=19 August 2004|publisher=Izvestia|language=ru|script-title=ru:В Грузию вошли казачьи части}}</ref> Тензиите се зголемиле ноќта меѓу 10 и 11 август, кога грузиските и јужноосетските села во областа северно од [[Цхинвал]]и биле под оган, а цивилите биле повредени. Се вели дека во размената на оган биле вклучени грузиски и јужноосетски членови на ЈПФК. На 13-ти август, грузискиот премиер Зураб Жванија и ''де факто'' претседателот на Јужна Осетија Едуард Кокоити се договориле за прекин на огнот, кој бил прекршен повеќепати од двете страни. За време на тензиите во јули и август биле убиени 17 Грузијци и 5 Осети. На итните седници на ЗКК на 17 и 18 август во [[Тбилиси]] и [[Цхинвал]]и, страните дебатирале за комплексни предлози за прекин на огнот и проекти за демилитаризација. Во исто време, тие очекувале борбите да продолжат и го искористиле примирјето за да ги подобрат своите воени позиции и да ја зацврстат одбраната. На 19 август бил постигнат договор за прекин на огнот. На 24 август, во интервју емитувано на телевизија Имеди, претседателот на грузискиот парламент за одбрана и безбедност, Гиви Таргамадзе, изјавил дека руската војска била подготвена да изврши напад на грузиска територија, но нападот бил спречена со одлуката на Саакашвили на 19. август да ги повлече грузиските сили од стратешките позиции во Јужна Осетија. Таргамадзе изјавил дека грузиската влада поседува тајно снимено видео од руските воени подготовки во близина на грузиската граница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav082504.shtml|title=South Ossetia Crisis Stokes Tension Between Russia and Georgia|date=2004-08-24|publisher=EurasiaNet|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017061442/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav082504.shtml|archive-date=17 October 2014|accessdate=26 March 2014}}</ref> На состанокот на високо ниво меѓу грузискиот премиер Зураб Жванија и лидерот на Јужна Осетија Едуард Кокоити на 5-ти ноември во [[Сочи]], Русија, бил постигнат договор за демилитаризација на зоната на судирот. Извесна размена на оган продолжила во зоната на судирот по прекинот на огнот, очигледно првенствено инициран од осетската страна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crisisgroup.org/en/regions/europe/south-caucasus/georgia/159-georgia-avoiding-war-in-south-ossetia.aspx|title=Georgia: Avoiding War in South Ossetia|date=2004-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327221026/http://www.crisisgroup.org/en/regions/europe/south-caucasus/georgia/159-georgia-avoiding-war-in-south-ossetia.aspx|archive-date=27 March 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iccn.ge/eng/pdf/old/oldtext/iccn.org.ge/text/ossetia/meetings/2004/2004-11-05%20Statement%20on%20Zhvania-Kokoity%20mtg%20in%20Sochi%20Eng.pdf|title=Statement. Outcomes of Zhvania –Kokoity Meeting|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327234833/http://www.iccn.ge/eng/pdf/old/oldtext/iccn.org.ge/text/ossetia/meetings/2004/2004-11-05%20Statement%20on%20Zhvania-Kokoity%20mtg%20in%20Sochi%20Eng.pdf|archive-date=27 March 2014|accessdate=26 March 2014}}</ref> === Нови мировни напори === Грузискиот претседател [[Михаил Саакашвили]] претставил нова визија за решавање на јужноосетскиот судир на седницата на Парламентарното собрание на Советот на Европа (ПССЕ) во [[Стразбур]], на 26 јануари 2005 година. Неговиот предлог вклучувал пошироки форми на автономија, вклучително и уставна гаранција за слободна и директно избрана локална самоуправа. Саакашвили изјавил дека парламентот на Јужна Осетија ќе поседува контрола врз прашања како што се културата, образованието, социјалната политика, економската политика, јавниот ред, организацијата на локалната самоуправа и заштитата на животната средина. Истовремено[[Јужна Осетија|, Јужна Осетија]] би имала глас и во националните структури на власта, со уставна гаранција за застапеност во судската и уставно-судската гранка и во Парламентот. Грузија требало да се заложи за подобрување на економските и социјалните услови на жителите на Јужна Осетија. Саакашвили предложил преоден 3-годишен период за решавање на судирот, за кое време требало да се воспостават мешани грузиски и осетски полициски сили, под водство и покровителство на меѓународни организации, а осетиските сили постепено ќе се интегрираат во обединети грузиски вооружени сили. Саакашвили, исто така, изјавил дека меѓународната заедница треба да одигра позначајна и повидлива улога во решавањето на овој судир.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.coe.int/T/E/Com/Files/PA-Sessions/janv-2005/saakashvili.pdf|title=Address by MIKHEIL SAAKASHVILI|publisher=Council of Europe}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4209243.stm|title=Georgia unveils settlement offer|date=26 January 2005|work=BBC News}}</ref> Прераната смрт на Зураб Жванија во февруари 2005 година претставувало назадување во решавањето на судирот.<ref name="USDOS92">{{Наведена мрежна страница|url=https://2001-2009.state.gov/p/eur/rls/fs/53721.htm|title=The United States and the South Ossetian Conflict|last=Department Of State. The Office of Electronic Information|first=Bureau of Public Affairs|work=2001-2009.state.gov}}</ref> === Напад на грузиски хеликоптер во 2006 година === На 3 септември 2006 година, силите на Јужна Осетија отвориле оган врз грузискиот хеликоптер МИ-8 во кој се наоѓал министерот за одбрана на Грузија, Иракли Окруашвили, кога тој прелетал над територијата под контрола на сепаратистите. Безбедно слетал на територијата под контрола на грузиската влада. Иако властите на Јужна Осетија известиле дека грузискиот хеликоптер влегол во нивниот воздушен простор и испукал истрели во земјата, Грузијците го негирале обвинението дека истрелите дошле од хеликоптерот. Официјалните претставници на Јужна Осетија потврдиле дека нивните војници се одговорни за нападот, но ги негирале тврдењата дека леталото било цел поради претходни разузнавачки информации дека во авионот бил Окруашвили. „''Ние не сме заинтересирани да ги убиеме ниту Окруашвили, ниту [грузискиот претседател Михаил] Саакашвили, бидејќи тие ни помагаат да постигнеме независност''“, изјавил министерот за внатрешни работи на Јужна Осетија, Михаил Минџаев.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/EKOI-6TJ87B?OpenDocument|title=Georgia-South Ossetia: Helicopter attack sparks hostile words|date=8 September 2006|publisher=ReliefWeb|accessdate=2024-04-01|archive-date=2006-09-16|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20060916125246/http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/EKOI-6TJ87B?OpenDocument|url-status=dead}}</ref> === Инцидент во октомври 2006 година === На 31 октомври 2006 година, јужноосетската полиција започнала престрелка во областа Јава, [[Грузија]], во која убила група од 4 мажи.<ref name="4_chechens">{{Наведени вести|url=http://www.kommersant.com/p718122/r_527/South_Ossetia_Militants_Talks/|title=South Ossetia Announces Thwarting a Terrorist Plot|date=1 November 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930193253/http://www.kommersant.com/p718122/r_527/South_Ossetia_Militants_Talks/|archive-date=30 September 2007|publisher=Kommersant}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://euronews.net/create_html.php?page=detail_info&article=388244&lng=1#/|title=Four Chechen gunmen killed in South Ossetia|date=1 November 2006|publisher=[[EuroNews]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20070515225703/http://www.euronews.net/create_html.php?page=detail_info&article=388244&lng=1|archive-date=15 May 2007}}</ref> Оружјето запленето од групата вклучувало автомати, пиштоли, фрлачи на гранати, гранати и експлозивни направи. Други предмети пронајдени кај милитантите вклучувале екстремистичка вахабистичка литература, мапи од областа Јава и комплети руски мировни униформи. Овие наоди ги навеле властите на Јужна Осетија да заклучат дека милитантите планирале да извршат акти на саботажа и терористички напади. Јужноосетските власти ги идентификувале мажите како [[Чеченци]] од грузиската клисура Панкиси. Јужна Осетија ја обвинила Грузија дека ангажирала чеченски платеници за извршување терористички напади во регионот.<ref name="4_chechens" /> Грузиската страна категорично негирала вмешаност во инцидентот. [[Shota Khizanishvili|Шота Хизанишвили]], портпарол на грузиското Министерство за внатрешни работи, претпоставувал дека инцидентот може да биде поврзан со „''внатрешни судири во Јужна Осетија''“. === Ривалски избори во 2006 година === На 12 ноември 2006 година, во Јужна Осетија се одржале претседателски избори и референдум. Делот од регионот контролиран од сепаратистите го реизбрал Едуард Кокоити за ''де факто'' претседател и гласал за независност од Грузија. Во областите под контрола на Грузија, осетската опозиција организирала ривалски избори со кои бил избран Дмитриј Санакојев за алтернативен претседател и гласал за преговори со Грузија за идниот федерален договор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.caucaz.com/home_eng/breve_contenu.php?id=279|title=Two Referendums and Two "Presidents" in South Ossetia|date=2006-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20061128064202/http://www.caucaz.com/home_eng/breve_contenu.php?id=279|archive-date=2006-11-28}}</ref> Про-грузиската влада никогаш не била во можност да извлече значителна поддршка од сепаратистичките власти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.refworld.org/docid/51a75ecb45.html|title=Freedom in the World 2013 - South Ossetia|date=24 May 2013|publisher=Freedom House}}</ref> === Новата иницијатива на Грузија === На 29 март 2007 година, руското Министерство за надворешни работи предупредило во соопштение дека планот на Тбилиси да формира привремена административна единица во делот на отцепената Јужна Осетија „''ќе ја разбие и онака кревката ситуација''“.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=14883|title=Russia Warns Against Tbilisi's 'S.Ossetia Administration' Plan|date=29 March 2007|publisher=Civil.Ge}}</ref> На 10 мај 2007 година, Дмитриј Санакојев бил назначен за шеф на Привремениот административен ентитет на Јужна Осетија од [[Претседател на Грузија|претседателот на Грузија]]. Следниот ден, Санакојев се обратил пред [[Парламент на Грузија|Парламентот на Грузија]], наведувајќи ја својата визија за планот за решавање на судирот.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=15100|title=Head of S.Ossetia Administration Addresses Parliament|date=11 May 2007|access-date=12 May 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110607065229/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=15100|archive-date=7 June 2011|publisher=Civil.Ge}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=15101|title=The speech of the Head of Provisional Administration of South Ossetia Dimitri Sanakoev in the Parliament of Georgia|date=2007-05-11|publisher=Civil.Ge|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011163858/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=15101|archive-date=11 October 2007|accessdate=12 May 2007}}</ref> Како одговор, јужноосетските сепаратисти извршиле масовна блокада на грузиските села во зоната на судирот и Едуард Кокојти побарал повлекување на грузиските трупи за специјални задачи и привремената влада на Јужна Осетија предводена од „''алтернативниот претседател''“ Дмитриј Санакојев.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kommersant.com/p764705/Ossetia/|title=Eduard Kokoity Makes Siege Mistake|date=2007-05-12|publisher=[[Kommersant]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20070517091918/http://www.kommersant.com/p764705/Ossetia/|archive-date=17 May 2007}}</ref> На 24 јули 2007 година, Тбилиси ја одржал својата прва државна комисија за дефинирање на статусот на Јужна Осетија во рамките на грузиската држава. Под претседателство на грузискиот премиер Зураб Ногајдели, комисијата вклучувала грузиски парламентарци, претставници на осетската заедница во Грузија и претставници на неколку грузиски организации за човекови права. Разговорите се воделе со администрацијата на Санакојев.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2007/08/07/news/07iht-07oxan-georgia.7015893.html|title=GEORGIA: South Ossetia conflict|date=7 August 2007|work=The New York Times}}</ref> Поддржувачите на Санакојев започнале кампања против Кокојти со име „Кокојти Фандараст“ („Збогум Кокојти“ на [[Осетски јазик|осетиски јазик]] ).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=15547|title='Goodbye Kokoity' Campaign Launched|date=5 August 2007|publisher=Civil.Ge}}</ref> === Ракетен инцидент на Цителубани 2007 година === На 6 август 2007 година, проектил паднал, но не експлодирал, во селото [[Tsitelubani|Цителубани]], околу 65 километри од [[Тбилиси]]. Грузиските власти соопштиле дека рускиот авион, [[Сухој Су-24|СУ-24 Фенсер]], го нарушил нејзиниот воздушен простор и истрелал антирадарски тактички наведуван проектил Радуга Кх-58.<ref>{{Наведени вести|url=http://civil.ge/eng/article.php?id=15579|title=Report Gives Some Details on Missile Strike|date=9 August 2007|access-date=8 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721030833/http://civil.ge/eng/article.php?id=15579|archive-date=21 July 2011|publisher=Civil.Ge}}</ref> Русија ги отфрлила обвинувањата. Групата одбранбени специјалисти од [[Соединети Американски Држави|САД]], [[Шведска]], [[Латвија|Летонија]] и [[Литванија]] подоцна на 15 август изјавиле дека авионот трипати летал од рускиот воздушен простор и назад кон Грузија.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.rferl.org/content/article/1078180.html|title=Experts Confirm Jet Entered Georgian Airspace From Russia|date=2007-08-16|publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]}}</ref> === Предвоени судири === Настаните пред август 2008 година се опишани во руско-грузиската дипломатска криза од 2008 година. === Војна во Јужна Осетија во 2008 година === Тензиите помеѓу Грузија и Русија започнале да ескалираат во април 2008 година <ref name="shelling">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|title=Is The Clock Ticking For Saakashvili?'|last=Brian Whitmore|date=12 September 2008|publisher=RFE/RL}}</ref><ref name="tall_order">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm|title=Russia criticised over Abkhazia|date=24 April 2008|work=BBC News}}</ref><ref name="counterproductive">{{Наведени вести|url=http://en.ria.ru/russia/20080516/107542587.html|title=Russia says UN Abkhazian refugee resolution counterproductive|date=16 May 2008|publisher=RIA Novosti}}</ref> Борбите започнале ноќта меѓу 14 и 15 јуни 2008 година, кога избувнал минофрлачки оган и размена на оган меѓу јужноосетските и грузиските сили. Јужна Осетија тврдела дека минофрлачки оган бил лансиран од селата контролирани од Грузија во Цхинвали, главниот град на Јужна Осетија, и дека нивните сили одговарале на оган од грузиските сили во предградието на главниот град. Грузија негирала дека го испукала првиот истрел, велејќи наместо тоа дека Јужна Осетија ги нападнала селата Ергнети, Никози и Приси кои се под контрола на Грузија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=18548?id=18548|title=Civil.Ge {{!}} One Dies, Four Injured in S.Ossetia Shootout|work=old.civil.ge|accessdate=2022-10-20}}{{Мртва_врска|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Борбите дополнително ескалирале кога јужноосетските сепаратисти пукале врз грузиско воено возило на 1 август 2008 година. Во експлозијата биле ранети пет грузиски мировници. Како одговор,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c,dwp_uuid=f2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|title=Countdown in the Caucasus: Seven days that brought Russia and Georgia to war|date=26 August 2008|publisher=[[Financial Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920023223/http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c%2Cdwp_uuid%3Df2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|archive-date=20 September 2008}}</ref> грузиски снајперисти ги нападнале јужноосетските милиции во текот на вечерта.<ref name="feud">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wsj.com/articles/SB121884450978145997|title=Smoldering Feud, Then War|last=Marc Champion|last2=Andrew Osborn|date=16 August 2008|publisher=The Wall Street Journal}}</ref> Осетските сепаратисти започнале со гранатирање на грузиски села на 1 август, со спорадичен одговор од грузиските мировници и другите трупи во регионот.<ref name="feud" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|title=Georgia calls on EU for independent inquiry into war|last=Luke Harding|date=19 November 2008|work=The Guardian}}</ref> Сериозни инциденти се случиле следната недела по осетските напади врз грузиските села и позиции во Јужна Осетија.<ref name="Allison">{{Наведено списание|last=Roy Allison|year=2008|title=Russia resurgent? Moscow's campaign to 'coerce Georgia to peace'|url=http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|volume=84|issue=6|pages=1145–1171|doi=10.1111/j.1468-2346.2008.00762.x}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm|title=The Conflict Between Russia and Georgia|last=Jean-Rodrigue Paré|date=13 February 2009|publisher=Parliament of Canada|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm|archive-date=2 January 2016|accessdate=19 November 2015}}</ref> Околу 19 часот на 7 август 2008 година, грузискиот претседател [[Михаил Саакашвили]] објавил унилатерален прекин на огнот и наредба без одговор.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18931|title=Saakashvili Appeals for Peace in Televised Address|date=7 August 2008|publisher=Civil.Ge}}</ref> Сепак, јужноосетските сепаратисти ги интензивирале своите напади врз грузиските села сместени во зоната на судирот во Јужна Осетија. Грузиските трупи возвратиле со оган и напредувале кон главниот град на самопрогласената Република Јужна Осетија, [[Цхинвал]]и, во текот на ноќта на 8 август.<ref name="Jamestown Goals">{{Наведени вести|url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976|title=The Goals Behind Moscow's Proxy Offensive in South Ossetia|date=8 August 2008|work=Jamestown|publisher=[[The Jamestown Foundation]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://articles.chicagotribune.com/2008-08-09/news/0808080649_1_south-ossetia-russian-peacekeeping-troops-russian-president-dmitry-medvedev/2|title=Georgian conflict puts U.S. in middle|date=9 August 2008|publisher=Chicago Tribune|accessdate=2024-04-01|archive-date=2014-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016124315/http://articles.chicagotribune.com/2008-08-09/news/0808080649_1_south-ossetia-russian-peacekeeping-troops-russian-president-dmitry-medvedev/2|url-status=dead}}</ref> Според рускиот воен експерт Павел Фелгенхауер, Осетите намерно ги провоцирале Грузијците, па Русија би го искористила грузискиот одговор како изговор за однапред смислена воена инвазија.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888|title=THE RUSSIAN-GEORGIAN WAR WAS PREPLANNED IN MOSCOW|last=Pavel Felgenhauer|date=14 August 2008|work=Jamestown}}</ref> Според грузиското разузнавање,<ref name="NYTFreshev">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html|title=Georgia Offers Fresh Evidence on War's Start|last=Chivers|first=C.J.|date=15 September 2008|work=The New York Times}}</ref> и неколку руски медиуми, делови од редовната (немировна) руска армија веќе се преселиле на територијата на Јужна Осетија преку тунелот Роки пред грузиската воена операција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html|date=11 September 2008|publisher=NEWSru.com|language=ru|script-title=ru:СМИ: российские войска вошли в Южную Осетию еще до начала боевых действий}}</ref> До центарот на Цхинвали стигнале 1.500 лица од грузиските копнени сили до 10:00 часот на 8 август.<ref name="washingtonpost.com">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html|title=A Two-Sided Descent into Full-Scale War|last=Peter Finn|date=17 August 2008|work=The Washington Post}}</ref> Еден грузиски дипломат изјавил за ''Комерсант'' истиот ден дека со преземањето на контролата врз Цхинвали сакале да покажат дека Грузија нема да толерира убивање грузиски граѓани.<ref name="rmd_source_1">{{Наведени вести|url=http://www.kommersant.ru/doc-y.aspx?DocsID=1009540|last=Allenova|first=Olga|date=8 August 2008|publisher=Kommersant|language=ru|script-title=ru:Первая миротворческая война}}</ref> Русија ја обвинила Грузија за агресија врз Јужна Осетија <ref name="roudik1"/> и започнала голема инвазија на Грузија под превезот на мировната операција на 8 август. Руската војска го зазела Цхинвали за пет дена и ги протерала грузиските сили. Русија, исто така, започнала воздушни напади врз воената инфраструктура во Грузија.<ref name="hindu2">{{Наведени вести|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-international/status-quo-not-possible-moscow/article1315790.ece|title=Status quo not possible: Moscow|date=13 August 2008|work=The Hindu}}</ref> Апхазиските сили отвориле втор фронт со напад на клисурата Кодори, држена од Грузија.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809|title=Abkhaz separatists strike disputed Georgia gorge|date=9 August 2008|publisher=Reuters}}</ref> Руските сили ги окупирале грузиските градови [[Зугдиди]],<ref name="new_front_deeper">{{Наведени вести|url=http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780|title=Russia opens new front, drives deeper into Georgia|date=11 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080814211308/http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780|archive-date=14 August 2008|publisher=Associated Press}}</ref> Сенаки,<ref name="gori_central">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/08/12/world/europe/12georgia.html|title=Russian Forces Capture Military Base in Georgia|last=Schwirtz|first=Michael|date=11 August 2008|work=The New York Times|last2=Barnard|first2=Anne|last3=Kramer|first3=Andrew E.}}</ref> [[Поти]] <ref name="Russia_NYTimes">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/08/13/world/europe/13georgia.html|title=Russia, in Accord With Georgians, Sets Withdrawal|last=Kramer|first=Andrew E.|date=12 August 2008|work=[[The New York Times]]|last2=Barry|first2=Ellen}}</ref> и Гори (последниот по преговарањето за прекин на огнот).<ref name="retort">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/08/15/world/europe/15georgia.html|title=Russia Vows to Support Two Enclaves, in Retort to Bush|last=Levy|first=Clifford J.|date=14 August 2008|work=The New York Times}}</ref> Руската Црноморска флота го блокирала грузискиот брег.<ref name="Allison"/> И за време и по војната, јужноосетските сили и нередовната милиција спровеле кампања на етничко чистење против Грузијците во Јужна Осетија,<ref name="Fact-finding">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|title=Report. Volume I|date=September 2009|publisher=Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in Georgia|page=27|archive-url=https://web.archive.org/web/20091007030130/http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-date=7 October 2009}}</ref> при што грузиските села околу Цхинвали биле уништени по завршувањето на војната.<ref name="Damage">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979+09-Oct-2008+PRN20081009|title=Amnesty International Satellite Images Reveal Damage to South Ossetian Villages After...|date=9 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222225015/https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979+09-Oct-2008+PRN20081009|archive-date=22 February 2014|publisher=Reuters}}</ref> Војната раселела 192.000 луѓе,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf|title=Civilians in the line of fire|date=November 2008|publisher=Amnesty International}}</ref> и додека многумина можеле да се вратат во своите домови по војната, една година подоцна околу 30.000 етнички Грузијци останале раселени.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm|title=Georgia Marks Anniversary of War|date=7 August 2009|work=BBC News}}</ref> Во интервју објавено во ''Комерсант'', лидерот на Јужна Осетија Едуард Кокојти изјавил дека нема да дозволи Грузијците да се вратат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kommersant.ru/doc/1011783|date=15 August 2008|publisher=Kommersant|language=ru|script-title=ru:Эдуард Кокойты: мы там практически выровняли все}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html|title=Rights Groups Say South Ossetian Militias Burning Georgian Villages|date=30 September 2008|publisher=RFE/RL}}</ref> Претседателот на Франција [[Никола Саркози]] преговарал за договор за прекин на огнот на 12 август 2008 година <ref>{{Наведени вести|url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19069|title=Russia Endorses Six-Point Plan|date=12 August 2008|access-date=15 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20080812233838/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19069|archive-date=12 August 2008|publisher=Civil.Ge}}</ref> На 17 август, рускиот претседател [[Дмитриј Медведев]] објавил дека руските сили ќе почнат да се повлекуваат од Грузија следниот ден.<ref name="http">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/17/AR2008081700294.html|title=Bush, European Leaders Urge Quick Withdrawal From Georgia|last=Kunkle|first=Fredrick|date=18 August 2008|work=Washington Post}}</ref> Руските сили се повлекле од тампон зоните во непосредна близина на Абхазија и [[Јужна Осетија]] на 8 октомври и контролата над нив била префрлена на Набљудувачката мисија на Европската унија во Грузија. == По војната во 2008 година == На 26 август 2008 година, Русија официјално ги признала [[Јужна Осетија]] и Абхазија како независни држави.<ref name="recognition">{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601082&sid=afAvlgTbOoAg&refer=canada|title=Russia Recognizes Independence of Georgian Regions (Update4)|date=2008-08-26|publisher=[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]}}</ref> Во 2015 година, обвинителот на [[Меѓународен кривичен суд|Меѓународниот кривичен суд]] побарал овластување од судиите на судот да започне истрага за наводните воени злосторства во врска со воениот судир. Овој случај вклучува наводни злосторства извршени како дел од кампањата за протерување на етничките Грузијци од Јужна Осетија, како и напади врз мировници од страна на грузиските и јужноосетските сили.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.haguejusticeportal.net/index.php?id=13364|title=The Prosecutor of the International Criminal Court, Fatou Bensouda, requests judges for authorisation to open an investigation into the Situation in Georgia » The Hague Justice Portal|work=www.haguejusticeportal.net|accessdate=2016-01-27|archive-date=2020-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801012416/http://www.haguejusticeportal.net/index.php?id=13364|url-status=dead}}</ref> Руските и осетските трупи ја прошириле границата кон Грузија, протерувајќи ги етничките Грузијци од нивните домови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.politico.eu/article/vladimir-putins-mysterious-moving-border/|title=Vladimir Putin's mysterious moving border|date=3 April 2016|work=politico.eu|accessdate=31 March 2018}}</ref> Имало неколку предлози за приклучување на Јужна Осетија кон Русија по војната. Најновиот датира од 2022 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://eurasianet.org/south-ossetia-says-it-will-seek-to-join-russia|title=South Ossetia says it will seek to join Russia|last=Kucera|first=Joshu|date=31 March 2022|publisher=[[Eurasianet]]}}</ref> === Криза во 2019 година === На 24-25 август 2019 година, тензиите се зголемиле на административната гранична линија во Јужна Осетија кога грузиската полиција подигнала контролен пункт помеѓу селата [[Chorchana|Чорчана]] и [[Tsnelisi|Цнелиси]] како одговор на тековните руско-јужноосетски работи за разграничување. На 29 август кај Чорчана било забележано движење на воена опрема и персонал. Јужноосетискиот функционер Егор Кочиев побарал итно демонтирање на контролниот пункт на грузиската полиција, во спротивно предупредувајќи дека Јужна Осетија ќе преземе „''законски мерки''“. Грузиските власти одговориле велејќи дека Грузија не го прифаќа „''јазикот на ултиматумите''“. Службата за државна безбедност на Грузија изјавила дека контролниот пункт бил подигнат на територија под контрола на Грузија, а грузиската влада треба да одлучи каде да постави полициски контролен пункт на грузиска територија. Министерството за надворешни работи на Грузија ги повикал де факто властите на Јужна Осетија да престанат со провокациите и незаконските разграничувања. На 29 август, претставниците на Јужна Осетија ненадејно го напуштиле состанокот со грузиската влада, спроведен во формат на Механизмот за спречување и одговор на инциденти (ИПРМ). Во септември, властите на Јужна Осетија ги затвориле сите премини со територијата контролирана од грузиската влада, влошувајќи ја хуманитарната ситуација во регионот и ставајќи ги на посебен ризик околу 2.500 етнички Грузијци кои останале во областа Ахалгори. Претставниците на Тбилиси, Москва и Цхинвали продолжиле да разговараат за ситуацијата за време на серијата „''технички состаноци''“, но останале сериозни безбедносни предизвици. Грузиските власти одбиле да разговараат за поставување полициски контролни пунктови на грузиска контролирана територија. === Денес === На 6 ноември 2023 година, граничарите на Руската Федерација убиле грузиски цивил и уапсиле друг во близина на границата во близина на селото [[Kirbali|Кирбали]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/georgia-statement-spokesperson-killing-and-detention-georgian-citizens-kirbali_en?s=51|title=Georgia: Statement by the Spokesperson on the killing and detention of Georgian citizens in Kirbali|work=Delegation of the European Union to the Council of Europe|accessdate=10 November 2023|ref=7 November 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://civil.ge/archives/567764|title=Russian Occupation Forces Kill One Georgian Citizen, Abduct Another|date=7 November 2023|publisher=[[Civil Georgia]]}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Војни на Грузија]] [[Категорија:Грузиско-руски односи]] [[Категорија:Јужна Осетија]] [[Категорија:Судири во 2022 година]] [[Категорија:Судири во 2023 година]] [[Категорија:Судири во 2024 година]] a1sg0msext6ktkw8uay9czxiku2zj6v 0 1346045 5583523 5583220 2026-06-28T05:28:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583523 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Kočevci-Valvasor.jpg|мини|260x260пкс| Готшери (германски селани) во гравура од делото на Јохан Вајхард фон Валвасор ''Славата на Војводството Крањска'', 17 век]] '''Готшери''' или '''Кочевари''' ({{Langx|de|Gottscheer}}, {{Langx|sl|Kočevarji}}, {{Јаз|sl|kočevski Nemci}}) — германски доселеници во регионот [[Кочевје]] (познато како Готче) во [[Словенија]], порано округот Готче. До [[Втора светска војна|Втората светска војна]], нивниот главен јазик на комуникација бил Готшерскиот, [[Баварски јазик|баварски]] дијалект на германскиот јазик.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Graupera|first=Jordi|year=2015|title=Al final hi ha el bosc. Obituari d'un poble|trans-title=At the end there is the forest. Obituary from a people|journal=El món d'ahir|language=ca|location=Barcelona|volume=1|pages=6–17|issn=2462-7062}}</ref> == Историја == === Војводството Крањска === Во 1247, Бертолд, патријархот од Аквилеја, го префрлил феудот на Рибница и неговата [[долењска]] околина на грофовите од Ортенбург, благородничко семејство од Каринтија. Оваа област вклучувала исконска шумска област која на крајот станала позната како Готче. Во 1336, патријархот Бертранд од Сен-Жениес ги потврдил и ги проширил правата и одговорностите на Отон V Ортенбург и неговите наследници како владетели на областа. Почнувајќи од 1330 година и продолжувајќи до ''околу'' 1400 година, грофовите од Ортенбург ги населиле германските селани од Источен Тирол и [[Корушка]] во рамките на нивниот феуд. Во 1377, градот [[Кочевје]], најистакнат меѓу германските градови во регионот, добил пазарни права, а во 1406 година грофот Фредерик III од Ортенбург му доделил на растечкото германско население право да собира естовери од шумите во регионот. Со изумирањето на Домот на Ортенбург во 1418, регионот потпаднал под контрола на грофовите од Цеље; по убиството на Улрих II од Цеље во 1456, [[Хабсбурговци]]те го добиле регионот за себе. Поради својата позиција на надворешниот раб на хабсбуршките домени, областа Готче често била загрозена од османлиски напади, а Готшериредовно биле принудени да вршат воена служба за да ја заштитат областа. Самиот град Готче бил ограбен во 1469 година, но по неговата брза обнова, [[Фридрих III (Свето Римско Царство)|Фридрих III]] му доделил градски привилегии. Поважно, Фридрих III, исто така, им дал на луѓето од Готче право да ги продаваат своите производи без данок (познат како ''Хаусиерерпатент'') низ целата империја на 23 октомври во 1492. Трговијата потоа станала клучен извор на дополнителен приход за Готшерите, кои останале изолирани земјоделци за егзистенција од нивното населување до нивното растурање по Втората светска војна. Продавниците од Готче продавале домашно изработени постелнини, кожи од животни и дрвени играчки, меѓу другите производи, низ [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] , а подоцна и низ [[Австроунгарија|Австроунгарското]] и во [[Германско Царство|Германското]] царство. Во 18 век, нивното право на продавање било проширено за да произведуваат од јужните краишта на империјата, а до моментот кога Готче бил инкорпориран во Југославија, тие продавале и егзотично овошје и слатки. Готшерите продавале пеш во текот на зимата и се враќале во пролет за да се грижат за семејната парцела, останувајќи дома до крајот на сезоната на жетвата во ноември. Во 1507 година, Готче бил заложен кај Јерг фон Турн (Јуриј Турн), кој станал омразен од неговите поданици поради воведувањето на тешки земјоделски даноци и наплата на камати. Селаните од Готче на крајот го убиле фон Турн, предизвикувајќи го бунтот на словенечките селани, кој продолжил да беснее низ територијата на денешна Словенија и делови од Австрија сè додека не бил задушен во 1515. Во 1524 г., суверенитетот над Готче го купил Ханс Унгнад, а набргу потоа и хрватските грофови од Благај во 1547. Хрватското владеење траело помалку од еден век, но за тоа време, многу од Готшерите го додале крајот ''-ич'' на нивните презимиња, изведен од заедничката хрватска наставка ''-ić''. Во 1618 г. Готче бил продаден на ''Фрајхер'' Јохан Јакоб Кисл, кој го основал округот Готче и се наметнал како гроф на Готче. Неговиот посвоен син веднаш го продал округот на Волф Енгелбрехт од Ауерсперг во 1641. Во 1677, Јохан Вајхард од Ауерсперг го направил округот фидеикомисум на Домот на Ауерсперг, обезбедувајќи ја неговата сопственост од семејството до укинувањето на Австро-Унгарија. Во 1791, императорот Леополд II го подигнал округот Готче во војводство.<ref name=":1">{{Наведена книга|url=http://wwwu.uni-klu.ac.at/hleustik/gottschee/archiv/publikationen/digital/pdf/jh-buch11.pdf|title=Das Jahrhundertbuch der Gottscheer|last=Petschauer|first=Erich|publisher=Hermann Leustik|year=1980|isbn=9783700302438|location=[[Klagenfurt]]|language=de|trans-title=The Gottscheer Book of Centuries|access-date=2024-04-16|archive-date=2012-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104171241/http://wwwu.uni-klu.ac.at/hleustik/gottschee/archiv/publikationen/digital/pdf/jh-buch11.pdf|url-status=dead}}</ref> Од 1809 до 1814 г., Готче бил окупирана од силите на [[Наполеон Бонапарт|императорот Наполеон]] и инкорпорирана во Илирските провинции. Сепак, преземањето на Наполеон не било без инцидент, бидејќи Готшерите се кренале против Французите во 1809 година, постигнувајќи некои помали победи пред да бидат брутално уништени. Откако Французите ја напуштиле областа, контролата над војводството била вратена на Домот на Ауерсперг. Во 1848, крепосништвото било укинато, а во 1871, во градот Готче била изградена првата [[гимназија]] во регионите, а една деценија подоцна, во истиот град било основано занаетско училиште за обработка на дрво. Во 1893 г. Готче ја стекнал својата прва железничка врска со пруга што се протегала од градот Готче до [[Љубљана]], а една година подоцна, Домот на Ауерсперг подигнал пилана, првата голема индустриска локација во регионот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pmk-kocevje.si/media/pdf/nemski_jezikovni_otok/pdf/07.pdf|title=Kontakti - Pokrajinski muzej Kočevje|work=www.pmk-kocevje.si|accessdate=2024-03-18}}</ref> Помеѓу 1869 и 1878 година, германското население на Готче го достигнал својот максимум со население од околу 26.000. Сепак, и покрај модернизацијата, регионот останал многу сиромашен, а неговото население главно зависело од земјоделството за егзистенција. Од 1880 година, Готче почнал да го губи населението поради емиграцијата во [[Соединети Американски Држави|Соединетите држави]] и [[Канада]]. Во комбинација со ефектите од антигерманската дискриминација во новоформираното Кралство Југославија, германското население Готшери било намалено на 12.500 со германската инвазија во 1941. === Кралство Југославија === По распаѓањето на Австроунгарското Царство, Готче станал дел од новоформираното [[Кралство Југославија]] во 1918. Вградувањето на јазичниот остров во словенската држава не поминало без отпор од Германците кои потекнувале од Готче. Емигрантите од Готче во Соединетите Американски Држави лобирале за признавање на правото на нивниот народ на [[самоопределување]], меѓутоа, малата големина и уште помалото население на енклавата значело дека таа била инкорпорирана во Југославија и покрај неодобрувањето на германското население од Готче. И покрај тврдењата дека Кралството Југославија уставно ќе ги заштитело малцинските права, на 1 јануари 1919, сите германски учители и државни службеници во државата биле отпуштени. Гимназијата во Готче била претворена во институција на словенечки јазик, а градското трговско училиште било затворено заедно со 22 германски граѓански организации и клубови. До 1939, во основните училишта во целиот регион биле понудени само пет паралелки на германски. Обидите да се формираат германски културни организации континуирано биле задушени, поради зголемениот страв на југословенската влада од германските националистички чувства кои произлегле од Германија и Австрија. И покрај овие тешкотии, во 1930 г. се одржала 600-годишна прослава на постоењето на Готче.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Das war Gottschee|last=Schemitsch|first=Karl|publisher=Karl Schemitsch|year=1977|location=[[Landskron]]|pages=96-100|language=de|translator-last=Herold|translator-first=Edith|trans-title=This was Gottschee}}</ref> Во 1939, забраната за Германската културна организација (''Културбунд'') била укината, во замена за наводниот подобар третман кон Словенците од Корушка од страна на Третиот Рајх. Национал-социјалистичкиот активист Вилхелм Лампетер лесно можел да основа паравоена организација, ''Маншафт'', од реконституираната културна организација и започнала сериозна агитација за „репатријација“ во Германија. === Втората светска војна === По брзата германска инвазија на 6 април 1941, паравоените сили ''на Маншафт'' ја презеле контролата над Готче. На 13 април, Вилхелм Лампетер ја презел функцијата како ''Bezirkshauptmann'' (Окружниот водач) на Готче во старата градска палата на Ауерспергс во градот Готче. Меѓутоа, Лампетер морал веднаш да се повлече од оваа функција на 23 април, откако регионот станал дел од провинцијата Љубљана, италијанска окупациска зона. На 1 октомври истата година, [[Адолф Хитлер]] и [[Бенито Мусолини]] постигнале договор за преселување, а плановите за преселување на Готшерите смислени од Главната канцеларија за благосостојба на етничките Германци (ВоМи) биле ставени на дело. Членовите на ''Маншафт'' брзо го иницирале преселувањето низ регионот. На преселувањето на Готшерите им било дозволено да донесат со себе некои работи од домаќинството и 1/3 од својот добиток со себе. Наводно, испразнетата земја требало да биде дадена на италијанските доселеници, но поради интензитетот на партизанските напади во областа, италијанското населување никогаш не било спроведено. [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_137-072772,_Umsiedlung_Gottschee,_Ausweisstelle.jpg|мини|Етничките Германци од Готче се соочуваат со преселување во 1941 година]] Готшерите биле преселени на територијата припоена од Италија кон т.н. Рански Триаголник, регионот во [[Штаерска (Словенија)|Долна Штаерска]] помеѓу сливовите на реките Крка, [[Сутла]] и [[Сава]]. За да ја постигнат нивната цел, морале да најдат сместување за доселениците од Готче и, почнувајќи од ноември 1941, околу 46.000 Словенци од т.н. Рански Триаголник биле депортирани во источна Германија за потенцијална германизација или принудна работа. Непосредно пред тоа, пропагандата насочена и кон Готшерите и кон Словенците им ветила на вторите еквивалентно обработливо земјиште во Германија за земјата отстапена во [[Штаерска (Словенија)|Долна Штаерска]]. На Готшерите им биле дадени пасоши од Рајхот и транспорт до областа Ран веднаш по принудното заминување на Словенците. Повеќето ги напуштиле своите домови по принуда и закани бидејќи ВоМи им го поставил 31 декември 1941 како краен рок за движење на двете групи. Иако многу Готшери добиле куќи и обработливо земјиште, неизбежно било големо незадоволство што многу имоти биле со помала вредност и квалитет од нивните оригинални земјишта, а многумина биле во неред по избрзаното протерување на нивните претходни станари. Од времето на нивното пристигнување до крајот на војната, земјоделците од Готче биле малтретирани, а понекогаш и убивани од [[Југословенски партизани|југословенските партизани]] кои ги гледале како инструмент на силите на Оската. Меѓу овие партизани имало и Словенци кои ја избегнале депортацијата од т.н. Рански Триаголник во околните шуми. Обидот за преселување на Готшери се покажал како скап неуспех за нацистичкиот режим, кој требал да распореди дополнителна работна сила за да ги заштити земјоделците од партизаните. Депортираните Словенци биле однесени во неколку логори во Саксонија, Шлезија и на други места во Германија, каде што биле принудени да работат на германски фарми или во фабрики од 1941 до 1945. Работниците не секогаш биле чувани во формална интернација, туку често во блиските празни згради. По завршувањето на војната, повеќето се вратиле во Југославија за да ги најдат своите домови уништени.<ref name=":1"/> === По војната === До 1945 г. речиси сите Готшери побегнале од т.н. Рански Триаголник за [[Австрија]], а потоа биле интернирани и протерани како последица на договорите меѓу поразените Германци и југословенските партизани. Готшери станале бегалци без државјанство во Австрија. По војната, околу 3.000 останале во Австрија и 2.000 емигрирале во Германија, додека останатите емигрирале во Соединетите Американски Држави и Канада.<ref name=":2"/> Според сите сметки, помалку од 400 етнички Германци се нашле во новата [[Социјалистичка Република Словенија]], при што [[Одделение за заштита на народот|ОЗНА]] брои само 110.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pmk-kocevje.si/media/pdf/nemski_jezikovni_otok/pdf/20.pdf|title=Vsi niso odšli / Nicht alle sind gegangen|date=2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120402185328/http://www.pmk-kocevje.si/media/pdf/nemski_jezikovni_otok/pdf/20.pdf|archive-date=2 April 2012}}</ref> Големо мнозинство на Готшерии нивните потомци сега живеат во Соединетите Држави, главно во [[Њујорк (град)|Њујорк]] и [[Кливленд]], но и во други делови на земјата. Мал број се доселиле во Киченер, Онтарио, заедно со оние кои останале во Европа. Салата Готче во Риџвуд, Квинс служи како културен центар и место за собирање на заедницата. == Значајни Готшери == Значајни Германци од Готче или жители со германско наследство од Готче вклучуваат: * Алберт Белај (роден 1925), културен активист * Дорис Дебењак (1936–2013), лингвист и преведувач * Јохан Еркер (1781–1809), австриски бунтовнички водач * Питер Кослер (1824–1879), правник и географ * Ричард Џеј Крамер (роден 1963), американски бизнисмен * Мајкл Џеј Крише (роден 1966 година), американски хемичар и професор * Роман Ерих Петче (1907–1993), просветен работник * Ернест Погорелц (1838–1892), фотограф * Ендрју Поје (роден 1987), канадски танчер на мраз * Август Шауер (1872–1941), римокатолички свештеник и издавач * Вернер Рот (фудбал) (роден на 4 април 1948 година) професионален фудбалер == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.gottscheer.eu/ Верин Петер Кослер, Словенец] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240423212248/http://gottscheer.eu/ |date=2024-04-23 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Народи во Словенија]] s914yxk4s07vv1zwmaanttmlixy1fb0 0 1348262 5583623 5462612 2026-06-28T10:43:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583623 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Даруд | image = Darude photo in 2015.jpg | caption = Даруд во 2014 | birth_name = Тони-Вил Хенрик Виртанен | alias = {{flatlist| * Руд Бој * Да Руд }} | birth_date = {{birth date and age|1975|07|17}} | birth_place = [[Еура]], [[Финска]] | origin = [[Турку]], Финска | instrument = | genre = {{flatlist| * [[Електронска денс-музика|ЕДМ]] * [[Транс музика|транс]] * [[Хаус музика|хаус]] }} | occupation = {{flatlist| * Диџеј * музички продуцент }} | years_active = 1997–денес | label = {{flatlist| * EnMass * [[Warner Music Group|Warner Finland]] * Helsinki * 16 Inch * [[Robbins Entertainment|Robbins]] * [[Sony Music]]}} | associated_acts = [[JS16]] | website = {{URL|darude.com}} }} '''Тони-Вил Хенрик Виртанен''' (фински: ''Toni-Ville Henrik Virtanen''; роден на 17 јули 1975 година) познат по неговото уметничко име '''Даруд''' (''Darude'') ― фински диџеј и музички продуцент. Роден е на 17 јули 1975 година во финското село Хинерјоки во општината [[Евроа|Еура]].<ref name="sakerochannel" /> На музичката сцена во Финска се појавил во 1995 година, а кон крајот на 1999 година го издал платинестиот<ref name="latinumdarude" /> инструментален хит-сингл „Sandstorm“. Неговиот прв студиски албум, ''Before the Storm'', бил издаден на 18 септември 2000 година и во светски рамки бил продаден во 800 000 примероци.<ref name="sakerochannel" /> За албумот, Даруд освоил три Фински греми-награди.<ref name="sakerochannel" /> Албумот се искачил на прво место на Официјалната топ-листа за албуми во Финска<ref name="finnishcharts" /> и на 6-то место на топ-листата за денс/електронски албуми ''[[Билборд (магазин)|на Билборд]]'' во САД.<ref name="usdancealbumsa" /> Вториот студиски албум на Даруд, ''Rush'', во 2003 годинасе искачил на 11-то место на денс топ-листата од ''Билборд''<ref name="sajrush" /> и на 4-то место на неделната листа за албуми во Финска.<ref name="finnishcharts" /> Неговиот трет студиски албум, ''Label This!'' бил објавен во 2007 година.<ref name="saglabelthisreview" /> Иако за разлика од неговите претходни албуми, овој албум не котирал добро на топ-листите, дигиталното списание ''Gawker'' го пофалило синглот „In the Darkness“.<ref name="sagakweri" /> Во 2011 година, Даруд бил коосновач на издавачката куќа EnMass Music, преку која објавил многу микс-компилации поврзани со неговата радио-емисија ''Salmiakki Sessions.'' По настапувањето на неколку фестивали како: Tomorrowland во 2014 година<ref name="sapraa" /> и Future Music Festival во 2015 година,<ref name="saofuture" /> тој на 14 август 2015 година го издал неговиот четврти студиски албум, ''Moments.'' По издавањето на албумот бил на турнеја низ САД и Канада (септември 2015 година). Во 2019 година, Даруд заедно со пејачот Себастијан Рејман ја претставувал Финска на [[Евровизија 2019|Изборот на песна за Евровизија]], со песната „Look Away“. На Евровизија во Тел Авив настапиле во првото полуфинале, каде завршиле на последно место со 23 поени.<ref>{{cite web | url=https://www.sbs.com.au/programs/eurovision/article/2019/01/30/edm-icon-darude-representing-finland-eurovision-and-people-are-losing-their-minds | title=EDM icon Darude is representing Finland at Eurovision and people are losing their minds! }}</ref><ref>{{cite web | url=https://eurovision.tv/event/tel-aviv-2019/first-semi-final | title=First Semi-Final of Tel Aviv 2019 - Eurovision Song Contest }}</ref> == Дискографија == ; Студиски албуми * ''Before the Storm'' (2000) * ''Rush'' (2003) * ''Label This!'' (2007) * ''Moments'' (2015) * ''Together'' (2023)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rumba.fi/uutiset/darude-ei-lepaa-laakereillaan-uusi-albumi-ja-kiertue-tulossa-viela-tana-vuonna/|title=Darude ei lepää laakereillaan – uusi albumi ja kiertue tulossa vielä tänä vuonna|date=2023-10-03|work=Rumba.fi|language=fi|accessdate=2024-05-18}}</ref> == Наводи == {{Наводи|30em|refs= <ref name="sakerochannel"> {{cite news | title =Darude | url =http://www.eurochannel.com/en/Darude-Finnish-Music.html | publisher =Eurochannel.com | access-date = August 17, 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150924003230/http://www.eurochannel.com/en/Darude-Finnish-Music.html | archive-date = September 24, 2015 }}</ref> <ref name="latinumdarude">{{cite news | title = Platinum - UK | url = https://twitter.com/bpi_music/status/649960814862974976 | publisher = BPI Music through Twitter | access-date = July 6, 2015 }}</ref> <ref name="finnishcharts">{{cite web|url=http://www.finnishcharts.com/search.asp?search=Darude&cat=a |title=finnishcharts.com – Finnish charts portal |publisher=Hung Medien |access-date=August 8, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018121114/http://www.finnishcharts.com/search.asp?search=Darude&cat=a |archive-date=October 18, 2012 }}</ref> <ref name="usdancealbumsa">{{cite magazine|url={{BillboardURLbyName|artist=darude|chart=Dance/Electronic Albums C}}|title=Darude Album & Song Chart History – Dance/Electronic Albums|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|publisher=[[Prometheus Global Media]]|access-date=August 8, 2011}}</ref> <ref name="sajrush"> {{cite news | title =Rush | first =MacKenzie | last =Wilson | url =http://www.allmusic.com/album/rush-mw0000036891 | publisher =[[Allmusic]] | date =July 15, 2003 | access-date = August 17, 2015 }}</ref> <ref name="saglabelthisreview"> {{cite news | title =Label This! review | url =http://www.findance.com/english/reviews.php?id=4001 | archive-url =https://archive.today/20070814041212/http://www.findance.com/english/reviews.php?id=4001 | url-status =dead | archive-date =August 14, 2007 | publisher = findance.com | access-date = August 17, 2015 }}</ref> <ref name="sagakweri"> {{cite news |title=How Darude's "Sandstorm" Became the EDM Track Everyone on the Web Knows |first=Andy |last=Cush |url=http://gawker.com/how-darudes-sandstorm-enveloped-the-web-1648636266 |newspaper=[[Gawker]] |date=December 9, 2014 |access-date=August 17, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150817043652/http://gawker.com/how-darudes-sandstorm-enveloped-the-web-1648636266 |archive-date=August 17, 2015 }}</ref> <ref name="sapraa"> {{cite news | title =Dates for Darude | url =http://www.residentadvisor.net/dj/darude/dates | publisher =[[Resident Advisor]] | access-date = August 17, 2015 }}</ref> <ref name="saofuture"> {{cite news | title =Darude To Play Three Future Music Sideshows | first =Nastassia | last =Baroni | url =http://musicfeeds.com.au/news/darude-to-play-three-future-music-sideshows/ | publisher =musicfeeds.com | date =February 28, 2015 | access-date = August 17, 2015 }}</ref> <!-- <ref name="">{{cite news | access-date = July 6, 2015 }}</ref> {{Listen |filename = |title = |description = }} {{ external media | align =right | video1 = video 1 | video2 = video 2 }} {|class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:offwhite; color:black; width:20em; max-width: 40%;" cellspacing="5" |style="text-align: left;"|"QUOTE" |- |style="text-align: left;"|— REPLACE in |} -->}} == Надворешни врски == * {{Матична|http://www.darude.com/}} * {{Allmusic|class=artist|id=mn0000678465}} * {{discogs artist|6433}} * [http://www.enmassmusic.com/ EnMassMusic.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190706092503/http://enmassmusic.com/ |date=2019-07-06 }} (издавачката куќа на Даруд) {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1975 година]] [[Категорија:Статии со извори на фински (fi)]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Учесници на Евровизија]] [[Категорија:Транс музичари]] [[Категорија:Фински диџеи]] [[Категорија:Клупски диџеи]] 7wqz3r1n1j6x6opqrrk7ipmf64tulro 0 1353912 5583475 5417807 2026-06-28T01:58:41Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583475 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Tel-Tsafit-206.jpg|мини|300x300пкс|Тел-ес-Сафи]] [[Податотека:12 Tribes of Israel Map mk.svg|мини|Гет е на североисток од [[Филистеја]] (Филистија)|311x311пкс|лево]] '''Гет''' ({{langx|he|גת}}) — древен [[Филистејци|филистејски]] град, еден од градовите на [[Филистеја|Филистејското Петтоградие]] спомнати во [[Библија|Библијата]] ([[Исус Навин (библиска книга)|Исус Навин]] 13:3, 1. Цар. 6:17). [[Заветен ковчег|Ковчегот на заветот]] бил пренесен во Гет од Азот, а оттука во [[Ашкелон]], поради израстоци и рани што се појавиле кај [[Луѓе|луѓето]] што го чувале ковчегот (1. Цар. 5:8). Во Гет била татковината на [[Голијат]] (1. Цар. 17:4, 1. Цар. 17:23); [[Давид]] исто така останал таму привремено, криејќи се од [[Саул]] (1. Цар. 27:2-3). Слугите на Анхус, царот гетски, го препознале Давид како цар на кого „пееле во [[Оро|ора]] и рекле: Саул уби илјадници, а Давид десетици илјади“. Давид, плашејќи се од прогонство од Анхус ([https://www.sveto-pismo.mk/star-zavet/prva-kniga-carstva/ 1. Цар. 21:10]), си го спасил животот преправајќи се дека е лут во очите на гетјаните и цртал по вратите (фрлајќи се на рацете) и лигавејќи се по својата брада. Гет потоа бил заземен од Сиријците (4. Цар. 12:17). Библискиот Гет, сместен на еден рид (сега Тел ес-Сафи), заземал силна положба (2. Лет. 11:8) на границата на Филистејците со племето Јуда. Воените дејствија, очигледно, рано го уништиле Гет, бидејќи подоцнежните пророци повеќе не го спомнуваат (Соф. 2:4, [[Захарија (библиска книга)|Зах]]. 9:5) меѓу другите царски градови на Филистејците. Одделните величествени урнатини на [[замок]] и станбени згради сведочат за важноста на градот во древноста; но не знаеме дали припаѓаат на најраната историја на Гет, бидејќи се споменуваат само за време на [[Крстоносни војни|Крстоносните војни]]. При ископувањата на градот, пронајден бил [[Пиво|пивски]] бокал со зачуван [[квасец]], стар 3000 години. Во 2023 г., овој квасец се користел за правење точено пиво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://detaly.co.il/unikalnyj-germano-izrailskij-startap-vozrozhdaet-pivo-drevnih-filistimlyan/|title=Уникальный германо-израильский стартап возрождает пиво древних филистимлян|last=Шустер|first=Рут|date=2023-06-19|work=Детали|language=ru-RU|accessdate=2024-08-20|archive-date=2023-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619150546/https://detaly.co.il/unikalnyj-germano-izrailskij-startap-vozrozhdaet-pivo-drevnih-filistimlyan/|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.sveto-pismo.mk/star-zavet/prva-kniga-carstva/ Прва книга Царства] * [https://swap.stanford.edu/20090419223353/http://www.dig-gath.org/ Tell es-Safi website] * [http://gath.wordpress.com/ Tell es-Safi weblog] * [http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.aspx?id=1303&mag_id=115 An Archaeological dig at Ramla] [[Категорија:Археолошки наоѓалишта во Израел]] [[Категорија:Населени места основани во 5 милениум п.н.е.]] [[Категорија:Градови-држави]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ l24z3maitc466hwxeavoblf4jc2to57 0 1355322 5583449 5573166 2026-06-27T22:15:29Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583449 wikitext text/x-wiki {{Напомена|изблици на гама-зраци од земјино потекло|Земјин гама-изблик}} [[Податотека:Gamma_ray_burst.jpg|мини|300px|Уметничко толкување кое го прикажува животот на масивна ѕвезда како јадрено соединување ги претвора полесните елементи во потешки. Кога соединувањето повеќе не создава доволно притисок за да се спротивстави на гравитацијата, ѕвездата брзо колабира и настанува црна дупка. Теоретски, енергијата може да се ослободи за време на колапсот долж оската на вртење за да настане гама-изблик.]] '''Гама-изблик''' ('''ГЗИ''') — неизмерна [[Енергија|енергетска]] експлозија кои се забележани во далечните [[Галаксија|галаксии]], кои се најсветлите и најкрајните експлозивни настани во целиот [[универзум]],<ref>{{Наведено списание|last=Gehrels|first=Neil|last2=Mészáros|first2=Péter|author-link2=Петер Месарош|date=2012-08-24|title=Gamma-Ray Bursts|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1216793|journal=Science|language=en|volume=337|issue=6097|pages=932–936|arxiv=1208.6522|bibcode=2012Sci...337..932G|doi=10.1126/science.1216793|issn=0036-8075|pmid=22923573}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Misra|first=Kuntal|last2=Ghosh|first2=Ankur|last3=Resmi|first3=L.|date=2023|title=The Detection of Very High Energy Photons in Gamma Ray Bursts|url=https://www.tifr.res.in/~ipa1970/news/V53-12/Vol53-12-A11.pdf|journal=Physics News|publisher=Tata Institute of Fundamental Research|volume=53|pages=42–45}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://science.nasa.gov/universe/gamma-ray-bursts-black-hole-birth-announcements/|title=Gamma-Ray Bursts: Black Hole Birth Announcements|last=NASA Universe Web Team|date=2023-06-09|work=science.nasa.gov|language=en-US|accessdate=10 септември 2024|archive-date=2025-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20251020083110/https://science.nasa.gov/universe/gamma-ray-bursts-black-hole-birth-announcements/|url-status=dead}}</ref> како што ги опишува [[НАСА]], изблиците се како „најмоќна класа на експлозии во универзумот“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nasa.gov/universe/nasa-missions-study-what-may-be-a-1-in-10000-year-gamma-ray-burst/|title=NASA Missions Study What May Be a 1-In-10,000-Year Gamma-ray Burst - NASA|last=Reddy|first=Francis|date=2023-03-28|work=nasa.gov|language=en-US|accessdate=10 септември 2024}}</ref> Тие се најенергичните и најсветлите [[Електромагнетен пулс|електромагнетни настани]] од [[Големата експлозија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://missionscience.nasa.gov/ems/12_gammarays.html|title=Gamma Rays|work=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20120502232209/http://missionscience.nasa.gov/ems/12_gammarays.html|archive-date=2012-05-02}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The Physics of Gamma-Ray Bursts|last=Zhang|first=Bing|publisher=Cambridge University Press|year=2018|isbn=978-1-107-02761-9|pages=xv, 2|language=en}}</ref> Гама-изблиците може да траат од десет милисекунди до неколку часа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.universetoday.com/101486/new-kind-of-gamma-ray-burst-is-ultra-long-lasting/|title=New Kind of Gamma Ray Burst is Ultra Long-Lasting|last=Atkinson|first=Nancy|date=2013-04-16|work=Universe Today|language=en-US|accessdate=10 септември 2024}}</ref><ref name="Kouveliotou">[[Гама-изблик#Kouveliotou|Kouveliotou 1994]]</ref> По првичниот блесок на [[Гама-зрачење|гама-зраците]], емитуван е „проследен сјај“, кој е подолготраен и обично е емитуван на подолги [[Бранова должина|бранови должини]] ([[Рендгенски зраци|рендгенски]], [[Ултравиолетово зрачење|ултравиолетови]], [[Видлив спектар|оптички]], [[Инфрацрвено зрачење|инфрацрвени]], [[микробранови]] и [[Радиобранови|радио]]).<ref>[[Гама-изблик#VedrenneAtteia|Vedrenne & Atteia 2009]]</ref> Интензивното зрачење на повеќето набљудувани гама-изблици се смета дека се ослободува за време на [[супернова]] или [[суперсјајна супернова]] бидејќи [[ѕвезда]] со висока [[Маса (физика)|маса]] експлодира и создава [[неутронска ѕвезда]] или [[црна дупка]]. Се чини дека поткласа на гама-изблиците потекнува од спојувањето на[[Двојна ѕвезда|двојните]] неутронски ѕвезди.<ref name="PhysRev">{{Наведено списание|last=Abbott|first=B. P.|date=16 октомври 2017|title=GW170817: Observation of Gravitational Waves from a Binary Neutron Star Inspiral|journal=Physical Review Letters|volume=119|issue=16|pages=161101|arxiv=1710.05832|bibcode=2017PhRvL.119p1101A|doi=10.1103/PhysRevLett.119.161101|pmid=29099225}}</ref> Изворите на повеќето гама-изблици се оддалечени милијарди [[Светлосна година|светлосни години]] од [[Земја (планета)|Земјата]], што значи дека експлозиите се и крајно енергични (вообичаен излблик ослободува онолку енергија за неколку секунди колку што [[Сонце]]то ќе ослободи во целиот свој животен век од 10 милијарди години)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://phys.org/news/2017-07-massive-star-dying-blast-caught.html|title=Massive star's dying blast caught by rapid-response telescopes|last=Arizona State University|date=26 јули 2017|work=PhysOrg|accessdate=10 септември 2024}}</ref> и исклучително ретко (неколку по [[галаксија]] на милион години<ref name="rates">[[Гама-изблик#Podsiadlowski|Podsiadlowski 2004]]</ref>). Сите набљудувани гама-изблици потекнуваат надвор од галаксијата [[Млечен Пат]], иако поврзана класа на [[феномени]], меки гама-повторувачи, се поврзани со [[магнетар]]и во Млечниот Пат. Претпоставувано е дека една гама-изблик во [[Млечен Пат|Млечниот Пат]], насочен директно кон Земјата, може да предизвика настан на [[масовно изумирање]].<ref name="Melott2004">[[Гама-изблик#Melott|Melott 2004]]</ref> Некои истражувачи претпоставуваат дека [[Доцно ордовициско масовно истребување|доцното ордовициско масовно истребување]] се случило како резултат на таков изблик на гама-зраци.<ref name="GeographicPatterns">{{Наведено списание|last=Melott, A.L.|last2=Thomas, B.C.|year=2009|title=Late Ordovician geographic patterns of extinction compared with simulations of astrophysical ionizing radiation damage|journal=Paleobiology|volume=35|issue=3|pages=311–320|arxiv=0809.0899|bibcode=2009Pbio...35..311M|doi=10.1666/0094-8373-35.3.311}}</ref><ref name="renamed_from_2021_on_20231204051223">{{Наведено списание|last=Rodríguez-López|first=Lien|last2=Cardenas|first2=Rolando|last3=González-Rodríguez|first3=Lisdelys|last4=Guimarais|first4=Mayrene|last5=Horvath|first5=Jorge|date=24 јануари 2021|title=Influence of a galactic gamma ray burst on ocean plankton|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/asna.202113878|journal=Astronomical Notes|volume=342|issue=1–2|pages=45–48|arxiv=2011.08433|bibcode=2021AN....342...45R|doi=10.1002/asna.202113878|access-date=10 септември 2024}}</ref><ref name="TerrestrialOzoneDepletion">{{Наведено списание|last=Thomas|first=Brian C.|last2=Jackman|first2=Charles H.|last3=Melott|first3=Adrian L.|last4=Laird|first4=Claude M.|last5=Stolarski|first5=Richard S.|last6=Gehrels|first6=Neil|last7=Cannizzo|first7=John K.|last8=Hogan|first8=Daniel P.|date=28 февруари 2005|title=Terrestrial Ozone Depletion due to a Milky Way Gamma-Ray Burst|url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/429799/meta|journal=Astrophysical Journal|volume=622|issue=2|pages=L153–L156|arxiv=astro-ph/0411284|bibcode=2005ApJ...622L.153T|doi=10.1086/429799|access-date=10 септември 2024}}</ref> Гама-изблиците првпат биле откриени во 1967 година од [[Вела (сателит)|сателитите Вела]], кои биле дизајнирани да забележуваат [[Договор за делумна забрана за јадрени испитувања|тајни тестови за јадрено оружје]]; по темелна анализа, ова било објавено во 1973 година.<ref name="KSO">{{Наведено списание|last=Klebesadel R.W.|last2=Strong I.B.|last3=Olson R.A.|date=1973|title=Observations of Gamma-Ray Bursts of Cosmic Origin|journal=Astrophysical Journal Letters|volume=182|page=L85|bibcode=1973ApJ...182L..85K|doi=10.1086/181225}}</ref> По нивното откритие, стотици теоретски модели биле предложени за објаснување на овие изблици, како што се судирите меѓу [[Комета|кометите]] и [[Неутронска ѕвезда|неутронските ѕвезди]].<ref>[[Гама-изблик#HurleyBib|Hurley 2003]]</ref> Малку информации биле достапни за да бидат потврдени овие модели сè до откривањето на првите [[Рендгенски зраци|рендгенски]] и оптички последователни блесоци во 1997 година и директно мерење на нивните [[Црвено поместување|црвени поместувања]] со помош на оптичка [[спектроскопија]], а со тоа и нивните растојанија и енергетски излези. Овие откритија, и последователните студии на галаксиите и [[Супернова|суперновите]] поврзани со изблиците, ја разјасниле оддалеченоста и [[сјајност]]а на гама-изблиците, дефинитивно ставајќи ги во далечните галаксии. == Историја == {{Главна|Историја на истражувањето на гама-изблиците}} [[Податотека:BATSE_2704.jpg|мини|Положби на небото на сите изблици на гама-зраци откриени за време на мисијата BATSE. Распределбата е изотропна без концентрација кон рамнината на Млечниот Пат којашто се протега хоризонтално низ средината на сликата.]] Гама-изблиците за прв пат биле забележани во доцните 1960-ти од [[Вештачки сателит|сателитите]] [[Вела (сателит)|Вела]], кои биле изградени за да ги забележуваат импулсите на [[гама-зрачење]] емитирани од [[јадреното оружје]] тестирано во вселената. [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]] се сомневале дека [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] може да се обиде да изврши тајни јадрени испитувања по потпишувањето на [[Договорот за забрана на јадрени испитувања]] во 1963 година.<ref>{{Наведено списание|last=Bonnell|first=JT|last2=Klebesadel|first2=RW|date=1996|title=A brief history of the discovery of cosmic gamma-ray bursts|journal=AIP Conference Proceedings|volume=384|issue=1|pages=977–980|bibcode=1996AIPC..384..977B|doi=10.1063/1.51630}}</ref> На 2 јули 1967 година, во 14:19 [[Координирано универзално време|UTC]], сателитите Вела 4 и Вела 3 откриле блесок на гама-зрачење за разлика од кој било познат изглед на јадрено оружје.<ref name="FlashVela" /> Неизвесно што се случило, но не сметајќи го ова прашање особено итно, тимот од [[Национална лабораторија Лос Аламос|Националната лабораторија Лос Аламос]], предводен од [[Реј Клебесадел]], ги поднел податоците на истрага. Бидејќи дополнителните сателити Вела биле лансирани со подобри инструменти, работната група од Лос Аламос продолжила да наоѓа необјасниви изблици на гама-зраци во нивните податоци. Со анализа на различните времиња на пристигнување на изблиците откриени од различни сателити, групата можела да утврди груби проценки за [[Ѕвездена положба|положбите на небото]] од 16 изблици<ref name="FlashVela">[[Гама-изблик#Schilling|Schilling 2002]], стр. 12–16</ref><ref>{{Наведено списание|last=Klebesadel|first=R. W.|last2=et|first2=al|date=1973|title=Observations of Gamma-Ray Bursts of Cosmic Origin|url=https://adsabs.harvard.edu/full/1973ApJ...182L..85K|journal=Astrophysical Journal|volume=182|pages=85|bibcode=1973ApJ...182L..85K|doi=10.1086/181225}}</ref> и дефинитивно да отфрли земјино или [[Сонце|сончево]] потекло. Спротивно на општонародното верување, податоците никогаш не биле класифицирани.<ref>{{Наведено списание|last=Bonnell|first=J. T.|last2=Klebesadel|first2=R. W.|date=1996|title=A brief history of the discovery of cosmic gamma-ray bursts|journal=AIP Conference Proceedings|volume=384|page=979|bibcode=1996AIPC..384..977B|doi=10.1063/1.51630}}</ref> По темелна анализа, наодите биле објавени во 1973 година како напис на ''[[Astrophysical Journal]]'' со наслов „''Набљудувања на гама-изблиците од космичко потекло''“.<ref name="KSO"/> Повеќето рани [[хипотези]] за гама-изблиците поставиле блиски извори во галаксијата [[Млечен Пат]]. Од 1991 година, Комптоновата гама-набљудувачница (КГЗН/CGRO) и нејзиниот инструмент наречен Истражувач на избличен и минувачки извор (ИИМИ/BATSE), исклучително чувствителен забележувач на гама-зраци, обезбедиле податоци кои покажаа дека распространувањето на гама-изблици е [[Изотропност|изотропно]]{{Цп}}не е пристрасно кон некоја посебна насока во просторот.<ref>[[Гама-изблик#Meegan|Meegan 1992]]</ref> Доколку изворите биле од нашата сопствена галаксија, тие би биле силно концентрирани во или во близина на галактичката рамнина. Отсуството на каква било таква шема во случајот со гама-изблици, обезбедило силен доказ дека гама-изблиците мора да доаѓаат надвор од Млечниот Пат.<ref name="Vedrenne p. 16–40">[[Гама-изблик#VedrenneAtteia|Vedrenne & Atteia 2009]], стр. 16–40</ref><ref>[[Гама-изблик#Schilling|Schilling 2002]], стр. 36–37</ref><ref>[[Гама-изблик#Pac95|Paczyński 1999]], стр. 6</ref><ref name="Piran92">[[Гама-изблик#Piran92|Piran 1992]]</ref> Сепак, некои модели на Млечниот Пат сè уште се во согласност со изотропното распространување.<ref name="Vedrenne p. 16–40" /><ref name="Lamb">[[Гама-изблик#Lamb|Lamb 1995]]</ref> === Други тела како кандидати извори === Со децении по откривањето на гама-изблиците, [[астроном]]ите барале пандан на други [[Бранова должина|бранови должини]]: т.е., секое [[астрономско тело]] во положбено совпаѓање со неодамна забележаниот изблик. Астрономите разгледувале многу различни класи на тела, вклучувајќи [[Бело џуџе|бели џуџиња]], [[пулсар]]и, [[Супернова|супернови]], [[Збиено ѕвездено јато|збиени јата]], [[квазар]]и, [[Сејфертова галаксија|Сејфертови галаксии]] и [[Тело од типот на BL Гуштер|тела од типот на BL Гуштер]].<ref name="spatial">[[Гама-изблик#HurleyConf|Hurley 1986]], стр. 33</ref> Сите такви пребарувања биле неуспешни,<ref group="nb" name="790305b">Значаен исклучок е [[GRB 790305b|настанот од 5 март]] во 1979 година, крајно светла експлозија која била успешно положено најдена во остаток од [[супернова]]та [[LMC N49|N49]] во [[Голем Магеланов Облак|Големиот Магеланов Облак]]. Овој настан е толкуван како [[магнетар]]ен [[Родоначалници на гама-изблиците|џиновски блесок]], повеќе поврзано со [[Мек гама-повторувач|мекиот гама-повторувачки]] блесоци отколку „вистинските“ гама-изблици.</ref> и во неколку случаи особено добро локализирани изблици (оние чии положби биле утврдени со тогаш висок степен на точност) можело јасно да биде покажано дека немаат светли тела од каква било природа во согласност со положбата добиена од сателитите за забележување. Ова наведувало потекло или на многу слаби [[ѕвезди]] или на крајно далечни [[галаксии]].<ref>[[Гама-изблик#Pedersen|Pedersen 1987]]</ref><ref>[[Гама-изблик#Hurley92|Hurley 1992]]</ref> Дури и најточните положби содржеле бројни бледи ѕвезди и галаксии, а нашироко било договорено дека конечната резолуција на потеклото на космичките гама-зраци ќе бара нови сателити и побрзо општење.<ref name="CFishman">[[Гама-изблик#CFishman|Fishman & Meegan 1995]]</ref> === Проследен отсјај === [[Податотека:BeppoSAX.jpg|мини|Италијанско-холандскиот сателит BeppoSAX, лансиран во април 1996 година, ги обезбеди првите точни положби на гама-изблиците, овозможувајќи дополнителни набљудувања и идентификација на изворите.]] Неколку модели за потеклото на гама-изблиците претпоставуваа дека првичниот гама-изблик треба да биде проследен со проследен отсјај: бавно избледнувачка емисија на подолги [[Бранова должина|бранови должини]] создадени од судири помеѓу избувното исфрлање и меѓуѕвездениот [[гас]].<ref>[[Гама-изблик#Pac93|Paczynski 1993]]</ref> Раните пребарувања за овој проследен отсјај биле неуспешни, главно поради тоа што е тешко да биде набљудувана положбата на избликот на подолги бранови должини веднаш по првичниот изблик. Пробивот дошол во февруари 1997 година кога [[Вештачки сателит|сателитот]] BeppoSAX забележал гама-изблик ([[GRB 970228]]<ref group="nb" name="grbnames">Гама-изблиците се именувани според датумот на кој се откриени: првите две цифри се годината, по што следат двоцифрениот месец и двоцифрениот ден и буквата со редоследот по кој биле откриени во тој ден. Буквата „A“ е додадена на името за првиот идентификуван рафал, „B“ за вториот и така натаму. За изблици пред 2010 година, оваа буква била приложена само ако се случило повеќе од еден изблик тој ден.</ref>) и кога [[Рендгенски зраци|рендгенската]] [[камера]] била насочена кон правецот од кој потекнува избликот, забележал избледена емисија на рендгенски зраци. [[Телескоп „Вилијам Хершел“|Телескопот „Вилијам Хершел“]] идентификувал избледувачко оптички тело, 20 часа по експлозијата.<ref>[[Гама-изблик#Paradijs|van Paradijs 1997]]</ref> Откако гама-избликот избледол, длабокото отслокување било во можност да идентификува слаб, далечен домаќин на галаксијата на местоположбата на гама-избликот како што е прецизно забележано од оптичкиот проследен отсјај.<ref name="Vedrenne p. 90">[[Гама-изблик#VedrenneAtteia|Vedrenne & Atteia 2009]], стр. 90–93</ref><ref>[[Гама-изблик#Schilling|Schilling 2002]], стр. 102</ref> Поради многу слабата [[сјајност]] на оваа [[галаксија]], нејзината точна оддалеченост не била мерена неколку години. Па потоа, се случи уште еден голем напредок со следниот настан регистриран од BeppoSAX, [[GRB 970508]]. Овој настан бил локализиран во рок од четири часа од неговото откривање, дозволувајќи им на истражувачките работни групи да започнат со набљудување многу порано од било кој претходен изблик. Спектарот на телото открило [[црвено поместување]] од ''z'' = 0,835, поставувајќи го избликот на растојание од приближно 6 милијарди [[Светлосна година|светлосни години]] од [[Земја (планета)|Земјата]].<ref>[[Гама-изблик#Reichart|Reichart 1995]]</ref> Ова било првото прецизно определување на растојанието до гама-избликот, и заедно со откривањето на галаксијата домаќин од 970228 докажаа дека гама-изблиците се јавуваат во крајно далечни галаксии.<ref name="Vedrenne p. 90"/><ref>[[Гама-изблик#Schilling|Schilling 2002]], стр. 118–123</ref> За неколку месеци, контроверзноста за скалата на растојанието заврши: гама-изблиците биле вонгалактички настани кои потекнуваат од слаби галаксии на огромни растојанија. Следната година, [[GRB 980425]] бил проследен во рок од еден ден од светла [[супернова]] ([[SN 1998bw]]), која се совпаѓала по местоположбата, што укажува на јасна врска помеѓу гама-изблиците и смртта на многу масивни [[ѕвезди]]. Овој изблик ја дал првата силна трага за природата на системите што ги создаваат гама-изблиците.<ref name="98bw">[[Гама-изблик#Galama|Galama 1998]]</ref> === Понови инструменти === [[Податотека:Swift_spacecraft.jpg|лево|мини|Вселенското летало „Свифт“ на НАСА било лансирано во ноември 2004 година]] BeppoSAX функционирал до 2002 година, а Комптоновата гама-набљудувачница (со BATSE) излегла од [[орбитата]] во 2000 година. Сепак, револуцијата во проучувањето на изливите на [[гама-зраци]] го мотивирала развојот на голем број дополнителни инструменти дизајнирани специјално за истражување на природата на гама-изблиците, особено во најраните моменти по експлозијата. Првата таква мисија, Високо енергетскиот минлив истражувач 2 (HETE-2),<ref>[[Гама-изблик#HETE|Ricker 2003]]</ref> бил лансиран во 2000 година и функционираше до 2006 година, обезбедувајќи ги повеќето од главните откритија во овој период. Една од најуспешните вселенски мисии до сега, [[Набљудувачница „Нил Герелс Свифт“|„Свифт“]], била лансирана во 2004 година и од мај 2024 година сè уште е во функција.<ref>[[Гама-изблик#NASA2008|McCray 2008]]</ref><ref>[[Гама-изблик#Gehrels04|Gehrels 2004]]</ref> Свифт е опремена со многу чувствителен забележувач на гама-зраци, како и вградени [[Рендгенски зраци|рендгенски]] и оптички [[телескоп]]и, коишто можат брзо и автоматски да бидат придвижувани за да ја набљудуваат емисијата на проследениот отсјај, по избликот. Неодамна, [[Фермиев гама-телескоп|Фермиевата]] мисија била лансирана со Надгледувачот на гама-изблици, кој забележува изблици со брзина од неколку стотици годишно, од кои некои се доволно светли за да бидат набљудувани при крајно високи [[Енергија|енергии]] со Фермиевиот големоповршински телескоп. Во меѓувреме, на земја, биле изградени или модифицирани бројни оптички телескопи за да вградат [[програмска опрема]] за [[робот]]ска контрола што веднаш реагира на сигналите испратени преку Мрежата за координати на гама-изблици. Ова им овозможува на телескопите брзо да бидат пренасочени кон гама-избликот, често во рок од неколку секунди по примањето на сигналот и додека самата емисија на гама-зраци е сè уште во тек.<ref>[[Гама-изблик#ROTSE|Akerlof 2003]]</ref><ref>[[Гама-изблик#Akerlof99|Akerlof 1999]]</ref> Новите случувања од 2000-тите вклучуваат препознавање на кратки изблици на гама-зраци како посебна класа (најверојатно од спојување на [[Неутронска ѕвезда|неутронски ѕвезди]] и не се поврзани со [[супернови]]), откривање на продолжена, непредвидлива активност на палење на рендгенски [[Бранова должина|бранови должини]] кои траат многу минути по повеќето гама-изблици, и откривањето на [[Сјајност|најсјајните]] ([[GRB 080319B]]) и поранешните најоддалечени ([[GRB 090423]]) [[Астрономско тело|тела]] во [[универзумот]].<ref name="Bloom">[[Гама-изблик#Bloom|Bloom 2009]]</ref><ref>[[Гама-изблик#090423|Reddy 2009]]</ref> Најоддалечениот познат гама-изблик, [[GRB 090429B]], сега е најоддалеченото познато тело во универзумот. Во октомври 2018 година, [[астроном]]ите објавиле дека GRB 150101B (откриен во 2015 година) и [[GW170817]], настан од [[гравитациски бран]] откриен во 2017 година (кој е поврзан со GRB170817A, изблик откриен 1,7 секунди од истиот механизам), можеби биле [[Спојување на неутронски ѕвезди|спојување]] на две [[Неутронска ѕвезда|неутронски ѕвезди]]. Сличностите помеѓу двата настани, во однос на емисиите на [[Гама-зрачење|гама-зраци]], [[Оптика|оптички]] и [[рендгенски зраци]], како и природата на поврзаните [[Галаксија|галаксии]] домаќини, се „впечатливи“, што наведува дека двата одделни настани може да бидат резултат на спојување на неутронски ѕвезди, и двете може да бидат [[килонова]], што може да биде почеста во универзумот отколку што претходно било разбирано, според истражувачите.<ref name="EA-20181016">{{cite press release |author=University of Maryland |title=All in the family: Kin of gravitational wave source discovered – New observations suggest that kilonovae – immense cosmic explosions that produce silver, gold and platinum – may be more common than thought |url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-10/uom-ait101518.php |date=16 октомври 2018 |work=EurekAlert! |access-date=10 септември 2024 }} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181016142323/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-10/uom-ait101518.php |date=2018-10-16 }}</ref><ref name="NC-20181016">{{Наведено списание|last=Troja, E.|displayauthors=etal|date=16 октомври 2018|title=A luminous blue kilonova and an off-axis jet from a compact binary merger at z = 0.1341|journal=Nature Communications|volume=9|pages=4089|arxiv=1806.10624|bibcode=2018NatCo...9.4089T|doi=10.1038/s41467-018-06558-7|pmc=6191439|pmid=30327476}}</ref><ref name="NASA-20181016">{{Наведени вести|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/images/grb-150101b-a-distant-cousin-to-gw170817.html|title=GRB 150101B: A Distant Cousin to GW170817|last=Mohon|first=Lee|date=16 октомври 2018|work=NASA|access-date=10 септември 2024}}</ref><ref name="SPC-20181017">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.space.com/42158-another-neutron-star-crash-detected.html|title=Powerful Cosmic Flash Is Likely Another Neutron-Star Merger|last=Wall|first=Mike|date=17 октомври 2018|work=Space.com|accessdate=10 септември 2024}}</ref> Највисоката енергетска [[светлина]] забележана од изблик на гама-зраци бил еден [[Електронволт|тераелектронволт]], од [[GRB 190114C]] во 2019 година.<ref name="NAT-20191120">{{Наведено списание|last=Veres, P|displayauthors=et al.|date=20 ноември 2019|title=Observation of inverse Compton emission from a long γ-ray burst|journal=Nature|volume=575|issue=7783|pages=459–463|arxiv=2006.07251|bibcode=2019Natur.575..459M|doi=10.1038/s41586-019-1754-6|pmid=31748725}}</ref> (Треба да биде забележано, ова е околу илјада пати помала енергија од највисоката енергетска светлина забележана од кој било извор, што е 1,4 петаелектронволти од 2021 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sciencenews.org/article/light-energy-record-gamma-ray|title=Record-breaking light has more than a quadrillion electron volts of energy|last=Conover|first=Emily|date=2021-05-21|work=Science News|language=en-US|accessdate=10 септември 2024}}</ref>) Набљудувачот на променливи тела на вселената е мал [[рендгенски телескоп]]ски [[сателит]] за проучување на експлозиите на масивните ѕвезди преку анализа на добиените изблици на гама-зраци, развиен од [[Кинеска национална вселенска управа|НР Кинеската национална вселенска управа]] (КНВУ), Кинеската академија на науките (КАН) и францускиот [[ЦНЕС|Национален центар вселенски истражувања]] (НЦВИ/CNES),<ref name="Leicester">{{Наведена мрежна страница|url=https://www2.le.ac.uk/offices/press/press-releases/2015/october/lobster-inspired-ps3-8m-super-lightweight-mirror-chosen-for-chinese-french-space-mission|title=Lobster-inspired £3.8m super lightweight mirror chosen for Chinese-French space mission|date=26 октомври 2015|publisher=Универзитет во Лестер|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128093757/https://www2.le.ac.uk/offices/press/press-releases/2015/october/lobster-inspired-ps3-8m-super-lightweight-mirror-chosen-for-chinese-french-space-mission|archive-date=28 јануари 2021|accessdate=10 септември}}</ref> лансирана на 22 јуни 2024 година (07:00:00 UTC). [[Национална вселенска организација (Република Кина)|Националната вселенска агенција]] на [[Република Кина]], лансирала [[коцкест сателит]] наречен Надгледувач на минливи гама-зраци за следење на гама-изблици и други светли минливи гама-зраци со енергии кои се движат од 50 [[keV]] до 2 MeV во четвртото тримесечје на 2026 година.<ref>{{Наведено списание|last=Chang|first=Hsiang-Kuang|last2=Lin|first2=Chi-Hsun|last3=Tsao|first3=Che-Chih|last4=Chu|first4=Che-Yen|last5=Yang|first5=Shun-Chia|last6=Huang|first6=Chien-You|last7=Wang|first7=Chao-Hsi|last8=Su|first8=Tze-Hsiang|last9=Chung|first9=Yun-Hsin|date=2022-01-15|title=The Gamma-ray Transients Monitor (GTM) on board Formosat-8B and its GRB detection efficiency|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0273117721008048|journal=Advances in Space Research|volume=69|issue=2|pages=1249–1255|bibcode=2022AdSpR..69.1249C|doi=10.1016/j.asr.2021.10.044|issn=0273-1177|doi-access=free}}</ref> == Класификација == [[Податотека:GRB_BATSE_12lightcurves.png|мини|Светлински криви со гама-изблици]] [[Светлинска крива|Светлинсите криви]] на гама-изблиците се исклучително разновидни и сложени.<ref>[[Гама-изблик#Katz|Katz 2002]], стр. 37</ref> Нема две светлински криви на гама-изблик кои се идентични,<ref>[[Гама-изблик#Marani|Marani 1997]]</ref> со големи варијации забележани во речиси секое својство: времетраењето на забележливата емисија може да варира од милисекунди до десетици минути, може да има еден врв или неколку поединечни потпулси и поединелните врвови може да бидат симетрични или со брзо осветлување и многу бавно избледување. На некои изблици им претходи настан „[[Претходник на гама-изблик|претходник]]“, слаб изблик кој потоа (по неколку секунди до минути без никаква емисија) следи многу поинтензивна „вистинска“ епизода на изблик.<ref name="Lazzati">[[Гама-изблик#Lazzati|Lazatti 2005]]</ref> Светлинските криви на некои настани имаат крајно хаотични и сложени профили без речиси никакви забележливи обрасци.<ref name="CFishman"/> Иако некои светлински криви може грубо да бидат пресоздадени со користење на одредени поедноставени модели,<ref>[[Гама-изблик#Simic|Simić 2005]]</ref> бил постигнат мал напредок во разбирањето на целосната забележана различност. Предложени се многу шеми за класификација, но тие често се засновани исклучиво на разликите во изгледот на светлинските криви и можеби не секогаш одразуваат вистинска физичка разлика во родоначалниците на експлозиите. Сепак, графиците на распространетоста на набљудуваното времетраење<ref group="nb" name="T90">Времетраењето на избликот обично е мерено со T90, времетраењето на периодот кој 90 проценти од избличната [[енергија]] е емитувана. Неодамна, некои инаку „кратки“ гама-изблици се покажале дека се проследени со втора, многу подолга епизода на емисија која кога е вклучена во светлинската крива на избликот резултира со времетраење на T90 до неколку минути: овие настани се само кратки во буквална смисла кога овој составен дел е исклучен.</ref> за голем број изблици на гама-зраци покажуваат јасна [[Двомодална распределба|двомодалност]], што укажува на постоење на две одделни населенија: „кратко“ население со просечно времетраење од околу 0,3 секунди и „долго“ население со просечно времетраење од околу 30 секунди.<ref name="Kouveliotou"/> Двете распространува се многу широки со значително преклопувачко подрачје во кој идентитетот на даден настан не е јасен само од времетраењето. Дополнителни часови надвор од овој двостепен систем се предложени и на набљудувачки и на теоретски основи.<ref name="Horvath98">[[Гама-изблик#Horvath98|Horvath 1998]]</ref><ref name="Hakkila">[[Гама-изблик#Hakkila|Hakkila 2003]]</ref><ref name="Chattopadhyay">[[Гама-изблик#Chattopadhyay|Chattopadhyay 2007]]</ref><ref name="Virgili">[[Гама-изблик#Virgili|Virgili 2009]]</ref> === Кратки гама-изблици === [[Податотека:Hubble_captures_infrared_glow_of_a_kilonova_blast.jpg|лево|мини|Вселенскиот телескоп „Хабл“ снимајќи инфрацрвен сјај на експлозија на килонова.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spacetelescope.org/images/opo1329a/|title=Hubble captures infrared glow of a kilonova blast|date=5 август 2013|work=Image Gallery|publisher=ESA/Hubble|accessdate=10 септември 2024}}</ref>]] [[Податотека:GRB211106A.gif|мини|GRB 211106A, еден од најенергичните кратки регистрирани гама-изблици, во првото видео на краток гама-изблик во светло од милиметарска бранова должина, како што е гледан со Атакамската голема милиметарска/подмилиметарска низа (АГМН/ALMA) и сместена на далечна домаќин галаксија снимена со помош на вселенскиот телескоп „Хабл“.<ref>{{Наведено списание|last=Laskar|first=Tanmoy|last2=Escorial|first2=Alicia Rouco|last3=Schroeder|first3=Genevieve|last4=Fong|first4=Wen-fai|last5=Berger|first5=Edo|last6=Veres|first6=Péter|last7=Bhandari|first7=Shivani|last8=Rastinejad|first8=Jillian|last9=Kilpatrick|first9=Charles D.|date=2022-08-01|title=The First Short GRB Millimeter Afterglow: The Wide-angled Jet of the Extremely Energetic SGRB 211106A|journal=Astrophysical Journal Letters|volume=935|issue=1|pages=L11|arxiv=2205.03419|bibcode=2022ApJ...935L..11L|doi=10.3847/2041-8213/ac8421|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://public.nrao.edu/news/neutron-star-merger-millimeter-alma/|title=Out With a Bang: Explosive Neutron Star Merger Captured for the First Time in Millimeter Light|work=National Radio Astronomy Observatory|language=en-US|accessdate=10 септември 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.northwestern.edu/stories/2022/08/explosive-neutron-star-merger-captured-for-first-time-in-millimeter-light/|title=Explosive neutron star merger captured for first time in millimeter light|work=news.northwestern.edu|language=en|accessdate=10 септември 2024}}</ref>]] Настаните со времетраење од помалку од околу две секунди се класифицирани како кратки изблици на гама-зраци. Тие сочинуваат околу 30% од изблиците на гама-зраци, но до 2005 година, ниту еден последен сјај не било успешно откриен од ниту еден краток настан и малку било знаено за нивното потекло.<ref name="r1">[http://www.nasa.gov/mission_pages/swift/bursts/short_burst_oct5.html In a Flash NASA Helps Solve 35-year-old Cosmic Mystery]. NASA (2005-10-05) The 30% figure is given here, as well as afterglow discussion.</ref> Оттогаш, откриени и локализирани биле неколку десетици кратки проследувачки отсјајувања на гама-изблици, од кои неколку се поврзани со региони со мало или никакво настанување на [[ѕвезди]], како што се големите [[Елиптична галаксија|елиптични галаксии]].<ref>[[Гама-изблик#Bloom06|Bloom 2006]]</ref><ref>[[Гама-изблик#Hjorth|Hjorth 2005]]</ref><ref>[[Гама-изблик#Gehrels05|Gehrels 2005]]</ref> Ова ја исклучува врската со масивни ѕвезди, што потврдува дека кратките настани физички се разликуваат од долгите настани. Покрај тоа, немаше поврзаност со [[супернови]].<ref name="Woosley06">[[Гама-изблик#Woosley06|Woosley & Bloom 2006]]</ref> Вистинската природа на овие тела првично била непозната, а водечката [[хипотеза]] била дека тие потекнуваат од спојување на [[Двојна ѕвезда|двојни]] [[Неутронска ѕвезда|неутронски ѕвезди]] или неутронска ѕвезда со [[црна дупка]]. Ваквите спојувања биле претпоставувани дека создаваат [[Килонова|килонови]],<ref>{{Наведено списание|last=Li|first=Li-Xin|last2=Paczyński|first2=Bohdan|date=1998-09-21|title=Transient Events from Neutron Star Mergers|url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/311680/meta|journal=Astrophysical Journal|language=en|volume=507|issue=1|pages=L59|arxiv=astro-ph/9807272|bibcode=1998ApJ...507L..59L|doi=10.1086/311680|issn=0004-637X}}</ref> и биле видени [[докази]] за килонова поврзана со GRB 130603B.<ref name="Tanvir2013">{{Наведено списание|last=Tanvir|first=N. R.|last2=Levan|first2=A. J.|last3=Fruchter|first3=A. S.|last4=Hjorth|first4=J.|last5=Hounsell|first5=R. A.|last6=Wiersema|first6=K.|last7=Tunnicliffe|first7=R. L.|year=2013|title=A 'kilonova' associated with the short-duration γ-ray burst GRB 130603B|journal=Nature|volume=500|issue=7464|pages=547–549|arxiv=1306.4971|bibcode=2013Natur.500..547T|doi=10.1038/nature12505|pmid=23912055}}</ref><ref name="Dnews">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.discovery.com/space/astronomy/how-a-kilonova-solved-a-gamma-ray-burst-mystery-130807.htm|title=Kilonova Alert! Hubble Solves Gamma Ray Burst Mystery|last=Gugliucci|first=Nicole|date=7 август 2013|work=Discovery News|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182001/http://news.discovery.com/space/astronomy/how-a-kilonova-solved-a-gamma-ray-burst-mystery-130807.htm|archive-date=3 март 2016|accessdate=10 септември 2024}}</ref> Просечното времетраење на овие настани од 0,2 секунди наведува (поради [[Специјална теорија за релативноста|причинитоста]]) извор на многу мал физички [[пречник]] во ѕвездени услови; помалку од 0,2 светлосни секунди (околу 60.000 км {{Цп}}четири пати поголем од пречникот на [[Земја (планета)|Земјата]]). Набљудувањето од минути до часови на рендгенски блесоци по кратка гама-изблик е во согласност со мали [[честички]] на главно тело како неутронска ѕвезда првично проголтана од [[црна дупка]] за помалку од две секунди, проследено со неколку часа со помала [[енергија]] настаните, бидејќи преостанатите фрагменти од плимно нарушениот материјал на неутронската ѕвезда (нема повеќе [[неутрониум]]), остануваат во [[орбитата]] за да се извртуваат во црната дупка, во подолг временски период.<ref name="r1"/> Мал дел од кратки изблици на гама-зраци веројатно се создадени од џиновски блесоци од меки гама-повторувачи во блиските галаксии.<ref name="Frederiks">[[Гама-изблик#Frederiks|Frederiks 2008]]</ref><ref>[[Гама-изблик#Hurley05|Hurley 2005]]</ref> Потеклото на кратките гама-изблици во килонови било потврдено кога краткиот [[GRB 170817A]] бил откриен само 1,7 секунди по откривањето на [[Гравитациски бран|гравитацискиот бран]] [[GW170817]], што било сигнал од спојувањето на две неутронски ѕвезди.<ref name="PhysRev"/> === Долги гама-изблици === [[Податотека:Xrt_image_crop.jpg|мини|Сателитот „Свифт“ снимајќи го проследениот отсјај на GRB 221009A околу еден час откако првпат бил откриен како стигнува до [[Земја (планета)|Земјата]] на 9 октомври 2022 година. Светлите прстени настануваат како резултат на рендгенските зраци расфрлани од инаку незабележливите слоеви прашина во нашата [[Млечен Пат|галаксија]] кои лежат во правец на експлозијата.]] Повеќето набљудувани настани (70%) имаат времетраење од повеќе од две секунди и се класифицирани како долги изблици на [[гама-зраци]]. Бидејќи овие настани го сочинуваат мнозинството од [[Ѕвездено население|населението]] и затоа што имаат тежнеење да имаат најсветли проследувачки отсјајувања, тие биле набљудувани со многу поголеми подробности од нивните кратки колеги. Речиси секој добро проучен долг изблик на гама-зраци е поврзан со галаксија со брзо настанување на [[ѕвезди]], а во многу случаи и со [[супернова]] со колапс на [[Ѕвездено јадро|јадрото]], недвосмислено поврзувајќи ги долгите гама-изблици со смртта на масивни ѕвезди.<ref name="Woosley06"/><ref>{{Наведено списание|last=Hjorth|first=Jens|last2=Sollerman|first2=Jesper|last3=Møller|first3=Palle|last4=Fynbo|first4=Johan P. U.|last5=Woosley|first5=Stan E.|last6=Kouveliotou|first6=Chryssa|last7=Tanvir|first7=Nial R.|last8=Greiner|first8=Jochen|last9=Andersen|first9=Michael I.|date=2003-06-19|title=A very energetic supernova associated with the γ-ray burst of 29 March 2003|url=https://www.nature.com/articles/nature01750|journal=Nature|language=en|volume=423|issue=6942|pages=847–850|arxiv=astro-ph/0306347|bibcode=2003Natur.423..847H|doi=10.1038/nature01750|issn=0028-0836|pmid=12815425}}</ref> Долгите набљудувања на проследениот отсјај на гама-изблиците, при високо [[црвено поместување]], исто така се доследни со гама-избликот што потекнува од подрачја каде настануваат ѕвезди.<ref name="Pontzen">[[Гама-изблик#Pontzen|Pontzen et al. 2010]]</ref> Во декември 2022 година, [[астроном]]ите го пријавиле набљудувањето на GRB 211211A, првиот доказ за долгиот гама-изблик создаден од [[Спојување на неутронски ѕвезди|спојување на неутронска ѕвезда]] со 51s.<ref>{{Наведено списание|last=Rastinejad|first=Jillian C.|last2=Gompertz|first2=Benjamin P.|last3=Levan|first3=Andrew J.|last4=Fong|first4=Wen-fai|last5=Nicholl|first5=Matt|last6=Lamb|first6=Gavin P.|last7=Malesani|first7=Daniele B.|last8=Nugent|first8=Anya E.|last9=Oates|first9=Samantha R.|date=2022-12-08|title=A kilonova following a long-duration gamma-ray burst at 350 Mpc|url=https://www.nature.com/articles/s41586-022-05390-w|journal=Nature|language=en|volume=612|issue=7939|pages=223–227|arxiv=2204.10864|bibcode=2022Natur.612..223R|doi=10.1038/s41586-022-05390-w|issn=0028-0836|pmid=36477128}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Troja|first=E.|last2=Fryer|first2=C. L.|last3=O’Connor|first3=B.|last4=Ryan|first4=G.|last5=Dichiara|first5=S.|last6=Kumar|first6=A.|last7=Ito|first7=N.|last8=Gupta|first8=R.|last9=Wollaeger|first9=R. T.|date=2022-12-08|title=A nearby long gamma-ray burst from a merger of compact objects|journal=Nature|language=en|volume=612|issue=7939|pages=228–231|arxiv=2209.03363|bibcode=2022Natur.612..228T|doi=10.1038/s41586-022-05327-3|issn=0028-0836|pmc=9729102|pmid=36477127}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gemini.edu/pr/kilonova-discovery-challenges-our-understanding-gamma-ray-bursts|title=Kilonova Discovery Challenges our Understanding of Gamma-Ray Bursts|date=2022-12-07|work=Gemini Observatory|language=en|accessdate=10 септември 2024}}</ref> GRB 191019A (2019)<ref>{{Наведено списание|last=Levan|first=Andrew J.|last2=Malesani|first2=Daniele B.|last3=Gompertz|first3=Benjamin P.|last4=Nugent|first4=Anya E.|last5=Nicholl|first5=Matt|last6=Oates|first6=Samantha R.|last7=Perley|first7=Daniel A.|last8=Rastinejad|first8=Jillian|last9=Metzger|first9=Brian D.|date=2023-06-22|title=A long-duration gamma-ray burst of dynamical origin from the nucleus of an ancient galaxy|url=https://www.nature.com/articles/s41550-023-01998-8|journal=Nature Astronomy|language=en|volume=7|issue=8|pages=976–985|arxiv=2303.12912|bibcode=2023NatAs...7..976L|doi=10.1038/s41550-023-01998-8|issn=2397-3366}}</ref> и [[GRB 230307A]] (2023).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gcn.nasa.gov/circulars/33410|title=GCN - Circulars - 33410: Solar Orbiter STIX observation of GRB 230307A}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gcn.nasa.gov/circulars/33412|title=GCN - Circulars - 33412: GRB 230307A: AGILE/MCAL detection}}</ref> Со околу 64s и 35s, соодветно, исто така е тврдено дека припаѓаат на оваа класа на долги гама-изблици од спојувања на неутронски ѕвезди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.quantamagazine.org/extra-long-blasts-challenge-our-theories-of-cosmic-cataclysms-20231211/|title=Extra-Long Blasts Challenge Our Theories of Cosmic Cataclysms|last=Wodd|first=Charlie|date=11 декември 2023|work=Quanta Magazine}}</ref> === Крајнодолги гама-зраци изблици === Овие настани се на крајот на долготрајната распространетост на гама-изблици, која трае повеќе од 10.000 секунди. Предложено е тие да образуваат посебна класа, предизвикана од колапсот на [[Син суперџин|сина суперџиновска ѕвезда]],<ref>{{Наведено списание|last=Gendre|first=B.|last2=Stratta|first2=G.|last3=Atteia|first3=J. L.|last4=Basa|first4=S.|last5=Boër|first5=M.|last6=Coward|first6=D. M.|last7=Cutini|first7=S.|last8=d'Elia|first8=V.|last9=Howell|first9=E. J|date=2013|title=The Ultra-Long Gamma-Ray Burst 111209A: The Collapse of a Blue Supergiant?|journal=Astrophysical Journal|volume=766|issue=1|page=30|arxiv=1212.2392|bibcode=2013ApJ...766...30G|doi=10.1088/0004-637X/766/1/30}}</ref> настан за нарушување на плимата и осеката<ref name="Greiner Mazzali Kann Krühler pp. 189–192">{{Наведено списание|last=Greiner|first=Jochen|last2=Mazzali|first2=Paolo A.|last3=Kann|first3=D. Alexander|last4=Krühler|first4=Thomas|last5=Pian|first5=Elena|last6=Prentice|first6=Simon|last7=Olivares E.|first7=Felipe|last8=Rossi|first8=Andrea|last9=Klose|first9=Sylvio|displayauthors=29|date=2015-07-08|title=A very luminous magnetar-powered supernova associated with an ultra-long γ-ray burst|journal=Nature|volume=523|issue=7559|pages=189–192|arxiv=1509.03279|bibcode=2015Natur.523..189G|doi=10.1038/nature14579|pmid=26156372}}</ref><ref name="Levan Tanvir Starling Wiersema">{{Наведено списание|last=Levan|first=A. J.|last2=Tanvir|first2=N. R.|last3=Starling|first3=R. L. C.|last4=Wiersema|first4=K.|last5=Page|first5=K. L.|last6=Perley|first6=D. A.|last7=Schulze|first7=S.|last8=Wynn|first8=G. A.|last9=Chornock|first9=R.|displayauthors=29|year=2014|title=A new population of ultra-long duration gamma-ray bursts|journal=Astrophysical Journal|volume=781|issue=1|page=13|arxiv=1302.2352|bibcode=2014ApJ...781...13L|doi=10.1088/0004-637x/781/1/13}}</ref> или новонастана [[магнетар]].<ref name="Greiner Mazzali Kann Krühler pp. 189–192" /><ref name="Ioka Hotokezaka Piran p=110">{{Наведено списание|last=Ioka|first=Kunihito|last2=Hotokezaka|first2=Kenta|last3=Piran|first3=Tsvi|date=2016-12-12|title=Are Ultra-Long Gamma-Ray Bursts Caused by Blue Supergiant Collapsars, Newborn Magnetars, or White Dwarf Tidal Disruption Events?|journal=Astrophysical Journal|volume=833|issue=1|page=110|arxiv=1608.02938|bibcode=2016ApJ...833..110I|doi=10.3847/1538-4357/833/1/110|doi-access=free}}</ref> Само мал број биле идентификувани до денес, нивната главна особина е времетраењето на емисијата на гама-зраци. Најпроучуваните крајнодолги настани се [[GRB 101225A]] и [[GRB 111209A]].<ref name="Levan Tanvir Starling Wiersema" /><ref>{{Наведено списание|last=Boer|first=Michel|last2=Gendre|first2=Bruce|last3=Stratta|first3=Giulia|date=2013|title=Are Ultra-long Gamma-Ray Bursts different?|journal=Astrophysical Journal|volume=800|issue=1|pages=16|arxiv=1310.4944|bibcode=2015ApJ...800...16B|doi=10.1088/0004-637X/800/1/16}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Virgili|first=F. J.|last2=Mundell|first2=C. G.|last3=Pal'Shin|first3=V.|last4=Guidorzi|first4=C.|last5=Margutti|first5=R.|last6=Melandri|first6=A.|last7=Harrison|first7=R.|last8=Kobayashi|first8=S.|last9=Chornock|first9=R.|displayauthors=29|date=2013|title=Grb 091024A and the Nature of Ultra-Long Gamma-Ray Bursts|journal=Astrophysical Journal|volume=778|issue=1|page=54|arxiv=1310.0313|bibcode=2013ApJ...778...54V|doi=10.1088/0004-637X/778/1/54}}</ref> Ниската стапка на откривање може да биде резултат на малата чувствителност на тековните забележувачи на настани со долготрајност, наместо како одраз на нивната вистинска честота.<ref name="Levan Tanvir Starling Wiersema" /> Една студија од 2013 година,<ref>{{Наведено списание|last=Zhang|first=Bin-Bin|last2=Zhang|first2=Bing|last3=Murase|first3=Kohta|last4=Connaughton|first4=Valerie|last5=Briggs|first5=Michael S.|year=2014|title=How Long does a Burst Burst?|journal=Astrophysical Journal|volume=787|issue=1|page=66|arxiv=1310.2540|bibcode=2014ApJ...787...66Z|doi=10.1088/0004-637X/787/1/66}}</ref> од друга страна, покажува дека постоечките докази за посебно население на крајнодолги гама-изблици со нов тип на родоначалник се неубедливи и потребни се дополнителни набљудувања со повеќе [[Бранова должина|бранови должини]] за да биде донесен поцврст заклучок. == Енергетика == [[Податотека:GRB080319B_illustration_NASA.jpg|мини|Уметничко толкување на светол гама-изблик што се јавува во подрачје каде настануваат ѕвезди. Енергијата од експлозијата се пренесува во два тесни, спротивно насочени млазови.]] Изблиците на [[Гама-зрачење|гама-зраците]] се многу светли како што се гледани од [[Земја (планета)|Земјата]] и покрај нивните вообичаено огромни растојанија. Просечниот долг гама-изблик има [[Апсолутна ѕвездена величина|булометриски]] тек споредлив со светла [[ѕвезда]] на нашата [[Млечен Пат|галаксија]] и покрај растојанието од милијарди [[светлосни години]] (во споредба со неколку десетици светлосни години за повеќето видливи ѕвезди). Поголемиот дел од оваа енергија се ослободува во гама-зраците, иако некои гама-изблици имаат и крајно светлечки оптички сродници. [[GRB 080319B]], на пример, бил придружуван од оптички пандан кој достигнал врв со [[Привидна ѕвездена величина|видлива светлинска величина]] од 5,8,<ref name="Racusin">[[Гама-изблик#Racusin08|Racusin 2008]]</ref> споредлива со онаа на најтемните ѕвезди со голо [[око]] и покрај растојанието на избликот од 7,5 милијарди светлосни години. Оваа комбинација на осветленост и растојание подразбира исклучително енергетски извор. Претпоставувајќи дека експлозијата на гама-зраците е сферична, излезната енергија на GRB 080319B би била во рамките на фактор два од [[Еднаквост на масата и енергијата|енергијата на масата на одмор]] на [[Сонце]]то ([[енергија]]та што ќе се ослободи доколку Сонцето целосно да се претвори во зрачење).<ref name="Bloom"/> Сметано е дека гама-изблиците се високо насочени експлозии, при што најголемиот дел од енергијата на експлозијата се усогласува во тесен [[Релативистички млаз|млаз]].<ref>[[Гама-изблик#Rykoff|Rykoff 2009]]</ref><ref>[[Гама-изблик#Abdo|Abdo 2009]]</ref> Млазовите на извлиците на гама-зраци се [[Крајнорелативистичка граница|крајнорелативистички]] и се најрелативистичките млазови во [[универзумот]].<ref>{{Наведено списание|last=Dereli-Bégué|first=Hüsne|last2=Pe’er|first2=Asaf|last3=Ryde|first3=Felix|last4=Oates|first4=Samantha R.|last5=Zhang|first5=Bing|last6=Dainotti|first6=Maria G.|date=2022-09-24|title=A wind environment and Lorentz factors of tens explain gamma-ray bursts X-ray plateau|journal=Nature Communications|language=en|volume=13|issue=1|pages=5611|arxiv=2207.11066|bibcode=2022NatCo..13.5611D|doi=10.1038/s41467-022-32881-1|issn=2041-1723|pmc=9509382|pmid=36153328}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Pe’er|first=Asaf|date=2019|title=Plasmas in Gamma-Ray Bursts: Particle Acceleration, Magnetic Fields, Radiative Processes and Environments|journal=Galaxies|language=en|volume=7|issue=1|pages=33|arxiv=1902.02562|bibcode=2019Galax...7...33P|doi=10.3390/galaxies7010033|issn=2075-4434|doi-access=free}}</ref> Материјата во млазовите на гама-изблици, исто така, може да стане [[Побрзо од светлината|суперлуминална]], или поголема од брзината на светлината во медиумот на млазот, при што има и ефекти на [[временска повратност]].<ref>{{Наведено списание|last=Hakkila|first=Jon|last2=Nemiroff|first2=Robert|date=2019-09-23|title=Time-reversed Gamma-Ray Burst Light-curve Characteristics as Transitions between Subluminal and Superluminal Motion|journal=Astrophysical Journal|language=en|volume=883|issue=1|pages=70|arxiv=1908.07306|bibcode=2019ApJ...883...70H|doi=10.3847/1538-4357/ab3bdf|issn=0004-637X|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bigthink.com/hard-science/astrophysicists-gamma-ray-jets-speed-of-light/|title=Astrophysicists: Gamma-ray jets exceed the speed of light|last=Ratner|first=Paul|date=2019-09-25|work=Big Think|language=en-US|accessdate=10 септември 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/startswithabang/2019/10/05/ask-ethan-can-gamma-ray-jets-really-travel-faster-than-the-speed-of-light/|title=Ask Ethan: Can Gamma-Ray Jets Really Travel Faster Than The Speed Of Light?|last=Siegel|first=Ethan|authorlink=Итан Сигел|date=2019-10-05|work=Forbes|language=en|accessdate=10 септември 2024}}</ref> Приближната аголна ширина на млазот (т.е. степенот на ширење на зракот) може да биде проценета директно со набљудување на ахроматските „млазни прекини“ во [[Светлинска крива|светлинските криви]] на проследениот отсјај: време по кое полека распаѓачкиот проследен отсјај почнува брзо да забледува додека млазот забавува и повеќе не може да го емитува своето зрачење толку делотворно.<ref name="Sari99">[[Гама-изблик#Sari99|Sari 1999]]</ref><ref>[[Гама-изблик#Burrows|Burrows 2006]]</ref> Набљудувањата наведуваат значителна варијација во аголот на млазот помеѓу 2 и 20 степени.<ref name="Frail">[[Гама-изблик#Frail|Frail 2001]]</ref> Бидејќи нивната енергија е силно насочена, очекувано е гама-зраците што ги емитираат повеќето излици да ја пропуштат Земјата и никогаш да не бидат откриени. Кога избликот на гама-зраци е насочен кон Земјата, насочувањето на неговата енергија по релативно тесен зрак предизвикува изливот да изгледа многу посветол отколку што би бил доколку неговата енергија е емитувана сферично. Вкупната енергија на вообичаени изблици на гама-зраци е проценета на 3 × 10⁴⁴ [[Џул|Ј]],{{Цп}}што е поголемо од вкупната енергија (10⁴⁴ Ј) на обични [[Супернова|супернови]] (тип [[Супернова од типот Ia|Ia]], [[Супернови од типот Ib и Ic|Ibc]], [[Супернова од типот II|II]]),<ref name="Frail"/> со изблици на гама-зраци, исто така, [[Моќ (физика)|помоќни]] од вообичаената супернова.<ref>{{Наведена книга|title=High-Energy Astrophysics|last=Melia|first=Fulvio|publisher=Princeton University Press|year=2009|isbn=978-0-691-13543-4|pages=241|language=en}}</ref> Забележани биле многу светли супернови кои придружуваат неколку од најблиските гама-изблици.<ref name="98bw"/> Понатамошна поддршка за фокусирање на излезот на гама-изблиците доаѓа од набљудувањата на силните асиметрии во спектрите на блиските [[Супернови од типот Ib и Ic|супернови од типот Ic]]<ref>[[Гама-изблик#Mazzali|Mazzali 2005]]</ref> и од радионабљудувањата направени долго по изблиците кога нивните млазови повеќе не се релативистички.<ref>[[Гама-изблик#Frail2000|Frail 2000]]</ref> Сепак, конкурентен модел, двоѕвездено насочен модел на [[хипернова]], развиен од [[Ремо Руфини]] и други во [[ICRANet]], ги прифаќа крајните изотропни енергетски збирови како вистинити, без потреба од поправка за зрачењето.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Rueda|first=Jorge A.|last2=Ruffini|first2=Remo|last3=Moradi|first3=Rahim|last4=Wang|first4=Yu|date=2021|title=A brief review of binary-driven hypernova|url=https://www.worldscientific.com/doi/abs/10.1142/S021827182130007X|journal=International Journal of Modern Physics D|language=en|volume=30|issue=15|arxiv=2201.03500|bibcode=2021IJMPD..3030007R|doi=10.1142/S021827182130007X|issn=0218-2718}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Aimuratov|first=Y.|last2=Becerra|first2=L. M.|last3=Bianco|first3=C. L.|last4=Cherubini|first4=C.|last5=Valle|first5=M. Della|last6=Filippi|first6=S.|last7=Li|first7=Liang|last8=Moradi|first8=R.|last9=Rastegarnia|first9=F.|date=2023|title=GRB-SN Association within the Binary-driven Hypernova Model|journal=Astrophysical Journal|language=en|volume=955|issue=2|pages=93|arxiv=2303.16902|bibcode=2023ApJ...955...93A|doi=10.3847/1538-4357/ace721|issn=0004-637X|doi-access=free}}</ref> Тие исто така забележуваат дека крајните агли на зрачењето во стандардниот модел „огнена топка“ никогаш не биле физички потврдени.<ref name=":3">{{Наведено списание|last=Rueda|first=J. A.|last2=Ruffini|first2=R.|last3=Wang|first3=Y.|date=2019-05-09|title=Induced Gravitational Collapse, Binary-Driven Hypernovae, Long Gramma-ray Bursts and Their Connection with Short Gamma-ray Bursts|journal=Universe|language=en|volume=5|issue=5|pages=110|arxiv=1905.06050|bibcode=2019Univ....5..110R|doi=10.3390/universe5050110|issn=2218-1997|doi-access=free}}</ref> Со откривањето на [[GRB 190114C]], на [[астроном]]ите можеби им недостасувала половина од вкупната енергија што ја произведуваат изливите на гама-зраци,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scientificamerican.com/article/record-breaking-gamma-rays-reveal-secrets-of-the-universes-most-powerful-explosions/|title=Record-Breaking Gamma Rays Reveal Secrets of the Universe's Most Powerful Explosions|last=Billings|first=Lee|date=2019-11-20|work=Scientific American|language=en|accessdate=10 септември 2024}}</ref> со Констанцја Саталецка, [[астрофизичар]] во [[Германски електронски синхротрон|Германскиот електронски синхротрон]], изјавувајќи дека „Нашите мерења покажуваат дека енергијата ослободена во гама-зраците со многу висока енергија се споредливи со количеството зрачено од сите пониски енергии земени заедно“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.space.com/gamma-ray-bursts-high-energy-light.html|title=The Most Powerful Explosions in the Universe Emit Way More Energy Than Anyone Thought|last=Choi|first=Charles Q.|date=2019-11-20|work=Space.com|language=en|accessdate=10 септември 2024}}</ref> Се чини дека кратките (временско траење) гама-изблици доаѓаат од население со пониско [[црвено поместување]] (т.е. помалку оддалечени) и се помалку светли од долгите гама-изблици.<ref name="SHBhosts">[[Гама-изблик#Prochaska|Prochaska 2006]]</ref> Степенот на зрачењето во кратки изблици не е точно измерен, но како население тие се веројатно помалку усогласени од долгите гама-изблици<ref>[[Гама-изблик#Watson|Watson 2006]]</ref> или можеби воопшто не се усогласени во некои случаи.<ref>[[Гама-изблик#Grupe|Grupe 2006]]</ref> == Родоначалници == [[Податотека:Wolf_rayet2.jpg|мини|Слика од вселенскиот телескоп „Хабл“ на Волф-Рајеовата ѕвезда WR 124 и нејзината околна маглина. Волф-Рајеовите ѕвезди се кандидати да бидат родоначалници на долготрајни гама-изблици.]] Поради огромните растојанија на повеќето извори на гама-изблици од [[Земја (планета)|Земјата]], идентификацијата на родоначалниците, системите што ги произведуваат овие експлозии, е предизвик. Поврзаноста на некои долги гама-изблици со супернови и фактот дека нивните галаксии домаќини брзо создаваат ѕвезди, нудат многу силен доказ дека долгите изблици на гама-зраци се поврзани со масивни ѕвезди. Најшироко прифатениот механизам за потеклото на долготрајните гама-изблици е моделот на [[Хипернова|колапсар]],<ref>[[Гама-изблик#Mac99|MacFadyen 1999]]</ref> во кој [[Ѕвездено јадро|јадрото]] на крајно масивна, ниска [[Металичност|металична]], брзо вртежна ѕвезда кој пропаѓа во [[црна дупка]] во последните фази од нејзината [[Ѕвезден развој|еволуција]]. Материјата во близина на јадрото на ѕвездата паѓа кон средината и се врти во [[насобирачки диск]] со висока [[густина]]. Падот на овој материјал во црна дупка истерува пар [[релативистички млаз]]ови долж вртежната оска, кои удираат низ ѕвездената обвивка и на крајот ја пробиваат ѕвездената површина и зрачат како гама-зраци. Некои алтернативни модели ја заменуваат црната дупка со новонастанат [[магнетар]],<ref>{{Наведено списание|last=Zhang|first=Bing|last2=Mészáros|first2=Peter|date=2001-05-01|title=Gamma-Ray Burst Afterglow with Continuous Energy Injection: Signature of a Highly Magnetized Millisecond Pulsar|journal=Astrophysical Journal Letters|volume=552|issue=1|pages=L35–L38|arxiv=astro-ph/0011133|bibcode=2001ApJ...552L..35Z|doi=10.1086/320255}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Troja|first=E.|last2=Cusumano|first2=G.|last3=O'Brien|first3=P. T.|last4=Zhang|first4=B.|last5=Sbarufatti|first5=B.|last6=Mangano|first6=V.|last7=Willingale|first7=R.|last8=Chincarini|first8=G.|last9=Osborne|first9=J. P.|date=2007-08-01|title=Swift Observations of GRB 070110: An Extraordinary X-Ray Afterglow Powered by the Central Engine|journal=Astrophysical Journal|volume=665|issue=1|pages=599–607|arxiv=astro-ph/0702220|bibcode=2007ApJ...665..599T|doi=10.1086/519450}}</ref> иако повеќето други аспекти на моделот (колапс на јадрото на масивна ѕвезда и настанување на релативистички млазови) се исти. Сепак, нов модел кој добил поддршка и бил развиен од [[италија]]нскиот [[астрофизичар]] Ремо Руфини и други [[научници]] од ICRANet е оној на двоѕвездено тематскиот модел на хипернова.<ref>{{Наведено списание|last=Ruffini|first=R.|last2=Muccino|first2=M.|last3=Bianco|first3=C. L.|last4=Enderli|first4=M.|last5=Izzo|first5=L.|last6=Kovacevic|first6=M.|last7=Penacchioni|first7=A. V.|last8=Pisani|first8=G. B.|last9=Rueda|first9=J. A.|date=2014-05-01|title=On binary-driven hypernovae and their nested late X-ray emission|url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2014/05/aa23812-14/aa23812-14.html|journal=Astronomy & Astrophysics|language=en|volume=565|pages=L10|arxiv=1404.3946|bibcode=2014A&A...565L..10R|doi=10.1051/0004-6361/201423812|issn=0004-6361}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Fryer|first=Chris L.|last2=Rueda|first2=Jorge A.|last3=Ruffini|first3=Remo|date=2014-09-16|title=Hypercritical Accretion, Induced Gravitational Collapse, and Binary-Driven Hypernovae|url=https://iopscience.iop.org/article/10.1088/2041-8205/793/2/L36|journal=Astrophysical Journal|volume=793|issue=2|pages=L36|arxiv=1409.1473|bibcode=2014ApJ...793L..36F|doi=10.1088/2041-8205/793/2/l36|issn=2041-8213}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://phys.org/news/2020-05-binary-driven-hypernova-gains.html|title=Binary-driven hypernova model gains observational support|date=2020-05-19|work=phys.org|language=en|accessdate=10 септември 2024}}</ref> Моделот успева и го подобрува и моделот на огнен надворешен слој и [[парадигма]]та за индуциран [[гравитациски колапс]] (ИГК) предложена претходно, и ги објаснува сите аспекти на изблиците на гама-зраци.<ref name=":2" /> Моделот предвидува долги изблици на гама-зраци како што се случуваат во [[Двојна ѕвезда|двојни системи]] со [[јаглерод]]но-[[кислород]]но јадро и придружна [[неутронска ѕвезда]] или црна дупка.<ref name=":2" /> Понатаму, [[енергија]]та на гама-изблиците во моделот е изотропна наместо колимирана.<ref name=":2" /> Творците на моделот ги забележале бројните недостатоци на стандардниот модел на „огнена топка“ како мотивација за развој на моделот, како што е значително различната енергија за изблиците на супернова и гама-зраци, како и фактот дека постоењето на крајно тесни агли на зрачењето никогаш не биле набљудувачки потврдени.<ref name=":3"/> Најблиските аналози во [[галаксија]]та [[Млечен Пат]] на ѕвездите кои произведуваат долги изблици на гама-зраци се веројатно [[Волф-Рајеова ѕвезда|Волф-Рајеовите ѕвезди]], крајно жешки и масивни ѕвезди, кои го отфрлиле најголемиот дел или целата своја водородна обвивка. [[Ета Кобилица]], [[Апеп (ѕвезден систем)|Апеп]] и [[WR 104]] се наведени како можни идни родоначалници на гама-родоначалници.<ref>[[Гама-изблик#Plait|Plait 2008]]</ref> Не е јасно дали некоја ѕвезда во Млечниот Пат има соодветни особини за да произведе изблик на гама-зраци.<ref name="Stanek">[[Гама-изблик#Stanek|Stanek 2006]]</ref> Моделот со масивна ѕвезда веројатно не ги објаснува сите видови на изблик на гама-зраци. Постојат силни докази дека некои краткотрајни изблици на гама-зраци се случуваат во системи без настанување на ѕвезди и без масивни ѕвезди, како што се [[елиптични галаксии]] и [[галактички ореол]]и.<ref name="SHBhosts"/> Претпочитаната [[хипотеза]] за потеклото на повеќето кратки изблици на гама-зраци е спојување на двоен систем составен од две неутронски ѕвезди. Според овој модел, двете ѕвезди бавно се вртат една кон друга бидејќи [[Гравитациски бран|гравитациското зрачење]] ослободува [[енергија]]<ref>[[Гама-изблик#Abbott|Abbott 2007]]</ref><ref>[[Гама-изблик#Kochanek|Kochanek 1993]]</ref> додека [[Плимна сила|плимните сили]] ненадејно не ги распарчат неутронските ѕвезди и тие се рушат во една [[црна дупка]]. Влевањето на материјата во новата црна дупка создава [[насобирачки диск]] и ослободува излив на енергија, аналогно на моделот на колапсар. Предложени биле и бројни други модели за да бидат објаснети кратките изблици на гама-зраци, вклучувајќи го спојувањето на неутронска ѕвезда и црна дупка, колапсот на неутронска ѕвезда предизвикан од [[Насобирање (астрофизика)|насобирање]] или испарувањето на [[Примордијална црна дупка|првобитните црни дупки]].<ref>[[Гама-изблик#Vietri|Vietri 1998]]</ref><ref>[[Гама-изблик#Mac2006|MacFadyen 2006]]</ref><ref>[[Гама-изблик#Blinnikov|Blinnikov 1984]]</ref><ref name="cline">[[Гама-изблик#Cline|Cline 1996]]</ref> Алтернативно објаснување предложено од [[Фридвард Винтерберг|Фридварт Винтерберг]] е дека во текот на гравитацискиот колапс и при достигнувањето на хоризонтот на настани на црната дупка, целата материја се распаѓа во изблик на гама-зрачење.<ref>Winterberg, Friedwardt (29 август 2001). "Gamma-Ray Bursters and Lorentzian Relativity". Z. Naturforsch 56a: 889–892.</ref> === Настани за плимни нарушување === {{Главна|Настан на плимно нарушување}} Оваа класа на настани слични на гама-изблици првпат била откриена преку откривање на [[Свифт J1644+57]] (првично класифициран како GRB 110328A) од страна на [[Набљудувачница „Нил Герелс Свифт“|Свифтовата гама-рендгенска изблична мисија]] на 28 март 2011 година. Овој настан имал времетраење на гама-зраците од околу 2 дена, многу подолго дури и од крајнодолгите гама-изблици, и бил откриен на многу честоти со месеци и години потоа. Се случило во средиштето на една мала [[елиптична галаксија]] со [[црвено поместување]], на 3,8 милијарди [[светлосни години]] од нас. Овој настан е прифатен како настан на плимно нарушување, каде што ѕвезда талка премногу блиску до [[супермасивна црна дупка]], распарчувајќи ја ѕвездата. Во случајот со Свифт J1644+57, бил лансиран [[Релативистички млаз|астрофизички млаз]] кој патувал со брзина блиску до [[светлина]]та и траел приближно 1,5 година пред да се исклучи.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.astronomy.com/science/how-do-black-holes-swallow-stars/|title=How do black holes swallow stars?|last=Cendes|first=Yvette|date=8 декември 2021|work=Astronomy Magazine|access-date=10 септември 2024}}</ref> Од 2011 година, биле откриени само 4 млазни настани на плимно нарушување, од кои 3 биле откриени во гама-зраци (вклучувајќи го и Свифт J1644+57).<ref name="TDE-jets">{{Наведена мрежна страница|url=https://aasnova.org/2023/11/08/why-are-jets-from-disrupted-stars-so-rare/|title=Why Are Jets from Disrupted Stars So Rare?|last=Hensley|first=Kerry|date=8 ноември 2023|work=AAS Nova}}</ref> Проценувано е дека само 1% од сите настани на плимно нарушување се млазни настани.<ref name="TDE-jets" /> == Механизми за емисија == {{Главна|Мехамизми за емисија на гама-изблици}} [[Податотека:Gamma-ray-burst-Mechanism.jpg|лево|мини|400x400px|Механизам за на гама-изблик.]] Средствата со кои гама-изблиците ја претвораат [[енергија]]та во зрачење остануваат слабо разбрани, а од 2010 година сè уште немало општо прифатен модел за тоа како се случува оваа постапка.<ref>[[Гама-изблик#Stern|Stern 2007]]</ref> Секој успешен модел на емисија на гама-облик мора да ја објасни физичката постапка за создавање на емисија на гама-зраци што одговара на набљудуваната разновидност на [[светлински криви]], [[Спектар|спектри]] и други особини.<ref>[[Гама-изблик#GFishman|Fishman, G. 1995]]</ref> Посебно предизвикувачка е потребата да биде објаснета многу високата ефикасност што е заклучувана од некои експлозии: некои изблици на гама-зраци може да претворат дури половина (или повеќе) од енергијата на експлозијата во гама-зраци.<ref>[[Гама-изблик#FanPiran|Fan & Piran 2006]]</ref> Раните набљудувања на светлите оптички сродници на [[GRB 990123]] и на [[GRB 080319B]], чии оптички светлински криви биле екстраполации на спектрите на светлината на гама-зраците,<ref name="Racusin"/><ref name="Liang Crider Boettcher Smith 1999">{{Наведено списание|last=Liang|first=E. P.|last2=Crider|first2=A.|last3=Boettcher|first3=M.|last4=Smith|first4=I. A.|date=1999-03-29|title=GRB990123: The Case for Saturated Comptonization|journal=Astrophysical Journal|volume=519|issue=1|pages=L21–L24|arxiv=astro-ph/9903438|bibcode=1999ApJ...519L..21L|doi=10.1086/312100}}</ref> наведуваат дека [[Комптоново расејување|инверзното Комптоново расејување]] може да биде доминантна постапка во некои настани. Во овој модел, претходно постоечките [[фотон]]и со ниска енергија се расфрлани со релативистички електрони во рамките на експлозијата, зголемувајќи ја нивната енергија за голем фактор и преобразувајќи ги во гама-зраци.<ref>[[Гама-изблик#Wozniak09|Wozniak 2009]]</ref> Природата на емисиите на проследениот отсјај со подолга бранова должина (која се движи од [[Рендгенски зраци|рендгенски]] бран до [[Радиобранови|радиобран]]) што ги следи изблиците на гама-зраци е подобро разбрана. Секоја енергија ослободена од експлозијата која не е зрачена во самиот изблик има облик на материја или енергија што се движи нанадвор со речиси брзина на светлината. Како што оваа материја се судира со околниот [[Меѓуѕвездена средина|меѓуѕвезден гас]], таа создава релативистички ударен бран кој потоа се шири напред во меѓуѕвездениот простор. Вториот ударен бран, обратниот удар, може да биде проширен назад во исфрлената материја. Крајно енергетските [[електрони]] во ударниот бран се забрзуваат со силни месни [[Магнетно поле|магнетни полиња]] и зрачат како синхротронска емисија низ поголемиот дел од [[Електромагнетен спектар|електромагнетниот спектар]].<ref>[[Гама-изблик#Meszaros|Meszaros 1997]]</ref><ref>[[Гама-изблик#Sari98|Sari 1998]]</ref> Овој модел претежно бил успешен во моделирањето на однесувањето на многу забележани последователни блескави во доцните времиња (обично, неколку часа до денови по експлозијата), иако има потешкотии да се објаснат сите особини на проследениот отсјај многу кратко време по изблиците на гама-зраците.<ref>[[Гама-изблик#Nousek|Nousek 2006]]</ref>{{Среди|left}} == Стапка на појава и потенцијални ефекти врз животот == [[Податотека:GROND_image_of_the_gamma-ray_burst_GRB_151027B.jpg|мини|На 27 октомври 2015 година во 22:40 (UTC), сателитот на НАСА/АСИ/УКСА „Свифт“ го открил својот 1000. изблик на гама-зраци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eso.org/public/announcements/ann15085/|title=ESO Telescopes Observe Swift Satellite's 1000th Gamma-ray Burst|date=6 ноември 2015|accessdate=10 септември 2024}}</ref>]] Изблиците на [[гама-зраци]] може да има штетни или разорувачки ефекти врз [[животот]]. Со оглед на [[универзумот]] како целина, најбезбедните средини за живот слични на оние на [[Земја (планета)|Земјата]] се подрачјата со најниска густина во периферијата на големите [[галаксии]]. Нашето знаење за видовите галаксии и нивната распространетост наведува дека животот каков што го знаеме може да постои само во околу 10% од сите галаксии. Понатаму, галаксиите со [[црвено поместување]], z, повисоко од 0,5 се несоодветни за живот каков што го знаеме, поради нивната поголема стапка на гама-изблици и нивната ѕвездена збиеност.<ref>{{Наведено списание|last=Piran|first=Tsvi|last2=Jimenez|first2=Raul|date=5 декември 2014|title=Possible Role of Gamma Ray Bursts on Life Extinction in the Universe|journal=Physical Review Letters|volume=113|issue=23|pages=231102|arxiv=1409.2506|bibcode=2014PhRvL.113w1102P|doi=10.1103/PhysRevLett.113.231102|pmid=25526110}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Schirber|first=Michael|date=2014-12-08|title=Focus: Gamma-Ray Bursts Determine Potential Locations for Life|journal=Physics|volume=7|page=124|doi=10.1103/Physics.7.124}}</ref> Сите гама-изблици забележани до денес се појавиле надвор од галаксијата [[Млечен Пат]] и биле безопасни за Земјата. Меѓутоа, ако еден гама-изблик се случи во рамките на Млечниот Пат во рок од 5.000 до 8.000 [[светлосни години]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.universetoday.com/118140/are-gamma-ray-bursts-dangerous/|title=Are Gamma Ray Bursts Dangerous?|last=Cain|first=Fraser|date=12 јануари 2015}}</ref> и неговата емисија била зрачена директно кон Земјата, ефектите би можеле да бидат штетни и потенцијално разорни за нејзините [[екосистем]]и. Во моментов, [[Вештачки сателит|сателитите]] кои кружат, забележуваат во просек приближно еден гама-изблик дневно. Најблискиот забележан гама-изблик, заклучно со март 2014 година, бил [[GRB 980425]], сместен на 40 [[Парсек|мегапарсеци]] (130,000,000 [[светлосни години]])<ref>{{Наведено списание|last=Soderberg|first=A. M.|last2=Kulkarni|first2=S. R.|last3=Berger|first3=E.|last4=Fox|first4=D. W.|last5=Sako|first5=M.|last6=Frail|first6=D. A.|last7=Gal-Yam|first7=A.|last8=Moon|first8=D. S.|last9=Cenko|first9=S. B.|date=2004|title=The sub-energetic γ-ray burst GRB 031203 as a cosmic analogue to the nearby GRB 980425|journal=Nature|volume=430|issue=7000|pages=648–650|arxiv=astro-ph/0408096|bibcode=2004Natur.430..648S|doi=10.1038/nature02757|pmid=15295592}}</ref> далеку ([[Црвено поместување|z]] =0,0085) во [[џуџеста галаксија]] од типот SBc.<ref>{{Наведено списание|last=Le Floc'h|first=E.|last2=Charmandaris|first2=V.|last3=Gordon|first3=K.|last4=Forrest|first4=W. J.|last5=Brandl|first5=B.|last6=Schaerer|first6=D.|last7=Dessauges-Zavadsky|first7=M.|last8=Armus|first8=L.|date=2011|title=The first Infrared study of the close environment of a long Gamma-Ray Burst|journal=Astrophysical Journal|volume=746|issue=1|pages=7|arxiv=1111.1234|bibcode=2012ApJ...746....7L|doi=10.1088/0004-637X/746/1/7}}</ref> GRB 980425 бил далеку помалку енергичен од просечниот гама-изблик и бил поврзан со [[Супернови од типот Ib и Ic|суперновата од типот Ib]], [[SN 1998bw]].<ref name="Kippen et al. (1998)">{{Наведено списание|last=Kippen|first=R.M.|last2=Briggs|first2=M. S.|last3=Kommers|first3=J. M.|last4=Kouveliotou|first4=C.|last5=Hurley|first5=K.|last6=Robinson|first6=C. R.|last7=Van Paradijs|first7=J.|last8=Hartmann|first8=D. H.|last9=Galama|first9=T. J.|date=октомври 1998|title=On the Association of Gamma-Ray Bursts with Supernovae|journal=Astrophysical Journal|volume=506|issue=1|pages=L27–L30|arxiv=astro-ph/9806364|bibcode=1998ApJ...506L..27K|doi=10.1086/311634}}</ref> Тешко е да биде проценета точната стапка со која се појавуваат гама-изблиците; за галаксија со приближно иста големина како [[Млечен Пат|Млечниот Пат]], проценките за очекуваната стапка (за долготрајни гама-изблици) може да се движат од една експлозија на секои 10.000 години, до еден изблик на секои 1.000.000 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-21082617|title=Gamma-ray burst 'hit Earth in 8th Century'|last=Morelle|first=Rebecca|authorlink=Ребека Морел|date=2013-01-21|work=BBC News|accessdate=10 септември 2024}}</ref> Само мал процент од нив ќе зрачат кон Земјата. Проценките за стапката на појава на краткотрајни гама-изблици се уште понеизвесни поради непознатиот степен на колимација, но веројатно се споредливи.<ref>[[Гама-изблик#Guetta|Guetta and Piran 2006]]</ref> Бидејќи е сметано дека гама-изблиците вклучуваат зрачна емисија по два млазници во спротивставени насоки, само [[Планета|планетите]] на патот на овие млазници би биле подложени на високоенергетско гама-зрачење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nbcnews.com/id/44823014|title=Can gamma-ray bursts destroy life on Earth?|last=Welsh, Jennifer|date=2011-07-10|publisher=MSN|archive-url=https://web.archive.org/web/20131122132000/http://www.nbcnews.com/id/44823014|archive-date=22 ноември 2013|accessdate=10 септември 2024}}</ref> Еден гама-изблик би можел да испари се што е во неговите зраци на околу 200 светлосни години.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Space_for_you/Gamma-ray_bursts_are_we_safe|title=Gamma-ray bursts: are we safe?|date=2003-09-17|work=www.esa.int|language=en|accessdate=10 септември 2024}}</ref><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://bigthink.com/hard-science/gamma-ray-bursts-sterilize-vaporize-earth/|title=Scientists are exploring how deadly gamma-ray bursts could sterilize — or vaporize — the Earth|last=Lincoln|first=Don|authorlink=Дон Линколн|date=2023-06-06|work=Big Think|language=en-US|accessdate=10 септември 2024}}</ref> Иако блиските гама-изблици кои ја погодуваат Земјата со разорувачки „туш“ од гама-зраци се само хипотетички настани, забележано е дека постапките на висока енергија низ галаксијата влијаат на [[Земјина атмосфера|атмосферата на Земјата]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/1998/ast29sep98_2/|title=Cosmic energy burst disturbs Earth's atmosphere|date=29 септември 1998|work=NASA Science|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124045705/https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/1998/ast29sep98_2/|archive-date=24 јануари 2023|accessdate=10 септември 2024}}</ref> === Ефекти врз Земјата === [[Земјина атмосфера|Атмосферата]] на [[Земја (планета)|Земјата]] е многу ефикасна во примањето на високоенергетското [[електромагнетно зрачење]], како што се [[Рендгенски зраци|рендгенските зраци]] и [[Гама-зрачење|гама-зраците]], така што овие типови на зрачење нема да достигнат никакви опасни нивоа на површината за време на самиот настан на изблик. Непосредниот ефект врз животот на Земјата од еден гама-изблик во рок од неколку [[Парсек|килопарсеци]] би бил само кратко зголемување на [[Ултравиолетово зрачење|ултравиолетовото зрачење]] на нивото на земјата, кое ќе трае од помалку од една секунда до десетици секунди. Ова ултравиолетово зрачење потенцијално би можело да достигне опасни нивоа во зависност од точната природа и оддалеченоста на избликот, но се чини малку веројатно дека ќе може да предизвика светска катастрофа за [[животот]] на Земјата.<ref name="Threat">{{Наведено списание|last=Thomas|first=B.C.|year=2009|title=Gamma-ray bursts as a threat to life on Earth|journal=International Journal of Astrobiology|volume=8|issue=3|pages=183–186|arxiv=0903.4710|bibcode=2009IJAsB...8..183T|doi=10.1017/S1473550409004509}}</ref><ref name="Effects">{{Наведено списание|last=Martin|first=Osmel|last2=Cardenas|first2=Rolando|last3=Guimarais|first3=Mayrene|last4=Peñate|first4=Liuba|last5=Horvath|first5=Jorge|last6=Galante|first6=Douglas|year=2010|title=Effects of gamma ray bursts in Earth's biosphere|journal=Astrophysics and Space Science|volume=326|issue=1|pages=61–67|arxiv=0911.2196|bibcode=2010Ap&SS.326...61M|doi=10.1007/s10509-009-0211-7}}</ref> Поопасни се долгорочните ефекти од блискиот изблик. Гама-зраците предизвикуваат [[хемиски реакции]] во атмосферата кои вклучуваат [[Молекула|молекули]] [[Кислород|на кислород]] и [[азот]], создавајќи прво [[Азотни оксиди|азотен оксид,]] а потоа [[гас]]от [[азот диоксид]]. Азотните оксиди предизвикуваат опасни ефекти на три нивоа. Прво, тие го осиромашуваат [[Озонска обвивка|озонот]], при што моделите покажуваат можно светско намалување од 25–35%, со дури 75% на одредени места, ефект кој би траел со години. Ова намалување е доволно за да предизвика опасно покачен [[ултравиолетов показател]] на површината. Второ, азотните оксиди предизвикуваат [[Smog|фотохемиски смог]], кој го затемнува небото и блокира делови од спектарот на [[Сончево зрачење|сончевата светлина]]. Ова би влијаело на [[фотосинтеза]]та, но моделите покажуваат само околу 1% намалување на вкупниот спектар на [[сончева светлина]], што трае неколку години. Сепак, смогот може потенцијално да предизвика ефект на ладење на климата на Земјата, предизвикувајќи „космичка зима“ (слична на ударна зима, но без удар), но само ако се случи истовремено со светска климатска нестабилност. Трето, покачените нивоа на азот диоксид во атмосферата ќе поминат и ќе произведат [[Кисел дожд|кисели дождови]]. [[Азотна киселина|Азотната киселина]] е токсична за различни [[Организам|организми]], вклучувајќи го и животот на [[водоземци]]те, но моделите предвидуваат дека нема да достигне нивоа што би предизвикале сериозен светски ефект. [[Нитрат]]ите всушност може да бидат од корист за некои [[растенија]].<ref name="Threat"/><ref name="Effects"/> Сè на сè, еден гама-изблик во рок од неколку килопарсеци, со својата [[енергија]] насочена кон Земјата, најмногу ќе го оштети животот со подигање на ултравиолетовите нивоа за време на самиот изблик и неколку години потоа. Моделите покажуваат дека разорните ефекти од ова зголемување може да предизвикаат до 16 пати повеќе од нормалното ниво на оштетување на [[ДНК]]. Покажано е дека е тешко да биде проценета сигурна проценка на последиците од ова врз копнениот [[екосистем]], поради неизвесноста во [[Биологија|биолошкото]] поле и [[Лабораторија|лабораториските]] податоци.<ref name="Threat"/><ref name="Effects"/> ==== Хипотезни ефекти на Земјата во минатото ==== Има многу добри шанси (но не и сигурност) дека барем еден смртоносен гама-изблик се случил во текот на изминатите 5 милијарди години доволно блиску до [[Земја (планета)|Земјата]] за значително да го оштети животот. Има 50% шанси дека таков смртоносен гама-изблик се случил на два килопарсеци од Земјата во текот на последните 500 милиони години, предизвикувајќи еден од главните настани за масовно изумирање.<ref name="TerrestrialOzoneDepletion"/><ref>{{Наведено списание|last=Piran|first=Tsvi|last2=Jimenez|first2=Raul|date=2014-12-05|title=Possible Role of Gamma Ray Bursts on Life Extinction in the Universe|url=https://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevLett.113.231102|journal=Physical Review Letters|volume=113|issue=23|pages=231102|arxiv=1409.2506|bibcode=2014PhRvL.113w1102P|doi=10.1103/PhysRevLett.113.231102|pmid=25526110}}</ref> Главниот [[Доцноордовички настан на изумирање|Ордовичко-силурискиот настан на изумирање]] пред 450 милиони години можеби бил предизвикан од гама-изблик.<ref name="GeographicPatterns"/><ref name="GammaRayBurstsAndTheEarth">{{Наведено списание|last=Thomas|first=Brian C.|last2=Melott|first2=Adrian Lewis|last3=Jackman|first3=Charles H.|last4=Laird|first4=Claude M.|last5=Medvedev|first5=Mikhail V.|last6=Stolarski|first6=Richard S.|last7=Gehrels|first7=Neil|last8=Cannizzo|first8=John K.|last9=Hogan|first9=Daniel P.|date=20 ноември 2005|title=Gamma-Ray Bursts and the Earth: Exploration of Atmospheric, Biological, Climatic, and Biogeochemical Effects|url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/496914/meta|journal=Astrophysical Journal|volume=634|issue=1|pages=509–533|arxiv=astro-ph/0505472|bibcode=2005ApJ...634..509T|doi=10.1086/496914|access-date=10 септември 2024}}</ref> Проценките наведуваат дека приближно 20-60% од вкупната [[фитопланктон]]ска [[биомаса]] во [[Ордовик|ордовициските]] [[океани]] би исчезнала во гама-изблик, бидејќи океаните биле главно олиготрофни и бистри.<ref name="renamed_from_2021_on_20231204051223"/> Доцноордовичките [[Вид (биологија)|видови]] [[трилобит]]и кои поминале делови од својот живот во [[планктон]]скиот слој во близина на површината на океанот биле многу потешко погодени од жителите на длабоките води, кои имале тежнеење да останат во прилично ограничени области. Ова е во спротивност со вообичаениот модел на настани на истребување, каде што видовите со пошироко распространето население обично поминуваат подобро. Можно објаснување е дека трилобитите кои остануваат во длабока вода би биле повеќе заштитени од зголеменото [[ултравиолетово зрачење]] поврзано со гама-изблик. Исто така во прилог на оваа хипотеза е и фактот дека за време на доцниот [[ордовик]], видовите [[школки]] кои живееле во вдлабнатини, имале помала веројатност да исчезнат отколку школките што живееле на површината.<ref name="Melott2004"/> Направен е случај дека [[Скок на 774-775 јаглерод-14|скокот од јаглерод-14 774-775]] бил резултат на краток гама-изблик,<ref name="pavlov">{{Наведено списание|last=Pavlov|first=A.K.|last2=Blinov|first2=A.V.|last3=Konstantinov|first3=A.N.|displayauthors=etal|date=2013|title=AD 775 pulse of cosmogenic radionuclides production as imprint of a Galactic gamma-ray burst|journal=Mon. Not. R. Astron. Soc.|volume=435|issue=4|pages=2878–2884|arxiv=1308.1272|bibcode=2013MNRAS.435.2878P|doi=10.1093/mnras/stt1468|doi-access=free}}</ref><ref name="hamb">{{Наведено списание|last=Hambaryan|first=V.V.|last2=Neuhauser|first2=R.|date=2013|title=A Galactic short gamma-ray burst as cause for the ¹⁴C peak in AD 774/5|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=430|issue=1|pages=32–36|arxiv=1211.2584|bibcode=2013MNRAS.430...32H|doi=10.1093/mnras/sts378|doi-access=free}}</ref> иако многу силен [[сончев блесок]] е друга можност.<ref name="mek15">{{Наведено списание|last=Mekhaldi|displayauthors=etal|date=2015|title=Multiradionuclide evidence for the solar origin of the cosmic-ray events of ᴀᴅ 774/5 and 993/4|journal=Nature Communications|volume=6|pages=8611|bibcode=2015NatCo...6.8611M|doi=10.1038/ncomms9611|pmc=4639793|pmid=26497389}}</ref> == Кандидати за гама-изблици во Млечниот Пат == [[Податотека:Short_Gamma-Ray_Burst.jpg|мини|Илустрација на краток гама-изблик предизвикан од ѕвезда што се урива.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://noirlab.edu/public/images/noirlab2121a/|title=Illustration of a Short Gamma-Ray Burst Caused by a Collapsing Star|date=26 јули 2021|accessdate=10 септември 2024}}</ref>]] Не се забележани изблици на гама-зраци од нашата сопствена [[галаксија]], [[Млечен Пат|Млечниот Пат]],<ref name="set to go supernova">{{Наведена мрежна страница|url=https://cosmosmagazine.com/space/milky-way-star-set-to-go-supernova|title=Milky Way star set to go supernova|last=Lauren Fuge|date=20 ноември 2018|publisher=Cosmos|accessdate=10 септември 2024}}</ref> и прашањето дали некогаш се случило останува нерешено. Во светлината на еволуираното разбирање за изблиците на гама-зраци и нивните родоначалници, [[Наука|научната]] [[книжевност]] евидентира сè поголем број месни, минати и идни кандидати за гама-изблици. Долготрајните гама-изблици се поврзани со [[Суперсјајна супернова|суперсјајни супернови]] или [[Хипернова|хипернови]], а повеќето [[Сјајна сина променлива ѕвезда|сјајни сини променливи ѕвезди]] и [[Волф-Рајеова ѕвезда|Волф-Рајеовите ѕвезди]] кои брзо се вртат, се сметани дека го завршуваат својот животен циклус во супернови со колапс на [[Ѕвездено јадро|јадрото]] со поврзан долготраен гама-изблик. Меѓутоа, знаењето за гама-изблиците од галаксиите сиромашни со [[метал]] од [[Историја на универзумот|поранешните епохи на еволуцијата на универзумот]], и невозможно е директно да биде екстраполирано за да бидат опфатени повеќе еволуирани галаксии и ѕвездени средини со повисока [[металичност]], како што е Млечниот Пат.<ref>{{Наведено списание|last=Vink JS|year=2013|title=Gamma-ray burst progenitors and the population of rotating Wolf-Rayet stars|journal=Philos Trans Royal Soc A|volume=371|issue=1992|pages=20120237|bibcode=2013RSPTA.37120237V|doi=10.1098/rsta.2012.0237|pmid=23630373|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Supernovae and Gamma-Ray Bursts: The Greatest Explosions Since the Big Bang|last=Y-H. Chu|last2=C-H. Chen|last3=S-P. Lai|publisher=Cambridge University Press|year=2001|isbn=978-0-521-79141-0|editor-last=Mario Livio|page=135|chapter=Superluminous supernova remnants|editor-last2=Nino Panagia|editor-last3=Kailash Sahu|chapter-url=https://books.google.com/books?id=VlfSviM9eIIC&pg=PA135}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Van Den Heuvel|first=E. P. J.|last2=Yoon|first2=S.-C.|year=2007|title=Long gamma-ray burst progenitors: Boundary conditions and binary models|journal=Astrophysics and Space Science|volume=311|issue=1–3|pages=177–183|arxiv=0704.0659|bibcode=2007Ap&SS.311..177V|doi=10.1007/s10509-007-9583-8}}</ref> == Поврзано ==  {{div col}} * [[Набљудувач на изблици и оптички минлив истражувачки систем]] * [[Брз син оптички минлив настан]] * [[Брз радиоизблик]] * [[Претходник на гама-изблик]] * [[SETI]] * ''[[Хоризонти: Истражувајќи го Универзумот]]'' * [[Список на гама-изблици]] ** [[GRB 020813]] ** [[GRB 031203]] ** [[GRB 070714B]] ** [[GRB 080916C]] ** [[GRB 100621A]] ** [[GRB 130427A]] ** [[GRB 190114C]] ** [[GRB 221009A]] * [[Релативистички млаз]] * [[Мек гама-повторувач]] * [[Ѕвезден развој]] * [[Земјини гама-изблици]] {{div col end}} == Забелешки == <references group="nb" /> == Наводи == {{Наводи}} == Општи извори == {{Refbegin|30em}} * {{cite journal|author=Abbott, B.|display-authors=etal|year=2008|title=Search for Gravitational Waves Associated with 39 Gamma-Ray Bursts Using Data from the Second, Third, and Fourth LIGO Runs|journal=Physical Review D|volume=77|issue=6|page=062004|arxiv=0709.0766|bibcode=2008PhRvD..77f2004A|doi=10.1103/PhysRevD.77.062004|ref=Abbott|s2cid=11210560}} * {{cite journal|author=Abdo, A.A.|display-authors=etal|date=2009|title=Fermi Observations of High-Energy Gamma-Ray Emission from GRB 080916C|url=https://archive.org/details/sim_science_2009-03-27_323_5922/page/1688|journal=Science|volume=323|issue=5922|pages=1688–1693|bibcode=2009Sci...323.1688A|doi=10.1126/science.1169101|osti=1357451|pmid=19228997|ref=Abdo|doi-access=free|s2cid=7821247}} * {{cite journal|author=Akerlof, C.|display-authors=etal|date=1999|title=Observation of contemporaneous optical radiation from a gamma-ray burst|journal=Nature|volume=398|issue=3|pages=400–402|arxiv=astro-ph/9903271|bibcode=1999Natur.398..400A|doi=10.1038/18837|ref=Akerlof99|s2cid=4422084}} * {{cite journal|author=Akerlof, C.|display-authors=etal|date=2003|title=The ROTSE-III Robotic Telescope System|url=https://archive.org/details/sim_astronomical-society-of-the-pacific-publications_2003-01_115_803/page/132|journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific|volume=115|issue=803|pages=132–140|arxiv=astro-ph/0210238|bibcode=2003PASP..115..132A|doi=10.1086/345490|ref=ROTSE|s2cid=10152025}} * {{cite journal|author=Atwood, W.B.|author2=Fermi/LAT Collaboration|author-link2=Фермиев гама-зрачен вселенски телескоп|date=2009|title=The Large Area Telescope on the Fermi Gamma-ray Space Telescope Mission|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2009-06-01_697_2/page/1070|journal=Astrophysical Journal|volume=697|issue=2|pages=1071–1102|arxiv=0902.1089|bibcode=2009ApJ...697.1071A|doi=10.1088/0004-637X/697/2/1071|ref=Atwood|s2cid=26361978}} * {{cite journal|author=Ball, J.A.|date=1995|title=Gamma-Ray Bursts: The ETI Hypothesis|url=ftp://web.haystack.mit.edu/dist/Haystack.info/revgrbs.ps|journal=Astrophysical Journal|ref=Ball}}{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite journal|author=Barthelmy, S.D.|display-authors=etal|date=2005|title=The Burst Alert Telescope (BAT) on the SWIFT Midex Mission|url=https://cds.cern.ch/record/855549|journal=Space Science Reviews|volume=120|issue=3–4|pages=143–164|arxiv=astro-ph/0507410|bibcode=2005SSRv..120..143B|doi=10.1007/s11214-005-5096-3|ref=Barthelmy|s2cid=53986264}} * {{cite journal|author=Berger, E.|display-authors=etal|date=2007|title=Galaxy Clusters Associated with Short GRBs. I. The Fields of GRBs 050709, 050724, 050911, and 051221a|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2007-05-01_660_1/page/496|journal=Astrophysical Journal|volume=660|issue=1|pages=496–503|arxiv=astro-ph/0608498|bibcode=2007ApJ...660..496B|doi=10.1086/512664|ref=Berger07|s2cid=118873307}} * {{cite journal|author=Blinnikov, S.|display-authors=etal|date=1984|title=Exploding Neutron Stars in Close Binaries|journal=Soviet Astronomy Letters|volume=10|page=177|arxiv=1808.05287|bibcode=1984SvAL...10..177B|ref=Blinnikov}} * {{cite journal|author=Bloom, J.S.|display-authors=etal|date=2006|title=Closing in on a Short-Hard Burst Progenitor: Constraints from Early-Time Optical Imaging and Spectroscopy of a Possible Host Galaxy of GRB 050509b|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2006-02-10_638_1/page/n357|journal=Astrophysical Journal|volume=638|issue=1|pages=354–368|arxiv=astro-ph/0505480|bibcode=2006ApJ...638..354B|doi=10.1086/498107|ref=Bloom06|s2cid=5309369}} * {{cite journal|author=Bloom, J.S.|display-authors=etal|date=2009|title=Observations of the Naked-Eye GRB 080319B: Implications of Nature's Brightest Explosion|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2009-01-20_691_1/page/722|journal=Astrophysical Journal|volume=691|issue=1|pages=723–737|arxiv=0803.3215|bibcode=2009ApJ...691..723B|doi=10.1088/0004-637X/691/1/723|ref=Bloom|s2cid=16440948}} * {{cite journal|last=Bloom|first=J. S.|display-authors=etal|date=2011|title=A Possible Relativistic Jetted Outburst from a Massive Black Hole Fed by a Tidally Disrupted Star|url=https://archive.org/details/sim_science_2011-07-08_333_6039/page/202|journal=Science|volume=333|issue=6039|pages=203–206|arxiv=1104.3257|bibcode=2011Sci...333..203B|doi=10.1126/science.1207150|pmid=21680812|ref=Bloom11|s2cid=31819412}} * {{cite journal|author=Burrows, D.N.|display-authors=etal|date=2006|title=Jet Breaks in Short Gamma-Ray Bursts. II. The Collimated Afterglow of GRB 051221A|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2006-12-10_653_1/page/n475|journal=Astrophysical Journal|volume=653|issue=1|pages=468–473|arxiv=astro-ph/0604320|bibcode=2006ApJ...653..468B|doi=10.1086/508740|ref=Burrows|s2cid=28202288}} * {{cite journal|author=Cline, D.B.|date=1996|title=Primordial black-hole evaporation and the quark–gluon phase transition|url=https://cds.cern.ch/record/317628|journal=Nuclear Physics A|volume=610|page=500|bibcode=1996NuPhA.610..500C|doi=10.1016/S0375-9474(96)00383-1|ref=Cline}} * {{cite journal|author=Chattopadhyay, T.|display-authors=etal|date=2007|title=Statistical Evidence for Three Classes of Gamma-Ray Bursts|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2007-10-01_667_2/page/1016|journal=Astrophysical Journal|volume=667|issue=2|pages=1017–1023|arxiv=0705.4020|bibcode=2007ApJ...667.1017C|doi=10.1086/520317|ref=Chattopadhyay|s2cid=14923248}} * {{cite journal|author=Ejzak, L.M.|display-authors=etal|date=2007|title=Terrestrial Consequences of Spectral and Temporal Variability in Ionizing Photon Events|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2007-01-01_654_1/page/372|journal=Astrophysical Journal|volume=654|issue=1|pages=373–384|arxiv=astro-ph/0604556|bibcode=2007ApJ...654..373E|doi=10.1086/509106|ref=Ejzak|s2cid=14012911}} * {{cite journal|author1=Fan, Y.|author2=Piran, T.|date=2006|title=Gamma-ray burst efficiency and possible physical processes shaping the early afterglow|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=369|issue=1|pages=197–206|arxiv=astro-ph/0601054|bibcode=2006MNRAS.369..197F|doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10280.x|ref=FanPiran|doi-access=free|s2cid=7950263}} * {{cite journal|author1=Fishman, C.J.|author2=Meegan, C.A.|date=1995|title=Gamma-Ray Bursts|journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics|volume=33|pages=415–458|bibcode=1995ARA&A..33..415F|doi=10.1146/annurev.aa.33.090195.002215|ref=CFishman}} * {{cite web|url=http://antwrp.gsfc.nasa.gov/diamond_jubilee/papers/fishman.html|title=Gamma-Ray Bursts: An Overview|author=Fishman, G.J.|date=1995|publisher=NASA|ref=GFishman|access-date=10 септември 2024}} * {{cite journal|author=Frail, D.A.|display-authors=etal|date=2001|title=Beaming in Gamma-Ray Bursts: Evidence for a Standard Energy Reservoir|journal=Astrophysical Journal Letters|volume=562|issue=1|pages=L557–L558|arxiv=astro-ph/0102282|bibcode=2001ApJ...562L..55F|doi=10.1086/338119|ref=Frail|s2cid=1047372}} * {{cite journal|author=Frail, D.A.|display-authors=etal|date=2000|title=A 450 Day Light Curve of the Radio Afterglow of GRB 970508: Fireball Calorimetry|journal=Astrophysical Journal|volume=537|issue=7|pages=191–204|arxiv=astro-ph/9910319|bibcode=2000ApJ...537..191F|citeseerx=10.1.1.316.9937|doi=10.1086/309024|ref=Frail2000|s2cid=15652654}} * {{cite conference|author=Frederiks, D.|display-authors=etal|date=2008|title=GRB 051103 and GRB 070201 as Giant Flares from SGRs in Nearby Galaxies|editor1=Galassi|editor2=Palmer|editor3=Fenimore|book-title=American Institute of Physics Conference Series|volume=1000|pages=271–275|doi=10.1063/1.2943461|bibcode=2008AIPC.1000..271F|ref=Frederiks}} * {{cite book|url=http://www.edpsciences.org/articles/aas/abs/1999/15/contents/contents.html|title=Proceedings of Gamma-Ray Bursts in the Afterglow Era|author1=Frontera, F.|author2=Piro, L.|date=1998|series=Astronomy and Astrophysics Supplement Series|ref=Frontera|archive-url=https://web.archive.org/web/20060808055335/http://www.edpsciences.org/articles/aas/abs/1999/15/contents/contents.html|archive-date=2006-08-08|url-status=dead}} * {{cite journal|author=Galama, T.J.|display-authors=etal|date=1998|title=An unusual supernova in the error box of the gamma-ray burst of 25 April 1998|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1998-10-15_395_6703/page/670|journal=Nature|volume=395|issue=6703|pages=670–672|arxiv=astro-ph/9806175|bibcode=1998Natur.395..670G|doi=10.1038/27150|ref=Galama|s2cid=4421384}} * {{cite news|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/swift/bursts/farthest_grb.html|title=NASA's Swift Catches Farthest Ever Gamma-Ray Burst|author=Garner, R.|date=2008|access-date=10 септември 2024|publisher=NASA|ref=Garner}} * {{cite journal|author=Gehrels, N.|display-authors=etal|date=2004|title=The Swift Gamma-Ray Burst Mission|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2004-08-20_611_2/page/1004|journal=Astrophysical Journal|volume=611|issue=2|pages=1005–1020|arxiv=astro-ph/0405233|bibcode=2004ApJ...611.1005G|doi=10.1086/422091|ref=Gehrels04|s2cid=17871491}} * {{cite journal|author=Gehrels, N.|display-authors=etal|date=2005|title=A short gamma-ray burst apparently associated with an elliptical galaxy at redshift ''z''{{ = }}0.225|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-10-06_437_7060/page/850|journal=Nature|volume=437|issue=7060|pages=851–854|arxiv=astro-ph/0505630|bibcode=2005Natur.437..851G|doi=10.1038/nature04142|pmid=16208363|ref=Gehrels05|s2cid=4395679}} * {{cite journal|author=Grupe, D.|display-authors=etal|date=2006|title=Jet Breaks in Short Gamma-Ray Bursts. I: The Uncollimated Afterglow of GRB 050724|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2006-12-10_653_1/page/462|journal=Astrophysical Journal|volume=653|issue=1|pages=462–467|arxiv=astro-ph/0603773|bibcode=2006ApJ...653..462G|doi=10.1086/508739|ref=Grupe|s2cid=10918630}} * {{cite journal|author1=Guetta, D.|author2=Piran, T.|date=2006|title=The BATSE-Swift luminosity and redshift distributions of short-duration GRBs|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=453|issue=3|pages=823–828|arxiv=astro-ph/0511239|bibcode=2006A&A...453..823G|doi=10.1051/0004-6361:20054498|ref=Guetta|s2cid=11790226}} * {{cite journal|author=Hakkila, J.|display-authors=etal|date=2003|title=How Sample Completeness Affects Gamma-Ray Burst Classification|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2003-01-01_582_1/page/320|journal=Astrophysical Journal|volume=582|issue=1|pages=320–329|arxiv=astro-ph/0209073|bibcode=2003ApJ...582..320H|doi=10.1086/344568|ref=Hakkila|s2cid=14606496}} * {{cite journal|author=Horvath, I.|date=1998|title=A Third Class of Gamma-Ray Bursts?|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1998-12-01_508_2/page/756|journal=Astrophysical Journal|volume=508|issue=2|page=757|arxiv=astro-ph/9803077|bibcode=1998ApJ...508..757H|doi=10.1086/306416|ref=Horvath98|s2cid=119395213}} * {{cite journal|author=Hjorth, J.|display-authors=etal|date=2005|title=GRB 050509B: Constraints on Short Gamma-Ray Burst Models|journal=Astrophysical Journal Letters|volume=630|issue=2|pages=L117–L120|arxiv=astro-ph/0506123|bibcode=2005ApJ...630L.117H|doi=10.1086/491733|ref=Hjorth|hdl=2299/1083|s2cid=17532533}} * {{cite conference|last1=Hurley|first1=K.|last2=Cline|first2=T.|last3=Epstein|first3=R.|date=1986|title=Error Boxes and Spatial Distribution|editor=Liang, E.P.|editor2=Petrosian, V.|book-title=AIP Conference Proceedings|volume=141|pages=33–38|conference=Gamma-Ray Bursts|publisher=American Institute of Physics|isbn=0-88318-340-4|ref=HurleyConf}} * {{cite journal|author=Hurley, K.|date=1992|title=Gamma-Ray Bursts – Receding from Our Grasp|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1992-05-14_357_6374/page/112|journal=Nature|volume=357|issue=6374|page=112|bibcode=1992Natur.357..112H|doi=10.1038/357112a0|ref=Hurley92|s2cid=4345987}} * {{cite conference|author=Hurley, K.|date=2003|title=A Gamma-Ray Burst Bibliography, 1973–2001|url=http://www.ssl.berkeley.edu/ipn3/grbbiblio.pdf|editor=Ricker, G.R.|editor2=Vanderspek, R.K.|book-title=Gamma-Ray Burst and Afterglow Astronomy, 2001: A Workshop Celebrating the First Year of the HETE Mission|publisher=American Institute of Physics|pages=153–155|isbn=0-7354-0122-5|ref=HurleyBib|access-date=2024-09-10|archive-date=2020-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808113314/http://www.ssl.berkeley.edu/ipn3/grbbiblio.pdf|url-status=dead}} * {{cite journal|author=Hurley, K.|display-authors=etal|date=2005|title=An exceptionally bright flare from SGR 1806–20 and the origins of short-duration gamma-ray bursts|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-04-28_434_7037/page/1098|journal=Nature|volume=434|issue=7037|pages=1098–1103|arxiv=astro-ph/0502329|bibcode=2005Natur.434.1098H|doi=10.1038/nature03519|pmid=15858565|ref=Hurley05|s2cid=4424508}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/biggestbangsmyst00katz_0|title=The Biggest Bangs|date=2002|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-514570-0|ref=Katz|url-access=registration|author=Katz, J.I.}} * {{cite journal|author=Klebesadel, R.|display-authors=etal|date=1973|title=Observations of Gamma-Ray Bursts of Cosmic Origin|journal=Astrophysical Journal Letters|volume=182|pages=L85|bibcode=1973ApJ...182L..85K|doi=10.1086/181225|ref=Klebesadel}} * {{cite journal|author1=Kochanek, C.S.|author2=Piran, T.|date=1993|title=Gravitational Waves and Gamma-Ray Bursts|journal=Astrophysical Journal Letters|volume=417|pages=L17–L23|arxiv=astro-ph/9305015|bibcode=1993ApJ...417L..17K|doi=10.1086/187083|ref=Kochanek|s2cid=119478615}} * {{cite journal|author=Kouveliotou, C.|display-authors=etal|date=1993|title=Identification of two classes of gamma-ray bursts|journal=Astrophysical Journal Letters|volume=413|pages=L101|bibcode=1993ApJ...413L.101K|doi=10.1086/186969|ref=Kouveliotou}} * {{cite journal|author=Lamb, D.Q.|date=1995|title=The Distance Scale to Gamma-Ray Bursts|journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific|volume=107|page=1152|bibcode=1995PASP..107.1152L|doi=10.1086/133673|ref=Lamb|s2cid=120690877}} * {{cite journal|author=Lazzati, D.|date=2005|title=Precursor activity in bright, long BATSE gamma-ray bursts|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=357|issue=2|pages=722–731|arxiv=astro-ph/0411753|bibcode=2005MNRAS.357..722L|doi=10.1111/j.1365-2966.2005.08687.x|ref=Lazzati|doi-access=free|s2cid=118886010}} * {{cite journal|author1=Krolik J.|author2=Piran T.|date=2011|title=Swift J1644+57: A White Dwarf Tidally Disrupted by a 10^4 M_{odot} Black Hole?|journal=Astrophysical Journal|volume=743|issue=2|pages=134|arxiv=1106.0923|bibcode=2011ApJ...743..134K|doi=10.1088/0004-637x/743/2/134|s2cid=118446962}} * {{cite journal|last=Levan|first=A. J.|display-authors=etal|date=2011|title=An Extremely Luminous Panchromatic Outburst from the Nucleus of a Distant Galaxy|url=https://archive.org/details/sim_science_2011-07-08_333_6039/page/198|journal=Science|volume=333|issue=6039|pages=199–202|arxiv=1104.3356|bibcode=2011Sci...333..199L|doi=10.1126/science.1207143|pmid=21680811|ref=KrolikPiran|s2cid=13118370}} * {{cite journal|author1=MacFadyen, A.I.|author2=Woosley, S.|date=1999|title=Collapsars: Gamma-Ray Bursts and Explosions in "Failed Supernovae"|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1999-10-10_524_1/page/n265|journal=Astrophysical Journal|volume=524|issue=1|pages=262–289|arxiv=astro-ph/9810274|bibcode=1999ApJ...524..262M|doi=10.1086/307790|ref=Mac99|s2cid=15534333}} * {{cite journal|author=MacFadyen, A.I.|date=2006|title=Late flares from GRBs – Clues about the Central Engine|journal=AIP Conference Proceedings|volume=836|pages=48–53|bibcode=2006AIPC..836...48M|doi=10.1063/1.2207856|ref=Mac2006}} * {{cite journal|author=Marani, G.F.|display-authors=etal|date=1997|title=On Similarities among GRBs|journal=Bulletin of the American Astronomical Society|volume=29|page=839|bibcode=1997AAS...190.4311M|ref=Marani}} * {{cite journal|author=Mazzali, P.A.|display-authors=etal|date=2005|title=An Asymmetric Energetic Type Ic Supernova Viewed Off-Axis, and a Link to Gamma Ray Bursts|url=https://archive.org/details/sim_science_2005-05-27_308_5726/page/1284|journal=Science|volume=308|issue=5726|pages=1284–1287|arxiv=astro-ph/0505199|bibcode=2005Sci...308.1284M|citeseerx=10.1.1.336.4043|doi=10.1126/science.1111384|pmid=15919986|ref=Mazzali|s2cid=14330491}} * {{cite news|url=http://sydney.edu.au/news/84.html?newsstoryid=8812|title=The Annihilating Effects of Space Travel|date=2012|publisher=The University of Sydney|ref=Levan11}} * {{Cite journal|last1=McMonigal|first1=Brendan|last2=Lewis|first2=Geraint F|last3=O'Byrne|first3=Philip|year=2012|title=The Alcubierre Warp Drive: On the Matter of Matter|journal=Physical Review D|volume=85|issue=6|page=064024|arxiv=1202.5708|bibcode=2012PhRvD..85f4024M|doi=10.1103/PhysRevD.85.064024|s2cid=3993148}} * {{cite journal|author=Meegan, C.A.|display-authors=etal|date=1992|title=Spatial distribution of gamma-ray bursts observed by BATSE|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1992-01-09_355_6356/page/142|journal=Nature|volume=355|issue=6356|page=143|bibcode=1992Natur.355..143M|doi=10.1038/355143a0|ref=Meegan|s2cid=4301714}} * {{cite journal|author=Melott, A.L.|display-authors=etal|date=2004|title=Did a gamma-ray burst initiate the late Ordovician mass extinction?|journal=International Journal of Astrobiology|volume=3|issue=1|pages=55–61|arxiv=astro-ph/0309415|bibcode=2004IJAsB...3...55M|doi=10.1017/S1473550404001910|ref=Melott|s2cid=13124815|hdl=1808/9204}} * {{cite journal|author1=Meszaros, P.|author2=Rees, M.J.|date=1997|title=Optical and Long-Wavelength Afterglow from Gamma-Ray Bursts|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1997-02-10_476_1/page/n235|journal=Astrophysical Journal|volume=476|issue=1|pages=232–237|arxiv=astro-ph/9606043|bibcode=1997ApJ...476..232M|doi=10.1086/303625|ref=Meszaros|s2cid=10462685}} * {{cite conference|author=Metzger, B.|display-authors=etal|date=2007|title=Proto-Neutron Star Winds, Magnetar Birth, and Gamma-Ray Bursts|book-title=AIP Conference Proceedings SUPERNOVA 1987A: 20 YEARS AFTER: Supernovae and Gamma-Ray Bursters|volume=937|pages=521–525|doi=10.1063/1.2803618|doi-broken-date=2024-11-30 |bibcode=2007AIPC..937..521M|ref=Metzger|arxiv=0704.0675}} * {{cite journal|author=Mukherjee, S.|display-authors=etal|date=1998|title=Three Types of Gamma-Ray Bursts|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1998-11-20_508_1/page/314|journal=Astrophysical Journal|volume=508|issue=1|page=314|arxiv=astro-ph/9802085|bibcode=1998ApJ...508..314M|doi=10.1086/306386|ref=Mukherjee|s2cid=119356154}} * {{cite journal|author=Nakar, E.|date=2007|title=Short-hard gamma-ray bursts|journal=Physics Reports|volume=442|issue=1–6|pages=166–236|arxiv=astro-ph/0701748|bibcode=2007PhR...442..166N|citeseerx=10.1.1.317.1544|doi=10.1016/j.physrep.2007.02.005|ref=Nakar07|s2cid=119478065}} * {{cite web|url=http://nasascience.nasa.gov/about-us/science-strategy/senior-reviews/AstroSR08_Report.pdf|title=Report of the 2008 Senior Review of the Astrophysics Division Operating Missions|author=McCray, Richard|archive-url=https://web.archive.org/web/20090512120847/http://nasascience.nasa.gov/about-us/science-strategy/senior-reviews/AstroSR08_Report.pdf|archive-date=2009-05-12|ref=NASA2008|display-authors=etal|url-status=dead}} * {{cite press release|date=15 мај 1997|title=Very Large Array Detects Radio Emission From Gamma-Ray Burst|url=http://www.nrao.edu/pr/1997/grbdetect/|publisher=NRAO Press Release|access-date=10 септември 2024|ref=NRAO}} * {{cite journal|author=Nousek, J.A.|display-authors=etal|date=2006|title=Evidence for a Canonical Gamma-Ray Burst Afterglow Light Curve in the Swift XRT Data|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2006-05-01_642_1/page/n394|journal=Astrophysical Journal|volume=642|issue=1|pages=389–400|arxiv=astro-ph/0508332|bibcode=2006ApJ...642..389N|doi=10.1086/500724|ref=Nousek|s2cid=16661813}} * {{cite journal|author1=Paczyński, B.|author2=Rhoads, J.E.|date=1993|title=Radio Transients from Gamma-Ray Bursters|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1993-11-20_418_1/page/4|journal=Astrophysical Journal|volume=418|page=5|arxiv=astro-ph/9307024|bibcode=1993ApJ...418L...5P|doi=10.1086/187102|ref=Pac93|s2cid=17567870}} * {{cite journal|author=Paczyński, B.|date=1995|title=How Far Away Are Gamma-Ray Bursters?|journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific|volume=107|page=1167|arxiv=astro-ph/9505096|bibcode=1995PASP..107.1167P|doi=10.1086/133674|ref=Pac95|s2cid=15952977}} * {{cite conference|author=Paczyński, B.|date=1999|title=Gamma-Ray Burst–Supernova relation|editor1=M. Livio|editor2=N. Panagia|editor3=K. Sahu|book-title=Supernovae and Gamma-Ray Bursts: The Greatest Explosions Since the Big Bang|pages=1–8|publisher=Space Telescope Science Institute|isbn=0-521-79141-3|ref=Pac99}} * {{cite conference|author=Pedersen, H.|display-authors=etal|date=1986|title=Deep Searches for Burster Counterparts|editor1=Liang, Edison P.|editor2=Petrosian, Vahé|book-title=AIP Conference Proceedings|conference=Gamma-Ray Bursts|volume=141|pages=39–46|publisher=American Institute of Physics|isbn=0-88318-340-4|ref=Pedersen}} * {{cite web|url=http://blogs.discovermagazine.com/badastronomy/2008/03/03/wr-104-a-nearby-gamma-ray-burst/|title=WR 104: A nearby gamma-ray burst?|author=Plait, Phil|date=2 март 2008|work=Bad Astronomy|ref=Plait|access-date=10 септември 2024}} * {{cite journal|author=Piran, T.|date=1992|title=The implications of the Compton (GRO) observations for cosmological gamma-ray bursts|journal=Astrophysical Journal Letters|volume=389|pages=L45|bibcode=1992ApJ...389L..45P|doi=10.1086/186345|ref=Piran92}} * {{cite conference|author=Piran, T.|date=1997|title=Toward understanding gamma-ray bursts|editor=Bahcall, J.N.|editor2=Ostriker, J.|book-title=Unsolved Problems in Astrophysics|pages=343|bibcode=1997upa..conf..343P|ref=Piran97}} * {{cite journal|author=Podsiadlowski, Ph.|display-authors=etal|date=2004|title=The Rates of Hypernovae and Gamma-Ray Bursts: Implications for Their Progenitors|journal=Astrophysical Journal Letters|volume=607|issue=1|pages=L17–L20|arxiv=astro-ph/0403399|bibcode=2004ApJ...607L..17P|doi=10.1086/421347|ref=Podsiadlowski|s2cid=119407415}} * {{cite journal|author=Pontzen, A.|display-authors=etal|date=2010|title=The nature of HI absorbers in GRB afterglows: clues from hydrodynamic simulations|journal=MNRAS|volume=402|issue=3|page=1523|arxiv=0909.1321|bibcode=2010MNRAS.402.1523P|doi=10.1111/j.1365-2966.2009.16017.x|ref=Pontzen|doi-access=free|s2cid=3176299}} * {{cite journal|author=Prochaska, J.X.|display-authors=etal|date=2006|title=The Galaxy Hosts and Large-Scale Environments of Short-Hard Gamma-Ray Bursts|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2006-04-20_641_2/page/n362|journal=Astrophysical Journal|volume=641|issue=2|pages=989–994|arxiv=astro-ph/0510022|bibcode=2006ApJ...642..989P|doi=10.1086/501160|ref=Prochaska|s2cid=54915144}} * {{cite journal|author=Racusin, J.L.|display-authors=etal|date=2008|title=Broadband observations of the naked-eye gamma-ray burst GRB080319B|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2008-09-11_455_7210/page/182|journal=Nature|volume=455|issue=7210|pages=183–188|arxiv=0805.1557|bibcode=2008Natur.455..183R|doi=10.1038/nature07270|pmid=18784718|ref=Racusin08|s2cid=205214609}} * {{cite press release|author=Reddy, F.|date=28 април 2009|title=New Gamma-Ray Burst Smashes Cosmic Distance Record|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/swift/bursts/cosmic_record.html|publisher=NASA|access-date=10 септември 2024|ref=090423}} * {{cite conference|author1=Ricker, G.R.|author2=Vanderspek, R.K.|date=2003|title=The High Energy Transient Explorer (HETE): Mission and Science Overview|editor=Ricker, G.R.|editor2=Vanderspek, R.K.|book-title=Gamma-Ray Burst and Afterglow Astronomy 2001: A Workshop Celebrating the First Year of the HETE Mission|series=American Institute of Physics Conference Series|volume=662|pages=3–16|doi=10.1063/1.1579291|bibcode=2003AIPC..662....3R|ref=HETE}} * {{cite journal|author=Reichart, Daniel E.|date=1998|title=The Redshift of GRB 970508|journal=Astrophysical Journal Letters|volume=495|issue=2|pages=L99–L101|arxiv=astro-ph/9712100|bibcode=1998ApJ...495L..99R|doi=10.1086/311222|ref=Reichart|s2cid=119394440}} * {{cite journal|author=Rykoff, E.|display-authors=etal|date=2009|title=Looking into the Fireball: ROTSE-III and Swift Observations of Early GRB Afterglows|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2009-09-01_702_1/page/n502|journal=Astrophysical Journal|volume=702|issue=1|pages=489–505|arxiv=0904.0261|bibcode=2009ApJ...702..489R|doi=10.1088/0004-637X/702/1/489|ref=Rykoff|s2cid=14593280}} * {{cite journal|author1=Sari, R|author2=Piran, T|author3=Narayan, R|date=1998|title=Spectra and Light Curves of Gamma-Ray Burst Afterglows|journal=Astrophysical Journal Letters|volume=497|issue=5|pages=L17|arxiv=astro-ph/9712005|bibcode=1998ApJ...497L..17S|doi=10.1086/311269|ref=Sari98|s2cid=16691949}} * {{cite journal|author1=Sari, R|author2=Piran, T|author3=Halpern, JP|date=1999|title=Jets in Gamma-Ray Bursts|journal=Astrophysical Journal Letters|volume=519|issue=1|pages=L17–L20|arxiv=astro-ph/9903339|bibcode=1999ApJ...519L..17S|doi=10.1086/312109|ref=Sari99|s2cid=120591941}} * {{cite book|title=Flash! The hunt for the biggest explosions in the universe|url=https://archive.org/details/flashhuntforbigg0000schi|date=2002|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-80053-2|ref=Schilling|author=Schilling, Govert}} * {{cite web|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2011/06/110616142709.htm|title=Gamma-Ray Flash Came from Star Being Eaten by Massive Black Hole|date=2011-06-16|work=Science Daily|publisher=ScienceDaily LLC|ref=Daily|access-date=10 септември 2024}} * {{cite conference|author=Simić, S.|display-authors=etal|date=2005|title=A model for temporal variability of the GRB light curve|editor=Bulik, T.|editor2=Rudak, B.|editor3=Madejski, G.|book-title=Astrophysical Sources of High Energy Particles and Radiation|series=American Institute of Physics Conference Series|volume=801|pages=139–140|doi=10.1063/1.2141849|bibcode=2005AIPC..801..139S|ref=Simic}} * {{cite journal|author=Stanek, K.Z.|display-authors=etal|date=2006|title=Protecting Life in the Milky Way: Metals Keep the GRBs Away|url=http://acta.astrouw.edu.pl/Vol56/n4/pap_56_4_3.pdf|journal=Acta Astronomica|volume=56|pages=333|arxiv=astro-ph/0604113|bibcode=2006AcA....56..333S|ref=Stanek}} * {{cite journal|author1=Stern, Boris E.|author2=Poutanen, Juri|date=2004|title=Gamma-ray bursts from synchrotron self-Compton emission|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=352|issue=3|pages=L35–L39|arxiv=astro-ph/0405488|bibcode=2004MNRAS.352L..35S|doi=10.1111/j.1365-2966.2004.08163.x|ref=Stern|doi-access=free|s2cid=14540608}} * {{cite journal|author=Thorsett, S.E.|date=1995|title=Terrestrial implications of cosmological gamma-ray burst models|journal=Astrophysical Journal Letters|volume=444|pages=L53|arxiv=astro-ph/9501019|bibcode=1995ApJ...444L..53T|doi=10.1086/187858|ref=Thorsett|s2cid=15117551}} * {{cite web|url=http://www.tng.iac.es/news/2009/04/24/grb/|title=TNG caught the farthest GRB observed ever|date=24 април 2009|publisher=Fundación Galileo Galilei|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508005921/http://www.tng.iac.es/news/2009/04/24/grb/|archive-date=8 мај 2012|ref=TNG|access-date=10 септември 2024|url-status=dead}} * {{cite journal|author=van Paradijs, J.|display-authors=etal|date=1997|title=Transient optical emission from the error box of the gamma-ray burst of 28 February 1997|url=http://dare.uva.nl/personal/pure/en/publications/discovery-of-transient-optical-emission-from-the-error-box-of-the-gammaray-burst-of-february-28-1997(a0c1edf8-68d1-4ae5-888f-accb2b5a6386).html|journal=Nature|volume=386|issue=6626|page=686|bibcode=1997Natur.386..686V|doi=10.1038/386686a0|ref=Paradijs|s2cid=4248753}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=jZHSdrvzz0gC|title=Gamma-Ray Bursts: The brightest explosions in the Universe|author1=Vedrenne, G.|author2=Atteia, J.-L.|date=2009|publisher=Springer|isbn=978-3-540-39085-5}} * <cite id = Vietri>{{cite journal|author1=Vietri, M.|author2=Stella, L.|date=1998|title=A Gamma-Ray Burst Model with Small Baryon Contamination|journal=Astrophysical Journal Letters|volume=507|issue=1|pages=L45–L48|arxiv=astro-ph/9808355|bibcode=1998ApJ...507L..45V|doi=10.1086/311674|ref=VedrenneAtteia|s2cid=119357420}}</cite> * {{cite journal|last1=Virgili|first1=F.J.|last2=Liang|first2=E.-W.|last3=Zhang|first3=B.|date=2009|title=Low-luminosity gamma-ray bursts as a distinct GRB population: a firmer case from multiple criteria constraints|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=392|issue=1|pages=91–103|arxiv=0801.4751|bibcode=2009MNRAS.392...91V|doi=10.1111/j.1365-2966.2008.14063.x|ref=Virgili|doi-access=free|s2cid=18119432}} * {{cite web|url=http://www.nasa.gov/vision/universe/starsgalaxies/gammaray_extinction.html|title=Explosions in Space May Have Initiated Ancient Extinction on Earth|author=Wanjek, Christopher|date=4 јуни 2005|publisher=NASA|ref=Wanjek|access-date=10 септември 2024}} * {{cite journal|author=Watson, D.|display-authors=etal|date=2006|title=Are short γ-ray bursts collimated? GRB 050709, a flare but no break|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=454|issue=3|pages=L123–L126|arxiv=astro-ph/0604153|bibcode=2006A&A...454L.123W|doi=10.1051/0004-6361:20065380|ref=Watson|s2cid=15043502}} * {{cite journal|author1=Woosley, S.E.|author2=Bloom, J.S.|date=2006|title=The Supernova Gamma-Ray Burst Connection|journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics|volume=44|issue=1|pages=507–556|arxiv=astro-ph/0609142|bibcode=2006ARA&A..44..507W|citeseerx=10.1.1.254.373|doi=10.1146/annurev.astro.43.072103.150558|ref=Woosley06|s2cid=119338140}} * {{cite journal|author=Wozniak, P.R.|display-authors=etal|date=2009|title=Gamma-Ray Burst at the Extreme: The Naked-Eye Burst GRB 080319B|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2009-01-20_691_1/page/494|journal=Astrophysical Journal|volume=691|issue=1|pages=495–502|arxiv=0810.2481|bibcode=2009ApJ...691..495W|doi=10.1088/0004-637X/691/1/495|ref=Wozniak09|s2cid=118441505}} * {{cite journal|last=Zhang|first=B.|display-authors=etal|date=2009|title=Discerning the physical origins of cosmological gamma-ray bursts based on multiple observational criteria: the cases of z = 6.7 GRB 080913, z = 8.2 GRB 090423, and some short/hard GRBs|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2009-10-01_703_2/page/1696|journal=Astrophysical Journal|volume=703|issue=2|pages=1696–1724|arxiv=0902.2419|bibcode=2009ApJ...703.1696Z|doi=10.1088/0004-637X/703/2/1696|ref=Zhang09|s2cid=14280828}} {{Refend}} == Дополнителна литература == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=jZHSdrvzz0gC|title=Gamma-Ray Bursts: The brightest explosions in the Universe|last=Vedrenne, G.|last2=Atteia, J.-L.|date=2009|publisher=Springer|isbn=978-3-540-39085-5}} * {{Наведена книга|title=Gamma-ray bursts|date=2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-66209-3|editor-last=Chryssa Kouveliotou|location=Cambridge|editor-last2=Stanford E. Woosley|editor-last3=Ralph A. M. J.}} * {{Наведена книга|title=The Physics of Gamma-Ray Bursts|last=Bing Zhang|date=2018|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139226530|location=Cambridge}} == Надворешни врски == ; Мрежни места за гама-изблици * [[Набљудувачница „Нил Герелс Свифт“|Свифтова мисија за гама-изблици]]: ** [https://web.archive.org/web/20041014213023/http://swift.gsfc.nasa.gov/docs/swift/swiftsc.html Службена почетна страница на НАСА Свифт] ** [http://www.swift.ac.uk/ Британски Свифтов научен центар за податоци] ** [http://www.swift.psu.edu/ Оперативен центар за Свифтовата мисија во Стејт Пен] * [http://space.mit.edu/HETE/ HETE-2: Преоден истражувач со висока енергија] ([[Високоенергетски минлив истражувач 1|википедиска статија]]) * [http://www.esa.int/science/integral ИНТЕГРАЛ: МЕЃУНАРОДНА Лабораторија за астрофизика на гама-зраци] ([[INTERGRAL|википедиска статија]]) * [https://web.archive.org/web/20060715224642/http://www.batse.msfc.nasa.gov/batse/ BATSE: Burst and Transient Source Explorer] * [http://fermi.gsfc.nasa.gov/ Фермиев гама-зрачен вселенски телескоп] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230701045854/http://fermi.gsfc.nasa.gov/ |date=2023-07-01 }} ( [[Фермиев гама-зрачен вселенски телескоп|википедиска статија]]) * [http://agile.rm.iasf.cnr.it/ AGILE: Astro-rivelatore Gamma a Immagini Leggero] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130224121401/http://agile.rm.iasf.cnr.it/ |date=2013-02-24 }} ([[AGILE|википедиска статија]]) * [http://exist.gsfc.nasa.gov/ Енергетски рендгенски истражувачки телескоп], {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090404102921/http://exist.gsfc.nasa.gov/|date=2009-04-04}} * [https://heasarc.gsfc.nasa.gov/grbcat/ Каталог на гама-зрачми изблици при НАСА] ; Проследени програми за гама-изблици * [http://gcn.gsfc.nasa.gov/ Мрежата за координати на гама-зрачни изблици] * [http://bootes.iaa.es/ BOOTES: Burst Observer и Optical Transient Exploring System]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130423131326/http://bootes.iaa.es/|date=2013-04-23}} * [http://www.mpe.mpg.de/~jcg/GROND/ Оптички блискоинфрацрвен забележувач на гама-изблици] * [https://web.archive.org/web/20080917153503/http://astro.berkeley.edu/~bait/kait.html Кацманов автоматско отсликувачки телескоп] * [http://observ.pereplet.ru/ Подвижен астрономски систем на телескопи-роботи] * [http://www.umich.edu/~rotse/ Опит за роботско оптичко минливо пребарување] {{Црни дупки}} {{Нормативна контрола}} {{избрана}} [[Категорија:Ѕвездени појави]] [[Категорија:Гама-телескопи]] [[Категорија:Гама-изблици]] [[Категорија:Астрономски појави]] [[Категорија:Космички суден ден]] ql2gykbvtnao2d2mb5kkehr2zj9198z 0 1355546 5583427 5491649 2026-06-27T21:06:55Z Andrew012p 85224 5583427 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|image=Момчето и чапјата плакат (2023).png|alt=|caption=Плакатот на македонски јазик|native_name={{Infobox Japanese | kanji = 君たちはどう生きるか | l = Како живеете? | revhep = Kimitachi wa Dō Ikiru ka }}|director=[[Хајао Мијазаки]]|writer=Хајао Мијазаки|producer=[[Тошио Сузуки (продуцент)|Тошио Сузуки]]|starring={{Plainlist| * [[Сома Сантоки]] * [[Масаки Суда]] * [[Аимјон]] * [[Јошино Кимура]] * [[Шохеи Хино]] * [[Ко Шибасаки]] * [[Такуја Кимура]] }}|cinematography=Ацуши Окуи|editing=[[Такеши Сејама]]|music=[[Џо Хисаиши]]|studio=[[студио Гибли]]|distributor=[[Toho]]|released=14 јули 2023 г. (Јапонија)<br>11 април 2024 г. (Македонија)|runtime=124 минути|country={{знамеикона|Јапонија}} [[Јапонија]]|language={{Plainlist| * [[јапонски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|budget=|gross=294,2 милиони долари<ref name="Tartaglione 2024">{{Cite news |title=''Godzilla x Kong'' Roars Past $436M WW; ''Kung Fu Panda 4'' Tops $450M; Latest ''Detective Conan'' Huge In Japan – International Box Office |url=https://deadline.com/2024/04/godzilla-x-kong-kung-fu-panda-4-detective-conan-china-japan-global-international-box-office-1235885714/ |last=Tartaglione |first=Nancy |date=2024-04-15 |access-date=2024-04-15 |work=[[Deadline Hollywood]] |archive-date=April 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240415120401/https://deadline.com/2024/04/godzilla-x-kong-kung-fu-panda-4-detective-conan-china-japan-global-international-box-office-1235885714/ |url-status=live }}</ref>}}'''''Момчето и чапјата''''' ({{langx|ja|君たちはどう生きるか}}, буквално: ''Како живеете?'') — долгометражен [[аниме]]-[[филм]] во режија на [[Хајао Мијазаки]]. Изворниот наслов е преземен од истоимената книга од 1937 г. на Јошино Гензабуро, но заплетот на филмот на ниту еден начин не е поврзан со романот. Во северноамериканската и македонска распределба, филмот бил наречен „Момчето и чапјата“ ({{langx|en|The Boy and the Heron}}).<ref>{{Cite web|url=https://gkids.com/films/the-boy-and-the-heron/|title=The Boy and the Heron|publisher={{iw|GKIDS}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20230913050931/https://gkids.com/films/the-boy-and-the-heron/|archive-date=2023-09-13|lang=en|access-date=2023-07-15|deadlink=no}}</ref><ref>{{cite web|url=https://variety.com/2023/film/news/miyazaki-hayao-film-the-boy-and-the-heron-1235670270/|title=Miyazaki Hayao’s Final Film to Be Known as ‘The Boy and the Heron,’ Sets North America Release|author=Patrick Frater|date=2023-07-14|publisher=[[Variety]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230714161515/https://variety.com/2023/film/news/miyazaki-hayao-film-the-boy-and-the-heron-1235670270/|archive-date=2023-07-14|accessdate=2024-04-27|lang=en|url-status=live}}</ref> Заплетот е заснован на приказната за момчето по име Махито Маки, кое открива напуштена кула во неговиот нов [[град]] и се наоѓа во фантастичен свет со зборувачка [[сива чапја]]. „Момчето и чапјата“ имал премиера во [[Јапонија]] на [[14 јули]] [[2023]] г. Филмот учествувал на многу меѓународни кинофестивали. Филмот бил прикажан и во редовните кина и во други првокласни формати како што е IMAX. Новоотвореното [[Студио Гибли|студио „Гибли“]] било одговорно за анимацијата. Филмот е распределен од Toho. Објавувањето на филмот било обележано со намерно отсуство на каква било промоција, бидејќи студио Гибли одлучило да не објавува никакви трејлери, слики, содржина или подробности за глумечкиот состав пред неговото објавување, со исклучок на еден плакат. Недостатокот на рекламирање имал потврден ефект врз киноблагајните, ефектот на необјавување бил дури и подобар отколку што очекувала киноиндустријата. Филмот бил топло примен и од обичните гледачи и од професионалните кинокритичари. Бил предложен за голем број национални и меѓународни награди и добил многу од нив, вклучително и престижни кинонагради како [[Оскар]], [[Награди Златен глобус|Златен глобус]] и [[БАФТА]]. Премиерата на филмот во [[Македонија]] била на [[11 април]] [[2024]] г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoverzum.mk/film/the-boy-and-the-heron/|title=Момчето и чапјата {{!}} Киноверзум МК|language=mk-MK|accessdate=2024-09-13}}</ref> == Содржина == {{Разоткривање}}Во 1943 г., за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], мајката на 12-годишниот Махито Маки, Хисако, била убиена за време на воздушен напад на [[Токио]]. Таткото на Махито, Шоичи, сопственик на фабрика за авионско [[стреливо]], се жени за Нацуко, помладата сестра на неговата покојна сопруга, и тие се евакуираат на нејзиниот селски имот, каде што живеат со неколку постари слугинки. Во новиот град, на Махито му е тешко: не се вклопува во училишниот живот и доживува напнати односи со бремената Нацуко. Покрај тоа, на имотот, Махито запознава таинствена [[сива чапја]], која често го мачи. Еден ден, враќајќи се дома по тепачка со други ученици, Махито намерно се ранува во слепоочницата со камен за да изгледа како жртва. Додека се опоравува од раната на имотот, Махито ја открива книгата ''Како живеете?'' со обраќање до него, напишано со ракопис на мајка му, која сакала да му подари книга кога ќе порасне. Махито открива дека чапјата може да зборува и всушност е мало човече што живее во телото на чапјата. Чапјата го задева Махито и го води до таинствена кула во шумата недалеку од неговата куќа, која ја изградил неговиот исчезнат прадедо Масато, познат архитект. Чапјата тврди дека мајката на Махито е жива и бара од него да влезе во кулата за да ја спаси. Махито се двоуми дали да го направи тоа, но кога еден ден ќе ја види Нацуко како оди во шумата, тој решава да ѝ помогне и влегува во кулата, наоѓајќи се во волшебен свет. Во овој свет, Махито се среќава со различни ликови, вклучувајќи ги Кирико, девојка морнар што е помлада верзија на слугинката на имотот; Хими, девојка со волшебни моќи што им помага на Махито и Кирико; и прадедото на Нацуко, кој владее со светот како моќен волшебник. Махито, Хими и чапјата навлегуваат во замокот чуван од папагали човекојадци и ја наоѓаат Нацуко, која се спротивставува да замине со нив сѐ додека Махито не ја нарече своја мајка. Во вистинскиот свет, слугинките му кажуваат на таткото на Махито дека кулата не била изградена, туку била образувана откако метеорит паднал на земјата, и дека кога неговата прва сопруга Хисако била помлада, таа еднаш исчезнала цела година, а потоа необјасниво, се вратила, не сеќавајќи се на ништо за тоа што се случило. За време на нејзиното бегство, Хими е заробена од папагалите. Откако ја спасува Хими од кралот на папагалите, Махито го запознава својот прадедо. На Махито му ги покажува градежните блокови, слични на детска конструкција, што ги користел за да одржува рамнотежа во светот, како и гигантски лебдечки камен што ја содржи неговата моќ. Дедото го замолува Махито да се грижи за каменот и да одржува рамнотежа во светот, објаснувајќи дека само оние што се поврзани со него по крв и немаат зла ​​намера можат да го управуваат каменот. Махито одбива, претпочитајќи да се врати во својот свет и му кажува на дедо му дека раната на главата покажува дека не е ослободен од злото. Кралот на папагалите, сакајќи да ја узурпира моќта на неговиот прадедо, ги преполовува градежните блокови, уништувајќи го каменот и предизвикувајќи го волшебниот свет да се самоуништи. Бегајќи, Махито ја поканува Хими да ја однесе во неговиот свет, но Хими одбива, изјавувајќи дека таа е помлада верзија на Хисако и дека таа и Кирико мораат да се вратат во своето време за да може да се роди Махито. Махито, Нацуко и чапјата се враќаат во својот свет и повторно се спојуваат со таткото на Махито. На крајот од приказната, гласот на Махито вели дека две години по завршувањето на војната се вратиле во Токио, а момчето со своите работи оди во ходникот кај неговото среќно семејство што го чека.<ref>{{cite web|url=https://themoviespoiler.com/movies/the-boy-and-the-heron/|title=THE BOY AND THE HERON|archive-url=https://web.archive.org/web/20240407033413/https://themoviespoiler.com/movies/the-boy-and-the-heron/|archive-date=2024-04-07|website=The Movie Spoiler|access-date=2024-04-07|lang=en|url-status=live}}</ref> == Озвучување == {{список со глумци}} |- |Сома Сантоки |Махито Маки |- |Масаки Суда |[[Сива чапја|сивата чапја]] |- |Аимјон |Хими |- |Јошино Кимура |Нацуко |- |Такуја Кимура |Шоичи Маки |- |Шохеи Хино |прадедото |- |Ко Шибусаки |Кирико |- |Џун Кунимура |кралот на папагалите |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.toho.co.jp/movie/lineup?modal_open=kimitachihadouikiruka ''Момчето и чапјата''] на Toho {{IMDb title}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2023 година]] [[Категорија:Филмови на јапонски јазик]] [[Категорија:Аниме-филмови]] [[Категорија:Анимирани Филмови кои добиле оскар за најдобар анимиран филм]] 7ra269aybrujuns8z3gpc5ybfymb1r8 0 1355657 5583554 5495738 2026-06-28T08:53:16Z Andrew012p 85224 /* */ 5583554 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Сузуме | image = Сузуме плакат филм.png | caption = Плакатот на македонски јазик | native_name = すずめの戸締まり | director = [[Макото Шинкаи]] | producer = {{Plainlist| * Коичиро Ито * Кинуе Ито * Вакана Окамура }} | writer = Макото Шинкаи | starring = {{Plainlist| * [[Нанока Хара]] * [[Хокуто Мацумура]] * [[Ери Фукацу]] * [[Шота Сометани]] * [[Саири Ито]] * Котоне Ханасе * [[Кана Ханазава]] * [[Мацумото Хакуо II]] * [[Рјуносуке Камики]] }} | music = {{Plainlist| * [[Radwimps]] * Казума Џиноучи }} | cinematography = Рјосуке Цуда | editing = Макото Шинкаи | studio = {{Plainlist| * [[CoMix Wave Films]] * Story Inc. }} | distributor = [[Toho]] | released = 11 ноември 2022 г. (Јапонија)<br>25 мај 2023 г. (Македонија) | runtime = 122 минути<ref>{{cite web|script-title=ja:すずめの戸締まり|url=https://hlo.tohotheater.jp/net/movie/TNPI3060J01.do?sakuhin_cd=020944|publisher=[[Toho Cinemas]]|access-date=November 12, 2022|language=ja|archive-date=October 7, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007121555/https://hlo.tohotheater.jp/net/movie/TNPI3060J01.do?sakuhin_cd=020944|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/suzume-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda4nzu0|title=Suzume|website=[[British Board of Film Classification]]|access-date=November 10, 2023|archive-date=November 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110051750/https://www.bbfc.co.uk/release/suzume-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda4nzu0|url-status=live}}</ref> | country = {{знамеикона|Јапонија}} [[Јапонија]] | language = {{Plainlist| * [[јапонски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = | gross = 318 милиони долари }}{{Закосен наслов}}'''''Сузуме''''' ({{langx|ja|すずめの戸締まり}}, буквално: ''Сузуме ги затвора вратите''; {{langx|en|Suzume}}) — долгометражен [[аниме]]-филм од режисерот и сценарист [[Макото Шинкаи]], создаден од CoMix Wave Films. Работата на филмот започнала во 2020 г. и се одвивала со учество на аниматори што претходно соработувале со Шинкаи. Изданието во кината се одржало во [[Јапонија]] на [[11 ноември]] [[2022]] г., а на [[23 февруари]] [[2023]] г. филмот бил прикажан на 73. берлински кинофестивал. Во [[Македонија]] премиерата била на [[25 мај]] 2023 г.<ref>{{cite web|url=https://www.berlinale.de/en/2023/programme/202307156.html|title=Suzume|publisher=[[Berlin International Film Festival]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230222134141/https://www.berlinale.de/en/2023/programme/202307156.html|archive-date=February 22, 2023|access-date=February 22, 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoverzum.mk/film/suzume/|title=Сузуме {{!}} Киноверзум МК|language=mk-MK|accessdate=2024-09-15}}</ref><ref name="IMAX">{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-09-06/suzume-3-more-makoto-shinkai-films-get-imax-screenings-in-japan/.189400|title=''Suzume'', 3 More Makoto Shinkai Films Get IMAX Screenings in Japan|last=Pineda|first=Rafael Antonio|date=September 6, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001154056/https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-09-06/suzume-3-more-makoto-shinkai-films-get-imax-screenings-in-japan/.189400|archive-date=October 1, 2022|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 6, 2022|url-status=live}}</ref> Во северноамериканското и македонско издание, филмот е преведен како „Сузуме“, а во изворното јапонско издание насловот на филмот е „Сузуме ги затвора вратите“. == Содржина == Сузуме, 17-годишна девојка што живее во мирен [[град]] во [[Кјушу]], запознава младич што „бара врати“ на патување. Сузуме го следи до трошната зграда во планините и наоѓа слободна, непречена врата како само „таа“ (вратата) да е спасена од опустошување. Сузуме се чувствува привлечена од невидлива сила и посегнува по вратата. Наскоро, вратите низ цела [[Јапонија]] почнуваат да се отвораат една по друга. Вратите што се отворија мораат да бидат затворени за да се затвори несреќата што лежи на другата страна. Местата на кои таа талка имаат [[небо]] каде сите часови од [[ден]]от изгледаат споени заедно. Поттикната од таинствените врати, започнува „патувањето на затворање врати“ на Сузуме. == Озвучување == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |Нанока Хара |Сузуме Ивато |- |Хокуто Мацумура |Сота Мунаката |- |Ери Фукацу |Тамаки Ивато |- |Шота Сометани |Минору Окабе |- |Саири Ито |Руми Ниномија |- |Котоне Ханасе |Чика Амабе |- |Кана Ханазава |Цубаме Ивато |- |Мацумото Хакуо II |Хицуџиро Мунаката |- |Рјуносуке Камики |Томоја Серизава |- |Ен Јамане |Даиџин |- |Аими |Мики |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * {{Official website|https://suzume-tojimari-movie.jp/}} {{IMDb title|16428256}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2022 година]] [[Категорија:Јапонски филмови]] [[Категорија:Јапонски цртани филмови]] [[Категорија:Аниме]] [[Категорија:Филмови на јапонски јазик]] [[Категорија:Анимирани филмови на Toho]] [[Категорија:Филмови на Toho]] tgmmjtc01ipdm9252jqmrfna3b8821f 0 1358340 5583387 5522255 2026-06-27T18:34:03Z Wikicapitaineben 132877 5583387 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за компанија| | company_name = Алпин <br/> Alpine | company_logo = Logo-alpine.jpg | image = Manufacture Alpine (1).jpg | company_type = | company_slogan = | location = [[Dieppe]], [[Франција]] | foundation = 1955 | key_people = | num_employees = | industry = [[автомобилска индустрија]] | products = [[Автомобил]]и | homepage = [https://www.alpinecars.com/] | parent = [[Рено]] | subsid = [[Alpine F1 Team]] <br/> [[Alpine Endurance Team]] | foot_notes = }} '''Алпин''' — француски производител на автомобили основан во 1955 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.renaultgroup.com/en/our-brands/alpine/|title=Alpine, a brand at the forefront of innovation|publisher=renaultgroup|format=|accessdate=}}</ref> == Модели на автомобили == * [[Алпин A110]] (2017-) * [[Алпин A290]] (2024-) * [[Алпин A390]] (2025-) <gallery widths="150"> Image:Blue Alpine A110.jpg|Alpine A110 Image:Alpine A290 GTS – f 15022025.jpg|Alpine A290 </gallery> * [[Алпин A106]] (1955-1961) * [[Алпин A108]] (1958-1965) * [[Алпин A110]] (1962-1977) * [[Алпин GT4]] (1963–1969) * [[Алпин A310]] (1971-1984) * [[Алпин GTA]] (1984-1991) * [[Алпин A610]] (1991-1995) <gallery widths="150"> Image:Alpine A106.jpeg|Alpine A106 Image:Renault Alpine.jpg|Alpine A108 Image:1971 Alpine A110 Berlinette 1.3 Front.jpg|Alpine A110 Image:Alpine GT 4.jpg|Alpine GT4 Image:2015-08-30 10-50-34 fete-cabriolet-belfort.jpg|Alpine A310 Image:Alpine GTA Le Mans rouge impérial.jpg|Alpine GTA Image:Alpine A610..0.jpg|Alpine A610 </gallery> == Концепт == * [[Рено Алпин A110-50]] (2012) * [[Алпин Vision Gran Turismo]] (2015) * [[Алпин Vision]] (2016) * [[Алпин Alpenglow]] (2022) * [[Алпин A290_β]] (2023) * [[Алпин A390_β]] (2024) <gallery widths="150"> Festival automobile international 2013 - Concept Renault Alpine A110 50 - 003.jpg|Renault Alpine A110-50 Festival automobile international 2015 - Alpine Vision Gran Turismo - 013.jpg|Alpine Vision Gran Turismo Alpine Vision Geneva Motor Show 2016.jpg|Alpine Vision Mondial de l'auto Paris 2022 01.png|Alpine Alpenglow Concept car Alpine A290 mod.jpg|Alpine A290_β Alpine A390 β Concept - 02.jpg|Alpine A390_β </gallery> [[Категорија:Француски автопроизводители]] 4xwv191vptpxt4224jle0en8k4e0adh 0 1359846 5583448 5558814 2026-06-27T22:12:33Z Andrew012p 85224 5583448 wikitext text/x-wiki {{speciesbox|name=Уров|image=Vicia ervilia Sturm7.jpg|display_parents=2|genus=Vicia|species=ervilia|authority=(L.) Willd.}} '''Уров''' ({{науч|Vicia ervilia}}) — [[Бобови|мешункасто]] [[едногодишно растение]] од семејството [[бобови]] што се користи главно како [[Добиток|добиточна]] храна.<ref>{{ДРМЈ|уров}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|уров}}</ref> Во минатото оваа култура била една од најраспространетите [[фуражни култури]] во [[Македонија|РМ]], а во некои реони и единствена. Зрното се употребувало како концентрат за добитокот. Се користат зрното и целото растение. Има кратка вегетација (90 — 100 дена). Се користи и како додаток во [[кафе]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2/|title=УРОВ {{!}} Македонска енциклопедија|work=Македонска енциклопедија|language=mk-MK|accessdate=2024-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20260627221059/https://macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2/|archive-date=2026-06-28}}</ref> == Распространетост и живеалиште == [[Растенија|Растението]] вирее во суви и полусушни области со сиромашни почви. Уровот е особено погоден за одгледување во области со слаби [[врнежи]], каде што другите култури тешко растат. == Употреба == Уште во дамнешни времиња луѓето го употребувале за јакнење на мускулното [[ткиво]], особено на срцевиот мускул. Научниците сметаат дека неговите ефекти се должат на извонредниот сооднос на [[калиум]], [[калциум]] и [[магнезиум]] со [[Јаглехидрат|јаглехидратите]], како и изобилство на [[Витамин|витамини]]. Ефикасен е како лек за [[Хемороид|хемороиди]], против маснотии и против висок крвен притисок.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://galanuts.mk/product/%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2-250%D0%B3%D1%80/|title=Уров — GalaNuts|language=mk-MK|accessdate=2024-12-12}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Главната употреба на уровот е како добиточна храна. Семињата се богати со [[Белковина|белковини]], што ги прави вреден извор на храна за добитокот како што се [[Домашна овца|овците]], [[Кози|козите]] и [[Домашно говедо|говедата]]. Меѓутоа, семето содржи горчливи соединенија што можат да бидат токсични ако се употребуваат во големи количини без соодветна обработка. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Vicia ervilia}} * [https://nutriem.mk/blog499060/c/statii/b/urov „Скриената моќ на уровот“] * [https://zenit.mk/2019/12/20/urov-protiv-masnotii-vo-krvta/ „Уров против маснотии во крвта“], „Зенит“ [[Категорија:Глушина]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] kimu2ev5pvbbstpotfd7unrbtq3ed6j 5583450 5583448 2026-06-27T22:17:20Z Andrew012p 85224 5583450 wikitext text/x-wiki {{speciesbox|name=Уров|image=Vicia ervilia Sturm7.jpg|display_parents=2|genus=Vicia|species=ervilia|authority=(L.) Willd.}} '''Уров''' ({{науч|Vicia ervilia}}) — [[Бобови|мешункасто]] [[едногодишно растение]] од семејството [[бобови]] што се користи главно како [[Добиток|добиточна]] храна.<ref>{{ДРМЈ|уров}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|уров}}</ref> Во минатото оваа култура била една од најраспространетите [[фуражни култури]] во [[Македонија|РМ]], а во некои реони и единствена. Зрното се употребувало како концентрат за добитокот. Се користат зрното и целото растение. Има кратка вегетација (90 — 100 дена). Се користи и како додаток во [[кафе]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2/|title=УРОВ {{!}} Македонска енциклопедија|work=Македонска енциклопедија|language=mk-MK|accessdate=2024-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20260627221059/https://macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2/|archive-date=2026-06-28}}</ref> == Распространетост и живеалиште == [[Растенија|Растението]] вирее во суви и полусушни области со сиромашни почви. Уровот е особено погоден за одгледување во области со слаби [[врнежи]], каде што другите култури тешко растат. == Употреба == Уште во дамнешни времиња луѓето го употребувале за јакнење на мускулното [[ткиво]], особено на срцевиот мускул. Научниците сметаат дека неговите ефекти се должат на извонредниот сооднос на [[калиум]], [[калциум]] и [[магнезиум]] со [[Јаглехидрат|јаглехидратите]], како и изобилство на [[Витамин|витамини]]. Ефикасен е како лек за [[Хемороид|хемороиди]], против маснотии и против висок крвен притисок.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://galanuts.mk/product/%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2-250%D0%B3%D1%80/|title=Уров — GalaNuts|language=mk-MK|accessdate=2024-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20260627221502/https://galanuts.mk/product/%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2-250%D0%B3%D1%80/|archive-date=2026-06-28}}</ref> Главната употреба на уровот е како добиточна храна. Семињата се богати со [[Белковина|белковини]], што ги прави вреден извор на храна за добитокот како што се [[Домашна овца|овците]], [[Кози|козите]] и [[Домашно говедо|говедата]]. Меѓутоа, семето содржи горчливи соединенија што можат да бидат токсични ако се употребуваат во големи количини без соодветна обработка. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Vicia ervilia}} * [https://nutriem.mk/blog499060/c/statii/b/urov „Скриената моќ на уровот“]{{Мртва_врска|date=May 2026|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} * [https://web.archive.org/web/20260627221324/https://zenit.mk/2019/12/20/urov-protiv-masnotii-vo-krvta/ „Уров против маснотии во крвта“], „Зенит“ [[Категорија:Глушина]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] bel0ugbbsibq8h6uldkctijq4d9ggkr 0 1360162 5583587 5563346 2026-06-28T09:43:01Z Andrew012p 85224 5583587 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Книга|italic title=Врховизмот и борбата на Внатрешната револуционерна организација против него|author=[[Александар Мартулков]]|language=[[Македонски]]|country=[[НР Македонија]]|subjects=[[Врховизам]]<br /> [[Македонската револуционерна организација]]|genres=[[Автобиографија]] и брошура|published=[[Скопје]]|publisher=[[Институт за национална историја]]|release_date=1946}}{{Закосен наслов}}'''''Врховизмот и борбата на Внатрешната револуционерна организација против него''''' — брошура напишана од истакнатиот [[Македонец|македонски]] [[социјалист]] и политичар од [[Велес]] [[Алексо Мартулков|Александар Ончев Мартулков]]. Делото е издадено од [[Институт за национална историја|Институтот за национална историја]] во [[1946|1946 година]] во градот [[Скопје]]. Брошурата е повеќе познато по тоа што е најстарото дело во новосоздадената [[Народна Република Македонија|Социјалистичка Македонија]] кое дискутира за темата на [[Врховизам|врховизмот]] и нејзините следбеници. [[Податотека:Alekso Martulkov.jpg|200px|мини|[[Александар Мартулков]]]] == Информации == === Враќањето на Мартулков во Македонија === {{Видете исто така|Алексо Мартулков во второто заседание на АСНОМ}}{{Quote|text=''Се состанавме со нашата емиграција во [[Софија]] (Перо Шанданов, Пецо Трајков, [[Туше Делииванов]], [[Алексо Мартулков|Мартулков]], [[Крсто Гермов|Шакир Војвода]] и др.). Сите тие плачеа од радост и единствената желба им беше што побрзо да се вратат во [[СР Македонија|Македонија]]. Радосно беше да се гледаат тие наши стари борци кои како деца плачат и се радуваат што го гледаат остварен вековниот сон''|sign='''Писмо од [[Светозар Вукмановиќ-Темпо]] до ЦК на [[КПМ]]'''|source=<ref>[http://www.mn.mk/aktuelno/8472-Pismo-od-Tempo-do-CK-na-KPM?format=pdf Писмо од Темпо до ЦК на КПМ] (4 декември 2013) од Македонска Нација</ref>}} [[Податотека:Sitting Rizo Rizov, Krastyo Germov Alexandar Martulkov Standing Dimitar Popevtimov, Anastas Mitrev, Panko Brashnarov, Pavel Shatev.jpg|мини|268x268пкс|Некои од старите македонски револуционери кои биле поканети во второ заседание на АСНОМ, првиот од десно седејќи е Александар Мартулков]] За време на [[Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија#Второ заседание на АСНОМ|Второто заседание на АСНОМ]], задржано меѓу [[28 декември|28]] и [[30 декември]] [[1944|1944 година]], еден од истакнатите делегати кој биле поканети е Александар Мартулков заедно со некои од неговите блиски социјалистички соработници како [[Ризо Ризов]], [[Димитар Влахов]] и [[Крсте Гермов|Крсте Гермов-Шакир]]. Со поканата од [[Иницијативен одбор за свикување на АСНОМ|комитетот за свикување на АСНОМ]] Мартулков конечно имал можност да се врати во Македонија, нешто што не можел да исполни откако ја отпушил земјата во 1920-тите. Тој, заедно со другите [[Пирински Македонци|македонски активисти во Софија]], биле возбудени поради неодамнешниот развој на [[НОБ|народната ослободителна борба]]. [[Светозар Вукмановиќ-Темпо|Светозар Вукмановиќ]] како дел од договорот меѓу [[Илинденска организација|Илинденската организација]] во Софија помогнал со финансирањето на патувањата на старите македонски револуционери. За време на второто заседание на АСНОМ Мартулков ретко зборувал, според повеќето архивирани документи единственото барање што тој го упати до [[Президиум на АСНОМ|Президиумот на АСНОМ]] е да го приклучиле [[Густав Влахов]], синот на [[Димитар Влахов]] во новата македонска комунистичка влада. Поради големиот почит на Президиумот на АСНОМ кон Мартулков, тие го исполниле неговото барање.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8/uyPTAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%90%D0%A1%D0%9D%D0%9E%D0%9C%22+%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E&dq=%22%D0%90%D0%A1%D0%9D%D0%9E%D0%9C%22+%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Документи, Том 1, Книга 6|last=Александар Христов, Миле Тодоровски и Новица Вељановска|publisher=Архив на Македонија|year=1984|pages=131-132}}</ref> За време на второто заседание на АСНОМ Презиумот одлучил да го приклучиле Мартулков во новата владата како пратеник во тогашниот парламент. Според Михаило Лалиќ во статијата ''Скопске слике и Контрасти'' кога го прашал Мартулков како се чувствувал кога влегол за прв пат после 30 години во [[Скопје]], Мартулков истакнал: {{Quote|text=''Кога се вратив во 1945 година и го погледнав [[Скопје]] — за мене тоа беше нов град кој на незамислив начин толку брзо се надуе.''|sign='''Алексо Мартулков'''|source=<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19511021|page:3|query:%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2 Скопске слике и Контрасти] (1951) дел од весникот „Борба“ број 250</ref>}} === Делото === Откако се вратил во Скопје, Мартулков почнал да пишува повеќе брошури за неговиот живот и дејства за време на [[македонското револуционерно движење]]. ''Врховизмот и борбата на Внатрешната револуционерна организација против него'' не му било неговото единствено дело објавено во 1946 година, во исто период тој го објави и брошурата ''[[Развитокот на социјалистичката мисла пред Илинденското востание]]''.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%98%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA_1903/dkTRAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E+&dq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E+&printsec=frontcover|title=Илинденски зборник, 1903-1953|last=[[Љубен Лапе|Лапе, Љубен]]|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1953|pages=302}}</ref> Повеќето од неговите дела не добија големо внимание и како резултат на тоа се слабо архивирани и не се знае многу за нив освен насловот. Во ''Врховизмот и борбата на Внатрешната револуционерна организација против него'' најмногу дискутира за судирите помеѓу [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] и [[Врховизам|врховистите]]. Други дискутирани теми се како [[Јане Сандански]] ги критикувал за време на [[Рилски конгрес|Рилскиот конрес]] и како групата се поделила поради нивното негативно влијание врз револуционерната организација организацијата. Брошурата е повеќе познато по тоа што е најстарото дело во новосоздадената [[Народна Република Македонија|социјалистичка Македонија]] кое дискутира за темата на [[Врховизам|врховизмот]] и нејзините следбеници.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Vnatre%C5%A1nata_makedonska_revolucionerna_o/t6QMAAAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2&dq=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2&printsec=frontcover|title=Vnatrešnata makedonska revolucionerna organizacija i neovrhovizmot, 1904-1908|last=[[Манол Пандевски|Пандевски, Манол]]|publisher=Култура|year=1983|pages=22}}</ref> == Поврзано == * [[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]] == Наводи == <references /> [[Категорија:Александар Мартулков]] [[Категорија:Книги за Македонија]] [[Категорија:Појавено во 1946 година во Македонија]] 2pcr9wczun9jn2zs11y4lds053et6w9 0 1360899 5583583 5575404 2026-06-28T09:41:13Z Andrew012p 85224 5583583 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Книга|italic title=Развитокот на социјалистичката мисла пред Илинденското востание|author=[[Александар Мартулков]]|language=[[Македонски]]|country=[[НР Македонија]]|subjects=[[Социјализам]]<br /> [[Илинденско востание]]|genres=[[Автобиографија]] и статија|published=[[Скопје]]|publisher=[[Трудбеник]]|release_date=1946}}{{Закосен наслов}}'''''Развитокот на социјалистичката мисла пред Илинденското востание''''' — статија напишана од истакнатиот [[Македонец|македонски]] [[Социјализам|социјалист]] и револуционер од [[Велес]] [[Александар Мартулков|Александар Ончев Мартулков]]. Статијата е објавена во стариот весник „Трудбеник“, година II, број 35.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%98%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA_1903/dkTRAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E+&dq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E+&printsec=frontcover|title=Илинденски зборник, 1903-1953|last=[[Љубен Лапе|Лапе, Љубен]]|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1953|pages=302}}</ref> Тој ја напишал статијата истата година кога ја објавил својата брошура позната како ''[[Врховизмот и борбата на Внатрешната револуционерна организација против него]]''. Некои елементи од статијата се додадени во неговите спомени со насловот ''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]''. == Информации == === Враќањето на Мартулков во Македонија === {{Видете исто така|Алексо Мартулков во второто заседание на АСНОМ}}{{Quote|text=''Се состанавме со нашата емиграција во [[Софија]] (Перо Шанданов, Пецо Трајков, [[Туше Делииванов]], [[Алексо Мартулков|Мартулков]], [[Крсто Гермов|Шакир Војвода]] и др.). Сите тие плачеа од радост и единствената желба им беше што побрзо да се вратат во [[СР Македонија|Македонија]]. Радосно беше да се гледаат тие наши стари борци кои како деца плачат и се радуваат што го гледаат остварен вековниот сон''|sign='''Писмо од [[Светозар Вукмановиќ-Темпо]] до ЦК на [[КПМ]]'''|source=<ref>[http://www.mn.mk/aktuelno/8472-Pismo-od-Tempo-do-CK-na-KPM?format=pdf Писмо од Темпо до ЦК на КПМ]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (4 декември 2013) од Македонска Нација</ref>}} [[Податотека:Sitting_Rizo_Rizov,_Krastyo_Germov_Alexandar_Martulkov_Standing_Dimitar_Popevtimov,_Anastas_Mitrev,_Panko_Brashnarov,_Pavel_Shatev.jpg|мини|268x268пкс|Некои од старите македонски револуционери кои биле поканети во второ заседание на АСНОМ, првиот од десно седејќи е [[Александар Мартулков]]]] За време на [[Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија#Второ заседание на АСНОМ|Второто заседание на АСНОМ]], задржано меѓу [[28 декември|28]] и [[30 декември]] [[1944|1944 година]], еден од истакнатите делегати кој биле поканети е [[Александар Мартулков]] заедно со некои од неговите блиски социјалистички соработници како [[Ризо Ризов]], [[Димитар Влахов]] и [[Крсте Гермов|Крсте Гермов - Шакир]]. Со поканата од [[Иницијативен одбор за свикување на АСНОМ|комитетот за свикување на АСНОМ]] Мартулков конечно имал можност да се врати во Македонија, нешто што не можел да исполни откако ја отпушил земјата во 1920-тите. Тој, заедно со другите [[Пирински Македонци|македонски активисти во Софија]], биле возбудени поради неодамнешниот развој на [[НОБ|народната ослободителна борба]]. [[Светозар Вукмановиќ-Темпо|Светозар Вукмановиќ]] како дел од договорот меѓу [[Илинденска организација|Илинденската организација]] во Софија помогнал со финансирањето на патувањата на старите македонски револуционери. За време на второто заседание на АСНОМ Мартулков ретко зборувал, според повеќето архивирани документи единственото барање што тој го упати до [[Президиум на АСНОМ|Президиумот на АСНОМ]] е да го приклучиле [[Густав Влахов]], синот на [[Димитар Влахов]] во новата македонска комунистичка влада. Поради големиот почит на Президиумот на АСНОМ кон Мартулков, тие го исполниле неговото барање.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8/uyPTAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%90%D0%A1%D0%9D%D0%9E%D0%9C%22+%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E&dq=%22%D0%90%D0%A1%D0%9D%D0%9E%D0%9C%22+%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Документи, Том 1, Книга 6|last=Александар Христов, Миле Тодоровски и Новица Вељановска|publisher=Архив на Македонија|year=1984|pages=131-132}}</ref> За време на второто заседание на АСНОМ Презиумот одлучил да го приклучиле Мартулков во новата владата како пратеник во тогашниот парламент. Според Михаило Лалиќ во статијата ''Скопске слике и Контрасти'' кога го прашал Мартулков како се чувствувал кога влегол за прв пат после 30 години во [[Скопје]], Мартулков истакнал: {{Quote|text=''Кога се вратив во 1945 година и го погледнав [[Скопје]] — за мене тоа беше нов град кој на незамислив начин толку брзо се надуе.''|sign='''Алексо Мартулков'''|source=<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19511021|page:3|query:%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2 Скопске слике и Контрасти] (1951) дел од весникот „Борба“ број 250</ref>}} === Делото === Откако вратил во Скопје, веднаш почнал да пишува статии, брошури и книги за неговото учество во [[Македонска револуционерна организација|македонското револуционерно движење]]. ''Развитокот на социјалистичката мисла пред Илинденското востаниене'' не му било неговото единствено дело објавено во 1946 година. Во устата година ја објави својата брошура под наслов ''[[Врховизмот и борбата на Внатрешната револуционерна организација против него]]''. Неговата брошура која излезе истата година со статијата е попозната по тоа што е првото литературно дело во [[СР Македонија|социјалистичката македонска држава]] во кое се зборува за темата [[Врховизам|Врховизмот]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Vnatre%C5%A1nata_makedonska_revolucionerna_o/t6QMAAAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2&dq=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2&printsec=frontcover|title=Vnatrešnata makedonska revolucionerna organizacija i neovrhovizmot, 1904-1908|last=[[Манол Пандевски|Пандевски, Манол]]|publisher=Култура|year=1983|pages=22}}</ref> Статијата дава увид во тоа како тогашните македонски револуционери мислеле дека можеле да го решат сложеното [[македонско прашање]]. Според Мартулков, причината зошто постарите бунтови биле неуспешни како [[Македонско востание|Македонското востание]] и [[Разловечко востание|Разловечкото востание]] е поради тоа што главните организатори не верувале дека нивниот бунт соодветно ќе го решило македонското прашање, а друг фактор бил недостаток на комуникација.<ref>{{Мартулков|Поглавје=26|Цитат=''Но за да можеше да биде восприемена споменатава цел, тогаш се гледаше по наличните револуционерни сили, кои беа многу ограничени и не веруваа дека со својата непосредна борба ќе го разрешат македонското прашање''}}</ref> Тој, исто така, истакнал дека старите македонски револуционерите кои го поддржувале обединувањето на Македонија со Бугарија во 18 век не го поддржале затоа што биле [[бугарофили]], туку затоа што тоа било најдобриот компромис во тоа време.<ref>{{Мартулков|Поглавје=26|Цитат=''Во почетокот нашите национал-револуционерни, дури и најпрогресивните за времето, беа многу скромни и си ја поставуваа целта извојувањето на чл. 23 од Берлинскиот договор, кој беше далеку од тоа да одговараше за конечното разрешување на македонскиот проблем и да е израз на интересите на македонскиот народ''}}</ref> Статијата навлегува подлабоко за тоа како движењето за автономија на Македонија и Одринско се развило во движење за [[независна Македонија]]. Тој истакнал како по неуспесите на [[Илинденско востание|Илинденското востание]], тој и другите комунисти верувале дека единствен начин Македонија можела да се ослободи е без странска помош. == Наводи == {{reflist}} [[Категорија:Појавено во 1946 година во Македонија]] [[Категорија:Александар Мартулков]] inrxcm2iw6owym90xsh00sqysp28p6h 0 1361052 5583580 5577981 2026-06-28T09:40:08Z Andrew012p 85224 /* Статии */ 5583580 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Alekso Martulkov.jpg|мини|276x276пкс|[[Александар Мартулков]] во неговата последна книга ''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]'']] Ова е '''список на литературни дела напишани од [[Александар Мартулков]]'''. Поради лошата архива, повеќето негови дела се целосно изгубени, додека за другите многу малку се знае за нивната содржина. Единственото дело на Мартулков што доживеало успех е неговата последна книга со наслов [[Моето учество во револуционерните борби на Македонија|''Моето учество во револуционерните борби на Македонија'']] објавена во [[1954|1954 година]] од [[Институт за национална историја|Институтот на национална историја]]. [[Алексо Мартулков во второто заседание на АСНОМ|После втората светска војна Александар Мартулков успешно се вратил во Македонија]] за да може да учествува во [[Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија#Второ заседание на АСНОМ|второто заседание на АСНОМ]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Li%C4%8Dnosti_od_Makedonija/g4kXAQAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%90%D0%A1%D0%9D%D0%9E%D0%9C%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%90%D0%A1%D0%9D%D0%9E%D0%9C%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Личности од Македонија|last=Петар Карајанов, Христо Андовски, Јован Павловски|publisher=Ми-Ан|year=2002|isbn=9789989613289|pages=188}}</ref> После заседанието тој се преселил во [[Скопје]] и почнал да пишува повеќе статии, брошури и книги за неговото револуционерно учество. Некои од брошурите и статии ќе бидат повторно искористени во неговата последна книга која била уредена од [[Ѓорѓи Абаџиев]]. По 1954 година ќе се пензионира и ќе се откаже од пишувањето. == Статии == === ''Развитокот на социјалистичката мисла пред Илинденското востание'' === {{Главна статија|Развитокот на социјалистичката мисла пред Илинденското востание}} Статијата е објавена во стариот весник „Трудбеник“, година II, број 35.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%98%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA_1903/dkTRAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E+&dq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E+&printsec=frontcover|title=Илинденски зборник, 1903-1953|last=[[Љубен Лапе|Лапе, Љубен]]|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1953|pages=302}}</ref> Делото дава увид во тоа како тогашните македонски револуционери мислеле дека можеле да го решат сложеното [[македонско прашање]]. Според Мартулков, причината зошто постарите бунтови биле неуспешни како [[Македонско востание|Македонското востание]] и [[Разловечко востание|Разловечкото востание]] е поради тоа што главните организатори не верувале дека нивниот бунт соодветно ќе го решило македонското прашање, а друг фактор бил недостаток на комуникација.<ref>{{Мартулков|Поглавје=26|Цитат=''Но за да можеше да биде восприемена споменатава цел, тогаш се гледаше по наличните револуционерни сили, кои беа многу ограничени и не веруваа дека со својата непосредна борба ќе го разрешат македонското прашање''}}</ref><ref>{{Мартулков|Поглавје=26|Цитат=''Во почетокот нашите национал-револуционерни, дури и најпрогресивните за времето, беа многу скромни и си ја поставуваа целта извојувањето на чл. 23 од Берлинскиот договор, кој беше далеку од тоа да одговараше за конечното разрешување на македонскиот проблем и да е израз на интересите на македонскиот народ''}}</ref> Статијата навлегува подлабоко за тоа како движењето за автономија на Македонија и Одринско се развило во движење за [[независна Македонија]]. Тој истакнал како по неуспесите на [[Илинденско востание|Илинденското востание]], тој и другите комунисти верувале дека единствен начин Македонија можела да се ослободи е без странска помош. === ''За Гоцета Делчев'' === {{Поврзано|Делчевологија}} [[Податотека:За Гоцета Делчев од Мартулков.png|мини|276x276пкс|Исечок од статијата во книгата „Гоце Делчев во спомените на современиците“ од [[Христо Андонов Полјански]] (1963)]] Статијата помогна да се унапреди [[Делчевологија|Делчевологијата]] во перспективата на [[Македонец|македонските]] [[Социјалист|социјалисти]] наместо дејци од [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Goce_Del%C4%8Dev_vo_spomenite_na_sovremenici/qygMAAAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%97%D0%B0+%D0%93%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B0+%D0%94%D0%B5%D0%BB%D1%87%D0%B5%D0%B2%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%97%D0%B0+%D0%93%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B0+%D0%94%D0%B5%D0%BB%D1%87%D0%B5%D0%B2%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Гоце Делчев во спомените на современиците|last=[[Христо Андонов Полјански|Андонов Полјански, Христо]]|first=|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1963|isbn=|pages=298}}</ref> Според [[Христо Андонов Полјански]] во последното дело на Александар Мартулков со насловот ''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]'' е додадена дел од статијата од уредникот [[Ѓорѓи Абаџиев]] во страна 60 на неговите спомени, според овој фрагмент, во статијата Мартулков за македонскиот народнен херој и апостол [[Гоце Делчев]] рекол следно: {{Quote|text=''Но во тоа време дојде во [[Велес]] [[Гоце Делчев|Делчев]] и раководството му кажува за нашава „опасна“ дејност и за пресудата над нас. Тој им рече: '''„Тие луѓе вршат една вистинска револуционерна работа, растурајќи [[социјализам|социјалистичка]] литература, за да можат социјалистички идеи да проникнат во нашите редови. Тие можат да изиграат преродбенска а не штетна улога, како што тврдите вие. Затоа и едно влакно ако падне од главата на „осудените“, ќе ве сметам одговорни вас сите“'''. По таков начин се осуетија намерите на раководството на [[ВМОРО]] во Велес.''|source=<ref>{{Мартулков|Поглавје=12}}</ref>|sign='''Алексо Мартулков, За Гоцета Делчев'''}} == Брошури == === ''Врховизмот и борбата на Внатрешната револуционерна организација против него'' === {{Главна статија|Врховизмот и борбата на Внатрешната револуционерна организација против него}} Во ''Врховизмот и борбата на Внатрешната револуционерна организација против него'' најмногу дискутира за судирите помеѓу [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] и [[Врховизам|Врховистите]]. Други дискутирани теми се како [[Јане Сандански]] ги критикувал за време на [[Рилски конгрес|Рилскиот конрес]] и како групата се поделила поради нивното негативно влијание врз револуционерната организација организацијата. Брошурата е повеќе познато по тоа што е најстарото дело во новосоздадената [[Народна Република Македонија|социјалистичка Македонија]] кое дискутира за темата на [[Врховизам|Врховизмот]] и нејзините следбеници.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Vnatre%C5%A1nata_makedonska_revolucionerna_o/t6QMAAAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2&dq=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2&printsec=frontcover|title=Vnatrešnata makedonska revolucionerna organizacija i neovrhovizmot, 1904-1908|last=[[Манол Пандевски|Пандевски, Манол]]|publisher=Култура|year=1983|pages=22}}</ref> === ''За положбата по Илинденското востание'' === Многу малку се знае за оваа брошура, датумот на издавање и издавачот е целосно непознат. Има минимална документација за нејзе од историчарот [[Ристо Поп Лазаров]] во својата книга ''Грчката политика спрема Македонија во втората лоловина на XIX и почетокот на XX век, вооружени, пропаганди, дипломатски и други антимакедонски акции и борбата против нив на теренот''.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Gr%C4%8Dkata_politika_sprema_Makedonija_vo_v/IxsnAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%97%D0%B0+%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D0%98%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE+%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%97%D0%B0+%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D0%98%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE+%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Грчката политика спрема Македонија во втората лоловина на 19 и почетокот на 20 век, вооружени, пропаганди, дипломатски и други антимакедонски акции и борбата против нив на теренот|last=Поп Лазаров|first=Ристо|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1973|pages=301}}</ref> Некои исечоци од брошурата биле додадени во неговото последно дело од уредникот [[Ѓорѓи Абаџиев]], според Мартулков како резултат на [[Илинденското востание]] многу луѓе биле ранети низ цела Македонија. Привремено стапил во [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] со намера да ги излечи ранетите револуционери.<ref>{{Мартулков|Поглавје=18}}</ref> == Спомени == === Спомени од втората половина на XIX век до 1912 === Не се знае многу за делото поради лошото архивирање. Наведен е во некои дела што потврдува дека постоел во одреден период, цитиран е во книгата „''Современост литература, уметност, општествени прашања''“ од здружението Републичка заедница на културата,<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82/rRQIAQAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Современост, литература, уметност, општествени прашања|last=Републичка заедница на културата|publisher=Кн-во "Кочо Рацин"|year=1995|pages=177}}</ref> според [[Јусуф Хамза|д-р. Јусуф Хамза]], кој исто така го користи делото како навод, спомените се наоѓаат во архивата на ОДБ ИНИ, [[Скопје]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%9C%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%82%D1%83%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%83/gTPuMKq2nVkC?hl=mk&gbpv=1&dq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%E2%80%9E&pg=PA407&printsec=frontcover|title=Младотурската Револуција Во Османската Империја|last=Хамза|first=Јусуф|publisher=Logos-a|year=1995|isbn=9789989601217|pages=407}}</ref> Многу елементи од овие спомени завршиле во неговото последно дело „Моето учество во револуционерните борби на Македонија“.<ref>{{Мартулков|Поглавје=1}}</ref> === ''Моето учество во револуционерните борби на Македонија'' === {{Повеќе слики|direction=vertical|image1=Моето учество во револуционерните борби во Македонија.jpg|image2=Документ за донација на спомените на Мартулков.png|caption1=Корицата на книгата|caption2=Писмо за донација на делото во државната црногорска библиотека}}{{Quote|text=''Напишани со жив и увлекателен јазик, мемоарите на Алексо Мартулков не се само објект за историкот, но претставуваат интересно четиво и за поширок круг читатели.''|sign='''[[Ѓорѓи Абаџиев]]'''|source=<ref>{{Мартулков|Поглавје=0}}</ref>}}{{Викиизвор-врска|Моето учество во револуционерните борби на Македонија}}{{Главна статија|Моето учество во револуционерните борби на Македонија}}Најпознатото литературно дело на [[Александар Мартулков]], Книгата е шестиот дел по ред од поранешниот серијал „[[Материјали за македонската национал-револуционерна историја (едиција)|Материјали за македонската национал-револуционерна историја]]“. Првата книга била превод на спомените на [[Ѓорче Петров]] од [[Љубомир Милетиќ]], втората книга била превод на спомените на македонскиот револуционер [[Славејко Арсов]],<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%B7%D0%B0_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98/BFLRAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%B8+%D0%B7%D0%B0+%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0+%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB-%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0+%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%B8+%D0%B7%D0%B0+%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0+%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB-%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0+%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Материјали за историјата на Македонија|last=Institut za nacionalna istorija|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1955|pages=1}}</ref> третата книга била превод на мемоарите на истакнатиот [[Пирински Македонци|македонски национален херој]] [[Јане Сандански]],<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%A2%D1%83%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8_%D0%B7%D0%B0_%D0%BC/ocYPtI6RSjQC?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%88%D0%B0%D0%BD%D0%B5%20%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%88%D0%B0%D0%BD%D0%B5%20%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Турски документи за македонската историја|last=[[Институт за национална историја]]|publisher=Научен Институт за национална историја на македонскиот народ|pages=191}}</ref> четвртата книга била превод на писмата на македонскиот национален херој и апостол [[Гоце Делчев]] и петта книга била превод на спомените на [[Лука Ѓеров]] и [[Лазар Димитров (Дренок)|Лазар Димитров]]. Книгата е составена од 389 страници со 47 поглавја каде што Александар Мартулков детално раскажува за неговите млади години, како со пропагирањето на македонскиот преродбеник [[Васил Главинов]] тој почнал да се ориентира кон социјализмот, неговото учество во [[Македонска револуционерна организација|македонската револуционерна организација]] и [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Обединета)|нејзиниот следбеник]]. Како им помогнал на [[Илинденско востание|илинденците за време на нивното национално востание]] и за неговото учество во [[Судски процес против ВМРО (Обединета)|судскиот процес во Бугарија против ВМРО Обединета.]] Книгата може да се подели во четири главни дела: младоста, приклучување и учествување во МРО, улогата во ВМРО Обединета и активистички дејства во Бугарија. Не се знае конкретно кога било напишано делото, во книгата ''За работничкото движење во Македонија до Балканската војна'' издадена во 1950 година, историчарот [[Данчо Зографски]] истакнал како во архивите на Скопје имало необјавен ракопис од Александар Мартулков.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%97%D0%B0_%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE_%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5/B2dTAAAAYAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=За работничкото движење во Македонија до Балканската војна|last=[[Данчо Зографски|Зографски, Данчо]]|publisher=Институт за национална историја на македонскиот народ|year=1950|pages=327}}</ref> Во 1952 г. дел од неговите спомени биле објавени во списанието ''Материјали за македонската национал-револуциона историја'' од [[Ѓорѓи Абаџиев]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Materijali_za_makedonskata_nacional_revo/7Eo8AAAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%22+%E2%80%9E%D0%94%D0%B5%D0%BB%D1%87%D0%B5%D0%B2%E2%80%9E&dq=%22%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%22+%E2%80%9E%D0%94%D0%B5%D0%BB%D1%87%D0%B5%D0%B2%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Материјали за македонската национал-револуциона историја|last=Абаџиев|first=Ѓорѓи|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1952|pages=1-5}}</ref> Кога била објавена книгата нејзината цена била 250 [[Југословенски динар|југословенски динари]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Die_Akten_aus_dem_Haus_Hof_und_Staatsarc/DqZvNHYgTCcC?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Dokumenti od vienskata arhiva za Makedonija od 1879-1903|last=Томоски|first=Томо|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1955}}</ref> Книгата доживеала голем успех и како резултат од тоа има примероци во странски државни библиотеки како библиотеките во [[Грција]], [[Бугарија]], [[Црна Гора]],<ref>[https://hip.eindigo.net/?pr=iiif.v.a&id=104913&tify={%22panX%22:0.527,%22panY%22:0.354,%22view%22:%22thumbnails%22,%22zoom%22:0.757} ''Моето учество во револуционерните борби на Македонија'']</ref> [[Данска]],<ref name=":0">''[https://search.worldcat.org/title/moeto-ucestvo-vo-revolucionernite-borbi-na-makedonija/oclc/27993631 Моето учество во револуционерните борби на Македонија / Moeto učestvo vo revolucionernite borbi na Makedonija]'' (WorldCat)</ref> [[Германија]],<ref name=":0" /> [[Франција]], [[Холандија]],<ref name=":0" /> [[Обединето Кралство]] и [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]],<ref name=":0" /> Денес книгата е пристапна во различни библиотеки во [[Прилеп]], [[Охрид]], [[Тетово]], [[Куманово]], [[Скопје]], [[Велес]], [[Струмица]], [[Струга]] итн.<ref>''[https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/127750151 Моето учество во револуционерните борби на Македонија]'' (Cobiss)</ref> == Наводи == {{reflist}} [[Категорија:Александар Мартулков]] leha3vfekr8z30inw5mnlosogevtqp2 0 1361617 5583341 5401462 2026-06-27T14:39:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583341 wikitext text/x-wiki [[Податотека:War of 1812 Montage.jpg|мини|369x369пкс|Војната од 1812 год.]] '''Војната од 1812 година''' била воен конфликт меѓу [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]] и [[Британска Империја|Британската империја]] која не резултирала со територијални промени, но решила многу прашања останати од [[Американска војна за независност|Американската војна за независност]]. Соединетите Држави објавиле војна од неколку причини: поради трговските ограничувања предизвикани од британската војна против Франција, принудувајќи ги американските трговски морнари да се приклучат на [[Кралска воена морнарица|Кралската морнарица]]; поради британската поддршка на [[Американски староседелци|индијанските]] племиња против американската експанзија, бес поради навредата на националната чест по американското понижување на отворено море и американска желба за анексија на [[Канада]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Savremeni svet|last=Vojvodic M., Djordje Stankovic|publisher=Narodna kniga, Vuk Karadzic, Rad|year=1983|location=Beograd|pages=66-67}}</ref> Војната се водела на три главни фронта. Прво, на море, воени бродови и [[Пиратство|пирати]] од двете страни ги напаѓале трговските бродови на спротивната страна, додека Британците го блокирале американскиот брег на Атлантикот и започнале големи напади во подоцнежните фази на војната. Понатаму, копнените и поморските битки се воделе на американско-канадската граница, долж [[Големи Езера|Големите езера]] и реката [[Сент Лоренс (река)|Сен Лорен]]. На третото бојно поле, на американскиот [[Југ (САД)|југ]] и на брегот на [[Мексикански Залив|Мексиканскиот залив,]] исто така се воделе големи копнени битки во кои американските сили ги поразиле британските индијански сојузници и ги одбиле британските инвазивни сили во [[Њу Орлеанс]]. Двете страни ја напаѓале територијата на другата, но овие упади биле неуспешни или со привремен успех. На крајот на војната, двете страни окупирале делови од територијата на противникот, но тие биле вратени со [[Договор од Гент|Договорот од Гент]].<ref name=":0" /> Поради преокупираноста на поголемиот дел од воените сили со војни во Европа до 1814 година, Британците најпрво воделе одбранбена стратегија за време на американските напади на Долна и Горна Канада. До 1813 година американската армија го освоила [[Ири|езерото Ири]], делови од западен [[Онтарио]] и ја уништила индијанската конфедерација на [[Тикамси]], а со тоа и можноста за независна индијанска држава во Северна Америка поддржувана од Британската империја. На северозапад, генералот [[Ендру Џексон]] уништил војска на Крик Индијанците во Битката кај Хорсшу Бенд во 1814 година. По [[Војна на Шестата коалиција|поразот на Наполеон]] април 1814 година, Британците усвоиле поагресивна стратегија и испратиле три големи војски за инвазија. Британската победа во Битката кај Бладенсбург во август 1814 година им овозможила да го заземат и запалат [[Вашингтон]]. Американските победи во септември 1814 година и јануари 1815 година ги одбиле сите три британски инвазии на [[Њујорк (град)|Њујорк]], [[Балтимор]] и Њу Орлеанс . Во САД, победите во Балтимор во 1814 г. (што ги инспирирале стиховите на американската химна) и Њу Орлеанс во 1815 година произвеле национална еуфорија што ја нарекле „Втора војна за независност“. После тоа, следел период наречен „ доба на добрите чувства “, поради обединувањето на населението на САД. Канада, исто така, излегла од војната со засилено чувство на национална припадност и солидарност, главно поради успешната одбрана од американските напади. Битките како што се Битката кај Квинстон Хејтс и Битката кај Крајслер фармата станале легендарни за Англо-Канаѓаните. Во [[Онтарио]], војната против САД сè уште се нарекува „американска експанзионистичка инвазија“ и се слави победата на Канада. Во Велика Британија, војната се сметала само како секундарен вооружен конфликт во рамките на [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]] . == Наводи == {{Наводи|}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20070505111425/http://www.geocities.com/gpvillain/1812.html POTSI: American War of 1812.] * [https://web.archive.org/web/20090808150510/http://www.geocities.com/gpvillain/shipnames.html Partial list of Bermudian-built Royal Naval vessels.] From ''The Andrew and the Onions'', by Lt. Cmdr. I. Strannack. * [http://www.army.mil/cmh-pg/books/amh/amh-06.htm American Military History - The War of 1812] * [http://warof1812.ca The War of 1812 Website] * [https://web.archive.org/web/20130218125344/http://warof1812.casebook.org/ Casebook: The War of 1812] * [https://web.archive.org/web/20070111155507/http://edsitement.neh.gov/view_lesson_plan.asp?id=570 President Madison's 1812 War Message, with lesson plans and numerous primary documents from US and Britain regarding the causes of the war] * [http://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/Ghent.html Treaty of Ghent and related resources on the War of 1812 at the Library of Congress] * [https://web.archive.org/web/20000119041553/http://galafilm.com/1812/e/intro/index.html Galafilm's War of 1812 website] * [https://web.archive.org/web/20130117163203/http://home.earthlink.net/~gfeldmeth/chart.1812.html Key Events of the War of 1812] * [https://web.archive.org/web/20090428072310/http://www.jmu.edu/madison/center/main_pages/madison_archives/life/war1812/war1812.htm War of 1812 from the James Madison Center] of the James Madison University * [http://www.militaryheritage.com/1812.htm militaryheritage.com Large collection of articles] * [http://www.historycentral.com/1812/Index.html Historycentral.com War of 1812] * [https://web.archive.org/web/20150401030835/http://link.library.utoronto.ca/champlain/item_record.cfm?Idno=9_96847&lang=eng&query=9_96847&searchtype=Bibrecord&startrow=1&Limit=All The journal of Major John Norton (Toronto: Champlain Society, 1970)] * [https://web.archive.org/web/20120805022104/http://www.tourniagara.com/history/war-of-1812/ The War of 1812 Niagara Region] * New York State Military Museum:[http://www.dmna.state.ny.us/historic/articles/blacksMilitary/BlacksMilitary1812.htm Black Americans in the US Military from the American Revolution to the Korean War: The War of 1812] * [http://www.mywarof1812.com The War of 1812] * [http://www.battleofplattsburgh.org Battle of Plattsburgh & War of 1812] * [http://nymas.org/warof1812paper/paperrevised2006.html American Privateers in The War Of 1812] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210305033422/http://nymas.org/warof1812paper/paperrevised2006.html |date=2021-03-05 }} * [http://www.bermuda-online.org/rnd.htm Bermuda Online: Bermuda's Royal Navy base at Ireland Island.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210125200638/http://bermuda-online.org/rnd.htm |date=2021-01-25 }} [[Категорија:1815]] [[Категорија:1814]] [[Категорија:1813]] [[Категорија:1812]] [[Категорија:Војни во Северна Америка]] [[Категорија:Американско-Индијански војни]] gmjtb9dk66dkrti1a7jbfkxiuyqm7h8 0 1363648 5583318 5463359 2026-06-27T12:44:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583318 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Cysts and tumors in Von Hippel–Lindau disease.png|мини|алт=Локации на главните типови на цисти и тумори во болеста Фон Хипел-Линдау.|Локации на главните типови на цисти и тумори во болеста Фон Хипел-Линдау.]] '''Вон Хипел–Линдау болест''' (ВХЛ) е [[генетика|генетска]] болест која се наследува по автосомно-доминантен пат. Болеста се карактеризира со формирање на [[тумор|тумори]] и [[Циста|цисти]] исполнети со течност во разни делови од телото. Најчесто се јавува во раните години, но сепак, знаците и симптомите можат да се појават за првпат во кој било период од животот. Туморите генерално не се канцерогени и се формираат во разни делови од телото, а најкарактеристични се бавно растечките хемангиобластоми (бенигни тумори со сплет од крвни садови) кои се формираат во мозокот, ’рбетниот мозок, ретината и во близина на внатрешното уво. Цистите можат да се забележат околу хемангиобластомите, додека пак, другите типови на тумори имаат предиспозиција да се развијат во бубрезите, надбубрежните жлезди или панкреасот. Овие индивидуи се со поголем ризик за развивање на канцер, особено на бубрезите.<ref>[https://www.orpha.net/en/disease/detail/892/ Orphanet]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/7855/von-hippel-lindau-disease/ |title=NIH |accessdate=2025-02-10 |archive-date=2025-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206031005/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/7855/von-hippel-lindau-disease |url-status=dead }}</ref> ===Преваленца=== 1 случај на 35 000 живородени деца. (1-9/ 100 000 население).<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/7855/von-hippel-lindau-disease/ |title=NIH |accessdate=2025-02-10 |archive-date=2025-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206031005/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/7855/von-hippel-lindau-disease |url-status=dead }}</ref> [[Податотека:Retinal detachment in Von Hippel-Lindau disease.jpg|мини|алт=Фотографија со процепна ламба која покажува одлепување на мрежницата кај болеста Фон Хипел-Линдау|Фотографија со процепна ламба која покажува одлепување на мрежницата кај болеста Фон Хипел-Линдау]] ==Етиологија== Болеста настанува поради мутации предизвикани во '''ВХЛ-генот'''. Овој ген е потребен за формирање на еден протеин (ВХЛ) во склоп на поголем комплекс кој таргетира други протеини кои треба да бидат деградирани од клетката тогаш кога нивната функција не е потребна. Тоа е нормален процес за отстранување на непотребните протеини и нормална функција на клетките. Генот се смета за тумор-супресорен ген бидејќи ги спречува клетките да растат и да се делат брзо и неконтролирано, но кога ќе настане мутација, нарушена е продукцијата на ВХЛ-протеинот и тоа води до една негова абнормална верзија и настанува неконтролиран раст и делба на клетки сѐ до формацијата на тумори и цисти карактеристични за оваа состојба. Еден таргет-протеин кој е под контрола на овој комплекс е протеинот HIF-2α кој има голема улога во регулација на хормонот еритропоетин и во формацијата на нови крвни садови, па така кога постои мутација на генот, овој протеин се наталожува во клетките, а неговиот вишок стимулира тие да се размножуваат неконтролирано и тригерира продукција на крвни садови и таму каде што не се потребни со што настануваат карактеристичните хемангиобластоми.<ref>[https://www.orpha.net/en/disease/detail/892/ Orphanet]</ref> [[Податотека:Hippel Lindau.gif|мини|алт=Типична дистрибуција на хемангиобластоми во болеста Фон Хипел-Линдау.|Типична дистрибуција на хемангиобластоми во болеста Фон Хипел-Линдау.]] ==Симптоми и дијагноза== Секогаш треба да се помисли на оваа болест при појава на ретинална ангиома, особено во рана возраст. Исто така, присуство на поголем број хемангиобластоми се причина за понатамошни испитувања во склоп на болеста. Врз основа на клиничката слика и позитивна фамилијарна анамнеза, може да се дијагностицира болеста, но молекуларното генетско тестирање конечно ја потврдува. Се карактеризира со хемангиобластоми, ренални, панкреатични цисти и јасен клеточен карцином на бубрежни клетки. Забележана е појава и на феохормоцитом и невроендокрини тумори. Симптомите зависат од појавата на хемангиобластомите. Ретиналната хемангиобластома може да биде иницијална манифестација на ВХЛ и доведува до губиток на видот. Церебеларната хемангиобластома доведува до симптоми на главоболка, гадење, повраќање или атаксија. Спиналната хемангиобластома доведува до болка, а доколку има компресија на стеблото, може да настане и моторно-сензорен губиток. Доколку е присутен и феохромоцитом, можни се епизоди на хипертензија и тахикардии. Кај оваа болест, водечка причина за морталитет е појавата на ренален карцином, а истиот се појавува кај 70 % од засегнатите индивидуи.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18203931// National Library of Medicine]</ref> [[Податотека:Autosomal dominant - en.svg|мини|алт=Болеста Фон Хипел-Линдау се наследува во автосомно доминантен модел.|Болеста Фон Хипел-Линдау се наследува во автосомно доминантен модел.]] ==Последици== Нетретирана, оваа болест може да доведе до слепило и/или мозочно оштетување. Појавата на карцином на бубрезите или мозочни компликации често резултира со лош исход, но затоа раната детекција и соодветниот третман доведуваат до добра прогноза и долг животен век.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18203931// National Library of Medicine]</ref> ==Третман== Третманот вклучува мултидисциплинарен режим за разните патологии, но генерално зависи и од локацијата и големината на туморот за кој се препорачува хируршко отстранување и/или ирадијација, особено пред истиот да порасне доволно голем за да врши притисок врз одредени структури, како што е компресија на ’рбетниот мозок. Постојат таргетирани терапии за третман на клиничките симптоми, како што се лековите белзутифан и пазопаниб. Белзутифанот е таргетирана орална терапија која го инхибира HIF-2a, а пазопанибот се користи при напреднат карцином на бубрезите.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/7855/von-hippel-lindau-disease/ |title=NIH |accessdate=2025-02-10 |archive-date=2025-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206031005/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/7855/von-hippel-lindau-disease |url-status=dead }}</ref> [[Податотека:HIF and pVHL.png|мини|алт=Регулирање на HIF1α со pVHL. При нормални нивоа на кислород, HIF1α го врзува pVHL преку 2 хидроксилирани остатоци од пролин и се полиубиквитинира со pVHL. Ова доведува до негова деградација преку протеазомот. За време на хипоксија, остатоците од пролин не се хидроксилираат и pVHL не може да се врзе. HIF1α предизвикува транскрипција на гени кои го содржат елементот за одговор на хипоксија. Кај VHL болеста, генетските мутации предизвикуваат промени на pVHL протеинот, обично на местото на врзување HIF1α.|Регулирање на HIF1α со pVHL. При нормални нивоа на кислород, HIF1α го врзува pVHL преку 2 хидроксилирани остатоци од пролин и се полиубиквитинира со pVHL. Ова доведува до негова деградација преку протеазомот. За време на хипоксија, остатоците од пролин не се хидроксилираат и pVHL не може да се врзе. HIF1α предизвикува транскрипција на гени кои го содржат елементот за одговор на хипоксија. Кај VHL болеста, генетските мутации предизвикуваат промени на pVHL протеинот, обично на местото на врзување HIF1α.]] ==Наводи== {{Наводи}} [[Категорија: Ретки болести]] c5f6ywutb0plw1rdj5u3w0hxxxzksv6 0 1366835 5583550 5503667 2026-06-28T08:29:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583550 wikitext text/x-wiki {{Infobox mineral|name=Гугиаит|image=Gugiaite Baveno-1.jpg|category=[[Соросиликат]]|alt=|caption=|formula={{хем2|Ca2[BeSi2O7]}}|IMAsymbol=Gug<ref>{{Cite journal|last=Warr|first=L.N.|date=2021|title=IMA–CNMNC approved mineral symbols|journal=Mineralogical Magazine|volume=85|issue=3|pages=291–320|doi=10.1180/mgm.2021.43|bibcode=2021MinM...85..291W|s2cid=235729616|doi-access=free}}</ref>|strunz=9.BB.10|dana=55.04.02.06|system=[[Тетрагонална]]|class=Скаленохедрала ({{преку линија|4}}2м) <br />[[симбол H-M]]: ({{преку линија|4}} 2м)|symmetry=''P''{{overline|4}}2₁m|unit cell=a = 7.43, c = 5.024&nbsp;[Å]; Z&nbsp;=&nbsp;2|molweight=|color=Безбоен|colour=|habit=|twinning=|cleavage=Совршено на {010}, различно {001}, нејасно на {110}|fracture=Нерамни - Рамни површини (не расцеп) скршени во нерамна шема|tenacity=|mohs=5|luster=Стаклесто, стаклено|streak=бели|diaphaneity=транспарентно|gravity=|density=3.03|polish=|opticalprop=едноаксијални (+)|refractive=n_ω = 1.664 n_ε = 1.672|birefringence=δ = 0.008|pleochroism=|2V=|dispersion=|extinction=|length fast/slow=|fluorescence=|absorption=|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|impurities=|alteration=|other=силно пиезоелектрични|references=<ref name=HBM>{{Наведена мрежна страница |url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/gugiaite.pdf |title=Handbook of Mineralogy |accessdate=2025-03-06 |archive-date=2024-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416155649/https://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/gugiaite.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=Mindat>{{cite web|url=http://www.mindat.org/min-1769.html|title=Gugiaite|access-date=2024-04-11}}</ref><ref name=Webmin>[http://www.webmineral.com/data/Gugiaite.shtml Webmineral data]</ref>}}'''Гугиаит''' е минерал од мелилит, именуван по кинеското село Гугија каде за прв пат бил откриен. Неговата [[хемиска формула]] е {{Хем2|[[Calcium|Ca]]2[[beryllium|Be]][[silicon|Si]]2[[oxygen|O]]7}}. Се јавува најчесто кај скарнов со меланит во непосредна близина на алкален сиенит и нема економска вредност. Неговите кристали се мали тетрагонални таблети со сјај на стаклестото тело и совршено расцепување. Тој е безбоен и транспарентен со густина од три. [[Минерал]]от припаѓа на [[Просторна група|вселенската група]] P {{Надредналинија|4}} 21m и е силен [[Пиезоелектричен ефект|пиезоелектричен]] ефект. Набргу по откривањето на гугиаит, било забележано дека новото име е непотребно бидејќи може да се смета за краен член на [[Meliphanite|мелифанит]].{{Хем2|(Ca,Na)2Be(Si,Al)2(O,F)2}} кои главно се разликуваат по тоа што содржат многу помалку [[натриум]] и [[флуор]].<ref name="Fleischer">{{Наведено списание|last=M. Fleischer|date=1963|title=New Mineral Names: Gugiaite|journal=American Mineralogist|volume=48|pages=211–212}}</ref> Неодамнешните податоци потврдија дека гугиаит се разликува од мелифанит и оптички и структурно.<ref name="GriceHawthorne">{{Наведено списание|last=J. Grice|last2=F. Hawthorne|date=2002|title=New data on Meliphanite, Ca₄(Na,Ca)₄Be₄AlSi₇O₂₄(F,O)₄|journal=The Canadian Mineralogist|volume=40|issue=3|pages=971–980|bibcode=2002CaMin..40..971G|doi=10.2113/gscanmin.40.3.971}}</ref> Гугиаит е мелилит и е јасно различен од другите минерали на [[берилиум]] како што се мелифанит и леукофанит.<ref name="GriceHawthorne" /> Гугиаит е именуван по локалитетот во близина на селото Гугија, Кина.<ref name="Peng"/> Постојат несогласни информации во врска со Gugia; следствено, вистинската локација на ова село во Кина е нејасна (de Fourestier 2005). Гуџиа најчесто се споменува како во [[Џјиангсу|провинцијата Џјиангсу]] или во [[Лиаонинг|провинцијата Лиаонинг]].<ref name="Yang">{{Наведено списание|last=Zhuming Yang|last2=Michel Fleck|last3=F. Pertlik|last4=E. Tillmanns|last5=K.J. Tao|date=April 2001|title=The crystal structure of natural gugiaite, Ca₂BeSi₂O₇|url=https://www.researchgate.net/publication/297790622|journal=Neues Jahrbuch für Mineralogie - Monatshefte}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Joseph A. Mandarino|last2=Jeffrey de Fourestier|date=March 2005|title=Mineral species first found in the People's Republic of China|url=https://www.researchgate.net/publication/234007977|journal=Rocks & Minerals|volume=80|issue=2|pages=114–117|bibcode=2005RoMin..80..114M|doi=10.3200/RMIN.80.2.114-117}}</ref> == Состав == Гугиаит има идеална хемиска формула на {{Хем2|Ca2BeSi2O7}} и е член на мелилит и соросиликат ({{Хем2|Si2O7}} ) групи.<ref name="Peng"/> Хемиски е сличен на џефритот {{Хем2|(Ca,Na)2[(Be,Al)Si2(O,OH)7]}}, мелифанит {{Хем2|(Ca,Na)2[Be(Si,Al)2O6(O,OH,F)]}} и леукофанит {{Хем2|(Ca,Na)2[Be(Si,Al)2O6(O,F)]}} со тоа што сите тие содржат есенцијален калциум, берилиум и силициум.<ref name="HawthorneHuminicki">{{Наведено списание|last=Frank C Hawthorne|last2=Danielle Huminicki|date=2002-01-01|title=The Crystal Chemistry of Beryllium|url=https://www.researchgate.net/publication/250130676|journal=Mineralogy and Geochemistry|volume=50|issue=1|pages=333–403|bibcode=2002RvMG...50..333H|doi=10.2138/rmg.2002.50.9}}</ref> Две хемиски анализи дале слични резултати и едната е следна: [[Силициум диоксид|SiO₂]] 44,90, [[Алуминиум оксид|Al₂O₃]] 2,17, [[Железо(III) оксид|Fe₂O₃]] 0,11, [[Манган(II) оксид|MnO]] 0,07, [[Магнезиум оксид|MgO]] 0,38, [[Калциум оксид|CaO]] 40,09, BeO 9,49, [[Натриум оксид|Na₂]]<nowiki><sub id="mwaA">O</sub></nowiki> 0,72, K .{{Хем2|H2O-}} 0,36,{{Хем2|H2O+}} 0,90, [[Флуор|F]] 0,25, [[Хлор|Cl]] 0,18, [[Фосфор пентоксид|P₂O₅]] 0,08, [[Титан диоксид|TiO₂]] трага, -O=(F,Cl) ₂ 0,15, сума 99,94, 99,79%.<ref name="Fleischer"/> Вообичаени нечистотии се [[Титан|Ti]], [[Циркониум|Zr]], [[Хафниум|Hf]], [[Алуминиум|Al]], [[Железо|Fe]], [[Манган|Mn]], [[Магнезиум|Mg]], [[Натриум|Na]], [[Калиум|K]], F, Cl и [[Фосфор|P]] .<ref name="Fleischer" /> == Геолошка појава == Гугиаит обично се наоѓа во скарн во контакт со алкален сиенит со меланит, ортоклаза, егирин, титанит, апатит, везувианит и прехнит.<ref>{{Наведено списание|last=Chan|first=Kenneth S.|last2=Chao|first2=Chi‐Chur|last3=Chou|first3=Win‐Lin|date=2001-09|title=Financial Linkages Among the Asian Crisis Economies|url=https://doi.org/10.1111/1467-9701.00395|journal=The World Economy|volume=24|issue=8|pages=977–988|doi=10.1111/1467-9701.00395|issn=0378-5920}}</ref> Се јавува како тенки квадратни таблети, до 3&nbsp;mm, во мали шуплини во скарн и затворени во меланит.<ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.4324/9780203220658|title=Green China|last=Cook|first=Ian G.|last2=Murray|first2=Geoffrey|date=2003-08-27|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-78780-6}}</ref> Скарните често се формираат во контактната зона помеѓу гранитните навлегувања и карбонатните седиментни карпи преку метасоматизам. Гугиаит е пронајден и во миаролитна празнина во гранит.<ref>{{Наведено списание|last=Grew|first=E. S.|date=2002-01-01|title=Mineralogy, Petrology and Geochemistry of Beryllium: An Introduction and List of Beryllium Minerals|url=https://pubs.geoscienceworld.org/rimg/article/50/1/1-76/312255|journal=Reviews in Mineralogy and Geochemistry|language=en|volume=50|issue=1|pages=1–76|doi=10.2138/rmg.2202.50.01|issn=1529-6466}}</ref> Овој тип на празнина е кристално обложен, неправилен и познат по тоа што е извор на ретки минерали, како што е берилиумот, кои вообичаено не се наоѓаат во изобилство во магматските карпи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://doi.org/10.7717/peerj.10804/fig-4|title=Figure 4: Distribution of major ''Alonella'' clades (both original and sequences retrieved from NCBI GenBank).|work=doi.org|accessdate=2025-03-06}}</ref> Иако првично бил пронајден во Гугија, Кина, неговите локалитети се прошириле за да го вклучат Пиемонт, Италија, префектурата Ехиме, Јапонија, Источниот сибирски регион, Русија и неодамна Телемарк, Норвешка. == Кристална структура == Гугиаит е составен од бесконечни листови тетраедри со Be-Si-Si врски и интерстицијална Ca.<ref name="HawthorneHuminicki"/> Како што е прикажано на слика 1, кислородниот атом се поврзува со [4]-координиран високовалентниот катјон, Si, за да произведе дисконтинуирана полимеризација на тетраедрите поврзани со интерстицијално Ca.<ref name="HawthorneHuminicki" /> Тој е изоструктурен со акерманит ({{Хем2|Ca2MgSi2O7}} ) со Be заземајќи го Mg местото на акерманит.<ref name="HawthorneHuminicki" /> Рендгенските студии со методот Вајсенберг покажуваат дека гугијаит е тетрагонален, [[Просторна група|вселенската група]] {{Надредналинија|4}} 21м, (вселенска група бр. 113), а [[Херман-Могенов запис|симболот HM]] {{Надредналинија|4}} 2m.<ref name="Peng">{{Наведено списание|last=Chi-Jui Peng|last2=Tsao Rung-Lung|last3=Chou Zu-Rin|date=1962|title=Gugiaite, Ca₂BeSi₂O₇|url=https://rruff.info/rruff_1.0/uploads/SS11_977.pdf|journal=Scientia Sinica|volume=11|issue=7|pages=977–988}}</ref> Димензиите на ќелијата се: a = b = 7,48(2)[[Ангстрем|Ȧ]], c = 5,044(3) Ȧ, V = 277,35 Ȧ, α = β = γ = 90◦ и Z = 2.<ref name="Peng" /> Аксијалниот сооднос е a:c = 1:0,67617.<ref name="Peng" /> Структурно A е Ca₂, T1 е BeO₄, T2 е SiO₄, а X е O₇ .<ref name="Yang"/> Трите најсилни линии на податоците од ренгенскиот прашок за гугиаит се 2,765(10), 1,485(7) и 1,709(7).<ref name="Peng" /> == Физички својства == Кристалната форма на гугиаит се јавува како тенки тетрагонални таблети главно 2-3 мм преку и 0,3-0,5 мм дебелина, прикажана на Слика 2 подолу.<ref name="Fleischer"/> Деколтеата се {010} совршени, {001} различни и {110} слаби.<ref name="Peng"/> Тој е транспарентен, оптички едноаксијален (+) и силно пиезоелектричен.<ref name="Peng" /> Видете ја табелата ѕа дополнителни физички својства. == Значење == Се чини дека Гугиаите нема политичко значење или економска вредност. Од историска перспектива, гугиаит бил првиот минерал на [[берилиум]] пронајден во системите на скар на контактите помеѓу алкалните карпи и варовниците.<ref name="Peng"/> Исто така, спроведени се студии за термодинамичка рамнотежа кои вклучуваат гугиаит за да се одреди дистрибуцијата на [[берилиум]] помеѓу гасовити и цврсти фази како функција на температурата во обидите да се заклучат процесите што го формирале [[Сончевиот систем]].<ref>{{Наведено списание|last=Katharina Lodders|last2=D. Lauretta|date=January 1997|title=The cosmochemical behavior of beryllium and boron|url=https://doi.org/10.1016/S0012-821X(96)00208-7|journal=Earth and Planetary Science Letters|volume=146|issue=1–2|pages=315–327|doi=10.1127/njma/146/1983/221}}</ref> == Наводи == {{наводи}} === Библиографија === [[Категорија:Четириаголни минерали]] [[Категорија:Соросиликати]] [[Категорија:Берилиум]] [[Категорија:Минерали на калциумот]] aeshpcq598c2tot108tqvqfsyneyvpo 0 1371789 5583504 5565901 2026-06-28T04:39:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583504 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Горанчо Бошковски|native_name=Горан|birth_date= 1 јуни 1964 г.|birth_place=Велес|nationality=Македонец|ethnicity=Македонец|education=Факултет за безбедност|works=копаничар|religion=православен|image=Rezbarski zanaet 03.jpg}} '''Горанчо Бошковски''' ({{роден на|1|јуни|1964}}) — македонски [[Копаничарство|копаничар]]. == Животопис == Горанчо Бошковски е роден на 1 јуни1964 година во [[Велес]], [[Македонија|Република Македонија]]. Основно и средно образование завршил во Велес. Своето образование го продолжил во 1984 година на факултетот за безбедност „Елисиј Поповски Марко“ Идризово, Скопје<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fb.uklo.edu.mk/|title=Факултет за Безбедност – Скопје|work=Факултет за Безбедност – Скопје|language=mk-MK|accessdate=2025-05-28|archive-date=2025-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20250522215030/https://fb.uklo.edu.mk/|url-status=dead}}</ref>. До своето пензионирање бил вработен во СВР и МВР Велес. Својата љубов кон копаничарство ја негувал од своето детство, со овој несекојдневен и редок занает започнал од 1995 година па се до денес. Бошковски<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://vidivaka.mk/tag/goran-boshkovski/|title=Горан Бошковски Archives|work=ВидиВака|language=mk-MK|accessdate=2025-05-28|archive-date=2025-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20250620005858/https://vidivaka.mk/tag/goran-boshkovski/|url-status=dead}}</ref> од Велес ја продолжил долгата традиција на копаничарството како занает и хоби. Тој е самоук копаничар кој скоро три децении се занимава со [[копаничарство]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mn.mk/aktuelno/827|title=Копаничарство - можеби уметност, можеби занает - но пред се љубов|work=Македонска нација|language=mk-mk|accessdate=2025-05-28|archive-date=2026-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20260119031348/https://www.mn.mk/aktuelno/827|url-status=dead}}</ref>. Најчесто во својата работа тој го користел [[орев]]от како дрво за неговите [[Копаничарство|резби]]<ref name=":0" />. Бошковски ги овековекувал во своите резби македонската [[Флора на Македонија|флора]] и [[Фауна на Македонија|фауна]]. Инспирацијата во неговите резби  или дрворез во неговото творештво најчесто ја пронаоѓал во македонските [[Црква (градба)|цркви]] и [[манастир]]и во кои е вткаена историјата на македонската резба. Бошковски е член на [[Здружение на копаничарите на Македонија|Здружението на копаничари на Македонија]] „ЗКМАК“ во Битола. Своите дела ги изложувал на изложби организирни од „ЗКМАК“. Квалитетните дрворези на Бошковски се препознаени кај љубителите на оваа уметност и последните години тој изработувал резби само по порачка. Во оформување на ореовото дрво во различни форми тој најчесто ги користел техниките: длабока поткопана резба и ажурна или пробушена резба. Бошковски е мајстор на тридимензионално прикажување на сите делови на резбата. Со свои резби се претставил и на изложбата организирана од [[Народен музеј (Велес)|Народниот музеј]] Велес, каде биле презентирани 45 уметнички дела - копаници на десет велешки автори. == Галерија == <gallery> Податотека:Rezbarski zanaet 02.jpg|Копаничарско дело на Горан Бошковски на зиден часовник Податотека:Rezbarski zanaet 05.jpg|Резбарски алатки </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.taratur.com/kopanicharstvoto-umetnost-na-drvo-koja-poleka-izumira-odlichna-video-reportazha-na-vidi-vaka/ Копанирство уметност која изумира] * [https://kanal5.com.mk/vo-veles-otvorena-izlozhba-na-veleshkite-kopanichari/a237623 Изложба на велешките копаничари] * [https://www.mn.mk/kultura/827-Kopanicarstvo---mozebi-umetnost-mozebi-zanaet---no-pred-se-ljubov Копаничарството како љубов] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20260119031810/https://www.mn.mk/kultura/827-Kopanicarstvo---mozebi-umetnost-mozebi-zanaet---no-pred-se-ljubov |date=2026-01-19 }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бошковски, Горанчо}} [[Категорија:Македонски копаничари]] [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Македонски уметници]] rx2jja54g2jpjbcl2vj50ira60y9g1m 0 1373767 5583446 5457231 2026-06-27T22:03:53Z Andrew012p 85224 5583446 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = 10 работи што ги мразам кај тебе | image =10 работи што ги мразам кај тебе плакат (МКД).jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Џил Џангер]] | producer = [[Ендру Лазар]] | based_on = | writer = Карен Макалах-Лац<br />Кристен Смит | starring = [[Џулија Стајлс]]<br />[[Хит Леџер]]<br />[[Џозеф Гордон-Левит]] | music = [[Ричард Гибс]] | cinematography = [[Марк Ирвин]] | editing = О. Николас Браун | studio = [[Touchstone Pictures]] | distributor = [[Buena Vista Pictures Distribution]] | released = 31 март 1999 г. | runtime = 97 минути | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 13 милиони долари | gross = 53,5 милиони долари }}'''''10 работи што ги мразам кај тебе''''' ({{langx|en|10 Things I Hate About You}}) — американска романтична комедија од 1999 г. со учество на Џулија Стајлс, [[Хит Леџер]], Џозеф Гордон-Левит, Ендру Киган, Дејвид Крумхолц и Лариса Олејник.<ref name="Digital Spy">{{cite web|url=https://www.digitalspy.com/movies/a61420997/10-things-i-hate-about-you-oral-history/|title=10 Things I Hate About You: The definitive oral history by the people who made it|last1=Mullor|first1=Mireia|date=9 јули 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709095146/https://www.digitalspy.com/movies/a61420997/10-things-i-hate-about-you-oral-history/|archive-date=9 јули 2024|website=Digital Spy|access-date=2 јануари 2025|url-status=live}}</ref> Филмот е режиран од Џил Џангер и е делумно заснован на [[Вилијам Шекспир|Шекспировата]] комедија „[[Кротењето на опаката]]“, пренесена во современо американско средно училиште. Ова се смета за филм што ја започнал кариерата на Хит Леџер. Во него тој има само 20 години. == Содржина == {{Разоткривање}}Катарина Стратфорд учи во училиштето „Падуја“, има прилично сложен карактер и ги мрази сите момчиња од училиштето. Нејзината помлада симпатична сестра Бјанка е популарна меѓу машкиот дел од училиштето. Истовремено, таа го заинтересирува новиот ученик Камерон и месниот убавец — моделот Џои Донер. Нивниот татко, Волтер Стратфорд, не ѝ дозволува на Бјанка да оди на средби, бидејќи — „Во оваа куќа важат две правила. Правило бр. 1 — без средби до полнолетство. Правило бр. 2 — без средби до полнолетство“. Но кога таткото ќе дознае дека Катарина нема момче, воведува ново правило: Бјанка ќе може да оди на средба, ако оди и Кет. Бјанка му кажува на Камерон дека може да оди на средби ако Кет најде момче. Камерон организира забава и го наговара Џои да најде момче за Кет, а тој го поткупува месниот училиштен хулиган Патрик за оваа задача. Патрик се обидува да ѝ се додворува на Кет, но ништо не му оди од рака, тогаш Камерон дознава од Бјанка сѐ за интересите на сестра ѝ и го советува Патрик да се промени. Сестрите одат на забава, каде што Кет се опивува; Патрик ја освестува и ја носи дома, а Бјанка се разочарува од Џои и го моли Камерон да ја однесе до дома. По забавата, Кет му се лути на Патрик бидејќи тој одбил да ја бакне, а Џои повторно му плаќа пари, бидејќи се приближува матурската вечер. Тој повторно мора да ѝ се додворува на Кет и на крајот се вљубува во неа. Катарина му простува, но не сака да оди на матурата. Бјанка го моли татко ѝ да ја пушти на матурската, но сѐ е бескорисно. Тогаш Кет ја раскажува приказната дека по разводот на родителите, таа спиела со Џои и после тоа се разделиле. Оттогаш се мразат еден со друг. Во последен миг, Кет одлучува да оди на матурата, а по Бјанка доаѓа Камерон. Џои е бесен што Камерон е со Бјанка. Тој налетува на Патрик, и Кет дознава дека тој бил платен. Наредниот ден на училиште, Кет чита песна со наслов „10 работи што ги мразам кај тебе“. Во неа таа раскажува колку ја боли тоа што го направил Патрик и колку тој навистина ѝ е драг. Патрик е трогнат од нејзиното откровение. Кет истрчува од училницата и на [[паркиралиште]]то наоѓа [[гитара]] што Патрик ја купил со парите добиени од Џои. Кет му простува. == Улоги == {{список со глумци}} |- |[[Хит Леџер]] |Патрик Верона |- |[[Џулија Стајлс]] |Катарина Стратфорд |- |[[Џозеф Гордон-Левит]] |Камерон Џејмс |- |[[Лариса Олејник]] |Бјанка Стратфорд |- |[[Дејвид Крамхолц]] |Мајкл Екман |- |[[Ендру Киган]] |Џои Донер |- |[[Лари Милер]] |Волтер Стратфорд |- |[[Сузан Меј Прат]] |Мендела |- |[[Гејбриел Јунион]] |Честити Черч |- |[[Дерил Мичел]] |господин Морган |- |[[Алисон Џени]] |г-ѓа Перки |- |[[Дејвид Лижер]] |господин Чапин |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|id=0147800|title=10 Things I Hate About You}} [[Категорија:Филмови од 1999 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски романтични комедии]] [[Категорија:Американски младешки филмови]] 0kd9dv8jg0r7ehitefvowfi5alp16fw 0 1376472 5583452 5565810 2026-06-27T22:43:30Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583452 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Гара | native_name = Gara | settlement_type = Населба | image_skyline = Gara, római katolikus templom 2024 05.jpg | image_alt = | image_caption = Католичка црква во Гара | image_shield = HUN Gara COA.jpg | nickname = | pushpin_map = Hungary | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 46 |latm = 02 |lats = 02 |latNS = N | longd = 19 |longm = 02 |longs = 24 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Унгарија]] | subdivision_type1 = Округ | subdivision_name1 = [[Бач-Кишкун]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Баја]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 96 | population_footnotes = | population_as_of = 2022 | population_total = 2.080 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 6522 | area_code_type = | area_code = 79 | registration_plate = }} '''Гара''' ({{langx|hu|Gara}}) е населено место во општината [[Баја]], [[Бач-Кишкун]], [[Унгарија]]. Според пописот од 2022 година имало 2.080 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/hungary-ethnic-loc2022.htm Ethnic composition, all places: 2022 census]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} pop-stat.mashke.org</ref> Селото основале [[Хрвати]] (Буњевци) во XVII век. На крајот XVIII век во Гара се населувало [[Германци|германско]] население и така населба станала мешовита.<ref>[http://leksikon.mhti.hu/lexikon/show/25 Gara] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250928012129/http://leksikon.mhti.hu/lexikon/show/25 |date=2025-09-28 }} leksikon.mhti.hu</ref> Според статистиката од 1910 година во Гара биле 1.207 Хрвати. {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2022 година |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Унгарци]]|green|68.5}} {{Столбен постоток|[[Хрвати]]|blue|7.3}} {{Столбен постоток|[[Германци]]|black|5.9}} }} == Поврзано == * [[Бач-Кишкун]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Унгарија]] [[Категорија:Бач-Кишкун]] ckgrqivxe4z0tvr89nozjelqlels3qk 0 1378186 5583541 5539630 2026-06-28T07:22:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583541 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писател|name=Грејам Грин|honorific_suffix=|image=Graham Greene angol író, 1975 Fortepan 84697.jpg|image_size=|caption=Грејам Грин во 1975 година|pseudonym=|birth_name=Хенри Грејам Грин|birth_date={{birth date|df=yes|1904|10|2}}|birth_place=[[Беркамстед]], [[Хартфордшир]], Англија|death_date={{Death date and age|df=yes|1991|4|3|1904|10|2}}|death_place=[[Корсо]], Швајцарија|spouse={{Marriage|[[Вивиен Дејрел-Браунинг]]|1927|1947|end=separated}}|partner=[[Кетрин Волстон, Лејди Волстон]] (1946–1966)<br/>Ивон Клоета (1966–1991)|children=2|relatives=[[Рејмонд Грин]] (брат); [[Грејам Ц. Грин]] (внук)|alma_mater=[[Колеџ Балиол, Оксфорд]]|occupation=писател<br>novinar|period=1925–1991|genre=книжевна фикција<br>трилер|signature=|website=}} '''Хенри Грејам Грин''' (роден на [[2 октомври]] [[1904]] година – починал на [[3 април]] [[1991]]) — [[Англичани|англиски]] [[писател]] и [[новинар]] кој од многумина се смета за еден од водечките [[Романописец|романописци]] на [[20 век]]. Комбинирајќи книжевни признанија со широка популарност, Грин рано во својот живот стекнал репутација како голем писател, и на сериозни католички романи и на трилери (или „забави“, како што ги нарекувал тој). Неколку пати бил номиниран за [[Нобелова награда за литература]].<ref name="svd">{{Наведени вести|url=https://www.svd.se/a/f028246c-eb8b-3459-ae34-a0fc2731d98d/graham-greene-var-nara-nobelpris-1961|title=Graham Greene var nära Nobelpris 1961|last=Neuman|first=Ricki|date=3 January 2012|work=Svenska Dagbladet|language=sv}}</ref><ref name="nobelprize1966">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=3628|title=Nomination archive: Graham Greene|date=21 May 2024}}</ref><ref name="Prize">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=LJtz0iWO4O4C&pg=PA364|title=Encyclopedia of the Essay|last=Steensma|first=Robert C.|date=1997|publisher=Taylor & Francis|isbn=9781884964305|page=264}}</ref> Низ 67 години пишување, што вклучувало над 25 романи, тој ги истражувал спротивставените морални и политички прашања на современиот свет. ''„Моќта и славата“'' ја освоил наградата „Хоторден“ во 1941 година, а ''„Срцето на материјата“'' ја освоил наградата „Џејмс Тејт Блек“ во 1948 година и бил номиниран за наградата „Најдобро од Џејмс Тејт Блек“. Грин ја добил наградата „Шекспир“ во 1968 година и наградата „Ерусалим“ во 1981 година. Неколку од неговите раскази се снимени, некои повеќе од еднаш, а тој соработувал со режисерката Керол Рид на ''„Паднатиот идол“'' (1948) и „''[[Третиот човек (филм од 1949)|Третиот човек“]]'' (1949). Тој се преобратил во [[Римокатоличка црква|католицизам]] во 1926 година откако ја запознал својата идна сопруга, Вивиен Дејрел-Браунинг.<ref name="Donaghy1983">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=2TdlLjpyUdQC&pg=PA13|title=Graham Greene, an Introduction to His Writings|last=Donaghy|first=Henry J.|date=1983|publisher=Rodopi|isbn=9062035353|page=13}}</ref> Подоцна во животот почнал да се нарекува себеси „''католички агностик''“.<ref name="Sweeney2008">{{Наведена книга|title=Almost Catholic: An Appreciation of the History, Practice, and Mystery of Ancient Faith|last=Sweeney|first=Jon|publisher=Jossey-Bass|year=2008|isbn=978-0787994709|location=United States|page=23}}</ref> Починал во 1991 година, на 86-годишна возраст, од [[леукемија]], и бил погребан на гробиштата Корсо во [[Швајцарија]].<ref name="Swissinfo">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.swissinfo.ch/eng/specials/extraordinary_exiles/Graham_Greene_finds_no_Swiss_cuckoo_clocks.html?cid=12832|title=Graham Greene finds no Swiss cuckoo clocks|date=19 May 2006|publisher=Swissinfo.ch|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222032103/http://www.swissinfo.ch/eng/specials/extraordinary_exiles/Graham_Greene_finds_no_Swiss_cuckoo_clocks.html?cid=12832|archive-date=22 February 2014|accessdate=2 June 2010}}</ref> [[Вилијам Голдинг]] го нарекол „''врвниот хроничар на човековата свест и вознемиреност од дваесеттиот век''“.<ref>{{Наведена енциклопедија|access-date=28 January 2021}}</ref> [[Виктор Причет]] го нарекол „''Најгенијалниот, најинвентивниот и највозбудливиот од нашите романописци, богат со прецизно гравирани и трогателни портрети на вистински човечки суштества и кој ги разбира трагичните и комичните иронии на љубовта, лојалноста и вербата''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1978/02/26/110937398.html?pageNumber=292|title=The Human Factor in Graham Greene|last=Pritchett|first=V. S.|date=February 26, 1978|work=[[The New York Times]]|author-link=V. S. Pritchett}}</ref> == Рани години (1904–1922) == [[Податотека:St._John’s_boarding_house_Berkhamsted_1.jpg|лево|мини|Грин учел во Беркамстед каде што предавал неговиот татко.]] [[Податотека:Graham_Greene's_Birthplace_blue_plaque_crop.jpg|мини|Сина плоча во родниот град на Грејам Грин]] Хенри Грејам Грин е роден во [[1904]] година во куќата „[[Сент Џонс Хаус]]“, интернат на училиштето „Беркамстед“, [[Хартфордшир]], каде што неговиот татко бил домаќин.<ref name="berkhamsted-tour">{{Наведена книга|url=http://www.berkhamsted.gov.uk/download/Heritage%20Leaflet.pdf|title=A Glimpse of our History: a short guided tour of Berkhamsted|last=Cook|first=John|publisher=Berkhamsted Town Council|year=2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927033250/http://www.berkhamsted.gov.uk/download/Heritage%20Leaflet.pdf|archive-date=27 September 2011}}</ref> Тој бил четврто од шест деца; неговиот помлад брат, Хју, станал генерален директор на Би-Би-Си, а неговиот постар брат, Рејмонд, познат лекар и планинар.<ref name="timesobit">{{Наведени вести|title=Obituaries: Graham Greene|date=4 April 1991|work=[[The Times]]|issue=63983|page=16}}</ref> Неговите родители, Чарлс Хенри Грин и Марион Рејмонд Грин, биле први братучеди, двајцата членови на големо, влијателно семејство кое ги вклучувало сопствениците на пиварницата Грин Кинг, банкари и државници; {{Sfn|Iyer|2012}} неговата баба Џејн Вилсон била прва братучетка на [[Роберт Луис Стивенсон]]. Чарлс Грин бил втор учител во училиштето Беркамстед, каде што директор бил д-р Томас Фрај, кој пак бил оженет со братучед на Чарлс. {{Sfn|Sherry|1990}} Друг братучед бил [[Десница (политика)|десничарскиот]] [[Пацифизам|пацифист]] Бен Грин, чија политика довела до неговото принудно прогонување за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/shadesofgreeneon0000lewi_z4l8|title=Shades of Greene: One Generation of an English Family|last=Lewis|first=Jeremy|publisher=[[Jonathan Cape]]|year=2010|isbn=978-0224079211|location=London|pages=216–233, 496–497|url-access=registration}}</ref> Детството Грин ги поминувал летата во Харстон Хаус, домот на неговиот чичко, Сер Грејам Грин, [[Кембриџшир|во Кембриџшир]]. {{Sfn|Greene|1971}} {{Sfn|Sherry|1990}} Во описот на Грин за своето детство, тој го опишува своето учење да чита таму: „''Токму во Харстон одеднаш открив дека можам да читам - книгата беше Диксон Брет, детектив. Не сакав никој да знае за моето откритие, па читав само тајно, на таванот, но мајка ми сигурно забележала што правам, бидејќи ми го даде Коралниот Остров на Балантајн за патувањето со воз дома - секогаш бесконечно патување со долго чекање помеѓу возовите во Блечли..''.“ {{Sfn|Greene|1971}} Во 1910 година, Чарлс Грин го наследил д-р Фрај како директор на Беркамстедското училиште. Грејам, исто така, го посетувал училиштето како интернат. Малтретиран и длабоко депресивен, тој направил неколку обиди за [[самоубиство]], вклучително и, како што напишал во својата автобиографија, со [[руски рулет]] и со земање [[аспирин]] пред да плива во училишниот базен. Во 1920 година, на 16-годишна возраст, во она што претставувало радикален чекор за тоа време,<ref name="lambert">{{Наведени вести|title=A Guide to Greeneland|last=Lambert|first=J.W.|date=5 March 1978|work=[[The Sunday Times]]|issue=8071|page=37}}</ref> бил испратен на [[психоанализа]] шест месеци во [[Лондон]], а потоа се вратил на училиште како ученик во дневниот ред. {{Sfn|Iyer|2012}} Меѓу училишните пријатели биле новинарот Клод Кокбурн и историчарот Питер Квенел. {{Sfn|Sherry|1990}} Грин напишал неколку раскази во училишното списание {{Sfn|Sherry|1990}}, од кои некои биле објавени во лондонски вечерен весник {{Sfn|Greene|1971}} во јануари 1921 година. === Оксфордски универзитет === Тој студирал историја на колеџот Балиол во Оксфорд. Во текот на 1922 година, Грин кратко време бил член на [[Комунистичка партија на Велика Британија|Комунистичката партија на Велика Британија]] и побарал покана за патување во новиот [[Советски Сојуз]], од која ништо не произлегло.<ref name="G">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.notablebiographies.com/Gi-He/Greene-Graham.html|title=Graham Greene Biography|work=notablebiographies.com|accessdate=11 March 2016}}</ref> Во 1925 година, додека бил студент на Балиол го издал неговото прво дело, слабо прифатена збирка поезија насловена како ''„Браборливиот април“''. Грин имал периодични напади на [[Депресија (расположение)|расположение]] додека бил во [[Оксфорд]] и во голема мера се држел за себе. За времето на Грин во Оксфорд, неговиот современик [[Ивлин Во|Ивелин Во]] забележал дека: „''Грејам Грин нè гледал со потценување (и можеби сите студенти) како детски и претенциозни. Тој сигурно не учествувал во ниедна од нашите веселби''.“<ref name="oxforddnb.com">Michael Shelden, 'Greene, (Henry) Graham (1904–1991)', ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004; online edn, Oct 2008 [http://www.oxforddnb.com/view/article/40460, accessed 15 May 2011]</ref> Дипломирал во 1925 година со диплома од втора класа. == Писатерска кариера == [[Податотека:Graham_Greene_in_1939.jpg|мини|Грин во 1939 година]] Откако го напуштил Оксфорд, Грин работел како приватен тутор, а потоа се посветил на новинарството; најпрвин во „''Nottingham Journal''“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.biogs.com/famous/greenegraham.html|title=Graham Greene|publisher=Biogs.com|accessdate=2 June 2010}}</ref>, а потоа како заменик-уредник во ''[[Тајмс|„Тајмс“]]''. Додека сè уште бил во Оксфорд, почнал да се допишува со Вивиен Дејрел-Браунинг, која му пишала за да го исправи по една точка од католичката доктрина.<ref name="telly">{{Наведени вести|title=Obituary: Graham Greene|date=4 April 1991|work=[[The Daily Telegraph]]|issue=42231|page=21}}</ref> {{Sfn|Sherry|1990}} Грин бил [[Агностицизам|агностик]], но кога подоцна почнал да размислува за брак со Вивиен, му паднало на ум дека, како што вели во својата автобиографија ''„Еден вид живот“'', „''треба барем да ја научи природата и границите на верувањата што таа ги држела''“. {{Sfn|Greene|1971}} Грин бил крстен на [[28 февруари]] [[1926]] година {{Sfn|Sinyard|2003}} и се венчале на [[15 октомври]] [[1927]] година во црквата „Света Марија“ во Хемпстед, Лондон. {{Sfn|Sherry|1990}} ''„Човекот од внатре“'' (1929) бил првиот објавен роман на Грин; {{Efn|Ова бил третиот роман што Грин го завршил.<ref name="thomson"/> Во 2009 година, новооткриен ракопис насловен „Празниот стол“, напишан рачно кога Грин имал 22 години и неодамна се преобратил во католицизам, се појавил во „Списанието Странд“ во сериска форма.<ref>{{cite news| url=https://www.theguardian.com/books/2009/jul/09/grahamgreene-fiction | work=[[The Guardian]] | title=Lost Greene novel to be serialised in crime magazine | first=Alison | last=Flood | date=9 July 2009 | access-date=21 December 2024}}</ref><ref>{{cite news |last=McGrath |first=Charles |author-link=Charles McGrath (critic) |date=14 July 2009 |title='New' Graham Greene Mystery To Be Published |url=https://www.nytimes.com/2009/07/15/books/15arts-NEWGRAHAMGRE_BRF.html |access-date=21 December 2024 |work=[[The New York Times]]}}</ref>}} по неговиот поволен прием, тој ја напуштил работата во ''„Тајмс“'' за да работи со полно работно време како [[романописец]].<ref>{{Наведени вести|title=Farewell to the icy slopes of Greeneland|last=Howard|first=Philip|date=4 April 1991|work=[[The Times]]|issue=63983|page=1|author-link=Philip Howard (journalist)}}</ref> Следните две книги, „''Името на акцијата''“ (1930) и ''„Гласини во самракот“'' (1932), сепак бдоживеале неуспех и подоцна се откажал од нив. {{Efn|Во 1974 година, Грин изјавил дека ги потиснал од „Собраното издание“ на неговите дела „без двоумење“.<ref name="1974train">{{Cite news |date=21 June 1974 |title=Train of Thought |first=Graham |last=Greene |work=[[The Daily Telegraph]] |issue=37038 |page=61}}</ref>}} Неговиот прв вистински успех бил''„Стамболскиот воз“'' (1932), кој го презел Друштвото за книги {{Sfn|Sherry|1990}} и бил адаптиран како филмот ''„[[Ориент експрес (филм од 1934 година)|Ориент експрес]]“'' во 1934 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://catalog.afi.com/Catalog/MovieDetails/4997|title="Orient Express." AFI Catalog.|accessdate=2024-08-20}}</ref> Иако Грин се противел да биде опишан како [[Римокатоличка црква|римокатолички]] романописец, а не како романописец кој случајно бил католик, {{Efn|На пример, кога [[Ентони Бургес]] го прашал Грин во едно интервју дали неговите романи се првите „на англиски јазик што го претставуваат злото како нешто опипливо - не теолошка апстракција, туку ентитет“, Грин одговорил: „Гледам дека се справуваме со мене како католички романописец. Јас не сум тоа: јас сум романописец кој случајно е католик. Темата за човечките суштества осамени без Бог е легитимна фиктивна тема. Тоа што сакам да се занимавам со темата не ме прави теолог."<ref name="burgess">{{Cite news |last=Burgess |first=Anthony |author-link=Anthony Burgess |date=16 March 1980 |title='God and literature and so forth...' |work=[[The Observer]] |pages=33, 35}}</ref> Грин ја отфрлил етикетата и во други прилики.<ref name="ratcliffe"/><ref name="nytobit"/>{{sfn|Sinyard|2003|p=3}}}} католичките религиозни теми се во коренот на голем дел од неговото пишување, особено ''„Брајтонската карпа“'', ''„Моќта и славата“'', ''„Срцето на материјата''“ и ''„Крајот на аферата“'', кои се наречени „златен стандард“ на католичкиот роман.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=JMLSvJ096KQC&pg=PA3|title=Graham Greene's Catholic Imagination|last=Bosco|first=Mark|date=21 January 2005|publisher=Oxford University Press|isbn=9780198039358|page=3|author-link=Mark Bosco}}</ref> Неколку дела, како што се ''„Доверливиот агент“'', ''„Тивкиот Американец“'', ''„Нашиот човек во Хавана“'', ''„Човечкиот фактор“'' и неговото сценарио за ''[[Третиот човек (филм од 1949)|„Третиот човек“]]'', исто така го покажуваат страсниот интерес на Грин за функционирањето и интригите на меѓународната политика и шпионажата. Во раните 1930-ти, Грин политички се префрлил налево. Читал левичарски писатели како Г.Д.Х. Кол и Џон Стречи; во 1933 година се приклучил на [[Независна лабуристичка партија|Независната лабуристичка партија]]. Ова поместување налево се одразува во ликовите и заплетот на неговиот петти роман <nowiki><i id="mwAVg">„Тоа е бојно поле“</i></nowiki>. {{Sfn|Sherry|1990}} Неговите подоцнежни политички припадности и убедувања биле понејасни. {{Sfn|Sherry|1994}} Тој го надополнувал приходот како романописец со слободното новинарство, рецензии на книги и филмови за списанието ''„The Spectator“'' и ко-уредување на списанието ''„Night and Day“''. {{Sfn|Greene|1981}} <ref name="thomson">{{Наведена мрежна страница|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/the_tls/tls_selections/commentary/article2305784.ece|title=Graham Greene, uneasy Catholic|last=Thomson|first=Ian|authorlink=Ian Thomson (writer)|date=22 August 2006|work=[[Times Literary Supplement]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615070843/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/the_tls/tls_selections/commentary/article2305784.ece|archive-date=15 June 2011|accessdate=28 June 2025}}</ref> Неговите собрани филмски рецензии подоцна биле објавени како ''„The Pleasure Dome“'' (1972).<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/pleasuredomegrah00gree|title=The Pleasure Dome: Collected Film Criticism 1935-40|last=Greene|first=Graham|publisher=Oxford University Press|year=1980|isbn=0-19-281286-6|editor-last=Taylor|editor-first=John Russell|editor-link=John Russell Taylor|location=Oxford|url-access=registration}}</ref> Филмската рецензија на Грин од 1937 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://thecharnelhouse.org/2014/02/25/graham-greenes-infamous-review-of-wee-willie-winkie-1937-starring-shirley-temple|title=Graham Greene's infamous review of Wee Willie Winkie (1937), starring Shirley Temple|date=26 February 2014|work=The Charnel-House|accessdate=4 December 2014}}</ref> за ''„Wee Willie Winkie“'', за „''Night and Day“'' - во која се вели дека деветгодишната ѕвезда, [[Ширли Темпл]], покажувала „сомнителен стремеж“ што им се допаѓала на „''мажи на средна возраст и свештеници''“ {{Sfn|Parkinson|1995}} - го испровоцирала „''Twentieth Century Fox''“ успешно да тужи за 3.500 фунти плус трошоци,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.movingimagesource.us/articles/our-man-in-london-20090821|title=Our Man in London|last=Atkinson|first=Michael|date=21 August 2009|publisher=movingimagesource.us}}</ref> и Грин ја напуштил Велика Британија за да живее во [[Мексико]] до завршувањето на судењето.<ref name="Johnson">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/shirley-temple-scandal-was-real-reason-graham-greene-fled-to-mexico-400856.html|title=Shirley Temple scandal was real reason Graham Greene fled to Mexico|last=Johnson|first=Andrew|date=18 November 2007|work=The Independent}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/chasinglolitahow00vick|title=Chasing Lolita: How Popular Culture Corrupted Nabokov's Little Girl All Over Again|last=Vickers|first=Graham|date=1 August 2008|publisher=Chicago Review Press|isbn=9781556526824|page=[https://archive.org/details/chasinglolitahow00vick/page/64 64]|url-access=registration}}</ref> Додека бил во Мексико, Грин ги развил идеите за романот што често се смета за негово ремек-дело, ''„Моќта и славата“''. До 1950-тите, Грин станал познат како еден од најдобрите писатели на својата генерација.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/cambridgecompani00pool|title=The Cambridge Companion to English Novelists|last=Barrett|first=D.|publisher=Cambridge University Press|year=2009|isbn=9780521871198|editor-last=Poole|editor-first=A.|series=Cambridge Companions to Literature|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/cambridgecompani00pool/page/n435 423]–437|chapter=Graham Greene|doi=10.1017/CCOL9780521871198.027|url-access=limited}}</ref> Мајкл Корда, негов доживотен пријател, а подоцна и уредник во „''Simon & Schuster''“, го забележал Грин на работа: Грин пишувал во мала црна кожна тетратка со црно пенкало и пишувал приближно 500 зборови. Корда го опишал ова како дневно покајание на Греам - откако ќе завршел, ја чувал тетратката до крајот на денот.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/anotherlifememoi00kord/page/312|title=Another Life: A Memoir of Other People|last=Korda|first=Michael|publisher=Random House|year=1999|isbn=0-679-45659-7|location=United States|pages=[https://archive.org/details/anotherlifememoi00kord/page/312 312–325]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.booknotes.org/Watch/124611-1/Michael-Korda.aspx|title=Another Life: A Memoir of Other People Interview|last=Korda|first=Michael|date=11 July 1999|work=booknotes.org|publisher=C-Span|accessdate=30 December 2016}}</ref> Неговите влијанија врз пишувањето ги вклучувале [[Хенри Џејмс]], [[Роберт Луис Стивенсон]], [[Хенри Рајдер Хагард]], [[Џозеф Конрад]], [[Форд Медокс Форд]], [[Марсел Пруст]], Шарл Пеги и [[Џон Бакан]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/understandinggra0000mill|title=Understanding Graham Greene|last=Miller|first=R. H.|publisher=University of South Carolina Press|year=1990|isbn=0-87249-704-6|location=Columbia, SC|url-access=registration}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Graham Greene's Conradian Masterplot|last=Pendleton|first=Robert|publisher=MacMillan Press|year=1996|isbn=0-333-62888-8|location=Suffolk}}</ref> {{Sfn|Diemert|1996}} Дел од угледот на Грин како романописец е тоа што ги вплетува ликовите што ги запознал и местата каде што живеел во составот на неговите романи.<ref name="nytobit">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1991/04/04/obituaries/graham-greene-86-dies-novelist-of-the-soul.html|title=Graham Greene, 86, Dies; Novelist of the Soul|date=4 April 1991|work=[[The New York Times]]|access-date=16 May 2024}}</ref><ref name="latobit">{{Наведени вести|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-04-04-mn-2469-story.html|title=Graham Greene Dies; One of Century's Great Writers|last=Clifford|first=Frank|date=4 April 1991|work=[[The Los Angeles Times]]|access-date=8 June 2025}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lareviewofbooks.org/article/our-man-in-the-stacks/|title=Our Man in the Stacks|last=Iyengar|first=Sunil|date=13 January 2021|work=[[Los Angeles Review of Books]]|accessdate=15 May 2024}}</ref> Самиот Грин им одговорил на коментаторите кои го нарекле светот на неговата фикција имагинарно место:<blockquote>Некои критичари се осврнаа на еден чуден насилен регион од умот (зошто воопшто ја популаризирав таа последна придавка?) што го нарекуваат Гринленд, а јас понекогаш се прашував дали тие одат низ светот со трепкање. „Ова е Индокина“, сакам да извикам, „ова е Мексико, ова е Сиера Леоне внимателно и прецизно опишана. Бев дописник за весник, како и романописец. Ве уверувам дека мртвото дете лежеше во каналот токму во таа положба. Во каналот Фат Дием телата штрчеа од водата...{{sfn|Greene|1981|p=60}}</blockquote>Низ целиот свој живот, Грин патувал во она што тој го нарекувал диви и оддалечени места низ светот. Во 1941 година, патувањата довеле до тоа да биде регрутиран во [[MI6]] од неговата сестра, Елизабет, која работела за агенцијата. Според тоа, тој бил испратен во [[Сиера Леоне]] за време на [[Втората светска војна]]. [[Ким Филби]], за кој подоцна ќе се открие дека бил советски агент, бил супервизор и пријател на Грин во MI6.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.firstthings.com/article.php3?id_article=3226|title=The (Mis)Guided Dream of Graham Greene|last=Royal|first=Robert|date=November 1999|work=First Things|accessdate=2 June 2010|archive-date=2008-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20080930224500/http://www.firstthings.com/article.php3?id_article=3226|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/bbcfour/documentaries/features/graham-greene.shtml|title=BBC—BBC Four Documentaries—Arena: Graham Greene|date=3 October 2004|work=BBC News|access-date=2 June 2010}}</ref> Грин поднел оставка од MI6 во 1944 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=VRkdCgAAQBAJ|title=Graham Greene: Fictions, Faith and Authorship|last=Brennan|first=Michael G.|date=18 March 2010|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-4411-3742-5|language=en}}</ref> Подоцна напишал вовед во мемоарите на Филби од 1968 година, ''„Мојата тивка војна“''. Грин, исто така, се допишувал со разузнавачкиот офицер и шпион, Џон Кернкрос, четириесет години, а таа преписка се чува во библиотеката „Џон Џ. Бернс“, во [[Бостонски колеџ|Бостонскиот колеџ]]. Грин првпат ја напуштил [[Европа]] на 30-годишна возраст во 1935 година на патување во [[Либерија]], при што ја издал патеписната книга „''Патување без карти''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.historytoday.com/tim-butcher/graham-greene-our-man-liberia|title=Graham Greene: Our Man in Liberia|last=Butcher|first=Tim|year=2010|work=History Today Volume: 60 Issue: 10|accessdate=20 March 2012|quote=insisted this trip, his first to Africa and his first outside Europe}}</ref> Неговото патување во [[Мексико]] во 1938 година за да ги види ефектите од владината кампања за присилна антикатоличка [[секуларизација]] било платено од издавачката куќа „''Longman''“, благодарение на неговото пријателство со Том Бернс. Од тоа патување произлегле две книги, документарната книга ''„Беззаконски патишта“'' (објавена како ''„Уште едно Мексико“'' во САД) и романот ''„Моќта и славата“''. Во 1953 година, Светата канцеларија од Ватикан го информирала Грин дека ''„Моќта и славата“'' е штетна за угледот на свештенството; но подоцна, на приватна аудиенција со Грин, [[Папа Павле VI|папата Павле VI]] му рекол дека, иако делови од неговите романи би навредиле некои католици, треба да ги игнорира критиките.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/1005484.stm|title=EUROPE &#124; Vatican's bid to censure Graham Greene|date=3 November 2000|work=BBC News|access-date=2 June 2010}}</ref> Во 1954 година, Грин заминал во [[Хаити]],<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=lmD7JS7jw3MC&pg=PR5|title=Introduction to The Comedians|last=Theroux|first=Paul|date=1 January 2004|publisher=Random House|isbn=9780099478379|page=v|author-link=Paul Theroux}}</ref> каде што се одвива филмот ''„Комичари''“ (1966),<ref>{{Наведена книга|title=Seeds of Fiction: Graham Greene's Adventures in Haiti and Central America 1954–1983|last=Diederich|first=Bernard|date=2012|publisher=Peter Owen|author-link=Bernard Diederich}}</ref> кој тогаш бил под власта на диктаторот [[Франсоа Дувалије]], познат како „Папа Док“, кој често престојувал во хотелот Олофсон во [[Порт о Пренс]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2005/dec/17/grahamgreene|title=Drinking, dancing and death|last=Campbell|first=Duncan|date=17 December 2005|work=The Guardian}}</ref> Тој повторно го посетил Хаити кон крајот на 1950-тите. Како инспирација за неговиот роман ''„Случај на изгореници“'' (1960), Грин поминал време патувајќи низ [[Африка]], посетувајќи голем број колонии на лепрозни во Конгоскиот слив и во тогашниот [[Британски Камерун]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/burntoutcase00gree|title=A Burnt-Out Case|last=Greene|first=Graham|date=1961|publisher=The Viking Press|location=New York (Amer. ed.)|page=vii–viii|url-access=registration}}</ref> За време на ова патување кон крајот на февруари и почетокот на март 1959 година, Грин се сретнал неколку пати со Андре де Јонг, водач на белгискиот отпор за време на [[Втората светска војна]], кој е познат по тоа што воспоставил пат за бегство до [[Гибралтар]] преку [[Пиринеите]] за соборените сојузнички пилоти.<ref>{{Наведена книга|title=The Escape Room|last=Neave|first=Airey|publisher=[[Doubleday (publisher)|Doubleday]]|year=1970|location=[[Garden City, New York]]|pages=126–127|author-link=Airey Neave}}</ref> Во 1957 година, само неколку месеци откако [[Фидел Кастро]] го започнал својот последен револуционерен напад врз [[Фулхенсио Батиста|режимот на Батиста]] во [[Куба]], Грин одиграл мала улога во помагањето на револуционерите, како таен курир кој пренесувал топла облека за бунтовниците на Кастро кои се криеле во ридовите за време на кубанската зима.<ref name="WashPost041491">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/archive/opinions/1991/04/14/sex-spies-and-literature/77b162a4-2d48-4d5c-8dc6-3c44e9ebebd0/|title=Sex, Spies and Literature; Graham Greene's Cuba: Helping Fidel Was the Heart of the Matter|last=Miller|first=Tom|date=14 April 1991|work=Washington Post}}</ref> Кастро, како [[Даниел Ортега]] и Омар Торихос, бил еден од неколкуте латиноамерикански лидери, чие пријателство ги навело некои коментатори да ја доведат во прашање неговата посветеност на [[демократија]]та.<ref>{{Наведени вести|title=Obituary: Graham Greene|last=Sherry|first=Norman|date=4 April 1991|work=[[The Independent]]|issue=1394|page=3|author-link=Norman Sherry}}</ref> По една посета, Кастро му дал на Грин слика која ја насликал, која висела во дневната соба на француската куќа каде што авторот ги поминал последните години од својот живот. Грин подоцна изразил сомнежи за Кастро, велејќи му на еден француски интервјуер во 1983 година: „''Му се восхитувам на неговата храброст и ефикасност, но го доведувам во прашање неговиот авторитаризам''“, додавајќи: „''Сите успешни револуции, колку и да се идеалистички, веројатно се предаваат со текот на времето''“. === Издавачка кариера === Помеѓу 1944 и 1948 година, Грин бил директор во „''Eyre & Spottiswoode''“ под претседателството на Даглас Џеролд, задолжен за развој на нивниот список на фикција.<ref>{{Наведена книга|title=Graham Greene: A Life in Letters|last=Greene|first=Richard|year=2011}}</ref> Грин ја создал серијата ''„Вековната библиотека“'', која била прекината откако тој си заминал по судирот со Џеролд во врска со договорот на Ентони Пауел. Во 1958 година, на Грин му била понудена позицијата претседател од Оливер Кроствејт-Ејр, но тој ја одбил. {{Sfn|Sherry|1994}} Тој бил директор во „''The Bodley Head''“ од 1957 до 1968 година под водство на Макс Рајнхард.<ref>{{Наведена книга|title=The Works of Graham Greene, Volume 2: A Guide to the Graham Greene Archives|last=Hill|first=Mike|year=2015|pages=33}}</ref> Тој го искористил своето влијание за да ја спречи фирмата да ги предложи неговите романи за [[Букерова награда|Букеровата награда]], за која сметал дека треба да им се додели на помлади писатели, и да го застапува Ричард Пауер, чија ''книга „Гладна трева“'' ја убедил Бодли да ја номинира за постхумна [[Букерова награда|Букеровата награда]].<ref>{{Наведени вести|title=Quiet Englishman|last=Rose|first=Kenneth|date=22 March 1970|work=[[The Sunday Telegraph]]|issue=475|page=36|author-link=Kenneth Rose}}</ref> == Личен живот == Грин бил [[Агностицизам|агностик]], но бил покрстен во католичката вера во [[1926]] година откако ја запознал неговата идна сопруга [[Вивиен Дејрел-Браунинг]]. Тие се венчале на [[15 октомври]] [[1927]] година во црквата „Света Марија“ во Хемпстед, северен Лондон. Гринови имале две деца, Луси Каролина (родена 1933 година) и Френсис (роден 1936 година). Во своите разговори со отец Џорџ Тролоп,<ref name="Christendom">{{Наведена мрежна страница|url=https://media.christendom.edu/2003/12/like-a-birthmark-graham-greenes-catholicism/|title="Like a Birthmark": Graham Greene's Catholicism|date=26 December 2003}}</ref> свештеникот кај кого одел на поука за [[Римокатоличка црква|католицизмот]], Грин се расправал со свештеникот „''врз основа на догматски атеизам''“, бидејќи главната тешкотија на Грин со религијата била она што тој го нарекувал „''ако''“ околу постоењето на [[Бог]]. Сепак, тој открил дека „''по неколку недели сериозна расправија „ако“ станувало сè помалку неверојатно''“, и Грин се преобратил и се крстил по жестоки расправии првично со свештеникот во кои го бранел [[Атеизам|атеизмот]], или барем „ако“ на [[Агностицизам|агностицизмот]]. Подоцна од својот живот, Грин се нарекол себеси „''католички агностик''“. Започнувајќи од 1946 година, Грин започнал афера со Кетрин Волстон, сопругата на Хенри Волстон, богат земјоделец и иден врсник во животот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/16/fiction.grahamgreene|title=Scrabble and strife: Graham Greene's love affair with the mysterious 'C' was hardly a secret—the real truth lies in the private letters they left behind|last=McCrum|first=Robert|authorlink=Robert McCrum|date=16 January 2000|work=The Guardian}}</ref> Се смета дека таа врска влијаела врз пишувањето на ''„Крајот на аферата“'', објавена во 1951 година, кога врската завршила.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=LY7r0MIuaNsC&pg=PA181|title=The Third Spring: G.K. Chesterton, Graham Greene, Christopher Dawson, and David Jones|last=Schwartz|first=Adam|date=1 February 2005|publisher=CUA Press|isbn=9780813213873|pages=181–182}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/3535475/Graham-Greenes-love-poems-to-mistress-who-inspired-The-End-of-the-Affair.html|title=Graham Greene's love poems to mistress who inspired The End of the Affair|last=Hastings|first=Chris|date=29 November 2008|work=The Daily Telegraph|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/3535475/Graham-Greenes-love-poems-to-mistress-who-inspired-The-End-of-the-Affair.html|archive-date=11 January 2022}}</ref> Грин го напуштил своето семејство во 1947 година, {{Sfn|Sherry|1994}} но Вивиен одбила да му одобри развод, во согласност со католичкото учење, {{Sfn|Sherry|1994}} и тие останале во брак до смртта на Грин во 1991 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/vivien-greene-36971.html|title=Vivien Greene: Wife of Graham Greene and collector of doll's houses|last=Hawtree|first=Christopher|date=2003-08-21|work=[[The Independent]]|access-date=2025-06-07}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2003-aug-25-me-greene25-story.html|title=Vivien Greene, 98; Wife of Novelist Was a Collector of Dollhouses|last=Luther|first=Claudia|date=2003-08-25|work=[[The Los Angeles Times]]|access-date=2025-06-07}}</ref> Грин живеел со манична депресија ([[биполарно растројство]]). {{Sfn|Sherry|2004}} <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/revealed-graham-greenes-restless-tortured-last-years-1170530.html|title=Graham Greene Bipolar|last=Thorpe|first=Vanessa|date=9 August 1998|work=The Independent}}</ref> Тој имал историја на депресија, што имало длабоко влијание врз неговото пишување и личниот живот.<ref>{{Наведени вести|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article2439198.ece|title=Extract from Graham Greene: A Life in Letters edited by Richard Greene|date=13 September 2007|work=The Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20110517070311/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article2439198.ece|archive-date=17 May 2011}}</ref> Во писмо до својата сопруга, тој ѝ рекол дека има „''карактер длабоко спротивставен на обичниот домашен живот''“ и дека „''за жал, болеста е исто така материјална''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.smh.com.au/news/book-reviews/graham-greene-a-life-in-letters/2007/11/30/1196394602841.html|title=Graham Greene: A Life In Letters&nbsp;– Book Reviews&nbsp;– Books&nbsp;– Entertainment|date=30 November 2007|work=The Sydney Morning Herald|access-date=2 June 2010}}</ref> == Последни години == [[Податотека:Graham_Greene_grave_in_Corseaux.JPG|мини|Надгробен споменик во Корсо, Швајцарија]] Грин ја напуштил Британија во 1966 година, и се преселил во [[Антиб]],<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2012/jun/15/reading-group-travels-with-my-aunt-greene|title=Reading group: Travels with My Aunt and the many shades of Greene|last=Jordison|first=Sam|date=15 June 2012|work=[[The Guardian]]|access-date=16 May 2022|language=en}}</ref> за да биде поблиску до Ивон Клоета, која ја познавал од 1959 година, врска што траела до неговата смрт. Во 1973 година, тој имал неназначено [[Камео|појавување]] како претставник на осигурителна компанија во филмот на [[Франсоа Трифо]] ''„Ден за ноќ“''.<ref name="caterson">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/451551/index.html|title=Greene, Graham (1904-1991)|last=Caterson|first=John|work=[[Screenonline]]|accessdate=15 May 2024}}</ref> Во 1981 година, Грин ја добил [[Награда „Ерусалим“|наградата „Ерусалим“]], која им се доделува на писатели кои се занимаваат со слободата на поединецот во општеството.<ref name="jbook">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jbookforum.com/jerusalem-prize-previous-winners/|title=The Jerusalem Prize {{!}} Previous Winners|work=jbookforum.com|accessdate=2024-08-20|archive-date=2024-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20240826081751/https://www.jbookforum.com/jerusalem-prize-previous-winners/|url-status=dead}}</ref><ref name="shipler">{{Наведени вести|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/02/20/specials/greene-protests.html|title=Israeli Book Fair Honors Greene, Amid Protests|last=Shipler|first=David K.|date=7 April 1981|work=[[The New York Times]]|access-date=23 October 2024|author-link=David K. Shipler}}</ref> Последните години од својот живот ги поминал во Корсо, на [[Женевското Езеро]] во [[Швајцарија]], во близина на Вевеј, каде што во тоа време живеел [[Чарли Чаплин]]. Често го посетувал Чаплин, а двајцата станале добри пријатели. {{Sfn|Sherry|2004}} Неговата книга ''„Доктор Фишер од Женева или Бомбардерската забава“'' (1980) е заснована на теми од комбинирани филозофски и географски влијанија. Тој престанал да оди на миса и исповед во 1950-тите, но во последните години повторно започнал да ги прима таинствата од отец Леополдо Дуран, шпански свештеник, кој му станал пријател. {{Sfn|Sherry|2004}} Во едно од неговите последни дела, памфлет насловен како ''„Обвинувам: Темната страна на Ница“'' (1982), Грин пишува за правна работа која го заплеткало него и неговото пошироко семејство во [[Ница]] и изјавил дека организираниот криминал цветал во Ница затоа што повисоките нивоа на градската власт ја штителе судската и полициската корупција. Обвинението предизвикало тужба за клевета која Грин ја изгубил,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/02/20/specials/greene-riviera.html|title=On the Riviera, A Morality Tale by Graham Greene|last=Eder|first=Richard|authorlink=Richard Eder|date=5 February 1982|work=[[The New York Times]]}}</ref> но на крајот бил оправдан во 1990-тите кога поранешниот градоначалник на Ница, [[Жак Медесен]], бил затворен за корупција и поврзани кривични дела.<ref>{{Наведени вести|title=Homage paid to Graham Greene|last=Randall|first=Colin|date=4 April 1991|work=[[The Daily Telegraph]]|issue=42231|page=1}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1998/11/19/world/jacques-medecin-70-dies-french-mayor.html|title=Jacques Medecin, 70, Dies; French Mayor|last=Whitney|first=Craig R.|date=19 November 1998|work=[[The New York Times]]|access-date=23 August 2024}}</ref> {{Sfn|Sherry|2004}} Во 1984 година, по повод неговиот 80-ти роденден, пиварницата која ја основал неговиот прадедо во 1799 година направила специјално издание на пивото „Сент Едмундс“ за него, со посебна етикета во негова чест.<ref name="Vinocur030385">{{Наведен нестручен часопис|location=New York}}</ref> Коментирајќи по повод наполнувањето 80 години, Грин изјавил: „''Големата предност... е што на 80 години е поголема веројатноста овие денови да се соочите со крајот во јадрена војна''“, додавајќи: „''Другата страна на проблемот е што навистина не сакам самиот да преживеам [што] нема никаква врска со јадреното оружје, туку со телото што се мота додека умот си заминува''“. Во 1986 година, Грин бил награден со Британскиот орден за заслуги. Починал од [[леукемија]] во 1991 година на 86-годишна возраст, и бил погребан на гробиштата во Корсо.<ref name="Swissinfo"/> == Стил на пишување и теми == [[Податотека:German_book_cover_"Der_stille_Amerikaner"_by_Graham_Greene,_orig._"The_Quiet_American",_2nd_edition_8_weeks_after_1st_edition,_1956.jpg|мини|Корица на второто германско издание на ''„Тивкиот Американец“'' (1956), за која се тврди дека е во продажба само осум недели по првото издание, со импликација дека првото е веќе распродадено.]] Почнувајќи со ''„Стамболски воз“'' во 1932 година, Грин ја поделил својата фикција на два жанра: [[Трилер (жанр)|трилери]] ([[Мистерија (жанр)|мистерија]] и неизвесност), кои ги опишувал како забавни; и книжевни дела, и како романи. Како што неговата кариера се продолжувала, и Грин и неговите читатели ја сметале разликата помеѓу „забава“ и „романи“ за помалку очигледна.<ref name="ratcliffe">{{Наведени вести|title=On the run in Greeneland|last=Ratcliffe|first=Michael|date=2 October 1980|work=[[The Times]]|issue=60739|page=12}}</ref><ref name="vqr">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vqronline.org/articles/1979/spring/jones-improbable-spy|title=The Improbable Spy|publisher=Vqronline.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20081120100405/http://www.vqronline.org/articles/1979/spring/jones-improbable-spy/|archive-date=20 November 2008|accessdate=2 June 2010}}</ref> Кога била објавена широко комичната книга „''Патувањата со мојата тетка''“ (1969), рецензентот на ''[[The New York Times|„The New York Times“]]'' сметал дека ги замаглува границите меѓу двете: „''Патувања со мојата тетка“, ни кажува насловната страница, припаѓа на категоријата „роман“, но читањето на книгата многу брзо утврдува дека е исто така исклучително забавна и честопати многу смешна''.“ <ref>{{Наведени вести|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/02/20/specials/greene-aunt.html|title=Greene Being Funny About Greene and Serious About Life|last=Boston|first=Richard|date=25 January 1970|work=[[The New York Times]]|access-date=16 June 2025|author-link=Richard Boston}}</ref> Кога Хајнеман и Бодли Хед ја преиздале „забавата“ на Грин ''„Доверливиот агент“'' и неговиот „роман“ „''Моќта и славата“'' заедно во 1971 година како дел од нивното ''Собрано издание'' на делата на Грин, [[Џулијан Симонс]] ја забележал „блиската врска“ помеѓу жанровите;<ref>{{Наведени вести|title=Collected Greene|last=Symons|first=Julian|date=16 May 1971|work=[[The Sunday Times]]|issue=7719|page=33|author-link=Julian Symons}}</ref> како што изданието напредувало, а Ерик Амблер истакнал дека Грин ги преименува сите свои „забави“ како романи, додавајќи „''Неговиот углед како голем романописец на дваесеттиот век веројатно ќе остане недопрен''“.<ref>{{Наведени вести|title=A better sort of rubbish|last=Ambler|first=Eric|date=30 November 1974|work=[[The Times]]|issue=59258|page=8|author-link=Eric Ambler}}</ref> Грин станал еден од „кинематографските“ писатели од [[20 век]]; повеќето од неговите романи и голем дел од неговите драми и кратки раскази се адаптирани за филм или телевизија. Изданието од 2014 година на ''„Патувања во Гринленд“'' од Квентин Фолк наведува 62 наслови помеѓу 1933 и 2013 година, базирани на материјал од Грин. {{Sfn|Falk|2014}} Некои романи биле снимени повеќе од еднаш, како што се ''„Брајтонска карпа“'' во 1947 и 2011 година, {{Sfn|Falk|2014}} ''„Крајот на аферата“'' во 1955 и 1999 година, {{Sfn|Falk|2014}} и ''„Тивкиот Американец“'' во 1958 и 2002 година. {{Sfn|Falk|2014}} Трилерот од 1936 година ''„Пиштол на продажба“'' бил снимен три пати само на англиски јазик, особено како ''„Пиштол за изнајмување“'' во 1942 година. {{Sfn|Falk|2014}} Грин добил номинација [[Филмска награда на академијата на САД|за Оскар]] за сценариото за ''„Паднатиот идол“'' (1948) од [[Керол Рид]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1950|title=The 22nd Academy Awards {{!}} 1950|date=3 October 2014|work=oscars.org|language=en|accessdate=2024-05-15}}</ref> адаптирано од неговиот краток расказ ''„Подрумот“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.screenonline.org.uk/film/id/459908/index.html|title=Fallen Idol, The (1948)|last=Angelini|first=Sergio|work=[[Screenonline]]|accessdate=15 May 2024}}</ref> Тој исто така напишал неколку оригинални сценарија. Во 1949 година, откако ја напишал новелата како „материјал“, тој го напишал сценариото за класичен [[филм ноар]], ''[[Третиот човек (филм од 1949)|„Третиот човек“]]'', исто така режиран од Рид, а во кој глумат [[Орсон Велс]] и Џозеф Котен. Во 1983 година, ''„Почесниот конзул“'', објавен десет години претходно, бил објавен како филм (под насловот ''„Надвор од границата“'' во некои територии), со [[Мајкл Кејн]] и [[Ричард Гир]] во главните улоги.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1983/09/30/movies/film-beyond-the-limit-from-graham-greene.html|title=Film: 'Beyond the Limit,' From Graham Greene|last=Canby|first=Vincent|date=30 September 1983|work=[[The New York Times]]|access-date=13 September 2024|author-link=Vincent Canby}}</ref> Авторот и сценарист Мајкл Корда придонел со предговор и вовед во овој роман во комеморативно издание. Книжевниот стил на Грин бил опишан од [[Ивлин Во|Евелин Во]] во ''„Commonweal“'' како „''воопшто неспецифичен книжевен стил. Зборовите се функционални, лишени од сензуална привлечност, од потекло и од независен живот''“.<ref name="waugh">{{Наведени вести|url=https://www.commonwealmagazine.org/felix-culpa|title=Felix Culpa: On Graham Greene|last=Waugh|first=Evelyn|date=16 July 1948|work=[[Commonweal (magazine)|Commonweal]]|access-date=28 June 2025|author-link=Evelyn Waugh}}</ref> Коментирајќи за слабата проза и нејзината читливост, Ричард Џонс напишал во „''Virginia Quarterly Review''“ дека „''ништо не го одвлекува вниманието на Грин од главната задача да го задржи вниманието на читателот''“. Романите на Грин често имаат религиозни теми во својата средина. Во својата книжевна критика, тој ги нападнал модернистичките писатели [[Вирџинија Вулф]] и [[Едвард Морган Форстер|Едвард М. Форстер]] за губење на религиозното чувство, што, според него, резултирало со досадни, површни ликови, кои „''талкале како картонски симболи низ свет кој е тенок како хартија''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.angelfire.com/journal/ggbtps/FrstThing.htm|title=First Things|date=9 October 2004|publisher=Angelfire.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20091111034929/http://www.angelfire.com/journal/ggbtps/FrstThing.htm|archive-date=11 November 2009|accessdate=2 June 2010}}</ref> Само со враќање на религиозниот елемент, свеста за драмата на борбата во душата што носи трајна последица од спасение или проклетство и за крајните [[Метафизика|метафизички]] реалности на доброто и злото, гревот и божествената благодат, романот можел да ја врати својата драматична моќ. Страдањето и несреќата се сеприсутни во светот што го прикажува Грин; и католицизмот е претставен во позадина на непроменливо човечко зло, грев и сомнеж. В.С. Причет го пофалил Грин како прв англиски романописец по [[Хенри Џејмс]] кој ја претставил и се справил со реалноста на злото.<ref name="Crisis">{{Наведени вести|url=https://crisismagazine.com/vault/the-catholic-novels-of-graham-greene|title=The Catholic Novels of Graham Greene|last=Short|first=Edward|date=1 April 2005|work=Crisis|access-date=8 August 2025}}</ref> Грин се концентрирал на прикажување на внатрешниот живот на ликовите - нивните ментални, емоционални и духовни длабочини. Неговите приказни често се одвиваат во сиромашни, топли и прашливи тропски места како што се [[Мексико]], [[Западна Африка]], [[Виетнам]], [[Куба]], [[Хаити]] и [[Аргентина]], што довело до измислување на изразот „Гринленд“ за да се опишат ваквите средини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dur.ac.uk/postgraduate.english/AndrewPurssellArticle.htm|title=Regions of the Mind: The Exoticism of Greeneland|publisher=Dur.ac.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20090418193302/http://www.dur.ac.uk/postgraduate.english/AndrewPurssellArticle.htm|archive-date=18 April 2009|accessdate=2 June 2010}}</ref> {{Цитат во кутија|quote=Странец на кого не му недостигаат визитки: побожен католик, доживотен прељубник, канонски романописец; самодеструктивен, педантно дисциплиниран, делириумски романтичен, горчливо циничен; морален релативист, строг теолог, салонски комунист, таен монархист; цивилизиран до задушна вина и нечист до дрогирана дистракција, антиимперијалистички крстоносец и постколонијален паразит, самооцрнувачки и самовозвишувачки, да наброиме само неколку.|source=''[[The Nation]]'', опишувајќи ги многуте аспекти на Грејам Грин<ref>[http://www.thenation.com/doc/20090504/orange/single?rel=nofollow Not Easy Being Greene: Graham Greene's Letters] by Michelle Orange, ''[[The Nation]]'', 15 April 2009</ref>|width=30%|align=left}} Романите често ги прикажуваат драматичните борби на индивидуалната душа од католичка перспектива. Грин бил критикуван за одредени тенденции во неортодоксна насока - на пример, импликацијата дека Скоби во ''„Срцето на материјата“'', со намерно предизвикување на сопственото проклетство, се жртвува себеси за другите и со тоа ги осветува своите гревови. Неговиот пријател и колега католик [[Ивлин Во|Ивелин Во]] го нападнал тоа како оживување на квиентистичката ерес. {{Sfn|Falk|2014}} <ref name="meyers">{{Наведена мрежна страница|url=https://thecritic.co.uk/the-odd-couple/|title=The odd couple: Evelyn Waugh and Graham Greene may have been unlike as possible, but they remained the closest of friends for four decades|last=Meyers|first=Jeffrey|authorlink=Jeffrey Meyers|date=29 May 2024|work=[[The Critic (modern magazine)|The Critic]]|accessdate=18 June 2025}}</ref> Овој аспект од неговото дело бил критикуван и од теологот Ханс Урс фон Балтазар, како давање мистика на гревот. Грин одговорил дека градењето визија за чиста вера и добрина во романот е надвор од неговите таленти. Пофалби за Грин од православна католичка гледна точка од Едвард Шорт се објавени во списанието „''Crisis Magazine''“, а мејнстрим католичка критика презентира Џозеф Пирс. Истакнатоста на католицизмот се намалила во неговите подоцнежни дела. {{Sfn|Sinyard|2003}} {{Efn|Кога во 1980 година бил прашан дали Фишер во „Доктор Фишер од Женева“ е злобен, тој одговорил: „Големите католички вистини како доброто и злото - нема да ги најдете во моите подоцнежни дела“.".<ref name="burgess"/>}} Натприродните преокупации од претходните дела се намалиле и биле заменети со [[Хуманизам|хуманистичка]] перспектива, промена што се одразила во неговата јавна критика на ортодоксното католичко учење.<ref>{{Наведени вести|title=Whisky priest of the novel: Daniel Johnson assesses Graham Greene, lifelong student of mankind's evil|last=Johnson|first=Daniel|date=4 April 1991|work=[[The Times]]|issue=63983|page=14|author-link=Daniel Johnson (journalist)}}</ref> Во подоцнежните години, Грин бил силен критичар на [[Американски империјализам|американскиот империјализам]] и сочувствувал со кубанскиот лидер [[Фидел Кастро]], кого го запознал.<ref name="Kirjasto">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kirjasto.sci.fi/greene.htm|title=Graham Greene|last=Liukkonen|first=Petri|work=Books and Writers|publisher=[[Kuusankoski]] Public Library|location=Finland|archive-url=https://web.archive.org/web/20050727074735/http://www.kirjasto.sci.fi/greene.htm|archive-date=27 July 2005}}</ref><ref name="lebrecht">{{Наведени вести|title=The Greene Factor|last=Lebrecht|first=Norman|date=1 April 1984|work=[[The Sunday Times]]|issue=8330|pages=33–34|author-link=Norman Lebrecht}}</ref> Години пред [[Виетнамска војна|Виетнамската војна]], тој пророчки ги нападнал идеалистичките, но арогантни верувања на ''Тивкиот Американец'', чија сигурност во сопствената доблест го спречила да ја види катастрофата што им ја нанел на [[Виетнамци]]те.<ref>For Greene's views on politics, see also {{Наведено списание|last=Burgess|first=Anthony|author-link=Anthony Burgess|year=1967|title=Politics in the Novels of Graham Greene|journal=Journal of Contemporary History|volume=2|issue=2|pages=93–99|doi=10.1177/002200946700200208}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://thebaffler.com/latest/our-man-in-hollywood-whitney|title=Our Man in Hollywood: A tangled tale from the culture wars of the 1950s|last=Whitney|first=Joel|date=15 June 2022|work=[[The Baffler]]|access-date=5 June 2025}}</ref> Во ''„Начини на бегство“'', размислувајќи за едно патување во Мексико, тој ја критикувал владата на [[Мексико]] за „''лицемерно преправање дека ја поддржува Куба''“, додека истовремено ги хранел посетителите на американските власти со разузнавачки информации. {{Sfn|Greene|1981}} Во 1930-тите, тој веќе го фалел [[Игнацио Силоне]] за неговиот обид да ги помири социјалните пораки на католицизмот и марксизмот; според мислењето на Грин, „''конзерватизмот и католицизмот треба да бидат... невозможни сојузници''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/collectedessays0000gree|title=Collected Essays|last=Greene|first=Graham|publisher=[[Penguin Books]]|year=1970|isbn=0-14-018576-3|location=London|page=262|url-access=registration}}</ref> {{Цитатник|Во човечките односи, добрината и лагите вредат илјада вистини.|||Грејам Грин}} Во мај 1949 година, „''New Statesman''“ организирал натпревар за пародии на стилот на пишување на Грин: тој самиот поднел пријава под името „Н. Вилкинсон“ и го освоил второто место. Пријавата на Грин ги содржела првите два пасуса од роман, очигледно сместен во [[Италија]], ''„Раката на странецот“''. Пријателот на Грин, филмскиот режисер [[Марио Солдати]], верувал дека има основа за филм со неизвесност за [[Југославија|југословенски]] шпиони во повоена [[Венеција]]. По поттикнувањето на Солдати, Грин продолжил да ја пишува приказната како основа за филмско сценарио. {{Sfn|Parkinson|1995}} {{Sfn|Sexton|2005}} Очигледно, тој го изгубил интересот за проектот, оставајќи го како значаен фрагмент кој бил објавен постхумно во ''„Филмски читач на Грејам Грин“'' (1993) {{Sfn|Parkinson|1995}} и ''„Ничија земја“'' (2005). {{Sfn|Sexton|2005}} Сценариото за ''„Раката на странецот“'' го напишал Гај Елмс врз основа на недовршената приказна на Грин, а го снимил Солдати. {{Sfn|Parkinson|1995}} {{Sfn|Sexton|2005}} Во 1965 година, Грин повторно учествувал на сличен натпревар ''„New Statesman“'' под псевдоним и освоил почесно споменување. == Кандидат за Нобелова награда за литература == Познат за време на неговиот живот, Грин со години бил постојан кандидат за [[Нобелова награда за литература]], а неколку пати бил номиниран за наградата од страна на Нобеловиот комитет. Во 1961 година тој станал меѓу последните тројца кандидати за наградата. Андерс Естерлинг, претседател на Нобеловиот комитет, изјавил дека Грин „''е целосно достоен за наградата, не само во однос на неговото најново дело [Изгорен случај], туку и за неговата енергична работа како целина''“, но наградата таа година му била доделена на југословенскиот писател [[Иво Андриќ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.svd.se/a/f028246c-eb8b-3459-ae34-a0fc2731d98d/graham-greene-var-nara-nobelpris-1961|title=Graham Greene var nära Nobelpris 1961|last=Neuman|first=Ricki|date=3 January 2012|work=Svenska Dagbladet|language=sv}}</ref> Во 1966 и 1967 година, Грин повторно бил меѓу последните три избори, според записите на Нобеловата награда откриени на 50-годишнината. За наградата во 1967 година, комитетот ги разгледал и [[Хорхе Луис Борхес]] и [[Мигел Анхел Астуријас Росалес|Мигел Анхел Астуријас]]. Претседателот на комитетот, Андерс Естерлинг, повторно инсистирал на награда за Грин, опишувајќи го како „''остварен набљудувач чие искуство опфаќа глобална разновидност на надворешни средини, а пред сè мистериозни аспекти на внатрешниот свет, човечката совест, вознемиреноста и кошмарите''“, но на крајот [[Мигел Анхел Астуријас Росалес|Астуријас]] бил избран за победник.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.svd.se/hemliga-dokument-borges-ratades-for-bortglomd-forfattare|title=Hemliga dokument visar kampen om Nobelpriset|last=Schueler|first=Kaj|date=January 2018|work=[[Svenska Dagbladet]]|access-date=3 January 2018}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ts8QhPEIZKkC&pg=PT22|title=How to Win the Nobel Prize in Literature|last=Carter|first=David|date=28 March 2013|publisher=Hesperus Press|isbn=9781780940403|page=22}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/nobelprizehistor00feld|title=The Nobel Prize: A History of Genius, Controversy, and Prestige|last=Feldman|first=Burton|date=3 October 2001|publisher=Arcade Publishing|isbn=9781559705370|page=[https://archive.org/details/nobelprizehistor00feld/page/96 96]|url-access=registration}}</ref> Во 1969 година, кога [[Семјуел Бекет]] и [[Андре Малро]] биле главни кандидати за наградата, кандидатурата на Грин била отфрлена од Нобеловиот комитет. Членот на комитетот, Карл Рагнар Гиров, изјавил: „''И покрај моето восхитување од неколку негови претходни дела, дури ни тогаш не би го сместил во класата каде што припаѓа еден Нобелов лауреат''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.svenskaakademien.se/nobelkommittens-sammansattning-och-utlatande-1969|title=Nobelkommitténs sammansättning och utlåtande 1969|publisher=Svenska Akademien|language=sv}}</ref> Следната година Гиров дополнително образложил дека најдоброто дело на Грин е предалеку во минатото и дека неговиот најнов роман „''Патувања со мојата тетка''“ не е во категоријата за Нобелова награда, наведувајќи: „''Ако комитетот го исклучи од својот предлог оваа година, тоа се значи дека го смета за надвор од дискусијата, во случај да не се врати на нивото што некогаш го правело неговото име релевантно''“.<ref name="Gierow">{{Наведена мрежна страница|url=https://sa-admin.lb.se/assets/431c56c2-781f-474d-9055-334f62a6a492.pdf|title=Yttrande av Herr Gierow|publisher=Svenska Akademien|quote=Graham Greenes produktion har i stort sett hållit sig jämnare, men också för honom ligger de prisvärda verken långt i det förgångna. Sedan hans namn i fjol stod på kommitténs för- slagslista, har han kommit med en ny roman, Travels with Aunt, skriven med säker hand, fränt lynne och en fabulering, som inte ett ögonblick tröttnar, vilket däremot händer läsaren. Den bredmynta burlesken höjer sig i slutet till ett annat plan, dock inte det där ett Nobelpris hör hemma. När kommittén i år utesluter honom från sitt förslag lär det betyda, att den anser honom borta ur diskussionen, för den händelse han inte skulle vända tillbaka till den nivå, som en gång gjorde hans namn aktuellt.}}</ref> По објавувањето на неговиот роман ''„Почесниот конзул“'', Грин повторно бил номиниран во потесен избор во 1974 година, но овој пат Нобеловиот комитет се двоумел да додели награда на [[романописец]] на [[англиски јазик]] втора година по ред по наградата доделена на [[Патрик Вајт]] претходната година, па Грин бил прескокнат.<ref name="gierow">{{Наведена мрежна страница|url=https://sa-admin.lb.se/assets/99062333-4fba-456c-91e3-2166facbde6c.pdf/S%C3%A4rskilt%20yttrande%20av%20herr%20Gierow%201974.pdf|title=Särskilt yttrande av herr Gierow (pdf)|date=6 June 1974|publisher=Svenska Akademien|language=sv}}</ref> Грин останал фаворит за освојување на Нобеловата награда во 1980-тите, но било познато дека двајца влијателни членови на [[Шведска академија|Шведската академија]], [[Артур Лундквист]] и [[Ларс Гиленстен]], се спротивставиле на доделувањето на наградата за Грин и тој никогаш не победил.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/1983/10/07/books/briton-wins-the-nobel-literature-prize.html|title=Briton Wins the Nobel Literature Prize|last=Markham|first=James M.|date=7 October 1983|work=[[The New York Times]]}}</ref> {{Efn|Кога еден новинар го прашал Грин во 1984 година за неговиот постојан неуспех да ја освои наградата, тој одговорил: „Ајде да не зборуваме за тоа... Секогаш е истата приказна за кутриот г-дин Артур Лундквист кој вели „над моето мртво тело“<ref name="lebrecht"/>}} == Наследство == [[Податотека:GRAHAM_GREENE_1904_-_1991_Writer_lived_here_1935_-_1940.jpg|мини|Сина плоча поставена во 2011 година од страна на „Инглиш Херитиџ“ на адресата Клапам Комон Норт Сајд број 14, Клапам, Лондон]] Грин се смета за голем романописец од 20 век, {{Sfn|Diemert|1996}} и бил пофален од [[Џон Ирвинг]], пред смртта на Грин, како „''најуспешниот жив романописец на англиски јазик''“. Романописецот Фредерик Бухнер го нарекол романот на Грин ''„Моќта и славата''“ дека има „огромно влијание“.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/offictionfaithtw00brow|title=Of fiction and faith : twelve American writers talk about their vision and work|last=Brown|first=W. Dale|date=1997|publisher=W.B. Eerdmans|isbn=0802843131|location=Grand Rapids, Mich.|oclc=36994237}}</ref> До 1943 година, Грин се здобил со репутација на „''водечки англиски машки романописец на својата генерација''“, {{Sfn|Diemert|1996}} и во времето на неговата смрт во 1991 година имал репутација како писател и на длабоко сериозни романи на тема католицизам,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2004/oct/03/biography.grahamgreene|title=More Sherry trifles|last=Thomson|first=Ian|date=3 October 2004|work=The Observer}}</ref> и на „''приказни за откривање исполнети со неизвесност''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=_G2mAAAAIAAJ&pg=PA23|title=Graham Greene: The Major Novels|last=Kohn|first=Lynette|date=1961|publisher=Stanford University Press|page=23}}</ref> Грин добил неколку книжевни награди за своите романи, вклучувајќи ја [[Хоторнденова награда|Хоторнденовата награда]] од 1941 година за ''„Моќта и славата“'' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hawthornden.org/hawthornden-prize|title=Previous winners of the Hawthornden Prize|work=hawthornden.org|accessdate=2024-05-15}}</ref> и наградата во спомен на Џејмс Тејт Блек од 1948 година за ''„Срцето на материјата“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ed.ac.uk/events/james-tait-black/winners/fiction|title=The James Tait Black Prizes {{!}} Fiction Winners|date=26 July 2023|work=ed.ac.uk|accessdate=2024-05-16}}</ref><ref>{{Наведени вести|title=Book Prizes Awarded|date=25 January 1949|work=[[The Times]]|issue=51288|page=2}}</ref> Како автор, тој ја добил [[Шекспирова награда|Шекспировата награда]] во 1968 година {{Sfn|Sherry|2004}} и [[Ерусалимска награда|Ерусалимската награда]] во 1981 година, двегодишна книжевна награда што им се доделува на писатели чии дела се занимаваат со теми за човековата слобода во општеството. Во 1986 година, тој бил награден со Орден за заслуги на Велика Британија.<ref name="timesobit" /> Меѓународниот фестивал „Грејам Грин“ е годишен четиридневен настан со трудови од конференции, неформални разговори, сесии со прашања и одговори, филмови, драматизирани читања, музика, работилници за креативно пишување и социјални настани. Фестивалот се организира од Фондацијата за родно место Грејам Грин и се одржува во родниот град на писателот, [[Беркамстед]] (околу 35 милји северозападно од [[Лондон]]), на датуми што е можно поблиску до годишнината од неговото раѓање (2 октомври). Неговата цел е да го промовира интересот и проучувањето на делата на Грејам Грин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.grahamgreenefestival.org/|title=Home|work=Graham Greene|accessdate=11 March 2016|archive-date=2013-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20130910125614/http://www.grahamgreenefestival.org/|url-status=dead}}</ref> Тој е тема на документарниот филм од 2013 година, ''„Опасна граница: Животот на Греам Грин“''.<ref name="Jones">{{Наведени вести|url=http://www.austinchronicle.com/daily/screens/2013-04-30/dvd-watch-dangerous-edge-a-life-of-graham-greene/|title=DVD Watch: 'Dangerous Edge: A Life of Graham Greene'|last=Jones|first=Kimberley|date=30 April 2013|work=Austin Chronicle|access-date=24 October 2014}}</ref> Неговото патување во [[Москва]] во 1987 година за да ја посети Ким Филби е тема на претставата на Бен Браун ''„Парче мраз“'' (првпат поставена во 2021 година и снимена истата година); [[Оливер Форд Дејвис]] првично го играл Грин.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/stage/2021/apr/15/a-splinter-of-ice-review-kim-philby-graham-greene-soviet-spy|title=Graham Greene's showdown with Soviet spy Kim Philby: A Splinter of Ice review|last=Akbar|first=Arifa|date=15 April 2021|work=[[The Guardian]]|access-date=7 June 2025}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/stage/2021/apr/25/a-splinter-of-ice-review-ben-brown-graham-greene-kim-philby|title=A Splinter of Ice review – Graham Greene and Kim Philby clink glasses|last=Clapp|first=Susannah|date=25 April 2021|work=[[The Guardian]]|access-date=7 June 2025|author-link=Susannah Clapp}}</ref> Грин, исто така, се појавува како лик во филмот ''„Чесниот бунтовник“'' (2015) за Елизабет Монтагу, која работела со него на сценариото за ''„Третиот човек“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.beaulieu.co.uk/news/story-of-elizabeth-montagu-to-play-at-uk-cinemas/|title=Story of Elizabeth Montagu to Play at UK Cinemas|date=24 November 2015|work=beaulieu.co.uk|accessdate=2025-06-21}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/1999/jul/10/books.guardianreview10|title=Harry in the shadow|last=Connolly|first=Kate|date=10 July 1999|work=[[The Guardian]]|access-date=20 June 2025}}</ref> Во филмот од 2001 година, ''[[Дони Дарко]]'', протагонистот е инспириран од дискусија во училница за кратката приказна на Грин „Уништувачите“ и неговата реплика „''уништувањето, сепак, е форма на создавање''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/film/2002/oct/27/philipfrench|title=Into the heart of Darko|last=French|first=Philip|date=27 October 2002|work=[[The Guardian]]|access-date=15 May 2024|author-link=Philip French}}</ref> == Избрани дела == <div class="div-col"> * ''[[Човекот одвнатре]]'' (деби; 1929) * ''[[Стамболски воз]]'' (1932; исто така објавен како ''Ориент Експрес'' во САД) * ''[[Тоа е бојно поле]]'' (1934) * ''[[Англија ме создаде (роман)|Англија ме создаде]]'' (исто така објавена како ''„Бродоломците“'' ; 1935) * ''[[Пиштол на продажба]]'' (1936) * ''[[Патување без карти]]'' (1936) * ''[[Брајтонската карпа (роман)|Брајтонската карпа]]'' (1938) * ''[[Беззаконските патишта]]'' (1939; објавено и како ''Уште едно Мексико'' во САД) * ''[[Доверливиот агент]]'' (1939) * ''[[Моќта и славата]]'' (1940) * ''[[Министерството на стравот]]'' (1943) * ''[[Срцето на работата]]'' (1948) * ''[[Третиот човек (роман)|Третиот човек]]'' (1950; роман напишан во 1948 година како прелиминарна верзија на сценариото на Грин за филмот ''Третиот човек'' ) * ''[[Крајот на аферата]]'' (1951) * ''[[Дваесет и една приказна]]'' (1954; кратки раскази) * ''[[Губитникот зема сè]]'' (1955) * ''[[Тивкиот Американец]]'' (1955) * ''[[The Potting Shed]]'' (1956) * ''[[Нашиот човек во Хавана]]'' (1958) * ''[[Изгорен случај]]'' (1960) * ''[[Во потрага по карајтерот: Два африкански дневници]]'' (1961) * ''[[Комичарите (роман)|Комичарите]]'' (1966) * ''[[Патувања со мојата тетка]]'' (1969) * ''[[Тип на животот]]'' (1971) * ''[[Почесен конзул]]'' (1973) * ''[[Човечкиот фактор (роман)|Човечкиот фактор]]'' (1978) * ''[[Начини на бегство]]'' (1980) * ''[[Доктор Фишер од Женева]]'' (1980) * ''[[Монсињор Кихот]]'' (1982) * ''[[Запознавање со генералот: Приказната за една вмешаност]]'' (1984) * ''[[Десеттиот човек (роман)|Десеттиот човек]]'' (1985) * ''[[Капетанот и непријателот]]'' (1988) * ''[[Последниот збор (роман)|Последниот збор]]'' (1990; кратки раскази) </div> ==Белешки== {{notelist}} == Наводи == === Цитати === {{наводи}} === Цитирани дела === {{refbegin|40em}} * {{cite book |last=Diemert |first=Brian |year=1996 |title=Graham Greene's Thrillers and the 1930s |url=https://archive.org/details/grahamgreenesthr0000diem |location=Montreal |publisher=[[McGill-Queen's University Press]] |isbn=0773514333}} * {{cite book |last=Falk |first=Quentin |year=2014 |title=Travels in Greeneland: The Cinema of Graham Greene |edition=4th |location=[[Dahlonega, Georgia|Dahlonega, GA]] |url=https://archive.org/details/travelsingreenel0000falk |url-access=registration |publisher=University Press of North Georgia |isbn=978-1-940771-13-7}} * {{cite book |last=Greene |first=Graham |year=1971 |title=A Sort of Life |location=New York |url=https://archive.org/details/sortoflife0000gree_f8o8 |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |isbn=978-0-671-21010-6 }} * {{cite book |author-last=Greene |author-first=Graham |author-link=Graham Greene |year=1981 |orig-date=1st pub. [[Bodley Head]] 1980 |title=Ways of Escape |location=[[Harmondsworth]] |url=https://archive.org/details/waysofscape0000unse |url-access=registration |publisher=[[Penguin Books]] |isbn=014018581X}} * {{cite book |last=Iyer |first=Pico |author-link=Pico Iyer |year=2012 |title=The Man within My Head: Graham Greene, My Father and Me |url=https://archive.org/details/manwithinmyhead0000iyer_t8q7 |location=London |publisher=[[Bloomsbury Publishing|Bloomsbury]] |isbn=9781408829028}} * {{cite book |editor-last=Parkinson |editor-first=David |year=1995 |orig-date=1st pub. [[Carcanet Press]] 1993 |title=The Graham Greene Film Reader: Reviews, Essays, Interviews and Film Stories |location=New York |url=https://archive.org/details/grahamgreenefilm0000gree |url-access=registration |publisher=[[Applause Books]] |isbn=1-55783-188-2}} * {{cite book |editor-last=Sexton |editor-first=James |year=2005 |title=Graham Greene: No Man's Land |location=London |url=https://archive.org/details/nomansland0000gree |url-access=registration |publisher=[[Hesperus Press|Hesperus]] |isbn=1-84391-414-X}} * {{cite book |last=Sherry |first=Norman |author-link=Norman Sherry |year=1990 |title=The Life of Graham Greene, Volume One: 1904-1939 |location=London |url=https://archive.org/details/lifeofgrahamgree0000sher |url-access=registration |publisher=[[Penguin Books]] |isbn=0-14-013123-X}} * {{cite book |last=Sherry |first=Norman |author-link=Norman Sherry |year=1994 |title=The Life of Graham Greene, Volume Two: 1939-1955 |location=New York |url=https://archive.org/details/lifeofgrahamgree0002sher |url-access=registration |publisher=[[Viking Press|Viking]] |isbn=0-670-86056-5}} * {{cite book |last=Sherry |first=Norman |author-link=Norman Sherry |year=2004 |title=The Life of Graham Greene, Volume Three: 1955-1991 |location=London |url=https://archive.org/details/lifeofgrahamgree0000sher_y8u1 |url-access=registration |publisher=[[Jonathan Cape]] |isbn=0-2240-5974-2}} * {{cite book |last=Sinyard |first=Neil |year=2003 |title=Graham Greene: A Literary Life |location=Houndmills; New York |url=https://archive.org/details/grahamgreenelite0000siny |url-access=registration |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |isbn=0-333-72986-2}} {{refend}} == Дополнително читање == {{Refbegin|40em}} * ''[http://digitalcommons.northgeorgia.edu/ggs/ Graham Greene Studies]'' (journal), [[University of North Georgia]] - [[Digital Commons]], [[bepress]], [[Elsevier]] * Allain, Marie-Françoise, 1983. ''The Other Man: Conversations with Graham Greene''. Bodley Head. * [[Bernard Bergonzi|Bergonzi, Bernard]], 2006. ''A Study in Greene: Graham Greene and the Art of the Novel''. Oxford University Press. * Cloetta, Yvonne, 2004. ''In Search of a Beginning: My Life with Graham Greene'', translated by Euan Cameron. Bloomsbury. * [[Duncan Fallowell|Fallowell, Duncan]], ''20th Century Characters'', Loaded: Graham Greene at home in Antibes (London, Vintage Books, 1994) * [[Paul Fussell|Fussell, Paul]] (1980). "Graham Greene's Parallel Journey", in ''Abroad: British Literary Traveling Between the Wars''. Oxford University Press, pp. 65-70. * Greene, Richard, editor, 2007. ''Graham Greene: A Life in Letters''. Knopf Canada. * [[Shirley Hazzard|Hazzard, Shirley]], 2000. ''Greene on Capri''. Farrar, Straus & Giroux. * Henríquez Jiménez, Santiago J. ''La realidad y la construcción de la ficción en la novelística de Graham Greene'', La Laguna: Universidad, 1992. * Henríquez Jiménez, Santiago J. "Graham Greene's novels seen in the Light of His Religious Discourse" en Wm. Thomas Hill (ed.). ''Perceptions of Religious Faith in the Work of Graham Greene''. Oxford, New York...: Peter Lang. 2002. 657–685. * Henríquez Jiménez, Santiago J. "Don Quijote de la Mancha y Monsignor Quixote: la inspiración castellana de Grahan Greene en el clásico español de Cervantes" en José Manuel Barrio Marco y María José Crespo Allué (eds.). La huella de Cervantes y del Quijote en la cultura anglosajona. Centro Buendía y Universidad de Valladolid. Valladolid. 2007. 311–318. * Henríquez Jiménez, Santiago J. "Miguel de Unamuno y Graham Greene: coincidencias en torno a los cuidados de la fe" en Teresa Gibert Maceda y Laura Alba Juez (coord..). Estudios de Filología Inglesa. Homenaje a la Dra. Asunción Alba Pelayo. Madrid: UNED. 2008. 421–430. * Hull, Christopher. ''Our Man Down in Havana: The Story Behind Graham Greene's Cold War Spy Novel'' (Pegasus Books, 2019) [http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=58682 online review] * [[Gene D. Phillips|Phillips, Gene D.]], 1974. ''Graham Greene: Films of His Fiction'', Teachers' College Press.<!-- |isbn=978-0-8077-2376-0--> * [[Paul O'Prey|O'Prey, Paul]], 1988. ''A Reader's Guide to Graham Greene''. Thames and Hudson. * [[Michael Shelden|Shelden, Michael]], 1994. ''Graham Greene: The Enemy Within''. William Heinemann. Random House ed., 1995, {{ISBN|0-679-42883-6}} * Simon Raven & Martin Shuttleworth {{cite journal| url=http://www.theparisreview.org/interviews/5180/the-art-of-fiction-no-3-graham-greene| title=Graham Greene Interviewed, The Art of Fiction No. 3| journal=The Paris Review| date=Autumn 1953 | volume=Autumn 1953| issue=3}} * Valentinitsch, Bernhard. "Graham Greenes Roman 'The Human Factor' (1978) und Otto Premingers gleichnamige Verfilmung (1979)". In: ''JIPSS'' (''Journal for Intelligence, Propaganda and Security Studies''), No. 14. Graz 2021, p.&nbsp;34-56. * {{cite book |last=West |first=William John |title=The quest for Graham Greene |url=https://archive.org/details/questforgrahamgr0000west_x0v3 |date=1998 |publisher=St. Martin's Press |location=New York |isbn=978-0-312-18161-1 |edition=1st US }} {{refend}} == Надворешни врски == {{Commons category|Graham Greene (writer)}} {{Wikiquote}} ; Дигитални колекции * {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/graham-greene}} * {{Internet Archive author |sname=Graham Greene}} * {{Librivox author |id=8311}} ; Физички колекции * [https://norman.hrc.utexas.edu/fasearch/findingAid.cfm?eadID=00200 Graham Greene Papers] at the [[Harry Ransom Center]] * [https://library.bc.edu/finding-aids/MS1995-003-finding-aid.pdf Graham Greene Papers]; {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205074354/https://library.bc.edu/finding-aids/MS1995-003-finding-aid.pdf |date=5 December 2022 }} at John J. Burns Library, [[Boston College]] * [https://findingaids.library.emory.edu/documents/greenegraham788/ Graham Greene Collection] at [[Emory University]] * [https://findingaids.library.columbia.edu/ead/nnc-rb/ldpd_4079892 Graham Greene Letters] at [[Columbia University]] * [https://searcharchives.bl.uk/primo_library/libweb/action/dlDisplay.do?vid=IAMS_VU2&search_scope=default_scope&docId=IAMS032-003409982&fn=permalink Bryan Forbes Collection of Graham Greene]; {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220920170404/https://searcharchives.bl.uk/primo_library/libweb/action/dlDisplay.do?vid=IAMS_VU2&search_scope=default_scope&docId=IAMS032-003409982&fn=permalink |date=20 September 2022 }} at the [[British Library]] * [http://archives.balliol.ox.ac.uk/Modern%20Papers/GreeneReid/greenereid10.asp The Cherry Record Collection of Josephine Reid's Papers and Books Relating to Graham Greene] at [[Balliol College]] Archives & Manuscripts ;Останати врски * {{IMDb name|0001294|Грејам Грин}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Грин, Грејам}} [[Категорија:Носители на Орденот на Почесните придружници]] [[Категорија:Носители на британскиот Орден за заслуги]] [[Категорија:Членови на Кралското книжевно друштво]] [[Категорија:Римокатолички христијани од Англија]] [[Категорија:Англиски есеисти]] [[Категорија:Починати во 1991 година]] [[Категорија:Родени во 1904 година]] [[Категорија:CS1: долга вредност за volume]] [[Категорија:Англиски романописци]] [[Категорија:Англиски новинари]] [[Категорија:Шпиони од Втората светска војна]] [[Категорија:Англиски мемоаристи]] [[Категорија:Англиски сценаристи]] slzmj6xq06l6jq6mu4y6oygog8gv633 0 1380255 5583567 5576231 2026-06-28T09:31:22Z Bjankuloski06 332 5583567 wikitext text/x-wiki {{Ажурирање}}<!-- Убаво би било да се додаде слика во главната инфокутија кога системот ќе биде пуштен. -->{{Инфокутија Железничка линија | name = Градски воз Скопје | status = во завршна фаза | locale = [[Скопје]] | start = [[Железничка станица Скопје|ГЖС Скопје]] | end = [[Железничка станица Зелениково|Зелениково]] | stations = 15 | type = [[приградска железница|градско-приградска железница]] | operator = Македонски железници — Инфраструктура | yearcommenced = 2025 | open = 1 септември 2026 | linelength_km = 24,5 | tracks = 1 (едноколосечна) | gauge = [[Стандарден колосек|1435 мм]] | electrification = 25 kV AC | speed_km/h = 100 | website = [https://mzt.mk/ mzt.mk] }} '''Градски воз''' — систем на [[Приградска железница|градско-приградска железница]], кој ќе го опслужува градот [[Скопје]] и околните населени места и општини на [[Скопски Регион|Скопскиот Регион]]. Возовите ќе го поврзуваат средиштето на Скопје ([[ГЖС „Скопје“]]) со неговите населби [[Горно Лисиче]] ([[ЖС „Лисиче“]]), [[Маџари]] ([[ЖС „Маџари“]]), [[Скопје Север]] ([[ЖС „Скопје Север“]]) и [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]] ([[ЖС „Ѓорче Петров“]]), со населените места [[Драчево]] ([[ЖС „Драчево“]]), [[Орешани]] ([[ЖС „Јане Сандански“]] и [[ЖС „Орешани“]]), [[Зелениково]] ([[ЖС „Зелениково Ново“]] и [[ЖС „Зелениково“]]), [[Волково]] ([[ЖС „Волково“]]), [[Илинден (населба)|Илинден]] ([[ЖС „Илинден“]]), [[Миладиновци]] ([[ЖС „Миладиновци“]]), како и [[Меѓународен аеродром Скопје|Меѓународниот аеродром Скопје]]. Предвидено е системот да има 3 железнички линии, со околу 15 станици и стојалишта. Првата линија од Зелениково до Скопје во должина од 24,5 километри со седум железнички станици, е пуштена во употреба на 1 септември 2026 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/mk/gradski-voz-od-zelenikovo-do-skopje-brza-i-ekoloska-alternativa-za-patuvane/a-74660031|title=Од Зелениково до Скопје со градски воз за 25 минути – DW – 7.11.2025|work=dw.com|language=mk|accessdate=2025-11-07}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/mk/dali-brziot-voz-ke-go-zabrza-gradskiot-zivot-od-dracevo-do-srceto-na-skopje-za-11-minuti/a-76679388|title=Брзиот воз во исчекување: Крај на гужвите во Скопје?|work=dw.com|language=mk|accessdate=2026-06-12}}</ref> Пругата ќе биде целосно електрифицирана. == Линии == {| class="wikitable" style="float: right; font-size: 90%;" !Линија |- | [[Податотека:Moskwa_Metro_Line_1.svg|20x20пкс]] Скопје — Зелениково |- | [[Податотека:Moskwa_Metro_Line_2.svg|20x20пкс]] Скопје — Миладиновци |- | [[Податотека:Moskwa_Metro_Line_3.svg|20x20пкс]] Скопје — Волково |} === Легенда на линиите === {| class="wikitable sortable" !Бр. !Име на линијата !Шема !Отворена !Должина (км) !Постојки !Просечна оддалеченост (км) |- |[[Податотека:Moskwa_Metro_Line_1.svg|20x20пкс]] | style="text-align: left;" |Скопје — Зелениково |{{Линија Скопје-Зелениково}} |''мај 2026'' | style="text-align: right;" |24,5 | style="text-align: right;" |7 | style="text-align: right;" |3,5 |- |[[Податотека:Moskwa_Metro_Line_2.svg|20x20пкс]] | style="text-align: left;" |Скопје — Миладиновци |{{Линија Скопје-Миладиновци}} |''почеток 2027<span style="display:none">.09</span>'' | style="text-align: right;" |? | style="text-align: right;" |4 | style="text-align: right;" |? |- |[[Податотека:Moskwa_Metro_Line_3.svg|20x20пкс]] | style="text-align: left;" |Скопје — Волково |{{Линија Скопје-Волково}} |? | style="text-align: right;" |? | style="text-align: right" |5 | style="text-align: right;" |? |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == [[Категорија:Сообраќајот во Скопје]] [[Категорија:Јавен превоз во Македонија]] [[Категорија:Железнички сообраќај во Македонија]] nf8dya3tsmcwf9ch34bd7t2qs7st2v0 5583569 5583567 2026-06-28T09:31:55Z Bjankuloski06 332 5583569 wikitext text/x-wiki {{Ажурирање}}<!-- Убаво би било да се додаде слика во главната инфокутија кога системот ќе биде пуштен. -->{{Инфокутија Железничка линија | name = Градски воз Скопје | status = во завршна фаза | locale = [[Скопје]] | start = [[Железничка станица Скопје|ГЖС Скопје]] | end = [[Железничка станица Зелениково|Зелениково]] | stations = 15 | type = [[приградска железница|градско-приградска железница]] | operator = Македонски железници — Инфраструктура | yearcommenced = 2025 | open = 1 септември 2026 | linelength_km = 24,5 | tracks = 1 (едноколосечна) | gauge = [[Стандарден колосек|1435 мм]] | electrification = 25 kV AC | speed_km/h = 100 | website = [https://mzt.mk/ mzt.mk] }} '''Градски воз''' — систем на [[Приградска железница|градско-приградска железница]], кој го опслужува градот [[Скопје]] и околните населени места и општини на [[Скопски Регион|Скопскиот Регион]]. Возовите го поврзуваат средиштето на Скопје ([[ГЖС „Скопје“]]) со неговите населби [[Горно Лисиче]] ([[ЖС „Лисиче“]]), [[Маџари]] ([[ЖС „Маџари“]]), [[Скопје Север]] ([[ЖС „Скопје Север“]]) и [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]] ([[ЖС „Ѓорче Петров“]]), со населените места [[Драчево]] ([[ЖС „Драчево“]]), [[Орешани]] ([[ЖС „Јане Сандански“]] и [[ЖС „Орешани“]]), [[Зелениково]] ([[ЖС „Зелениково Ново“]] и [[ЖС „Зелениково“]]), [[Волково]] ([[ЖС „Волково“]]), [[Илинден (населба)|Илинден]] ([[ЖС „Илинден“]]), [[Миладиновци]] ([[ЖС „Миладиновци“]]), како и [[Меѓународен аеродром Скопје|Меѓународниот аеродром Скопје]]. Предвидено е системот да има 3 железнички линии, со околу 15 станици и стојалишта. Првата линија од Зелениково до Скопје во должина од 24,5 километри со седум железнички станици, е пуштена во употреба на 1 септември 2026 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/mk/gradski-voz-od-zelenikovo-do-skopje-brza-i-ekoloska-alternativa-za-patuvane/a-74660031|title=Од Зелениково до Скопје со градски воз за 25 минути – DW – 7.11.2025|work=dw.com|language=mk|accessdate=2025-11-07}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/mk/dali-brziot-voz-ke-go-zabrza-gradskiot-zivot-od-dracevo-do-srceto-na-skopje-za-11-minuti/a-76679388|title=Брзиот воз во исчекување: Крај на гужвите во Скопје?|work=dw.com|language=mk|accessdate=2026-06-12}}</ref> Пругата ќе биде целосно електрифицирана. == Линии == {| class="wikitable" style="float: right; font-size: 90%;" !Линија |- | [[Податотека:Moskwa_Metro_Line_1.svg|20x20пкс]] Скопје — Зелениково |- | [[Податотека:Moskwa_Metro_Line_2.svg|20x20пкс]] Скопје — Миладиновци |- | [[Податотека:Moskwa_Metro_Line_3.svg|20x20пкс]] Скопје — Волково |} === Легенда на линиите === {| class="wikitable sortable" !Бр. !Име на линијата !Шема !Отворена !Должина (км) !Постојки !Просечна оддалеченост (км) |- |[[Податотека:Moskwa_Metro_Line_1.svg|20x20пкс]] | style="text-align: left;" |Скопје — Зелениково |{{Линија Скопје-Зелениково}} |''мај 2026'' | style="text-align: right;" |24,5 | style="text-align: right;" |7 | style="text-align: right;" |3,5 |- |[[Податотека:Moskwa_Metro_Line_2.svg|20x20пкс]] | style="text-align: left;" |Скопје — Миладиновци |{{Линија Скопје-Миладиновци}} |''почеток 2027<span style="display:none">.09</span>'' | style="text-align: right;" |? | style="text-align: right;" |4 | style="text-align: right;" |? |- |[[Податотека:Moskwa_Metro_Line_3.svg|20x20пкс]] | style="text-align: left;" |Скопје — Волково |{{Линија Скопје-Волково}} |? | style="text-align: right;" |? | style="text-align: right" |5 | style="text-align: right;" |? |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == [[Категорија:Сообраќајот во Скопје]] [[Категорија:Јавен превоз во Македонија]] [[Категорија:Железнички сообраќај во Македонија]] tvzvv3cbfoowcq46avbe1s6egnlx2lv 5583575 5583569 2026-06-28T09:36:23Z Bjankuloski06 332 5583575 wikitext text/x-wiki {{Ажурирање}}<!-- Убаво би било да се додаде слика во главната инфокутија кога системот ќе биде пуштен. -->{{Инфокутија Железничка линија | name = Градски воз Скопје | status = во завршна фаза | locale = [[Скопје]] | start = [[ГЖС „Скопје“]] | end = [[ЖС „Зелениково“|Зелениково]] | stations = 15 | type = [[приградска железница|градско-приградска железница]] | operator = Македонски железници — Инфраструктура | yearcommenced = 2025 | open = 1 септември 2026 | linelength_km = 24,5 | tracks = 1 (едноколосечна) | gauge = [[Стандарден колосек|1435 мм]] | electrification = 25 kV AC | speed_km/h = 100 | website = [https://mzt.mk/ mzt.mk] }} '''Градски воз''' — систем на [[Приградска железница|градско-приградска железница]], кој го опслужува градот [[Скопје]] и околните населени места и општини на [[Скопски Регион|Скопскиот Регион]]. Возовите го поврзуваат средиштето на Скопје ([[ГЖС „Скопје“]]) со неговите населби [[Горно Лисиче]] ([[ЖС „Лисиче“]]), [[Маџари]] ([[ЖС „Маџари“]]), [[Скопје Север]] ([[ЖС „Скопје Север“]]) и [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]] ([[ЖС „Ѓорче Петров“]]), со населените места [[Драчево]] ([[ЖС „Драчево“]]), [[Орешани]] ([[ЖС „Јане Сандански“]] и [[ЖС „Орешани“]]), [[Зелениково]] ([[ЖС „Зелениково Ново“]] и [[ЖС „Зелениково“]]), [[Волково]] ([[ЖС „Волково“]]), [[Илинден (населба)|Илинден]] ([[ЖС „Илинден“]]), [[Миладиновци]] ([[ЖС „Миладиновци“]]), како и [[Меѓународен аеродром Скопје|Меѓународниот аеродром Скопје]]. Предвидено е системот да има 3 железнички линии, со околу 15 станици и стојалишта. Првата линија од Зелениково до Скопје во должина од 24,5 километри со седум железнички станици, е пуштена во употреба на 1 септември 2026 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/mk/gradski-voz-od-zelenikovo-do-skopje-brza-i-ekoloska-alternativa-za-patuvane/a-74660031|title=Од Зелениково до Скопје со градски воз за 25 минути – DW – 7.11.2025|work=dw.com|language=mk|accessdate=2025-11-07}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/mk/dali-brziot-voz-ke-go-zabrza-gradskiot-zivot-od-dracevo-do-srceto-na-skopje-za-11-minuti/a-76679388|title=Брзиот воз во исчекување: Крај на гужвите во Скопје?|work=dw.com|language=mk|accessdate=2026-06-12}}</ref> Пругата ќе биде целосно електрифицирана. == Линии == {| class="wikitable" style="float: right; font-size: 90%;" !Линија |- | [[Податотека:Moskwa_Metro_Line_1.svg|20x20пкс]] Скопје — Зелениково |- | [[Податотека:Moskwa_Metro_Line_2.svg|20x20пкс]] Скопје — Миладиновци |- | [[Податотека:Moskwa_Metro_Line_3.svg|20x20пкс]] Скопје — Волково |} === Легенда на линиите === {| class="wikitable sortable" !Бр. !Име на линијата !Шема !Отворена !Должина (км) !Постојки !Просечна оддалеченост (км) |- |[[Податотека:Moskwa_Metro_Line_1.svg|20x20пкс]] | style="text-align: left;" |Скопје — Зелениково |{{Линија Скопје-Зелениково}} |''мај 2026'' | style="text-align: right;" |24,5 | style="text-align: right;" |7 | style="text-align: right;" |3,5 |- |[[Податотека:Moskwa_Metro_Line_2.svg|20x20пкс]] | style="text-align: left;" |Скопје — Миладиновци |{{Линија Скопје-Миладиновци}} |''почеток 2027<span style="display:none">.09</span>'' | style="text-align: right;" |? | style="text-align: right;" |4 | style="text-align: right;" |? |- |[[Податотека:Moskwa_Metro_Line_3.svg|20x20пкс]] | style="text-align: left;" |Скопје — Волково |{{Линија Скопје-Волково}} |? | style="text-align: right;" |? | style="text-align: right" |5 | style="text-align: right;" |? |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == [[Категорија:Сообраќајот во Скопје]] [[Категорија:Јавен превоз во Македонија]] [[Категорија:Железнички сообраќај во Македонија]] oxwdua19cfc255ddsp037z7rpgxahg3 5583576 5583575 2026-06-28T09:36:39Z Bjankuloski06 332 5583576 wikitext text/x-wiki {{Ажурирање}}<!-- Убаво би било да се додаде слика во главната инфокутија кога системот ќе биде пуштен. -->{{Инфокутија Железничка линија | name = Градски воз Скопје | status = во завршна фаза | locale = [[Скопје]] | start = [[ГЖС „Скопје“]] | end = [[ЖС „Зелениково“]] | stations = 15 | type = [[приградска железница|градско-приградска железница]] | operator = Македонски железници — Инфраструктура | yearcommenced = 2025 | open = 1 септември 2026 | linelength_km = 24,5 | tracks = 1 (едноколосечна) | gauge = [[Стандарден колосек|1435 мм]] | electrification = 25 kV AC | speed_km/h = 100 | website = [https://mzt.mk/ mzt.mk] }} '''Градски воз''' — систем на [[Приградска железница|градско-приградска железница]], кој го опслужува градот [[Скопје]] и околните населени места и општини на [[Скопски Регион|Скопскиот Регион]]. Возовите го поврзуваат средиштето на Скопје ([[ГЖС „Скопје“]]) со неговите населби [[Горно Лисиче]] ([[ЖС „Лисиче“]]), [[Маџари]] ([[ЖС „Маџари“]]), [[Скопје Север]] ([[ЖС „Скопје Север“]]) и [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]] ([[ЖС „Ѓорче Петров“]]), со населените места [[Драчево]] ([[ЖС „Драчево“]]), [[Орешани]] ([[ЖС „Јане Сандански“]] и [[ЖС „Орешани“]]), [[Зелениково]] ([[ЖС „Зелениково Ново“]] и [[ЖС „Зелениково“]]), [[Волково]] ([[ЖС „Волково“]]), [[Илинден (населба)|Илинден]] ([[ЖС „Илинден“]]), [[Миладиновци]] ([[ЖС „Миладиновци“]]), како и [[Меѓународен аеродром Скопје|Меѓународниот аеродром Скопје]]. Предвидено е системот да има 3 железнички линии, со околу 15 станици и стојалишта. Првата линија од Зелениково до Скопје во должина од 24,5 километри со седум железнички станици, е пуштена во употреба на 1 септември 2026 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/mk/gradski-voz-od-zelenikovo-do-skopje-brza-i-ekoloska-alternativa-za-patuvane/a-74660031|title=Од Зелениково до Скопје со градски воз за 25 минути – DW – 7.11.2025|work=dw.com|language=mk|accessdate=2025-11-07}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/mk/dali-brziot-voz-ke-go-zabrza-gradskiot-zivot-od-dracevo-do-srceto-na-skopje-za-11-minuti/a-76679388|title=Брзиот воз во исчекување: Крај на гужвите во Скопје?|work=dw.com|language=mk|accessdate=2026-06-12}}</ref> Пругата ќе биде целосно електрифицирана. == Линии == {| class="wikitable" style="float: right; font-size: 90%;" !Линија |- | [[Податотека:Moskwa_Metro_Line_1.svg|20x20пкс]] Скопје — Зелениково |- | [[Податотека:Moskwa_Metro_Line_2.svg|20x20пкс]] Скопје — Миладиновци |- | [[Податотека:Moskwa_Metro_Line_3.svg|20x20пкс]] Скопје — Волково |} === Легенда на линиите === {| class="wikitable sortable" !Бр. !Име на линијата !Шема !Отворена !Должина (км) !Постојки !Просечна оддалеченост (км) |- |[[Податотека:Moskwa_Metro_Line_1.svg|20x20пкс]] | style="text-align: left;" |Скопје — Зелениково |{{Линија Скопје-Зелениково}} |''мај 2026'' | style="text-align: right;" |24,5 | style="text-align: right;" |7 | style="text-align: right;" |3,5 |- |[[Податотека:Moskwa_Metro_Line_2.svg|20x20пкс]] | style="text-align: left;" |Скопје — Миладиновци |{{Линија Скопје-Миладиновци}} |''почеток 2027<span style="display:none">.09</span>'' | style="text-align: right;" |? | style="text-align: right;" |4 | style="text-align: right;" |? |- |[[Податотека:Moskwa_Metro_Line_3.svg|20x20пкс]] | style="text-align: left;" |Скопје — Волково |{{Линија Скопје-Волково}} |? | style="text-align: right;" |? | style="text-align: right" |5 | style="text-align: right;" |? |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == [[Категорија:Сообраќајот во Скопје]] [[Категорија:Јавен превоз во Македонија]] [[Категорија:Железнички сообраќај во Македонија]] gfpghdki4nugx2k14bsn2ur4qtlrxsq 10 1380524 5583578 5472776 2026-06-28T09:38:34Z Bjankuloski06 332 5583578 wikitext text/x-wiki <noinclude>{| {{Railway line header}} {{bs-header|[[Линија Скопје-Миладиновци]]||white}} |- | </noinclude> {{BS-table3}} {{BS2|BUS|utKBHFa||[[ГЖС „Скопје“]]||}} {{BS2||utKRZW||||[[Вардар]]}} {{BS2||utBHF||[[ЖС „Маџари“]]}} {{BS2||utSKRZ-G4|||Скопска обиколница}} {{BS2||utBHF||[[ЖС „Илинден“]]}} {{BS2||utKBHFe||[[ЖС „Миладиновци“]]}} |} <small>Шемава: </small>{{navbar|Предлошка:Линија Скопје-Миладиновци|plain=1|nodiv=1}} <noinclude>|} {{rdt intro|[[Линија Скопје-Миладиновци|Линијата Скопје-Миладиновци]] на [[Градски воз (Скопје)|градскиот воз]] во [[Скопје]]}} [[Категорија:Градски воз]] [[Категорија:Линии на Градски воз]] [[Категорија:Линија Скопје-Миладиновци|Ψ]] [[Категорија:Јавен превоз во Македонија]] [[Категорија:Железнички сообраќај во Македонија]] [[Категорија:Предлошки за железнички сообраќај]] </noinclude> o8iqh0euois15fawcg5v09117l9p2g8 0 1381362 5583570 5517772 2026-06-28T09:32:14Z Andrew012p 85224 5583570 wikitext text/x-wiki {{Христијанство}} [[Податотека:Stgeorge-dragon.jpg|мини|''„Свети Ѓорѓи и змејот“'' од [[Гистав Моро|Густав Моро]], 1889–90]] '''Христијанската митологија''' — збир на [[Мит|митови]] поврзани со [[Христијанство|христијанството]]. Терминот опфаќа широк спектар на [[Легенда|легенди]] и наративи, особено оние кои се сметаат за свети наративи. Митолошките теми и елементи се јавуваат низ целата христијанска книжевност, вклучувајќи повторувачки митови како што се искачување на планина, [[Axis mundi|''оската на светот'']], митови за борба, [[спуштање во Подземјето]], приказни за [[бог кој умира и воскреснува]], [[мит за потоп]], приказни за основање на племе или град и митови за големи јунаци (или [[Светец|светци]]) од минатото, [[Рај|рајови]] и [[саможртва]]. Различни автори го употребувале терминот и за да се осврнат на други митолошки и [[Алегорија|алегориски]] елементи пронајдени во [[Библија|Библијата]], како што е приказната за [[Левијатан]]. Терминот се применувал за митови и легенди од [[Среден век|средниот век]], како што се приказната за [[Свети Ѓорѓи и Змејот]], приказните за [[Крал Артур|кралот Артур]] и неговите [[витези на тркалезната маса]] и легендите за ''[[Парцивал]]''. Поголемиот број на коментатори ја класифицирале епската поема „[[Изгубениот рај|''Изгубениот рај'']]''“'' на [[Џон Милтон]] како дело од христијанската митологија. Терминот се применувал и за современи приказни што се вртат околу христијански теми и мотиви, како што се делата на [[К. С. Луис|К.С. Луис]], [[Џ. Р. Р. Толкин|Џ.Р.Р. Толкин]], [[Меделин Ленгл]] и [[Џорџ Мекдоналд]]. Низ вековите, христијанството се поделило на многу [[Христијанска деноминација|деноминации]]. Не сите од овие деноминации го имаат истиот сет на свети традиционални наративи. На пример, библиските книги прифатени од [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] и [[Православие|источните православни цркви]] вклучуваат голем број текстови и приказни (како оние раскажани во [[Книга Јудита]] и [[Книга Товит]]) што многу [[Протестантство|протестантски]] деноминации не ги прифаќаат како [[Библиски канони|канонски]]. == Ставови == Христијанскиот теолог и професор по [[Нов завет]], [[Рудолф Бултман|Рудолф Бултман,]] напишал дека: <ref>{{Наведена книга|url=https://www.religion-online.org/book-chapter/the-mythological-element-in-the-message-of-the-new-testament-and-the-problem-of-its-re-interpretation-part-i/|title=KERYGMA AND MYTH by Rudolf Bultmann and Five Critics edited by Hans Werner Bartsch|last=Bultmann|first=Rudolf|publisher=Harper & Row|year=2005|page=21}}</ref><blockquote>Космологијата на Новиот завет во суштина претставува [[мит]] по карактер. Светот во него се гледа како трикатна структура, со земјата во средината, небото горе и подземјето долу. Небото е живеалиште на Бога и на небесните суштества - ангелите. Подземјето е пекол, местото на маките. Дури и земјата е повеќе од сцена на природни, секојдневни настани, на тривијална тркалезна и вообичаена задача. Таа е сцена на натприродната активност на Бога и неговите ангели од една страна, и на Сатаната и неговите демони од друга страна. Овие натприродни сили интервенираат во текот на природата и во сè што луѓето мислат, сакаат и прават. Чудата воопшто не се ретки. Човекот не е во контрола на сопствениот живот. Злите духови можат да го освојат. Сатаната може да го инспирира со зли мисли. Алтернативно, Бог може да ја поттикне неговата мисла и да ги води неговите цели. Тој може да му даде небесни виденија. Тој може да му дозволи да го слушне неговиот збор за помош или некое барање. Тој може да му ја даде натприродната моќ на својот Дух. Историјата не следи мазен непрекинат тек; таа е ставена во движење и контролирана од овие натприродни сили. Овој еон (живот) е држен во ропство од Сатаната, гревот и смртта (бидејќи „силите“ се токму она што се), и брза кон својот крај. Тој крај ќе дојде многу наскоро и ќе има форма на космичка катастрофа. Ќе биде свечено отворен со „маките“ од последното време. Потоа Судијата ќе дојде од небото, мртвите ќе воскреснат, ќе се случи последниот суд и луѓето ќе влезат во вечно спасение или проклетство.</blockquote> === Митовите како традиционални или свети приказни === [[Податотека:Saint_brendan_german_manuscript.jpg|мини|Патувањето на Свети Брендан, од германски ракопис]] Во најширока научна смисла, зборот ''мит'' едноставно значи традиционална приказна. Сепак, голем број на научници го ограничуваат терминот „мит“ на свети приказни. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.faculty.de.gcsu.edu/~mmagouli/defmyth.htm#SACRED|title=What is a Myth?|archive-url=https://web.archive.org/web/20070807181158/http://www.faculty.de.gcsu.edu/~mmagouli/defmyth.htm#SACRED|archive-date=2007-08-07|accessdate=2007-06-17}}</ref> [[Фолклористика|Фолклористите]] честопати одат подалеку, дефинирајќи ги митовите како „''приказни за кои се верува дека се вистинити, обично свети, сместени во далечното минато или други светови или делови од светот, и со вончовечки, нечовечки или херојски ликови''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.faculty.de.gcsu.edu/~mmagouli/defmyth.htm#DEFINING%20MYTH|title=Defining myth|archive-url=https://web.archive.org/web/20070807181158/http://www.faculty.de.gcsu.edu/~mmagouli/defmyth.htm#DEFINING%20MYTH|archive-date=2007-08-07|accessdate=2007-06-17}}</ref> Во [[Старогрчки јазик|класичниот старогрчки јазик]], ''muthos'', од кој потекнува македонскиот збор ''мит'', значел „''приказна, наратив''“. До времето на Христос, ''muthos'' започнал да ги добива конотациите на „''басна, фикција''“, и раните христијански писатели честопати избегнувале да ја нарекуваат приказната од канонските списи „[[мит]]“. [[Апостол Павле]] го предупредил [[Тимотеј Ефески|Тимотеј]] да нема никаква врска со „''безбожни и глупави митови''“ (''bebēthous kai graōdeis muthous)''. <ref>{{Bibleverse|1|Timothy|4:7}} (τοὺς δὲ βεβήλους καὶ γραώδεις μύθους παραιτοῦ).</ref> Ова негативно значење на „мит“ преминало во популарна употреба. Некои современи христијански научници и писатели се обиделе да го рехабилитираат терминот „мит“ надвор од академијата, опишувајќи ги приказните во канонските списи (особено приказната за Христос) како „''вистински мит''“; примери се [[К. С. Луис|К.С. Луис]] и Ендру Грили. <ref group="n">На пример, според Расел, стр. 205–206, средновековниот схоластички теолог Абелар верувал „дека праведните пагани биле просветлени и спасени од Словото за време на нивниот живот“. Расел, исто така, предлага друго можно објаснување што схоластичките теолози не го земале предвид: „Христос умре за сите човечки суштества каде и да се во просторот или времето. Неговата жртва беше вградена во планот на спасението за цела вечност и таа влијае на оние што доаѓаат по воплотувањето не повеќе отколку на оние што дојдоа пред нив“.</ref> Неколку современи христијански писатели, како што е [[К. С. Луис|Клајв С. Луис]], ги опишале елементите на христијанството, особено приказната за Христос, како „мит“ што е исто така „вистински“ („вистински мит“). Други се противат на поврзувањето на христијанството со „мит“ од различни причини: поврзувањето на терминот „мит“ со политеизам, <ref name="greidanus23">Greidanus 23</ref> употребата на терминот „мит“ за означување на лага или неисторичност, и недостатокот на усогласена дефиниција за „мит“. Како примери за библиски митови, Евери го наведува [[Создавање на светот во Библијата|извештајот за создавањето]] во Битие 1 и 2 и [[Гревопаѓање|приказната за искушението на Ева]]. Христијанската традиција содржи многу приказни кои не потекнуваат од канонски христијански текстови, но сепак прикажуваат [[Христијанство|христијански]] теми. Овие неканонски христијански митови вклучуваат легенди, народни приказни и разработки на канонската христијанска митологија. Христијанската традиција создала богато тело од легенди кои никогаш не биле вклучени во официјалните списи. Легендите биле основна компонента на средновековната книжевност. Примери за тоа се [[Хагиографија|хагиографии]] како што се приказните за [[Свети Георги|Свети Ѓорѓи]] или [[Свети Валентин]]. Пример за тоа е историскиот и канонизиран [[Брендан Морепловецот]], ирски црковник од 6 век и основач на манастири. Околу неговата автентична фигура било вткаено ткиво кое е веројатно [[Легенда|легендарно,]] а не историско: ''Navigatio'' или „Патувањето на Брендан“. Легендата дискутира за митските настани во смисла на натприродни средби. Во оваа нарација, Брендан и неговите сопатници на бродот се среќаваат со морски чудовишта, [[Рај|рајски остров]] и пловечки леден остров и карпест остров населен со свет пустиник: буквално настроените верници сè уште се обидуваат да ги распознаат и пронајдат „островите на Брендан“ во вистинската географија. Ова патување било рекреирано од Тим Северин, што укажува дека биле сретнати китови, [[Санта|ледени брегови]] и [[рокол]]. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/brendanvoyage00seve|title=The Brendan Voyage|last=Severin|first=Timothy|date=April 1982|publisher=McGraw-Hill|isbn=0070563357|author-link=Tim Severin}}</ref> Народните приказни сочинуваат голем дел од неканонската христијанска традиција. Фолклористите ги дефинираат народните приказни (за разлика од „вистинските“ митови) како приказни кои нивните раскажувачи ги сметаат за чисто фиктивни и на кои честопати им недостасува специфична просторна или временска поставка. Народните приказни со христијанска тематика широко кружиле помеѓу селското население. Еден широко распространет жанр на народни приказни е оној на Покајничкиот Грешник (класифициран како Тип 756A, B, C, во индексот на типови приказни на Арне-Томпсон); друга популарна група народни приказни опишуваат паметен смртник кој го надмудрува Ѓаволот. Не сите научници ја прифаќаат фолклористичката конвенција за примена на термините „мит“ и „народна приказна“ на различни категории на традиционална нарација. Христијанската традиција создала голем број на популарни приказни кои разработуваат канонски списи. Според едно англиско народно верување, одредени билки ја добиле својата денешна лековита моќ од тоа што биле употребени за лекување на раните на [[Исус Христос|Христос]] на [[Голгота|планината Голгота]]. Во овој случај, неканонската приказна има врска со неканонска форма на [[фолклор]] - имено, народната медицина. [[Артурова легенда|Артуровата легенда]] содржи голем број разработки на канонската митологија. На пример, Сер Балин го открива [[Свето копје|светото копје]], кое го прободело Христос. Според традицијата широко потврдена во раните христијански списи, черепот на [[Адам]] лежел закопан на Голгота; кога Христос бил распнат, неговата крв паднала врз черепот на Адам, симболизирајќи го искупувањето на човештвото од гревот на Адам. == Христос == * [[Евангелие|Евангелските]] книги за [[Исус Христос]], неговиот живот и смрт. Овде авторот ја комбинира нарацијата со приказна за тоа како „се појавила“ целата христијанска теологија. На пример, приказната за Исус како „збор“ или „ Логос “ ([[Јован 1:1]]), [[Воплотување|воплотувањето]] на Логосот или [[Синот Божји]] како човекот Исус (на пр., Лука 1:35) и Христовото искупување за гревовите на човештвото (на пр., Матеј 26:28). Важни наративи во евангелските извештаи вклучуваат: ** Чудото на зачнувањето и раѓањето на Исус на Христос од [[Богородица|Дева Марија]] ** [[Крштение Господово|Крштевањето на Исус]] ** Сатановото [[Христово искушение]] ** [[Преображение Христово|Преображението на Исус]] ** [[Исусови параболи]] ** [[Тајна вечера|Тајната вечера]] ** [[Исусово воскресение|Смртта и воскресението на Исус]] ** [[Вознесение Христово|Вознесение]] * [[Дела на светите апостоли|Делата на апостолите]] – приказната за раната христијанска црква, службата на дванаесетте апостоли и на [[апостол Павле]]. ** [[Духовден|Слегувањето на Светиот Дух]] врз учениците на Исус по Вознесението. == Есхатологија == * Доаѓањето на [[Антихрист|Антихристот]] * [[Второ Христово пришествие|Второто доаѓање]] * Воскресението на мртвите * [[Страшниот суд|Судниот ден]] * Конечното и целосно воспоставување на [[Небесно Царство|Божјето Царство]] на земјата == Други примери == [[Податотека:Paradiso Canto 31 (148200393).jpg|десно|мини|''Данте и Беатриче гледаат кон највисокото небо (Емпиреанот)'', илустрација за ''Божествена комедија'' од Гистав Доре (1832–1883), Парадизо Канто 31.]] Примери за (1) христијански митови што не се споменати во канонот и (2) книжевни и традиционални разработки на канонската христијанска митологија: * Верзии на христијанската митологија што ги користело [[Гностицизам|гностичкото христијанство]] ** [[Валентин|Валентинскиот мит]] за создавањето во кој се вклучени [[Софија (мудрост)|Софија]] и [[Демиург|демиургот]]. ** [[Манихејство|Манихејскиот]] мит за создавањето. ** Гностичките извештаи за Исус, од кои некои претставуваат докетски поглед на Исус. * Литературни третмани на христијанскиот канон или теологија ** ''„[[Изгубениот рај]]“'' од [[Џон Милтон]], во кое се опишува бунтот на Сатаната против Бога и падот на човекот, и неговиот ''„Вратен рај“'', во кој се опишува искушението на Христос од страна на Сатана. ** ''[[Божествена комедија|„Божествената комедија“]]'' од [[Данте Алигиери]] е книжевна алегорија што опишува посета на пеколот, чистилиштето и рајот. ** ''„Прогресот на аџијата“'' од [[Џон Банјан]], христијанска духовна алегорија. ** ''„Регресијата на аџијата“'' од К.С. Луис, посовремена христијанска духовна алегорија. ** Според некои толкувања, улогата на Аслан во ''„Лавот, вештерката и орманот“'' од К.С. Луис алегориски ја претставува Христовата смрт и воскресение (иако Луис негира дека приказната е директна алегорија). * Легенди за христијански [[Светец|светци]] и херои. Примери за нив се [[Авгар V|Авгар од Едеса]], Јован и [[Свети Георги|Свети Ѓорѓи]]. Легендите за светците најчесто се нарекуваат [[Хагиографија|хагиографии]]. Некои такви приказни се многу чудесни, како оние што се наоѓаат во ''„Златната легенда“'' на [[Јаков Ворагински]]; други, помалку. * Приказни за артефакти како што се [[Свет грал|Светиот Грал]], [[Свето Копје|Светото Копје]] и [[Торинско платно|Торинското платно]]. * Имиња и биографски детали дадени за неименувани библиски ликови * Легендите за [[Крал Артур|кралот Артур]] и Карло Велики како христијански кралеви, особено „Потрагата по [[Свет грал|Светиот Грал“]]. * Легендарна историја на христијанските цркви, како што се приказните од [[Крстоносни војни|крстоносните војни]] или [[Паладин|паладините]] во средновековната романса. * Легенди за [[Темплари|витезите Темплари]] и Сионскиот приорат. * Средновековни христијански приказни за [[Ангел|ангели]] и [[Aнгел чувар|ангели чувари]]. * Неканонски разработки или измени на библиските приказни, како што се приказните за [[Салома]], [[Магови|Тројцата мудреци]] или Свети [[Благоразумниот разбојник|Дисмас]]. == Врски со други системи на верување == === Еврејска митологија === * Космогонија ** [[Создавање на светот во Библијата|Наративот за 7-дневната седмица на создавањето]] (Битие 1:1—2:3) ** [[Создавање на светот во Библијата|Наративот за Еден]] (Битие 2:4—3:24) * Потекло ** [[Гревопаѓање]]: Иако Книгата Битие не го споменува [[Првороден грев|првородниот грев]], многу христијани го толкуваат Падот како потекло на гревот. ** [[Ноев ковчег|Ноевиот ковчег]] ** [[Вавилонска кула|Вавилонската кула]]: потеклото и поделбата на народите и јазиците * Животот на [[Авраам]] * Излезот на Евреите од Египет * Освојувањето на [[Ветена земја|Ветената земја]] од страна на Евреите * Периодот на [[Пророк|еврејските пророци]]. Еден пример е апокрифниот дел од Книгата на пророк Даниел (14:1–30; исклучен од еврејскиот и протестантскиот канон) кој ја раскажува приказната за [[Бел и змејот]]. === Зороастризам === Некои научници веруваат дека голем број на елементи од христијанската митологија, особено нејзиното линеарно прикажување на времето, потекнуваат од персиската религија [[зороастризам]]. Мери Бојс, авторитет за зороастризам, пишува:<blockquote>Зороастер бил првиот што ги поучувал доктрините за индивидуален суд, Рајот и Пеколот, идното воскресение на телото, општиот Страшен суд и вечниот живот за повторно обединетата душа и тело. Овие доктрини требало да станат познати членови на верата за голем дел од човештвото, преку позајмување од јудаизмот, христијанството и исламот.<ref>Boyce, p. 29</ref></blockquote>  [[Мирча Елијаде]] верува дека Евреите имале чувство за линеарно време пред зороастризмот да влијае врз нив. Сепак, тој тврди дека „''голем број други [еврејски] религиозни идеи биле откриени, ревалоризирани или систематизирани во Иран''“. Овие идеи вклучуваат дуализам помеѓу доброто и злото, верување во иден спасител и [[воскресение]] и „оптимистичка есхатологија, прогласувајќи ја конечната победа на Доброто“. Зороастриските концепти за [[Ахриман]], [[Амеша Спента|Амеша Спентас]], [[Јазата]] и Даевс веројатно довеле до христијанското разбирање на Сатаната, архангелите, ангелите и демоните. <ref name="x429">{{Наведена книга|title=Encyclopedia of Time|last=Birx|first=H. James|date=2009|publisher=SAGE|isbn=978-1-4129-4164-8|publication-place=Thousand Oaks. Calif|page=303}}</ref> === Други врски === Во [[Будистичка митологија|будистичката митологија]], демонот [[Мара (демон)|Мара]] се обидува да го одвлече вниманието на историскиот Буда, [[Гаутама Буда|Сидарта Гаутама]], пред да може да достигне просветлување. Хјустон Смит, професор по филозофија и писател за компаративна религија, ја забележал сличноста помеѓу искушението на Мара кон Буда пред неговата служба и искушението на Сатаната кон Христос пред неговата служба. Во [[Откровение на Јован|Откровението на Јован]], авторот гледа визија за бремена жена на небото која ја брка огромен црвен змеј. Змејот се обидува да го проголта нејзиното дете кога таа се породува, но детето е „''однесено кај Бога и неговиот престол''“. Ова се смета дека е алегорија за триумфот на христијанството: детето веројатно го претставува Христос; жената може да го претставува Божјиот народ од Стариот и Новиот завет (кој го родил Христос); а Змејот ја симболизира Сатаната, која се спротивставува на Христос. Според католичките научници, сликите што се употребуваат во оваа алегорија можеби се инспирирани од паганската митологија:<blockquote>Ова одговара на широко распространет мит низ целиот антички свет дека божица бремена со спасител била прогонувана од ужасно чудовиште; со чудесна интервенција, таа родила син кој потоа го убил чудовиштето.<ref>footnote on Revelation 12:1–6 in ''The New American Bible'', St Joseph Edition. The footnote does not specify which pagan myths it means.</ref></blockquote> == Митски теми и типови == Академските проучувања за митологијата честопати ја дефинираат митологијата како длабоко ценети приказни кои го објаснуваат постоењето на едно општество и светскиот поредок: тие приказни за создавањето на едно општество, потеклото и темелите на општеството, нивниот или нивните богови, нивните оригинални јунаци, поврзаноста на човештвото со „божественото“ и нивните приказни за есхатологија (што се случува во „''задгробниот живот''“). Ова е многу општ преглед на некои од основните свети приказни со тие теми. === Космогонски митови === Христијанските текстови го употребуваат истиот [[Митови за создавањето|мит за создавањето]] како и [[Еврејска митологија|еврејската митологија]] запишана во [[Стариот завет]]. Според [[Битие (библиска книга)|книгата Битие]], светот бил создаден од темнина и вода за седум дена. (За разлика од Евреин, христијанин може да го вклучи чудото на раѓањето на Исус како еден вид втор космогониски настан) Канонските христијански списи ги вклучуваат двата еврејски космогониски митови кои се наоѓаат во Битие 1:1—2:2 и Битие 2:4—3:24. ==== Битие 1:1—2:3 ==== Во првиот текст за создавањето (Битие 1:1—2:3), Творецот е наречен ''[[Елохим]]'' (обично преведен едноставно како „Бог“). Тој го создава универзумот во период од шест дена, создавајќи нова карактеристика секој ден: прво го создава денот и ноќта; потоа го создава небесниот свод за да ги оддели „водите горе“ од „водите долу“; потоа ја одделува сувата земја од водата; потоа создава растенија на земјата; потоа ги поставува Сонцето, Месечината и ѕвездите на небото; потоа создава животни кои пливаат и летаат; потоа создава копнени животни; и конечно создава [[Адам и Ева|маж и жена]] заедно, „по свој лик“. На седмиот ден, Бог се одмара, давајќи ја основата за обичајот за одмарање во сабота. ==== Битие 2:4—3:24 ==== Вториот мит за создавањето во Битие се разликува од првиот во голем број важни елементи. Овде Творецот се нарекува ''Јахве'' (обично преведен како „Господ Бог“ или „ <small>ГОСПОД</small> Бог“ (со мали букви), и покрај тоа што Јахве е всушност личното име на Богот на Израел и не значи буквално „Господ“). Овој мит започнува со зборовите: „Во денот кога Господ, Бог, ги правеше земјата и небото, уште немаше никакво полско растение по земјата, уште немаше никнато никакво зеленило, зашто Господ, Бог, уште не пушти дожд на земјата, и го немаше човекот да ја обработува земјата...“ <ref>[https://www.bible.com/mk/bible/311/GEN.2.MKB Битие 2:4–5]</ref>. Потоа митот продолжува да го опишува Јахве како создава човек по име Адам од прав. Јахве ја создава [[Еденска градина|Едемската градина]] како дом за Адам и му кажува на Адам да не јаде од плодот на [[Дрво на познавањето на доброто и злото|Дрвото на познавањето на доброто и злото]] во средината на Градината (до [[Дрво на животот|Дрвото на животот]]). Јахве исто така создава животни и му ги покажува на човекот, кој им дава имиња. Јахве гледа дека нема соодветен другар за човекот меѓу животните, па потоа го успива Адам и вади едно од ребрата на Адам, создавајќи од него жена која Адам ја нарекува [[Ева]]. Змијата ја искушува Ева да јаде од Дрвото на познавањето на доброто и злото, и таа подлегнува, нудејќи му го и плодот на Адам. Како казна, Јахве ги протерува двојката од Градината и „го истера човекот; и насели источно од Еденската Градина, херувими со пламенен меч, кој се вртеше околу, за да го штитат патот, кон дрвото на животот“. <ref>Битие 3:24</ref> Господ вели дека мора да ги протера луѓето од Градината затоа што станале како него, знаејќи го доброто и злото (поради јадењето од забранетото овошје), а сега само [[Бесмртност|бесмртноста]] (која можеа да ја добијат јадејќи од Дрвото на животот) стои помеѓу нив и божеството:<blockquote>И Господ, Бог, рече: „Еве, човекот стана како еден од Нас, знаејќи го доброто и злото. Да не ја испружи сега раката, и да набере од дрвото на животот па да јаде и да живее вечно!“ <ref>[https://www.bible.com/mk/bible/311/GEN.3.MKB Битие 3:22]</ref></blockquote>Иако текстот на Битие не ја идентификува искушувачката змија со [[Сатана|Сатаната]], христијанската традиција ги изедначува двете. Оваа традиција си го пронашла својот пат во неканонските христијански „митови“, како што е „ ''Изгубениот рај'' “ од Џон Милтон. === Искачување на планината === [[Податотека:Bloch-SermonOnTheMount.jpg|лево|мини|Исусовата [[Беседа на гората|Беседа на гората,]] прикажана од [[Карл Блох]]]] Според Лорена Лаура Стуки, голем број на митови ги прикажуваат светите планини како „места на откровенија“: „Во митот, искачувањето на светата гора претставува духовно патување, кое ветува прочистување, увид, мудрост или познавање на светото“. Како примери за оваа тема, Стуки ги вклучува откровението на Десетте заповеди на планината Синај, Христовото искачување на планина за да ја одржи својата [[Беседа на гората]] и [[Вознесение Христово|Христовото вознесение]] на небото од [[Маслинова Гора|Маслиновата гора]]. === Аксис мунди === Голем број на митологии вклучуваат „светски центар“, кој често е светото место на создавањето; овој центар често има форма на дрво, планина или друг исправен предмет, кој служи како [[Axis mundi|''axis mundi'']] или оска на светот. Голем број научници ја поврзале христијанската приказна за христовото распнување на [[Голгота]] со оваа тема на космички центар. Во своите ''„Митови за создавањето на светот“'', Дејвид Лиминг тврди дека, во христијанската приказна за распнувањето, крстот служи како „''axis mundi, центарот на новото создавање''“. Според традицијата зачувана во источнохристијанскиот фолклор, Голгота претставува врвот на космичката планина во средината на светот и местото каде што бил создаден и погребан Адам. Според оваа традиција, кога Христос е распнат, неговата крв паѓа врз черепот на [[Адам]], кој е закопан во подножјето на крстот, и го искупува. Џорџ Еври ја дополнува врската помеѓу космичката средина и Голгота во својата книга ''„Христијанска митологија“'', забележувајќи дека сликата на черепот на Адам под крстот се појавува во многу средновековни претстави на распнувањето. Во ''„Митови за создавањето на светот“'', Лиминг објаснува дека Едемската градина може да се смета и за светски центар. === Борбен мит === Голем број на блискоисточни религии вклучуваат приказни за битка помеѓу божествено суштество и змеј или друго чудовиште што го претставува хаосот - тема која се наоѓа, на пример, во ''[[Енума Елиш]]''. Голем број научници ја нарекуваат оваа приказна „мит за борба“. Голем број научници сметаат дека древните Израелци го вклучиле митот за борба во нивните религиозни слики, како што се ликовите на Левијатан и Раав, [[Песната на морето]], описот на Божјото избавување на својот народ од Вавилон во Исаија 51:9–10, и прикажувањата на непријатели како што се фараонот и [[Навуходонозор II|Навуходонозор]]. Идејата за Сатаната како Божји противник можеби се развила под влијание на митот за борбата. Научниците, исто така, даваат објаснување дека Книгата Откровение употребува слики од митови за борба во своите описи на космичкиот судир. === Спуштање во подземјето === [[Податотека:Harrowhell.jpg|десно|мини|Ужасот на пеколот, прикажано во „''Малите денови на Жан де Бери“'', [[илуминиран ракопис]] од 14 век]] Според Дејвид Лиминг, пишувајќи во ''„Оксфордскиот придружник на светската митологија“'', оживувањето на пеколот претставува пример за мотивот на [[Спуштање во подземјето|спуштањето на херој во подземјето]], што е вообичаено во голем број на митологии. Според христијанската традиција, Христос се спуштил во пеколот по неговата смрт за да ги ослободи таму душите; овој настан е познат како оживување на пеколот. Оваа приказна е раскажана во [[Евангелие по Никодим|Евангелието по Никодим]] и може да биде значењето зад [[Прво послание на апостол Петар|Првото послание на апостол Петар]] 3:18–22. <ref group="n">Еври, исто така, ги гледа новозаветните наводи за општото воскресение (на пр. во Јован 5:25–29) како поврзани со пропаста на пеколот, бидејќи верува дека раното христијанство не правело јасна разлика помеѓу ослободувањето на душите од пеколот од страна на Христос и општото воскресение (Еври 66).</ref> === Умирачкиот Бог === Голем број на митови, особено од [[Блискиот Исток]], прикажуваат Бог кој умира и воскреснува; оваа фигура понекогаш се нарекува „бог што умира“. Важна студија за оваа фигура е ''„Златната гранка'' “ од Џејмс Џорџ Фрејзер, која ја следи темата за Бог кој умира низ голем број митови. Богот што умира често се поврзува со плодноста. Голем број научници, вклучувајќи го и Фрејзер, сметаат дека приказната за Христос е пример за темата за „Бог што умира“. Во статијата „Бог што умира“ во ''„Оксфордскиот придружник на светската митологија“'', Дејвид Лиминг забележува дека Христос може да се смета како носител на плодност, иако од духовен, а не од физички вид. Во својата проповед за Празникот на Пресветото Тело и Христовата Крв од 2006 година, [[Папа Бенедикт XVI|папата Бенедикт XVI]] ја забележал сличноста помеѓу христијанската приказна за воскресението и паганските митови за мртвите и воскреснати богови: „''Во овие митови, душата на човечката личност, на одреден начин, се протегала кон тој Бог создаден човек, кој, понижен до смрт на крст, на овој начин ни ја отворил вратата на животот на сите нас''.“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/en/homilies/2006/documents/hf_ben-xvi_hom_20060615_corpus-christi.html|title=Homily of His Holiness Benedict XVI|date=15 June 2006|publisher=Libreria Editrice Vaticana|location=Saint John Lateran}}</ref> === Митови за поплавите === Голем број на култури имаат митови за потоп што го прочистува светот како подготовка за преродба. Вакви приказни се појавуваат на секој населен континент на земјата. Пример е библиската приказна за Ное. Во ''„Оксфордскиот придружник за светската митологија“'', Дејвид Лиминг забележал дека, во библиската верзија, како и во другите митови за потопот, потопот означува нов почеток и втора шанса за создавањето и човештвото. === Основачки митови === Според Сандра Франкиел, записите за „''животот и смртта на Исус, неговите дела и зборови''“ ги даваат „основачките митови“ на христијанството. Франкиел смета дека овие основачки митови се „''структурно еквивалентни''“ на митовите за создавањето во другите религии, бидејќи тие се „''вртежот околу кој религијата се врти и на кој се враќа''“, воспоставувајќи го „''значењето''“ на религијата и „''суштинските христијански практики и ставови''“. Том Кејн го употребува изразот „основачки митови“ пошироко, за да опфати приказни како што се оние за [[Небесна војна|Небесната војна]] и [[Гревопаѓање|Гревопаѓањето]]; според Каин, „''катастрофалните последици од непослушноста''“ се сеприсутна тема во христијанските основачки митови. Христијанската митологија за [[Мит за потеклото|основањето]] на нивното општество започнува со Исус и неговите многубројни учења и ги вклучува приказните за христијанските ученици кои ја основале христовата црква и соборите во текот на 1 век. Ова може да се смета за приказните во четирите канонски евангелија и [[Дела на светите апостоли|Делата на сетите апостоли]]. Јунаците на првото христијанско општество започнуваат со Исус и оние избрани од Исус, [[Дванаесет Апостоли|дванаесетте апостоли]], вклучувајќи ги [[Петар]], [[Јован Богослов|Јован]], [[Апостол Јаков Праведниот|Јаков]], како и [[Апостол Павле|Павле]] и [[Богородица|Марија (мајката на Исус)]]. === Херојски митови === Во своето влијателно дело од 1909 година ''„[[Мит за раѓањето на јунакот]]“'', [[Ото Ранк]] смета дека раѓањата на многу митски јунаци следат заеднички образец. Ранк ја вклучува приказната за [[Христово Рождество|Христовото раѓање]] како репрезентативен пример за овој образец. Според [[Мирча Елијаде]], една сеприсутна митска тематика ги поврзува јунаците со убивањето змејови, тема која Елијаде ја поврзува со „''многу древниот космогониско-јуначки мит''“ за битка помеѓу божествен јунак и змеј. Тој ја наведува христијанската легенда за [[Свети Георги|Свети Ѓорѓи]] како пример за оваа тема. Пример од [[Доцен среден век|доцниот среден век]] доаѓа од Диедоне де Гозон, трет голем мајстор на [[Болничари|витешкиот ред од Родос]], познат по убивањето на змејот од Малпасо. [[Мирча Елијаде|Елијаде]] пишува:<blockquote>„Легендата, како што беше природно, му ги додели атрибутите на Свети Ѓорѓи, познат по неговата победничка борба со чудовиштето. [...] Со други зборови, со едноставниот факт дека бил сметан за херој, де Госон бил идентификуван со категорија, архетип, кој [...] го опремил со митска биографија од која било невозможно да се изостави борбата со влекачко чудовиште.“<ref name="eliade392">Eliade, ''Cosmos and History'', 39</ref></blockquote>Во ''„Оксфордскиот придружник на светската митологија“'', Дејвид Лиминг ги навел [[Мојсеј]], [[Исус Христос|Исус]] и кралот [[Крал Артур|Артур]] како примери за јуначкиот мономит, нарекувајќи ја приказната за Христос „особено комплетен пример за јуначкиот мономит“. Лиминг го смета воскресението за заеднички дел од јуначкиот мономит, во кој воскреснатите херои честопати стануваат извори на „''материјална или духовна храна за својот народ''“; во врска со ова, Лиминг забележува дека христијаните го сметаат Исус за „''леб на животот''“. Во однос на вредностите, Лиминг го споредил „митот за Исус“ со митовите за други „христијански херои како што се Свети Ѓорѓи, [[Песна за Роланд|Роланд]], [[Ел Сид]], па дури и кралот Артур“; подоцнежните митови за јунаците, според Лиминг, го одразуваат опстанокот на претхристијанските јуначки вредности - „вредности на воена доминација и културно разликување и хегемонија“ - повеќе од вредностите изразени во приказната за Христос. === Рај === [[Податотека:Sirin_Sunduk_1710.jpg|мини|Во илустрациите од [[Битие (библиска книга)|Книгата Битие]], [[Помори|Поморите]] често ги прикажувале [[Сирин|сирините]] како птици што седат на [[Рај|рајски]] дрвја. 1710]] Голем број на религиозни и митолошки системи содржат митови за [[Рај|рајот]]. Многу од овие митови вклучуваат губење на рајот што постоел на почетокот на светот. Некои научници виделе во приказната за [[Еденска градина|Едемската градина]] пример за овој општ мотив. === Жртвување === Жртвувањето претставува елемент во многу верски традиции и често е претставена во митови. Во ''„Оксфордскиот придружник на светската митологија“'', Дејвид Лиминг ја навел [[Жртвување на Исак|приказната за Авраам и Исак]] и приказната за Христовата смрт како примери за оваа тема. Венди Донигер ги опишал евангелските ракописи како „метамит“ во кој Исус разбира дека е дел од „нов мит [...] за човек кој е жртвуван во омраза“, но „го гледа внатрешниот мит, стариот мит за потеклото и прифаќањето, митот за бог кој се жртвува себеси во љубов“. === Евхаристија === Поврзано со доктрината за транссупстанцијација, христијанска практика на [[Исус Христос]] за време на [[Евхаристија|Евхаристијата]] е пример за теофагија. <ref>{{Наведено списание|last=Smith|first=Preserved|year=2014|title=Christian Theophagy: An Historical Sketch|url=https://zenodo.org/record/1450260|journal=The Monist|publisher=Oxford University Press|volume=23|issue=2|pages=161–208|doi=10.5840/monist19182828}}</ref> === Пренесување на злото === Теолошкиот концепт за [[Христово Рождество|Христовото раѓање]] за искупување на [[Првороден грев|првородниот грев]] е средишен во христијанската нарација. Според христијанската теологија, со тоа што Адам не го послушал Бога во Едемската градина, човештвото стекнало вкоренета маана која ги држи луѓето во состојба на морална несовршеност, генерално наречена „првороден грев“. Според [[апостол Павле]], гревот на Адам донел грев и смрт за целото човештво: „''Затоа, како што гревот влезе во светот преку еден човек, а преку гревот - смртта; така смртта помина на сите луѓе, зашто сите згрешија''.“ (Римјаните 5:12). Според православниот христијански поглед, Исус го спасил човештвото од конечна смрт и проклетство умирајќи за нив. Поголемиот дел од христијаните веруваат дека Христовата [[Жртвување|жртва]] натприродно ја променила моќта на смртта врз човештвото, што се докажало кога тој [[Исусово воскресение|воскреснал]] и ја укинало моќта на гревот врз човештвото. Според Павле, „''Но со подарокот не е исто како со престапот. Додека престапот на еден човек им донесе смрт на многумина, љубовта на еден друг човек, на Исус Христос, им носи изобилно простување на мнозина, како подарок кој произлегува од Божјата благонаклоност''.“ (Римјаните 5:15). За многу христијани, доктрината за искупување природно води кон есхатолошките наративи за христијанските луѓе кои воскреснуваат од мртвите и оживуваат, или веднаш влегуваат во рајот за да се придружат на Исус. ==== Искупување во канонските списи ==== Теолошките списи на [[апостол Павле]] ја поставуваат основната рамка на доктрината за искупување во [[Новиот завет]]. Сепак, делата на Павле содржат релативно малку митологија (наратив). Поголемиот дел од наративите во Новиот завет се наоѓаат во [[Евангелие|Евангелијата]] и во [[Откровение на Јован|Откровение]]. Иако евангелските наративи не ја изложуваат доктрината за искупување толку целосно како Павле, тие ја имаат приказната за [[Тајната вечера]], [[Христово распнување|распнувањето]], смртта и [[Исусово воскресение|воскресението]]. Искупувањето е исто така споменато во параболите за Исус во неговите последни денови. Според евангелието на Матеј, на [[Тајна вечера|Тајната вечера]], Исус ја нарекува својата крв „''зашто ова е Мојата крв на Заветот, која се пролева за мнозина, за проштавање на гревовите''“ (Матеј 26:28)<ref>[https://www.bible.com/mk/bible/311/MAT.26.MKB Матеј 26:28]</ref>. Јовановото евангелие е особено богато со параболи и ветувања за искупување: „''Јас сум животодавниот Леб Кој слезе од небото! Кој се храни од овој Леб - ќе живее вечно! А Лебот што Јас ќе го дадам за животот на светот е Моето тело''.“ (Јован 6:51)<ref>[https://www.bible.com/mk/bible/322/JHN.6.51.MNT Јован 6:51]</ref>; „''Вистина, вистина ви велам, ако пченичното зрно не падне во земјата и не умре, останува само; а ако умре, донесува многу плод''.“ (Јован 12:24).<ref>[https://www.bible.com/mk/bible/311/JHN.12.24.MKB Јован 12:24]</ref> ==== Искупување во неканонска литература ==== Наративот за жртвата и искупувањето се појавува експлицитно и во голем број од неканонските дела. На пример, во Книга 3 од милтоновиот „''Изгубениот рај“'', Синот Божји се нуди да стане човек и да умре, со што го плаќа долгот на човештвото кон [[Господ-Отецот|Бог Отецот]]. „Проклетството на пеколот“ е неканонски мит со приближни одредени вредности од доктрината за искупување. Според оваа приказна, Христос се спуштил во земјата на мртвите по неговото распнување, спасувајќи ги праведните души кои биле отсечени од небото поради дамката на првородниот грев. Приказната за проклетството била популарна во текот на [[средниот век]]. Староанглиската поема наречена „''Проклетството на пеколот''“ го опишува Христос како влегува во пеколот и ги спасува патријарсите од [[Стариот завет]]. (Проклетството не е единственото објаснување кое христијаните го дале за судбината на праведните кои умреле пред Христос да го изврши искупувањето.) <ref>На пример, според Расел, стр. 205–206, средновековниот схоластички теолог Абелар верувал „дека праведните пагани биле просветлени и спасени од Словото за време на нивниот живот“. Расел, исто така, предлага друго можно објаснување што схоластичките теолози не го земале предвид: „Христос умре за сите човечки суштества каде и да се во просторот или времето. Неговата жртва беше вградена во планот на спасението за цела вечност и таа влијае на оние што доаѓаат по воплотувањето не повеќе отколку на оние што дојдоа пред нив“.</ref> Во современата книжевност, искупувањето продолжува да биде тема. Во првиот роман за ''[[Хрониките на Нарнија|Нарнија]]'' од [[К. С. Луис|К.С. Луис]], ''„Лавот, вештерката и ормано“'', едно момче по име Едмунд е осудено на смрт од бела вештерка, а магичниот крал-лав Аслан се нуди да умре наместо Едмунд, со што го спасува. Животот на Аслан е жртвуван на олтар, но повторно се враќа во живот. Саможртвата на Аслан за Едмунд често се толкува како алегорија за приказната за Христовата жртва за човештвото; иако Луис негирал дека романот претставува алегорија. <ref group="n">Писмо до дете обожавател по име Патриција, објавено во The Essential C. S. Lewis.</ref> === Есхатолошки митови === [[Христијанska есхатологија|Христијанските есхатолошки]] митови вклучуваат приказни за [[Задгробен живот|задгробниот живот]]: наративите за Исус Христос кој [[Воскресение|воскреснал од мртвите]] и denes дејствува како [[wiktionary:savior|спасител]] на сите генерации христијани, како и приказни за рајот и пеколот. Овие митови би ги вклучиле и пророштвата за [[Апокалипса|крајот на светот]] и новиот милениум во [[Откровение на Јован|Откровението на Јован]], како и приказната дека Исус еден ден ќе се врати на земјата. Главните карактеристики на христијанската есхатолошка митологија вклучуваат верувања за задгробниот живот, Второто доаѓање, воскресението на мртвите и [[Страшниот суд]]. ==== Непосреден задгробен живот (рај и пекол) ==== [[Податотека:Good_shepherd_02b_close_slightly_improved.jpg|мини|''Исус како Добриот Пастир'', слика на таванот од катакомбата Света Калисто, ранохристијанска уметност, средината на 3 век од н.е. Пример за најрана христијанска уметност што прикажува пастирска сцена во задгробниот живот.]] Поголемиот дел од христијанските деноминации имаат одредено верување во непосреден задгробен живот кога луѓето умираат. Христијанските списи даваат неколку описи на непосреден задгробен живот и рај и пекол; сепак, во најголем дел, и [[Нов завет|Новиот]] и [[Стар завет|Стариот]] завет се фокусираат многу повеќе на митот за конечно телесно воскресение отколку на какви било верувања за чисто духовен задгробен живот подалеку од телото. Голем дел од Стариот завет не изразува верување во личен задгробен живот исполнет со награда или казна:<blockquote>„Сите мртви одат во [[Шеол]], и таму заедно лежат во сон - без разлика дали се добри или зли, богати или сиромашни, робови или слободни (Јов 3:11–19). Опишан е како регион „темен и длабок“, „Јамата“ и „земјата на заборавот“, отсечен и од Бога и од човечкиот живот горе (Псалми 6:5; 88:3–12). Иако во некои текстови моќта на Јахве може да достигне до Шеол (Псалми 139:8), доминантната идеја е дека мртвите се напуштени засекогаш. Оваа идеја за Шеол е негативна во контраст со светот на животот и светлината горе, но не постои идеја за суд или за награда и казна.“<ref>Tabor</ref></blockquote>Подоцнежните старозаветни списи, особено делата на еврејските пророци, опишуваат конечно воскресение на мртвите, честопати придружено со духовни награди и казни:<blockquote>„Тогаш ќе се разбудат мнозина кои спиеја во земниот прав; едни за вечен живот а други за срам и вечен презир. Разумните ќе блескаат како сјајниот небесен свод, и кои ги учеа мнозината на праведност, како ѕвезди довека, во сета вечност“ (Даниел 12:2)<ref>[https://www.bible.com/mk/bible/311/DAN.12.MKB Даниел 12:2]</ref>.</blockquote>Сепак, дури и овде, акцентот не е придава на непосреден задгробен живот во рајот или пеколот, туку на некое идно телесно воскресение. Новиот завет, исто така, посветува доста малку внимание на непосредниот задгробен живот. Неговиот примарен фокус е воскресението на мртвите. Некои делови од Новиот завет се смета дека споменуваат (невоскреснати) мртви луѓе кои доживуваат некаков вид задгробен живот (на пример, [[Парабола за богатиот човек и Лазар|параболата за богатиот човек и Лазар]]); сепак, Новиот завет вклучува единствено неколку митови за рајот и пеколот. Поточно, рајот претставува место на мирен престој, каде што Исус оди да „подготви дом“ или соба за своите ученици (Јован 14:2). <ref>Во Домот на Мојот Татко има многу живеалишта; ако не беше така, Јас ќе ви кажев, зашто одам да ви приготвам место.</ref> Црпејќи од библиските слики (Јован 10:7, Јован 10:11–14), многу христијански наративи за рајот вклучуваат убаво зелено пасиште и средба со добронамерен Бог. Некои од најраните христијански уметности го прикажуваат рајот како зелено пасиште каде што луѓето се овци водени од Исус како „добриот пастир“ како во толкувањето на рајот. Како што се развивале [[Доктрина|доктрините]] за рајот и пеколот (и исто така и католичкото [[чистилиште]]), неканонската христијанска книжевност започнала да развива елаборирана митологија за овие места. Дантеовата ''„[[Божествена комедија]]“'' во три дела е одличен пример за таква митологија за задгробниот живот, опишувајќи го [[Пеколот (Божествена комедија)|Пеколот]], [[Чистилиштето (Божествена комедија)|Чистилиштето]] и [[Рајот (Божествена комедија)|Рајот]]. Денес, концептуализациите за пеколот се разликуваат доста низ различните деноминации. ==== Второ доаѓање ==== [[Податотека:Wandering jew - Gustave Dore (125363872).jpg|десно|мини|''„Скитничкиот Евреин“'' од [[Гистав Доре]].]] [[Второ Христово пришествие|Второто Христово доаѓање]] зазима средишно место во христијанската митологија. Второто Христово доаѓање е враќањето на Христос на Земјата за време на периодот на преобразба што претходи на крајот на овој свет и воспоставувањето на [[Небесно Царство|Небесното Царство]] на Земјата. Според [[Евангелие според Матеј|евангелието според Матеј]], кога Исус е на суд пред римските и еврејските власти, тој тврди: „Отсега ќе Го гледате Човечкиот Син, како седи оддесно на Силата и како доаѓа на небесните облаци.<ref>[https://www.bible.com/bible/311/MAT.26.64.MKB Матеј 26:64]</ref> Легендата за скитникот Евреин се однесува на Евреин кој го исмејувал Исус на патот кон распнувањето, а потоа бил проколнат да оди по земјата до Второто доаѓање. ==== Воскресението и конечниот суд ==== Христијанската митологија ги вклучува пророштвата од [[Стар завет|Стариот завет]] за идно воскресение на мртвите. Како и еврејскиот пророк Даниел (на пр., Даниел 12:2), христијанската Книга [[Откровение на Јован|Откровение]] (меѓу другите стихови од [[Нов завет|Новиот завет]]) го опишува воскресението: „''Морето ги предаде луѓето загинати во него, а и Смртта и Адот ги предадоа умрените луѓе што тие ги држеа. На сите луѓе им беше судено според нивните дела''.“ <ref>[https://www.bible.com/mk/bible/322/REV.20.13.MNT Откровение 20:13]</ref> Праведните и/или верните уживаат во блаженство во земното Небесно Царство, но злите и/или нехристијаните се „''фрлени во огненото езеро''“.<ref>[https://www.bible.com/mk/bible/compare/REV.20.15 Откровение 20:15]</ref> ==== Небесното Кралство на Земјата ==== Христијанските есхатолошки митови претставуваат целосно светско обновување по конечниот суд. Според Книгата Откровение, Бог „''ќе ја избрише секоја солза од нивните очи. Нема повеќе да постојат смртта, тагата, плачот и болката, зашто стариот свет неповратно ќе го нема''. <ref>[https://www.bible.com/mk/bible/compare/REV.21.4 Откровение 21:4]</ref>Според пасусите од Стариот и Новиот завет, доаѓа време на совршен мир и среќа:<blockquote>„И ќе им суди Тој на народите и ќе изобличи многу племиња; ќе ги прековаат мечевите свои во плугови, а копјата свои – во српови: народ против народ нема да крене меч и нема повеќе да се учат на војна.“<ref>[https://www.bible.com/bible/1501/ISA.2.4.MK2006 Исаија 2:4]</ref></blockquote>{{Наводи|40em|group="n"}} Одредени библиски пасуси дури сугерираат дека Бог ќе ги укине денешните природни закони во корист на бесмртност и целосен мир: * „Волкот ќе живее со јагнето, рисот ќе лежи со јарето, телето и лавчето ќе пасат заедно, а мало детенце ќе ги води. [...] Кравата и мечката ќе пасат заедно, а нивните млади ќе лежат заедно, лавот ќе јаде слама како говедо. [...] Доилче ќе си игра над дупката на змијата, цицалчето ќе ја вовлекува раката во змииното легло. [...] Не ќе се прави повеќе зло, не ќе се опустува на сета Моја света гора: земјата ќе се исполни со знаење за Господа, како што морињата се полнат со вода..“<ref>[https://www.bible.com/mk/bible/311/ISA.11.MKB Исаија 11:6, 9]</ref> * „На оваа гора Тој ќе ја скине завесата која ги покриваше сите народи, покривката што ги покриваше сите племиња, 8и ќе ја уништи смртта засекогаш. И Господ Бог ќе ја избрише солзата од секое лице - ќе го симне срамот на Својот народ од целата земја.“ <ref>[https://www.bible.com/mk/bible/311/ISA.25.MKB Исаија 25:7–8]</ref> * „во еден миг, во миг на окото, при гласот на последната труба: имено трубата ќе затруби и мртвите ќе воскреснат нераспадливи, а ние ќе се измениме.“<ref>[https://www.bible.com/mk/bible/311/ISA.25.MKB 1 Коринтјаните 15:52]</ref> * „Ноќ нема да има веќе и не ќе им биде потребна светлина од светилка, ни светлина од сонцето, зашто Господ Бог ќе ги осветлува, и ќе владеат во веки веков.“<ref>[https://www.bible.com/mk/bible/311/REV.22.5.MKB Откровение 22:5]</ref> ==== Миленаризам и амиленијализам ==== Во времето кога христијанството била нова и прогонувана религија, голем број на христијани верувале дека крајот на времето е неизбежен. Научниците и денес разговараат за тоа дали Исус бил апокалиптичен проповедник; сепак, неговите рани следбеници, „''групата Евреи кои го прифатиле како месија во годините веднаш по неговата смрт, го разбирале првенствено во апокалиптични термини''“. Распространет во раната црква, а особено во периоди на прогонство, ова христијанско верување во неизбежен крај се нарекува „[[миленаризам]]“. (Го добива името од илјадагодишното („милениумско“) владеење на Христос кое, според книгата Откровение, ќе претходи на конечното светско обновување; слични верувања во претстојниот рај се наоѓаат и во други религии, а овие феномени често се нарекуваат и „миленаризам“) [[Миленаризам|Миленаризмот]] ги утешувал христијаните во време на прогонство, бидејќи предвидувал непосредно избавување од страдање. Од негова перспектива, човечкото дејствување има мало значење: миленаризмот е утешен токму затоа што предвидува дека среќата доаѓа без разлика што прават луѓето: „''Навидум триумфот на Злото го сочинуваше апокалиптичниот синдром што требаше да му претходи на Христовото враќање и милениумот''.“ Сепак, со текот на времето, миленаризмот ја изгубил својата привлечност. <ref>Според Елијаде, Мит и реалност, стр. 67: „Откако стана официјална религија на Римското Царство, христијанството го осуди милениризмот како еретички, иако познати отци го исповедаа во минатото. [...] Есхатонот повеќе не беше непосреден настан како што беше за време на прогонствата.“ Според ReligiousTolerance.org, специфичната варијанта на милениризмот што ја осуди беше „Историскиот премилениризам“, во кој веруваа многу христијани во текот на првите три века од н.е.; официјалниот став на Римската црква против милениумите се нарекува „амилениризам“ и во голема мера беше воспоставен од Августин од Хипо (Робинсон). Дури и некои од црковните отци кои го прифатија историскиот премилениализам се сомневаа во неизбежноста на Крајот, бидејќи Христовото доаѓање изгледаше сè помалку веројатно дека ќе биде непосредно. Според Мекгин, стр. 62: „Како и Иренеј и Иполит, Тертулијан мислеше (барем во поголемиот дел од својата кариера) дека крајот не е близу.“</ref> Христос не се вратил веднаш, како што предвидувале претходните христијани. Покрај тоа, на голем број христијани повеќе не им била потребна утехата што ја обезбедувала миленаризмот, бидејќи повеќе не биле прогонувани: „''Со триумфот на Црквата, Небесното Царство веќе беше присутно на земјата, и во извесна смисла стариот свет веќе беше уништен''.“ (миленаризмот оживеал во периоди на историски стрес, и моментално е популарен меѓу евангелистичките христијани.) Во осудата на миленаризмот од страна на Римската црква, Елијаде ја гледа „првата манифестација на доктрината за [човечки] напредок“ во христијанството. Според амиленаристичкиот поглед, Христос навистина ќе дојде повторно, воведувајќи совршено Небесно Царство на земјата, но „Божјето Царство е [веќе] присутно во светот денес преку присуството на небесното владеење на Христос, Библијата, Светиот Дух и христијанството“. Амиленаристите не ја чувствуваат „''есхатолошката тензија''“ која ја инспирира прогонството; затоа, тие ги толкуваат своите есхатолошки митови или фигуративно или како описи на далечни настани, а не како непосредни. <ref>Според ReligiousTolerance.org, амиленалистите го толкуваат митот за Второто Христово доаѓање буквално, иако не очекуваат Христос да дојде наскоро, а честопати го толкуваат Антихристот фигуративно. Робинсон</ref> Така, откако ја зазел амиленаристичката позиција, Црквата не само што чекала Бог да го обнови светот (како што правеле миленаристите), туку и верувал дека го подобрува светот преку човечко дејствување. === Вештерки === [[Податотека:Albert_Joseph_Pénot_-_Départ_pour_le_Sabbat_(1910).jpg|мини|Вештерка која заминува за [[Вештерски сабат|Вештерскиот сабат]] на метла — мотив вклучен во ''Errores Gazariorum'' („Грешките на Газариите“) напишана во 1437 година, веројатно од савојски инквизитор]] Во раниот современ период, познати христијански теолози развиле разработени митологии за вештерки кои придонеле за засилување на [[Лов на вештерки|ловот на вештерки]]. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Lum96_FPZp0C&pg=PA48|title=The Oxford Handbook of Witchcraft in Early Modern Europe and Colonial America|last=Levack|first=Brian P.|date=2013|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-515669-0|pages=48–49}}</ref> Главните дела во христијанската демонологија, како што е [[Malleus Maleficarum]], биле посветени на имплементацијата на [[Исход (библиска книга)|Исход 22:18]] од [[Стар завет|Стариот завет]]: „Не ќе дозволиш волшебничка да живее.“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/topic/Malleus-maleficarum|title=Britannica: Malleus Maleficarum|archive-url=https://web.archive.org/web/20180924230442/https://www.britannica.com/topic/Malleus-maleficarum|archive-date=2018-09-24}}</ref> Концептот за саботата на вештерките бил добро артикулиран до [[17 век]]. Теологот Мартин Делрио бил еден од првите што дал живописен опис во неговото влијателно ''дело Disquisitiones magicae'': <ref>{{Наведено списание|last=Young|first=Francis|year=2015|title=review of Martin Delrio: Demonology and Scholarship in the Counter-Reformation, (review no. 1763)|url=https://www.history.ac.uk/reviews/review/1763|journal=Reviews in History|doi=10.14296/RiH/2014/1763|doi-access=free|access-date=2025-11-29|archive-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103174417/https://www.history.ac.uk/reviews/review/1763|url-status=dead}}</ref><blockquote>Таму, во повеќето прилики, откако ќе се запали гнасен, одвратен оган, злиот дух седи на престол како претседател на собранието. Неговиот изглед е застрашувачки, скоро секогаш како на коза или куче. Вештерките доаѓаат да му се поклонат на различни начини. Понекогаш го молат на свиткани колена; понекогаш стојат со грб свртен кон него. Нудат свеќи направени од смола или папочна врвца од дете и го бакнуваат на аналниот отвор како знак на почит. Понекогаш го имитираат жртвувањето на мисата (најголемото од сите нивни злосторства), како и прочистувањето со вода и слични католички церемонии. По празникот, секој зол дух го зема за рака ученикот на кого му е доверен, и за да можат да направат сè со најапсурдниот вид ритуал, секој човек се наведнува наназад, ги спојува рацете во круг и ја фрла главата како што прават избезумените фанатици. Потоа започнуваат да танцуваат. Пеат многу непристојни песни во негова чест [на Сатана]. Се однесуваат смешно на секој начин и на секој начин спротивно на прифатените обичаи. Потоа нивните љубители на демони копулираат со нив на најодвратен начин.</blockquote> === Легенда и фолклор === * Легенди * [[Презвитер Јован]] * [[Свети Ѓорѓи и Змејот]] * [[Скитнички Евреин]] ==== Легендарни суштества ==== Голем број на легендарни суштества се посведочени во христијанската митологија. Меѓу нив се [[Бехемот|Бехемотот]], [[Левијатан]], [[Ангел|ангели]], [[Демон|демони]], [[Исполини]], Реем, [[Зиз (митологија)|Зиз]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://themythiccross.com/|title=The Mythic Cross|last=Blanch|first=Jorge|date=2024-07-15|work=The Mythic Cross|language=en-US|accessdate=2024-11-24|archive-date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241124203346/https://themythiccross.com/|url-status=dead}}</ref> и [[Змеј|змејови]]. == Ставови кон времето == [[Податотека:Ezekiel's_vision.jpg|десно|мини|Еден традиционален приказ на визијата за [[Херувим|херувимите]] и кочијата, врз основа на описот на [[Езекил|Езекиел]].]] Според [[Мирча Елијаде]], голем број нљ традиционални општества имаат циклично чувство за време, периодично реконструирајќи митски настани. Преку ова реконструирање, овие општества постигнуваат „вечно враќање“ во митското доба. Според Елијаде, христијанството задржува чувство за циклично време, преку обредно одбележување на Христовиот живот и имитирањето на Христовите постапки; Елијаде го нарекува ова чувство за циклично време како „митски аспект“ на христијанството. Сепак, јудео-христијанската мисла, исто така, прави „новитет од прва важност“, според Елијаде, бидејќи го прифаќа поимот за линеарно, историско време; во христијанството, „''времето повеќе не е [само] кружно Време на Вечното Враќање; тоа стана линеарно и неповратно Време''“. Собирајќи ги изјавите на Елијаде на оваа тема, Ерик Раст напишал: „''Нова религиозна структура стана достапна. Во јудео-христијанските религии - јудаизмот, христијанството, исламот - историјата се сфаќа сериозно, а линеарното време се прифаќа. [...] Христијанскиот мит му дава на таквото време почеток во создавањето, центар во Христовиот настан и крај во конечното исполнување''“. Спротивно на тоа, митовите на голем број на традиционални култури претставуваат цикличен или статичен поглед на времето. Во овие култури, целата „[важна] историја е ограничена на неколку настани што се случиле во митските времиња“. Со други зборови, овие култури ги сместуваат настаните во две категории, митско доба и сегашност, помеѓу кои нема континуитет. Сè во сегашноста се гледа како директен резултат на митското доба:<blockquote>„Исто како што современиот човек се смета себеси за составен од [целата] Историја, човекот од архаичните општества сметал дека е резултат на [само] одреден број митски настани.“ </blockquote>Поради ова гледиште, според Елијаде, членовите на голем број на традиционални општества ги гледаат своите животи како постојано повторување на митски настани, „ вечно враќање“ во митското доба: Според Елијаде, христијанството до одреден степен учествува во ова циклично чувство за времето. „Со самиот факт дека е религија“, според него, христијанството задржува барем еден „митски аспект“ - повторување на митските настани преку одреден ритуал. Елијаде дал типична црковна служба како пример:<blockquote>„Исто како што црквата претставува прекин во рамнината во профаниот простор на еден современ град, [така] службата што се слави во [црквата] означува прекин во профаното временско траење. Веќе не е денешното историско време присутно - времето што се доживува, на пример, на соседните улици - туку времето во кое се случило историското постоење на Исус Христос, времето осветено со неговото проповедање, со неговото страдање, смрт и воскресение.“ </blockquote>[[Хајнрих Цимер]], исто така, го забележил нагласувањето на христијанството врз линеарното време; тој го припишал ова нагласување конкретно на влијанието на теоријата за историјата на Августин од Хипо. Цимер не го опишал експлицитно цикличниот концепт на времето како „митски“ сам по себе, иако забележал дека овој концепт „''е во основата на хиндуистичката митологија''“. Нил Форсајт запишал дека „она што ги разликува и еврејскиот и христијанскиот религиозен систем [...] е тоа што тие се издигнуваат до светиот статус на митски наративи што се сместени во историско време“. == Наследство == === Концепти на напредок === Според Карл Мичам, „''христијанската митологија за напредок кон трансцендентално спасение''“ создала услови за современи идеи за научен и технолошки напредок. [[Хајден Вајт]] го опишува „митот за напредокот“ како „секуларен, просветителски пандан“ на „христијанскиот мит“. [[Рајнхолд Нибур]] ја опишал современата идеја за етички и научен напредок како „навистина рационализирано толкување на христијанскиот мит за спасение“. Според Ирвин, од перспектива на [[Хебрејска Библија|хебрејската Библија]] (Стариот завет), „историјата е приказна за напредок“. Христијанството го наследило хебрејското чувство за историјата преку [[Стар завет|Стариот завет]]. Така, иако поголемиот дел од христијаните веруваат дека човечката природа е по природа „падната“ (видете [[првороден грев]]) и не може да се усоврши без божествена благодат, тие веруваат дека светот може и ќе се промени на подобро, или преку човечко и божествено дејствување или само преку божествено дејствување. === Политички и филозофски идеи === Според [[Мирча Елијаде]], средновековниот „џоакински мит [...] за сестрана обнова во повеќе или помалку непосредна иднина“ влијаел врз голем број современи теории за историјата, како што се оние на Лесинг (кој експлицитно ги споредува своите ставови со оние на средновековните „ентузијасти“), [[Јохан Готлиб Фихте|Фихте]], [[Георг Вилхелм Фридрих Хегел|Хегел]] и [[Фридрих Вилхелм Јозеф фон Шелинг|Шелинг]]; а влијаел и врз голем број руски писатели. Нарекувајќи го [[Марксизам|марксизмот]] „вистинска месијанска јудео-христијанска идеологија“, [[Мирча Елијаде]] напишал дека марксизмот „презема и продолжува еден од големите есхатолошки митови на блискоисточниот и средоземноморскиот свет, имено: искупителната улога која треба да ја играат Праведните („избраните“, „помазаните“, „невините“, „мисионерите“, во наше време пролетаријатот), чии страдања се повикуваат за да го променат онтолошкиот статус на светот“. Во својата статија „Христијанската митологија на социјализмот“, [[Вил Херберг]] тврдел дека [[социјализмот]] ја наследува структурата на својата идеологија од влијанието на христијанската митологија врз западната мисла. Во ''„Оксфордскиот придружник на светската митологија“'', Дејвид Лиминг запишал дека јудео-христијанските месијански идеи влијаеле врз тоталитарните системи од 20 век, наведувајќи ја како пример [[Државна идеологија на Советскиот Сојуз|државната идеологија на Советскиот Сојуз]]. Според Хју С. Пајпер, библиските „основачки митови за [[Исход (библиска книга)|Исходот]] и прогонството, читани како приказни во кои една нација се создава преку одржување на својата идеолошка и расна чистота наспроти угнетувачка голема сила“, влегле во „реториката на национализмот низ целата европска историја“, особено во протестантските земји и помалите нации. === Божиќни приказни во популарната култура === [[Божиќни приказни|Божиќните приказни]] станале распространети во [[Европска книжевност|западната книжевност]] и култура. == Библија == === Стар завет === [[Податотека:Destruction_of_Leviathan.png|десно|мини|''Уништување на [[Левијатан]]''. Гравура од 1865 година од [[Гистав Доре]]]] Митски модели како што е првобитната борба меѓу доброто и злото се појавуваат во пасуси низ Хебрејската Библија, вклучувајќи пасуси кои опишуваат историски настани. Голема карактеристика на Хебрејската Библија е реинтерпретацијата на митот врз основа на историјата, како во [[Даниил (библиска книга)|Книгата на Даниил]], запис за искуството на Евреите од периодот на [[Втор ерусалимски храм|Вториот храм]] под странска власт, претставена како пророштво за идни настани и изразена во смисла на „митски структури“ со „''хеленистичкото кралство претставено како застрашувачко чудовиште кое не може а да не се сети на [блискоисточниот пагански мит за] змејот на хаосот''“. [[Мирча Елијаде]] тврдел дека сликовитоста која се употребува во некои делови од хебрејската Библија одразува „преобразба на историјата во мит“. На пример, според Елијаде, прикажувањето на [[Навуходонозор II|Навуходонозор]] како змеј во Еремија 51:34 е случај во кој Евреите „ги толкувале современите настани преку многу древниот космогониско-јуначки мит“ за битка помеѓу јунак и змеј. Според научниците, вклучувајќи ги Нил Форсајт и Џон Л. Мекензи, Стариот завет вклучува приказни, или фрагменти од приказни, од вонбиблиска митологија. Според [[Нова Американска Библија]], католички превод на Библијата произведен од Конфратернитетот на христијанската доктрина, приказната за [[Исполини|исполините]] во Битие 6:1–4 „''очигледно е фрагмент од стара легенда која позајмила многу од античката митологија''“, а „''синовите Божји''“ кои се споменуваат во тој пасус се „''небесни суштества од митологијата''“. Во [[Нова Американска Библија]], исто така, пишува дека Псалм 93 алудира на „древен мит“ во кој Бог се бори со персонифицирано Море. Некои научници го распознале библиското суштество [[Левијатан]] како чудовиште од [[Хананска митологија|хананската митологија]]. <ref group="n">Во [http://www.usccb.org/nab/bible/psalms/psalm29.htm#foot3 фуснота од Псалм 29:3], Нова Американска Библија го идентификува Левијатан како „седмоглаво морско чудовиште од хананската митологија“.</ref> <ref group="n">Форсајт 65: „[Во Јов 26:5–14] Јахве ги победува различните непријатели на хананските митови, вклучувајќи го и Раав, друго име за змејот Левијатан“.</ref> Според Хауард Шварц, „митот за падот на Луцифер“ постоел во фрагментарна форма во Исаија 14:12 и друга древна еврејска кижевност; Шварц тврди дека митот потекнува од „древниот ханански мит за Атар, кој се обидел да владее со престолот на Бал, но бил принуден да се спушти и наместо тоа да владее со подземјето“. Некои научници тврдат дека мирната, уредна, монотеистичка приказна за создавањето во Битие 1 може да се протолкува како реакција против митовите за создавањето на другите култури од Блискиот Исток. <ref group="n">Дејвид и Маргарет Лиминг ја споредуваат „структурираната, величествена, логична, донекаде демитологизирана“ приказна за создавањето во Битие 1 со „брзата, каприциозна, ритуална, исполнета со магична драма“ на другите митови за создавањето од Блискиот Исток (Лиминг, Речник на митови за создавањето, 113-14). Тие додаваат: „Може [...] да се каже дека оваа приказна е напишана како реакција на митовите за создавањето на блиските култури [...] Во другите митологии од Блискиот Исток, сонцето и месечината се богови кои имаат имиња и владеат. [т.е. хипотетичкиот „свештенички“ текстуален извор од кој е извлечен Битие 1] раскажува за нивното создавање на четвртиот ден како едноставни светилки без име или функција освен за да го одржат времето. [...] Додека во Енума Елиш земјата и нејзините жители се создадени речиси случајно, по потреба, Елохим создава со непроменлив план на ум“ (Лиминг, Речник на митови за создавањето, 116).</ref> <ref group="n">Џон Л. Мекензи го нарекува Битие 1 „намерна полемика против митот за создавањето [од Блискиот Исток]. Политеизмот е отстранет, а со него и теогонијата и теомахијата кои се толку важни во месопотамската форма на митот. [...] Чинот на создавањето е постигнат во целосен мир“ (Мекензи 57).</ref> Во врска со ова толкување, Дејвид и Маргарет Лиминг го опишуваат Битие 1 како „демитологизиран мит“, а Џон Л. Мекензи тврди дека писателот на Битие 1 „ги отстранил митските елементи“ од својата приказна за создавањето. Можеби најпознатата тема во Библијата што би можела да се поврзе со митско потекло <ref>{{Наведена книга|title=Theological Dictionary of the Old Testament|last=Ringgren|first=Helmer|publisher=Eerdmans|year=1990|isbn=9780802823304|editor-last=Botterweck|editor-first=G. Johannes|chapter=Yarad|editor-last2=Ringgren|editor-first2=Helmer|chapter-url=https://books.google.com/books?id=MCOd-uAEQy0C&pg=PA322}}</ref> е темата за Рајот (или небото) како место каде што престојува Бог (или ангелите или светците),<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=EGTaBJDQoD0C&q=ancient+Israelite+ideas+about+the+heavenly+realms&pg=PA42|title=Heaven and earth in the Gospel of Matthew|last=Pennington|first=Jonathan T.|publisher=Brill|year=2007|isbn=978-9004162051}}</ref> со приказни како што е вознесението на Илија (кој исчезнал на небото), војна на човекот со ангел, летачки ангели. Дури и во Новиот завет се вели дека [[апостол Павле]] го посетил третото небо,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=64p8Dmw8f-cC&pg=PA146|title=The Cosmic Drama of Salvation|last=Lee|first=Sang Meyng|publisher=Mohr Siebeck|year=2010|isbn=9783161503160}}</ref> и [[Исус Христос|Исус]] е прикажан во неколку книги како ќе се врати од небото на облак, на истиот начин како што се вознесел таму. Официјалниот текст што го повторуваат присутните за време на римокатоличката миса (Апостолскиот симбол на верата) ги содржи зборовите „Тој се вознесе на небото и седи од десната страна на Бога, Отецот. Оттаму ќе дојде повторно да им суди на живите и мртвите".<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vatican.va/archive/ccc_css/archive/catechism/p1s2c2a6.htm|title=Catechism of the Catholic Church - "He ascended ino heaven and is seated at the right hand of the Father"|archive-url=https://web.archive.org/web/20200309091650/http://www.vatican.va/archive/ccc_css/archive/catechism/p1s2c2a6.htm|archive-date=2020-03-09|accessdate=2020-03-15}}</ref> === Нов завет и рано христијанство === Според голем број научници, приказната за Христос содржи митски теми како што се [[Спуштање во подземјето|спуштањето во подземјето]], херојскиот мономит и „богот кој умира“ (погледнете го делот погоре за „[[Христијанска митологија|митски теми и типови]]“). Некои научници сметаат дека [[Откровение на Јован|книгата Откровение]] вклучува слики од античката митологија. Според Новата Американска Библија, сликата во [[Откровение 12]] :1–6 на бремена жена на небото, загрозена од [[змеј]], „одговара на широко распространет мит низ целиот антички свет дека божица бремена со спасител била прогонувана од ужасно чудовиште; со чудесна интервенција, таа родила син кој потоа го убил чудовиштето“. Бернард Мекгин семта дека сликата на двата Ѕвера во Откровение произлегува од „митолошка позадина“ што ги вклучува ликовите на [[Левијатан]] и [[Бехемот]]. [[Пастирски посланија|Пастирските посланија]] содржат осуди на „митовите“ (''muthoi''). Ова може да укажува дека рабинската или [[Гностицизам|гностичката]] митологија била популарна помеѓу раните христијани до кои биле напишани посланијата и дека авторот на посланијата се обидувал да се спротивстави на таа митологија. <ref group="n">Барет 69–71 ја споменува и рабинската и гностичката митологија како можност.</ref> <ref group="n">[http://www.usccb.org/nab/bible/1timothy/1timothy6.htm#foot8 Во фуснота 1 Тимотеј 6:20–21] во Новата Американска Библија се однесува само на можноста за гностичка митологија, а не на рабинска митологија.</ref> [[Сибилински пророштва|Сибилинските пророштва]] содржат предвидувања дека мртвиот римски цар [[Нерон]], озлогласен по своите прогони, еден ден ќе се врати како фигура слична на [[Антихрист]]. Според Бернард Мекгин, овие делови од пророштвата веројатно биле напишани од христијанин и вклучиле „митолошки јазик“ во опишувањето на враќањето на Нерон. == Историски развој == [[Податотека:Taby_kyrka_Death_playing_chess.jpg|лево|мини|Средновековна слика на Смртта како игра шах од црквата Теби во Шведска]] === Од Римското Царство до Европа === Откако христијанската теологија била прифатена од [[Римско Царство|Римското Царство]], промовирана од [[Свети Августин]] во текот 5 век, христијанската митологија започнала да доминира во Римското Царство. Подоцна, теологијата била пренесена на север од [[Карло Велики]] и [[Франки|франкискиот]] народ, а христијанските теми почнале да се вплетуваат во рамката на европските [[Мит|митологии]]. Претхристијанската [[Германска митологија|германска]] и [[келтска митологија]] што им припаѓала на племињата од [[Северна Европа]] била осудена и потопена, додека митовите за светците, приказните за Марија, митовите за [[Крстоносни војни|крстоносните војни]] и други христијански митови го зазеле нивното место. Сепак, претхристијанските митови никогаш не исчезнале целосно, тие се измешале со (римокатоличката) христијанска рамка за да формираат нови приказни, како на пример митови за [[Митски крал|митолошките кралеви]] и [[Светец|светци]] и чуда (Елијаде 1963:162–181). Приказни како онаа за [[Беовулф]] и исландските, нордиските и германските саги биле донекаде реинтерпретирани и им биле дадени христијански значења. Легендата за [[Крал Артур|кралот Артур]] и потрагата по [[Свет грал|Светиот Грал]] претставува впечатлив пример. Напливот на соединување се движел во една од двете насоки. Кога христијанството напредувало, паганските митови биле христијанизирани; кога се повлекувало, библиските приказни и христијанските светци го изгубиле своето митолошко значење за културата. === Среден век === Според Мирча Елијаде, [[Среден век|средниот век]] претставува сведок на „подем на митската мисла“ во која секоја општествена група имала свои „митолошки традиции“. Честопати професијата имала свој „мит за потеклото“ кој воспоставувал модели што членовите на професијата требало да ги имитираат; на пример, витезите се обидувале да го имитираат [[Ланселот]] или [[Парсифал]]. Средновековните [[трувери]] развиле „митологија за жената и љубовта“ која вклучувала христијански елементи, но, во некои случаи, била спротивна на официјалното црковно учење. Џорџ Еври вклучува дебатирање за средновековните легенди во својата книга ''„Христијанска митологија“''. Некои средновековни легенди ги разработуваат животите на христијанските личности како што се Исус, [[Богородица|Дева Марија]] и светците. На пример, голем број легенди опишуваат чудесни настани околу раѓањето на Марија и нејзиниот брак со Јосиф. <ref group="n">Според една легенда, Ана, бабата на Христос по мајчина линија, првично не можела да зачне; како одговор на жалењето на Ана, се појавува ангел и ѝ кажува дека ќе има дете (Марија) за кое ќе се зборува низ целиот свет (секои 76–77). Некои средновековни легенди за младоста на Марија ја опишуваат како живеела „живот на идеален аскетизам“, хранета од ангели. Во овие легенди, ангел му кажува на Захарија, идниот татко на Јован Крстител, да ги собере локалните вдовици; откако вдовиците ќе бидат собрани, некое чудо покажува дека, меѓу нив, Јосиф треба да биде сопруг на Марија (според една верзија на легендата, гулаб излегува од стапот на Јосиф и се сместува на неговата глава) (Евери 78).</ref> Во голем број на случаи, средновековната митологија се смета дека наследила елементи од митовите за пагански богови и херои. Според Еври, еден пример може да биде „[[Свети Ѓорѓи и Змејот|митот за Свети Ѓорѓи]]“ и други приказни за светци кои се борат со [[Змеј|змејови]], кои „''без сомнение во многу случаи биле создадени врз основа на постари претстави за создавачот и чуварот на светот во борба со хаосот''“. Елијаде забележал дека некои „митолошки традиции“ на средновековни витези, имено [[Крал Артур|артурскиот циклус]] и [[Свет грал|темата за Гралот]], комбинираат превез на христијанството со традиции во врска со келтскиот Друг свет. Според Лорена Лаура Стоуки, „многу научници“ гледаат врска помеѓу приказните во „ирско-келтската митологија“ за патувања до Другиот свет во потрага за подмладување и средновековните извештаи за потрагата по Светиот Грал. Според Елијаде, „[[Есхатологија|есхатолошките митови]]“ станале истакнати во текот на [[Среден век|средниот век]] за време на „''одредени историски движења''“. Овие есхатолошки митови се појавиле „во [[Крстоносни војни|крстоносните војни]], во движењата на Танхелм и Еуд де л'Етоил, при воздигнувањето на [[Фридрих II]] во ранг на [[Месија]] и во многу други колективни месијански, утописки и предреволуционерни феномени“. Еден значаен есхатолошки мит, воведен од теологијата на историјата на [[Џоакино да Фиоре]], бил „митот за непосредно трето доба кое ќе ја обнови и заврши историјата“ во „владеење на Светиот Дух“; овој „џоакинов мит“ влијаел врз голем број месијански движења што се појавиле во доцниот среден век. === Ренесанса и Реформација === За време на [[Ренесанса|ренесансата]], се појавил критички став кој остро правел разлика помеѓу [[Свето предание|светото предание]] и она што Џорџ Еври го нарекува „споредна митологија“ - популарни легенди околу светци, мошти, крст итн. - потиснувајќи го второто. [[Податотека:San_Giovanni_Evangelista_in_Ravenna,_unicorn.jpg|десно|мини|[[Мозаик]] [[Еднорог|од еднорог]] на подот од црква во [[Равена]] од 1213 година]] Делата на ренесансните писатели честопати вклучувале и проширувале христијански и нехристијански приказни како што се оние за создавањето и [[Гревопаѓање|гревопаѓањето]]. Рита Олејар ги опишува овие писатели како „во целина, почитувани и верни на првобитните митови, но исполнети со свои увиди во природата на Бога, човекот и универзумот“. Пример е ''„Изгубениот рај'' “ од [[Џон Милтон]], „епска разработка на јудео-христијанската митологија“ и исто така „вистинска енциклопедија на митови од грчката и римската традиција“. Според Синтија Стјуарт, за време на [[Протестантска реформација|Реформацијата]], протестантските реформатори ги употребувале „основачките митови на христијанството“ за да ја критикуваат црквата од своето време. Евери смета дека „омаловажувањето на митот во нашата сопствена цивилизација“ делумно произлегува од приговорите кон перцепираното идолопоклонство, приговори кои се интензивираа во Реформацијата, и меѓу [[Протестантство|протестантите]] и меѓу [[Римокатоличка црква|католиците]] кои реагирале против класичната митологија оживеана за време на ренесансата. === Просветителство === Филозофите на [[Просветителство|просветителството]] ја употребиле критиката на митот како средство за прикриени критики на Библијата и црквата. Според Брус Линколн, филозофите „ја направиле ирационалноста белег на митот и ја конституирале филозофијата - наместо христијанската ''керигма'' - како противотров за митскиот дискурс. Имплицирано, христијанството може да се појави како понов, моќен и опасен пример за ирационален мит“. Од крајот на 18 век, библиските приказни изгубиле дел од својата митолошка основа во западното општество, поради скептицизмот на [[Просветителство|просветителството]], слободното размислување од 19 век и [[Модернизам|модернизмот]] од 20 век. Поголемиот дел од западњаците повеќе не го сметале христијанството за нивна примарна имагинативна и митолошка рамка преку која го разбираат светот. Сепак, други научници веруваат дека митологијата се наоѓа во психата на човекот и дека митските влијанија на христијанството се дел од неговите идеали, на пример јудео-христијанската идеја за задгробен живот и рај. Книгата „''Виртуелна вера: Непочитуваната духовна потрага на генерацијата X''“ од Том Бодоан ја истражува премисата дека христијанската митологија е присутна во митологиите на поп-културата, како што се „ [[Like a Prayer (песна од Мадона)|''Like a Prayer'']]“ на [[Мадона (пејачка)|Мадона]] или „''[[Black Hole Sun (песна на Soundgarden)|Black Hole Sun]]''“ н''а [[Soundgarden]].'' Современите митови се силни во стрип-приказните (како приказни за културни јунаци) и детективските романи како митови за доброто наспроти злото. === Современ период === Некои коментатори категоризирале голем број современи фантастични дела како „христијански мит“ или „христијанска митопеја“. Примери за тоа се фикцијата на [[К. С. Луис|К.С. Луис]], Мадлен Л'Енгл, [[Џ. Р. Р. Толкин|Џ.Р.Р. Толкин]] и Џорџ Мекдоналд. <ref group="n">Пример за ваков вид „митопоеска“ литературна критика може да се најде во Озиевич 178: „Што е христијанскиот мит на Л'Енгл и во која смисла нејзиниот Временски квартет се квалификува како христијанска митопоеја, може да се види и од критичката проценка на нејзиното дело и од нејзината сопствена рефлексија претставена во интервјуата и нејзината обемна нефикција.“</ref> Во ''„Вечниот Адам и Градината на Новиот Свет“'', напишана во 1968 година, Дејвид В. Нобл тврди дека фигурата на Адам е „централен мит во американскиот роман од 1830 година“. <ref group="n">Целосниот наслов на книгата на Нобл е „Вечниот Адам и градината на Новиот свет: Централниот мит во американскиот роман од 1830 година“.</ref> Како примери, тој ги наведува делата на Купер, Хоторн, Мелвил, Твен, Хемингвеј и Фокнер.<ref name ="oleyar40-41">Oleyar 40–41</ref> ==Белешки== {{reflist|40em|group="n"}} == Наводи == {{наводи}} === Извори === {{refbegin}} * Barrett, C.K. "Myth and the New Testament: the Greek word μύθος". ''Myth: Critical Concepts in Literary and Cultural Studies''. Vol. 4. Ed. Robert A. Segal. London: Routledge, 2007. 65–71. * [[Walter Burkert|Burkert, Walter]]. ''Structure and History in Greek Mythology and Ritual''. London: University of California Press, 1979. * Cain, Tom. "Donne's Political World". ''The Cambridge Companion to John Donne''. Cambridge: Cambridge University Press, 2006. * Davison, Aidan. ''Technology and the Contested Means of Sustainability''. Albany: SUNY Press, 2001. * [[Wendy Doniger|Doniger, Wendy]]. ''Other People's Myths: The Cave of Echoes''. Chicago: University of Chicago Press, 1995. * [[Gary Dorrien|Dorrien, Gary J.]] ''The Word as True Myth: Interpreting Modern Theology''. Louisville: Westminster John Knox Press, 1997. * Dundes, Alan. ** "Introduction". ''Sacred Narrative: Readings in the Theory of Myth''. Ed. Alan Dundes. Berkeley: University of California Press, 1984. 1–3. ** "The Hero Pattern and the Life of Jesus". ''In Quest of the Hero''. Princeton: Princeton University Press, 1990. * [[Mircea Eliade|Eliade, Mircea]] ** ''Myth and Reality''. New York: Harper & Row, 1963 and 1968 printings (See esp. Section IX "Survivals and Camouflages of Myths – Christianity and Mythology" through "Myths and Mass Media") ** ''Myths, Dreams and Mysteries''. New York: Harper & Row, 1967. ** ''Myths, Rites, Symbols: A Mircea Eliade Reader''. Vol. 1. Ed. Wendell C. Beane and William G. Doty. New York: Harper & Row, 1976. ** ''Cosmos and History: The Myth of the Eternal Return''. Trans. Willard R. Trask. New York: Harper & Row, 1959. * Ellwood, Robert. ''The Politics of Myth: A Study of C. G. Jung, Mircea Eliade, and Joseph Campbell''. Albany: State University of New York Press, 1999. * Every, George. ''Christian Mythology''. London: Hamlyn, 1970. * Forsyth, Neil. ''The Old Enemy: Satan and the Combat Myth''. Princeton: Princeton University Press, 1987. * Frankiel, Sandra. ''Christianity: A Way of Salvation''. New York: HarperCollins, 1985. * Greidanus, Sidney. ''Preaching Christ From Genesis: Foundations for Expository Sermons''. Grand Rapids: Eerdmans, 2007. * Hamilton, Victor P. ''The Book of Genesis: Chapters 1–17''. Grand Rapids: Eerdmans, 1990. * [[Rolland Hein|Hein, Rolland]]. ''Christian Mythmakers: C.S. Lewis, Madeleine L'Engle, J.R. Tolkien, George MacDonald, G.K. Chesterton, Charles Williams, Dante Alighieri, John Bunyan, Walter Wangerin, Robert Siegel, and Hannah Hurnard''. Chicago: Cornerstone, 2002. * Henry, Carl Ferdinand Howard. ''God Who Speaks and Shows: Preliminary Considerations''. Crossway: Wheaton, 1999. * Herberg, Will. "The Christian Mythology of Socialism". ''The Antioch Review'' 3.1 (1943): 125–32. * Holman Bible Publishers. ''Super Giant Print Dictionary and Concordance: Holman Christian Standard Bible''. Nashville, 2006. * Kirk, G.S. "On Defining Myths". ''Sacred Narrative: Readings in the Theory of Myth''. Ed. Alan Dundes. Berkeley: University of California Press, 1984. 53–61. * Lazo, Andrew. "Gathered Round Northern Fires: The Imaginative Impact of the Kolbítar". ''[[Tolkien and the Invention of Myth]]: A Reader''. Ed. Jane Chance. Lexington: University Press of Kentucky, 2004. 191–227. * Leeming, David Adams. ** "[http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t208.e334 Christian mythology]". ''The Oxford Companion to World Mythology''. Oxford University Press, 2004. ''Oxford Reference Online''. Oxford University Press. UC – Irvine. 30 May 2011 ** ''Creation Myths of the World: An Encyclopedia''. Second edition. Vol. 1. Santa Barbara: ABC-CLIO, 2010. ** "[http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t208.e411 Descent to the underworld]". ''The Oxford Companion to World Mythology''. Oxford University Press, 2004. ''Oxford Reference Online''. Oxford University Press. UC – Irvine. 30 May 2011 ** "[http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t208.e469 Dying god]" ''The Oxford Companion to World Mythology''. Oxford University Press, 2004. ''Oxford Reference Online''. Oxford University Press. UC – Irvine. 30 May 2011 ** "[http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t208.e567 Flood]". ''The Oxford Companion to World Mythology''. Oxford University Press, 2004. ''Oxford Reference Online''. Oxford University Press. UC – Irvine. 2 June 2011 ** "[http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t208.e706 Heroic monomyth]". ''The Oxford Companion to World Mythology''. Oxford University Press, 2004. ''Oxford Reference Online''. Oxford University Press. UC – Irvine. 1 June 2011 ** "[http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t208.e1348 Religion and myth]". ''The Oxford Companion to World Mythology''. Oxford University Press, 2004. ''Oxford Reference Online''. Oxford University Press. UC – Irvine. 2 June 2011 ** "[http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t208.e1350 Resurrection]". ''The Oxford Companion to World Mythology''. Oxford University Press, 2004. ''Oxford Reference Online''. Oxford University Press. UC – Irvine. 1 June 2011 ** "[http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t208.e1380 Sacrifice]". ''The Oxford Companion to World Mythology''. Oxford University Press, 2004. ''Oxford Reference Online''. Oxford University Press. UC – Irvine. 1 June 2011 * Leeming, David Adams, and Margaret Leeming. ''A Dictionary of Creation Myths''. Oxford: Oxford University Press, 1994. * [[Bruce Lincoln|Lincoln, Bruce]]. ''Theorizing Myth: Narrative, Ideology, and Scholarship''. Chicago: University of Chicago Press, 1999. * [[Bernard McGinn (theologian)|McGinn, Bernard]]. ''Antichrist: Two Thousand Years of the Human Fascination With Evil''. New York: HarperCollins, 1994. * McKenzie, John L. "Myth and the Old Testament". ''Myth: Critical Concepts in Literary and Cultural Studies''. Vol. 4. Ed. Robert A. Segal. London: Routledge, 2007. 47–71. * Miles, Geoffrey. ''Classical Mythology in English Literature: A Critical Anthology''. Taylor & Francis e-Library, 2009. * Murphy, Frederick James. ''Fallen is Babylon: The Revelation to John''. Harrisburg: Trinity Press International, 1998. * Naveh, Eyal J. ''Reinhold Niebuhr and Non-Utopian Idealism: Beyond Illusion and Despair''. Brighton: Sussex Academic Press, 2002. * Nwachukwu, Mary Sylvia Chinyere. ''Creation-Covenant Scheme and Justification by Faith''. Rome: Gregorian University Press, 2002. * Oleyar, Rita. ''Myths of Creation and Fall''. NY: Harper & Row, 1975. * Oziewicz, Marek. ''One Earth, One People: The Mythopoeic Fantasy Series of Ursula K. Le Guin, Lloyd Alexander, Madeleine L'Engle and Orson Scott Card''. Jefferson: McFarland, 2008. * Pyper, Hugh S. "Israel". ''The Oxford Companion to Christian Thought''. Ed. Adrian Hastings. Oxford: Oxford University Press, 2000. * Ratzinger, Joseph. "[https://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/homilies/2006/documents/hf_ben-xvi_hom_20060615_corpus-christi_en.html Holy Mass and Eucharistic Procession on the Solemnity of the Sacred Body and Blood of Christ: Homily of His Holiness Benedict XVI]". Vatican: the Holy See. 31 December 2007. * Rust, Eric Charles. ''Religion, Revelation and Reason''. Macon: Mercer University Press, 1981. * Sammons, Martha C. ''A Far-off Country: A Guide to C.S. Lewis's Fantasy Fiction''. Lanham: University Press of America, 2000. * [[Howard Schwartz|Schwartz, Howard]]. ''Tree of Souls: The Mythology of Judaism''. New York: Oxford University Press, 2004. * Sowa, Cora Angier. ''Traditional Themes and the Homeric Hymns''. Wauconda: Bolchazy-Carducci, 2005. * Stewart, Cynthia. "The Bitterness of Theism: Brecht, Tillich, and the Protestant Principle". ''Christian Faith Seeking Historical Understanding''. Ed. James O. Duke and Anthony L. Dunnavant. Macon: Mercer University Press, 1997. * Stookey, Lorena Laura. ''Thematic Guide to World Mythology''. Westport: Greenwood, 2004. * Tyndale House Publishers. ''NLT Study Bible: Genesis 1–12 Sampler''. Carol Stream: Tyndale, 2008. * White, Hayden. ''The Content of the Form: Narrative Discourse and Historical Representation''. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1987. * [[Heinrich Zimmer|Zimmer, Heinrich Robert]]. ''Myths and Symbols in Indian Art and Civilization''. Ed. Joseph Campbell. Princeton: Princeton University Press, 1972. {{refend}} == Надворешни врски == * {{Wikiquote-inline}} {{Христијанство2}} [[Категорија:Христијанска митологија| ]] iehrj4hvs32ojaxgvk815gi1lgz01e3 4 1381430 5583490 5583243 2026-06-28T04:09:50Z Bjankuloski06 332 5583490 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{#ifeq:{{{thumb}}}|yes|<div class="thumb t{{#if: {{{float|}}}|{{{float}}}|left}}"><div class=thumbinner style="padding: 1px;">{{#ifeq:{{{title}}}|yes|[[:commons:Слика на денот|Ризница — Слика на денот]]<br />|}}||}}{{ДенПроменувач|day={{{day}}} |<!---1-->[[Податотека:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|500x500п]]<br />[[Голожабрени]]к од видот ''Chromodoris willani'' кај Анилао, Филипини. |<!---2-->[[Податотека:Schwäbisch Hall - Altstadt - Salinenstraße - Ansicht von NNW (1).jpg|500x500п]]<br />Стариот дел на [[Швебиш Хал]] преку реката [[Кохер]], Германија. |<!---3-->[[Податотека:Common chimpanzee (Pan troglodytes schweinfurthii) feeding.jpg|500x500п]]<br />[[Обично шимпанзо]] (''Pan troglodytes schweinfurthii'') како јаде капски смокви во шумата Кибале, Уганда. |<!---4-->[[Податотека:Jefferson Memorial Washington April 2017 002.jpg|500x500п]]<br />[[Џеферсонов паметник|Џеферсоновиот паметник]] во Вашингтон, САД. |<!---5-->[[Податотека:Pastellkreide -- 2025 -- 8665.jpg|500x500п]]<br />Фотоуметничко дело од пастелни креди направено во [[Дилмен]], Германија. |<!---6-->[[Податотека:Louis Armstrong in Color (restored).jpg|500x500п]]<br />[[Луис Армстронг]] како свири на [[труба]], 1947 г. |<!---7-->[[Податотека:Dagkoekoeksbloem, 10-07-2025. (d.j.b.) 01.jpg|500x500п]]<br />Семени чаури на [[црвен плускавец]] (''Silene dioica''). |<!---8-->[[Податотека:Dolina-dolnej-wisly-2.jpg|500x500п]]<br />Долината на [[Висла|Долна Висла]] во Кокоцко, Полска. |<!---9-->[[Податотека:Front Judes Church Chinnathurai Tamil Nadu crop Mar24 A7C 10007.jpg|500x500п]]<br />Црквата „[[Апостол Јуда|Св. Апостол Јуда]]“ во Тутур, [[Тамил Наду]], Индија. |<!---10-->[[Податотека:Banded Bay Cuckoo in Ajodhya Hills July 2024 by Tisha Mukherjee 01.jpg|500x500п]]<br />Ригеста кукавица (''Cacomantis sonneratii'') во [[Западен Бенгал]], Индија. |<!---11-->[[Податотека:095 Scarlet Flycatcher in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg|500x500п]]<br />Алово муварче (''Pyrocephalus rubinus'') во [[Мато Гросо]], Бразил. |<!---12-->[[Податотека:Spøttrup Castle Eastern Facade 2015-07-12.jpg|500x500п]]<br />Источната фасада на замокот Спетруп, Данска. |<!---13-->[[Податотека:Arhbalou High Atlas Al Haouz Morocco Oct25 A7CR 08381.jpg|500x500п]]<br />Селото Агбалу во подножјето на Западен Висок Атлас, Мароко. |<!---14-->[[Податотека:Belcastel 4.jpg|500x500п]]<br />Средновековното село Белкастел во [[Аверон]], Франција. |<!---15-->[[Податотека:Tribu Laarim, Kimotong, Sudán del Sur, 2024-01-24, DD 51.jpg|500x500п]]<br />Жена од племето Ларим како пуши [[луле]] во Кимотонг, [[Јужен Судан]]. |<!---16-->[[Податотека:Emerald swift (Sceloporus malachiticus) Finca El Pilar.jpg|500x500п]]<br />Зелен бодликав гуштер (''Sceloporus malachiticus'') во [[Антигва Гватемала]]. |<!---17-->[[Податотека:Haltern am See, Westruper Heide -- 2025 -- 8721.jpg|500x500п]]<br />Веструпското Вресиште во цут. [[Халтерн ам Зе]], Германија. |<!---18-->[[Податотека:Sur En-Sent. Sculpture Negativ - Positive. Artwork by Peter Gredig. 17-10-2024. (actm.) 01.jpg|500x500п]]<br />Скулптура „Негатив-позитив“ во Сур Ен, Швајцарија. |<!---19-->[[Податотека:Purple Sunbird in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg|500x500п]]<br />Виолетова нектарница (Cinnyris asiaticus) во Бигван, Махараштра, Индија. |<!---20-->[[Податотека:The Chess Queen.jpg|500x500п]]<br />Карпестата образба „Шаховска кралица“ во Вермилион Клифс, северна Аризона. |<!---21-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---22-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---23-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---24-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---25-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---26-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---27-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---28-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---29-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---30-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---31-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> }}</div></div></onlyinclude><noinclude> {{Напатствија за избрана слика}} '''Архив на избрани слики''' прикажани на [[Главна страница|Главната страница]] во текот на месец јули 2026 година. ---- {| | align=center bgcolor=silver width=50%| [[1 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[2 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=1}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=2}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[3 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[4 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=3}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=4}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[5 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[6 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=5}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=6}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[7 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[8 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=7}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=8}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[9 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[10 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=9}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=10}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[11 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[12 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=11}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=12}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[13 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[14 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=13}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=14}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[15 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[16 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=15}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=16}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[17 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[18 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=17}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=18}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[19 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[20 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=19}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=20}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[21 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[22 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=21}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=22}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[23 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[24 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=23}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=24}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[25 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[26 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=25}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=26}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[27 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[28 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=27}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=28}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[29 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[30 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=29}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=30}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[31 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=31}} |valign=top align=center| |- |} ===Намена=== * Избрана слика на главната страница за месец јули 2026 година. * <code>thumb=yes</code> — прикажува слика во рамка (минијатура) * <code>title=yes</code> — приказ на насловот (само ако се користи thumb=yes) * <code>caption=no</code> — не прикажувај опис * <code>float=left/right</code> — за поставање на сликата лево или десно (по основно = left) * <code>day</code> — датум за кој се бара сликата на денот [[Категорија:Главна страница / избрана слика|2026]] </noinclude> datnrszs7mxd0dmizgadhn5mc8u5a8w 5583491 5583490 2026-06-28T04:18:08Z Bjankuloski06 332 5583491 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{#ifeq:{{{thumb}}}|yes|<div class="thumb t{{#if: {{{float|}}}|{{{float}}}|left}}"><div class=thumbinner style="padding: 1px;">{{#ifeq:{{{title}}}|yes|[[:commons:Слика на денот|Ризница — Слика на денот]]<br />|}}||}}{{ДенПроменувач|day={{{day}}} |<!---1-->[[Податотека:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|500x500п]]<br />[[Голожабрени]]к од видот ''Chromodoris willani'' кај Анилао, Филипини. |<!---2-->[[Податотека:Schwäbisch Hall - Altstadt - Salinenstraße - Ansicht von NNW (1).jpg|500x500п]]<br />Стариот дел на [[Швебиш Хал]] преку реката [[Кохер]], Германија. |<!---3-->[[Податотека:Common chimpanzee (Pan troglodytes schweinfurthii) feeding.jpg|500x500п]]<br />[[Обично шимпанзо]] (''Pan troglodytes schweinfurthii'') како јаде капски смокви во шумата Кибале, Уганда. |<!---4-->[[Податотека:Jefferson Memorial Washington April 2017 002.jpg|500x500п]]<br />[[Џеферсонов паметник|Џеферсоновиот паметник]] во Вашингтон, САД. |<!---5-->[[Податотека:Pastellkreide -- 2025 -- 8665.jpg|500x500п]]<br />Фотоуметничко дело од пастелни креди направено во [[Дилмен]], Германија. |<!---6-->[[Податотека:Louis Armstrong in Color (restored).jpg|500x500п]]<br />[[Луис Армстронг]] како свири на [[труба]], 1947 г. |<!---7-->[[Податотека:Dagkoekoeksbloem, 10-07-2025. (d.j.b.) 01.jpg|500x500п]]<br />Семени чаури на [[црвен плускавец]] (''Silene dioica''). |<!---8-->[[Податотека:Dolina-dolnej-wisly-2.jpg|500x500п]]<br />Долината на [[Висла|Долна Висла]] во Кокоцко, Полска. |<!---9-->[[Податотека:Front Judes Church Chinnathurai Tamil Nadu crop Mar24 A7C 10007.jpg|500x500п]]<br />Црквата „[[Апостол Јуда|Св. Апостол Јуда]]“ во Тутур, [[Тамил Наду]], Индија. |<!---10-->[[Податотека:Banded Bay Cuckoo in Ajodhya Hills July 2024 by Tisha Mukherjee 01.jpg|500x500п]]<br />Ригеста кукавица (''Cacomantis sonneratii'') во [[Западен Бенгал]], Индија. |<!---11-->[[Податотека:095 Scarlet Flycatcher in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg|500x500п]]<br />Алово муварче (''Pyrocephalus rubinus'') во [[Мато Гросо]], Бразил. |<!---12-->[[Податотека:Spøttrup Castle Eastern Facade 2015-07-12.jpg|500x500п]]<br />Источната фасада на замокот Спетруп, Данска. |<!---13-->[[Податотека:Arhbalou High Atlas Al Haouz Morocco Oct25 A7CR 08381.jpg|500x500п]]<br />Селото Агбалу во подножјето на Западен Висок Атлас, Мароко. |<!---14-->[[Податотека:Belcastel 4.jpg|500x500п]]<br />Средновековното село Белкастел во [[Аверон]], Франција. |<!---15-->[[Податотека:Tribu Laarim, Kimotong, Sudán del Sur, 2024-01-24, DD 51.jpg|500x500п]]<br />Жена од племето Ларим како пуши [[луле]] во Кимотонг, [[Јужен Судан]]. |<!---16-->[[Податотека:Emerald swift (Sceloporus malachiticus) Finca El Pilar.jpg|500x500п]]<br />Зелен бодликав гуштер (''Sceloporus malachiticus'') во [[Антигва Гватемала]]. |<!---17-->[[Податотека:Haltern am See, Westruper Heide -- 2025 -- 8721.jpg|500x500п]]<br />Веструпското Вресиште во цут. [[Халтерн ам Зе]], Германија. |<!---18-->[[Податотека:Sur En-Sent. Sculpture Negativ - Positive. Artwork by Peter Gredig. 17-10-2024. (actm.) 01.jpg|500x500п]]<br />Скулптура „Негатив-позитив“ во Сур Ен, Швајцарија. |<!---19-->[[Податотека:Purple Sunbird in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg|500x500п]]<br />Виолетова нектарница (Cinnyris asiaticus) во Бигван, Махараштра, Индија. |<!---20-->[[Податотека:The Chess Queen.jpg|500x500п]]<br />Карпестата образба „Шаховска кралица“ во Вермилион Клифс, северна Аризона. |<!---21-->[[Податотека:STS-135 Atlantis' final tow back.jpg|500x500п]]<br />Влеча на шатлот „[[Атлантис (шатл)|Атлантис]]“ по извршена мисија, 2011&nbsp;г. |<!---22-->[[Податотека:St. Georg - Mundelfingen - High altar 04.jpg|500x500п]]<br />Статуа на [[Марија Магдалена]] во црквата „Св. Ѓорѓи“ во [[Хифинген]], Германија. |<!---23-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---24-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---25-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---26-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---27-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---28-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---29-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---30-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---31-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> }}</div></div></onlyinclude><noinclude> {{Напатствија за избрана слика}} '''Архив на избрани слики''' прикажани на [[Главна страница|Главната страница]] во текот на месец јули 2026 година. ---- {| | align=center bgcolor=silver width=50%| [[1 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[2 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=1}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=2}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[3 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[4 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=3}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=4}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[5 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[6 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=5}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=6}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[7 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[8 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=7}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=8}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[9 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[10 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=9}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=10}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[11 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[12 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=11}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=12}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[13 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[14 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=13}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=14}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[15 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[16 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=15}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=16}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[17 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[18 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=17}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=18}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[19 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[20 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=19}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=20}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[21 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[22 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=21}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=22}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[23 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[24 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=23}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=24}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[25 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[26 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=25}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=26}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[27 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[28 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=27}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=28}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[29 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[30 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=29}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=30}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[31 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=31}} |valign=top align=center| |- |} ===Намена=== * Избрана слика на главната страница за месец јули 2026 година. * <code>thumb=yes</code> — прикажува слика во рамка (минијатура) * <code>title=yes</code> — приказ на насловот (само ако се користи thumb=yes) * <code>caption=no</code> — не прикажувај опис * <code>float=left/right</code> — за поставање на сликата лево или десно (по основно = left) * <code>day</code> — датум за кој се бара сликата на денот [[Категорија:Главна страница / избрана слика|2026]] </noinclude> rbwdq0h4mb1ft6bdcelre951l3lgjcq 5583496 5583491 2026-06-28T04:31:06Z Bjankuloski06 332 5583496 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{#ifeq:{{{thumb}}}|yes|<div class="thumb t{{#if: {{{float|}}}|{{{float}}}|left}}"><div class=thumbinner style="padding: 1px;">{{#ifeq:{{{title}}}|yes|[[:commons:Слика на денот|Ризница — Слика на денот]]<br />|}}||}}{{ДенПроменувач|day={{{day}}} |<!---1-->[[Податотека:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|500x500п]]<br />[[Голожабрени]]к од видот ''Chromodoris willani'' кај Анилао, Филипини. |<!---2-->[[Податотека:Schwäbisch Hall - Altstadt - Salinenstraße - Ansicht von NNW (1).jpg|500x500п]]<br />Стариот дел на [[Швебиш Хал]] преку реката [[Кохер]], Германија. |<!---3-->[[Податотека:Common chimpanzee (Pan troglodytes schweinfurthii) feeding.jpg|500x500п]]<br />[[Обично шимпанзо]] (''Pan troglodytes schweinfurthii'') како јаде капски смокви во шумата Кибале, Уганда. |<!---4-->[[Податотека:Jefferson Memorial Washington April 2017 002.jpg|500x500п]]<br />[[Џеферсонов паметник|Џеферсоновиот паметник]] во Вашингтон, САД. |<!---5-->[[Податотека:Pastellkreide -- 2025 -- 8665.jpg|500x500п]]<br />Фотоуметничко дело од пастелни креди направено во [[Дилмен]], Германија. |<!---6-->[[Податотека:Louis Armstrong in Color (restored).jpg|500x500п]]<br />[[Луис Армстронг]] како свири на [[труба]], 1947 г. |<!---7-->[[Податотека:Dagkoekoeksbloem, 10-07-2025. (d.j.b.) 01.jpg|500x500п]]<br />Семени чаури на [[црвен плускавец]] (''Silene dioica''). |<!---8-->[[Податотека:Dolina-dolnej-wisly-2.jpg|500x500п]]<br />Долината на [[Висла|Долна Висла]] во Кокоцко, Полска. |<!---9-->[[Податотека:Front Judes Church Chinnathurai Tamil Nadu crop Mar24 A7C 10007.jpg|500x500п]]<br />Црквата „[[Апостол Јуда|Св. Апостол Јуда]]“ во Тутур, [[Тамил Наду]], Индија. |<!---10-->[[Податотека:Banded Bay Cuckoo in Ajodhya Hills July 2024 by Tisha Mukherjee 01.jpg|500x500п]]<br />Ригеста кукавица (''Cacomantis sonneratii'') во [[Западен Бенгал]], Индија. |<!---11-->[[Податотека:095 Scarlet Flycatcher in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg|500x500п]]<br />Алово муварче (''Pyrocephalus rubinus'') во [[Мато Гросо]], Бразил. |<!---12-->[[Податотека:Spøttrup Castle Eastern Facade 2015-07-12.jpg|500x500п]]<br />Источната фасада на замокот Спетруп, Данска. |<!---13-->[[Податотека:Arhbalou High Atlas Al Haouz Morocco Oct25 A7CR 08381.jpg|500x500п]]<br />Селото Агбалу во подножјето на Западен Висок Атлас, Мароко. |<!---14-->[[Податотека:Belcastel 4.jpg|500x500п]]<br />Средновековното село Белкастел во [[Аверон]], Франција. |<!---15-->[[Податотека:Tribu Laarim, Kimotong, Sudán del Sur, 2024-01-24, DD 51.jpg|500x500п]]<br />Жена од племето Ларим како пуши [[луле]] во Кимотонг, [[Јужен Судан]]. |<!---16-->[[Податотека:Emerald swift (Sceloporus malachiticus) Finca El Pilar.jpg|500x500п]]<br />Зелен бодликав гуштер (''Sceloporus malachiticus'') во [[Антигва Гватемала]]. |<!---17-->[[Податотека:Haltern am See, Westruper Heide -- 2025 -- 8721.jpg|500x500п]]<br />Веструпското Вресиште во цут. [[Халтерн ам Зе]], Германија. |<!---18-->[[Податотека:Sur En-Sent. Sculpture Negativ - Positive. Artwork by Peter Gredig. 17-10-2024. (actm.) 01.jpg|500x500п]]<br />Скулптура „Негатив-позитив“ во Сур Ен, Швајцарија. |<!---19-->[[Податотека:Purple Sunbird in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg|500x500п]]<br />Виолетова нектарница (Cinnyris asiaticus) во Бигван, Махараштра, Индија. |<!---20-->[[Податотека:The Chess Queen.jpg|500x500п]]<br />Карпестата образба „Шаховска кралица“ во Вермилион Клифс, северна Аризона. |<!---21-->[[Податотека:STS-135 Atlantis' final tow back.jpg|500x500п]]<br />Влеча на шатлот „[[Атлантис (шатл)|Атлантис]]“ по извршена мисија, 2011&nbsp;г. |<!---22-->[[Податотека:St. Georg - Mundelfingen - High altar 04.jpg|500x500п]]<br />Статуа на [[Марија Магдалена]] во црквата „Св. Ѓорѓи“ во [[Хифинген]], Германија. |<!---23-->[[Податотека:024 Male green kingfisher in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg|500x500п]]<br />Зелено рибарче (''Chloroceryle americana'') во [[Мато Гросо]], Бразил. |<!---24-->[[Податотека:Machu Picchu.png|500x500п]]<br />[[Мачу Пикчу]] во 1912&nbsp;г. фотографирано од американскиот истражувач [[Хајрам Бингем III]]. |<!---25-->[[Податотека:Kirov Oblast Zuevka railway station asv2019-05 img2.jpg|500x500п]]<br />Советска [[парна локомотива]] ФД20 изложена на железничката станица Зуевка, Русија. |<!---26-->[[Податотека:Stage 20 Tour de France 2024 Col de la Couillole 40.jpg|500x500п]]<br />[[Магнус Корт]] низ [[Француски Алпи|Француските Алпи]] на трката „[[Тур де Франс|Тур де Франс 2024]]“. |<!---27-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---28-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---29-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---30-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---31-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> }}</div></div></onlyinclude><noinclude> {{Напатствија за избрана слика}} '''Архив на избрани слики''' прикажани на [[Главна страница|Главната страница]] во текот на месец јули 2026 година. ---- {| | align=center bgcolor=silver width=50%| [[1 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[2 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=1}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=2}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[3 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[4 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=3}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=4}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[5 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[6 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=5}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=6}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[7 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[8 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=7}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=8}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[9 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[10 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=9}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=10}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[11 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[12 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=11}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=12}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[13 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[14 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=13}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=14}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[15 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[16 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=15}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=16}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[17 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[18 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=17}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=18}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[19 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[20 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=19}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=20}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[21 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[22 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=21}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=22}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[23 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[24 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=23}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=24}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[25 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[26 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=25}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=26}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[27 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[28 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=27}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=28}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[29 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[30 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=29}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=30}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[31 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=31}} |valign=top align=center| |- |} ===Намена=== * Избрана слика на главната страница за месец јули 2026 година. * <code>thumb=yes</code> — прикажува слика во рамка (минијатура) * <code>title=yes</code> — приказ на насловот (само ако се користи thumb=yes) * <code>caption=no</code> — не прикажувај опис * <code>float=left/right</code> — за поставање на сликата лево или десно (по основно = left) * <code>day</code> — датум за кој се бара сликата на денот [[Категорија:Главна страница / избрана слика|2026]] </noinclude> b063jofa521b9y1ei52enlqfmi57yy9 5583505 5583496 2026-06-28T04:48:37Z Bjankuloski06 332 5583505 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{#ifeq:{{{thumb}}}|yes|<div class="thumb t{{#if: {{{float|}}}|{{{float}}}|left}}"><div class=thumbinner style="padding: 1px;">{{#ifeq:{{{title}}}|yes|[[:commons:Слика на денот|Ризница — Слика на денот]]<br />|}}||}}{{ДенПроменувач|day={{{day}}} |<!---1-->[[Податотека:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|500x500п]]<br />[[Голожабрени]]к од видот ''Chromodoris willani'' кај Анилао, Филипини. |<!---2-->[[Податотека:Schwäbisch Hall - Altstadt - Salinenstraße - Ansicht von NNW (1).jpg|500x500п]]<br />Стариот дел на [[Швебиш Хал]] преку реката [[Кохер]], Германија. |<!---3-->[[Податотека:Common chimpanzee (Pan troglodytes schweinfurthii) feeding.jpg|500x500п]]<br />[[Обично шимпанзо]] (''Pan troglodytes schweinfurthii'') како јаде капски смокви во шумата Кибале, Уганда. |<!---4-->[[Податотека:Jefferson Memorial Washington April 2017 002.jpg|500x500п]]<br />[[Џеферсонов паметник|Џеферсоновиот паметник]] во Вашингтон, САД. |<!---5-->[[Податотека:Pastellkreide -- 2025 -- 8665.jpg|500x500п]]<br />Фотоуметничко дело од пастелни креди направено во [[Дилмен]], Германија. |<!---6-->[[Податотека:Louis Armstrong in Color (restored).jpg|500x500п]]<br />[[Луис Армстронг]] како свири на [[труба]], 1947 г. |<!---7-->[[Податотека:Dagkoekoeksbloem, 10-07-2025. (d.j.b.) 01.jpg|500x500п]]<br />Семени чаури на [[црвен плускавец]] (''Silene dioica''). |<!---8-->[[Податотека:Dolina-dolnej-wisly-2.jpg|500x500п]]<br />Долината на [[Висла|Долна Висла]] во Кокоцко, Полска. |<!---9-->[[Податотека:Front Judes Church Chinnathurai Tamil Nadu crop Mar24 A7C 10007.jpg|500x500п]]<br />Црквата „[[Апостол Јуда|Св. Апостол Јуда]]“ во Тутур, [[Тамил Наду]], Индија. |<!---10-->[[Податотека:Banded Bay Cuckoo in Ajodhya Hills July 2024 by Tisha Mukherjee 01.jpg|500x500п]]<br />Ригеста кукавица (''Cacomantis sonneratii'') во [[Западен Бенгал]], Индија. |<!---11-->[[Податотека:095 Scarlet Flycatcher in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg|500x500п]]<br />Алово муварче (''Pyrocephalus rubinus'') во [[Мато Гросо]], Бразил. |<!---12-->[[Податотека:Spøttrup Castle Eastern Facade 2015-07-12.jpg|500x500п]]<br />Источната фасада на замокот Спетруп, Данска. |<!---13-->[[Податотека:Arhbalou High Atlas Al Haouz Morocco Oct25 A7CR 08381.jpg|500x500п]]<br />Селото Агбалу во подножјето на Западен Висок Атлас, Мароко. |<!---14-->[[Податотека:Belcastel 4.jpg|500x500п]]<br />Средновековното село Белкастел во [[Аверон]], Франција. |<!---15-->[[Податотека:Tribu Laarim, Kimotong, Sudán del Sur, 2024-01-24, DD 51.jpg|500x500п]]<br />Жена од племето Ларим како пуши [[луле]] во Кимотонг, [[Јужен Судан]]. |<!---16-->[[Податотека:Emerald swift (Sceloporus malachiticus) Finca El Pilar.jpg|500x500п]]<br />Зелен бодликав гуштер (''Sceloporus malachiticus'') во [[Антигва Гватемала]]. |<!---17-->[[Податотека:Haltern am See, Westruper Heide -- 2025 -- 8721.jpg|500x500п]]<br />Веструпското Вресиште во цут. [[Халтерн ам Зе]], Германија. |<!---18-->[[Податотека:Sur En-Sent. Sculpture Negativ - Positive. Artwork by Peter Gredig. 17-10-2024. (actm.) 01.jpg|500x500п]]<br />Скулптура „Негатив-позитив“ во Сур Ен, Швајцарија. |<!---19-->[[Податотека:Purple Sunbird in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg|500x500п]]<br />Виолетова нектарница (Cinnyris asiaticus) во Бигван, Махараштра, Индија. |<!---20-->[[Податотека:The Chess Queen.jpg|500x500п]]<br />Карпестата образба „Шаховска кралица“ во Вермилион Клифс, северна Аризона. |<!---21-->[[Податотека:STS-135 Atlantis' final tow back.jpg|500x500п]]<br />Влеча на шатлот „[[Атлантис (шатл)|Атлантис]]“ по извршена мисија, 2011&nbsp;г. |<!---22-->[[Податотека:St. Georg - Mundelfingen - High altar 04.jpg|500x500п]]<br />Статуа на [[Марија Магдалена]] во црквата „Св. Ѓорѓи“ во [[Хифинген]], Германија. |<!---23-->[[Податотека:024 Male green kingfisher in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg|500x500п]]<br />Зелено рибарче (''Chloroceryle americana'') во [[Мато Гросо]], Бразил. |<!---24-->[[Податотека:Machu Picchu.png|500x500п]]<br />[[Мачу Пикчу]] во 1912&nbsp;г. фотографирано од американскиот истражувач [[Хајрам Бингем III]]. |<!---25-->[[Податотека:Kirov Oblast Zuevka railway station asv2019-05 img2.jpg|500x500п]]<br />Советска [[парна локомотива]] ФД20 изложена на железничката станица Зуевка, Русија. |<!---26-->[[Податотека:Stage 20 Tour de France 2024 Col de la Couillole 40.jpg|500x500п]]<br />[[Магнус Корт]] низ [[Француски Алпи|Француските Алпи]] на трката „[[Тур де Франс|Тур де Франс 2024]]“. |<!---27-->[[Податотека:Haigerloch - Altstadt - Schloss - Ansicht von SSW (2).jpg|500x500п]]<br />Замокот во [[Хајгерлох]], Германија, со неговата црква. |<!---28-->[[Податотека:Ergaki, Buiba Valley, Western Sayan Mountains, Krasnoyarsk Krai, Russia.jpg|500x500п]]<br />Долина на реката Бујба низ [[Сајани]]те, Краснојарски Крај, Русија. |<!---29-->[[Податотека:St. Wolfgang kath. Pfarrkirche Pacher-Altar Lazarus 01.jpg|500x500п]]<br />''Воскреснувањето на [[Лазар Четвородневниот|Лазар]]'' (XV век) во црквата „Св. Волфганг“, Горна Австрија. |<!---30-->[[Податотека:Jinan Grand Theater-20150520-RM-170343.jpg|500x500п]]<br />Внатрешност на Големото шандуншко гледалиште во [[Ѓинан]], Кина. |<!---31-->[[Податотека:Parasols, Evening, Beach, Rincon de la Victoria, Andalusia, Spain.jpg|500x500п]]<br />Квечерина на плажа во [[Ринкон де ла Викторија]], [[Андалусија]], Шпанија. }}</div></div></onlyinclude><noinclude> {{Напатствија за избрана слика}} '''Архив на избрани слики''' прикажани на [[Главна страница|Главната страница]] во текот на месец јули 2026 година. ---- {| | align=center bgcolor=silver width=50%| [[1 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[2 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=1}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=2}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[3 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[4 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=3}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=4}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[5 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[6 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=5}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=6}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[7 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[8 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=7}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=8}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[9 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[10 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=9}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=10}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[11 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[12 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=11}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=12}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[13 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[14 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=13}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=14}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[15 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[16 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=15}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=16}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[17 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[18 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=17}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=18}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[19 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[20 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=19}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=20}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[21 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[22 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=21}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=22}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[23 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[24 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=23}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=24}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[25 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[26 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=25}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=26}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[27 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[28 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=27}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=28}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[29 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[30 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=29}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=30}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[31 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=31}} |valign=top align=center| |- |} ===Намена=== * Избрана слика на главната страница за месец јули 2026 година. * <code>thumb=yes</code> — прикажува слика во рамка (минијатура) * <code>title=yes</code> — приказ на насловот (само ако се користи thumb=yes) * <code>caption=no</code> — не прикажувај опис * <code>float=left/right</code> — за поставање на сликата лево или десно (по основно = left) * <code>day</code> — датум за кој се бара сликата на денот [[Категорија:Главна страница / избрана слика|2026]] </noinclude> lf4fde08r1atcld9rk6c8ydhu5yj79z 0 1381921 5583451 5486177 2026-06-27T22:34:30Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583451 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Robe_gandoura.jpg|мини|Гандура]] [[Податотека:Spahi-img_1029.jpg|мини|Француска спахиска униформа околу.{{Меѓупростори}}1960 година, составена од каки гандура и [[шалвари]], обете под бел бурнус.]] '''Гандура''', е вид лесна туника, од волна или памук, со или без ракави. Нормално е со обоени пруги, или поедноставно бела, и се носи првенствено во [[Северна Африка]] и [[Југозападна Азија]]. Терминот гандура е од [[Арапски јазик|арапско]] потекло.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=MiNWi1g3fJ4C&pg=PA195|title=The Arabic Contributions to the English Language: An Historical Dictionary|last=Cannon|first=Garland Hampton|last2=Kaye|first2=Alan S.|date=1994|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|isbn=978-3-447-03491-3|pages=195|language=en}}</ref> Во [[Алжир]], постојат два вида гандура.<ref>{{Наведено списание|last=Hadjer, Hamimed Sarra|last2=Pr Benmoussat Boumediene|date=2021|title=Le reflet de la culture à travers le vêtement dans les affiches publicitaires de la ville de Tlemcen. Approche de la sémiologie des indices|url=https://www.asjp.cerist.dz/en/downArticle/525/8/2/173272|journal=Revue Jamaliyat|volume=8|issue=2|pages=195–215|access-date=2025-12-06|archive-date=2022-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20221231163912/https://www.asjp.cerist.dz/en/downArticle/525/8/2/173272|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7jVcAAAAcAAJ&q=gandoura+&pg=PA3|title=D'une immigration de noirs libres en Algérie|last=CHANCEL|first=Ausone de|date=1858|publisher=Bastide|pages=40|language=fr}}</ref> Првата ја носат жени и е позната и како Џеба Фергани.<ref>{{Наведено списание|last=Auclert|first=Hubertine|date=1900|title=Les femmes arabes en Algérie.|journal=Société d'éditions littéraires|language=fr}}</ref> Тоа е традиционална алжирска облека направена од дебело кадифе што потекнува од регионот Константин.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.cairn.info/topographie-et-histoire-generale-d-alger--26912946050-page-141.htm|title=Topographie et Histoire générale d'Alger.|last=de Haëdo|first=Diego|date=1998|publisher=Éditions Bouchène|location=Saint-Denis|pages=141–145|translator-last=Monnereau & Berbrugger|chapter=Costumes des musulmanes d'Alger}}</ref> Другата форма на гандура е онаа што ја носат алжирските мажи; тоа е секојдневна облека слична на [[Џелаба]], но нема качулка.<ref>{{Наведено списание|last=Sayad|first=Abdelmalek|date=1977|title=Les trois "âges" de l'émigration algérienne en France|url=https://www.persee.fr/doc/arss_0335-5322_1977_num_15_1_2561|journal=Actes de la Recherche en Sciences Sociales|volume=15|issue=1|pages=59–79|doi=10.3406/arss.1977.2561}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2015|title=l'identité kabyle illustrée par l'anthropologie coloniale|journal=مجلة أنسنة للبحوث والدراسات}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Payette|first=André|date=1971|title=Carnets algérois|url=https://www.erudit.org/en/journals/liberte/1971-v13-n3-liberte1028723/30729ac/|journal=Liberté|language=fr|volume=13|issue=3|pages=9–40|issn=0024-2020}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Khodja|first=Imane|date=2021|title=La représentation de la religion islamique en Algérie (Bou-saâda) à travers la peinture d'Etinne Dinet.|journal=Diss. UNIVERSITY OF MOHAMED BOUDIAF}}</ref> [[Податотека:Traditional_gandoura.jpg|мини|Алжирка облечена во традиционална гандура (фергани)]] == Поврзано == * [[Џелаба]] * [[Бурнус]] * [[Фес (капа)|Фез]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Алжирска облека]] [[Категорија:Мароканска облека]] 2gvzvqxca3jsrn5521bejbc2saoc34c 0 1386415 5583482 5573297 2026-06-28T03:00:33Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583482 wikitext text/x-wiki [[Податотека:OxfordClay_Weymouth.JPG|мини|Оксфордска глина ([[Јура]]) откриена во близина на Вејмут, [[Англија]]]] '''Глинените минерали''' - [[Хидрат|водни]] [[алуминиум]]ски [[Силикатни минерали|филосиликати]] (на пр. [[Каолинит|каолин]], Al₂Si₂O₅(OH)₄ понекогаш со променливи количини на [[железо]], [[магнезиум]], [[Кислород|алкални]] [[Алкален метал|метали]], [[Земноалкален метал|земноалкални елементи]] [[Силициум|и]] други [[Јон|катјони]] кои се наоѓаат на или во близина на некои планетарни површини. Глинените минерали се формираат во присуство на вода <ref>{{Наведено списание|date=1952|title=Formation and Occurrence of Clay Minerals|journal=Clays and Clay Minerals|volume=1|issue=1|pages=19–32|bibcode=1952CCM.....1...19K|doi=10.1346/CCMN.1952.0010104|doi-access=free}}</ref> и се важни за животот, а многу теории за [[абиогенеза]] ги вклучуваат. Тие се важни состојки на [[Почва|почвите]] и им биле корисни на луѓето уште од античко време во [[земјоделство]]то и [[производство]]то. == Својства == [[Податотека:Kaolinite_-_USGS_bws00008.jpg|мини|Шестоаголни листови од глинениот минерал [[каолинит]] (SEM слика, зголемување од 1.340×)]] [[Глина]]та е многу ситнозрнест геолошки материјал кој развива пластичност кога е влажен, но станува тврд, кршлив и непластичен при сушење или печење. {{Sfn|Guggenheim|Martin|1995}} {{Sfn|Science Learning Hub|2010}} {{Sfn|Breuer|2012}} Тоа е многу чест материјал, {{Sfn|Boggs|2006}} и е најстарата позната [[керамика]]. [[Праисторија|Праисториските]] луѓе ги откриле корисните својства на глината и ја употребиле за изработка на грнчарски производи. {{Sfn|Scarre|2005}} Хемијата на глината, вклучувајќи ја и нејзината способност да задржува хранливи катјони како што се [[калиум]] и [[амониум]], е важна за плодноста на почвата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.mans.edu.eg/projects/heepf/ilppp/cources/12/pdf%20course/38/Nutrient%20Management%20for%20CCA.pdf|title=Soil fertility basics|last=Hodges|first=S.C.|year=2010|publisher=Soil Science Extension, North Carolina State University|accessdate=8 December 2020|archive-date=2022-10-09|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www2.mans.edu.eg/projects/heepf/ilppp/cources/12/pdf%20course/38/Nutrient%20Management%20for%20CCA.pdf|url-status=dead}}</ref> Бидејќи поединечните честички во глината се помали од 4 микрометри по големина, тие не можат да се карактеризираат со обични оптички или физички методи. Кристалографската структура на глинените минерали станала подобро разбрана во 1930-тите со напредокот во техниката на дифракција на рендгенски зраци (XRD) неопходна за дешифрирање на нивната кристална решетка. Се покажало дека честичките од глина се претежно [[Силикатни минерали|лиснати силикатни]] (филосиликатни) минерали, денес групирани заедно како глинени минерали. Нивната структура се основа на рамни шестоаголни листови слични на оние од [[лискун]]ската групата минерали.<ref name="Nesse">{{Наведена книга|title=Introduction to mineralogy|last=Nesse|first=William D.|date=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195106916|location=New York|pages=252–257}}</ref> Стандардизацијата во терминологијата се појави и во овој период, со посебно внимание посветено на слични зборови што резултираа со забуна, како што се лист и рамнина.<ref name="Bailey"/> Бидејќи глинените минерали обично (но не секогаш) се ултрафинозрнести, потребни се посебни аналитички техники за нивно распознавање и проучување. Покрај рендгенската кристалографија, тие вклучуваат методи на електронска дифракција,<ref name="Srodon">{{Наведено списание|last=Środoń|first=J.|date=2006|title=Chapter 12.2 Identification and Quantitative Analysis of Clay Minerals|journal=Developments in Clay Science|volume=1|pages=765–787|bibcode=2006DevCS...1..765S|doi=10.1016/S1572-4352(05)01028-7|isbn=9780080441832}}</ref> разни спектроскопски методи како што се Месбауеровата спектроскопија,<ref>{{Наведено списание|last=Murad|first=Enver|date=1998|title=Clays and clay minerals: What can Mössbauer spectroscopy do to help understand them?|journal=Hyperfine Interactions|volume=117|issue=1/4|pages=39–70|bibcode=1998HyInt.117...39M|doi=10.1023/A:1012635124874}}</ref> [[Инфрацрвена спектроскопија|инфрацрвената спектроскопија]], [[Раманова спектроскопија|Рамановата спектроскопија]],<ref>{{Наведено списание|last=Kloprogge|first=J.T.|date=2017|title=Raman Spectroscopy of Clay Minerals|journal=Developments in Clay Science|volume=8|pages=150–199|bibcode=2017DevCS...8..150K|doi=10.1016/B978-0-08-100355-8.00006-0|isbn=9780081003558}}</ref> и SEM - EDS <ref>{{Наведено списание|last=Rajkumar|first=K.|last2=Ramanathan|first2=A. L.|last3=Behera|first3=P. N.|date=September 2012|title=Characterization of clay minerals in the Sundarban mangroves river sediments by SEM/EDS|journal=Journal of the Geological Society of India|volume=80|issue=3|pages=429–434|bibcode=2012JGSI...80..429R|doi=10.1007/s12594-012-0161-5}}</ref> или автоматизирани минералошки процеси. Овие методи можат да бидат збогатени со поларизирана светлосна микроскопија, традиционална техника со која се воспоставуваат фундаментални појави или петролошки врски.<ref>{{Наведено списание|last=Weaver|first=R.|year=2003|title=Rediscovering polarized light microscopy|url=http://www.msscweb.org/Public/downloads/WeaverRediscoveringPLM.pdf|journal=American Laboratory|volume=35|pages=55–61|access-date=20 September 2021}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Појава == Глинените [[минерал]]и се вообичаени производи од распаѓање (вклучувајќи распаѓање на [[фелдспат]]) и производи од нискотемпературна хидротермална промена . Глинените минерали се многу чести во почвите, во ситнозрнестите [[Седиментна карпа|седиментни карпи]] како што се шкрилците, калта и силтстонот и во ситнозрнестите метаморфни шкрилци и филит. Со оглед на потребата од вода, глинените минерали се релативно ретки во [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]], иако се појавуваат во голема мера на Земјата каде што водата реагирала со други минерали и [[органска материја]]. Глинените минерали биле откриени на неколку места на [[Марс (планета)|Марс]],<ref>{{Наведени вести|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2012/12/121220144201.htm|title=Clays on Mars: More plentiful than expected|last=Georgia Institute of Technology|date=20 Dec 2012|work=[[Science Daily]]|access-date=22 March 2019}}</ref> вклучувајќи ги Ехус Хазма, Маврт Валис, Мемнонискиот четириаголник и Елизиумскиот четириаголник. Спектрографијата го потврдила нивното присуство на небесни тела, вклучувајќи ја џуџестата планета [[Церера (џуџеста планета)|Церера]],<ref>{{Наведено списание|date=2006|title=The surface composition of Ceres: Discovery of carbonates and iron-rich clays|url=http://irtfweb.ifa.hawaii.edu/~elv/icarus185.563.pdf|journal=[[Icarus (journal)|Icarus]]|volume=185|issue=2|pages=563–567|bibcode=2006Icar..185..563R|doi=10.1016/j.icarus.2006.08.022}}</ref> астероидот 101955 Бену,<ref name="Harwood 2023">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cbsnews.com/news/nasa-bennu-asteroid-samples-reveal-carbon-water-scientists-say/|title=NASA's recovered Bennu asteroid samples show evidence of carbon and water, scientists say|last=Harwood|first=William|date=October 11, 2023|work=CBS News|accessdate=October 16, 2023}}</ref> и кометата Темпел 1,<ref name="NapierWickramasinghe2007">{{Наведено списание|date=2007|title=The origin of life in comets|journal=[[International Journal of Astrobiology|Int. J. Astrobiol.]]|volume=6|issue=4|pages=321–323|bibcode=2007IJAsB...6..321N|doi=10.1017/S1473550407003941}}</ref> како и јупитеровата месечина [[Европа (месечина)|Европа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/jpl/news/europa-clay-like-minerals-20131211.html|title=Clay-Like Minerals Found on Icy Crust of Europa|last=Greicius T|date=26 May 2015|work=[[NASA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924061944/http://www.nasa.gov/jpl/news/europa-clay-like-minerals-20131211.html|archive-date=24 September 2016|accessdate=21 December 2013}}</ref> == Структура == [[Податотека:Mica_T.png|мини|Поглед на тетраедарска лисна структура на глинест минерал. Апикалните јони на кислород се обоени розово.]] Како и сите филосиликати, глинените минерали се карактеризираат со дводимензионални листови од тетраедри на {{Chem2|SiO4}} или октаедри на {{Chem2|AlO4}} со заеднички агли. Листовите единици имаат хемиски состав {{Chem2|(Al, Si)3O4}}. Секој силициумски тетраедар дели три од своите врвни кислородни јони со други тетраедри, формирајќи шестоаголна низа во две димензии. Четвртиот кислороден јон не е делен со друг тетраедар и сите тетраедри „насочуваат“ во иста насока; т.е. сите неподелени кислородни јони се на истата страна од плочата. Овие неподелени кислородни јони се нарекуваат апикални кислородни јони. {{Sfn|Nesse|2000}} Кај глините, тетраедарските листови секогаш се поврзани со октаедарски листови формирани од мали катјони, како што се алуминиум или магнезиум, и координирани од шест атоми на кислород. Несподеленото теме од тетраедарскиот лист исто така формира дел од едната страна на октаедарскиот лист, но дополнителен атом на кислород се наоѓа над празнината во тетраедарскиот лист во средината на шесте тетраедри. Овој атом на кислород е поврзан за атом на водород кој формира OH група во структурата на глината. Глините можат да се категоризираат во зависност од начинот на кој тетраедарските и октаедарските листови се спакувани во ''слоеви''. Доколку постои единствено една тетраедарска и една октаедарска група во секој слој, глината е позната како глина 1:1. Алтернативата, позната како глина 2:1, поседува два тетраедарски листови со неподелените темиња на секој лист насочени еден кон друг и формирајќи ја секоја страна од октаедарскиот лист. {{Sfn|Nesse|2000}} Врзувањето помеѓу тетраедарскиот и октаедарскиот лист бара тетраедарскиот лист да стане брановиден или извиткан, предизвикувајќи дитригонално нарушување на шестоаголнат низа, а октаедарскиот лист да биде сплескан. Ова ги минимизира вкупните нарушувања на валенцијата на врската на кристалитот. {{Sfn|Nesse|2000}} Во зависност од составот на тетраедарските и октаедарските листови, слојот нема да има полнеж или ќе има нето негативен полнеж. Доколку слоевите се наелектризирани, овој полнеж е избалансиран со меѓуслојни катјони како што се Na⁺ или K⁺ или со осамен октаедарски лист. Меѓуслојот може да содржи и вода. Кристалната структура е формирана од куп слоеви распоредени со меѓуслоевите. {{Sfn|Nesse|2000}} == Класификација == [[Податотека:Clay_Mineral_Structure.jpg|мини|Структура на глинени минерални групи]] Глинените минерали можат да се класифицираат како 1:1 или 2:1. Глина со сооднос 1:1 би се состоела од еден тетраедарски лист и еден октаедарски лист, а примери би биле [[каолинит]] и [[серпентин]]. Глина со сооднос 2:1 се состои од октаедарски лист кој се наоѓа помеѓу два тетраедарски листови, а примери се [[талк]], [[вермикулит]] и [[монтморилонит]]. Слоевите во глините 1:1 се ненаелектризирани и се поврзани со [[Водородна врска|водородни врски]] помеѓу слоевите, но слоевите 2:1 имаат нето негативен полнеж и можат да бидат поврзани заедно или со индивидуални катјони (како што се калиум во илит или натриум или калциум во смектити) или со позитивно наелектризирани октаедарски листови (како кај [[Хлоритна група|хлоритите]]). Глинените минерали ги вклучуваат следниве групи: * [[Каолинит]]ска група која ги вклучува минералите [[каолинит]], [[дикит]], халојзит и [[накрит]] (полиморфи на {{Chem2|Al2Si2O5(OH)4}}).<ref name="AmethystGalleries">{{Наведена мрежна страница|url=http://mineral.galleries.com/minerals/silicate/clays.htm|title=The Clay Mineral Group|date=1996|work=Amethyst Galleries|archive-url=https://web.archive.org/web/20051227230257/http://mineral.galleries.com/minerals/silicate/clays.htm|archive-date=27 December 2005|accessdate=22 February 2007}}</ref> ** Некои извори ја вклучуваат каолинитно-серпентинската група поради структурни сличности.<ref name="Bailey"/> * Група [[смектит]]и која вклучува диоктаедарски смектити, како што се монтморилонит, нонтронит и бејделит, и триоктаедарски смектити, како што е сапонитот .<ref name="AmethystGalleries" /> Во 2013 година, аналитичките тестови од роверот Кјуриосити пронашле резултати што се во согласност со присуството на ''смектитни глинени минерали'' на планетата [[Марс (планета)|Марс]].<ref name="NASA-20130312">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2013-092|title=NASA Rover Finds Conditions Once Suited for Ancient Life on Mars|last=Agle DC, Brown D|date=12 March 2013|publisher=[[NASA]]|accessdate=12 March 2013}}</ref><ref name="Space-20130312">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.space.com/20187-ancient-mars-life-curiosity-faq.html|title=Mars Could Once Have Supported Life: What You Need to Know|last=Wall M|date=12 March 2013|work=[[Space.com]]|accessdate=12 March 2013}}</ref><ref name="NYT-20130312">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2013/03/13/science/space/mars-could-have-supported-life-nasa-says.html|title=Mars Could Once Have Supported Life, NASA Says|last=Chang K|date=12 March 2013|work=[[The New York Times]]|access-date=12 March 2013}}</ref> * Илитна група која ги вклучува глинестите микасти. Илитот е единствениот вообичаен минерал во оваа група.<ref name="AmethystGalleries" /> * [[Хлоритна група|Хлоритната група]] вклучува широк спектар на слични минерали со значителни хемиски варијации.<ref name="AmethystGalleries" /> * Постојат и други видови глина со сооднос 2:1, како што се палигорскитот (исто така познат како атапулгит) и сепиолитот, глини со долги водни канали внатре во нивната структура. Варијации на мешана глина постојат за повеќето од горенаведените групи. Подредувањето е опишано како случаен или правилен редослед и е дополнително опишано со терминот reichweite, што на германски значи опсег или дострел. На пример, во книжевноста ќе се спомене илит-смектит подреден R1. Овој тип би бил подреден на начин илит-смектит-илит-смектит (ISIS). R0, од друга страна, опишува случајно подредување, а се среќаваат и други напредни типови на подредување (R3, итн.). Минералите од мешана глина кои се совршени R1 типови често добиваат свои имиња. Хлорит-смектит подреден R1 е познат како корензит, а R1 илит-смектит е ректорит.<ref>{{Наведена книга|title=X-Ray Diffraction and the Identification and Analysis of Clay Minerals|vauthors=Moore DM, Reynolds Jr RC|publisher=Oxford University Press|year=1997|isbn=9780195087130|edition=2nd|location=Oxford|oclc=34731820}}</ref> {| class="wikitable" |+Резиме на критериумите за распознавање на глинени минерали - референтни податоци за распознавање на глинени минерали <ref>Fundamentals of Soil Behavior, 3rd Edition James K. Mitchell, Kenichi Soga. {{ISBN|978-0-471-46302-3}}, '''Table 3.9'''.</ref> ! Глина ! Каолинит ! Дехидриран халојзит ! Хидриран халојзит ! Илит ! Вермикулит ! Смектит ! Хлорит |- | style="background:#eaecf0;" | '''Рентген''' RF(001)(нанометри) | 7 | 7 | 10 | 10 | 10–14 | 10–18 | 14 |- | style="background:#eaecf0;" | '''Гликол (мг/г)''' | 16 | 35 | 60 | 60 | 200 | 300 | 30 |- | style="background:#eaecf0;" | '''CEC (мек/100 g)''' | 3 | 12 | 12 | 25 | 150 | 85 | 40 |- | style="background:#eaecf0;" | '''{{chem2|K2O}}''' | 0 | 0 | 0 | 8–10 | 0 | 0 | 0 |- | style="background:#eaecf0;" | '''ДТА''' | Крај. 500–660° + Острина* Изд. 900–975° Острина | Исто како каолинитот, но сооднос на наклон на врвот од 600° > 2,5 | Исто како каолинитот, но сооднос на наклон на врвот од 600° > 2,5 | Крај. 500–650° Широк. Крај. 800–900° Широк. Изв. 950° | 0 | Крај. 600–750° Крај. 900°. Изв. 950° | Крај. 610 ± 10° или 720 ± 20° |} ''Рентгенскиот rf(001)'' претставува растојанието помеѓу слоевите во нанометри, определено со рендгенска кристалографија. ''Гликолот (mg/g)'' е капацитетот на [[адсорпција]] за гликол, кој ги зафаќа местата меѓу слоевите кога глината е изложена на пареа од [[етилен гликол]] на {{Convert|60|C|}} во тек на осум часа. ''CEC'' е капацитетот на глината за размена на катјони. ''{{chem2|K2O}}'' ''(%)'' е процентуалната содржина на [[калиум оксид]] во глината. ''DTA'' ја опишува кривата на диференцијална термичка анализа на глината. == Глина и потеклото на животот == Хипотезата за глина за [[Абиогенеза|потеклото на животот]] ја предложил [[Греам Кернс-Смит]] во 1985 година.<ref>{{Наведена книга|title=Genetic Takeover and the Mineral Origins of Life|last=Cairns-Smith|first=Graham|date=2 September 1982|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-23312-7|publication-place=Cambridge|oclc=7875600|author-link=Graham Cairns-Smith}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The Blind Watchmaker|title-link=The Blind Watchmaker|last=Dawkins|first=Richard|publisher=W.W. Norton & Company|year=1996|isbn=978-0-393-31570-7|edition=Reissue with a new introduction|location=New York|pages=148–161|oclc=35648431|author-link=Richard Dawkins}}</ref> Тој претпоставувал дека сложените органски молекули се појавиле постепено на претходно постоечки, неоргански површини за репликација на силикатни кристали во контакт со воден раствор. Докажано е дека глинениот минерал монтморилонит ја катализира [[полимеризација]]та на РНК во воден раствор од [[нуклеотид]]ни мономери,<ref>{{Наведено списание|last=Huang|first=Wenhua|last2=Ferris|first2=James P.|date=12 July 2006|title=One-Step, Regioselective Synthesis of up to 50-mers of RNA Oligomers by Montmorillonite Catalysis|journal=[[Journal of the American Chemical Society]]|volume=128|issue=27|pages=8914–8919|bibcode=2006JAChS.128.8914H|doi=10.1021/ja061782k|pmid=16819887}}</ref> и формирањето на мембрани од липиди.<ref name="Subramaniam Wan Gopinath Stone 2011">{{Наведено списание|last=Subramaniam|first=Anand Bala|last2=Wan|first2=Jiandi|last3=Gopinath|first3=Arvind|last4=Stone|first4=Howard A.|year=2011|title=Semi-permeable vesicles composed of natural clay|journal=[[Soft Matter (journal)|Soft Matter]]|volume=7|issue=6|pages=2600–2612|arxiv=1011.4711|bibcode=2011SMat....7.2600S|doi=10.1039/c0sm01354d}}</ref> Во 1998 година, Хајман Хартман предложил дека „првите организми биле самореплицирачки глини богати со железо кои го фиксирале јаглерод диоксидот во [[оксална киселина]] и други дикарбоксилни киселини. Овој систем на реплицирачки глини и нивниот метаболички [[фенотип]] потоа се развиле во регионот богат со [[сулфид]]и на топлиот извор, стекнувајќи ја способноста да го [[Врзување на азотот|врзат азот]]. Конечно, фосфатот бил присоединет во развојниот систем кој овозможил синтеза на нуклеотиди и фосфолипиди“ <ref>{{Наведено списание|last=Hartman|first=Hyman|date=1998|title=Photosynthesis and the Origin of Life|journal=[[Origins of Life and Evolution of Biospheres]]|volume=28|issue=4–6|pages=515–521|bibcode=1998OLEB...28..515H|doi=10.1023/A:1006548904157|pmid=11536891}}</ref>. == Биомедицински примени на глини == Структурната и разновидноста на глинените минерали им дава интересни биолошки својства. Поради дисковидните и наелектризираните површини, глината реагира со низа лекови, протеини, полимери, ДНК или други макромолекули. Некои од основите на глините вклучуваат испорака на лекови, инженерство на ткива и биопечатење.<ref>{{cite journal |last1=Chrzanowski |first1=Wojciech |last2=Kim |first2=Sally Yunsun |last3=Abou Neel |first3=Ensanya Ali |title=Biomedical Applications of Clay |journal=Australian Journal of Chemistry |date=2013 |volume=66 |issue=11 |pages=1315 |doi=10.1071/CH13361}}</ref> == Употреба == Глинените минерали можат да се вклучат во вар-метакаолински малтери за подобрување на механичките својства.<ref>{{Cite journal|last1=Andrejkovičová|first1=S.|last2=Velosa|first2=A.L.|last3=Ferraz|first3=E.|last4=Rocha|first4=F.|date=2014|title=Influence of clay minerals addition on mechanical properties of air lime–metakaolin mortars|journal=Construction and Building Materials|language=en|volume=65|pages=132–139|doi=10.1016/j.conbuildmat.2014.04.118}}</ref> Електрохемиското одвојување помага да се добијат модифицирани производи кои содржат сапонит со високи концентрации на минерали од смектитната група, помала големина на минералните честички, покомпактна структура и поголема површина. Овие карактеристики отвораат можности за производство на висококвалитетна керамика и сорбенти на тешки метали од производи што содржат сапонит.<ref>{{cite journal |journal=Minerals |volume=8|issue=12 |date=2018|pages=549 |first1= V.A.|last1=Chanturiya|first2=V.G.|last2=Minenko|first3=D.V.|last3=Makarov|title=Advanced Techniques of Saponite Recovery from Diamond Processing Plant Water and Areas of Saponite Application |doi=10.3390/min8120549|doi-access=free|bibcode=2018Mine....8..549C}}{{CC-notice|cc=by4}}</ref> Понатаму, мелењето се случува за време на подготовката на суровината за керамика; оваа преработка на отпад е од големо значење за употребата на глинена пулпа како неутрализирачко средство, бидејќи за реакцијата се потребни фини честички. Експериментите за деацидификација на хистозол со алкална глинена кашеста маса покажале дека неутрализацијата со просечно ниво на pH од 7,1 се постигнува со 30% од додадената пулпа, а експерименталното место со повеќегодишни треви ја докажало ефикасноста на техниката. Покрај тоа, рекултивацијата на нарушено земјиште е составен дел од социјалната и еколошката одговорност на рударската компанија и ова сценарио ги задоволува потребите на заедницата и на локално и на регионално ниво.<ref name="Pashkevich">{{cite journal |journal=Minerals |volume=10|issue=6 |date=2020|pages=517 |first1= M.A.|last1=Pashkevich|first2=A.V.|last2=Alekseenko|title=Reutilization Prospects of Diamond Clay Tailings at the Lomonosov Mine, Northwestern Russia |doi=10.3390/min10060517|doi-access=free|bibcode=2020Mine...10..517P }}{{CC-notice|cc=by4}}</ref> ==Тестови што потврдуваат дека се присутни глинени минерали== Резултатите од адсорпцијата на гликол, капацитетот за размена на катјони, дифракцијата на Х-зраци, диференцијалната термичка анализа и хемиските тестови даваат податоци што можат да се користат за квантитативни проценки. Откако ќе се утврдат количините на органска материја, карбонати, слободни оксиди и неглинести минерали, процентите на глинените минерали се проценуваат со користење на соодветни податоци за адсорпција на гликол, капацитет за размена на катјони, K20 и DTA. Количината на илит се проценува од содржината на K20 бидејќи ова е единствениот глинест минерал што содржи калиум.<ref>Mitchell, James Kenneth, 1930–Fundamentals of soil behavior /James K. Mitchell, Kenichi Soga.—3rd ed. p/85-100</ref> == Аргилозни карпи == Аргилозните карпи се оние во кои глинените минерали се значајна компонента. На пример, аргилозните варовници се варовници.<ref>{{Cite journal |last=Siever |first=Raymond |date=2019 |title=Argillaceous rocks |url=https://www.accessscience.com/content/argillaceous-rocks/049900 |journal=Access Science |language=en |doi=10.1036/1097-8542.049900|doi-access=free }}</ref> кои се состојат претежно од калциум карбонат, но вклучуваат 10-40% глинени минерали: ваквите варовници, кога се меки, често се нарекуваат лапорци . Слично на тоа, аргилозните песочници како што е Грејвак, се песочници кои се состојат првенствено од кварцни зрна, со меѓупростори исполнети со глинени минерали == Наводи == {{наводи}} ===Цитати=== * {{cite book |last1=Boggs |first1=Sam |title=Principles of sedimentology and stratigraphy |date=2006 |publisher=Pearson Prentice Hall |location=Upper Saddle River, N.J. |isbn=0131547283 |edition=4th}} * {{cite journal |last1=Breuer |first1=Stephen |title=The chemistry of pottery |journal=Education in Chemistry |date=July 2012 |pages=17–20 |url=https://www.qvevriproject.org/Files/2012.07.00_RSC_Breuer_ChemistryOfPottery.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.qvevriproject.org/Files/2012.07.00_RSC_Breuer_ChemistryOfPottery.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live |access-date=8 December 2020}} * {{cite book |last=Dawkins |first=Richard |author-link=Richard Dawkins |year=1996 |title=The Blind Watchmaker |edition=Reissue with a new introduction |location=New York |publisher=W.W. Norton & Company |isbn=978-0-393-31570-7 |oclc=35648431 |title-link=The Blind Watchmaker}} * {{cite journal |last1=Guggenheim |first1=Stephen |last2=Martin |first2=R. T. |title=Definition of Clay and Clay Mineral: Joint Report of the AIPEA Nomenclature and CMS Nomenclature Committees |url=https://archive.org/details/clays-and-clay-minerals_1995-04_43_2/page/255 |journal=Clays and Clay Minerals |date=1995 |volume=43 |issue=2 |pages=255–256 |doi=10.1346/CCMN.1995.0430213 |bibcode=1995CCM....43..255G |doi-access=free}} * {{cite book |last1=Scarre |first1=C. |year=2005 |title=The Human Past |publisher=Thames and Hudson |location=London |isbn=0500290636}} * {{cite web |ref={{harvid|Science Learning Hub|2010}} |title=What is clay |url=http://sciencelearn.org.nz/Contexts/Ceramics/Science-Ideas-and-Concepts/What-is-clay |website=Science Learning Hub |publisher=[[University of Waikato]] |access-date=10 January 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160103182308/http://sciencelearn.org.nz/Contexts/Ceramics/Science-Ideas-and-Concepts/What-is-clay |archive-date=3 January 2016}} [[Категорија:Минерали]] 1axy2aelw4q3316hnntasb73ufp5vpm 0 1386616 5583484 5515450 2026-06-28T03:16:47Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583484 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|color=Безбојна, бела, жолта, портокалова, бледо зелена, розова, црвена, кафеава и сива|lustre=Стаклесто тело|image=Gmelinite-Na-Chabazite-Ca-153544.jpg|formula=(Ca2,K4,Na4)(Si8Al4)O24·11H2O|category=Тектосиликатни минерали|strunz=9.GD.05 (10 ed)|dana=77.1.2.6|twinning=Интерпенетрантни близнаци вообичаени на {1011}. Близнаците се состојат од четири единки, три се под агол од 90° едниот кон другиот и на 60° еден кон друг|cleavage=добро за {1010}|fracture=Конхоидален|tenacity=Кршлив|mohs=4+1⁄2|streak=Бела}}'''Гмелинитот''' — серија од три минерали со исто име, од класата [[тектосиликати]], а во рамките на овие од „групата на [[Зеолит|зеолити]]“ (подгрупа на гмелинити).<ref name = Deer>Deer, Howie and Zussman (2004) Rock-Forming Minerals Volume 4B:690-696</ref> Со формула (Ca₂,K₄,Na₄)(Si₈Al₄)O₂₄·11H₂O.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://doi.org/10.31223/x59r0s|title=Mineral properties identified as most influential drivers of mineral-associated organic carbon formation using a community-based sorption database|last=Macfarlane|first=Maria|last2=Wainwright|first2=Haruko|date=2026-01-12|work=doi.org|accessdate=2026-02-15|last3=Golla|first3=Jon|last4=Georgiou|first4=Katerina|last5=Terrer|first5=Cesar|last6=Pett-Ridge|first6=Jennifer|last7=Zavarin|first7=Mavrik}}</ref> Минералот првпат бил откриен во Монтенеро, во близина на селото Сан Педро Мусолино, на североисток од италијанската покраина [[Виченца (покраина)|Виченца]] и опишан во 1825 година од Дејвид Брустер, кој го именувал минералот по познатиот хемичар и [[Фармација|фармацевт]] [[Кристијан Гмелин]] (1792-1860)<ref name = SS>Senderov and Shishakova (1967) Russian Chemical Bulletin 16-1:151</ref> . == Минерални видови == Терминот гмелинит одговара на три минерали, кои порано биле сметани за варијанти, а сега се прифатени од [[Меѓународно минералошко здружение|Меѓународното минералошко здружение]] како три различни алумосиликатни видови: * '''Гмелинит-Ca''', со калциум, со формула Ca₂(Si₈Al₄)O₂₄·11H₂O * '''Гмелинит-К''', со калиум, со формулата K₄(Si₈Al₄)O₂₄·11H₂O * '''Гмелинит-Na''', со натриум, со формулата Na₄(Si₈Al₄)O₂₄·11H₂O Понатаму, помеѓу нив би се формирала серија од [[Цврст раствор|цврсти раствори]], создавајќи цела фамилија минерали со делумна замена на трите метални јони, со минерали во кои се појавуваат два или три од нив - најзастапен минерал меѓу нив е натриумот. == Формирање и наслаги == Се јавува во [[Базалт|базалтни]] и [[Пегматит|пегматитни]] карпи, формирани со секундарна алтерација поради дејството на циркулирачки течности збогатени со натриум. Обично се наоѓа во шуплините на магматски карпи. Минерали со кои гмелинит обично се поврзува се: други [[Зеолит|зеолити]], [[калцит]], [[арагонит]] и [[кварц]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.mindat.org/min-6971.html Гмелинита-Ка], ''mindat.org'' . * [http://www.mindat.org/min-6972.html Гмелинита-К], ''mindat.org'' . * [http://www.mindat.org/min-6973.html Гмелинита-На], ''mindat.org'' . * [http://webmineral.com/data/Gmelinite-Na.shtml Gmelinite-Na], ''webmineral.com'' . * [http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/gmelinitena.pdf Прирачник за Гмелинит] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240722195922/https://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/gmelinitena.pdf |date=2024-07-22 }}, ''Издаваштво за минерални податоци'' . {{Ризница-врска|Gmelinite}} [[Категорија:Виченца (покраина)]] [[Категорија:Шестаголни минерали]] [[Категорија:Минерали на калиумот]] [[Категорија:Минерали на натриумот]] [[Категорија:Минерали на калциумот]] [[Категорија:Тектосиликати]] [[Категорија:Минералогија]] kg5zd1iu7aqss3ego772i6r5ogitzi4 0 1386626 5583544 5514836 2026-06-28T07:54:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583544 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Гросулар|category=[[Несосиликат]]|boxwidth=|boxbgcolor=#852436|image=Grossular-ww51a.jpg|imagesize=260px|caption=Гросуларен додекаедар, 7 мм, од Коахуила, Мексико|formula=Ca₃Al₂(SiO₄)₃|molweight=|strunz=9.AD.25|system=[[Кубен кристален систем | Кубен]]<ref name="GRG"/>|symmetry=''I''a{{overline|3}}d|streak=[[Кафеава (боја)|Кафеава]]|color=светло до темно зелена, светло до темно жолта до црвеникаво-кафеава, кафеава, портокалова, црвена, жолта, зелена, бела, повремено проѕирна до непроѕирна розова. Исто така, ретко се среќава во безбојна форма<ref name="GRG">''GIA Gem Reference Guide''; [[Gemological Institute of America]]; 1995; {{ISBN|0-87311-019-6}}</ref>|habit=|twinning=|cleavage=ништо|fracture=конхоиден до нерамномерен<ref name="GRG"/>|mohs=6.5 to 7<ref name="GRG"/>|luster=мазен до стаклест<ref name="GRG"/>|polish=стаклест<ref name="GRG"/>|refractive=1.740 (+.12/−.04)<ref name="GRG"/>|opticalprop=Еднократна рефракција, често аномална двојна рефракција<ref name="GRG"/>|birefringence=ништо|dispersion=.028|pleochroism=ништо|fluorescence=речиси безбојна до светло зелена – инертна до слабо портокалова на долги бранови и слабо жолто-портокалова на кратки бранови; жолта – инертна до слабо портокалова на долги и кратки бранови<ref name="GRG"/>|absorption=Хесонит понекогаш покажува ленти на 407 и 430{{nbsp}}nm|gravity=3.61 (+.15/−.04)|density=|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|diaphaneity=|other=|var1=[[Хесонит]]|var1text=жолто-црвена до црвеникаво-портокалова|var2=|var2text=интензивно зелена до жолтеникаво зелена|var3=|var3text=|var4=[[Розолит]]|var4text=проѕирни до непроѕирни розови кристали од гросуларит во [[мермер]] од Мексико}}'''Гросуларот''' е [[калциум]] - [[Алуминиум|алуминиумски]] вид од групата [[Минерал|минерали]] [[гранат]]. Има [[хемиска формула]] Ca₃Al₂(SiO₄)₃, но калциумот може, делумно, да се замени со феро [[железо]], а алуминиумот со фери железо. Името гросулар е изведено од [[Ботаника|ботаничкото]] име за цариградското грозје, ''grossularia'', во однос на зелениот гранат од овој состав што се наоѓа во [[Сибир]]. Други нијанси вклучуваат циметово - кафеава (сорта на циметово семе), црвена и жолта. Гросуларот е [[скапоцен камен]]. Во геолошката литература, гросуларот често се нарекува ''гросуларит''. Сепак, од 1971 година, употребата на терминот гросуларит за минералот не е одобрена од [[Меѓународно минералошко здружение|Меѓународното минералошко здружение]].<ref>{{Наведено списание|last=International Mineralogical Association|year=1971|title=International Mineralogical Association: Commission on new minerals and mineral names|url=https://rruff.info/rruff_1.0/uploads/MM38_102.pdf|journal=Mineralogical Magazine|volume=38|issue=293|pages=102–105|bibcode=1971MinM...38..102.|doi=10.1180/minmag.1971.038.293.14}}</ref> == Хесонит == [[Податотека:Hessonite_striated_crytals.jpg|лево|мини|190x190пкс|Напречно-пругасти кристали од хесонит, разновидност на грозуларни видови]] Хесонит е вообичаена сорта на гросулат со општа [[формула]]: Ca₃Al₂Si₃O_12. Има карактеристична црвена боја, која се движи кон портокалова или жолта, слично како [[Циркон|цирконот]]. Пред многу години, Сер Артур Херберт Черч докажал дека многу [[Скапоцен камен|скапоцени камења]], особено гравираните скапоцени камења (кои најчесто се сметаат за циркони), всушност се хесонит. Разликата лесно се открива според [[специфичната тежина]], при што хесонит е од 3,64 до 3,69, додека цирконот е околу 4,6. Хесонит има слична тврдост како [[Кварц|кварцот]] (околу 7 на [[Мосова скала|Мосовата]] скала), додека тврдоста на повеќето видови гранат е поблиску до 7,5.<ref name="EB1911">{{1911|inline=y|wstitle=Cinnamon-stone}}</ref> Хесонит доаѓа главно од [[Шри Ланка]] и Индија, каде што се наоѓа генерално во плацерски наслаги, иако неговото појавување во неговата родна матрица не е непознато.<ref name="EB1911">{{1911|inline=y|wstitle=Cinnamon-stone}}</ref> Исто така, се наоѓа во [[Бразил]] и [[Калифорнија]]. == Наоѓалишта == Гросулар се наоѓа во [[Метаморфна карпа|контактни метаморфни]] [[Варовник|варовници]] со [[везувијанит]], [[диопсид]], [[воластонит]] и [[скаполит]]. Многу барана сорта на скапоцен гранат е финиот зелен гросуларен гранат од [[Кенија]] и [[Танзанија]], наречен [[цаворит]]. Овој гранат е откриен во 1960-тите во областа Цаво во [[Кенија]], од каде што скапоцениот камен го добива и своето име. ''Вилуит'' е варијантно име на гросуларот, тоа не е препознаен минерален вид. Обично е маслинесто зелен, иако понекогаш е со кафеава или црвеникава боја, предизвикано од нечистотии во кристалот. Вилуит се поврзува и е сличен по изглед на [[везувијанитот]], а постои конфузија во терминологијата бидејќи ''вилуит'' долго време се користи како синоним за [[вилуит]], [[Силикатни минерали|силикатни материјали]] од групата везувијанити. Оваа конфузија во номенклатурата датира од [[Џејмс Двајт Дана]]. Потекнува од областа на [[Виљуј|реката Виљуј]] во [[Сибир]]. Сличен зелен гросуларен гранат може да се најде во [[планинскиот венец Вах Вах]] во Јута. == Културно значење == Во 1991 година, [[Вермонт]] го нарекол гросуларниот гранат свој [[државен скапоцен камен]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://libraries.vermont.gov/general/emblems|title=Vermont Emblems|publisher=State of Vermont|archive-url=https://web.archive.org/web/20091029073002/http://libraries.vermont.gov/general/emblems|archive-date=2009-10-29|accessdate=2009-11-12}}</ref><gallery class="center" widths="300px" heights="250px"> Податотека:GrossularShades.jpg|алт=Color range of grossular graphically displayed at the National Museum of Natural History Washington, D.C.| Опсег на бои на гросуларот графички прикажано во [[Националниот музеј за природна историја]] Вашингтон, Д.К. Податотека:Grossular-195706.jpg|алт=Group of Grossular crystals, largest 1.1 cm, from Val-des-Sources, Quebec| Група на гросуларни кристали, најголеми 1,1см, од Вал-де-Сурс, Квебек. </gallery> == Поврзано == * [[Хидрогросуларен]] == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == * [https://webmineral.com/data/Grossular.shtml Податоци од Webmineral] * [https://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/grossular.pdf Издаваштво за минерални податоци] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20241219011750/https://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/grossular.pdf |date=2024-12-19 }} [[Категорија:Минерали на алуминиумот]] [[Категорија:Минерали на калциумот]] [[Категорија:Минералогија]] ghdggu97mv1wdwtp471w74rpou4glls 0 1387347 5583506 5520192 2026-06-28T04:54:29Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583506 wikitext text/x-wiki  {{Infobox mineral|name=Горманит|image=Gormanite-165270.jpg|imagesize=260px|alt=|caption=Горманит од долината Доце, Минас Жераис, Бразил (големина: 4,2 × 4,2 × 3,0 см)|category=[[Фосфатни минерали]]|formula={{chem2|(Fe,Mg)3Al4(PO4)4(OH)6*2H2O}}|IMAsymbol=Gm<ref>{{Cite journal|last=Warr|first=L.N.|date=2021|title=IMA–CNMNC approved mineral symbols|journal=Mineralogical Magazine|volume=85|issue=3|pages=291–320|doi=10.1180/mgm.2021.43|bibcode=2021MinM...85..291W|s2cid=235729616|doi-access=free}}</ref>|molweight=|strunz=8.DC.45|dana=|system=[[Триклиничен]]|class=Pedial (1) <br/><small>(same [[H-M symbol]])</small>|symmetry=''P''1|unit cell=a = 11.77, b = 5.11 <br/>c = 13.57&nbsp;[Å]; α = 90.45° <br/>β = 99.15°, γ = 90.05°; Z&nbsp;=&nbsp;2|color=Сино зелена|colour=|habit=Агрегати на ацикуларни кристали, псевдомоноклинични|twinning=Полисинтетички околу[010]|cleavage={001}нејасен|fracture=Сплинтери|tenacity=Кршлив|mohs=4–5|luster=Субстаклесто, масно|streak=Бледо зелена|diaphaneity=Полупроѕирен|gravity=3.10–3.13|density=|polish=|opticalprop=Биаксијален (−)|refractive=n_α = 1.619 n_β = 1.653 n_γ = 1.660|birefringence=.041|pleochroism=Јако, X безбојно, Y сино, Z безбојно|2V=Измерено: 53°|dispersion=|extinction=|length fast/slow=|fluorescence=|absorption=|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|impurities=|alteration=|other=|prop1=|prop1text=|references=<ref name=Mindat>{{Mindat |id=1729 |name=Gormanite |accessdate = 2011-01-30}}</ref><ref name=Webmin>{{WebMineral |name = Gormanite |url = http://webmineral.com/data/Gormanite.shtml |accessdate = 2011-01-30}}</ref><ref name=HBM>{{Наведена мрежна страница |url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/gormanite.pdf |title=Handbook of Mineralogy |accessdate=2026-02-21 |archive-date=2024-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911234703/https://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/gormanite.pdf |url-status=dead }}</ref>}} '''Горманитот''' е [[Фосфатни минерали|фосфатен минерал]] со формулата (Fe,Mg)3Al4(PO4)4(OH)6·2H₂O.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/show.php?id=1729|title=Gormanite|work=www.mindat.org|accessdate=2026-02-21}}</ref> Именуван е по професорот од Универзитетот во Торонто, [[Donald Herbert Gorman|Доналд Херберт Горман]] (1922–2020). Првпат е опишан во 1981 година за појавувања во Рапид Крик и Биг Фиш Ривер во рударскиот округ Досон, [[Јукон]], [[Канада]]. На типичните локалитети се јавува како вени во нодули од железен фосфат. Во појавата во Бизби, Аризона, се јавува како големи кристали во фрактури во интрузивен тоналит. Исто така, е пријавен од близина на Њупорт, округ Саливан, Њу Хемпшир, и пегматитот Чарлс Дејвис, Гротон, округ Графтон, Њу Хемпшир. Исто така, е пријавен од пегматитот Цаобисмунд, јужно од Карибиб, [[Намибија]]. == Наводи == [[Категорија:Триклински минерали]] [[Категорија:Фосфатни минерали]] [[Категорија:Минерали на магнезиумот]] [[Категорија:Минерали на алуминиумот]] [[Категорија:Минералогија]] 2abdaojy3gxdzs869rjrv0nrhm0krss 0 1387900 5583342 5519072 2026-06-27T14:45:50Z Andrew012p 85224 /* Филмови */ 5583342 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | native_name = {{nobold|新海 誠}} | native_name_lang = ja | image = Makoto Shinkai, 2023.jpg | caption = Шинкаи на 73. берлински меѓународен кинофестивал во 2023 г. | birth_name = Макото Ницу | birth_date = {{Birth date and age|1973|2|9|mf=yes}} | birth_place = [[Коуми]], [[Префектура Нагано|Нагано]], Јапонија | occupation = {{Unbulleted list|[[сценарист]]|цртач на илустриран приказ|аниматор|филмски монтажер|[[филмски режисер]]|[[романописец]]|[[мангака]] (само една кратка манга)}} | years_active = 1996— | education = [[Универзитет Чуо]] | spouse = [[Чиеко Мисака]] | children = [[Чисе Ницу]] | website = {{url|https://shinkaiworks.com}} | known_for = ''[[Твоето име]]'' (2016)<br />''[[Дете на времето]]'' (2019)<br />''[[Сузуме]]'' (2022) | module = {{Infobox Japanese | kanji = 新海 誠 | kana = しんかい まこと | romaji = ''Shinkai Makoto''}} | signature = Signature of Makoto Shinkai (without "Thank you" remark).svg }} '''Макото Шинкаи''' ({{Langx|ja|新海 誠}}) — јапонски [[режисер]] и аниматор, роден во префектурата [[Нагано (префектура)|Нагано]] во 1973 г. Неговото вистинско име е '''Макото Ницу''' (јап. ''新津 誠''). За филмовите на Шинкаи карактеристични се љубовните приказни со фантастични или бајковити елементи, како и колоритното и подробно прикажување на светот што ги опкружува ликовите. Неговиот филм ''[[Твоето име]]'', објавен во 2016 г., одреден период било [[аниме]] со најголема заработка во светот на сите времиња. Шинкаи студирал јапонска книжевност на универзитет. Уште во средно училиште сакал да создава [[манга]], аниме и [[Лесен роман|лесни романи]]. Неговото омилено аниме е ''[[Замок на небото]]''. Шинкаи често го нарекувале „новиот [[Хајао Мијазаки|Мијазаки]]“, иако самиот тој не се согласува со тоа споредување, изјавувајќи дека неговата работа е преценета. Исто така, истакнал дека сака да создава дела што имаат поразлични допирни точки со публиката од оние на Мијазаки. До почетокот на 2020-тите, споредбите со основачот на [[Студио Гибли|Studio Ghibli]] речиси престанале. Во чест на режисерот е именуван и еден [[астероид]].<ref>{{Cite web|url=https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=55222|title=55222 Makotoshinkai|archive-url=https://web.archive.org/web/20180412073334/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=55222|archive-date=2018-04-12|access-date=2019-09-19|url-status=live}}</ref> == Филмографија == === Филмови === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! rowspan="2" | Македонски наслов ! rowspan="2" scope="col" | Англиски наслов ! rowspan="2" scope="col" | Година ! scope="col" colspan="4" | Улога во филмот |- ! scope="col" | Сценарист ! scope="col" | Продуцент ! scope="col" | Гласовен глумец ! scope="col" | Друго |- | ''—'' | ''The Place Promised in Our Early Days'' | style="text-align:center;" | 2004 | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes| * илустриран приказ * цртач на заднини * дизајн * текст на тематската песна}} |- | ''Пет сантиметри во секунда'' | ''5 Centimeters per Second'' | style="text-align:center;" | 2007 | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes| * илустриран приказ * уметнички директор * дизајн на бои}} |- | ''[[Ловци на изгубени гласови]]'' | ''Children Who Chase Lost Voices'' | style="text-align:center;" | 2011 | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes| * кинематографија * монтажа}} |- | ''[[Градина на зборовите]]'' | ''The Garden of Words'' | style="text-align:center;" | 2013 | {{yes}} | {{yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{yes| * фотографија * дизајн на бои * монтажа}} |- | ''[[Твоето име]]'' | ''Your Name'' | style="text-align:center;" | 2016 | {{yes}} | {{yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{yes| * фотографија * дизајн на бои * монтажа}} |- | ''[[Дете на времето]]'' | ''Weathering With You'' | style="text-align:center;" | 2019 | {{yes}} | {{yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{yes| * фотографија * дизајн на бои * монтажа}} |- | ''[[Сузуме]]'' | ''Suzume'' | style="text-align:center;" | 2022 | {{yes}} | {{yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{yes| * монтажа}} |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons}} * [http://shinkaimakoto.jp/ Makoto Shinkai's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210210094615/http://shinkaimakoto.jp/|date=February 10, 2021}} {{in lang|ja}} * [http://en.shinkaiworks.com/ Makoto Shinkai's Official Portal] * {{IMDb name|1396121}} * {{Rotten-tomatoes-person|makoto_shinkai}} * {{ann|people|3487}} * [http://www.sf-encyclopedia.com/entry/shinkai_makoto Entry] in [[:en:The_Encyclopedia_of_Science_Fiction|The Encyclopedia of Science Fiction]] [[Категорија:Родени во 1973 година]] [[Категорија:Јапонски аниматори]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени на 9 февруари]] ocnah4ql7lp4syr7jsi6jpip2emqi7l 5583343 5583342 2026-06-27T14:53:22Z Andrew012p 85224 /* Филмови */ 5583343 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | native_name = {{nobold|新海 誠}} | native_name_lang = ja | image = Makoto Shinkai, 2023.jpg | caption = Шинкаи на 73. берлински меѓународен кинофестивал во 2023 г. | birth_name = Макото Ницу | birth_date = {{Birth date and age|1973|2|9|mf=yes}} | birth_place = [[Коуми]], [[Префектура Нагано|Нагано]], Јапонија | occupation = {{Unbulleted list|[[сценарист]]|цртач на илустриран приказ|аниматор|филмски монтажер|[[филмски режисер]]|[[романописец]]|[[мангака]] (само една кратка манга)}} | years_active = 1996— | education = [[Универзитет Чуо]] | spouse = [[Чиеко Мисака]] | children = [[Чисе Ницу]] | website = {{url|https://shinkaiworks.com}} | known_for = ''[[Твоето име]]'' (2016)<br />''[[Дете на времето]]'' (2019)<br />''[[Сузуме]]'' (2022) | module = {{Infobox Japanese | kanji = 新海 誠 | kana = しんかい まこと | romaji = ''Shinkai Makoto''}} | signature = Signature of Makoto Shinkai (without "Thank you" remark).svg }} '''Макото Шинкаи''' ({{Langx|ja|新海 誠}}) — јапонски [[режисер]] и аниматор, роден во префектурата [[Нагано (префектура)|Нагано]] во 1973 г. Неговото вистинско име е '''Макото Ницу''' (јап. ''新津 誠''). За филмовите на Шинкаи карактеристични се љубовните приказни со фантастични или бајковити елементи, како и колоритното и подробно прикажување на светот што ги опкружува ликовите. Неговиот филм ''[[Твоето име]]'', објавен во 2016 г., одреден период било [[аниме]] со најголема заработка во светот на сите времиња. Шинкаи студирал јапонска книжевност на универзитет. Уште во средно училиште сакал да создава [[манга]], аниме и [[Лесен роман|лесни романи]]. Неговото омилено аниме е ''[[Замок на небото]]''. Шинкаи често го нарекувале „новиот [[Хајао Мијазаки|Мијазаки]]“, иако самиот тој не се согласува со тоа споредување, изјавувајќи дека неговата работа е преценета. Исто така, истакнал дека сака да создава дела што имаат поразлични допирни точки со публиката од оние на Мијазаки. До почетокот на 2020-тите, споредбите со основачот на [[Студио Гибли|Studio Ghibli]] речиси престанале. Во чест на режисерот е именуван и еден [[астероид]].<ref>{{Cite web|url=https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=55222|title=55222 Makotoshinkai|archive-url=https://web.archive.org/web/20180412073334/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=55222|archive-date=2018-04-12|access-date=2019-09-19|url-status=live}}</ref> == Филмографија == === Филмови === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! rowspan="2" | Македонски наслов ! rowspan="2" scope="col" | Англиски наслов ! rowspan="2" scope="col" | Година ! scope="col" colspan="4" | Улога во филмот |- ! scope="col" | Сценарист ! scope="col" | Продуцент ! scope="col" | Гласовен глумец ! scope="col" | Друго |- | ''[[Ветеното место во нашите рани денови]]'' | ''The Place Promised in Our Early Days'' | style="text-align:center;" | 2004 | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes| * илустриран приказ * цртач на заднини * дизајн * текст на тематската песна}} |- | ''Пет сантиметри во секунда'' | ''5 Centimeters per Second'' | style="text-align:center;" | 2007 | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes| * илустриран приказ * уметнички директор * дизајн на бои}} |- | ''[[Ловци на изгубени гласови]]'' | ''Children Who Chase Lost Voices'' | style="text-align:center;" | 2011 | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes| * кинематографија * монтажа}} |- | ''[[Градина на зборовите]]'' | ''The Garden of Words'' | style="text-align:center;" | 2013 | {{yes}} | {{yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{yes| * фотографија * дизајн на бои * монтажа}} |- | ''[[Твоето име]]'' | ''Your Name'' | style="text-align:center;" | 2016 | {{yes}} | {{yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{yes| * фотографија * дизајн на бои * монтажа}} |- | ''[[Дете на времето]]'' | ''Weathering With You'' | style="text-align:center;" | 2019 | {{yes}} | {{yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{yes| * фотографија * дизајн на бои * монтажа}} |- | ''[[Сузуме]]'' | ''Suzume'' | style="text-align:center;" | 2022 | {{yes}} | {{yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{yes| * монтажа}} |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons}} * [http://shinkaimakoto.jp/ Makoto Shinkai's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210210094615/http://shinkaimakoto.jp/|date=February 10, 2021}} {{in lang|ja}} * [http://en.shinkaiworks.com/ Makoto Shinkai's Official Portal] * {{IMDb name|1396121}} * {{Rotten-tomatoes-person|makoto_shinkai}} * {{ann|people|3487}} * [http://www.sf-encyclopedia.com/entry/shinkai_makoto Entry] in [[:en:The_Encyclopedia_of_Science_Fiction|The Encyclopedia of Science Fiction]] [[Категорија:Родени во 1973 година]] [[Категорија:Јапонски аниматори]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени на 9 февруари]] mua9ms3o90hvc6fqgp9ki9pz93q774d 5583393 5583343 2026-06-27T18:45:50Z Andrew012p 85224 5583393 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | native_name = {{nobold|新海 誠}} | native_name_lang = ja | image = Makoto Shinkai, 2023.jpg | caption = Шинкаи на 73. берлински меѓународен кинофестивал во 2023 г. | birth_name = Макото Ницу | birth_date = {{Birth date and age|1973|2|9|mf=yes}} | birth_place = [[Коуми]], [[Префектура Нагано|Нагано]], Јапонија | occupation = {{Unbulleted list|[[сценарист]]|цртач на илустриран приказ|аниматор|филмски монтажер|[[филмски режисер]]|[[романописец]]|[[мангака]] (само една кратка манга)}} | years_active = 1996— | education = [[Универзитет Чуо]] | spouse = [[Чиеко Мисака]] | children = [[Чисе Ницу]] | website = {{url|https://shinkaiworks.com}} | known_for = ''[[Твоето име]]'' (2016)<br />''[[Дете на времето]]'' (2019)<br />''[[Сузуме]]'' (2022) | module = {{Infobox Japanese | kanji = 新海 誠 | kana = しんかい まこと | romaji = ''Shinkai Makoto''}} | signature = Signature of Makoto Shinkai (without "Thank you" remark).svg }} '''Макото Шинкаи''' ({{Langx|ja|新海 誠}}) — јапонски [[режисер]] и аниматор, роден во префектурата [[Нагано (префектура)|Нагано]] во 1973 г. Неговото вистинско име е '''Макото Ницу''' (јап. ''新津 誠''). За филмовите на Шинкаи карактеристични се љубовните приказни со фантастични или бајковити елементи, како и колоритното и подробно прикажување на светот што ги опкружува ликовите. Неговиот филм ''[[Твоето име]]'', објавен во 2016 г., одреден период било [[аниме]] со најголема заработка во светот на сите времиња. Шинкаи студирал јапонска книжевност на универзитет. Уште во средно училиште сакал да создава [[манга]], аниме и [[Лесен роман|лесни романи]]. Неговото омилено аниме е ''[[Замок на небото]]''. Шинкаи често го нарекувале „новиот [[Хајао Мијазаки|Мијазаки]]“, иако самиот тој не се согласува со тоа споредување, изјавувајќи дека неговата работа е преценета. Исто така, истакнал дека сака да создава дела што имаат поразлични допирни точки со публиката од оние на Мијазаки. До почетокот на 2020-тите, споредбите со основачот на [[Студио Гибли|Studio Ghibli]] речиси престанале. Во чест на режисерот е именуван и еден [[астероид]].<ref>{{Cite web|url=https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=55222|title=55222 Makotoshinkai|archive-url=https://web.archive.org/web/20180412073334/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=55222|archive-date=2018-04-12|access-date=2019-09-19|url-status=live}}</ref> == Филмографија == === Филмови === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! rowspan="2" | Македонски наслов ! rowspan="2" scope="col" | Англиски наслов ! rowspan="2" scope="col" | Година ! scope="col" colspan="4" | Улога во филмот |- ! scope="col" | Сценарист ! scope="col" | Продуцент ! scope="col" | Гласовен глумец ! scope="col" | Друго |- | ''[[Ветеното место во нашите рани денови]]'' | ''The Place Promised in Our Early Days'' | style="text-align:center;" | 2004 | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes| * илустриран приказ * цртач на заднини * дизајн * текст на тематската песна}} |- | ''Пет сантиметри во секунда'' | ''5 Centimeters per Second'' | style="text-align:center;" | 2007 | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes| * илустриран приказ * уметнички директор * дизајн на бои}} |- | — | ''Children Who Chase Lost Voices'' | style="text-align:center;" | 2011 | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes| * кинематографија * монтажа}} |- | ''[[Градина на зборовите]]'' | ''The Garden of Words'' | style="text-align:center;" | 2013 | {{yes}} | {{yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{yes| * фотографија * дизајн на бои * монтажа}} |- | ''[[Твоето име]]'' | ''Your Name'' | style="text-align:center;" | 2016 | {{yes}} | {{yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{yes| * фотографија * дизајн на бои * монтажа}} |- | ''—'' | ''Weathering With You'' | style="text-align:center;" | 2019 | {{yes}} | {{yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{yes| * фотографија * дизајн на бои * монтажа}} |- | ''[[Сузуме]]'' | ''Suzume'' | style="text-align:center;" | 2022 | {{yes}} | {{yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{yes| * монтажа}} |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons}} * [http://shinkaimakoto.jp/ Makoto Shinkai's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210210094615/http://shinkaimakoto.jp/|date=February 10, 2021}} {{in lang|ja}} * [http://en.shinkaiworks.com/ Makoto Shinkai's Official Portal] * {{IMDb name|1396121}} * {{Rotten-tomatoes-person|makoto_shinkai}} * {{ann|people|3487}} * [http://www.sf-encyclopedia.com/entry/shinkai_makoto Entry] in [[:en:The_Encyclopedia_of_Science_Fiction|The Encyclopedia of Science Fiction]] [[Категорија:Родени во 1973 година]] [[Категорија:Јапонски аниматори]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени на 9 февруари]] imnau5egs70vpbg7707qi4p9hq0ykyg 5583553 5583393 2026-06-28T08:51:43Z Andrew012p 85224 /* */ 5583553 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | native_name = {{nobold|新海 誠}} | native_name_lang = ja | image = Makoto Shinkai, 2023.jpg | caption = Шинкаи на 73. берлински меѓународен кинофестивал во 2023 г. | birth_name = Макото Ницу | birth_date = {{Birth date and age|1973|2|9|mf=yes}} | birth_place = [[Коуми]], [[Префектура Нагано|Нагано]], Јапонија | occupation = {{Unbulleted list|[[сценарист]]|цртач на илустриран приказ|аниматор|филмски монтажер|[[филмски режисер]]|[[романописец]]|[[мангака]] (само една кратка манга)}} | years_active = 1996— | education = [[Универзитет Чуо]] | spouse = [[Чиеко Мисака]] | children = [[Чисе Ницу]] | website = {{url|https://shinkaiworks.com}} | known_for = ''[[Твоето име]]'' (2016)<br />''[[Weathering With You]]'' (2019)<br />''[[Сузуме]]'' (2022) | module = {{Infobox Japanese | kanji = 新海 誠 | kana = しんかい まこと | romaji = ''Shinkai Makoto''}} | signature = Signature of Makoto Shinkai (without "Thank you" remark).svg }} '''Макото Шинкаи''' ({{Langx|ja|新海 誠}}) — јапонски [[режисер]] и аниматор, роден во префектурата [[Нагано (префектура)|Нагано]] во 1973 г. Неговото вистинско име е '''Макото Ницу''' (јап. ''新津 誠''). За филмовите на Шинкаи карактеристични се љубовните приказни со фантастични или бајковити елементи, како и колоритното и подробно прикажување на светот што ги опкружува ликовите. Неговиот филм ''[[Твоето име]]'', објавен во 2016 г., одреден период било [[аниме]] со најголема заработка во светот на сите времиња. Шинкаи студирал јапонска книжевност на универзитет. Уште во средно училиште сакал да создава [[манга]], аниме и [[Лесен роман|лесни романи]]. Неговото омилено аниме е ''[[Замок на небото]]''. Шинкаи често го нарекувале „новиот [[Хајао Мијазаки|Мијазаки]]“, иако самиот тој не се согласува со тоа споредување, изјавувајќи дека неговата работа е преценета. Исто така, истакнал дека сака да создава дела што имаат поразлични допирни точки со публиката од оние на Мијазаки. До почетокот на 2020-тите, споредбите со основачот на [[Студио Гибли|Studio Ghibli]] речиси престанале. Во чест на режисерот е именуван и еден [[астероид]].<ref>{{Cite web|url=https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=55222|title=55222 Makotoshinkai|archive-url=https://web.archive.org/web/20180412073334/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=55222|archive-date=2018-04-12|access-date=2019-09-19|url-status=live}}</ref> == Филмографија == === Филмови === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! rowspan="2" | Македонски наслов ! rowspan="2" scope="col" | Англиски наслов ! rowspan="2" scope="col" | Година ! scope="col" colspan="4" | Улога во филмот |- ! scope="col" | Сценарист ! scope="col" | Продуцент ! scope="col" | Гласовен глумец ! scope="col" | Друго |- | ''[[Ветеното место во нашите рани денови]]'' | ''The Place Promised in Our Early Days'' | style="text-align:center;" | 2004 | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes| * илустриран приказ * цртач на заднини * дизајн * текст на тематската песна}} |- | ''Пет сантиметри во секунда'' | ''5 Centimeters per Second'' | style="text-align:center;" | 2007 | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes| * илустриран приказ * уметнички директор * дизајн на бои}} |- | — | ''Children Who Chase Lost Voices'' | style="text-align:center;" | 2011 | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes| * кинематографија * монтажа}} |- | ''[[Градина на зборовите]]'' | ''The Garden of Words'' | style="text-align:center;" | 2013 | {{yes}} | {{yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{yes| * фотографија * дизајн на бои * монтажа}} |- | ''[[Твоето име]]'' | ''Your Name'' | style="text-align:center;" | 2016 | {{yes}} | {{yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{yes| * фотографија * дизајн на бои * монтажа}} |- | ''—'' | ''Weathering With You'' | style="text-align:center;" | 2019 | {{yes}} | {{yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{yes| * фотографија * дизајн на бои * монтажа}} |- | ''[[Сузуме]]'' | ''Suzume'' | style="text-align:center;" | 2022 | {{yes}} | {{yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{yes| * монтажа}} |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons}} * [http://shinkaimakoto.jp/ Makoto Shinkai's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210210094615/http://shinkaimakoto.jp/|date=February 10, 2021}} {{in lang|ja}} * [http://en.shinkaiworks.com/ Makoto Shinkai's Official Portal] * {{IMDb name|1396121}} * {{Rotten-tomatoes-person|makoto_shinkai}} * {{ann|people|3487}} * [http://www.sf-encyclopedia.com/entry/shinkai_makoto Entry] in [[:en:The_Encyclopedia_of_Science_Fiction|The Encyclopedia of Science Fiction]] [[Категорија:Родени во 1973 година]] [[Категорија:Јапонски аниматори]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени на 9 февруари]] iod0bil6t0e0b5wlka9n6redlpkqlpv 0 1389606 5583364 5527995 2026-06-27T15:42:15Z P.Nedelkovski 47736 5583364 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писател | name = [[Податотека:Златен венец.svg|20п|Златен венец]] Анеке Брасинга<br/>Anneke_Brassinga | image = Anneke Brassinga, Deventer 1 augustus 2015.JPG | birth_name = Анеке Брасинга во 2015 | birth_date = {{birth date and age|df=y|1948|08|20}} | birth_place = [[Арнем|Шарсберген]], Холандија | death_date = | death_place = | occupation = поетеса, писателка | nationality = [[Холандија|холандска]] | awards = [[Награда „Златен венец“|Златен венец на СВП]] (2025) }} '''Анеке Брасинга''' (родена на 20 август 1948, во [[Арнем|Шарсберген]], [[Гелдерланд]]) — холандска писателка и преведувачка. Во 2008 година ја добила [[Награда „Константин Хајгенс“|наградата „Константин Хајгенс“]], а добитничка е и на бројни други награди. Во 2026 ја добила [[Награда „Златен венец“|наградата „Златен венец]]“ на [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]].<ref name=SVP26/> == Живот и кариера == Анекe Брасинга е родена на 20 август 1948 година во Шарсберген. Кога имала една година, нејзините родители се преселиле во блискиот [[Арнем]]. Шестчленото семејство живеело скромно. Како дете Анекe сакала да стане биолог и многу пешачела во шумите на [[Гелдерланд]]. Од 1967 година живее во Амстердам. Патувала во [[Индија]], [[Исланд]], [[Ирска]] и Шкотска. Од 1967 до 1972 година Брасинга студирала [[Преведувачка наука|книжевен превод]] на Институтот за преведување при Универзитетот во Амстердам. Од 1974 година почнала да објавува свои преводи. Покрај импресивниот број сложени романи, Брасинга преведувала и поезија од Силвија Плат, Харт Крејн, Ингеборг Бахман и Михаел Хофтман. Пишувала есеи за авторите што ги преведувала и објавувала книжевна проза. Како книжевна прозаистка, Брасинга дебитирала под [[псевдоним]]от А. Гарденер во првиот број на списанието „Ревизор“ (De Revisor) (1974), со текстот „Од еден дневник“. Нејзините први преводи и есеи исто така се појавиле во Ревизор - во тоа време платформа за ново поколение млади автори силно насочени кон странската книжевност. Како поетеса Брасинга неформално дебитирала во 1985 година со библиофилското издание на нејзината дебитантска збирка за која ја добила наградата „Треванијан“. Таа збирка била вклучена во „Аурора“ (Aurora, 1987), официјалното деби. Во 1989 година била објавена збирката „Имот“ (Landgoed) за која Брасинга ја добила наградата „Херман Гортер“ - поетска награда на градот Амстердам. Нејзината книга книжевна проза „Клешта“ (Hapschaar) била наградена со ЕЦИ - наградата за книжевност во 2001 година, поетската збирка Huisraad (1998) со наградата „Пол Снук“ во 2001 година, а поетската збирка „Видик“ (Verschiet) (2001) и со наградата за поезија „Ида Герхардт“ 2002 и со престижната ВСБ-награда за поезија 2002.<ref name=SVP26>{{нмс | last=Дарудов | first=Блаже | author= | title=Холандската поетеса Анеке Брасинга годинешен добитник на „Златен венец“ на Струшките вечери на поезијата | url=https://mia.mk/story/љутков-со-доделувањето-на-златниот-венец-на-анеке-брасинга-се-зацврстува-културната-врска-меѓу-македонија-и-холандија | date=19.03.2026 | work= | publisher= МИА| accessdate=20 март 2026}}</ref> Работела како книжевна преведувачка и ги превела делата на следниве автори на холандски јазик: [[Џорџ Орвел]], [[Оскар Вајлд]], [[Владимир Набоков]], [[Семјуел Бекет]], [[Силвија Плат]], [[Патриша Хајсмит]], [[Вистан Хју Оден|В.Х. Оден]], [[Херман Брох]], [[Жан-Жак Русо|Жан Жак Русо]], [[Марсел Пруст]] и [[Жил Верн]]. Нејзините песни се преведени на [[германски јазик|германски]], [[француски јазик|француски]], [[англиски јазик|англиски]], [[руски јазик|руски]], [[унгарски]] и на [[шпански јазик]]. Таа се смета за [[Постмодернизам|постмодерна]] писателка, но претпочита да се гледа себеси како [[Надреализам|надреалистка]]. Темите на нејзината [[поезија]] се природата, љубовта, ранливоста на убавината и јазикот. == Дела == === Поезија === * ''Aurora'' (1987) * ''Landgoed'' (1989) * ''Thule'' (1991) * ''Zeemeeuw in boomvork'' (1994) * ''Huisraad'' (1998) * ''Verschiet'' (2001) * ''Timiditeiten'' (2003) * ''Wachtwoorden. Verzamelde herziene gedichten, 1987-2003.'' (2005)(with cd) ** ''Wachtwoorden. Verzamelde herziene gedichten, 1987-2015.'' (2015) * ''IJsgang'' (2006) * ''Ontij'' (2010) * ''Het wederkerige'' (2014) * ''Verborgen tuinen'' (2019) === Проза === * ''Hartsvanger'' (1993) * ''Hapschaar'' (1998, 2018) - short stories * ''Het zere been'' (2002) - essays * ''Tussen vijf en twaalf'' (2005) - letters * ''Bloeiend puin'' (2008) - essays * as co-author: ''Het zere been: essays & diversen'' (2015) * ''Grondstoffen'' (2015) - essays == Награди == * 2026: [[Награда „Златен венец“]] на [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]] * 2015: Награда П.С. Хуфт за нејзината поезија * 2008: Награда Константин Хајгенс за нејзиниот целокупен опус * 2005: Награда „Ана Бијнс“ за ''„Срамежливост“'' * 2002: [[VSB Poetry Award|Поетска награда на ВСБ]] за ''Вершиет'' * 2002: Ида Герхард Поезиепријс за ''Вершиет'' * 2001: Награда на ECI * 2001: Награда Пол Сноек за ''Huisraad'' * 1990: Награда Херман Гортер за ''Landgoed'' * 1985: Награда за поезија „Треванијан“ == Наводи == {{наводи}} {{Добитници на Златен венец (1991–2015)}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Брасинга, Анеке}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1948 година]] [[Категорија:Добитници на Златен венец на Струшките вечери на поезијата]] 6n9tgj249bkg28f0vztfmvhyszg5ta8 0 1390385 5583345 5583293 2026-06-27T14:59:41Z Carshalton 30527 /* Група Ц */ 5583345 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||9 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||4 |- style="background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||3 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||1 |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||7 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||4 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||4 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||1 |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |3||2||1||0||7||1||+6||7 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |3||2||1||0||7||1||+3||7 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|SCO}} |3||1||0||2||1||4||-3||3 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|HAI}} |3||0||0||3||2||8||-6||0 |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|PAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUS}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CUW}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|CIV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|ECU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Египет - Иран|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = *[[Махмуд Сабер|Сабер]] {{goal|{{0}}5}} |голови2 = *{{goal|14}} [[Рамин Резаејан|Резаејан]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Белгија|1–5]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Елајџа Џаст|Џаст]] {{goal|84}} |голови2 = *{{goal|28}}, {{goal|50}} [[Леандро Тросар|Тросар]] *{{goal|66}} [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] *{{goal|86}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *{{goal|90+4}} [[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадем]] }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SAU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|URU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.278 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Шпанија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|42}} [[Алекс Баена|Баена]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.065 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаел Елфат]] }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|SEN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRQ}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Франција|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = *[[Тело Осгор|Осгор]] {{goal|21}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|20}}, {{goal|32}} [[Усман Дембеле|Дембеле]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Сенегал - Ирак|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Хабиб Диара|Диара]] {{goal|{{0}}4}} *[[Исмаила Сар|И. Сар]] {{goal|56}} *[[Папе Геј|П. Геј]] {{goal|59}}, {{goal|71}} *[[Илиман Ндиај|Ндиај]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|ALG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUT}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] mfd4pt113txov5jg9ii3sd7dtyxa4ji 5583353 5583345 2026-06-27T15:21:22Z Carshalton 30527 /* Групна фаза */ 5583353 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||'''4''' |- style="background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||'''1''' |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||'''1''' |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |3||2||1||0||7||1||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |3||2||1||0||7||1||+3||'''7''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|SCO}} |3||1||0||2||1||4||-3||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|HAI}} |3||0||0||3||2||8||-6||'''0''' |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |3||2||0||1||8||4||+4||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUS}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|PAR}} |3||1||1||1||2||4||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |3||1||0||2||3||5||-2||'''3''' |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |3||2||0||1||10||4||+6||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CIV}} |3||2||0||1||4||2||+2||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ECU}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CUW}} |3||0||1||2||1||9||-8||'''1''' |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |3||2||1||0||10||4||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |3||1||2||0||7||3||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |3||1||1||1||7||7||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |3||0||0||3||2||12||-10||'''0''' |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |3||1||2||0||6||2||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |3||1||2||0||5||3||+2||'''5''' |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |3||0||3||0||3||3||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||'''1''' |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Египет - Иран|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = *[[Махмуд Сабер|Сабер]] {{goal|{{0}}5}} |голови2 = *{{goal|14}} [[Рамин Резаејан|Резаејан]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Белгија|1–5]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Елајџа Џаст|Џаст]] {{goal|84}} |голови2 = *{{goal|28}}, {{goal|50}} [[Леандро Тросар|Тросар]] *{{goal|66}} [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] *{{goal|86}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *{{goal|90+4}} [[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадем]] }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |3||2||1||0||5||0||+5||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |3||0||3||0||2||2||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|URU}} |3||0||2||1||3||4||-1||'''2''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SAU}} |3||0||2||1||1||5||-4||'''2''' |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.278 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Шпанија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|42}} [[Алекс Баена|Баена]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.065 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаел Елфат]] }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |3||3||0||0||10||2||+8||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|NOR}} |3||2||0||1||8||7||+1||'''6''' |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SEN}} |3||1||0||2||8||6||+2||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|IRQ}} |3||0||0||3||1||12||-11||'''0''' |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Франција|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = *[[Тело Осгор|Осгор]] {{goal|21}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|20}}, {{goal|32}} [[Усман Дембеле|Дембеле]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Сенегал - Ирак|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Хабиб Диара|Диара]] {{goal|{{0}}4}} *[[Исмаила Сар|И. Сар]] {{goal|56}} *[[Папе Геј|П. Геј]] {{goal|59}}, {{goal|71}} *[[Илиман Ндиај|Ндиај]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|ALG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUT}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] 7xm7g3nl7r9b0m26v3fac1ys29jz5ko 5583361 5583353 2026-06-27T15:39:54Z Carshalton 30527 5583361 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||'''4''' |- style="background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||'''1''' |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||'''1''' |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |3||2||1||0||7||1||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |3||2||1||0||7||1||+3||'''7''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|SCO}} |3||1||0||2||1||4||-3||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|HAI}} |3||0||0||3||2||8||-6||'''0''' |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |3||2||0||1||8||4||+4||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUS}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|PAR}} |3||1||1||1||2||4||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |3||1||0||2||3||5||-2||'''3''' |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |3||2||0||1||10||4||+6||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CIV}} |3||2||0||1||4||2||+2||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ECU}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CUW}} |3||0||1||2||1||9||-8||'''1''' |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |3||2||1||0||10||4||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |3||1||2||0||7||3||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |3||1||1||1||7||7||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |3||0||0||3||2||12||-10||'''0''' |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |3||1||2||0||6||2||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |3||1||2||0||5||3||+2||'''5''' |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |3||0||3||0||3||3||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||'''1''' |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Египет - Иран|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = *[[Махмуд Сабер|Сабер]] {{goal|{{0}}5}} |голови2 = *{{goal|14}} [[Рамин Резаејан|Резаејан]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Белгија|1–5]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Елајџа Џаст|Џаст]] {{goal|84}} |голови2 = *{{goal|28}}, {{goal|50}} [[Леандро Тросар|Тросар]] *{{goal|66}} [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] *{{goal|86}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *{{goal|90+4}} [[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадем]] }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |3||2||1||0||5||0||+5||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |3||0||3||0||2||2||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|URU}} |3||0||2||1||3||4||-1||'''2''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SAU}} |3||0||2||1||1||5||-4||'''2''' |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.278 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Шпанија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|42}} [[Алекс Баена|Баена]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.065 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаел Елфат]] }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |3||3||0||0||10||2||+8||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|NOR}} |3||2||0||1||8||7||+1||'''6''' |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SEN}} |3||1||0||2||8||6||+2||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|IRQ}} |3||0||0||3||1||12||-11||'''0''' |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Франција|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = *[[Тело Осгор|Осгор]] {{goal|21}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|20}}, {{goal|32}} [[Усман Дембеле|Дембеле]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Сенегал - Ирак|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Хабиб Диара|Диара]] {{goal|{{0}}4}} *[[Исмаила Сар|И. Сар]] {{goal|56}} *[[Папе Геј|П. Геј]] {{goal|59}}, {{goal|71}} *[[Илиман Ндиај|Ндиај]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|ALG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUT}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} ==Нокаут фаза== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза}} ===Резултати=== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}||{{fb|PAR}}| |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}||{{fb|SWE}}| |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}||{{fb|CAN}}| |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}||{{fb|MAR}}| |2. јули – [[Торонто]]|?||?| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||?| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}||{{fb|BIH}}| |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}||?| |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}||{{fb|JPN}}| |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}||{{fb|NOR}}| |30. јуни – [[Сиудад де Мексико]]|{{fb|MEX}}||?| |1. јули – [[Атланта]]|?||? | |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||?| |3. јули – [[Канзас Сити (Мизури)|Канзас Сити]]|?||?| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Philadelphia]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |4. јули – [[Houston]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 73||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 75| |6. јули – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 83||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 84| |6. јули – [[Seattle]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 81||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 82| |5. јули – [[East Rutherford]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 76||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 78| |5. јули – [[Ciudad de México]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 79||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 80| |7. јули – [[Atlanta]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 86||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 88| |7. јули – [[Vancouver]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 85||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 87| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Foxborough]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 89||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 90| |10. јули – [[Inglewood, California|Inglewood]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 93||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 94| |11. јули – [[Miami Gardens]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 91||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 92| |11. јули – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 95||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 96| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 97||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 98| |15. јули – [[Atlanta]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 99||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 100| <!--Final--> |19. јули – [[East Rutherford]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 101||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 102| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Miami Gardens]]|<!--{{fb|}}-->Gubitnik utakmice 101||<!--{{fb|}}-->Gubitnik utakmice 102| }} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] 12hbk8slh06hekpd9b8d22d9ty7mrfj 5583365 5583361 2026-06-27T15:46:36Z Carshalton 30527 /* Нокаут фаза */ 5583365 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||'''4''' |- style="background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||'''1''' |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||'''1''' |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |3||2||1||0||7||1||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |3||2||1||0||7||1||+3||'''7''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|SCO}} |3||1||0||2||1||4||-3||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|HAI}} |3||0||0||3||2||8||-6||'''0''' |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |3||2||0||1||8||4||+4||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUS}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|PAR}} |3||1||1||1||2||4||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |3||1||0||2||3||5||-2||'''3''' |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |3||2||0||1||10||4||+6||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CIV}} |3||2||0||1||4||2||+2||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ECU}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CUW}} |3||0||1||2||1||9||-8||'''1''' |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |3||2||1||0||10||4||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |3||1||2||0||7||3||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |3||1||1||1||7||7||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |3||0||0||3||2||12||-10||'''0''' |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |3||1||2||0||6||2||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |3||1||2||0||5||3||+2||'''5''' |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |3||0||3||0||3||3||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||'''1''' |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Египет - Иран|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = *[[Махмуд Сабер|Сабер]] {{goal|{{0}}5}} |голови2 = *{{goal|14}} [[Рамин Резаејан|Резаејан]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Белгија|1–5]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Елајџа Џаст|Џаст]] {{goal|84}} |голови2 = *{{goal|28}}, {{goal|50}} [[Леандро Тросар|Тросар]] *{{goal|66}} [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] *{{goal|86}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *{{goal|90+4}} [[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадем]] }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |3||2||1||0||5||0||+5||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |3||0||3||0||2||2||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|URU}} |3||0||2||1||3||4||-1||'''2''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SAU}} |3||0||2||1||1||5||-4||'''2''' |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.278 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Шпанија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|42}} [[Алекс Баена|Баена]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.065 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаел Елфат]] }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |3||3||0||0||10||2||+8||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|NOR}} |3||2||0||1||8||7||+1||'''6''' |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SEN}} |3||1||0||2||8||6||+2||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|IRQ}} |3||0||0||3||1||12||-11||'''0''' |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Франција|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = *[[Тело Осгор|Осгор]] {{goal|21}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|20}}, {{goal|32}} [[Усман Дембеле|Дембеле]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Сенегал - Ирак|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Хабиб Диара|Диара]] {{goal|{{0}}4}} *[[Исмаила Сар|И. Сар]] {{goal|56}} *[[Папе Геј|П. Геј]] {{goal|59}}, {{goal|71}} *[[Илиман Ндиај|Ндиај]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|ALG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUT}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} ==Нокаут фаза== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза}} ===Резултати=== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}||{{fb|PAR}}| |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}||{{fb|SWE}}| |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}||{{fb|CAN}}| |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}||{{fb|MAR}}| |2. јули – [[Торонто]]|?||?| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||?| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}||{{fb|BIH}}| |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}||?| |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}||{{fb|JPN}}| |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}||{{fb|NOR}}| |30. јуни – [[Сиудад де Мексико]]|{{fb|MEX}}||?| |1. јули – [[Атланта]]|?||? | |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||?| |3. јули – [[Канзас Сити (Мизури)|Канзас Сити]]|?||?| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |4. јули – [[Хјустон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Арлингтон (Texas)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Сиетл]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Сиудад Мексико]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Ванкувер]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Foxborough]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 89||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 90| |10. јули – [[Inglewood, California|Inglewood]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 93||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 94| |11. јули – [[Miami Gardens]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 91||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 92| |11. јули – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 95||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 96| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 97||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 98| |15. јули – [[Atlanta]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 99||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 100| <!--Final--> |19. јули – [[East Rutherford]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 101||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 102| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Miami Gardens]]|<!--{{fb|}}-->Gubitnik utakmice 101||<!--{{fb|}}-->Gubitnik utakmice 102| }} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] qla28fwqocrfye6j1dirs4pqxxq04dx 5583367 5583365 2026-06-27T15:48:05Z Carshalton 30527 /* Резултати */ 5583367 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||'''4''' |- style="background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||'''1''' |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||'''1''' |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |3||2||1||0||7||1||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |3||2||1||0||7||1||+3||'''7''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|SCO}} |3||1||0||2||1||4||-3||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|HAI}} |3||0||0||3||2||8||-6||'''0''' |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |3||2||0||1||8||4||+4||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUS}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|PAR}} |3||1||1||1||2||4||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |3||1||0||2||3||5||-2||'''3''' |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |3||2||0||1||10||4||+6||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CIV}} |3||2||0||1||4||2||+2||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ECU}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CUW}} |3||0||1||2||1||9||-8||'''1''' |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |3||2||1||0||10||4||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |3||1||2||0||7||3||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |3||1||1||1||7||7||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |3||0||0||3||2||12||-10||'''0''' |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |3||1||2||0||6||2||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |3||1||2||0||5||3||+2||'''5''' |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |3||0||3||0||3||3||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||'''1''' |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Египет - Иран|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = *[[Махмуд Сабер|Сабер]] {{goal|{{0}}5}} |голови2 = *{{goal|14}} [[Рамин Резаејан|Резаејан]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Белгија|1–5]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Елајџа Џаст|Џаст]] {{goal|84}} |голови2 = *{{goal|28}}, {{goal|50}} [[Леандро Тросар|Тросар]] *{{goal|66}} [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] *{{goal|86}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *{{goal|90+4}} [[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадем]] }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |3||2||1||0||5||0||+5||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |3||0||3||0||2||2||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|URU}} |3||0||2||1||3||4||-1||'''2''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SAU}} |3||0||2||1||1||5||-4||'''2''' |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.278 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Шпанија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|42}} [[Алекс Баена|Баена]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.065 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаел Елфат]] }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |3||3||0||0||10||2||+8||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|NOR}} |3||2||0||1||8||7||+1||'''6''' |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SEN}} |3||1||0||2||8||6||+2||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|IRQ}} |3||0||0||3||1||12||-11||'''0''' |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Франција|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = *[[Тело Осгор|Осгор]] {{goal|21}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|20}}, {{goal|32}} [[Усман Дембеле|Дембеле]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Сенегал - Ирак|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Хабиб Диара|Диара]] {{goal|{{0}}4}} *[[Исмаила Сар|И. Сар]] {{goal|56}} *[[Папе Геј|П. Геј]] {{goal|59}}, {{goal|71}} *[[Илиман Ндиај|Ндиај]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|ALG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUT}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} ==Нокаут фаза== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза}} ===Резултати=== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}||{{fb|PAR}}| |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}||{{fb|SWE}}| |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}||{{fb|CAN}}| |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}||{{fb|MAR}}| |2. јули – [[Торонто]]|?||?| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||?| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}||{{fb|BIH}}| |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}||?| |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}||{{fb|JPN}}| |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}||{{fb|NOR}}| |30. јуни – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}||?| |1. јули – [[Атланта]]|?||? | |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||?| |3. јули – [[Канзас Сити (Мизури)|Канзас Сити]]|?||?| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |4. јули – [[Хјустон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Арлингтон (Texas)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Сиетл]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Ванкувер]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Foxborough]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 89||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 90| |10. јули – [[Inglewood, California|Inglewood]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 93||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 94| |11. јули – [[Miami Gardens]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 91||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 92| |11. јули – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 95||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 96| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 97||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 98| |15. јули – [[Atlanta]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 99||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 100| <!--Final--> |19. јули – [[East Rutherford]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 101||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 102| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Miami Gardens]]|<!--{{fb|}}-->Gubitnik utakmice 101||<!--{{fb|}}-->Gubitnik utakmice 102| }} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] bpo8jqehojdwmuielaylfo3t6rv8l6c 5583601 5583367 2026-06-28T10:07:48Z Carshalton 30527 /* Група Ј */ 5583601 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||'''4''' |- style="background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||'''1''' |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||'''1''' |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |3||2||1||0||7||1||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |3||2||1||0||7||1||+3||'''7''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|SCO}} |3||1||0||2||1||4||-3||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|HAI}} |3||0||0||3||2||8||-6||'''0''' |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |3||2||0||1||8||4||+4||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUS}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|PAR}} |3||1||1||1||2||4||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |3||1||0||2||3||5||-2||'''3''' |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |3||2||0||1||10||4||+6||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CIV}} |3||2||0||1||4||2||+2||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ECU}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CUW}} |3||0||1||2||1||9||-8||'''1''' |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |3||2||1||0||10||4||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |3||1||2||0||7||3||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |3||1||1||1||7||7||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |3||0||0||3||2||12||-10||'''0''' |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |3||1||2||0||6||2||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |3||1||2||0||5||3||+2||'''5''' |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |3||0||3||0||3||3||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||'''1''' |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Египет - Иран|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = *[[Махмуд Сабер|Сабер]] {{goal|{{0}}5}} |голови2 = *{{goal|14}} [[Рамин Резаејан|Резаејан]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Белгија|1–5]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Елајџа Џаст|Џаст]] {{goal|84}} |голови2 = *{{goal|28}}, {{goal|50}} [[Леандро Тросар|Тросар]] *{{goal|66}} [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] *{{goal|86}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *{{goal|90+4}} [[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадем]] }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |3||2||1||0||5||0||+5||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |3||0||3||0||2||2||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|URU}} |3||0||2||1||3||4||-1||'''2''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SAU}} |3||0||2||1||1||5||-4||'''2''' |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.278 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Шпанија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|42}} [[Алекс Баена|Баена]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.065 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаел Елфат]] }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |3||3||0||0||10||2||+8||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|NOR}} |3||2||0||1||8||7||+1||'''6''' |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SEN}} |3||1||0||2||8||6||+2||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|IRQ}} |3||0||0||3||1||12||-11||'''0''' |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Франција|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = *[[Тело Осгор|Осгор]] {{goal|21}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|20}}, {{goal|32}} [[Усман Дембеле|Дембеле]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Сенегал - Ирак|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Хабиб Диара|Диара]] {{goal|{{0}}4}} *[[Исмаила Сар|И. Сар]] {{goal|56}} *[[Папе Геј|П. Геј]] {{goal|59}}, {{goal|71}} *[[Илиман Ндиај|Ндиај]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |3||3||0||0||8||1||+7||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUT}} |3||1||1||1||6||6||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ALG}} |3||1||1||1||5||7||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |3||0||0||3||3||8||-5||'''0''' |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Алжир - Австрија|3–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Рафик Белгали|Белгали]] {{goal|45}} *[[Ријад Марез|Марез]] {{goal|60}}, {{goal|90+3}} |голови2 = *{{goal|28}} [[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] *{{goal|55}} [[Марсел Забицер|Забицер]] *{{goal|90+6}} [[Саша Калајџиќ|Калајџиќ]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Аргентина|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = *[[Муса Ал-Тамари|Ал-Тамари]] {{goal|55}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Џовани Ло Селсо|Ло Селсо]] *{{goal|31|пен.}} [[Лаутаро Мартинес|Ла. Мартинес]] *{{goal|80}} [[Лионел Меси|Песи]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|ROU}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} ==Нокаут фаза== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза}} ===Резултати=== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}||{{fb|PAR}}| |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}||{{fb|SWE}}| |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}||{{fb|CAN}}| |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}||{{fb|MAR}}| |2. јули – [[Торонто]]|?||?| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||?| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}||{{fb|BIH}}| |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}||?| |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}||{{fb|JPN}}| |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}||{{fb|NOR}}| |30. јуни – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}||?| |1. јули – [[Атланта]]|?||? | |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||?| |3. јули – [[Канзас Сити (Мизури)|Канзас Сити]]|?||?| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |4. јули – [[Хјустон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Арлингтон (Texas)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Сиетл]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Ванкувер]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Foxborough]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 89||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 90| |10. јули – [[Inglewood, California|Inglewood]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 93||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 94| |11. јули – [[Miami Gardens]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 91||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 92| |11. јули – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 95||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 96| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 97||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 98| |15. јули – [[Atlanta]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 99||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 100| <!--Final--> |19. јули – [[East Rutherford]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 101||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 102| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Miami Gardens]]|<!--{{fb|}}-->Gubitnik utakmice 101||<!--{{fb|}}-->Gubitnik utakmice 102| }} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] ch5b7k7nlllzl3ksan3jiciz5b8rx1c 5583606 5583601 2026-06-28T10:15:58Z Carshalton 30527 /* Група К */ 5583606 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||'''4''' |- style="background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||'''1''' |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||'''1''' |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |3||2||1||0||7||1||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |3||2||1||0||7||1||+3||'''7''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|SCO}} |3||1||0||2||1||4||-3||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|HAI}} |3||0||0||3||2||8||-6||'''0''' |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |3||2||0||1||8||4||+4||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUS}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|PAR}} |3||1||1||1||2||4||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |3||1||0||2||3||5||-2||'''3''' |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |3||2||0||1||10||4||+6||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CIV}} |3||2||0||1||4||2||+2||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ECU}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CUW}} |3||0||1||2||1||9||-8||'''1''' |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |3||2||1||0||10||4||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |3||1||2||0||7||3||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |3||1||1||1||7||7||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |3||0||0||3||2||12||-10||'''0''' |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |3||1||2||0||6||2||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |3||1||2||0||5||3||+2||'''5''' |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |3||0||3||0||3||3||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||'''1''' |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Египет - Иран|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = *[[Махмуд Сабер|Сабер]] {{goal|{{0}}5}} |голови2 = *{{goal|14}} [[Рамин Резаејан|Резаејан]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Белгија|1–5]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Елајџа Џаст|Џаст]] {{goal|84}} |голови2 = *{{goal|28}}, {{goal|50}} [[Леандро Тросар|Тросар]] *{{goal|66}} [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] *{{goal|86}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *{{goal|90+4}} [[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадем]] }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |3||2||1||0||5||0||+5||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |3||0||3||0||2||2||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|URU}} |3||0||2||1||3||4||-1||'''2''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SAU}} |3||0||2||1||1||5||-4||'''2''' |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.278 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Шпанија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|42}} [[Алекс Баена|Баена]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.065 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаел Елфат]] }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |3||3||0||0||10||2||+8||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|NOR}} |3||2||0||1||8||7||+1||'''6''' |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SEN}} |3||1||0||2||8||6||+2||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|IRQ}} |3||0||0||3||1||12||-11||'''0''' |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Франција|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = *[[Тело Осгор|Осгор]] {{goal|21}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|20}}, {{goal|32}} [[Усман Дембеле|Дембеле]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Сенегал - Ирак|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Хабиб Диара|Диара]] {{goal|{{0}}4}} *[[Исмаила Сар|И. Сар]] {{goal|56}} *[[Папе Геј|П. Геј]] {{goal|59}}, {{goal|71}} *[[Илиман Ндиај|Ндиај]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |3||3||0||0||8||1||+7||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUT}} |3||1||1||1||6||6||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ALG}} |3||1||1||1||5||7||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |3||0||0||3||3||8||-5||'''0''' |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Алжир - Австрија|3–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Рафик Белгали|Белгали]] {{goal|45}} *[[Ријад Марез|Марез]] {{goal|60}}, {{goal|90+3}} |голови2 = *{{goal|28}} [[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] *{{goal|55}} [[Марсел Забицер|Забицер]] *{{goal|90+6}} [[Саша Калајџиќ|Калајџиќ]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Аргентина|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = *[[Муса Ал-Тамари|Ал-Тамари]] {{goal|55}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Џовани Ло Селсо|Ло Селсо]] *{{goal|31|пен.}} [[Лаутаро Мартинес|Ла. Мартинес]] *{{goal|80}} [[Лионел Меси|Песи]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|ROU}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|COL}} |3||2||1||0||4||1||+3||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|POR}} |3||1||2||0||6||1||+5||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|COD}} |3||1||1||1||4||3||+1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|UZB}} |3||0||0||3||2||11||-9||'''0''' |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|AUS}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Јоан Виса|Виса]] {{goal|68|пен.}}, {{goal|90+1}} * [[Фистон Мајеле|Мејеле]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|10}} [[Елдор Шомуродов|Шомуродов]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} ==Нокаут фаза== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза}} ===Резултати=== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}||{{fb|PAR}}| |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}||{{fb|SWE}}| |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}||{{fb|CAN}}| |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}||{{fb|MAR}}| |2. јули – [[Торонто]]|?||?| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||?| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}||{{fb|BIH}}| |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}||?| |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}||{{fb|JPN}}| |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}||{{fb|NOR}}| |30. јуни – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}||?| |1. јули – [[Атланта]]|?||? | |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||?| |3. јули – [[Канзас Сити (Мизури)|Канзас Сити]]|?||?| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |4. јули – [[Хјустон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Арлингтон (Texas)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Сиетл]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Ванкувер]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Foxborough]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 89||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 90| |10. јули – [[Inglewood, California|Inglewood]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 93||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 94| |11. јули – [[Miami Gardens]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 91||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 92| |11. јули – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 95||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 96| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 97||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 98| |15. јули – [[Atlanta]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 99||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 100| <!--Final--> |19. јули – [[East Rutherford]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 101||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 102| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Miami Gardens]]|<!--{{fb|}}-->Gubitnik utakmice 101||<!--{{fb|}}-->Gubitnik utakmice 102| }} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] 7fru0n1ly61siw8mnqgx2wajlrylj1x 5583610 5583606 2026-06-28T10:24:29Z Carshalton 30527 /* Група Л */ 5583610 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||'''4''' |- style="background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||'''1''' |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||'''1''' |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |3||2||1||0||7||1||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |3||2||1||0||7||1||+3||'''7''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|SCO}} |3||1||0||2||1||4||-3||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|HAI}} |3||0||0||3||2||8||-6||'''0''' |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |3||2||0||1||8||4||+4||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUS}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|PAR}} |3||1||1||1||2||4||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |3||1||0||2||3||5||-2||'''3''' |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |3||2||0||1||10||4||+6||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CIV}} |3||2||0||1||4||2||+2||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ECU}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CUW}} |3||0||1||2||1||9||-8||'''1''' |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |3||2||1||0||10||4||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |3||1||2||0||7||3||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |3||1||1||1||7||7||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |3||0||0||3||2||12||-10||'''0''' |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |3||1||2||0||6||2||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |3||1||2||0||5||3||+2||'''5''' |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |3||0||3||0||3||3||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||'''1''' |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Египет - Иран|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = *[[Махмуд Сабер|Сабер]] {{goal|{{0}}5}} |голови2 = *{{goal|14}} [[Рамин Резаејан|Резаејан]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Белгија|1–5]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Елајџа Џаст|Џаст]] {{goal|84}} |голови2 = *{{goal|28}}, {{goal|50}} [[Леандро Тросар|Тросар]] *{{goal|66}} [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] *{{goal|86}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *{{goal|90+4}} [[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадем]] }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |3||2||1||0||5||0||+5||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |3||0||3||0||2||2||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|URU}} |3||0||2||1||3||4||-1||'''2''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SAU}} |3||0||2||1||1||5||-4||'''2''' |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.278 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Шпанија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|42}} [[Алекс Баена|Баена]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.065 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаел Елфат]] }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |3||3||0||0||10||2||+8||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|NOR}} |3||2||0||1||8||7||+1||'''6''' |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SEN}} |3||1||0||2||8||6||+2||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|IRQ}} |3||0||0||3||1||12||-11||'''0''' |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Франција|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = *[[Тело Осгор|Осгор]] {{goal|21}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|20}}, {{goal|32}} [[Усман Дембеле|Дембеле]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Сенегал - Ирак|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Хабиб Диара|Диара]] {{goal|{{0}}4}} *[[Исмаила Сар|И. Сар]] {{goal|56}} *[[Папе Геј|П. Геј]] {{goal|59}}, {{goal|71}} *[[Илиман Ндиај|Ндиај]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |3||3||0||0||8||1||+7||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUT}} |3||1||1||1||6||6||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ALG}} |3||1||1||1||5||7||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |3||0||0||3||3||8||-5||'''0''' |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Алжир - Австрија|3–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Рафик Белгали|Белгали]] {{goal|45}} *[[Ријад Марез|Марез]] {{goal|60}}, {{goal|90+3}} |голови2 = *{{goal|28}} [[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] *{{goal|55}} [[Марсел Забицер|Забицер]] *{{goal|90+6}} [[Саша Калајџиќ|Калајџиќ]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Аргентина|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = *[[Муса Ал-Тамари|Ал-Тамари]] {{goal|55}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Џовани Ло Селсо|Ло Селсо]] *{{goal|31|пен.}} [[Лаутаро Мартинес|Ла. Мартинес]] *{{goal|80}} [[Лионел Меси|Песи]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|ROU}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|COL}} |3||2||1||0||4||1||+3||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|POR}} |3||1||2||0||6||1||+5||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|COD}} |3||1||1||1||4||3||+1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|UZB}} |3||0||0||3||2||11||-9||'''0''' |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|AUS}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Јоан Виса|Виса]] {{goal|68|пен.}}, {{goal|90+1}} * [[Фистон Мајеле|Мејеле]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|10}} [[Елдор Шомуродов|Шомуродов]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |3||2||1||0||6||2||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |3||2||0||1||5||5||0||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |3||0||0||3||0||4||-4||'''0''' |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Англија|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|62}} [[Џуд Белингам|Белингам]] *{{goal|67}} [[Хари Кејн|Кејн]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Хрватска - Гана|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = *[[Петар Сучиќ|П. Сучиќ]] {{goal|31}} *[[Никола Влашиќ|Влашиќ]] {{goal|83}} |голови2 = *{{goal|75}} [[Дерик Лукасен|Лукасен]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} ==Нокаут фаза== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза}} ===Резултати=== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}||{{fb|PAR}}| |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}||{{fb|SWE}}| |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}||{{fb|CAN}}| |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}||{{fb|MAR}}| |2. јули – [[Торонто]]|?||?| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||?| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}||{{fb|BIH}}| |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}||?| |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}||{{fb|JPN}}| |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}||{{fb|NOR}}| |30. јуни – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}||?| |1. јули – [[Атланта]]|?||? | |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||?| |3. јули – [[Канзас Сити (Мизури)|Канзас Сити]]|?||?| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |4. јули – [[Хјустон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Арлингтон (Texas)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Сиетл]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Ванкувер]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Foxborough]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 89||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 90| |10. јули – [[Inglewood, California|Inglewood]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 93||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 94| |11. јули – [[Miami Gardens]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 91||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 92| |11. јули – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 95||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 96| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 97||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 98| |15. јули – [[Atlanta]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 99||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 100| <!--Final--> |19. јули – [[East Rutherford]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 101||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 102| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Miami Gardens]]|<!--{{fb|}}-->Gubitnik utakmice 101||<!--{{fb|}}-->Gubitnik utakmice 102| }} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] 2st5939iow0keqspir2vjign00x0e9o 5583611 5583610 2026-06-28T10:25:23Z Carshalton 30527 /* Група Г */ 5583611 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||'''4''' |- style="background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||'''1''' |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||'''1''' |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |3||2||1||0||7||1||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |3||2||1||0||7||1||+3||'''7''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|SCO}} |3||1||0||2||1||4||-3||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|HAI}} |3||0||0||3||2||8||-6||'''0''' |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |3||2||0||1||8||4||+4||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUS}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|PAR}} |3||1||1||1||2||4||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |3||1||0||2||3||5||-2||'''3''' |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |3||2||0||1||10||4||+6||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CIV}} |3||2||0||1||4||2||+2||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ECU}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CUW}} |3||0||1||2||1||9||-8||'''1''' |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |3||2||1||0||10||4||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |3||1||2||0||7||3||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |3||1||1||1||7||7||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |3||0||0||3||2||12||-10||'''0''' |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |3||1||2||0||6||2||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |3||1||2||0||5||3||+2||'''5''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |3||0||3||0||3||3||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||'''1''' |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Египет - Иран|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = *[[Махмуд Сабер|Сабер]] {{goal|{{0}}5}} |голови2 = *{{goal|14}} [[Рамин Резаејан|Резаејан]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Белгија|1–5]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Елајџа Џаст|Џаст]] {{goal|84}} |голови2 = *{{goal|28}}, {{goal|50}} [[Леандро Тросар|Тросар]] *{{goal|66}} [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] *{{goal|86}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *{{goal|90+4}} [[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадем]] }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |3||2||1||0||5||0||+5||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |3||0||3||0||2||2||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|URU}} |3||0||2||1||3||4||-1||'''2''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SAU}} |3||0||2||1||1||5||-4||'''2''' |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.278 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Шпанија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|42}} [[Алекс Баена|Баена]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.065 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаел Елфат]] }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |3||3||0||0||10||2||+8||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|NOR}} |3||2||0||1||8||7||+1||'''6''' |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SEN}} |3||1||0||2||8||6||+2||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|IRQ}} |3||0||0||3||1||12||-11||'''0''' |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Франција|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = *[[Тело Осгор|Осгор]] {{goal|21}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|20}}, {{goal|32}} [[Усман Дембеле|Дембеле]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Сенегал - Ирак|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Хабиб Диара|Диара]] {{goal|{{0}}4}} *[[Исмаила Сар|И. Сар]] {{goal|56}} *[[Папе Геј|П. Геј]] {{goal|59}}, {{goal|71}} *[[Илиман Ндиај|Ндиај]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |3||3||0||0||8||1||+7||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUT}} |3||1||1||1||6||6||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ALG}} |3||1||1||1||5||7||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |3||0||0||3||3||8||-5||'''0''' |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Алжир - Австрија|3–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Рафик Белгали|Белгали]] {{goal|45}} *[[Ријад Марез|Марез]] {{goal|60}}, {{goal|90+3}} |голови2 = *{{goal|28}} [[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] *{{goal|55}} [[Марсел Забицер|Забицер]] *{{goal|90+6}} [[Саша Калајџиќ|Калајџиќ]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Аргентина|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = *[[Муса Ал-Тамари|Ал-Тамари]] {{goal|55}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Џовани Ло Селсо|Ло Селсо]] *{{goal|31|пен.}} [[Лаутаро Мартинес|Ла. Мартинес]] *{{goal|80}} [[Лионел Меси|Песи]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|ROU}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|COL}} |3||2||1||0||4||1||+3||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|POR}} |3||1||2||0||6||1||+5||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|COD}} |3||1||1||1||4||3||+1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|UZB}} |3||0||0||3||2||11||-9||'''0''' |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|AUS}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Јоан Виса|Виса]] {{goal|68|пен.}}, {{goal|90+1}} * [[Фистон Мајеле|Мејеле]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|10}} [[Елдор Шомуродов|Шомуродов]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |3||2||1||0||6||2||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |3||2||0||1||5||5||0||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |3||0||0||3||0||4||-4||'''0''' |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Англија|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|62}} [[Џуд Белингам|Белингам]] *{{goal|67}} [[Хари Кејн|Кејн]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Хрватска - Гана|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = *[[Петар Сучиќ|П. Сучиќ]] {{goal|31}} *[[Никола Влашиќ|Влашиќ]] {{goal|83}} |голови2 = *{{goal|75}} [[Дерик Лукасен|Лукасен]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} ==Нокаут фаза== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза}} ===Резултати=== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}||{{fb|PAR}}| |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}||{{fb|SWE}}| |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}||{{fb|CAN}}| |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}||{{fb|MAR}}| |2. јули – [[Торонто]]|?||?| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||?| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}||{{fb|BIH}}| |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}||?| |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}||{{fb|JPN}}| |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}||{{fb|NOR}}| |30. јуни – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}||?| |1. јули – [[Атланта]]|?||? | |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||?| |3. јули – [[Канзас Сити (Мизури)|Канзас Сити]]|?||?| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |4. јули – [[Хјустон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Арлингтон (Texas)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Сиетл]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Ванкувер]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Foxborough]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 89||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 90| |10. јули – [[Inglewood, California|Inglewood]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 93||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 94| |11. јули – [[Miami Gardens]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 91||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 92| |11. јули – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 95||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 96| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 97||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 98| |15. јули – [[Atlanta]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 99||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 100| <!--Final--> |19. јули – [[East Rutherford]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 101||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 102| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Miami Gardens]]|<!--{{fb|}}-->Gubitnik utakmice 101||<!--{{fb|}}-->Gubitnik utakmice 102| }} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] alnr5r8b6fz3dw1szo4h54flyiu041o 5583612 5583611 2026-06-28T10:25:45Z Carshalton 30527 /* Група А */ 5583612 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||'''1''' |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||'''1''' |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |3||2||1||0||7||1||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |3||2||1||0||7||1||+3||'''7''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|SCO}} |3||1||0||2||1||4||-3||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|HAI}} |3||0||0||3||2||8||-6||'''0''' |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |3||2||0||1||8||4||+4||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUS}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|PAR}} |3||1||1||1||2||4||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |3||1||0||2||3||5||-2||'''3''' |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |3||2||0||1||10||4||+6||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CIV}} |3||2||0||1||4||2||+2||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ECU}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CUW}} |3||0||1||2||1||9||-8||'''1''' |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |3||2||1||0||10||4||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |3||1||2||0||7||3||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |3||1||1||1||7||7||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |3||0||0||3||2||12||-10||'''0''' |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |3||1||2||0||6||2||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |3||1||2||0||5||3||+2||'''5''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |3||0||3||0||3||3||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||'''1''' |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Египет - Иран|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = *[[Махмуд Сабер|Сабер]] {{goal|{{0}}5}} |голови2 = *{{goal|14}} [[Рамин Резаејан|Резаејан]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Белгија|1–5]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Елајџа Џаст|Џаст]] {{goal|84}} |голови2 = *{{goal|28}}, {{goal|50}} [[Леандро Тросар|Тросар]] *{{goal|66}} [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] *{{goal|86}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *{{goal|90+4}} [[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадем]] }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |3||2||1||0||5||0||+5||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |3||0||3||0||2||2||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|URU}} |3||0||2||1||3||4||-1||'''2''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SAU}} |3||0||2||1||1||5||-4||'''2''' |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.278 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Шпанија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|42}} [[Алекс Баена|Баена]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.065 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаел Елфат]] }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |3||3||0||0||10||2||+8||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|NOR}} |3||2||0||1||8||7||+1||'''6''' |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SEN}} |3||1||0||2||8||6||+2||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|IRQ}} |3||0||0||3||1||12||-11||'''0''' |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Франција|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = *[[Тело Осгор|Осгор]] {{goal|21}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|20}}, {{goal|32}} [[Усман Дембеле|Дембеле]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Сенегал - Ирак|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Хабиб Диара|Диара]] {{goal|{{0}}4}} *[[Исмаила Сар|И. Сар]] {{goal|56}} *[[Папе Геј|П. Геј]] {{goal|59}}, {{goal|71}} *[[Илиман Ндиај|Ндиај]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |3||3||0||0||8||1||+7||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUT}} |3||1||1||1||6||6||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ALG}} |3||1||1||1||5||7||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |3||0||0||3||3||8||-5||'''0''' |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Алжир - Австрија|3–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Рафик Белгали|Белгали]] {{goal|45}} *[[Ријад Марез|Марез]] {{goal|60}}, {{goal|90+3}} |голови2 = *{{goal|28}} [[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] *{{goal|55}} [[Марсел Забицер|Забицер]] *{{goal|90+6}} [[Саша Калајџиќ|Калајџиќ]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Аргентина|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = *[[Муса Ал-Тамари|Ал-Тамари]] {{goal|55}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Џовани Ло Селсо|Ло Селсо]] *{{goal|31|пен.}} [[Лаутаро Мартинес|Ла. Мартинес]] *{{goal|80}} [[Лионел Меси|Песи]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|ROU}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|COL}} |3||2||1||0||4||1||+3||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|POR}} |3||1||2||0||6||1||+5||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|COD}} |3||1||1||1||4||3||+1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|UZB}} |3||0||0||3||2||11||-9||'''0''' |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|AUS}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Јоан Виса|Виса]] {{goal|68|пен.}}, {{goal|90+1}} * [[Фистон Мајеле|Мејеле]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|10}} [[Елдор Шомуродов|Шомуродов]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |3||2||1||0||6||2||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |3||2||0||1||5||5||0||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |3||0||0||3||0||4||-4||'''0''' |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Англија|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|62}} [[Џуд Белингам|Белингам]] *{{goal|67}} [[Хари Кејн|Кејн]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Хрватска - Гана|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = *[[Петар Сучиќ|П. Сучиќ]] {{goal|31}} *[[Никола Влашиќ|Влашиќ]] {{goal|83}} |голови2 = *{{goal|75}} [[Дерик Лукасен|Лукасен]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} ==Нокаут фаза== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза}} ===Резултати=== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}||{{fb|PAR}}| |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}||{{fb|SWE}}| |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}||{{fb|CAN}}| |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}||{{fb|MAR}}| |2. јули – [[Торонто]]|?||?| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||?| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}||{{fb|BIH}}| |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}||?| |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}||{{fb|JPN}}| |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}||{{fb|NOR}}| |30. јуни – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}||?| |1. јули – [[Атланта]]|?||? | |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||?| |3. јули – [[Канзас Сити (Мизури)|Канзас Сити]]|?||?| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |4. јули – [[Хјустон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Арлингтон (Texas)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Сиетл]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Ванкувер]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Foxborough]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 89||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 90| |10. јули – [[Inglewood, California|Inglewood]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 93||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 94| |11. јули – [[Miami Gardens]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 91||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 92| |11. јули – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 95||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 96| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 97||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 98| |15. јули – [[Atlanta]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 99||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 100| <!--Final--> |19. јули – [[East Rutherford]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 101||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 102| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Miami Gardens]]|<!--{{fb|}}-->Gubitnik utakmice 101||<!--{{fb|}}-->Gubitnik utakmice 102| }} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] j4bvbgoz3rrz28tdphka8bu9hit5jy9 5583613 5583612 2026-06-28T10:26:35Z Carshalton 30527 /* Група И */ 5583613 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||'''1''' |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||'''1''' |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |3||2||1||0||7||1||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |3||2||1||0||7||1||+3||'''7''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|SCO}} |3||1||0||2||1||4||-3||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|HAI}} |3||0||0||3||2||8||-6||'''0''' |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |3||2||0||1||8||4||+4||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUS}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|PAR}} |3||1||1||1||2||4||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |3||1||0||2||3||5||-2||'''3''' |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |3||2||0||1||10||4||+6||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CIV}} |3||2||0||1||4||2||+2||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ECU}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CUW}} |3||0||1||2||1||9||-8||'''1''' |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |3||2||1||0||10||4||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |3||1||2||0||7||3||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |3||1||1||1||7||7||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |3||0||0||3||2||12||-10||'''0''' |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |3||1||2||0||6||2||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |3||1||2||0||5||3||+2||'''5''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |3||0||3||0||3||3||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||'''1''' |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Египет - Иран|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = *[[Махмуд Сабер|Сабер]] {{goal|{{0}}5}} |голови2 = *{{goal|14}} [[Рамин Резаејан|Резаејан]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Белгија|1–5]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Елајџа Џаст|Џаст]] {{goal|84}} |голови2 = *{{goal|28}}, {{goal|50}} [[Леандро Тросар|Тросар]] *{{goal|66}} [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] *{{goal|86}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *{{goal|90+4}} [[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадем]] }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |3||2||1||0||5||0||+5||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |3||0||3||0||2||2||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|URU}} |3||0||2||1||3||4||-1||'''2''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SAU}} |3||0||2||1||1||5||-4||'''2''' |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.278 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Шпанија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|42}} [[Алекс Баена|Баена]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.065 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаел Елфат]] }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |3||3||0||0||10||2||+8||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|NOR}} |3||2||0||1||8||7||+1||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SEN}} |3||1||0||2||8||6||+2||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|IRQ}} |3||0||0||3||1||12||-11||'''0''' |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Франција|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = *[[Тело Осгор|Осгор]] {{goal|21}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|20}}, {{goal|32}} [[Усман Дембеле|Дембеле]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Сенегал - Ирак|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Хабиб Диара|Диара]] {{goal|{{0}}4}} *[[Исмаила Сар|И. Сар]] {{goal|56}} *[[Папе Геј|П. Геј]] {{goal|59}}, {{goal|71}} *[[Илиман Ндиај|Ндиај]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |3||3||0||0||8||1||+7||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUT}} |3||1||1||1||6||6||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ALG}} |3||1||1||1||5||7||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |3||0||0||3||3||8||-5||'''0''' |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Алжир - Австрија|3–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Рафик Белгали|Белгали]] {{goal|45}} *[[Ријад Марез|Марез]] {{goal|60}}, {{goal|90+3}} |голови2 = *{{goal|28}} [[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] *{{goal|55}} [[Марсел Забицер|Забицер]] *{{goal|90+6}} [[Саша Калајџиќ|Калајџиќ]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Аргентина|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = *[[Муса Ал-Тамари|Ал-Тамари]] {{goal|55}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Џовани Ло Селсо|Ло Селсо]] *{{goal|31|пен.}} [[Лаутаро Мартинес|Ла. Мартинес]] *{{goal|80}} [[Лионел Меси|Песи]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|ROU}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|COL}} |3||2||1||0||4||1||+3||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|POR}} |3||1||2||0||6||1||+5||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|COD}} |3||1||1||1||4||3||+1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|UZB}} |3||0||0||3||2||11||-9||'''0''' |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|AUS}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Јоан Виса|Виса]] {{goal|68|пен.}}, {{goal|90+1}} * [[Фистон Мајеле|Мејеле]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|10}} [[Елдор Шомуродов|Шомуродов]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |3||2||1||0||6||2||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |3||2||0||1||5||5||0||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |3||0||0||3||0||4||-4||'''0''' |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Англија|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|62}} [[Џуд Белингам|Белингам]] *{{goal|67}} [[Хари Кејн|Кејн]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Хрватска - Гана|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = *[[Петар Сучиќ|П. Сучиќ]] {{goal|31}} *[[Никола Влашиќ|Влашиќ]] {{goal|83}} |голови2 = *{{goal|75}} [[Дерик Лукасен|Лукасен]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} ==Нокаут фаза== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза}} ===Резултати=== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}||{{fb|PAR}}| |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}||{{fb|SWE}}| |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}||{{fb|CAN}}| |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}||{{fb|MAR}}| |2. јули – [[Торонто]]|?||?| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||?| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}||{{fb|BIH}}| |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}||?| |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}||{{fb|JPN}}| |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}||{{fb|NOR}}| |30. јуни – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}||?| |1. јули – [[Атланта]]|?||? | |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||?| |3. јули – [[Канзас Сити (Мизури)|Канзас Сити]]|?||?| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |4. јули – [[Хјустон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Арлингтон (Texas)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Сиетл]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Ванкувер]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Foxborough]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 89||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 90| |10. јули – [[Inglewood, California|Inglewood]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 93||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 94| |11. јули – [[Miami Gardens]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 91||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 92| |11. јули – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 95||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 96| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 97||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 98| |15. јули – [[Atlanta]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 99||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 100| <!--Final--> |19. јули – [[East Rutherford]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 101||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 102| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Miami Gardens]]|<!--{{fb|}}-->Gubitnik utakmice 101||<!--{{fb|}}-->Gubitnik utakmice 102| }} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] 6gn7j4oignqkv6lmzaxem0gz0b8s9b6 5583620 5583613 2026-06-28T10:37:04Z Carshalton 30527 /* Поредок на третопласираните */ 5583620 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||'''1''' |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||'''1''' |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |3||2||1||0||7||1||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |3||2||1||0||7||1||+3||'''7''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|SCO}} |3||1||0||2||1||4||-3||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|HAI}} |3||0||0||3||2||8||-6||'''0''' |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |3||2||0||1||8||4||+4||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUS}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|PAR}} |3||1||1||1||2||4||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |3||1||0||2||3||5||-2||'''3''' |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |3||2||0||1||10||4||+6||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CIV}} |3||2||0||1||4||2||+2||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ECU}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CUW}} |3||0||1||2||1||9||-8||'''1''' |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |3||2||1||0||10||4||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |3||1||2||0||7||3||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |3||1||1||1||7||7||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |3||0||0||3||2||12||-10||'''0''' |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |3||1||2||0||6||2||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |3||1||2||0||5||3||+2||'''5''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |3||0||3||0||3||3||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||'''1''' |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Египет - Иран|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = *[[Махмуд Сабер|Сабер]] {{goal|{{0}}5}} |голови2 = *{{goal|14}} [[Рамин Резаејан|Резаејан]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Белгија|1–5]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Елајџа Џаст|Џаст]] {{goal|84}} |голови2 = *{{goal|28}}, {{goal|50}} [[Леандро Тросар|Тросар]] *{{goal|66}} [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] *{{goal|86}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *{{goal|90+4}} [[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадем]] }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |3||2||1||0||5||0||+5||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |3||0||3||0||2||2||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|URU}} |3||0||2||1||3||4||-1||'''2''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SAU}} |3||0||2||1||1||5||-4||'''2''' |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.278 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Шпанија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|42}} [[Алекс Баена|Баена]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.065 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаел Елфат]] }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |3||3||0||0||10||2||+8||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|NOR}} |3||2||0||1||8||7||+1||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SEN}} |3||1||0||2||8||6||+2||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|IRQ}} |3||0||0||3||1||12||-11||'''0''' |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Франција|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = *[[Тело Осгор|Осгор]] {{goal|21}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|20}}, {{goal|32}} [[Усман Дембеле|Дембеле]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Сенегал - Ирак|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Хабиб Диара|Диара]] {{goal|{{0}}4}} *[[Исмаила Сар|И. Сар]] {{goal|56}} *[[Папе Геј|П. Геј]] {{goal|59}}, {{goal|71}} *[[Илиман Ндиај|Ндиај]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |3||3||0||0||8||1||+7||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUT}} |3||1||1||1||6||6||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ALG}} |3||1||1||1||5||7||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |3||0||0||3||3||8||-5||'''0''' |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Алжир - Австрија|3–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Рафик Белгали|Белгали]] {{goal|45}} *[[Ријад Марез|Марез]] {{goal|60}}, {{goal|90+3}} |голови2 = *{{goal|28}} [[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] *{{goal|55}} [[Марсел Забицер|Забицер]] *{{goal|90+6}} [[Саша Калајџиќ|Калајџиќ]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Аргентина|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = *[[Муса Ал-Тамари|Ал-Тамари]] {{goal|55}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Џовани Ло Селсо|Ло Селсо]] *{{goal|31|пен.}} [[Лаутаро Мартинес|Ла. Мартинес]] *{{goal|80}} [[Лионел Меси|Песи]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|ROU}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|COL}} |3||2||1||0||4||1||+3||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|POR}} |3||1||2||0||6||1||+5||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|COD}} |3||1||1||1||4||3||+1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|UZB}} |3||0||0||3||2||11||-9||'''0''' |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|AUS}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Јоан Виса|Виса]] {{goal|68|пен.}}, {{goal|90+1}} * [[Фистон Мајеле|Мејеле]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|10}} [[Елдор Шомуродов|Шомуродов]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |3||2||1||0||6||2||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |3||2||0||1||5||5||0||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |3||0||0||3||0||4||-4||'''0''' |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Англија|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|62}} [[Џуд Белингам|Белингам]] *{{goal|67}} [[Хари Кејн|Кејн]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Хрватска - Гана|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = *[[Петар Сучиќ|П. Сучиќ]] {{goal|31}} *[[Никола Влашиќ|Влашиќ]] {{goal|83}} |голови2 = *{{goal|75}} [[Дерик Лукасен|Лукасен]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=25%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' || style="text-align:left;"| {{fb|COD}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' || style="text-align:left;"| {{fb|SWE}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|GHA}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|ECU}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|BIH}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 6 || -1 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|ALG}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || -2 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|PAR}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 4 || -2 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|SEN}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 || '''3''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|IRN}} | 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 || '''3''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|KOR}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || -1 || '''3''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|SCO}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 4 || -3 || '''3''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|URU}} | 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || -1 || '''2''' |} ==Нокаут фаза== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза}} ===Резултати=== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}||{{fb|PAR}}| |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}||{{fb|SWE}}| |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}||{{fb|CAN}}| |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}||{{fb|MAR}}| |2. јули – [[Торонто]]|?||?| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||?| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}||{{fb|BIH}}| |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}||?| |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}||{{fb|JPN}}| |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}||{{fb|NOR}}| |30. јуни – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}||?| |1. јули – [[Атланта]]|?||? | |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||?| |3. јули – [[Канзас Сити (Мизури)|Канзас Сити]]|?||?| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |4. јули – [[Хјустон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Арлингтон (Texas)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Сиетл]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Ванкувер]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Foxborough]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 89||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 90| |10. јули – [[Inglewood, California|Inglewood]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 93||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 94| |11. јули – [[Miami Gardens]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 91||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 92| |11. јули – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 95||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 96| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 97||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 98| |15. јули – [[Atlanta]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 99||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 100| <!--Final--> |19. јули – [[East Rutherford]]|<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 101||<!--{{fb|}}-->Pobjednik utakmice 102| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Miami Gardens]]|<!--{{fb|}}-->Gubitnik utakmice 101||<!--{{fb|}}-->Gubitnik utakmice 102| }} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] 5y7o6kqy6za6h8pmytuy63lysdvvgnv 5583622 5583620 2026-06-28T10:43:18Z Carshalton 30527 /* Резултати */ 5583622 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||'''1''' |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||'''1''' |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |3||2||1||0||7||1||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |3||2||1||0||7||1||+3||'''7''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|SCO}} |3||1||0||2||1||4||-3||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|HAI}} |3||0||0||3||2||8||-6||'''0''' |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |3||2||0||1||8||4||+4||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUS}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|PAR}} |3||1||1||1||2||4||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |3||1||0||2||3||5||-2||'''3''' |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |3||2||0||1||10||4||+6||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CIV}} |3||2||0||1||4||2||+2||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ECU}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CUW}} |3||0||1||2||1||9||-8||'''1''' |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |3||2||1||0||10||4||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |3||1||2||0||7||3||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |3||1||1||1||7||7||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |3||0||0||3||2||12||-10||'''0''' |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |3||1||2||0||6||2||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |3||1||2||0||5||3||+2||'''5''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |3||0||3||0||3||3||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||'''1''' |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Египет - Иран|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = *[[Махмуд Сабер|Сабер]] {{goal|{{0}}5}} |голови2 = *{{goal|14}} [[Рамин Резаејан|Резаејан]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Белгија|1–5]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Елајџа Џаст|Џаст]] {{goal|84}} |голови2 = *{{goal|28}}, {{goal|50}} [[Леандро Тросар|Тросар]] *{{goal|66}} [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] *{{goal|86}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *{{goal|90+4}} [[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадем]] }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |3||2||1||0||5||0||+5||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |3||0||3||0||2||2||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|URU}} |3||0||2||1||3||4||-1||'''2''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SAU}} |3||0||2||1||1||5||-4||'''2''' |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.278 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Шпанија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|42}} [[Алекс Баена|Баена]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.065 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаел Елфат]] }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |3||3||0||0||10||2||+8||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|NOR}} |3||2||0||1||8||7||+1||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SEN}} |3||1||0||2||8||6||+2||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|IRQ}} |3||0||0||3||1||12||-11||'''0''' |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Франција|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = *[[Тело Осгор|Осгор]] {{goal|21}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|20}}, {{goal|32}} [[Усман Дембеле|Дембеле]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Сенегал - Ирак|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Хабиб Диара|Диара]] {{goal|{{0}}4}} *[[Исмаила Сар|И. Сар]] {{goal|56}} *[[Папе Геј|П. Геј]] {{goal|59}}, {{goal|71}} *[[Илиман Ндиај|Ндиај]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |3||3||0||0||8||1||+7||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUT}} |3||1||1||1||6||6||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ALG}} |3||1||1||1||5||7||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |3||0||0||3||3||8||-5||'''0''' |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Алжир - Австрија|3–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Рафик Белгали|Белгали]] {{goal|45}} *[[Ријад Марез|Марез]] {{goal|60}}, {{goal|90+3}} |голови2 = *{{goal|28}} [[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] *{{goal|55}} [[Марсел Забицер|Забицер]] *{{goal|90+6}} [[Саша Калајџиќ|Калајџиќ]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Аргентина|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = *[[Муса Ал-Тамари|Ал-Тамари]] {{goal|55}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Џовани Ло Селсо|Ло Селсо]] *{{goal|31|пен.}} [[Лаутаро Мартинес|Ла. Мартинес]] *{{goal|80}} [[Лионел Меси|Песи]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|ROU}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|COL}} |3||2||1||0||4||1||+3||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|POR}} |3||1||2||0||6||1||+5||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|COD}} |3||1||1||1||4||3||+1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|UZB}} |3||0||0||3||2||11||-9||'''0''' |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|AUS}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Јоан Виса|Виса]] {{goal|68|пен.}}, {{goal|90+1}} * [[Фистон Мајеле|Мејеле]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|10}} [[Елдор Шомуродов|Шомуродов]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |3||2||1||0||6||2||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |3||2||0||1||5||5||0||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |3||0||0||3||0||4||-4||'''0''' |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Англија|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|62}} [[Џуд Белингам|Белингам]] *{{goal|67}} [[Хари Кејн|Кејн]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Хрватска - Гана|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = *[[Петар Сучиќ|П. Сучиќ]] {{goal|31}} *[[Никола Влашиќ|Влашиќ]] {{goal|83}} |голови2 = *{{goal|75}} [[Дерик Лукасен|Лукасен]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=25%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' || style="text-align:left;"| {{fb|COD}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' || style="text-align:left;"| {{fb|SWE}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|GHA}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|ECU}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|BIH}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 6 || -1 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|ALG}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || -2 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|PAR}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 4 || -2 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|SEN}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 || '''3''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|IRN}} | 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 || '''3''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|KOR}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || -1 || '''3''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|SCO}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 4 || -3 || '''3''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|URU}} | 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || -1 || '''2''' |} ==Нокаут фаза== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза}} ===Резултати=== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}||{{fb|PAR}}| |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}||{{fb|SWE}}| |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}||{{fb|CAN}}| |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}||{{fb|MAR}}| |2. јули – [[Торонто]]|{{fb|POR}}||{{fb|CRO}}| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||{{fb|AUT}}| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}||{{fb|BIH}}| |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}||{{fb|SEN}}| |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}||{{fb|JPN}}| |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}||{{fb|NOR}}| |30. јуни – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}||{{fb|ECU}}| |1. јули – [[Атланта]]|{{fb|ENG}}||{{fb|COD}}| |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||{{fb|ALG}}| |3. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|{{fb|COL}}||{{fb|GHA}}| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |4. јули – [[Хјустон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Арлингтон (Texas)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Сиетл]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Ванкувер]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Фоксборо]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |10. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |15. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Final--> |19. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| }} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] 9dghb0hf1y8ucjguzhsinqy0l40snny 5583626 5583622 2026-06-28T10:52:40Z Carshalton 30527 /* Нокаут фаза */ 5583626 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||'''1''' |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||'''1''' |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |3||2||1||0||7||1||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |3||2||1||0||7||1||+3||'''7''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|SCO}} |3||1||0||2||1||4||-3||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|HAI}} |3||0||0||3||2||8||-6||'''0''' |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |3||2||0||1||8||4||+4||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUS}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|PAR}} |3||1||1||1||2||4||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |3||1||0||2||3||5||-2||'''3''' |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |3||2||0||1||10||4||+6||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CIV}} |3||2||0||1||4||2||+2||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ECU}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CUW}} |3||0||1||2||1||9||-8||'''1''' |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |3||2||1||0||10||4||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |3||1||2||0||7||3||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |3||1||1||1||7||7||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |3||0||0||3||2||12||-10||'''0''' |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |3||1||2||0||6||2||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |3||1||2||0||5||3||+2||'''5''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |3||0||3||0||3||3||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||'''1''' |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Египет - Иран|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = *[[Махмуд Сабер|Сабер]] {{goal|{{0}}5}} |голови2 = *{{goal|14}} [[Рамин Резаејан|Резаејан]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Белгија|1–5]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Елајџа Џаст|Џаст]] {{goal|84}} |голови2 = *{{goal|28}}, {{goal|50}} [[Леандро Тросар|Тросар]] *{{goal|66}} [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] *{{goal|86}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *{{goal|90+4}} [[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадем]] }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |3||2||1||0||5||0||+5||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |3||0||3||0||2||2||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|URU}} |3||0||2||1||3||4||-1||'''2''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SAU}} |3||0||2||1||1||5||-4||'''2''' |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.278 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Шпанија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|42}} [[Алекс Баена|Баена]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.065 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаел Елфат]] }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |3||3||0||0||10||2||+8||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|NOR}} |3||2||0||1||8||7||+1||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SEN}} |3||1||0||2||8||6||+2||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|IRQ}} |3||0||0||3||1||12||-11||'''0''' |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Франција|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = *[[Тело Осгор|Осгор]] {{goal|21}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|20}}, {{goal|32}} [[Усман Дембеле|Дембеле]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Сенегал - Ирак|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Хабиб Диара|Диара]] {{goal|{{0}}4}} *[[Исмаила Сар|И. Сар]] {{goal|56}} *[[Папе Геј|П. Геј]] {{goal|59}}, {{goal|71}} *[[Илиман Ндиај|Ндиај]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |3||3||0||0||8||1||+7||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUT}} |3||1||1||1||6||6||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ALG}} |3||1||1||1||5||7||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |3||0||0||3||3||8||-5||'''0''' |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Алжир - Австрија|3–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Рафик Белгали|Белгали]] {{goal|45}} *[[Ријад Марез|Марез]] {{goal|60}}, {{goal|90+3}} |голови2 = *{{goal|28}} [[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] *{{goal|55}} [[Марсел Забицер|Забицер]] *{{goal|90+6}} [[Саша Калајџиќ|Калајџиќ]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Аргентина|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = *[[Муса Ал-Тамари|Ал-Тамари]] {{goal|55}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Џовани Ло Селсо|Ло Селсо]] *{{goal|31|пен.}} [[Лаутаро Мартинес|Ла. Мартинес]] *{{goal|80}} [[Лионел Меси|Песи]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|ROU}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|COL}} |3||2||1||0||4||1||+3||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|POR}} |3||1||2||0||6||1||+5||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|COD}} |3||1||1||1||4||3||+1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|UZB}} |3||0||0||3||2||11||-9||'''0''' |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|AUS}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Јоан Виса|Виса]] {{goal|68|пен.}}, {{goal|90+1}} * [[Фистон Мајеле|Мејеле]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|10}} [[Елдор Шомуродов|Шомуродов]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |3||2||1||0||6||2||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |3||2||0||1||5||5||0||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |3||0||0||3||0||4||-4||'''0''' |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Англија|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|62}} [[Џуд Белингам|Белингам]] *{{goal|67}} [[Хари Кејн|Кејн]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Хрватска - Гана|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = *[[Петар Сучиќ|П. Сучиќ]] {{goal|31}} *[[Никола Влашиќ|Влашиќ]] {{goal|83}} |голови2 = *{{goal|75}} [[Дерик Лукасен|Лукасен]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=25%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' || style="text-align:left;"| {{fb|COD}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' || style="text-align:left;"| {{fb|SWE}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|GHA}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|ECU}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|BIH}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 6 || -1 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|ALG}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || -2 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|PAR}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 4 || -2 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|SEN}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 || '''3''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|IRN}} | 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 || '''3''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|KOR}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || -1 || '''3''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|SCO}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 4 || -3 || '''3''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|URU}} | 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || -1 || '''2''' |} ==Нокаут фаза== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза}} ===Резултати=== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}||{{fb|PAR}}| |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}||{{fb|SWE}}| |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}||{{fb|CAN}}| |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}||{{fb|MAR}}| |2. јули – [[Торонто]]|{{fb|POR}}||{{fb|CRO}}| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||{{fb|AUT}}| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}||{{fb|BIH}}| |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}||{{fb|SEN}}| |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}||{{fb|JPN}}| |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}||{{fb|NOR}}| |30. јуни – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}||{{fb|ECU}}| |1. јули – [[Атланта]]|{{fb|ENG}}||{{fb|COD}}| |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||{{fb|ALG}}| |3. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|{{fb|COL}}||{{fb|GHA}}| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |4. јули – [[Хјустон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Арлингтон (Texas)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Сиетл]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Ванкувер]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Фоксборо]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |10. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |15. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Final--> |19. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| }} ===Осминафинале=== <section begin=R32-1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 28 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Јужна Африка - Канада|–]] |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]] |гледачи = |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро]] }}<section end=R32-1 /> ---- <section begin=R32-2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 28 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Бразил - Јапонија|–]] |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=R32-2 /> ---- == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] 9xkpvb10vedxzh2qvhnvqo21kyfhuqc 5583627 5583626 2026-06-28T10:53:38Z Carshalton 30527 /* Осминафинале */ 5583627 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||'''1''' |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||'''1''' |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |3||2||1||0||7||1||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |3||2||1||0||7||1||+3||'''7''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|SCO}} |3||1||0||2||1||4||-3||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|HAI}} |3||0||0||3||2||8||-6||'''0''' |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |3||2||0||1||8||4||+4||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUS}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|PAR}} |3||1||1||1||2||4||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |3||1||0||2||3||5||-2||'''3''' |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |3||2||0||1||10||4||+6||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CIV}} |3||2||0||1||4||2||+2||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ECU}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CUW}} |3||0||1||2||1||9||-8||'''1''' |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |3||2||1||0||10||4||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |3||1||2||0||7||3||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |3||1||1||1||7||7||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |3||0||0||3||2||12||-10||'''0''' |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |3||1||2||0||6||2||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |3||1||2||0||5||3||+2||'''5''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |3||0||3||0||3||3||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||'''1''' |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Египет - Иран|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = *[[Махмуд Сабер|Сабер]] {{goal|{{0}}5}} |голови2 = *{{goal|14}} [[Рамин Резаејан|Резаејан]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Белгија|1–5]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Елајџа Џаст|Џаст]] {{goal|84}} |голови2 = *{{goal|28}}, {{goal|50}} [[Леандро Тросар|Тросар]] *{{goal|66}} [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] *{{goal|86}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *{{goal|90+4}} [[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадем]] }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |3||2||1||0||5||0||+5||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |3||0||3||0||2||2||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|URU}} |3||0||2||1||3||4||-1||'''2''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SAU}} |3||0||2||1||1||5||-4||'''2''' |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.278 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Шпанија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|42}} [[Алекс Баена|Баена]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.065 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаел Елфат]] }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |3||3||0||0||10||2||+8||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|NOR}} |3||2||0||1||8||7||+1||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SEN}} |3||1||0||2||8||6||+2||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|IRQ}} |3||0||0||3||1||12||-11||'''0''' |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Франција|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = *[[Тело Осгор|Осгор]] {{goal|21}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|20}}, {{goal|32}} [[Усман Дембеле|Дембеле]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Сенегал - Ирак|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Хабиб Диара|Диара]] {{goal|{{0}}4}} *[[Исмаила Сар|И. Сар]] {{goal|56}} *[[Папе Геј|П. Геј]] {{goal|59}}, {{goal|71}} *[[Илиман Ндиај|Ндиај]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |3||3||0||0||8||1||+7||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUT}} |3||1||1||1||6||6||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ALG}} |3||1||1||1||5||7||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |3||0||0||3||3||8||-5||'''0''' |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Алжир - Австрија|3–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Рафик Белгали|Белгали]] {{goal|45}} *[[Ријад Марез|Марез]] {{goal|60}}, {{goal|90+3}} |голови2 = *{{goal|28}} [[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] *{{goal|55}} [[Марсел Забицер|Забицер]] *{{goal|90+6}} [[Саша Калајџиќ|Калајџиќ]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Аргентина|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = *[[Муса Ал-Тамари|Ал-Тамари]] {{goal|55}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Џовани Ло Селсо|Ло Селсо]] *{{goal|31|пен.}} [[Лаутаро Мартинес|Ла. Мартинес]] *{{goal|80}} [[Лионел Меси|Песи]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|ROU}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|COL}} |3||2||1||0||4||1||+3||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|POR}} |3||1||2||0||6||1||+5||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|COD}} |3||1||1||1||4||3||+1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|UZB}} |3||0||0||3||2||11||-9||'''0''' |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|AUS}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Јоан Виса|Виса]] {{goal|68|пен.}}, {{goal|90+1}} * [[Фистон Мајеле|Мејеле]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|10}} [[Елдор Шомуродов|Шомуродов]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |3||2||1||0||6||2||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |3||2||0||1||5||5||0||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |3||0||0||3||0||4||-4||'''0''' |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Англија|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|62}} [[Џуд Белингам|Белингам]] *{{goal|67}} [[Хари Кејн|Кејн]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Хрватска - Гана|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = *[[Петар Сучиќ|П. Сучиќ]] {{goal|31}} *[[Никола Влашиќ|Влашиќ]] {{goal|83}} |голови2 = *{{goal|75}} [[Дерик Лукасен|Лукасен]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=25%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' || style="text-align:left;"| {{fb|COD}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' || style="text-align:left;"| {{fb|SWE}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|GHA}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|ECU}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|BIH}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 6 || -1 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|ALG}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || -2 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|PAR}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 4 || -2 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|SEN}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 || '''3''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|IRN}} | 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 || '''3''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|KOR}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || -1 || '''3''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|SCO}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 4 || -3 || '''3''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|URU}} | 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || -1 || '''2''' |} ==Нокаут фаза== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза}} ===Резултати=== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}||{{fb|PAR}}| |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}||{{fb|SWE}}| |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}||{{fb|CAN}}| |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}||{{fb|MAR}}| |2. јули – [[Торонто]]|{{fb|POR}}||{{fb|CRO}}| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||{{fb|AUT}}| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}||{{fb|BIH}}| |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}||{{fb|SEN}}| |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}||{{fb|JPN}}| |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}||{{fb|NOR}}| |30. јуни – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}||{{fb|ECU}}| |1. јули – [[Атланта]]|{{fb|ENG}}||{{fb|COD}}| |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||{{fb|ALG}}| |3. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|{{fb|COL}}||{{fb|GHA}}| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |4. јули – [[Хјустон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Арлингтон (Texas)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Сиетл]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Ванкувер]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Фоксборо]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |10. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |15. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Final--> |19. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| }} ===Шеснаесттинафинале=== <section begin=R32-1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 28 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Јужна Африка - Канада|–]] |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]] |гледачи = |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро]] }}<section end=R32-1 /> ---- <section begin=R32-2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 29 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Бразил - Јапонија|–]] |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=R32-2 /> ---- == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] awe0jf7fmf1kl3ic1h5cvsj7uekuobc 0 1390464 5583552 5533303 2026-06-28T08:48:28Z Andrew012p 85224 /* Во религиите */ 5583552 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Der Weg ins Jenseits.jpg|мини|''Вознесување во Емпиреј'' (фрагмент) од циклусот „Блажени и проклети“, [[Јероним Бос]], 1504–1505]] '''Загробен свет''' (или '''царство на мртвите''', '''оној свет''', '''иден свет''', '''небесно царство''') — свет во кој одат [[Луѓе|луѓето]] по [[Смрт|смртта]], живеалиште на починатите или на нивните души. Обично загробниот свет се сместувал под земјата или на небото, до каде што се стигнувало преку мост (честопати преку [[Виножито|виножитото]] или [[Млечен Пат|Млечниот Пат]]), со качување на дрво, столб и слично. [[Стари Грци|Старите Грци]] го поистоветувале подземниот свет со царството на мртвите и живеалиштето на [[Ад (митологија)|Ад]]. Во [[Словенска митологија|словенската митологија]], „оној свет“ е местото каде што престојуваат душите на починатите, но и воопшто светот на мртвите, кој е противставен на животот и на земниот свет на луѓето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://terminy.info/history/dictionary-of-classical-antiquities/podzemnyy-mir|title=Словарь классических древностей - подземный мир|work=terminy.info|language=ru|accessdate=2026-04-02}}</ref> == Во религиите == === Во традиционалните религии === Концептот за загробниот свет е присутен во повеќето култури. Арно ама, по правило, во минатото не се верувало во самостојно постоење на душата по смртта, а приказните за царството на мртвите честопати се сметале за детски прикаски. Во најстарите верски системи запишани во писмените извори, загробниот свет претставува недиференцирано мрачно царство без сончева светлина и радости. Најчесто тој е сместен во долниот слој на трислојниот свет (небесен — земен — подземен), а неговото именување често било табуирано и заменувано со [[Еуфемизам|еуфемизми]]. Такви се, на пример, Ки-гал (буквално „голема земја“, „големо место“) или Кур (буквално „планина“, „планинска земја“) во сумерската култура; потоа Ерсету („земја“) или Кур-ну-ги („земја без враќање“) во акадската култура; темниот и бесконечен [[Дуат]] во египетските верувања; грчкиот [[Ад (митологија)|Ад]] (невидлив); како и староеврејскиот [[шеол]]. Најстарите претстави за загробниот свет не содржат етичка поделба: сите починати одат на истото место, без оглед на тоа какви биле на Земјата. Првите обиди за поврзување на загробниот свет со посмртната правда се забележани во египетската култура од епохата на Средното Кралство (XXI–XVII век пр. н. е.) во Книгата на мртвите. Таму се опишува судот на [[Озирис]], по кој душите на праведниците заминуваат на полињата Иару (полиња на блажените, прототип за Елисејските Полиња), додека душите на грешниците ги голта чудовиштето [[Амут]] за конечно уништување. Слична поделба подоцна се појавува и кај Старите Грци, каде што праведните души престојуваат во Елизиум, додека грешниците се казнуваат во истиот тој ад. ==== Во старогрчката митологија ==== Според верувањата на Старите Грци, во мигот на смртта душата се одвојува од телото, го зазема обликот на починатиот и се упатува кон подземниот свет. Таму чамџијата [[Харон]] ги превезува душите на мртвите преку светата река [[Стикс]], која го одвојува светот на живите од светот на мртвите. Зад реката Стикс, душите ги чека вечен и мрачен [[Живот по смртта|загробен живот]], во кој ќе талкаат како сенки низ свет полн со ужаси, каде што не продира сончевата светлина и каде што владее богот [[Ад (митологија)|Ад]]. Таму живеат и страшната божица на вештерството [[Хеката (митологија)|Хеката]] со својата придружба, како и божиците на одмаздата — [[Еринии|Ериниите]] (Фуриите). == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category-inline|Otherworld}} [[Категорија:Задгробен живот]] [[Категорија:Индоевропска митологија]] [[Категорија:Задгробни места| ]] 3ms7he0n1hpjnakwyv82h1mik9dogri 5583568 5583552 2026-06-28T09:31:46Z Andrew012p 85224 5583568 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Der Weg ins Jenseits.jpg|мини|''Вознесување во Емпиреј'' (фрагмент) од циклусот „Блажени и проклети“, [[Јероним Бос]], 1504–1505]] '''Загробен свет''' (или '''царство на мртвите''', '''оној свет''', '''иден свет''', '''небесно царство''') — свет во кој одат [[Луѓе|луѓето]] по [[Смрт|смртта]], живеалиште на починатите или на нивните души. Обично загробниот свет се сместувал под земјата или на небото, до каде што се стигнувало преку мост (честопати преку [[Виножито|виножитото]] или [[Млечен Пат|Млечниот Пат]]), со качување на дрво, столб и слично. [[Стари Грци|Старите Грци]] го поистоветувале подземниот свет со царството на мртвите и живеалиштето на [[Ад (митологија)|Ад]]. Во [[Словенска митологија|словенската митологија]], „оној свет“ е местото каде што престојуваат душите на починатите, но и воопшто светот на мртвите, кој е противставен на животот и на земниот свет на луѓето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://terminy.info/history/dictionary-of-classical-antiquities/podzemnyy-mir|title=Словарь классических древностей - подземный мир|work=terminy.info|language=ru|accessdate=2026-04-02}}</ref> == Во религиите == === Во традиционалните религии === Концептот за загробниот свет е присутен во повеќето култури. Арно ама, по правило, во минатото не се верувало во самостојно постоење на душата по смртта, а приказните за царството на мртвите честопати се сметале за детски прикаски. Во најстарите верски системи запишани во писмените извори, загробниот свет претставува недиференцирано мрачно царство без сончева светлина и радости. Најчесто тој е сместен во долниот слој на трислојниот свет (небесен — земен — подземен), а неговото именување често било табуирано и заменувано со [[Еуфемизам|еуфемизми]]. Такви се, на пример, Ки-гал (буквално „голема земја“, „големо место“) или Кур (буквално „планина“, „планинска земја“) во сумерската култура; потоа Ерсету („земја“) или Кур-ну-ги („земја без враќање“) во акадската култура; темниот и бесконечен [[Дуат]] во египетските верувања; грчкиот [[Ад (митологија)|Ад]] (невидлив); како и староеврејскиот [[Шеол]]. Најстарите претстави за загробниот свет не содржат етичка поделба: сите починати одат на истото место, без оглед на тоа какви биле на Земјата. Првите обиди за поврзување на загробниот свет со посмртната правда се забележани во египетската култура од епохата на Средното Кралство (XXI–XVII век пр. н. е.) во Книгата на мртвите. Таму се опишува судот на [[Озирис]], по кој душите на праведниците заминуваат на полињата Иару (полиња на блажените, прототип за Елисејските Полиња), додека душите на грешниците ги голта чудовиштето [[Амут]] за конечно уништување. Слична поделба подоцна се појавува и кај Старите Грци, каде што праведните души престојуваат во Елизиум, додека грешниците се казнуваат во истиот тој ад. ==== Во старогрчката митологија ==== Според верувањата на Старите Грци, во мигот на смртта душата се одвојува од телото, го зазема обликот на починатиот и се упатува кон подземниот свет. Таму чамџијата [[Харон]] ги превезува душите на мртвите преку светата река [[Стикс]], која го одвојува светот на живите од светот на мртвите. Зад реката Стикс, душите ги чека вечен и мрачен [[Живот по смртта|загробен живот]], во кој ќе талкаат како сенки низ свет полн со ужаси, каде што не продира сончевата светлина и каде што владее богот [[Ад (митологија)|Ад]]. Таму живеат и страшната божица на вештерството [[Хеката (митологија)|Хеката]] со својата придружба, како и божиците на одмаздата — [[Еринии|Ериниите]] (Фуриите). == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category-inline|Otherworld}} [[Категорија:Задгробен живот]] [[Категорија:Индоевропска митологија]] [[Категорија:Задгробни места| ]] 1hnfr0dljsdrphbr5meu97iv6iql0gj 0 1391330 5583419 5538242 2026-06-27T20:49:13Z P.Nedelkovski 47736 5583419 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Penta anther.jpg|мини|десно|250p|[[Микрографија]] под [[електронски микроскоп|електронски микроскоп]] на прашница (антер) од видот ''[[Penta lanceolata]]'' со [[полен]]ови зрна на површината.]] '''Прашница''' или '''антер''' ({{langx|la|anthera}}) — дел од [[прашник]]от на [[растение]]то. Антерите се наоѓаат на врвот на [[прашников конец|прашниковиот конец]].<ref name="morpho">Татић, Б.& Петковић, Б. 1991. Морфологија биљака. [[Научна књига]]. Београд.</ref> == Градба на антерите == Антерот обично е составен од два полуантери (''thecae'') и вкупно четири поленски кесички (''loculi''). Сепак, постојат исклучоци кај некои растителни семејства, како што се [[орхидеи]]те. Во нив, соседните поленски кесички се спојуваат. Спојувањето образува една празнина, но постојат и спротивни примери, каде што се создаваат прегради во внатрешноста на поленските кесички, па затоа има многу шуплини во прашникот, понекогаш и до 60. Кај [[мимоза]]та има осум комори, а кај [[имела]]та има 50.<ref name="morpho"/> == Облик на прашницата== Обликот на прашниците е различен кај поединечните видови. На пример, во родот ''[[Acalypha]]'', кој припаѓа на семејството [[Млечна трева]], прашниците се слични на црви.<ref name="morpho"/> ==Поврзано== * [[Прашник]] * [[Прашников конец]] ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Анатомија на растенијата]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] 9kd0i2ceqlk8udyw32h2cq4td3ix8xf 0 1391789 5583615 5540287 2026-06-28T10:29:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583615 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Daorson.jpg|мини|Киклопските ѕидини]] '''Даорсон''' бил главен град на [[Илири|илирското]] племе '''Даорси''' ([[Старогрчки јазик|старогрчки]] Δαόριζοι, Δαούρσιοι; [[Латински јазик|латински]] ''Daorsei'').<ref>Henry A. Ormerod, ''Piracy in the Ancient World'', JHU Press, 1924, p. 184.</ref> Даорсите живееле во долината на реката [[Неретва]] помеѓу 300 и 50 година п.н.е. Тие многу рано стапиле во контакт со грчките трговци, поради што биле под големо влијание на [[Стара Грција|старогрчката цивилизација]], а градот до одреден степен бил хеленизиран.<ref>The Art treasures of Bosnia and Herzegovina by Đuro Basler, Mirza Filipović, Sulejman Balić, 1987, page 28, "Only to the south of there, in the River Neretva basin, had the influence of Hellenism taken root, principally among the Illyrian Daorsi who occupied..."</ref><ref>Grčki utjecaj na istočnoj obali Jadrana: zbornik radova sa znanstvenog skupa održanog 24. do 26. rujna 1998. godine u Splitu by Nenad Cambi,{{ISBN|9531631549}}, 2002, page 432,"and the 3rd century BC when some of the indigenous tribes were fully hellenized..."</ref><ref>Institute of Archaeology bulletin by University of London. Institute of Archaeology - 1978, page 21.</ref><ref>Dalmatia: research in the Roman province 1970–2001: papers in honour of J. J. Wilkes by David Davison, Vincent L. Gaffney, Emilio Marin, 2006, page 21, "completely Hellenised town."</ref>{{Sfn|Stipčević|1977}} По мировниот договор со [[Римска Република|Рим]] во 168/167 година п.н.е., Даорсите ковале свои монети.{{Sfn|Lippert|Matzinger|2021}} Урнатините на Даорсон се наоѓаат во Ошањиќи, во близина на [[Столац]], [[Босна и Херцеговина]].<ref name="coe">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.coe.int/en/web/culture-and-heritage/see#{%2219679043%22:[1]}|title=Regional Programme on Cultural and Natural Heritage in South East Europe|work=Culture and Cultural Heritage|language=en|accessdate=21 September 2018}}</ref><ref name="coe-ljubljana">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.coe.int/en/web/culture-and-heritage/ljubljana-process|title=Ljubljana Process: rehabilitating our common heritage|work=Culture and Cultural Heritage|language=en|accessdate=21 September 2018}}</ref><ref name="book-coe-ljubljana">{{Наведена мрежна страница|url=https://book.coe.int/eur/en/cultural-heritage/6144-heritage-for-development-in-south-east-europe.html|title=CHAPTER 2 – HERITAGE POLICY IN BiH AND BENEFITS FROM THE LJUBLJANA PROCESS - Heritage for development in South-East Europe|last=Hazim Begagić|work=Council of Europe Publishing|language=en|accessdate=21 September 2018}}</ref>{{Sfn|Šašel Kos|Kos|2013}} == Историја == [[Податотека:GreekCitiesMapIllyriaAdriatic.png|thumb|350px|Карта што го прикажува регионот на Јадранското Море во предримско време..]] Даорсон бил изграден околу централна тврдина или [[Акропол|акропола]], опкружена со циклопски ѕидови направени од огромни<ref>Urbano biće Bosne i Hercegovine - page 27 by Seka Brkljača - 1996, "Its name was Daorson. It belonged to the illyrian sphere. Its 46 meters of the old fortress are preserved."</ref> камени блокови (слични на оние во [[Микена]], во [[Грција]]). Акрополата ги сместувала сите важни административни, јавни и верски објекти. Одбранбениот ѕид што се протегал од југозапад кон североисток бил долг 65 метри, широк 4,2 метри и висок од 4,5 до 7,5 метри со врати и кули од двете страни. Пронајдени се остатоци од бројни вински амфори, вклучувајќи и некои керамички фрагменти. Највредниот од наодите е бронзен шлем украсен со низа митолошки фигури. Натписот на него е сличен на натписот на шлем пронајден во [[Македонија|Македонија.]] Исто така, пронајдени се остатоци од гранитна скулптура на [[Кадмо]] и [[Хармонија (митологија)|Хармонија]]. Ова дело вклучува илирски релјеф со тринаесет змии и пет пара орлови крилја. Една мала градба содржи објект за ковачница. Триесет и девет различни монети се откриени во оваа зграда, од кои повеќето (29) го прикажуваат кралот Балајос, кој владеел по 168 година п.н.е. Парите биле од огромно значење за Даорсите, дозволувајќи им на племето да остане независно, а воедно да ги обезбеди своите деловни, културни и трговски врски со други групи.<ref>{{Harvnb|Wilkes|1992}}</ref><ref>[https://www.academia.edu/30909039/Daorski_novac_i_prilog_poznavanju_optjecaja_novca_na_daorskom_području_Daorsi_coins_and_a_contribution_to_the_understanding_of_the_circulation_of_coinage_in_Daorsi_territory Dragićević, I. Daorsi coins and a contribution to the understanding of the circulation of coinage in Daorsi territory] 2016, 107–128,</ref> Откако Даорсите биле нападнати од [[Далмати|Далматите]],<ref>I greci in Adriatico, Volume 2 by Lorenzo Braccesi, Mario Luni, page 152, "The Daorsi suffered directly from the attacks of the Delmatae and were understandably one of the first peoples who had left Genthius half brother Caravantius and sought protection from the Roman state placing their armed forces at the disposal of the Romans. After the war they were rewarded by having been given immunity..."</ref> тие му се придружиле на [[Вис (остров)|Вис]]<ref>The magistrates of the Roman Republic - by Thomas Robert Shannon Broughton - 1960 - page 446, "Head of a commission sent, after the receipt of complaints from Issa and the Daorsi, to observe conditions in Illyria and Dalmatia."</ref> во барањето заштита од [[Римска Република|римската]] држава. Даорсите го напуштиле [[Каравантиј]] и се бореле на страната на Римјаните, придонесувајќи со својата силна морнарица. По [[Илирски војни|Илирските војни]], Римјаните им дале имунитет на Даорсите. == Опис на локацијата == [[Податотека:Daorson, Bosnia and Herzegovina.jpg|thumb|Остатоци од надворешните ѕидини, фотографирано во 2013 г.]] Ошаниќи се состојат од три поврзани групи камења, чиј распоред е диктиран од положбата на земјиштето. Централниот дел е окупиран од доминантна ридска тврдина или акропола подолу, а на југ и југозапад од неа се наоѓаат тераси на гребенот, додека на исток, на [[Висорамнина|платото]] Бање, се наоѓа надворешната акропола со станбени и комерцијални, главно занаетчиски и трговски простории на населбата. Ридската тврдина била изградена врз праисториска утврдена населба која постоела таму од почетокот (17/16 век п.н.е.) до крајот на доцното [[Бронзено време|бронзено доба]] (9/8 век п.н.е.). Датумот на ограбувањето на градот Даорсон, со кое конечно било ставен крај на човековото населување таму, може да се утврди со голема точност како средината или втората половина на 1 век п.н.е., според деталите за војните што ги водел римскиот претор Ватиниј против [[Далмати]]. На урнатините на градот Даорс никогаш не се појавила трајна населба. Постојат многу докази за неговата напредна култура и цивилизација: ковал свои монети и произведувал сложени уметнички украсени токи, има [[графити]] на парчиња од грнчарски садови, а пронајдени се и делови од камени статуи на човечки фигури високи околу 2 метри. Мегалитскиот ѕид, подигнат по линијата на земјиштето, е датиран дека постои од 4 век п.н.е., кога веројатно биле изградени обете кули по изградбата на ѕидот. Остатокот од акрополата е од подоцнежен датум, 1 век п.н.е. Едно од најважните откритија е шлем со грчки натпис ΠΙИ, веројатно скратено илирско име на сопственикот PINNES, и кој веројатно е направен во 3 век п.н.е. == Заштита == Даорсон е прогласен за национален споменик на Босна и Херцеговина и, вклучувајќи ја блиската некропола Радимља и други поединечни локалитети надвор од периметарот на градот Столац, е прогласен за ''природен и архитектонски ансамбл на Столац,'' и е предложен за впишување во списокот на [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]] на УНЕСКО..<ref name="unesco-tentative-BiH">{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/state=ba|title=UNESCO World Heritage Centre – Tentative Lists: Bosnia and Herzegovina|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20170716223857/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/state=ba|archive-date=16 July 2017|accessdate=25 July 2017}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== *{{cite book|last1=Lippert|first1=Andreas|last2=Matzinger|first2=Joachim|title=Die Illyrer: Geschichte, Archäologie und Sprache|publisher=Kohlhammer Verlag|location=Stuttgart|year=2021|isbn=9783170377103|url=https://books.google.com/books?id=0N9SEAAAQBAJ}} *{{cite web|last1=Šašel Kos|first1=M.|last2=Kos|first2=P.|url=https://pleiades.stoa.org/places/197421|title=Places: 197421 (Ošanići)|access-date=12 November 2020|year=2013|publisher=Pleiades}} *{{citation|last=Stipčević|first=Aleksandar|title=The Illyrians: History and Culture|year=1977|publisher=Noyes Press|url=https://books.google.com/books?id=NLcWAQAAIAAJ|isbn=978-0-8155-5052-5}} *{{Cite book|last=Wilkes|first=John J.|author-link=J. J. Wilkes|title=The Illyrians|location=Oxford|publisher=Blackwell Publishing|year=1992|isbn=0-631-19807-5|url=https://books.google.com/books?id=4Nv6SPRKqs8C}} == Надворешни врски == [https://web.archive.org/web/20110522062404/http://groups.yahoo.com/group/Illyrians/?yguid=232262967 Илирија и Илири] [[Категорија:Мегалитски споменици во Европа]] [[Категорија:Босна и Херцеговина во стариот век]] s9qu7kx3ji30quxbl0mib4j7datye8n 0 1391982 5583339 5565754 2026-06-27T14:15:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583339 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Војна во Донбас | partof = [[Руско-украинска војна]] | image = {{multiple image|total_width=300px|perrow=2/2/2/2|border=infobox | image1 = A Russia-backed rebel armored fighting vehicles convoy near Donetsk, Eastern Ukraine, May 30, 2015.jpg | image2 = A Russia-backed rebel looking though firing port at his position near Donetsk, Eastern Ukraine, May 26, 2015.jpg | image3 = Ruins of Donetsk International airport (16).jpg | image4 = 2015-04-26-0314 (17283082376).jpg | image5 = Ukrainian troops during the Battle of Debaltseve, 5 February 2015 (3).jpg | image6 = Battalion "Donbas" in Donetsk region 04.jpg }}{{parabr}}'''Горен ред:''' Проруски паравоени сили во Донбас.<br />'''Средина:''' Последици од [[Втора битка за Донечкиот аеродром|Втората битка за Донечкиот аеродром]]; оштетени згради во [[Спартак (Донечкска Област)|Спартак]].<br />'''Долу:''' Украински тенк [[Т-64БВ]] за време на [[Битка за Дебалцево|битката кај Дебалцево]]; војници од баталјонот Донбас на [[БТР-60]] во Донбас, август 2014 година. | caption = | date = {{start date|df= yes|2014|04|12}}<ref>{{Cite book |last1=Galeotti |first1=Mark |author1-link=Mark Galeotti |title=Armies of Russia's war in Ukraine |last2=Hook |first2=Adam |date=2019 |publisher=Osprey Publishing |isbn=978-1-4728-3345-7 |editor-last=Windrow |editor-first=Martin |series=Elite |location=Oxford New York|pages=14–16}}</ref><ref name="6Ynq0">{{Cite book |last=Mitrokhin |first=Nikolay |title=Civil war? Interstate war? Hybrid war? dimensions and interpretations of the Donbas Conflict in 2014-2020 |date=2021 |publisher=ibidem Verlag |isbn=978-3-8382-7383-9 |editor-last=Hauter |editor-first=Jakob |series=Soviet and post-Soviet politics and society |location=Stuttgart |chapter=Infiltration, Instruction, Invasion: Russia's War in the Donbas |editor-last2=Wilson |editor-first2=Andrew|page=115}}</ref>{{sfn|Arel|Driscoll|2023|p=[https://books.google.com/books?id=jIGhEAAAQBAJ&pg=PA4 4]}}<ref name="PlokhyTheRussoUkrainianWar123">{{Cite book |last=Plokhy |first=Serhii |author-link=Serhii Plokhy |date=2023 |title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History |url=https://books.google.com/books?id=H2F_EAAAQBAJ&pg=PT23 |location=New York |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-1-324-05119-0 |pages=123–124}}</ref> – {{End date|df= yes|2022|2|24}}{{Efn|Војната ескалирала когаРусија ја нападнала на Украина во целост на 24 февруари 2022 година; сепак, терминот „војна во Донбас“ генерално не се користи за настани што се случиле по почетокот на целосната инвазија.}}<br />({{age in years, months, weeks and days|month1=04|day1=06|year1=2014|month2=02|day2=24|year2=2022}}) | place = [[Донечка Област]] и [[Луганска Област]] [[Украина]] | coordinates = | map_type = | map_relief = | latitude = | longitude = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | status = Опфатено од [[Руска инвазија на Украина (2022)|Руско-украинската војна]] (како дел од [[Источно боиште (Руска инвазија на Украина)|Источно боиште на Руската инвазија на Украина]]) | territory = Руски контролирани сепаратисти воспоставиле две широко непризнаени републики во делови од областите Донецк и Луганск. | combatants_header = | combatant1 = {{Tree list}} * {{flag|Russia}}<ref>{{cite news |date=24 April 2018 |title=PACE officially recognizes occupied areas in Donbas as 'effectively controlled' by Russia |publisher=Unian.info |url=https://www.unian.info/politics/10092899-pace-officially-recognizes-russia-s-occupation-of-donbas.html |access-date=27 April 2018}}</ref><ref>{{cite web |date=24 April 2017 |title=Ukraine vs Russia: The ICJ's Court Decision, Examined |url=https://en.hromadske.ua/posts/ukraine-vs-russia-the-icjs-court-decision-examined |access-date=27 April 2018 |publisher=en.hromadske.ua}}</ref><ref>{{cite web |date=22 May 2015 |title=Ukraine: Breaking Bodies: Torture and Summary Killings in Eastern Ukraine |url=https://www.amnesty.org/en/documents/eur50/1683/2015/en/ |access-date=20 May 2018 |publisher=Amnesty International |page=10 |quote=Sustained fighting erupted in eastern Ukraine that summer, amidst compelling evidence of Russian military involvement.}}</ref> ** {{flagicon image|Flag of Donetsk People's Republic.svg}} [[Донечка Народна Република]]{{efn|name=DonetskLuhansk|Донечката Народна Република и Луганската Народна Република, кои биле марионетски држави контролирани од Русија, ја прогласиле својата независност од Украина во мај 2014 година. Среде целосната инвазија на Украина, Русија официјално ја објавила руската анексија на Донечката, Херсонската, Луганската и Запорошката област на 30 септември 2022 година.}} ** {{flagicon image|Flag of the Luhansk People's Republic.svg}} [[Луганска Народна Република]]{{efn|name=DonetskLuhansk}} {{Tree list/end}} | combatant2 = {{flag|Ukraine}} | units1 = {{flagicon|Russia}} '''Русија''' ''[[Борци од војната во Донбас#Руски сили|(детали)]]'' * [[Руски вооружени сили]] * [[Борци од војната во Донбас#Странски групи|Странски волонтери]] {{flagicon|Donetsk People's Republic}}{{flagicon|Luhansk People's Republic}} '''[[Руски сепаратистички сили во Донбас|Проруски сепаратисти]]''' ''[[Руски народни милиции во Украина|(детали)]]''<br /> [[Сепаратистички сили на војната во Донбас#Структура|Народна милиција на ДНР]]<br /> [[Сепаратистички сили на војната во Донбас#Структура|Народна милиција на ЛНР]] | units2 = {{flagicon|Ukraine}} '''Украина''' ''[[Борци од војната во Донбас#Украински сили|(детали)]]''<br /> [[Украински вооружени сили]] * [[Украински воздухопловни сили]] * [[Украински копнени сили|Копнени сили]] ** [[Баталјони за територијална одбрана (Украина)|Баталјони за територијална одбрана]] [[Безбедносна служба на Украина|Безбедносна служба]] [[Министерство за внатрешни работи на Украина|Министерство за внатрешни работи]] * [[Милиција (Украина)|Милиција]] * [[Национална гарда на Украина|Национална гарда]] [[Украински доброволни баталјони]]<ref>* {{cite news |last=Olena Goncharova |date=18 October 2015 |title=Foreign fighters struggle for legal status in Ukraine |work=[[Kyiv Post]] |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/foreign-fighters-struggle-for-legal-status-in-ukraine-400182.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151018173857/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/foreign-fighters-struggle-for-legal-status-in-ukraine-400182.html |archive-date=18 October 2015}} * {{Cite news |date=19 October 2015 |title=Foreign nationals fighting for Ukraine in Donbas demand passports in exchange for their service |agency=[[Ukraine Today]] |url=http://uatoday.tv/society/foreign-nationals-fighting-for-ukraine-in-donbas-demand-passports-in-exchange-for-their-service-516210.html |access-date=26 October 2015}} * {{cite magazine |last=Nolan Peterson |date=4 August 2015 |title=Why a Russian Is Fighting for Ukraine |url=http://www.newsweek.com/why-russian-fighting-ukraine-320723 |magazine=[[Newsweek]] |access-date=26 October 2015}} * {{Cite news |date=19 October 2015 |title=They Came to Fight for Ukraine. Now They're Stuck in No Man's Land |work=[[Foreign Policy]] |url=https://foreignpolicy.com/2015/10/19/ukraines-abandoned-soldiers-russian-belarusian-volunteers/ |access-date=26 October 2015}} * {{Cite news |last=Megrelidze |first=Sophiko |date=23 January 2015 |title=Georgians in Ukraine fight shadow war |work=Associated Press |url=https://apnews.com/27f1501df4204a3b83e41a38b54bceff}}</ref> | combatant3 = | commander1 = {{ubl|{{flagdeco|Russia}} [[Владимир Путин]]|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Денис Пушилин]]<br /><small>(2018–2022)</small>|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Александар Захарченко]]<br /><small>(2014–2018)</small>{{Assassinated}}|{{flagicon|Russia}} [[Александар Бородај]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Russia}} [[Игор Гиркин]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Павел Губарев]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Леонид Пашечник]]<br /><small>(2017–2022)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Игор Плотницки]]<br /><small>(2014–2017)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Валериј Болотов]]<br /><small>(2014)</small>{{Assassinated}}}} | commander2 = {{ubl|{{flagdeco|Ukraine}} [[Володимир Зеленски]]<br /><small>(2019–2022)</small>|{{flagdeco|Ukraine}} [[Петро Порошенко]]<br /><small>(2014–2019)</small>|{{flagdeco|Ukraine}} [[Олександар Турчинов]]<br /><small>(2014)</small>}} | commander3 = | strength1 = {{ubl|40,000–45,000 борци<ref>{{Cite news |date=9 June 2015 |title=Pro-Russian rebels have 40,000-strong army, sufficient for 'mid-sized European state': Ukraine defence minister |work=ABC AU |url=http://www.abc.net.au/news/2015-06-09/ukrainian-rebels-have-army-the-size-of-small-european-state/6530828 |access-date=26 June 2015}}</ref>|9,000–12,000 руски војници<ref>{{Cite news |title=Kyiv Says 42,500 Rebels, Russian Soldiers Stationed in East Ukraine |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-russian-troops-fighting-poltorak/27059578.html |access-date=25 June 2015 |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=8 June 2015}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 March 2015 |title=Some 12,000 Russian soldiers in Ukraine supporting rebels: U.S. commander |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-russia-soldiers/some-12000-russian-soldiers-in-ukraine-supporting-rebels-u-s-commander-idUSKBN0LZ2FV20150303 |access-date=3 March 2015}}</ref>}} | strength2 = 64,000 војници<ref>{{Cite news |date=28 July 2015 |title=Probability of full-scale Russian invasion remains high – Ukrainian army general |agency=Ukraine Today |url=http://24today.net/open/484721 |url-status=dead |access-date=29 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228171239/http://24today.net/open/484721 |archive-date=28 February 2017}}</ref> | strength3 = | casualties1 = {{ubl|6,500 убиени{{Ref label|killed|*}}<ref name="OHCHR" />|{{nowrap|15,800–16,200}} повредени<ref name="OHCHR" />}} | casualties2 = {{ubl|4,535 убиени<ref name="memory" />|70 исчезнати<ref name="70missing">{{Cite news |date=6 September 2019 |title=UNIAN: 70 missing soldiers officially reported over years of war in Donbas |agency=Ukrainian Independent Information Agency |url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/unian-70-missing-soldiers-officially-reported-over-years-of-war-in-donbas.html |access-date=6 September 2019}}</ref>|{{nowrap|13,800–14,200}} повредени<ref name="OHCHR">{{cite web |url= https://ukraine.un.org/sites/default/files/2022-02/Conflict-related%20civilian%20casualties%20as%20of%2031%20December%202021%20%28rev%2027%20January%202022%29%20corr%20EN_0.pdf |title= Conflict-related civilian casualties in Ukraine |work= [[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|OHCHR]] |date= 27 January 2022 |access-date= 27 January 2022}}</ref>}} | casualties3 = {{ubl|3,404 убиени цивили (365 во 2016–2021 година))<ref name="OHCHR" />|14,200–14,400 убиени; 51,000–54,000 повредени<ref name="OHCHR" />|1,6 милиони Украинци внатрешно раселени; над 1 милион избегаа во странство од март 2016 година<ref name="OHCHR232">{{Cite book |url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/Ukraine_13th_HRMMU_Report_3March2016.pdf |title=Report on the human rights situation in Ukraine 16 November 2015 to 15 February 2016 |date=3 March 2016 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |access-date=3 March 2016}}</ref>}} | notes = {{Note label|killed|*}} Вклучува 400–500 руски војници (според Државниот департмент на Соединетите Американски Држави, март 2015 година)<ref>{{Cite book |last=Bellal |first=Annyssa |url=https://books.google.com/books?id=IfX8CgAAQBAJ&pg=PA302 |title=The War Report: Armed Conflict in 2014 |publisher=Oxford University Press |year=2016 |isbn=978-0-19-876606-3 |page=302 |access-date=17 October 2016}}</ref> | campaignbox = }} '''Војната во Донбас''', {{Efn|{{langx|uk|Війна на Донбасі|Viina na Donbasi}}<br>{{langx|ru|Война в Донбассе|Voyna v Donbasse}}}} исто така наречена '''Донбаска војна''' — дел од [[Руско-украинска војна|руско-украинската војна]] во источниот регион [[Донбас]] во [[Украина]]. Војната започнала во април 2014 година, кога [[Руски сепаратистички сили во Донбас|борците поддржани од Русија]] започнале востание против украинската влада, зазеле територија и прогласле независни држави. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведена книга|title=Armies of Russia's war in Ukraine|last=Galeotti|first=Mark|last2=Hook|first2=Adam|date=2019|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-4728-3345-7|editor-last=Windrow|editor-first=Martin|series=Elite|location=Oxford New York|pages=14–16|author-link=Mark Galeotti}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=Civil war? Interstate war? Hybrid war? dimensions and interpretations of the Donbas Conflict in 2014-2020|last=Mitrokhin|first=Nikolay|date=2021|publisher=ibidem Verlag|isbn=978-3-8382-7383-9|editor-last=Hauter|editor-first=Jakob|series=Soviet and post-Soviet politics and society|location=Stuttgart|page=115|chapter=Infiltration, Instruction, Invasion: Russia's War in the Donbas|editor-last2=Wilson|editor-first2=Andrew}}</ref> Украинската војска започнала операција против нив, но не успеала целосно да ја врати територијата. <ref>{{Наведена книга|title=Armies of Russia's war in Ukraine|last=Galeotti|first=Mark|last2=Hook|first2=Adam|date=2019|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-4728-3345-7|editor-last=Windrow|editor-first=Martin|series=Elite|location=Oxford New York, NY|pages=14–16}}</ref> Тајно, руската војска биладиректно вклучена, а сепаратистите во голема мера биле под руска контрола. Војната продолжила сè додека не започнала [[Руска инвазија на Украина (2022)|целосната руска инвазија на Украина]] во 2022 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/384d981b-d3da-4fca-b6ab-21b1136bd2ab|title=Military briefing: the make-or-break fight for the Donbas|last=Foy|first=Henry|date=2022-03-24|work=[[Financial Times]]|access-date=2023-11-15|last2=Rathbone|first2=John Paul|last3=Schwartz|first3=Felicia}}</ref> Во март 2014 година, по [[Револуција на достоинството|Револуцијата на достоинството]] во Украина, Русија го [[Руска окупација на Крим|окупирала Крим]]. Антиреволуционерни и проруски протести започнале во украинските покраини [[Донечка Област|Донецк]] и [[Луганска Област|Луганск]], заедно познати како „Донбас“. На 12 април, единица командоси предводена од рускиот државјанин [[Игор Гиркин|Игор „Стрелков“ Гиркин]] ја преминала границата од Русија и го зазела [[Опсада на Славјанск|Славјанск]] и други населби во Донбас. Сепаратистите ги прогласиле републиките [[Донечка Народна Република|Донецк]] и [[Луганска Народна Република|Луганск]] (ДНР и ЛНР) за независни држави. <ref name="PlokhyTheRussoUkrainianWar125">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=H2F_EAAAQBAJ&pg=PT24|title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History|last=Plokhy|first=Serhii|date=2023|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=978-1-324-05119-0|location=New York|page=125|quote=Girkin, for example, led a group of Russian mercenaries in seizing the key transportation center of Sloviansk in the Donetsk oblast.|author-link=Serhii Plokhy}}</ref> Русија тајно ги поддржувала со војници и оружје. Таа признала дека испратила само „воени специјалисти“, <ref>''The Interpreter'' quoted what Putin said during a live call-in session on 12 October 2016:<br /><br />"When we were forced, I want to stress, forced to defend the Russian-speaking population in the Donbas, forced to respond to the desire of the people living in Crimea to return to being part of the Russian Federation, they instantly began to whip up anti-Russian policies and the imposition of sanctions."<br /><br />{{Наведени вести|url=http://www.interpretermag.com/day-968/#15291|title=Putin Claims Russia Was 'Forced To Defend Russian-Speaking Population in Donbass'|date=12 October 2016|work=The Interpreter|access-date=8 January 2018}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/12054164/Vladimir-Putins-annual-press-conference-2015-live.html|title=Vladimir Putin admits: Russian troops 'were in Ukraine'|last=Oliphant|first=Roland|date=17 December 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=9 January 2018|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/12054164/Vladimir-Putins-annual-press-conference-2015-live.html|archive-date=11 January 2022|issn=0307-1235}}</ref>, но подоцна ги признала сепаратистите како руски борбени ветерани. <ref name="veterans">{{Наведени вести|url=https://meduza.io/en/news/2023/04/20/state-duma-passes-law-giving-wagner-mercenaries-combat-veteran-status|title=State Duma passes law giving Wagner mercenaries 'combat veteran' status|date=20 April 2023|work=[[Meduza]]}}</ref> На 15 април, Украина започнала „Антитерористичка операција“ (АТО). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27035196|title=Ukraine says Donetsk 'anti-terror operation' under way|date=2014-04-15|work=BBC News|accessdate=2022-04-22}}</ref> До август 2014 година, Украина повторно го освоила поголемиот дел од својата територија. Русија одговорила со тајно испраќање војници, тенкови и артилерија во Донбас, <ref name="nyt1">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/23/world/europe/russia-moves-artillery-units-into-ukraine-nato-says.html|title=Russia Moves Artillery Units into Ukraine, NATO Says|last=Michael R. Gordon|date=22 August 2014|work=The New York Times|access-date=5 June 2015}}</ref> <ref name="NYT2782014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/28/world/europe/ukraine-russia-novoazovsk-crimea.html|title=Ukraine Reports Russian Invasion on a New Front|last=Kramer|first=Andrew E.|date=27 August 2014|work=The New York Times|access-date=27 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-aid-convoy-idUSKBN0GM0IS20140822|title=Ukraine accuses Russia of invasion after aid convoy crosses border|date=22 August 2014|work=Reuters|access-date=22 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140822150641/https://www.reuters.com/article/2014/08/22/us-ukraine-crisis-aid-convoy-idUSKBN0GM0IS20140822|archive-date=22 August 2014}}</ref> помагајќи им на проруските сили да го вратат поголемиот дел од она што го изгубиле. <ref name="Katchanovski2016">{{Наведено списание|last=[[Ivan Katchanovski]]|date=1 October 2016|title=The Separatist War in Donbas: A Violent Break-up of Ukraine?|url=https://www.researchgate.net/publication/299383810|journal=European Politics and Society|volume=17|issue=4|pages=473–489|doi=10.1080/23745118.2016.1154131|issn=2374-5118}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uawarexplained.com/uk/ldnr/?version=sixty-minutes|title=Окремі райони Донбасу та Луганської області (ОРДЛО)|date=29 March 2022|accessdate=29 March 2022}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html.html|title=Former Ukraine rebel head starts support group for Russian fighters|date=27 August 2015|work=Yahoo News (AFP)|language=en-US|accessdate=16 April 2021}}</ref> Лидерот на ДНР, [[Александар Бородај]], изјавил дека 50.000 руски граѓани се бореле за сепаратистите до средината на 2015 година, без редовните руски трупи кои ја извршиле инвазија. <ref name="auto1">{{Наведена мрежна страница|url=http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|title=50,000 Russian citizens fought in Donbas war: separatist ex-leader|last=Slv|first=Igor|date=30 July 2016|publisher=[[Euromaidan Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009154448/http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|archive-date=9 October 2016|accessdate=16 October 2016}}</ref> <ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|title=Former Ukraine rebel head starts support group for Russian fighters|date=27 August 2015|work=Yahoo News (AFP)|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417220927/https://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|archive-date=17 April 2021|accessdate=16 April 2021}}</ref> [[Мински договори|Договорот за прекин на огнот од Минск]] бил потпишан во септември 2014 година. <ref name="BBC2908">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29082574|title=Ukraine and pro-Russia rebels sign ceasefire deal|date=5 September 2014|work=BBC News|access-date=5 September 2014}}</ref> И покрај прекинот на огнот, силите поддржани од Русија започнале [[Втора битка за Донечкиот аеродром|напад врз Донечкиот аеродром]], на крајот освојувајќи го во јануари 2015 година. Нов прекин на огнот, [[Мински договори|Минск II]], бил договорен на 12 февруари 2015 година. Веднаш потоа, сепаратистите ја обновиле својата [[Битка кај Дебалцево|офанзива врз Дебалцево]] и ја принудиле украинската војска да се повлече. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/ukraine-separatists-claim-major-gains-in-debaltseve/a-18264224|title=Rebels claim upper hand in Debaltseve|date=17 February 2015|publisher=[[Deutsche Welle]]|accessdate=22 March 2023}}</ref> Двете страни ја зацврстиле својата позиција со изградба на мрежи од ровови, бункери и тунели, што резултирало со статичко [[рововско војување]]. <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2022-04-26}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.businessinsider.com/heres-what-the-bunkers-ukrainian-troops-dig-for-protection-look-like-2017-8|title=Here's what it's like inside the bunkers Ukrainian troops are living in every day|last=Brown|first=Daniel|work=Business Insider|language=en-US|accessdate=2022-04-26}}</ref> Донбас останал воена зона, со десетици убиени месечно. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/daily-vertical-deadly-donbas-forgotten-war/27880993.html|title=The Daily Vertical: Ukraine's Forgotten War (Transcript)|last=Whitmore|first=Brian|date=26 July 2016|access-date=9 September 2016|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> До крајот на 2017 година, набљудувачите на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]] изброиле околу 30.000 луѓе во воена опрема кои преминуваат од Русија на двата гранични пунктови што им било дозволено да ги следат, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://osce.usmission.gov/response-chief-observer-observer-mission-russian-border-checkpoints-gukovo-donetsk-statement-pc/|title=Response to Chief Observer of the Observer Mission at the Russian Border Checkpoints Gukovo and Donetsk {{!}} Statement to the PC|date=17 November 2016}}</ref> и документирале воени конвои кои тајно преминуваат од Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://khpg.org//en/1534013815|title=OSCE catches Russia bringing war to Donbas by night|work=Kharkiv Human Rights Protection Group|accessdate=2022-03-02}}</ref> Сите страни се согласиле за завршување на војната во октомври 2019 година, <ref name="bbc11oct1">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-49986007|title=Will a deal with Russia bring peace to Ukraine?|date=11 October 2019|work=BBC News|access-date=11 October 2019|language=en-GB}}</ref> но тоа останало нерешено. <ref name="7265424Donbass">{{In lang|uk}} [https://www.pravda.com.ua/articles/2020/09/7/7265424/ The longest truce in Donbas. ]</ref> Во текот на 2021 година, руските посредници ги засилиле своите напади додека руските сили се насобрале во близина на границите на Украина. <ref name="56678665Ukraineconflict">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-56678665|title=Ukraine conflict: Moscow could 'defend' Russia-backed rebels|date=2021-04-09|work=BBC News|language=en-GB}}</ref> Русија ги признала ДНР и ЛНР како независни држави на 21 февруари 2022 година и распоредила „мировни“ трупи таму. На 24 февруари, Русија започнала целосна инвазија на Украина, вклучувајќи ја и војната во Донбас во неа. Околу 14.000 луѓе биле убиени во војната: 6.500 руски сили, 4.400 украински сили и 3.400 цивили од двете страни. Повеќето цивилни жртви биле во првата година. Во 2011 година, областите Луганск и Донецк имале вкупно население од 6,1 милиони. Како резултат на војната во Донбас, 2 милиони побегнале како бегалци. <ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IpBtzwEACAAJ|title=Fascism and Genocide: Russia's War Against Ukrainians|last=Kuzio|first=Taras|last2=Jajecznyk-Kelman|first2=Stefan|date=2023|publisher=COLUMBIA University Press|isbn=978-3-8382-1791-8|pages=42, 43|language=en}}</ref> == Позадина == И покрај тоа што е призната како [[Распад на Советскиот Сојуз|независна држава од 1991 година]], како поранешна република составен дел од [[Советски Сојуз|СССР]], [[Украина]] била перцепирана од раководството на [[Русија]] како дел од нејзината [[сфера на влијание]]. Во еден труд од 2002 година, Тарас Куцио напишал: „''Додека ја прифаќаше украинската независност, Путин се обиде да ја вовлече Украина во поблиски односи. Овој пристап беше прифатлив за источните украински [[Олигархија|олигарси]], кои не негуваат антируски чувства''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/occ47.pdf|title=EU and Ukraine: a turning point in 2004?|last=Kuzio|first=Taras|authorlink=Taras Kuzio|date=November 2003|work=European Union Institute for Security Studies|page=11|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202143301/https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/occ47.pdf|archive-date=2 December 2022}}</ref> Во 2011 година, Кузио напишал: <blockquote>Традиционалната советска политика на поделба на источните наспроти западните Украинци, тогашните „буржоаски националисти“, а сега „лудите Галицијци“, останува на сила. Оваа тактика намерно ја употреби администрацијата на Јанукович, која промовира стратегија на регионално „раздели па владеј“ преку поларизација, користејќи провокации во стилот на 9 мај, за да го одржи трајно мобилизиран својот источноукраински електорат.<ref>{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/yanukovych_looks_to_soviet_nationalism_to_stay_in_power/24227494.html|title=Yanukovych Relies on Soviet Nationalism to Stay in Power|last1=Kuzio|first1=Taras|date=8 June 2011|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref></blockquote>  Аналитичарите изјавиле дека од февруари 2014 година, Русија имала можност да: <ref name="postponed-war">{{Наведено списание|last=Ilin|first=Illia|last2=Nihmatova|first2=Olena|date=14 December 2023|title=Exploring Russia's Postponed War Against Ukraine: A Corpus-Based Analysis of Strategic Studies Institutes' Publications from 1991 to 2014|journal=Central European Journal of International and Security Studies|volume=17|issue=4|pages=4–36|doi=10.51870/WUJQ2611|doi-access=free}}</ref> * [[Руско-украински спорови за гас|Контролира и манипулира со цената на испораките на гас]] на штета на Украина (во изминатите неколку години, двапати го прекинала протокот на гас во земјата за да ги натера украинските лидери да дејствуваат); * Произволно [[Руско ембарго на украинските производи|воведува трговски ограничувања врз украинскиот извоз]]; * Да ја преплави Украина со телевизиска пропаганда што ги истакнува наводното мешање на Западот во внатрешните работи на Украина; * Да ги разгори сецесионистичките чувства во рускојазичните области како што се Крим и Донецк. Украинската држава, исто така, тврдела дека руски државни оперативци биле инфилтрирани во нејзините безбедносни служби во периодот пред настаните од 2014 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://en.lb.ua/news/2024/09/24/32454_maydan_cases_former_sbu_officials.html|title=Maydan cases: former SBU officials, 20 high-ranking Russian FSB officials to be tried|date=24 September 2024|work=LB.ua}}</ref> Според Институтот за современа Русија, [[Кремљ]], исто така, држел цврста контрола врз претседателот на Украина, [[Виктор Јанукович]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://imrussia.org/en/world/666-the-kremlins-euromaidan-endgame|title=The Kremlin's Euromaidan Endgame|date=13 February 2014}}</ref> === Украинска револуција === Во ноември 2013 година, протестите „[[Евромајдан]]“ започнале како одговор на ненадејната одлука на Јанукович да се откаже од договорот за политичко здружување и слободна трговија со [[Европска Унија|Европската унија]] (ЕУ), наместо тоа избирајќи поблиски врски со [[Русија]]. Порано истата година, [[Врховна Рада|украинскиот парламент]] со огромно мнозинство го одобрил финализирањето на договорот со ЕУ. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/parliament-passes-statement-on-ukraines-aspirations-for-european-integration-320792.html|title=Parliament passes statement on Ukraine's aspirations for European integration|date=22 February 2013|work=[[Kyiv Post]]|quote=A total of 315 of the 349 MPs registered in the sitting hall supported the document on Friday. The draft document reads that the Verkhovna Rada "within its powers, will ensure that the recommendations concerning the signing of the Association Agreement between Ukraine and the EU, which are stipulated in the resolutions of the European Parliament and the conclusions of the Council of the EU approved on December 10, 2012, at a meeting of the EU foreign ministers, will be fulfilled."}}</ref> Русија извршила притисок врз Украина да го отфрли. <ref>{{Наведена книга|title=The European Union in Crisis|publisher=Palgrave Macmillan|editor-last=Dinan|editor-first=Desmond|pages=3, 274|editor-last2=Nugent|editor-first2=Neil}}</ref> Обемот на протестите се проширил, со повици за оставка на Јанукович. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-idUSBRE9BA04420131212|title=Kiev protesters gather, EU dangles aid promise|date=2013-12-12|work=[[Reuters]]|access-date=2023-07-07|language=en}}</ref> Демонстрантите се спротивставиле на она што го сметале за [[Корупција во Украина|корупција во владата]] и злоупотреба на моќ, [[Украински олигарси|олигархиско]] владеење, [[полициска бруталност]] и кршење на [[Човекови права во Украина|човековите права]]. <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine's Euromaidan: Analyses of a Civil Revolution|date=2015|publisher=[[Ibidem Press]]|editor-last=Marples|editor-first=David|pages=9–14|editor-last2=Mills|editor-first2=Frederick}}</ref> На 28 јануари 2014 година, украинската влада поднела оставка. Протестите кулминирале на 18-20 февруари 2014 година со судири во [[Киев]] меѓу демонстрантите и специјалната полиција за немири Беркут, во кои [[Список на загинати учесници во Евромајдан|биле убиени 108 демонстранти]]; повеќето од нив биле застрелани од [[Снајпер|снајперисти]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHRThematicReportUkraineJan2014-May2016_EN.pdf|title=Accountability for killings in Ukraine from January 2014 to May 2016|publisher=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|pages=9, 21–25}}</ref> На 21 февруари, претседателот Јанукович и опозицијата [[Договор за решавање на политичката криза во Украина|потпишале договор]] за формирање привремена влада на единство, предвремени избори и итни уставни измени (кои требало да ги потпише претседателот). Сепак, Јанукович тајно побегнал од градот таа вечер. <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=1 March 2022}}</ref> Следниот ден, парламентот [[Револуција на достоинството|гласал за негово отстранување од функцијата]]. Околу 73% од парламентот и членовите на сите партии гласале за негово отстранување, вклучувајќи ги и членовите на [[Партија на регионите|неговата партија]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|title=Rada removes Yanukovych from office, schedules new elections for May 25|date=24 February 2014|work=[[Interfax-Ukraine]]|access-date=25 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210094859/https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|archive-date=10 February 2020}}</ref> На 27 февруари била формирана привремена влада и биле закажани предвремени претседателски избори. Оваа серија настани станала позната како [[Револуција на достоинството]]. Веднаш по револуцијата, необележани руски трупи [[Руска окупација на Крим|ја окупирале]] украинската територија [[Крим (полуостров)|Крим]]. По нелегален референдум, Крим бил [[Руска анексија на Крим|анексиран од Русија]]. === Протести во Донбас === [[Податотека:2014-03-09._Протесты_в_Донецке_019.jpg|лево|мини|Проруски демонстранти во [[Донецк]], 9 март 2014 година]] По револуцијата, во делови од Донбас започнале контрареволуционерни и [[Проруски протести во Украина (2014)|проруски протести]]. Во последниот попис, населението на Донбас вкупно имало околу 58% [[Украинци|етнички Украинци]] и 38% [[Руси во Украина|етнички Руси]]: [[Донечка Област|Донечката Област]] имала 57% Украинци и 38% Руси, додека [[Луганска Област|Луганската Област]] имала 58% Украинци и 39% Руси. <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine Over the Edge: Russia, the West and the "New Cold War"|last=Hahn|first=Gordon|date=2018|publisher=McFarland|page=116}}</ref> Национална анкета спроведена во март-април 2014 година покажала дека 58% од испитаниците во Донбас сакале автономија во рамките на Украина, а 31% сакале отцепување. <ref name="Katchanovski">{{Наведена книга|title=Ukraine in Crisis|last=Ivan Katchanovski|date=2017|publisher=Taylor & Francis|editor-last=Petro|editor-first=Nicolai|pages=64–65|chapter=The Separatist War in Donbas}}</ref> Донбас бил регионот кој најмногу го поддржувал Јанукович и неговата Партија на регионите. Луѓето во Донбас најмногу ги следел руските медиуми, кои ја прикажувале новата привремена влада на Украина како нелегитимна „''фашистичка хунта''“ и дека етничките Руси се во непосредна опасност.  [[Хакирање на е-поштата на Сурков|Протечените е-пораки]] и телефонски повици подоцна откриле дека руската држава ги финансирала и организирала сепаратистите, главно преку советниците на Кремљ, [[Владислав Сурков]] и [[Сергеј Глазев]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ecfr.eu/article/commentary_the_glazyev_tapes_getting_to_the_root_of_the_conflict_in_7165/|title=The Glazyev Tapes: Getting to the root of the conflict in Ukraine|last=Umland|first=Andreas|date=1 November 2016|work=[[European Council on Foreign Relations]]}}</ref> <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NxdXEAAAQBAJ&dq=%22We+now+know+that+Kremlin+advisors+Vladislav+Surkov+and+Sergei+Glazyev+had+directed+efforts+to+coordinate+and+organize+these+protests+at+the+beginning+of+March+2014%22&pg=PA26|title=The War in Ukraine's Donbas: Origins, Contexts, and the Future|last=David R. Marples|date=2021|publisher=Central European University Press|isbn=978-963-386-420-3|pages=26|quote=The Russian Spring was not exactly a spontaneous uprising. We now know that Kremlin advisors Vladislav Surkov and Sergei Glazyev had directed efforts to coordinate and organize these protests at the beginning of March 2014, turning them into a pro-Russian separatist movement.}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://static.rusi.org/201907_op_surkov_leaks_web_final.pdf|title=The Surkov Leaks: The Inner Workings of Russia's Hybrid War in Ukraine|last=Shandra|first=Alya|last2=Seely|first2=Robert|date=2019|publisher=[[Royal United Services Institute]]}}</ref> Проруските демонстранти ја окупирле зградата на регионалната државна администрација во Донецк од 1 до 6 март 2014 година, сè додека СБУ не ги отстранил. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbsnews.com/news/ukrainian-city-of-donetsk-epitomizes-countrys-crisis/|title=Ukrainian city of Donetsk epitomizes country's crisis|date=6 March 2014|access-date=7 March 2014|publisher=CBS News}}</ref> [[Павел Губарев]] бил прогласен за „народен гувернер“ на Донечката област, а [[Александар Харитонов]] за „народен гувернер“ на Луганската Област. <ref>{{Наведена книга|title=The Donbas Conflict in Ukraine: Elites, Protest, and Partition|last=Platonova|first=Daria|date=2021|publisher=Routledge|pages=211–212}}</ref> Украинските власти ги уапсиле локалните сепаратистички лидери на почетокот на март. Тие биле заменети со личности поврзани со руските безбедносни служби. Политикологот Тарас Кузио напишал дека Русија ги преобразила демонстрантите „''во вооружени бунтовници; ова никогаш не бил органски процес''“. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IpBtzwEACAAJ|title=Fascism and Genocide: Russia's War Against Ukrainians|last=Kuzio|first=Taras|last2=Jajecznyk-Kelman|first2=Stefan|date=2023|publisher=COLUMBIA University Press|isbn=978-3-8382-1791-8|pages=11|language=en}}</ref> На 6 април, 1.000–2.000 демонстранти во [[Донецк]] побарале референдум за автономија или присоединување кон Русија, сличен на оној одржан на Крим во март. <ref name="BBC100a6414">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26910210|title=Ukraine: Pro-Russians storm offices in Donetsk, Luhansk, Kharkiv|date=6 April 2014|work=BBC News}}</ref> Стотици маскирани мажи заплениле оружје од зградата на СБУ во градот, {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} а голема толпа [[Освојување на Донецк (2014)|упаднала и ја окупирала]] зградата на РСА во Донецк, кревајќи го руското знаме. Тие побарале регионалниот совет да гласа за референдум за присоединување кон Русија следниот ден, {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} ветувајќи дека во спротивно ќе ја преземат контролата врз регионалната влада со „мандат на народот“, разрешувајќи ги сите избрани регионални советници и членови на парламентот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/6/7021524/|date=6 April 2014|work=[[Ukrainska Pravda]]|language=uk|script-title=uk:Донецькі сепаратисти готуються сформувати "народну облраду" та приєднатися до РФ}}</ref> Бидејќи овие барања не биле исполнети, следниот ден активистите ја прогласиле [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] (ДНР) за независна држава. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26919928|title=Ukraine crisis: Protesters declare Donetsk 'republic'|date=2014-04-07|work=BBC News|access-date=2024-12-24|language=en-GB}}</ref> Немирите започнале и во [[Луганск]] на 6 април, кога стотици демонстранти го опседнале седиштето на СБУ шест часа, барајќи ослободување на антивладините милитанти кои биле држени таму. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} На крајот тие упаднале и ја окупирале зградата, ослободувајќи затвореници и запленувајќи оружје. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Министерот за внатрешни работи, [[Арсен Аваков]], на 9 април 2014 година изјавил дека сепаратистичката окупација на зградите на украинската влада во Донбас ќе биде прекината во рок од 48 часа, со преговори или со сила, изјавувајќи: „''ние сме подготвени и за двете''“. Вршителот на должноста претседател [[Олександар Турчинов]] веќе наредил заземената зграда на регионалната администрација во Донецк да се стави „''под државна заштита''“, <ref name="cnn.com">{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2014/04/09/world/europe/ukraine-crisis/index.html|title=Ukraine unrest will be resolved by force or talks in 48 hours, minister says|last=Laura Smith-Spark|date=10 April 2014|access-date=30 July 2015|publisher=CNN|last2=Kellie Morgan}}</ref> <ref name="Ukrainska Pravda">{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/9/7021915/|date=9 April 2014|work=Ukrainian Pravda|access-date=26 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826105357/http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/9/7021915/|archive-date=26 August 2014|language=uk|script-title=uk:Турчинов наказав взяти під держохорону будівлю Донецької ОДА|trans-title=Turchynov ordered to take the Donetsk Regional State Administration building under state protection}}</ref> и понудил амнестија на сепаратистите кои се разоружале и се предале. На 11 април, било објавено дека премиерот [[Арсениј Јацењук]] изјавил дека иако е против употребата на сила, сè има граници. == Првата фаза од војната (2014-2015) == Иако првичните протести биле во голема мера самородни изрази на незадоволство од новата украинска влада, Русија ги искористила за да започне координирана политичка и воена кампања против Украина.  Руските граѓани го предводеле сепаратистичкото движење во Донецк од април 2014 година, а биле поддржани од волонтери и материјална опрема од Русија. <ref name="REUeuada">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|title=Pushing locals aside, Russians take top rebel posts in east Ukraine|date=27 July 2014|work=Reuters|access-date=27 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728013327/https://www.reuters.com/article/2014/07/27/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|archive-date=28 July 2014}}</ref> Со ескалацијата на судирот во мај 2014 година, Русија применила „ хибриден пристап“, распоредувајќи комбинација од дезинформации, нерегуларни борци, редовни руски трупи и конвенционална воена поддршка за дестабилизација на Донбас.  <ref name="Fedorov">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7vODDwAAQBAJ|title=Routledge Handbook of Russian Security|last=Fedorov|first=Yury E.|date=15 January 2019|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-18122-8|language=en|chapter=Russia's 'Hybrid' Aggression Against Ukraine}}</ref> === Освојување на градови === [[Податотека:2014-04-14_Sloviansk_city_council_-_3.jpg|мини|Проруски паравоени сили го окупираат градскиот совет на Славјанск, 14 април 2014 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bellingcat.com/news/uk-and-europe/2014/08/27/who-exactly-are-the-terek-wolf-sotnia/|title=Who Exactly Are The Terek Wolf Sotnia?|last=Team|first=Bellingcat Investigation|date=2014-08-27|work=bellingcat|language=en-GB|accessdate=2023-01-04}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://euromaidanpress.com/2014/05/17/russian-mercenaries-in-the-donbas/|title=Russian mercenaries in the Donbas|last=Shkandrij|first=Myroslaw|date=May 17, 2014|work=[[Euromaidan Press]]}}</ref>]] Помеѓу 12 и 14 април 2014 година, руски милитанти ја презеле контролата врз владини згради во неколку градови во Донечката област, вклучувајќи ги [[Славјанск]], [[Краматорск]], [[Друшкивка]], [[Горливка]], [[Мариупол]], Енакиево, Макиевка и Ждановка. <ref name="gorlovkafox">{{Наведени вести|url=https://www.foxnews.com/world/ukraine-asks-for-un-peacekeepers-as-pro-russia-militants-seize-more-buildings|title=Another government building in eastern Ukraine attacked by pro-Russia militants|date=14 April 2014|access-date=14 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140414104652/http://www.foxnews.com/world/2014/04/14/deadline-for-pro-russian-gunmen-to-leave-ukraine-government-buildings-passes/|archive-date=14 April 2014|publisher=Fox News}}</ref> <ref name="zhdanovka">{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/activists-easily-seize-local-council-building-in-donetsk-regions-zhdanovka-343434.html|title=Activists easily seize local council building in Donetsk region's Zhdanovka|date=14 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=14 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904150402/https://www.kyivpost.com/content/ukraine/activists-easily-seize-local-council-building-in-donetsk-regions-zhdanovka-343434.html|archive-date=4 September 2014}}</ref> ==== Славјанск ==== [[Податотека:2014-04-14_Sloviansk_city_council_-_2.jpg|мини|Проруските бунтовници ја окупираат зградата на градската администрација во Славјанск, 14 април 2014 година]] На 12 април 2014 година, тешко вооружена руска паравоена единица ја преминала границата од Русија во Украина и го зазела стратешкиот град Славјанск. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Тие ја нападнале и ја окупирале градската административна зграда, полициската станица и зградата на СБУ, заплениле оружје и поставиле блокади на патиштата со помош на локални вооружени активисти. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref name="kpslov">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-extremists-seize-police-stations-in-donetsks-slavyansk-shaktarysk-fail-to-take-donetsk-prosecutors-office-343195.html|title=Armed pro-Russian extremists launch coordinated attacks in Donetsk Oblast, seize buildings and set up checkpoints|last=Mark Rachkevych|date=12 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=28 July 2015}}</ref> Милитантите [[Зелени човечиња|не носеле никакви ознаки]] и биле испратени од окупираниот Крим преку Русија. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Единицата била составена од педесет доброволци од руските вооружени сили, под команда на поранешниот полковник на ГРУ [[Игор Гиркин|Игор „Стрелков“ Гиркин]], {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine's Maidan, Russia's War: A Chronicle and Analysis of the Revolution of Dignity|last=Wynnyckyj|first=Mychailo|date=2019|publisher=[[Columbia University Press]]|pages=151–153|quote=On 12 April 2014, the city's main administrative building, its police station and SBU office were stormed and captured by a group of heavily armed men. These later turned out to be 'volunteers' from the Russian Armed Forces under the command of Russian GRU Colonel Igor Girkin}}</ref> десничарски руски националист поврзан со неоимперијалистичкото движење. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.spiegel.de/international/europe/the-ukraine-war-from-perspective-of-russian-nationalists-a-1023801.html|title=Russian Far-Right Idol: The Man Who Started the War in Ukraine|last=Bidder|first=Benjamin|work=Der Spiegel|access-date=27 August 2015}}</ref> Во интервју за рускиот ултранационалистички весник ''Завтра'', тој изјавил дека оваа акција ја предизвикало војната во источна Украина:<blockquote>„Јас сум тој што го повлекол чкрапалото на оваа војна. Да не ја беше преминала нашата единица границата, сè ќе пропаднеше, како во Харков или Одеса“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598|title=Russia's Igor Strelkov: I Am Responsible for War in Eastern Ukraine|date=21 November 2014|work=[[The Moscow Times]]}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who 'pulled the trigger of war' in Ukraine?|date=26 November 2014|work=[[Reuters]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who "pulled the trigger of war" in Ukraine?|last=Kim|first=Lucian|date=25 November 2014|work=[[Reuters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126151235/http://blogs.reuters.com/great-debate/2014/11/25/should-putin-fear-the-man-who-pulled-the-trigger-of-war-in-ukraine/|archive-date=26 November 2014}}</ref></blockquote> [[Податотека:Igor_Ivanovich_Strelkov.jpg|мини|Рускиот командант Игор „Стрелков“ Гиркин, кој признал дека ја започнал војната во Донбас во април 2014 година]] Гиркин објаснил дека „''никој таму не сакал да се бори''“ сè додека неговата единица не го освоила Славјанск. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.spiegel.de/international/europe/the-ukraine-war-from-perspective-of-russian-nationalists-a-1023801.html|title=Russian Far-Right Idol: The Man Who Started the War in Ukraine|last=Bidder|first=Benjamin|work=Der Spiegel|access-date=27 August 2015|quote=But his big moment would only come later. In April 2014, Strelkov, joined by armed irregulars from Russia, marched from Crimea to the provincial city of Sloviansk, which is strategically located between the population centers of Donetsk and Kharkiv. "In the beginning, nobody there wanted to fight," Strelkov recalls. He and his men attacked a police station in Sloviansk and created facts on the ground.}}</ref> Проруските милитанти незаконски притвориле новинари (вклучувајќи го и Американецот Сајмон Островски), локални цивили и избраната градоначалничка, Нелја Штепа. На 25 април, тие киднапирале осум набљудувачи на ОБСЕ и ги држеле како заробеници, тврдејќи дека се „''шпиони на НАТО''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/27/ukraine-kidnapped-observers-slavyansk-vyacheslav-ponomarev|title=Ukraine: kidnapped observers paraded by pro-Russian gunmen in Slavyansk|date=27 April 2014|work=[[The Guardian]]|access-date=12 March 2025}}</ref> Милитантите, исто така, извршиле неколку погубувања по кратка постапка. Гиркин подоцна ја презел одговорноста за нив. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novayagazeta.ru/articles/2020/07/17/86300-besslavnye-gibridy|title=Бесславные гибриды|work=Новая газета – Novayagazeta.ru|language=ru|accessdate=20 July 2020}}</ref> Според Сергиј Куделија во ''„Освој го градот, поништи ја државата: Почетокот на руската војна против Украина'' “, „''Ниту еден од локалните активисти кои ги организираа првите антикиевски протести во Славјанск не одигра никаква истакната улога откако Гиркин го зазеде градот''“. Иако некои се приклучиле на паравоените сили, тие биле командувани од надворешни лица; „сепаратистичкиот отпор во Славјанск бил целосно подреден на интересите на мала група руски граѓани кои дејствувале во координација со нивните московски шефови“. {{Sfn|Kudelia|2025}} ==== Краматорск ==== Истиот ден кога бил освоен Славјанск, луѓето на Гиркин ја нападнале полициската станица во блискиот [[Краматорск]], што резултирало со престрелка. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022218/|date=12 April 2014|work=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:На Донбасі сепаратисти і міліція влаштували перестрілку|trans-title=Separatists and police engaged in a gunfight in Kramatorsk}}</ref> Борците, тврдејќи дека се членови на Донбаската народна милиција, подоцна ја зазеле полициската станица. Тие го отстраниле знакот на полициската станица и го кренале знамето на [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] над зградата. <ref name="militaproof">{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022227/|title=Приїжджі загарбники в Краматорську назвалися "народним ополченням"|date=12 April 2014|work=Ukrainska Pravda}}</ref> Потоа издале ултиматум во кој било наведено дека доколку градоначалникот и администрацијата на градот не се заколнат на верност кон Републиката до следниот понеделник, ќе ги отстранат од функцијата. <ref name="militaproof" /> ==== Горливка ==== Проруските милитанти наравиле обид да го освојат полицискиот штаб во [[Горливка]] на 12 април, но биле спречени. ''„Украинска правда“'' објавила дека полицијата изјавила дека целта на обидот за заземање била да се добие пристап до складиште за оружје. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022226/|date=12 April 2014|access-date=28 July 2015|agency=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:У Горлівці міліція відбила атаку сепаратистів на "зброю МВС"|trans-title=Horlivka police repelled a separatist attack on "Ministry of Internal Affairs weapons"}}</ref> Тие изјавиле дека ќе употребат сила доколку е потребно за да ја одбранат зградата од „криминалци и терористи“. <ref>{{Наведени вести|url=http://novosti.dn.ua/details/222549/|date=12 April 2014|access-date=28 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722094612/http://novosti.dn.ua/details/222549/|archive-date=22 July 2015|agency=Novosti.dn|language=ru|script-title=ru:Горловские милиционеры во всеоружии и готовы обороняться|trans-title=Horlivka militiamen fully armed and ready to defend}}</ref> До 14 април милитантите ја освоиле зградата по напнатата пресметка со полицијата. Некои членови на локалната полициска единица пребегнале во Донечката Народна Република порано во текот на денот, додека преостанатите полицајци биле принудени да се повлечат, дозволувајќи им на бунтовниците да ја преземат контролата врз зградата. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.euronews.com/2014/04/14/live-ukraine-pro-russian-attack-police-hq-in-horlivka/|title=Pro-Russian attack police HQ in Horlivka as Kyiv's deadline expires|date=14 April 2014|work=Euronews|access-date=14 April 2014}}</ref> Локалниот началник на полицијата бил заробен и тешко претепан од бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/14/7022432/|date=14 April 2014|access-date=28 July 2015|agency=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:Аваков: Керівник міліції Горлівки – справжній офіцер – побитий, але живий|trans-title=Avakov: The Head of Police of Horlivka – a true officer – is battered but alive}}</ref> Заменик претседателот на градскиот совет на Горловка, [[Володимир Рибак]], бил киднапиран од маскирани мажи за кои се верува дека биле проруски милитанти на 17 април. Неговото тело подоцна било пронајдено во река во окупираниот Славјанск на 22 април. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.unian.net/politics/910433-v-reke-na-donetchine-nashli-telo-mujchinyi-pohojego-na-propavshego-deputata-iz-gorlovki-smi.html|date=22 April 2014|access-date=28 July 2015|language=ru|script-title=ru:В реке на Донетчине нашли тело мужчины, похожего на пропавшего депутата из Горловки|trans-title=A man's body, resembling the missing Horlivka councilor, has been found in a river in the Donetsk Region}}</ref> Зградата на градската администрација била заземена на 30 април, со што се зацврстила сепаратистичката контрола врз Горловка. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/pro-russian-separatists-seize-buildings-in-east-ukraines-horlivka/article18335644/|title=Pro-Russian separatists seize buildings in east Ukraine's Horlivka|date=30 April 2014|work=The Globe and Mail|access-date=30 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140430163031/http://www.theglobeandmail.com/try-it-now/?articleId=18335644|archive-date=30 April 2014|location=Toronto}}</ref> ==== Други населби ==== Други помали градови, како и владини згради, биле освоени од милитантите поддржани од Русија во Донбас. Во [[Бахмут|Артемивск]] (Бахмут) на 12 април, сепаратистите не успеале да ја освојат локалната канцеларија на Министерството за внатрешни работи, туку наместо тоа [[Битка за Артемивск|ја освоија]] зградата на градската администрација и го кренале знамето на ДНР над неа. Зградите на градската администрација во [[Енакиево]] и [[Друшкивка]] биле исто така освоени. Полицијата го одбила нападот на проруските милитанти врз канцеларијата на Министерството за внатрешни работи во [[Лиман (град)|Красни Лиман]] на 12 април, но зградата подоцна била освоена од сепаратистите по престрелка. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ghanaiannews.ca/ukraine-crisis-another-police-building-seized-in-east/|title=Ukraine Crisis: Another police building seized in east|publisher=Ghanaiannews.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014053700/http://www.ghanaiannews.ca/ukraine-crisis-another-police-building-seized-in-east/|archive-date=14 October 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците поврзани со Донбаската народна милиција окупирале регионална административна зграда во [[Харцизк]] на 13 април, а потоа и локална административна зграда во [[Ждановка]] на 14 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2014/9/20/timeline-ukraines-political-crisis|title=Timeline: Ukraine's political crisis|date=20 September 2014|access-date=20 September 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> На 12 април, необележани проруски милитанти го зазеле седиштето на Министерството за внатрешни работи во [[Донецк]] и две полициски станици без отпор, додека нападот врз канцеларијата на генералниот обвинител бил одбиен. По преговорите меѓу милитантите и оние во зградата, шефот на канцеларијата поднел оставка од својата функција. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022201/|title=Сепаратисти змусили керівника Донецької облміліції піти у відставку|date=12 April 2014|work=Ukrainska Pravda}}</ref> Според анонимни сведоци, некои милитанти носеле униформи на специјалните полициски сили [[Беркут (специјална полициска единица)|Беркут]], кои биле распуштени од новата влада по февруарската револуција. <ref name="teleapr12">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10763008/Fears-of-full-scale-Russian-invasion-as-eastern-Ukraine-cities-toppled.html|title=Fears of full-scale Russian invasion as eastern Ukraine cities toppled|last=Oliphant|first=Roland|date=12 April 2014|work=The Daily Telegraph|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10763008/Fears-of-full-scale-Russian-invasion-as-eastern-Ukraine-cities-toppled.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> Милитантите, исто така, ја зазеле зградата на општинската администрација без отпор на 16 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2014/04/16/4d36b1b6-c532-11e3-b574-f8748871856a_story.html|title=Ukrainian troop defections escalate tensions in eastern Ukraine|date=16 April 2014|work=The Washington Post|access-date=16 April 2014}}</ref> Демонстрантите го кренале знамето на ДНР над зградите на градската администрација во [[Покровск|Красноармијск]] и [[Новоазовск]] на 16 април. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/728259|title=Protesters hoist Donetsk People's Republic's flag in Novoazovsk, Krasnoarmeisk|date=16 April 2014|work=Information Telegraph Agency of Russia|access-date=23 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204211051/http://tass.ru/en/world/728259|archive-date=4 February 2016}}</ref> Зградата на локалната администрација во [[Сиверск]] била слично заземена на 18 април. По преземањето, локалната полиција објавила дека ќе соработува со активистите. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304626304579509100018004342|title=Eastern Ukraine's Pro-Russian Activists Stand Fast|last=Sonne|first=Paul|date=18 April 2014|publisher=The Wall Street Journal|last2=White|first2=Gregory L.}}</ref> === Почеток на владина „Антитерористичка операција“ === [[Податотека:2014-04-15._Протесты_в_Донецке_001.jpg|мини|Барикадата пред зградата на регионалната државна администрација на Донецксо слоган кој ги повикува ЕУ и САД да „си одат дома“, алудирајќи на тврдења за западна интервенција.]] Првите смртни случаи во судирот во Донбас се случиле на 13 април, кога руските паравоени сили кои го окупирале Славјанск отвориле оган врз украинските офицери на СБУ на периферијата на градот. Капетанот на украинската Алфа група, Генадиј Биличенко, бил убиен, а неколку биле ранети, додека најмалку еден руски милитант бил убиен од возвратен оган. <ref>{{Наведена книга|title=Beyond Frozen Conflict|last=von Twickel|first=Nikolaus|date=2020|publisher=Bloomsbury Publishing|page=61}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/13/ukraine-president-warns-largescale-antiterrorist-operation-pro-russia-forces|title=Ukraine warns of 'large-scale operation' against pro-Russian forces after clashes|date=13 April 2014|work=[[The Guardian]]}}</ref> <ref name="Kyiv servicemen killed">{{Наведени вести|url=https://archive.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/at-least-24-servicemen-killed-during-ukraines-anti-terrorist-operation-348075.html|title=At least 24 servicemen killed during Ukraine’s anti-terrorist operation|date=18 May 2014|work=[[Kyiv Post]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://docs.un.org/en/A/73/PV.67|title=UN General Assembly, 73rd session: 67th plenary meeting|date=20 February 2019|publisher=[[United Nations]]|page=3|quote=President Poroshenko: The war claimed its first victim in Donbas on 13 April 2014. His name was Gennady Bilichenko. He was a Ukrainian officer and part of a group that had strict orders not to respond to provocations. Back then, we entertained the illusion that war was still avoidable. That group was ambushed near the city of Slovyansk. Gennady died from gunfire. Six days later, the same Russian officers detained Volodymyr Rybak, a local politician in Horlivka who wanted only to raise the Ukrainian flag in his town. At his side was 19-year-old activist Yuriy Popravko. They tortured them, split open their stomachs and pushed them, while still alive, into the river. That is how Russia’s war in Donbas started.}}</ref> Како одговор на сепаратистичкото освојување на Славјанск и Краматорск, нападите врз владините сили и полициските станици во Донбас и нивното одбивање да се предадат, Турчинов објавил дека украинските сили ќе започнат „Антитерористичка операција“ на 15 април. <ref name="news.biharprabha.com">{{Наведени вести|url=http://news.biharprabha.com/2014/04/pro-russian-group-in-donetsk-declare-independence-from-ukraine/|title=Pro-Russian Group in Donetsk declare independence from Ukraine|access-date=7 April 2014|publisher=news.biharprabha.com|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Сепак, украинските сили биле доста слабо подготвени и операцијата наскоро била прекинета. <ref name="IrregularArmy">{{Наведена книга|url=https://www.understandingwar.org/sites/default/files/ISW%20Separatist%20ORBAT%20Holcomb%202017_Final.pdf|title=The Kremlin's Irregular Army|last=Holcomb|first=Franklin|publisher=Institute for the Study of War|year=2017|access-date=5 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120225729/https://www.understandingwar.org/sites/default/files/ISW%20Separatist%20ORBAT%20Holcomb%202017_Final.pdf|archive-date=20 January 2022}}</ref> Рускиот паравоен командант Игор Стрелков изјавил дека украинските сили на почетокот биле „''исклучително претпазливи''“, бидејќи руските трупи биле натрупани на границата со Украина и Украинците не биле сигурни како ќе одговори Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who 'pulled the trigger of war' in Ukraine?|date=26 November 2014|work=[[Reuters]]|access-date=23 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231122231958/https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|archive-date=22 November 2023}}</ref> [[Податотека:Kramatorsk_situation_2014-04-12_and_04-16_EN.png|мини|Карта на битката кај Краматорск од 12 до 16 април]] Како дел од оваа контраофанзива, во [[Битка за Краматорск|битката за Краматорск]], украинските специјални сили го вратиле Краматорскиот аеродром на 15 април, по судир со Донбаската народна милиција. Украинските власти и руските медиуми соопштиле дека најмалку четворица бунтовници биле убиени, а неколку заробени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/04/16/world/europe/ukraine-russia.html|title=Ukraine Sends Force to Stem Unrest in East|last=Kramer|first=Andrew E.|date=15 April 2014|work=The New York Times|access-date=7 November 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> <ref name="airfield">{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/turchynov-anti-terrorist-operation-has-begun-in-northern-donetsk-343563.html|title=Ukrainian troops in control of Donetsk Oblast's Kramatorsk airfield, Ukrainian deputy prime minister says several hundred Russian troops in Ukraine|date=16 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=3 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140503234455/https://www.kyivpost.com/content/ukraine/turchynov-anti-terrorist-operation-has-begun-in-northern-donetsk-343563.html|archive-date=3 May 2014}}</ref> Надвор од аеродромот, лути демонстранти го опколиле украинскиот командант на единицата, генерал-потполковник Васил Крутов и побарале да дознае зошто војниците „пукале врз локалното население“. Крутов изјавил дека немирите ги водат руските сили и „''Треба да го уништиме овој странски напаѓач''“. <ref name="krutovguardian">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/15/troops-fire-mob-ukraine-oleksandr-turchynov-general-vasily-krutov|title=Troops fire as locals in Kramatorsk confront Ukraine general Vasily Krutov|date=15 April 2014|work=The Guardian|access-date=14 April 2014}}</ref> На 16 април, 25-та воздушно-десантна бригада на Украина влегла во Краматорск во колони пешадиски борбени возила БМД-2. Тие биле блокирани од толпи цивили меѓу кои имаки и членови на руска диверзантско-терористичка група, според украинското министерство за одбрана. <ref name="BBC16Apr14">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27053500|title=Ukraine crisis: Military column 'seized' in Kramatorsk|date=16 April 2014|access-date=17 April 2014|publisher=BBC}}</ref> Една од колоните била опкружена и разоружана, а нивните шест оклопни возила биле запленети од руски паравоени сили, кои ги однеле во Славјанск. <ref name="BBC16Apr14" /> Истиот ден, голема толпа поддржана од руски паравоени сили запрела друга украинска оклопна колона во Пчолкино, пуштајќи ги да си одат дури откако војниците ги предале своите пушки. Поради ова, Турчинов објавил дека ќе ја распушти бригадата, иако ова подоцна било откажано. [[Податотека:BMDs_of_Sloviansk_self-defense.jpg|мини|Руски паравоени сили во Славјанск со пешадиско борбено возило БМД-2, 16 април 2014 година]] Во [[Мариупол]] на 17 април, тројца припадници на Донбаската народна милиција биле убиени, 11 ранети, а 63 уапсени по неуспешен напад врз база на украинската Национална гарда. На 17 април 2014 година, во [[Женева]] бил потпишан договор од претставници на Русија, Украина, ЕУ и САД. Во него се повикувало на прекин на огнот во Донбас, разоружување на сите нелегални вооружени групи и напуштање на сите нелегално окупирани згради и јавни места. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eeas.europa.eu/archives/docs/statements/docs/2014/140417_01_en.pdf|title=Geneva Statement on Ukraine|date=17 April 2014|publisher=[[European External Action Service]]}}</ref> Проруските паравоени сили одбиле да ги напуштат окупираните згради и одбиле да се разоружаат сè додека не се разоружа украинската националистичка група [[Десен Сектор]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2014/04/21/abductions-accusations-threaten-ukraine-agreement-a34398|title=Abductions, Accusations Threaten Ukraine Agreement|date=21 April 2014|work=[[The Moscow Times]]}}</ref> Украинската влада на 19 април 2014 година објавила дека ја прекинала контраофанзивата во Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-27086511|title=Ukraine crisis: Kiev calls Easter truce in east|date=19 April 2014|work=BBC News}}</ref> На 20 април, сепаратистите во Енакиево ја напуштиле зградата на градската администрација таму, која ја окупирале од 13 април. И покрај ова, до 27 мај градот сè уште не бил под контрола на украинската влада. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/matthew-kaminski-contending-with-putins-hand-in-ukraines-badlands-1401233457|title=Contending With Putin's Hand in Ukraine's Badlands|last=Kaminski|first=Matthew|date=27 May 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=26 August 2014}}</ref> === Повторно започнување на украинската операција === [[Податотека:Andriivka_95th_Air_Mob_Bde_2014-05-02.jpg|мини|Украински војници од 95-та воздушно-десантна бригада надвор од селото Андриевка во близина на Славјанск, 2 мај 2014 година]] Украина повторно ја започнала застојната операција против проруските паравоени сили на 22 април, откако телото на локалниот советник [[Володимир Рибак]] било пронајдено фрлено во река во близина на Славјанск. <ref name="bbc22">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27118875|title=Ukraine alert as politician 'killed'|date=22 April 2014|work=BBC News}}</ref> Тој бил киднапиран на 17 април од страна на проруски милитанти откако се обидел повторно да го крене украинското знаме над зградата на градскиот совет на [[Горловка]]. Телата на активистите од [[Евромајдан|Мајдан]] Јуриј Поправко и Јуриј Дјаковски биле исто така пронајдени во реката. Сите тројца биле киднапирани, мачени, осакатени и убиени од страна на проруски милитанти. <ref name="HRW April 2014">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/news/2014/04/28/ukraine-end-politically-motivated-abuses|title=Ukraine: End Politically Motivated Abuses|date=28 April 2014|publisher=[[Human Rights Watch]]}}</ref> <ref name="OHCHR-killings">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHRThematicReportUkraineJan2014-May2016_EN.pdf|title=Accountability for killings in Ukraine from January 2014 to May 2016|date=May 2016|publisher=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|pages=33-34}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.khpg.org/en/1555269923|title=Tortured to death for defending Ukraine. The first war crimes Russia brought to Donbas|date=17 April 2019|publisher=[[Kharkiv Human Rights Protection Group]]}}</ref> Тие станале првите цивили убиени од проруските сили во војната во Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/society/1321966-poroshenko-street-in-free-horlivka-to-carry-tortured-ukrainian-activists-name.html|title=Poroshenko: Street in free Horlivka to carry tortured Ukrainian activist's name|date=17 April 2016|work=[[UNIAN]]}}</ref> Турчинов изјавил дека „''терористите кои ефикасно ја зедоа целата Донечка област како заложници сега отидоа предалеку''“. Проруските милитанти киднапирале повеќе од дваесетина луѓе, вклучувајќи новинари како што е Симон Островски. На 22 април, канцелариите на еден весник во Костјантинивка биле запалени, откако биле упатени закани поради критикување на милитантите. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/media/greenslade/2014/apr/24/ukraine-press-freedom|title=Ukrainian newspaper office burned down after threats|last=Greenslade|first=Roy|date=28 April 2014|work=The Guardian|access-date=28 April 2014}}</ref> На 21 април, демонстрантите се собрале на „народно собрание“ пред зградата на СБУ во Луганск и повикале на „народна влада“, барајќи или федерализација или приклучување кон Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/16/crisis-east-ukraine-city-by-city-guide-map|title=Crisis in east Ukraine: a city-by-city guide to the spreading conflict|last=Alan Yuhas and Tom McCarthy|date=16 April 2014|work=The Guardian|accessdate=26 August 2014}}</ref> На ова собрание, тие го избрале [[Валери Болотов]] за „народен гувернер“. <ref>{{Наведени вести|url=http://vesti-ukr.com/donbass/48519-v-lugansve-vybrali-narodnogo-gubernatora|title=В Луганске выбрали "народного губернатора" &#124; Донбасс &#124; Вести|date=22 November 2013|work=Вести|access-date=26 August 2014|publisher=Vesti.ua}}</ref> Биле објавени два референдуми, едниот што ќе се одржи на 11 мај за да се утврди дали регионот Луганск треба да бара поголема автономија, а другиот закажан за 18 мај за да се утврди дали регионот треба да се придружи на Русија или да прогласи независност. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/21/7023176/|title=У Луганську сепаратисти вирішили провести два референдуми &#124; Українська правда|work=Ukrainska Pravda|accessdate=26 August 2014}}</ref> Министерството за внатрешни работи објавило дека градот [[Свјатогорск]], во близина на Славјанск, бил повторно преземен од украинските трупи на 23 април. Покрај тоа, Министерството за одбрана соопштило дека ја презело контролата врз сите точки од стратешко значење во областа околу [[Краматорск]]. На 24 април, од 70 до 100 бунтовници вооружени со автоматски пушки и ракетни лансери извршиле напад на складиште за оружје во Артемивск. <ref name="depotaz">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-armed-forces-repel-attack-by-gunmen-on-military-compound-in-artemivsk-344883.html|title=Eastern cities Artemivsk, Mariupol latest targets in Ukraine anti-terror operation|last=Miller|first=Christopher J.|date=24 April 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424133534/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-armed-forces-repel-attack-by-gunmen-on-military-compound-in-artemivsk-344883.html|archive-date=24 April 2014}}</ref> Во складиштето имало околу 30 [[Тенк|тенкови]]. Украинските трупи се обиделе да се борат против бунтовниците, но биле принудени да се повлечат откако многу војници биле ранети од бунтовничкиот оган. Околу 30 милитанти го зазелр полицискиот штаб во Константиновка на 28 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://themoscowtimes.com/articles/pro-russian-separatists-seize-government-buildings-in-konstantinovka-34705|title=Separatists Seize Konstantinovka Police Headquarters in Eastern Ukraine|date=28 April 2014|work=The Moscow Times|access-date=28 April 2014}}</ref> [[Податотека:Ukrainian_soldiers_near_Kramatorsk.jpg|мини|Украински војници во близина на Краматорск, 25 април 2014 година]] На 24 април, Аваков изјавил дека украинските сили ја зазеле градската администрација во [[Мариупол]], по [[Битка за Мариупол (мај-јуни 2014)|судир]] со проруските демонстранти таму. <ref name="mariupolapril24reuters">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-mariupol-idUSBREA3N1C620140424|title=Separatists surround 'liberated' Ukraine city hall|date=24 April 2014|work=Reuters|access-date=28 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427035137/https://www.reuters.com/article/2014/04/24/us-ukraine-crisis-mariupol-idUSBREA3N1C620140424|archive-date=27 April 2014}}</ref> И покрај ова, извештајот на Би-Би-Си изјавил дека иако се чини дека украинските трупи и градоначалникот на Мариупол влегле во зградата рано наутро, украинските трупи ја напуштиле до попладне. Локалните проруски активисти ги обвиниле украинските националисти за нападот врз зградата, но рекле дека ДНР ја вратила контролата. Претставничка на Републиката, Ирина Воропоева, изјавила: „''Ние, Донечката Народна Република, сè уште ја контролираме зградата. Имаше обид за провокација, но сега тоа е завршено''.“ <ref name="mariupolapril24reuters" /> Истиот ден, украински владини претставници изјавиле дека вооружените сили имале намера да го вратат градот Славјанск, но дека зголемената закана од „руска инвазија“ ги запрела овие операции. <ref name="kp24" /> Руските сили се мобилизирале на 10 километри од украинската граница. <ref name="kp24">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/5-dead-one-wounded-as-anti-terror-operation-continues-in-sloviansk-live-updates-344902.html|title=Senior security official: Anti-terror operation suspended as Russian troops amass on border|date=24 April 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424133143/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/5-dead-one-wounded-as-anti-terror-operation-continues-in-sloviansk-live-updates-344902.html|archive-date=24 April 2014}}</ref> До 6 мај, 14 украински војници загинале, а 66 биле повредени во борбите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/14-servicemen-die-66-injured-during-special-operation-in-eastern-ukraine-346679.html|title=14 servicemen die, 66 injured during special operation in eastern Ukraine|date=7 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508130729/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/14-servicemen-die-66-injured-during-special-operation-in-eastern-ukraine-346679.html|archive-date=8 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Бунтовниците ги презеле канцелариите на регионалната државна телевизиска мрежа на 27 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-separatists-tv-idUSBREA3Q0CZ20140427|title=Separatists seize control of TV HQ in east Ukraine city|date=27 April 2014|work=Reuters|access-date=28 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427204110/https://www.reuters.com/article/2014/04/27/us-ukraine-separatists-tv-idUSBREA3Q0CZ20140427|archive-date=27 April 2014}}</ref> Откако го зазеле радиодифузниот центар, милитантите почнале да емитуваат руски телевизиски канали. На 27 април била прогласена [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] (ЛНР). <ref name="en.itar-tass.com">{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/729768|title=ITAR-TASS: World – Federalization supporters in Luhansk proclaim people's republic|date=20 May 2010|access-date=26 August 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Претставниците на Републиката побарале украинската влада да обезбеди амнестија за сите демонстранти, да го воведе рускиот јазик како службен јазик и да одржи референдум за статусот на регионот. Тие издале ултиматум во кој се наведувало дека доколку Киев не ги исполни нивните барања до 14:00 часот на 29 април, ќе започнат востание заедно со востанието на [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]]. <ref name="en.itar-tass.com" /> На 29 април, зградата на градската администрација во [[Первомајск]] била преземена од бунтовниците на [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]], кои потоа го кренале своето знаме над неа. <ref name="ReferenceA">{{Наведени вести|url=http://www.unian.net/politics/914397-ukrainskie-voyska-vyishli-iz-kramatorska-smi.html|date=4 May 2014|access-date=14 May 2014|agency=Ukrainian Independent Information Agency|language=ru|script-title=ru:Украинские войска вышли из Краматорска|trans-title=Ukrainian troops have withdrawn from Kramatorsk}}</ref> <ref name="lugradar.net">{{Наведена мрежна страница|url=http://lugradar.net/2014/04/13915|date=30 April 2014|publisher=Lugradar.net|language=ru|script-title=ru:Красный Луч и Первомайск "слились". Кто дальше?|trans-title=Krasnyi Luch and Pervomaisk have "merged." Who next?|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513012527/http://lugradar.net/2014/04/13915|archive-date=13 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Во Красниј Луч, градската администрација се согласила на барањата на сепаратистичките активисти да ги поддржи референдумите за статусот на Донецк и Луганск од 11 мај, по што било кренато руското знаме над зградата на градската администрација. Бунтовниците ја окупирале зградата на градската администрација во [[Кадиевка]] на 1 мај. Подоцна во текот на неделата, тие ја зазеле локалната полициска станица, деловниот центар и зградата на СБУ. <ref>{{Наведени вести|url=http://fakty.ua/181184-nikakih-nacionalisticheskih-idej-u-nas-net-my-prosto-za-edinuyu-ukrainu-i-ne-hotim-v-rossiyu|title=Никаких националистических идей у нас нет. Мы просто за единую Украину и&nbsp;... – Газета "ФАКТЫ и комментарии|access-date=14 May 2014|publisher=Fakty.ua}}</ref> Активистите во [[Ровенки]] окупирале полициска зграда на 5 мај, но брзо ја напуштиле. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gigamir.net/news/kyiv/pub795629|title=Жительница города Ровеньки: "Люди не понимают, что такое "Луганская республика", но референдума хотят" (Люди рассказывают, что не доверяют новой власти, ждут, когда их освободят от "нехороших людей", и хотят остаться в составе Украины)|publisher=Gigamir.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20140509010721/http://gigamir.net/news/kyiv/pub795629|archive-date=9 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Истиот ден, полициската станица во [[Славјаносербск]] била заземена од припадници на [[Армија на Југоистокот|Армијата на Југоистокот]], поврзана со [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lugradar.net/2014/05/13992|date=5 May 2014|publisher=Lugradar.net|language=ru|script-title=ru:Славяносербская милиция перешла на сторону сепаратистов|trans-title=Slavyanoserbsk militia sided with the separatists|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513012659/http://lugradar.net/2014/05/13992|archive-date=13 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Градот [[Антрацит]] бил окупиран од голем број [[Донски Козаци]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.huffingtonpost.com/dmitry-tymchuk/putin-ukraine-separatists_b_5274906.html|title=Putin's Tourists Enter Ukraine &#124; Dmitry Tymchuk|date=6 May 2014|work=HuffPost|access-date=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците продолжиле да ја заземаат канцеларијата на обвинителот во [[Севјеродонецк]] на 7 мај. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://potok.ua/2014/05/08/severodoneck-separatisty-zaxvatili-zdanie-prokuratury.html|title=Северодонецк: сепаратисты захватили здание прокуратуры " ИИИ "Поток" &#124; Главные новости дня|publisher=Potok.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513011556/http://potok.ua/2014/05/08/severodoneck-separatisty-zaxvatili-zdanie-prokuratury.html|archive-date=13 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Следниот ден, поддржувачите на [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] ги зазеле владините згради во [[Старобилск]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.obzor.lg.ua/news/starobelsk35698|title=КИУ: Вчера в Старобельске штурмовали райгосадминистрацию|publisher=OBZOR.lg.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513052246/http://www.obzor.lg.ua/news/starobelsk35698|archive-date=13 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> По владината контраофанзива како дел од „Антитерористичката операција“ во Донечката Област на 2-3 мај, бунтовниците биле протерани од окупираната зграда на СБУ во Краматорск. И покрај ова, украинските трупи брзо се повлекле од градот од непознати причини, а сепаратистите брзо ја вратиле контролата. Спорадични борби продолжиле до 5 јули, кога бунтовниците се повлекле од Краматорск. <ref name="BBCkramawith">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28177020|title=Donetsk rebels in mass withdrawal|date=5 July 2014|work=BBC News|access-date=5 July 2014}}</ref> [[Податотека:Standoff_between_locals_and_Ukrainian_forces_in_Mariupol,_9_May_2014_(3).jpg|мини|Престрелка меѓу проруските активисти и украинските сили во [[Мариупол]], 9 мај 2014 година]] Рано наутро на 7 мај, Националната гарда ја вратила градската администрација во Мариупол по жестоките борби со бунтовниците во текот на ноќта. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com//news/world/ukrainian-forces-retake-city-hall-in-eastern-port-of-mariupol/article18505621/?click=dlvr.it|title=Putin cools rhetoric, but NATO disputes claims of troop pullback|date=7 May 2014|work=The Globe and Mail|access-date=14 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140515123018/http://www.theglobeandmail.com/try-it-now/?articleId=18505621|archive-date=15 May 2014|location=Toronto}}</ref> Антивладините демонстранти изјавиле дека владините сили употребиле солзавец за време на операцијата, што резултирало со повреди кога демонстрантите се обиделе повторно да ја окупираат зградата откако Националната гарда се повлекла. <ref name="ada242daw">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-mariupol-idAFKBN0DN0XF20140507|title=Ukraine forces briefly occupy city hall in eastern Mariupol|last=Robinson|first=Matt|date=7 May 2014|work=Reuters|access-date=7 November 2020|language=en}}</ref> До утрото на 7 мај, знамето на ДНР повторно се веело над зградата. <ref name="ada242daw" /> Судирите меѓу владините сили и проруските групи ескалирале на почетокот на мај кога зградата на градската администрација накратко била повторно преземена од страна на [[Национална гарда на Украина|Украинската Национална гарда]]. Проруските сили брзо ја вратиле зградата. <ref name="aljazeera.com">{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/indepth/interactive/2014/05/timeline-ukraine-pro-russian-unrest-20145912017783471.html|title=Timeline: Ukraine's pro-Russian unrest|last=Varshalomidze|first=Tamila|date=26 June 2014|access-date=27 November 2015|publisher=Al Jazeera}}</ref> Потоа милитантите започнале напад врз локална полициска станица, што ја натерало украинската влада да испрати воени сили. Престрелките меѓу војниците и локалните демонстранти предизвикало зградата на градската администрација да биде запалена. Владините сили не биле успешни во протерувањето на проруските сили, што само дополнително ги разгорело тензиите во Мариупол. Украинските трупи започнале уште еден напад врз бунтовниците во Мариупол на 9 мај. Полициска зграда окупирана од бунтовници била запалена од владините сили, предизвикувајќи бунтовниците да побегнат. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/mariupol-police-station-fire-21-3518352|title=21 dead as Ukraine police station set on fire in a bid to drive out pro-Russians|last=Keegan|first=Simon|date=9 May 2014|work=Daily Mirror|accessdate=26 August 2014}}</ref> Министерот за внатрешни работи Аваков изјавил дека 60 бунтовници ја нападнале полициската зграда, а не украинските трупи и дека полицијата и другите владини сили успеале да ги одбијат бунтовниците. Помеѓу шест и дваесет милитанти биле убиени, заедно со еден полицаец. <ref name="newsinfo">{{Наведени вести|url=http://newsinfo.inquirer.net/601080/at-least-7-dead-in-southeastern-ukraine-port-city|title=At least 7 dead in southeastern Ukraine port city|date=10 May 2014|work=Philippine Daily Inquirer|access-date=26 August 2014}}</ref> Четири милитанти биле заробени, а пет полицајци биле ранети. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2014/may/09/ukraine-crisis-mariupol-police-station|title=Ukraine crisis: 'three people killed' in fighting at Mariupol police station|date=9 May 2014|work=The Guardian|accessdate=26 August 2014}}</ref> За време на борбите, проруските демонстранти заплениле еден оклопен транспортер, а потоа го барикадирале центарот на градот со гуми. Истиот ден, сепаратистите кои се обидувале да ги разоружаат украинските трупи во близина на Донецк биле пречекани со предупредувачки истрели, а 100 биле приведени. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unn.com.ua/uk/news/1340433-za-donetskom-viyskovi-zatrimali-blizko-sotni-separatistiv|title=By Donetsk military detained about a hundred separatists|date=9 August 2013|publisher=Unn.com.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20140509234730/https://www.unn.com.ua/uk/news/1340433-za-donetskom-viyskovi-zatrimali-blizko-sotni-separatistiv|archive-date=9 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Исто така, неименуван свештеник на [[Украинска Православна Црква - Московски Патријархат|УПЦ-МП]] се обидел да преговара со сепаратистите во близина на Дружкивка, но подоцна бил убиен откако бил застрелан осум пати. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/news/politics/1670990-terroristy_ubili_pravoslavnogo_svyashchennika_smi.htm|title=Террористы убили православного священника – СМИ|last=ЛIГАБiзнесIнформИнформационное агентство|date=9 May 2014|publisher=News.liga.net|accessdate=26 August 2014}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-orthodox-church-confirms-priest-murdered-in-donetsk-region-347180.html|title=Ukrainian Orthodox Church confirms priest murdered in Donetsk region|date=10 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140902042404/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-orthodox-church-confirms-priest-murdered-in-donetsk-region-347180.html|archive-date=2 September 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> === Мај 2014: борби по референдумот === [[Податотека:Karlovka_23_May_2014.jpg|мини|Црквата „Свето Богојавление“ во Карловка на 23 мај, со чаури од куршуми на асфалтот во преден план.]] На 12 мај било објавено дека, по [[Референдуми за статусот на Донбас (2014)|референдумот за локална автономија]], водачот на Донбаската народна милиција, [[Игор Гиркин]], се прогласил за „врховен командант“ на Донбаската народна република. Во својот декрет, тој побарал сите војници стационирани во регионот да му се заколнат на верност во рок од 48 часа и изјавил дека сите преостанати украински војници во регионот ќе бидат „''уништени на лице место''“. Потоа, тој побарал од [[Русија|Руската Федерација]] воена поддршка за заштита од „''заканата од интервенција на НАТО''“ и „''геноцид''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.businessweek.com/news/2014-05-12/russia-signals-respect-for-ukraine-s-separatist-referendums|title=Ukraine Rebels Seek to Join Russia as Gas Deadline Is Set|last=Daryna Krasnolutska|date=12 May 2014|work=Bloomberg Business Week|access-date=12 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513065029/http://www.businessweek.com/news/2014-05-12/russia-signals-respect-for-ukraine-s-separatist-referendums|archive-date=13 May 2014|last2=Kateryna Choursina|last3=Anton Doroshev}}</ref> [[Павел Губарев]], претседател на Донбаската народна република, вовел воена состојба на 15 мај и се заколнал на „тотално уништување“ на украинските сили доколку не се повлечат од Донбас до 21:00 часот. Слично на тоа, претседателот на Луганската народна република, [[Валериј Болотов]], прогласил воена состојба на 22 мај. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.rttnews.com/2326351/11-ukrainian-soldiers-killed-in-attack-by-pro-russian-separatists-in-east.aspx?type=gn|title=11 Ukrainian Soldiers Killed in Attack By Pro-Russian Separatists in East|date=22 May 2014|access-date=26 August 2014|publisher=Rttnews.com}}</ref> Магнатот за челик со седиште во Донецк, [[Ринат Ахметов]], ги повикал своите 300.000 вработени во регионот Донецк на „''митинг против сепаратистите''“ на 20 мај. Сирени се огласиле напладне во неговите фабрики за да го означат почетокот на митингот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/ukrainian-tycoons-calls-for-rallies-against-separatists-go-largely-unheeded/2014/05/20/567deaae-e00e-11e3-9743-bb9b59cde7b9_story.html|title=Ukrainian tycoon's calls for rallies against separatists go largely unheeded|date=20 May 2014|work=The Washington Post|access-date=20 May 2014}}</ref> Таканаречен „Марш на мирот“ се одржал во [[Донбас Арена|Донбас Арената]] во градот [[Донецк]], придружен со автомобили што свиреле со сирени напладне. [[BBC News]] и ''[[Украинска правда]]'' објавиле дека некои возила биле нападнати од сепаратисти и дека вооружени лица ги предупредиле канцелариите на неколку градски такси услуги да не учествуваат. На 16 мај, работниците во челичарницата „Метинвест“, заедно со локалната полиција и безбедносните сили, ги избркале бунтовниците од градската администрација и другите окупирани владини згради во градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-pro-russian-insurgents-retreat-from-buildings-in-mariupol-1.2644943|title=Ukraine: Pro-Russian insurgents retreat from buildings in Mariupol|date=16 May 2014|access-date=26 August 2014|publisher=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref> Повеќето бунтовници го напуштиле градот, а за малкуте што останале се вели дека останале невооружени. И покрај ова, седиштето на Донечката Народна Република останало недопрено, а проруските демонстранти сè уште можеле да се видат пред изгорената градска администрација. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnn.com/2014/05/18/world/europe/mariupol-urkraine-leadership-vacuum/|title=Who's in charge here? In one eastern Ukrainian city, answer isn't clear|last=Richard Allen Greene|date=19 May 2014|access-date=4 June 2015|publisher=CNN}}</ref> Како одговор на одбивањето на Ахметов да плати даноци на Донечката Народна Република, на 20 мај претседателот на Државниот совет на ДНР, [[Денис Пушилин]], објавил дека Републиката ќе се обиде да го национализира имотот на Ахметов. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/05/20/7025874/|date=20 May 2014|access-date=30 July 2015|agency=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:Сепаратисти відповіли Ахметову оголошенням "націоналізації"|trans-title=Separatists responded to Akhmetov with an announcement of "nationalisation"}}</ref> На 25 мај, помеѓу 2.000 и 5.000 демонстранти марширале до вилата на Ахметов во градот Донецк и побарале национализација на имотот на Ахметов, скандирајќи „''Ахметов е непријател на народот''!“. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/733219|title=Donetsk republic, Akhmetov's reps fail to agree on his companies' nationalization|date=25 May 2014|access-date=27 May 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> [[Податотека:Volnovakha_checkpoint_attack.png|мини|Напад на контролниот пункт Волноваха, 22 мај 2014 година]] На 22 мај, 18 украински војници биле убиени за време на напад на бунтовниците врз контролен пункт на армијата во близина на градот [[Волнаваха]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-army-death-toll-in-volnovakha-soars-to-18-349005.html|title=Ukrainian army death toll in Volnovakha soars to 18|date=23 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523225452/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-army-death-toll-in-volnovakha-soars-to-18-349005.html|archive-date=23 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Три оклопни транспортери и неколку камиони биле уништени во нападот, додека еден бунтовник бил убиен. <ref>{{Наведени вести|url=http://bigstory.ap.org/article/russian-trains-planes-move-army-away-ukraine|title=AP journalists see 11 dead at Ukraine checkpoint|date=22 May 2014|access-date=22 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140522123057/http://bigstory.ap.org/article/russian-trains-planes-move-army-away-ukraine|archive-date=22 May 2014|agency=Associated Press}}</ref> Истиот ден, конвој составен од 100 војници се обидел да премине мост кај Рубижне, Луганска област, и да напредува на територијата што ја држат бунтовниците. Тие биле нападнати од заседа од група од помеѓу 300 и 500 бунтовници. По борбите што траеле во текот на целиот ден, војниците биле принудени да се повлечат. За време на борбите биле убиени помеѓу два и четиринаесет војници и помеѓу седум и дваесет бунтовници. Три пешадиски борбени возила на армијата и еден камион биле уништени, а уште три оклопни возила биле заробени од бунтовниците.<ref name="KyivPost26May14">[http://www.kyivpost.com/multimedia/photo/burned-houses-military-vehicles-remain-after-fierce-fight-in-luhansk-oblast-that-killed-at-least-nine-people-on-may-22-349531.html Kyiv Post], ''Burned houses, military vehicles remain after a fierce fight in Luhansk Oblast that killed at least nine people on 22 May'', by [[Anastasia Vlasova (journalist)|Anastasia Vlasova]] and Oksana Grytsenko, 26 May 2014. This article is currently [29 June 2014] entitled: ''Reconstructing the deadly 22 May firefight near the Siversky Donets River in Luhansk Oblast'' on the newspaper website.</ref> <ref name="npr.org">{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052702303749904579579601942418022|title=Putin Promises To Respect Ukraine's Election|last=Alpert|first=Lukas I.|date=23 May 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=14 October 2014}}</ref> Министерството за внатрешни работи изјавило дека некои бунтовници се обиделе да влезат во Луганската област од Русија, но биле одбиени од граничната полиција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.net.au/news/2014-05-22/ukraine-deaths-in-clashes-with-pro-russian-separatists/5472190|title=Ukraine crisis: Seventeen killed in clashes with pro-Russian separatists near Donetsk – ABC News (Australian Broadcasting Corporation)|date=22 May 2014|publisher=Australian Broadcasting Corporation|accessdate=26 August 2014}}</ref> По декларацијата на Павел Губарев за основање на „ Партијата Нова Русија“ на 22 мај, претставниците на републиките Донецк и Луганск потпишале договор за создавање на [[Конфедерација|конфедеративната]] држава [[Новорусија (конфедерација)|Нова Русија]]. Сепаратистите планирале да ги вклучат поголемиот дел од јужните и источните региони на Украина во новата конфедерација, вклучувајќи ги клучните градови [[Харков]], [[Херсон]], [[Днепар (град)|Днепар]], [[Николаев]], [[Запорожје]] и [[Одеса]]. Потпишаната декларација ја утврдило позицијата на руското православие како државна религија и намерата за национализација на клучните индустрии. <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/welcome-to-new-russia/|title=Welcome to New Russia|last=Babiak|first=Mat|date=22 May 2014|work=Ukrainian Policy|access-date=16 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523114538/http://ukrainianpolicy.com/welcome-to-new-russia/|archive-date=23 May 2014}}</ref> [[Податотека:NAF_checkpoint_in_Semenivka.png|десно|мини|Сепаратисти од „ 1-виот Славјански баталјон “ во Семеновка со знамето на „Нова Русија“ (''Новорусија'') во јуни 2014 година]] Единица на провладиниот баталјон Донбас, доброволна паравоена единица, направила обид да напредува кон сепаратистички контролен пункт во близина на селото Карливка, северозападно од градот Донецк, на 23 мај. <ref name="battalionambushed">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-donbas-battalion-ambushed-in-donetsk-oblast-village-at-least-one-killed-349026.html|title=Ukrainian Donbas Battalion ambushed in Donetsk Oblast village; at least five killed|last=Mark Rachkevych|date=23 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523183136/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-donbas-battalion-ambushed-in-donetsk-oblast-village-at-least-one-killed-349026.html|archive-date=23 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Тие биле нападнати од група од 150 до 200 сепаратисти, поддржани од еден од заробените оклопни транспортери. Провладината паравоена единица била опкружена од сепаратистите и била побројна шест спрема еден сè додека борците поврзани со националистичкиот [[Десен Сектор|Десен сектор]] не ги пробиле сепаратистичките линии за да им дозволат на некои членови на групата да избегаат. Петмина припадници на баталјонот Донбас биле убиени, заедно со четворица сепаратисти. Дваесет припадници на провладините паравоени сили биле ранети, а најмалку четворица биле заробени. Вклученоста на Десен Сектор била оспорена од раководството на баталјонот Донбас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://zn.ua/UKRAINE/is-batalon-donbass-otricaet-uchastie-pravogo-sektora-v-stolknoveniyah-pod-karlovkoy-23-maya-145716_.html|title=ИС: Батальон "Донбасс" отрицает участие "Правого сектора" в столкновениях под Карловкой 23 мая – Украина|last=публикация Дмитрия Тымчука.|publisher=zn.ua|accessdate=12 June 2014}}</ref> Прорускиот лидер [[Игор Безлер]] изјавил дека ги погубил сите заробени паравоени сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/05/23/7026275/|title="Бєс" Заявив Командиру "Донбасу", Що Вбив Усіх Полонених|work=Ukrainska Pravda|accessdate=26 August 2014}}</ref> Друг сепаратистички лидер потврдил дека четворица од нивните борци биле убиени, а исто така изјавил дека загинале десет провладини паравоени сили и двајца цивили. Во текот на истиот ден, двајца проруски сепаратисти биле убиени за време на нападот на провладината паравоена група „Украински баталјон“ врз окупирана зграда на локалната самоуправа во [[Торез]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://24tv.ua/home/showSingleNews.do?two_killed_and_two_more_wounded_in_torez_donetsk_regional_administration_reports&objectId=446161&lang=en|title=Two killed and two more wounded in Torez, Donetsk regional administration reports|publisher=24tv.ua|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528041115/http://24tv.ua/home/showSingleNews.do?two_killed_and_two_more_wounded_in_torez_donetsk_regional_administration_reports&objectId=446161&lang=en|archive-date=28 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> === Ескалација во мај и јуни 2014 година === ==== Прва битка за Донечкиот аеродром ==== Утрото на 26 мај, 200 проруски бунтовници, вклучувајќи ги и членовите на баталјонот Восток, го зазеле главниот терминал на [[Донечки меѓународнен аеродром|меѓународниот аеродром]] во [[Донецк]], поставиле блокади на патот околу него и побарале владините сили да се повлечат. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/05/28/world/europe/ukraine.html|title=Dozens of Separatists Killed in Ukraine Army Attack|last=A. Roth and S. Tavernise|date=27 May 2014|work=The New York Times|access-date=7 November 2014}}</ref> Набргу по објавувањето на овие барања, Украинската национална гарда им издала ултиматум на сепаратистите, барајќи од нив да се предадат. Ова подоцна било одбиено. Владините сили потоа започнале напад врз сепаратистичките позиции на аеродромот со падобранци и воздушни напади. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnn.com/2014/05/27/world/europe/ukraine-crisis/index.html|title=Ukraine: Fighting closes Donetsk airport, claims dozens of lives|last=Paton Walsh|first=Nick|date=27 May 2014|access-date=13 November 2019|publisher=CNN|last2=Smith-Spark|first2=Laura}}</ref> Владините сили користеле напаѓачки хеликоптери. Тие пукале преку противвоздушен топ. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainians-vote-in-momentous-may-25-election-to-pick-nations-fifth-president-live-updates-349211.html|title=Ukrainian army battles Kremlin-backed separatists in Donetsk; at least one civilian killed in crossfire|date=26 May 2014|work=Kyiv Post|accessdate=26 August 2014}}</ref> Се проценува дека 40 бунтовници загинале во борбите, а некои цивили биле затекнати во вкрстен оган. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-fighting-idUKKBN0E70N820140527|title=Reuters Fighting rages in Ukraine eastern city, dozens dead|last=Zawadzki|first=Sabina|date=27 May 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202121518/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-fighting-idUKKBN0E70N820140527|archive-date=2 December 2016}}</ref> Помеѓу 15 и 35 бунтовници биле убиени во еден инцидент со пријателски оган, кога два камиони што превезувале ранети борци од аеродромот биле нападнати од бунтовници, мешајќи ги со украинските сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-i-was-a-separatist-fighter/25455466.html|title=Interview: I Was A Separatist Fighter In Ukraine|last=Shakirov|first=Mumin|date=2014-07-13|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en|accessdate=2019-09-11}}</ref> За време на борбите на аеродромот, „[[Дружба Арена]]“ во градот Донецк била ограбена од проруски бунтовници, кои ја ограбиле зградата и уништиле опрема за надзор, а потоа ја запалиле. <ref name="reut27">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-fighting-idUSKBN0E70OA20140527|title=Fighting rages in eastern Ukraine city, dozens dead|date=27 May 2014|work=Reuters}}</ref> Истовремено, полицијата во Донецк соопштила дека бунтовниците убиле двајца полицајци во блискиот град Хорливка. ''„Москва Тајмс“'' објавил дека двајцата мажи биле погубени затоа што „''ја прекршиле својата заклетва кон Донечката Народна Република''“. Бунтовниците поврзани со Луганската Народна Република нападнале единица на украинската Национална гарда во раните утрински часови на 28 мај. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.enca.com/world/ukraine-forces-attacked-suffer-losses-lugansk|title=Ukraine forces attacked, suffer losses in Lugansk|date=28 May 2014|access-date=29 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140529152546/http://www.enca.com/world/ukraine-forces-attacked-suffer-losses-lugansk|archive-date=29 May 2014|publisher=ENCA}}</ref> [[Михајло Ковал]], министерот за одбрана, на 30 мај изјавил дека украинските владини сили „''целосно ги исчистиле''“ бунтовниците од јужните и западните делови на Донечката Област и северниот дел на Луганската Област. <ref>{{Наведени вести|url=https://au.news.yahoo.com/world/a/23991750/ukraine-completely-clears-part-of-separatist-east-from-rebels/|title=Ukraine completely clears part of separatist east from rebels – Yahoo!7|date=30 May 2014|access-date=12 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531110011/https://au.news.yahoo.com/world/a/23991750/ukraine-completely-clears-part-of-separatist-east-from-rebels/|archive-date=31 May 2014|publisher=Yahoo! News}}</ref> Во меѓувреме, внатрешен државен удар го заменил раководството на Донечката Народна Република, а некои тела на руски борци убиени во битката на аеродромот биле репатрирани во Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10863933/Ukraines-rebels-in-crisis-after-Donetsk-coup.html|title=Ukraine's rebels in crisis after Donetsk 'coup'|last=Oliphant|first=Roland|date=29 May 2014|work=The Daily Telegraph|access-date=12 June 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10863933/Ukraines-rebels-in-crisis-after-Donetsk-coup.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> ==== Опсада на граничниот премин Луганск ==== Двајца сепаратисти биле убиени во престрелка со украинските граничари на 31 мај. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/05/31/i-was-held-at-gunpoint-by-ukraine-rebels.html|title=I Was Held at Gunpoint by Ukraine Rebels|last=Anna Nemtsova|date=31 May 2014|work=The Daily Beast|access-date=26 August 2014|publisher=Thedailybeast.com}}</ref> Два дена подоцна, пет сепаратисти биле убиени кога 500 сепаратисти нападнале граничен пункт во Луганската Област. Единаесет граничари и осум сепаратисти биле ранети за време на борбите, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jun/02/pro-russion-rebels-killed-in-attack-on-east-ukraine-border-base|title=Ukraine: pro-Russia rebels killed attempting to storm border guard base|last=Luke Harding and agencies in Luhansk|date=2 June 2014|work=The Guardian|accessdate=26 August 2014}}</ref> во кои загинал и еден цивил. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-luhansk-violence-idUKKBN0EE25420140603|title=Fog of war falls heavy after violence in eastern Ukraine region|last=Thomas Grove|date=3 June 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170321075942/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-luhansk-violence-idUKKBN0EE25420140603|archive-date=21 March 2017}}</ref> ==== Воздушен напад на Луганск на 2 јуни ==== [[Податотека:Луганська_ОДА_після_удару.jpg|мини|Штета на зградата на [[Зграда на регионалната донечка државна администрација|РДА]] во Луганск на 2 јуни 2014 година]] На 2 јуни, осум лица биле убиени, а повеќе од 20 биле ранети во серија експлозии што ја погодиле окупираната зграда на [[Зграда на регионалната донечка државна администрација|РДА]] во градот Луганск. <ref name="CNN-2014-06-03">{{Наведување|last=Magnay|first=Diana|title=Air attack on pro-Russian separatists in Luhansk kills 8, stuns residents|date=3 June 2014|url=https://edition.cnn.com/2014/06/03/world/europe/ukraine-luhansk-building-attack/index.html?hpt=hp_c1|publisher=CNN|access-date=4 June 2014|last2=Tom Lister}}</ref> Сепаратистите го обвиниле инцидентот за воздушен напад на владата, додека украинските власти го негирале ова и тврделе дека експлозиите биле предизвикани од залутан проектил земја-воздух испукан од бунтовниците. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ewn.co.za/2014/06/02/Two-killed-in-Ukraine-explosion|title=At least two killed in Ukraine explosion|date=2 June 2014|publisher=Ewn.co.za|accessdate=26 August 2014}}</ref> [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ) објавила извештај следниот ден, наведувајќи дека врз основа на „''ограничено набљудување''“, тие веруваат дека експлозијата е предизвикана од воздушен напад, поддржувајќи ги тврдењата на сепаратистите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/heavy-fighting-in-eastern-ukraine-as-government-restarts-active-phase-of-anti-terror-operation-350453.html|title=Two Ukrainian troops killed in battles with insurgents on 3 June; OSCE says Luhansk blast on June 2 likely caused by airstrike (UPDATES, VIDEO)|last=Christopher J. Miller|date=3 June 2014|work=Kyiv Post|accessdate=26 August 2014}}</ref> Истрагата на CNN пронашла јасни докази дека нападот дошол од воздух, а моделот на кратерите покажал употреба на стандардна опрема на [[Су-25]], ловец за копнен напад, и [[Су-27]] - двата борбени авиони управувани од Украина. Иако [[Русија|Руската Федерација]] го користи и Сухој Су-27, тој не бил споменат во вестите на CNN како можност. [[Радио Слободна Европа|Радио Слободна Европа,]] исто така, заклучил дека „''И покрај негирањата, сите докази за смртоносна експлозија укажуваат на Киев''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-unspun-luhansk-blast/25410384.html|title=Despite Denials, All Evidence For Deadly Explosion Points To Kyiv|date=4 June 2014|access-date=4 May 2017|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> CNN соопштил дека ова е прв пат цивили да бидат убиени во напад на украинските воздухопловни сили за време на проруските немири во Донбас во 2014 година. Следниот ден, [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] прогласила тридневна жалост во градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://vesti-ukr.com/donbass/54943-bolotov-objavil-v-luganske-trehdnevnyj-traur-po-pogibshim|title=Болотов объявил в Луганске трехдневный траур по погибшим (Bolotov declared a three-day mourning over the killed in Luhansk)|date=3 June 2014|work=Вести vesti-ukr|access-date=28 May 2017}}</ref> ==== Продолжување на борбите ==== [[Податотека:2014-06-03._Протесты_в_Донецке_015.JPG|мини|Припадници на баталјонот Восток ја демонтираат барикадата во Донецк, [[Зграда на регионалната донечка државна администрација|РДА]], на 3 јуни 2014 година.]] Владите сили уништиле сепаратистичко упориште во Семеновка и ја вратиле контролата врз [[Лиман (град)|Красниј Лиман]] на 3 јуни. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine-abroad/northern-donetsk-region-cleared-of-insurgents-part-of-luhansk-region-border-closed-350518.html|title=Northern Donetsk region cleared of insurgents, part of Luhansk region border closed|date=3 June 2014|work=Kyiv Post|accessdate=26 August 2014}}</ref> Двајца војници биле убиени во борбите, а четириесет и пет биле ранети, со спротивставени извештаи за загубите на бунтовничката страна. <ref name="conflicting">{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2014/06/04/world/europe/ukraine-crisis/|title=Conflicting accounts in heightened eastern Ukraine fighting|date=4 June 2014|access-date=14 October 2014|publisher=CNN}}</ref> Според владини извори, 300 бунтовници биле убиени, а 500 ранети, но бунтовниците рекле дека изгубиле помеѓу 10 и 50. Бунтовниците изјавиле дека најмалку 25 биле убиени додека биле во болница во Красниј Лиман. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/734712|title=Ukrainian troops kill more than 25 people in Krasny Liman hospital|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150921231820/http://tass.ru/en/world/734712|archive-date=21 September 2015|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Двете страни ги негирале извештаите на другата страна за битката, а извештаите не биле независно потврдени. Следниот ден, бунтовниците го зазеле опколениот граничен пункт во Луганск (запленувајќи огромни количини муниција) и база на Националната гарда во близина на градот Луганск. Во борбите во овие области загинале шест бунтовници, а тројца владини војници биле ранети. Друг граничен пункт бил заземен од бунтовниците во [[Свердловск (Украина)|Свердловск]]. Базата на Националната гарда паднала откако на гардистите им снемало муниција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://globalnews.ca/news/1373185/6-militants-killed-3-ukrainian-troops-injured/|title=6 militants killed, 3 Ukrainian troops injured in Luhansk|last=Qena|first=Nebi|date=4 June 2014|publisher=Globalnews.ca|accessdate=26 August 2014}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/militants-killed-ukrainian-troops-injured-23984915|title=Rebels Seize 3 Government Bases in Eastern Ukraine|date=22 August 2014|work=ABC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20140604202112/https://abcnews.go.com/International/wireStory/militants-killed-ukrainian-troops-injured-23984915|archive-date=4 June 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Друг граничен пункт бил нападнат на 5 јуни, во селото [[Маринивка (Донечка Област)|Маринивка]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/thomson-reuters/140606/separatists-eastern-ukraine-attack-border-post|title=Separatists kill member of Ukrainian special forces|date=6 June 2014|work=GlobalPost|publisher=Globalpost.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140607133444/http://www.globalpost.com/dispatch/news/thomson-reuters/140606/separatists-eastern-ukraine-attack-border-post|archive-date=7 June 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Владини претставници изјавиле дека меѓу 15 и 16 бунтовници се убиени, а дека пет војници биле повредени. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/06/ukraine-says-15-rebels-killed-border-clash-2014667936400443.html|title=Ukraine says 15 rebels killed in border clash – Europe|publisher=Al Jazeera|accessdate=12 June 2014}}</ref> Престрелка меѓу соперничките сепаратистички групи во градот Донецк се случила на 7 јуни, во близина на Донечката Народна Република. Потпретседателот на Донечката Народна Република, Максим Петрухин, бил убиен во борбите, а претседателот [[Денис Пушилин]] бил ранет. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/06/7/7028405/|title=У Донецьку застрелили помічника головного місцевого терориста. Пушиліна поранено &#124; Українська правда|date=7 June 2014|work=Ukrainska Pravda|accessdate=12 June 2014}}</ref> ==== Упад на руски тенкови ==== Украинските власти изјавиле дека Русија им дозволила на тенковите да ја преминат руско-украинската граница во Донечката Област на 11 јуни. Министерот за внатрешни работи [[Арсен Аваков]] изјавил дека „''забележавме како минуваат колони со оклопни транспортери, други оклопни возила и артилериски оружја, како и тенкови кои, според нашите информации, ја преминале границата и утрово биле во Снижне''“. Тој продолжил велејќи дека украинските сили уништиле дел од колоната и дека борбите сè уште се во тек. Дописниците на [[Ројтерс]] потврдиле присуство на три тенкови во градот Донецк, а Бирото за разузнавање и истражување на американскиот [[Стејт департмент|Стејт департмент,]] исто така, соопштило дека Русија навистина испратила тенкови, заедно со друго тешко оружје, до сепаратистите во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-idUSKBN0EN1KS20140612|title=Ukraine accuses Russia of letting rebels bring in tanks|last=Zinets|first=Natalia|date=12 June 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014}}</ref> Се вели дека испратеното оружје вклучувало: колона од три тенкови [[Т-64]], неколку повеќекратни ракетни лансери [[БМ-21 Град]] и други воени возила. „''Русија ќе тврди дека овие тенкови се земени од украинските сили, но ниедна украински тенковска единица не дејствувала во таа област''“, се вели во соопштението на [[Стејт департментот]]. „''Уверени сме дека овие тенкови дошле од Русија''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/06/14/world/europe/russia-has-sent-tanks-to-ukraine-rebels-us-says.html?emc=edit_na_20140613&nlid=13240517|title=Russia Has Sent Tanks to Ukraine Rebels, U.S. Says|last=Gordon|first=Michael R.|date=13 June 2014|work=The New York Times}}</ref> [[Претседателски избори во Украина (2014)|Новоизбраниот]] украински претседател [[Петро Порошенко]] изјавил дека е „неприфатливо“ тенковите да влезат во Украина. Русија ги нарекла извештаите „''уште една лажна информација''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27815441|title=Ukraine says 'Russian tank incursion' unacceptable|date=12 June 2014|publisher=BBC|accessdate=26 August 2014}}</ref> Сепак, трите тенкови подоцна биле забележани како се движат низ [[Макиевка]] и [[Торез]], веејќи го [[Знаме на Русија|знамето на Руската Федерација]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hromadske.tv/society/rosiiski-tanki-vzhe-v-makiyivtsi/|title=Російські танки вже в Макіївці|publisher=Hromadske.tv|archive-url=https://web.archive.org/web/20140614045414/http://www.hromadske.tv/society/rosiiski-tanki-vzhe-v-makiyivtsi/|archive-date=14 June 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците потврдиле дека набавиле три тенкови, но водачите одбиле да објаснат како ги набавиле; еден милитант им кажал на новинарите дека потекнуваат „''од воен магацин''“. <ref name="BBC News T6413614">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27829773|title=Ukraine crisis: Kiev forces win back Mariupol|date=13 June 2014|publisher=BBC|accessdate=26 August 2014}}</ref> Претседателот на ДНР, [[Денис Пушилин]], изјавил дека трите тенкови ќе бидат стационирани во градот Донецк и дека тие им даваат на неговите сили „''барем малку надеж за одбрана [на Донецк] бидејќи тешкото оружје веќе се користи против нас''“. Константин Машовец, поранешен функционер на украинското Министерство за одбрана, изјавил дека тенковите веројатно биле запленети од руските сили на [[Република Крим|Крим]] пред да се упатат кон континентална Украина. Антон Герашченко, советник на Арсен Аваков, потврдил на брифинг во [[Киев]] дека тенковите некогаш биле во посед на вооружените сили на Украина во [[Крим (полуостров)|Крим]] и дека биле префрлени по море во Русија пред да ја преминат границата со Украина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mashable.com/2014/06/13/ukraine-seize-port-city-russia-separatists/|title=Ukrainian Forces Seize Crucial Port City From Pro-Russia Separatists|last=Miller|first=Christopher|date=13 June 2014|publisher=Mashable.com|accessdate=26 August 2014}}</ref> [[Податотека:2014-06-12._War_in_Donbass_20.JPG|мини|[[БТР-80]] во украинска служба, 12 јуни 2014 година]] Ден по упадот со тенкови, тројца војници биле убиени кога биле нападнати од бунтовници во [[Степанивка]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10899655/US-accuses-Russia-of-sending-rocket-launchers-to-Ukraine-rebels.html|title=US accuses Russia of sending rocket launchers to Ukraine rebels|date=14 June 2014|work=The Daily Telegraph|access-date=26 August 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10899655/US-accuses-Russia-of-sending-rocket-launchers-to-Ukraine-rebels.html|archive-date=11 January 2022|agency=[[Agence France-Presse]]|location=London}}</ref> Жестоките борби продолжиле во текот на утрото на 13 јуни, кога владата започнала нов напад врз бунтовниците во Мариупол. Украинските трупи успеале да го вратат градот и го прогласиле за „''привремен главен град''“ на Донечката Област сè додека владата не ја врати контролата врз градот Донецк. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.sky.com/story/1281593/ukraine-troops-storm-rebel-held-buildings|title=Ukraine Troops Storm Rebel-Held Buildings|date=13 June 2014|publisher=BSkyB|accessdate=26 August 2014}}</ref> Украинските трупи ја презеле контролата врз Мариупол на 13 јуни со помош на Националната гарда. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-crisis-government-troops-recapture-port-city-of-mariupol-1.2674375|title=Ukraine crisis: Government troops recapture the port city of Mariupol|date=13 June 2014|access-date=5 July 2014|publisher=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref> Штабот на ДНР бил освоен, а Мариупол бил прогласен за привремен главен град на Донечката Област, наместо градот Донецк, кој бил окупиран од сепаратистите. Во меѓувреме, договорот меѓу министерот за внатрешни работи, Арсен Аваков, и претседателот на ДНР, Денис Пушилин, со цел да се создаде прекин на огнот и да им се овозможи на цивилите да избегаат од насилството во Славјанск, не успеало, бидејќи двете страни се обвинувале меѓусебно за започнување нови напади. Следното утро, конвој граничари бил нападнат од бунтовници додека минувал покрај Мариупол, при што загинале најмалку петмина од граничарите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.0629.com.ua/news/555391/v-mariupole-na-post-mostu-rasstrelali-kolonnu-pogranicnikov-est-pogibsie-fotovideo|title=В Мариуполе на пост-мосту расстреляли колонну пограничников. Есть погибшие (ФОТО+ВИДЕО)|work=0629.com.ua – Сайт города Мариуполя}}</ref> ==== Соборување на Иљушин Ил-76 ==== [[Воздухопловни сили на Украина|Украинскиот авион]] „[[Иљушин Ил-76]] МД“ бил соборен од силите поврзани со [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] на 14 јуни. <ref name="shootdown">{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/ukrainian-transport-plane-shot-down-by-pro-russian-separatists-in-luhansk-1402736354|title=Dozens Killed as Ukrainian Transport Plane Is Shot Down by Rebels in Luhansk|last=Kolyandr|first=Alexander|date=14 June 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=27 June 2014}}</ref> Авионот се подготвувал за слетување на [[Лугански меѓународен аеродром|Луганскиот меѓународен аеродром]] и превезувал војници и опрема од непозната локација. Сите 49 лица во него загинале. Во меѓувреме, два тенкови Т-72 влегле во Донецк, а на воен контролен пункт во Луганск избувнало престрелка, која траела два дена. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unian.info/politics/930099-terrorists-drove-two-russian-tanks-t-72-to-donetsk-nsdc-representative.html|title=Terrorists drove two Russian tanks T-72 to Donetsk – NSDC representative: UNIAN news|date=18 June 2014|publisher=Unian.info|accessdate=8 July 2014}}</ref> ==== Битка кај Јампил ==== Доцна на 19 јуни, во градот [[Јампил (Донечка Област)|Јампил]], во близина на градот Красни Лиман, кој бил под контрола на владата, избувнала битка со тенкови и оклопни возила. До 4.000 бунтовници биле присутни во борбите, кои започнале, според бунтовниците, откако вооружените сили направиле обид да го освојат Јампил, <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-fighting-idINKBN0EU0S320140619|title=Ukraine rebels speak of heavy losses in battle against government troops|last=Vasovic|first=Aleksandar|date=19 June 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208082837/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-fighting-idINKBN0EU0S320140619|archive-date=8 December 2015}}</ref> со цел да се пробијат до [[Сиверск]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/736846|title=Ukrainian army using attack aviation, tanks to seize Yampol village|last=<%= item.timeFlag %>|access-date=26 August 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Според вооружените сили, таа започнала откако бунтовниците направиле обид да го пробијат кордонот на владини трупи околу градот Красни Лиман, кој бил под контрола на владата. Битката била опишана како надминување „''во однос на силата и обемот на сè што се случило претходно''“ за време на војната Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27919047|title=Ukraine crisis: EU deal to be signed on 27 June|date=19 June 2014}}</ref> Вооружените сили употребиле и воздушни и артилериски напади во обидите да ги разбијат бунтовниците. <ref name="whitehouse">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/06/21/world/europe/ukraine.html?partner=rss&emc=rss&_r=1|title=As Ukraine Announces Cease-Fire, White House Points Finger at Russia|last=M. R. Gordon and D. M. Herszenhorn|date=20 June 2014|work=The New York Times|access-date=7 November 2014}}</ref> Битката продолжила и следниот ден. Во текот на ноќта, меѓу 7 и 12 војници биле убиени, а меѓу 25 и 30 биле ранети. Вооружените сили соопштиле дека убиле 300 бунтовници, но ова не било независно потврдено, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/7-ukrainian-troops-killed-in-overnight-fighting/2014/06/20/9078b184-f847-11e3-8118-eae4d5b48c7d_story.html|title=7 Ukrainian troops killed, rebels operate tanks – The Washington Post|date=20 June 2014|work=[[The Washington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181211184931/https://www.washingtonpost.com/world/europe/7-ukrainian-troops-killed-in-overnight-fighting/2014/06/20/9078b184-f847-11e3-8118-eae4d5b48c7d_story.html|archive-date=11 December 2018}}</ref> сепаратистите потврдиле само две смртни случаи и седум ранети на нивна страна. Бунтовниците, исто така, изјавиле дека уништиле еден тенк, неколку [[БМД-1]], а исто така собориле и бомбардер [[Сухој Су-25|Су-25]]. Украинската војска соопшти дека ја презеле контролата врз Јампил и Сиверск на 20 јуни, 20 часа пред едностраното примирје од страна на украинските сили, како дел од мировниот план од 15 точки на украинскиот претседател [[Петро Порошенко]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-military-free-yampil-in-donetsk-region-from-terrorists-nsdc-352725.html|title=Ukrainian military free Yampil in Donetsk Region from terrorists – NSDC|date=20 June 2014|work=Kyiv Post|access-date=20 June 2014}}</ref> Тие, исто така, признале дека сè уште имало жестоки борби во областа околу Јампил и селото Закитне. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.rbc.ua/rus/news/v-donetskoy-obl-siloviki-zanyali-seversk---oga-20062014171300|title=силовики заняли Северск, – ОГА|date=20 June 2014|work=Рбк-Украина|publisher=RBC News}}</ref> До тој момент, бројот на војници убиени во битката достигнал 13. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.france24.com/en/20140620-ukraine-week-long-ceasefire-fight-separatists-east-russia/|title=Ukraine declares week-long ceasefire in fight against separatists|date=20 June 2014|publisher=France 24|accessdate=14 October 2014}}</ref> За време на продолжените борби, милитантите дигнале во воздух мост над река во селото Закитне. === Јули 2014: офанзива на владата по прекинот на огнот === [[Податотека:Ukrainian_soldier_in_Sloviansk,_July_9,_2014.jpg|мини|Украински војник во Славјанск, јули 2014 година]] Откако завршило еднонеделното примирје прогласено од украинскиот претседател [[Петро Порошенко]], вооружените сили ги обновиле своите операции против бунтовниците на 1 јули. Гранатирањето се случило во Краматорск и Славјанск, а владините сили го вратиле граничниот премин во [[Должанск]], еден од трите главни гранични премини окупирани од сепаратистите. Владите сили, исто така, ги вратиле селата Брусивка и Стари Караван. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/01/ukraine-petro-poroshenko-goes-on-attack|title=Ukraine retakes border crossing from rebels as Poroshenko goes on attack|last=Luhn|first=Alec|date=1 July 2014|work=The Guardian|access-date=16 July 2014}}</ref> Истиот ден, бунтовниците во Луганск изјавиле дека ја презеле контролата врз [[Лугански меѓународен аеродром|Луганскиот меѓународен аеродром]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/rebels-claim-control-over-luhansk-airport-354221.html|title=Rebels claim control over Luhansk airport|date=1 July 2014|work=Kyiv Post|agency=Interfax-Ukraine}}</ref> На 1 јули 2014 година во Донецк избувнала улична престрелка меѓу соперничките фракции на проруските милитанти, што резултирало со смртно рането едно лице, а уште две лица биле во критична состојба. Портпаролот на Министерството за внатрешни работи, Зорјан Шкирјакук, изјавил дека над 1.000 проруски бунтовници биле убиени во првиот ден по продолжувањето на непријателствата. <ref>{{Наведени вести|url=http://tsn.ua/politika/za-pershiy-den-vidnovlennya-ato-siloviki-znischili-ponad-1000-boyovikiv-357144.html|date=1 July 2014|access-date=25 November 2014|agency=TSN|language=uk|script-title=uk:За перший день відновлення АТО силовики знищили понад 1000 бойовиків|trans-title=In the first day of resumption of the ATO, security forces killed more than 1,000 militants}}</ref> ''Liga.net'', повикувајќи се на извор вклучен во владината воена операција, објавил дека над 400 бунтовници биле убиени во акција, но дека повисоките бројки објавени претходно не можеле да се потврдат. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/articles/politics/2373601-posle_peremiriya_v_pervyy_den_ato_ubito_bolshe_400_boevikov.htm|date=2 July 2014|work=liga.net|language=ru|script-title=ru:Первые сутки возобновления АТО: потери, пленные, новое оружие|trans-title=First days of the resumption of ATO: losses, prisoners, new weapons|accessdate=6 March 2015}}</ref> Самите сепаратисти пријавиле само два смртни случаи во борбите кај [[Николаевка (Донечка Област)|Николаевка]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28139139|title=Russia and Ukraine 'agree steps' towards new truce|work=BBC News|access-date=14 October 2014}}</ref> [[Податотека:Damaged_apartment_building_in_Donetsk,_July_14,_2014.jpg|мини|Оштетена станбена зграда во Донецк, 14 јули 2014 година]] Бунтовниците нападнале граничен пункт во [[Новоазовск]] на 2 јули. За време на нападот, врз пунктот биле испукани минофрлачи, по што избувнале судири. Еден граничар бил убиен во борбите, а уште осум стражари биле повредени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.foxnews.com/world/guard-killed-in-attack-on-border-post-ukraine-says/|title=Guard killed in attack on border post, Ukraine says|date=2 July 2014|publisher=Fox News}}</ref> Владите сили го вратиле градот [[Николаевка (Донечка Област)|Николаевка]], во близина на Славјанск, на 4 јули. Како резултат на тоа, група милитанти поврзани со ДНР пребегнале и се придружиле на украинската армија. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukraine-govt-forces-take-control-of-village-near-sloviansk-avakov-354724.html|title=Ukraine government forces take control of village near Sloviansk – Avakov|date=4 July 2014|work=Kyiv Post}}</ref> Како дополнителен удар врз бунтовниците, владините сили го вратиле упориштето [[Славјанск]] на 5 јули. <ref name="5BBC7">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28174104|title=Rebels abandon Sloviansk stronghold|date=5 July 2014|work=BBC News|access-date=5 July 2014}}</ref> Командантот на бунтовниците од ДНР, [[Игор Гиркин]], ја донел одлуката „''поради огромната бројна супериорност на непријателот''“, според премиерот на ДНР [[Александар Бородај]]. Тој рекол дека силите на ДНР се повлекле во [[Краматорск]], но [[BBC News]] објавил дека биле видени како ги напуштаат своите контролни пунктови во Краматорск. <ref name="5BBC7" /> Подоцна истиот ден, Бородај потврдил дека бунтовниците го напуштиле „''целиот северен сектор''“, вклучувајќи го и Краматорск, и се повлекле во градот [[Донецк]]. <ref name="BBCkramawith"/> По повлекувањето на силите на Гиркин во Донецк, тој ја презел контролата врз ДНР, заменувајќи ги претходните власти таму во она што било опишано како „[[државен удар]]“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.opendemocracy.net/en/odr/long-live-donetsk-peoples-republic/|title=Long live the Donetsk People's Republic!|last=Marples|first=David|date=8 July 2014|work=openDemocracy|accessdate=9 August 2019}}</ref> Последователно, вооружените сили на Украина ги вратиле [[Дружкивка]], [[Костјантиновка]] и [[Артемивск (Донечка Област)|Артемивск]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/ukrainian-government-troops-target-further-gains-in-east-1404644564|title=Ukrainian Government Troops Target Further Gains in East|last=Cullison|first=Alan|date=6 July 2014|work=The Wall Street Journal}}</ref> Среде повлекувањето на бунтовниците, градоначалникот на Донец, [[Олександар Лукјанченко]], изјавил дека најмалку 30.000 луѓе го напуштиле градот од април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/06/ukraine-crisis-donetsk|title=Donetsk becomes a ghost town as fearful residents flee conflict|last=Luhn|first=Alec|date=6 July 2014|work=The Guardian}}</ref> Во посебен настан, украинските сили изјавиле дека забележале два [[Беспилотно летало|дрона]] во Мариупол и дека еден од нив го собориле. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/739216|title=Ukraine's forces control fully Slavyansk, Kramatorsk|date=6 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Пред планираната владина офанзива врз градот Донецк, окупиран од бунтовниците, клучните патишта кои водат кон градот биле блокирани на 7 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28191833|title=Bridges destroyed outside Donetsk|date=7 July 2014|work=BBC News|access-date=7 July 2014}}</ref> Бунтовниците уништиле железнички мостови преку патиштата, предизвикувајќи нивно уривање и блокирање на патиштата. Министерот за одбрана [[Валериј Гелетеј]] изјавил на 8 јули дека „''нема повеќе еднострани прекини на огнот''“ и изјавил дека дијалогот е можен само доколку бунтовниците го положат оружјето. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28209182|title=Ukraine crisis: 'No more unilateral ceasefires'|date=8 July 2014|work=BBC News|access-date=8 July 2014}}</ref> Повеќе борби избувнале на Меѓународниот аеродром во Луганск на 9 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/fighting-under-way-near-luhansk-airport-355362.html|title=Fighting under way near Luhansk airport|date=9 July 2014|work=Kyiv Post}}</ref> Бунтовниците поврзани со ЛНР изјавиле дека го освоиле аеродромот на 1 јули, но украинската армија успеала да ја задржи контролата врз него. Повеќе од 10.000 домаќинства во Луганската Област останале без гас поради оштетување на гасоводите, според соопштението на регионалниот снабдувач со гас истиот ден. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/739741|title=Armed hostilities in Luhansk damage over 60 gas pipes|date=9 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> [[Податотека:Destroyed_house_in_Donbass.jpg|мини|Уништена куќа во Донбас, јули 2014 година]] Судирите на меѓународниот аеродром во Донецк продолжиле на 10 јули. Бунтовниците испукувале минофрлачи кон аеродромот и направиле обид да го вратат, но биле одбиени од вооружените сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28255174|title=Ukraine forces clash with separatists at Donetsk airport|date=10 July 2014|publisher=BBC}}</ref> Украинските сили, исто така, го вратиле градот [[Сиверск]], што било потврдено од бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-forces-regain-more-ground-but-sustain-further-casualties-1.2702000|title=Ukraine forces regain more ground but sustain further casualties|date=10 July 2014|publisher=CBC News}}</ref> Истиот ден, градската администрација на Луганск објавила дека шест цивили биле повредени поради тековните непријателства низ градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/luhansk-city-council-reports-injury-of-six-civilians-355432.html|title=Luhansk City Council reports injury of six civilians|date=10 July 2014|work=Kyiv Post}}</ref> Имало и извештаи за фракционерство меѓу сепаратистите, со некои дезертери. Според овие извештаи, баталјонот „Восток“ го отфрлил авторитетот на Игор Гиркин. [[Александар Бородај]], премиер на ДНР, сепак, ги негирал овие извештаи и изјавил дека тие се лаги. <ref>{{Наведени вести|url=https://nationalpost.com/news/deep-rifts-emerge-in-ranks-of-ukraines-pro-russia-insurgents-as-support-from-moscow-evaporates|title=Deep rifts emerge in ranks of Ukraine's pro-Russia insurgents as support from Moscow evaporates|last=Karmanau|first=Yuras|date=10 July 2014|work=National Post}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Тешките борби продолжиле во Луганската Област на 11 јули. Тој ден, колона на вооружените сили што се движела во близина на [[Ровенки]] била нападната од камион со ракета [[БМ-21 Град]], управуван од бунтовниците. <ref name="BBCdth">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28267929|title=Ukraine president vows to act over army deaths|date=11 July 2014|work=BBC News|access-date=11 July 2014}}</ref> Воздушен напад започнат од вооружените сили на крајот успеал да го уништи ракетниот фрлач, но дури откако биле убиени 23 војници. <ref>{{Наведени вести|url=http://zik.ua/en/news/2014/07/11/19_ukraine_army_servicemen_killed_by_enemy_artillery_near_rovenky_505245|title=19 Ukraine army servicemen killed by enemy artillery near Rovenky|date=11 July 2014|work=ZIK}}</ref> Како одговор на нападот, украинскиот претседател Порошенко изјавил дека „''За секој живот на нашите војници, милитантите ќе платат со десетици и стотици свои''“. Следниот ден, украинските воздухопловни сили започнале воздушни напади насочени кон позициите на бунтовниците низ Донецк и Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/ukraine-launches-air-offensive-kill-1000-rebels-kiev-says/article19578600/|title=Ukraine launches air offensive, kills 1,000 rebels, Kiev says|date=12 July 2014|work=The Globe and Mail|archive-url=https://web.archive.org/web/20140713003305/http://www.theglobeandmail.com/news/world/ukraine-launches-air-offensive-kill-1000-rebels-kiev-says/article19578600/|archive-date=13 July 2014|location=Toronto}}</ref> Украинската влада соопштила дека 500 бунтовници биле убиени во овие напади, за кои тие изјавиле дека биле [[одмазда]] за сепаратистичкиот ракетен напад од претходниот ден. Четири лица биле убиени во [[Маринка (Украина)|Маринка]], западно предградие на градот Донецк, откако ракети погодиле дел од градот кој бил под контрола на бунтовниците. Украинската влада и сепаратистите се обвинувале меѓусебно за нападот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28277928|title=Ukraine conflict: Rockets ravage suburb of Donetsk|date=12 July 2014|publisher=BBC}}</ref> === Зголемување на борбите === По краткото затишје по повлекувањето на бунтовниците од северниот дел на Донечката Област, борбите продолжиле нагло да ескалираат во источните делови на Донечката Област. Гранати паднале врз пограничниот град Донецк во [[Ростовска Област|Ростовската Област]], дел од Русија, на 13 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/13/ukrainian-shell-russian-border-town-donetsk?CMP=twt_gu|title=Ukraine's shelling could have irreversible consequences, says Russia|date=13 July 2014|work=The Guardian|access-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715010428/http://www.theguardian.com/world/2014/jul/13/ukrainian-shell-russian-border-town-donetsk?CMP=twt_gu|archive-date=15 July 2014}}</ref> Еден цивил бил убиен во гранатирањето. Руските власти ги обвиниле вооружените сили на Украина за гранатирањето, додека Украина негирала одговорност и ги обвинила бунтовниците во Донбас дека организирале напад со лажно знаме. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-idUSKBN0FI09I20140713|title=Russia warns Ukraine after shell crosses border|date=13 July 2014|work=Reuters|access-date=14 July 2014}}</ref> Русија соопштила дека размислува за започнување воздушни напади врз владини цели во Украина како одмазда за гранатирањето. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.deccanchronicle.com/140714/world-asia/article/moscow-considering-targeted-strikes-ukraine-report|title=Moscow 'considering targeted strikes' on Ukraine: report|date=14 July 2014|work=Deccan Chronicle|access-date=14 July 2014}}</ref> Украинските сили продолжиле да напредуваат околу Луганск, ставајќи крај на бунтовничката блокада на Меѓународниот аеродром во Луганск. Претставници на ЛНР признале дека изгубиле 30 луѓе за време на борбите во селото [[Олександривка]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/07/ukraine-forces-breaks-rebel-airport-blockade-201471493349612951.html|title=Ukraine forces break rebel airport blockade|date=14 July 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> Градот Снижне, окупиран од бунтовниците, бил погоден од ракети испукани од авион на 15 јули, при што загинале најмалку 11 лица и биле уништени повеќе домови. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28308461|title=Warplane bombs town of Snizhne in east Ukraine|date=16 July 2014|work=BBC News|access-date=16 July 2014}}</ref> Бунтовниците ги обвиниле Воздухопловните сили на Украина, но украинската влада негирала каква било вмешаност во нападот. На 16 јули избувнале судири меѓу бунтовниците и вооружените сили по должина на границата со Русија во Шахтарскиот регион. Бунтовниците кои се криеле во градот [[Степановка]] се обиделе да избегаат од опколувањето на владините сили во 05:00 часот. <ref name="REfr">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-idUSKBN0FL0K020140716|title=More Ukrainian soldiers killed as fighting rages in east, peace move flops|date=16 July 2014|work=Reuters|access-date=16 July 2014}}</ref> Според извештајот на Националната гарда, блокада на патот во близина на пограничното село Маринивка била нападната од бунтовниците со тенкови, минофрлачки оган и противтенковски ракети. <ref name="IFng">{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/213817.html|title=Militants attack National Guard positions in Donetsk region|date=16 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=17 July 2014}}</ref> Контролниот пункт бил гранатиран повеќе од еден час, предизвикувајќи значителна штета на инфраструктурата во Маринивка. Гардистите успеале да го одбијат нападот и ги принудиле бунтовниците да се вратат во Степановка, каде што борбите продолжиле. Потоа битката се преселила во блиското село Тарани. Најмалку 11 украински војници загинале во борбите. Обидите за формирање „контактна група“ меѓу бунтовниците и украинската влада, дел од мировниот план од 15 точки“ на претседателот Порошенко, не успеале, оставајќи мала надеж за обновен прекин на огнот. Бунтовниците подоцна изјавиле дека успешно ја вратиле Маринивка од вооружените сили. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.oregonlive.com/today/index.ssf/2014/07/ukraines_separatist_rebels_rec.html|title=Ukraine's separatist rebels reclaim village on Russian border|date=16 July 2014|work=The Oregonian|access-date=17 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727054841/http://www.oregonlive.com/today/index.ssf/2014/07/ukraines_separatist_rebels_rec.html|archive-date=27 July 2014|agency=Associated Press}}</ref> === Соборување на летот 17 на „Малезија ерлајнс“ === На 17 јули 2014 година, силите на ДНР собориле цивилен патнички авион, на летот 17 на „Малезија ерлајнс“ над Грабово (село во Донечката Област), при што загинале сите 298 лица во авионот. Оваа катастрофа следела по два слични инциденти претходно во текот на неделата, кога биле соборени два авиони на украинските воздухопловни сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28354856|title=Malaysia airliner crashes in east Ukraine conflict zone|date=17 July 2014|work=BBC News|access-date=17 July 2014}}</ref> Бунтовниците поврзани со ДНР ја обвиниле украинската влада за катастрофата, додека владата, Холандија и Австралија ги обвиниле Русија и бунтовниците. <ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.government.nl/latest/news/2018/05/25/mh17-the-netherlands-and-australia-hold-russia-responsible|title=MH17: The Netherlands and Australia hold Russia responsible|last=Algemene Zaken|first=Ministerie van|last2=Buitenlandse Zaken|first2=Ministerie van|date=25 May 2018|work=government.nl|language=nl-NL|accessdate=25 May 2018}}</ref> <ref name="Evidence in The Australian">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theaustralian.com.au/news/world/mh17-shot-down-by-missile-from-russia-by-its-military-report-finds/news-story/d3d1cafaa0033e7acc42d9b9fc38dbf4|title=MH17 evidence points to 'rogue state' Russia, Tony Abbott says|work=The Australian}}</ref> Одговорноста за истрагата била делегирана на Холандскиот одбор за безбедност и заедничкиот истражен тим предводен од Холандија, кои заклучиле дека авионот бил соборен со ракета земја-воздух [[9К37 Бук]] лансирана од територија контролирана од проруските сепаратисти во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/live/2015/oct/13/mh17-crash-report-ukraine-live-updates|title=MH17 crash report: Dutch investigators confirm Buk missile hit plane – live updates|last=Weaver|first=Matthew|date=13 October 2015|work=The Guardian|access-date=13 October 2015}}</ref> Според истрагата, ракетата која била користена потекнува од 53-та противвоздушна ракетна бригада на [[Русија|Руската Федерација]], <ref name="BBC 5.24.18">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-44235402|title=MH17 missile owned by Russian brigade, investigators say|date=24 May 2018|work=[[BBC News]]}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2018/05/24/europe/mh17-plane-netherlands-russia-intl/index.html|title=Missile that downed MH17 'owned by Russian brigade'|last=Smith-Spark|first=Laura|date=24 May 2018|publisher=[[CNN]]|last2=Masters|first2=James}}</ref> и била пренесена од Русија на денот на несреќата, испалена од поле во област контролирана од сепаратистите, а лансерот се вратил во Русија откако бил употребен за соборување на авионот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-37495067|title=MH17 missile 'came from Russia', Dutch-led investigators say|last=<!-- staff writer(s); no by-line -->|date=28 September 2016|work=[[BBC News Online]]|publisher=[[BBC]]|accessdate=2 October 2016}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.smh.com.au/world/malaysia-airlines-flight-mh17-was-shot-down-from-prorussian-rebel-controlled-territory-investigation-finds-20160928-grqter.html|title=Malaysia Airlines Flight MH17 was shot down from pro-Russian rebel controlled territory, investigation finds|last=Miller|first=Nick|date=29 September 2016|work=The Sydney Morning Herald}}</ref> Врз основа на заклучоците, владите на Холандија и Австралија ја прогласиле Русија за одговорна за распоредувањето на Бук и презеле чекори за формално да ја повикаат на одговорност. === Владин упад во градовите Донецк и Луганск === Во меѓувреме, борбите во Луганск резултирале со прекин на електричната енергија и водоснабдувањето низ целиот град. <ref name="BBCle">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28363086|title=Part of Luhansk 'retaken' from rebels|date=18 July 2014|work=BBC News|access-date=18 July 2014}}</ref> Гранатирањето оштетило електрична трафостаница во областа Каменнобродски, предизвикувајќи прекин на електричната енергија. Рафинерија за нафта во [[Лисичанск]], исто така, била запалена. Според соопштението на градската администрација, најмалку 20 цивили биле убиени при гранатирањето на Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214309.html|title=Over 20 civilians killed in rocket fire in Luhansk on Friday|date=18 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=18 July 2014}}</ref> Во соопштението било наведено дека ракетите ги погодиле „речиси секој округ“. Гранатирањето ги принудило набљудувачите на ОБСЕ да избегаат од нивната канцеларија во Луганск и да се преселат во [[Старобилск]]. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=25 July 2014}}</ref> Владините сили продолжиле да го освојуваат југоисточниот дел од градот. Уште 16 лица загинале преку ноќ, а најмалку 60 биле ранети. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/city-council-sixteen-civilians-killed-66-wounded-in-luhansk-in-past-24-hours-356902.html|title=Sixteen civilians killed, 66 wounded in Luhansk in past 24 hours|date=19 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=19 July 2014}}</ref> Според владиниот извештај, аеродромот во Луганск бил обезбеден од владините сили за време на битката. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-forces-unblock-luhansk-airport-356866.html|title=Ukrainian forces unblock Luhansk airport|date=19 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=19 July 2014}}</ref> [[Податотека:Burned_apartment_building_in_Lysychansk,_July_28,_2014.jpg|мини|Момче си игра пред изгорена зграда во Лисичанск, 28 јули 2014 година]] Жестоките борби, исто така, продолжиле околу аеродромот во Донецк преку ноќ, а експлозии се слушнале во сите области на градот. Градот се смирил до 09:00 часот на 19 јули. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/authorities-donetsk-quiet-after-nighttime-and-morning-shelling-356901.html|title=Donetsk quiet after nighttime and morning shelling|date=19 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=19 July 2014}}</ref> До 21 јули, жестоките борби во Донецк повторно започнале. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-airplane-idUKKBN0FP02L20140721|title=Fighting flares in Ukraine as crash investigators arrive|date=21 July 2014|work=Reuters|access-date=21 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420041451/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-airplane-idUKKBN0FP02L20140721|archive-date=20 April 2016}}</ref> Донецк бл потресен од експлозии, а огнот од тешко оружје предизвикал чад кој се издигнал над градот. Борбите биле концентрирани во северозападните области Киевски и Кујбишевски, како и во близина на централната железничка станица и аеродромот, што ги натерало локалните жители да бараат засолниште во засолништа од бомби или да избегаат од градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214690.html|title=Northwest Donetsk rocked by explosions as residents hide in bomb shelters|date=21 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=21 July 2014}}</ref> Водоснабдувањето на градот било прекинато за време на борбите, а целиот железнички и автобуски превоз бил запрен. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214706.html|title=Water supplies to Donetsk stopped|date=21 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=21 July 2014}}</ref> Улиците се испразниле, а бунтовниците поставиле барикади низ градот за да го контролираат сообраќајот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/civilians-killed-as-ukrainian-forces-tighten-noose-on-rebels-in-donetsk-357203.html|title=Civilians killed as Ukrainian forces tighten noose on rebels in Donetsk|date=21 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=21 July 2014}}</ref> Градовите [[Торецк]], [[Соледар]] и [[Рубижне]] <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/741679|title=Ukrainian troops take control of three settlements in Donetsk region|last=<!-- staff writer(s); no by-line -->|date=21 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> исто така биле повторно освоени од владините сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/separatists-retreat-from-dzerzhynsk-357159.html|title=Separatists retreat from Dzerzhynsk|date=21 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=21 July 2014}}</ref> Предградието Мајорск, веднаш надвор од Горливка, и градот Северодонецк, во Луганската Област, биле повторно освоени од вооружените сили на 22 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28416973|title=MH17 bodies moved out of Ukraine rebel area|date=22 July 2014|work=BBC News|access-date=22 July 2014}}</ref> Набљудувачите на ОБСЕ кои го посетиле Донецк по борбите таму претходниот ден и изјавиле дека градот е „''практично напуштен''“ и дека борбите престанале. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from the Special Monitoring Mission (SMM) in Ukraine based on information received until 18:00 hrs, 23 July (Kyiv time)|date=24 July 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/121790|access-date=25 July 2014}}</ref> Истиот ден, премиерот на ДНР [[Александар Бородин|Александар Бородај]] изјавил дека сака да ги продолжи преговорите за прекин на огнот. Командантот на ДНР [[Игор Гиркин]], исто така, изјавил: „''Дојде време кога Русија мора да донесе конечна одлука - навистина да ги поддржи Русите од Донбас или да ги напушти засекогаш''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bloomberg.com/news/2014-07-21/ukraine-army-hits-rebels-with-advance-across-all-fronts-.html|title=Ukraine Army Hits Rebels With Advance 'Across All Fronts'|last=Kudrytski|first=Aliaksandr|last2=Verbyany|first2=Volodymyr|date=21 July 2014|work=[[Bloomberg News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728040924/http://www.bloomberg.com/news/2014-07-21/ukraine-army-hits-rebels-with-advance-across-all-fronts-.html|archive-date=28 July 2014}}</ref> Исто така, проукраинскиот паравоен баталјон „Донбас“ ја освоил [[Попасна]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.segodnya.ua/regions/donetsk/popasnaya-luganskoy-oblasti-osvobozhdena-ot-boevikov-semenchenko-538863.html|title=Попасна Луганской области освобождена от боевиков – Семенченко (Popasnaya Luhansk region freed from insurgents – Sementchenko)|date=22 July 2014|work=Segodnya|access-date=23 July 2014|language=ru|archive-date=2021-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224222234/https://www.segodnya.ua/regions/donetsk/popasnaya-luganskoy-oblasti-osvobozhdena-ot-boevikov-semenchenko-538863.html|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:Blown_up_railway_bridge_in_Donbass.jpg|мини|Уништена железничка надвозница, над автопатот H20, 25 јули 2014 година]] Откако го вратиле [[Северодонецк]], владините сили се бореле против бунтовниците околу соседниот град [[Лисичанск]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-makes-significant-gains-against-pro-russia-rebels-1406030208|title=Dutch Take Over Lead of Malaysia Airlines Crash Investigation in Ukraine|last=Troianovski|first=Anton|date=22 July 2014|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=23 July 2014|author-link=Anton Troianovski}}</ref> Бунтовнички автомобил-бомба убил тројца војници за време на борбите таму. Ракетни напади на „Град“ биле лансирани врз владините сили во [[Весела Гора (Луганска Област)|Весела Гора]], Камишево, како и врз аеродромот во Луганск. Прес-центарот за владината воена операција соопштил дека ситуацијата останува „најсложена“ во областите околу „''градот Донецк, градот Луганск, Краснодон и Попасна''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214797.html|title=Ukrainian army says militants fired Grad systems against Luhansk airport|date=22 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=23 July 2014}}</ref> Владите сили ја пробиле бунтовничката блокада околу аеродромот во Донецк на 23 јули, а потоа напредувале во северозападниот агол на градот Донецк. <ref name="DHwi">{{Наведени вести|url=http://www.deccanherald.com/content/421377/ukraine-rebels-withdraw-donetsk-outskirts.html|title=Ukraine rebels withdraw from Donetsk outskirts|date=23 July 2014|work=Deccan Herald|access-date=23 July 2014|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> Потоа, бунтовниците се повлекле од многу области на периферијата на градот, вклучувајќи ги Карливка, Нетаилов, Покровскиот Регион, Первомајске и областа околу аеродромот во Донецк. Командантот на бунтовниците Игор Гиркин изјавил дека ова е направено за да се зацврсти центарот на Донецк, а исто така и за да се избегне опколување од страна на владините сили. Тој исто така изјавил дека не очекува владина инвазија во центарот на Донецк. <ref name="DHwi" /> Во меѓувреме, судирите продолжиле во Шахтарскиот Регион, долж границата со Русија. Среде борбите, два украински борбени авиони [[Сухој Су-25|Су-25]] кои обезбедувале воздушна поддршка на копнените сили во близина на [[Дмитривка (Донечка Област)|Дмитривка]] биле соборени од бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215078.html|title=Militants shot down two Su-25 Ukrainian attack aircraft with air defense missile system – ATO press center|date=23 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=23 July 2014}}</ref> На 24 јули, владините сили го вратија [[Лисичанск]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-troops-enter-lysychansk-357777.html|title=Ukrainian troops enter Lysychansk|date=24 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=24 July 2014}}</ref> Истиот ден, се воделе борби околу [[Горливка]]. <ref name="KPadafaf">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukraine-advances-after-heavy-fighting-357839.html|title=Ukraine Advances After Heavy Fighting|date=25 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=24 July 2014}}</ref> Владините сили започнале воздушни и артилериски напади врз бунтовниците во градот, а судирите се воделе насекаде околу него. Еден важен мост се урнал во борбите, прекинувајќи ја критичната рута надвор од градот. Луѓето избегале од насилството со автомобили и пеш. И покрај овие напредувања на вооружените сили, границата со Русија не била обезбедена. Граничниот премин [[Изварине]] во Луганската Област, кој е контролиран од [[Армија на Југоистокот|Армијата на Југоистокот]], било објавено дека е главната влезна точка за оружје и засилување од Русија. Гранатирањето повторно започнало во регионите: [[Киевски Регион (Донечка Област)|Киевски]], [[Кировски Регион (Донечка Област)|Кировски]] и [[Петровски Регион (Донечка Област)|Петровски]] во градот Донецк. Според градската администрација на Донецк, 11 куќи биле оштетени во Петровски, а најмалку еден човек бил повреден. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215243.html|title=Fighting taking place in Donetsk suburb – city council|date=24 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=25 July 2014}}</ref> Борбите продолжиле во текот на ноќта до 26 јули, со експлозии, гранатирање и пукање што се слушале низ целиот град. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-donetsk-idUSL6N0Q10BQ20140726|title=Shelling echoes around Donetsk as Kiev presses against rebels|last=Vasovic|first=Aleksandar|date=26 July 2014|work=Reuters|access-date=26 July 2014}}</ref> Во текот на третиот ден од владината офанзива врз бунтовничкото упориште Горливка, на 27 јули биле убиени помеѓу 20 и 30 цивили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10993931/Fierce-fighting-in-Ukraine-prevents-Dutch-forces-reaching-MH17-crash-site.html|title=Fierce fighting in Ukraine prevents Dutch forces reaching MH17 crash site|last=Oliphant|first=Roland|date=27 July 2014|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=27 July 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10993931/Fierce-fighting-in-Ukraine-prevents-Dutch-forces-reaching-MH17-crash-site.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> Горливка била практично напуштена, со прекини во електричната енергија и водата. Гранатирањето оштетило или уништило многу згради, вклучувајќи болница, продавница за зеленчук и канцеларија на енергетска компанија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/fierce-battle-between-military-and-rebels-in-eastern-ukraine-halts-plane-investigation/2014/07/27/b695809c-1582-11e4-9e3b-7f2f110c6265_story.html|title=As fighting continues in east Ukraine, U.S. releases images said to implicate Russia|date=27 July 2014|work=The Washington Post|access-date=27 July 2014}}</ref> Украинските трупи влегле и во градот [[Шахтарск]], се бореле со бунтовниците кои го окупирале и го освоиле околу 14:30 часот. <ref>{{Наведени вести|url=http://novosti.dn.ua/details/230767/|title=Ukrainian troops liberated Shakhtersk|date=27 July 2014|work=News of Donbas|access-date=27 July 2014|language=ru}}</ref> Ова го прекинало коридорот за снабдување помеѓу териториите што ги држат ДНР и ЛНР, изолирајќи ги бунтовниците во градот Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.morningstaronline.co.uk/a-4d5f-Ukrainian-forces-battle-for-Horlivka|title=Ukrainian Forces Battle For Horlivka|date=27 July 2014|work=Morning Star|access-date=27 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728151729/http://www.morningstaronline.co.uk/a-4d5f-Ukrainian-forces-battle-for-Horlivka|archive-date=28 July 2014}}</ref> Престрелки избувнале и во блиските градови [[Снижне]] и [[Торез]]. Интензивните борби низ [[Шахтарски Регион|Шахтарскиот Регион]] принудиле група холандски и австралиски полицајци да го откажат обидот за истрага на местото на падот на летот 17 на „Малезија ерлајнс“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/27/mh17-crash-site-access-ukraine-investigators|title=MH17: Dutch and Australian experts forced to delay mission due to fighting|last=Farrell|first=Paul|date=27 July 2014|work=The Guardian|access-date=14 December 2019|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> 41 украински војник ги напуштиле своите позиции и заминале на граничниот премин Изварине, контролиран од бунтовниците, каде што им кажале на бунтовниците дека одбиваат да се борат против „''сопствениот народ''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://m.azh.kz/index.php/en/news/view/4405|title=Over 40 Ukrainian Soldiers Flee to Russia|date=27 July 2014|access-date=28 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222161352/https://m.azh.kz/index.php/en/news/view/4405|archive-date=22 February 2022}}</ref> Бунтовниците им дозволиле да побегнат од Украина и да преминат во Русија. До 28 јули, стратешките височини [[Саур-Могила]] биле ставени под украинска контрола, заедно со градот [[Дебалцево]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215712.html|title=ATO forces take over Debaltseve, Shakhtarsk, Torez, Lutuhyne, fighting for Pervomaisk and Snizhne underway – ATO press center|date=28 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=28 July 2014}}</ref> Бунтовниците претходно го користеле Саур-Могила за гранатирање на украинските трупи околу градот Маринивка. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215685.html|title=Ukrainian Armed Forces take control of Savur-Mohyla – report to president|date=28 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=28 July 2014}}</ref> До 29 јули, уште 17 цивили биле убиени во борбите, заедно со дополнителни 43 повредени лица. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215876.html|title=Seventeen civilians, including three children, killed in gunfire in Horlivka in past 24 hours|date=29 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=29 July 2014}}</ref> Гранатирањето продолжило во областите [[Ленински Регион (Донечка Област)|Ленински]] и [[Киевски Регион (Донечка Област)|Киевски]] во градот Донецк. Според градската администрација, овие области биле тешко оштетени. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215865.html|title=Donetsk authorities report overnight shelling of city|date=29 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=29 July 2014}}</ref> Според извештајот на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина, премините на границата со Русија биле нападнати од руска територија најмалку 153 пати од 5 јуни. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-border-checkpoints-come-under-over-150-attacks-from-russia-since-june-5-358484.html|title=Ukrainian border checkpoints come under over 150 attacks from Russia since June 5|date=29 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=29 July 2014}}</ref> Во овие напади биле убиени 27 граничари, а 185 биле повредени. Владините сили направиле понатамошен напредок на 30 јули, кога ги истерале бунтовниците од Авдеивка, во близина на аеродромот Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28559482|title=Army claims strategic town in Donetsk|date=30 July 2014|work=BBC News|access-date=30 July 2014}}</ref> Воените операции биле прекинати на 31 јули. <ref name="BBChalt">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28581722|title=Ukraine MH17: Forensic scientists reach jet crash site|date=13 July 2014|work=BBC News|access-date=31 July 2014}}</ref> Ова требало да им овозможи на меѓународните експерти да го испитаат местото на падот на летот 17 на Малезија ерлајнс, кое се наоѓа во [[Шахтарски Регион|Шахтарскиот Регион]], каде што се воделе најжестоките битки во претходните неколку дена. Набљудувачите биле придружувани до местото од страна на украинските вооружени сили. <ref name="IFpower">{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/216353.html|title=Luhansk is fully without power – mayor's office|date=31 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=31 July 2014}}</ref> [[Податотека:2014-07-31._Батальон_«Донбасс»_под_Первомайском_40.jpg|мини|Украински војници во предградието на [[Первомајск (Луганска Област)|Первомајск, Луганска Област,]] 31 јули 2014 година]] Откако борбите прекинале разни далноводи, градот [[Луганск]] го изгубил целиот пристап до електрична енергија. Останало малку гориво за напојување на генераторите за итни случаи. Мали престрелки се случиле во Василивка и Жовтнове. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/216351.html|title=Donetsk city council reports fighting near Zhovtneve|date=31 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=31 July 2014}}</ref> Во меѓувреме, разговорите меѓу сепаратистите, Русија, Украина и ОБСЕ се одржале во [[Минск]]. Борбите продолжиле во [[Шахтарск]]. Заседа од страна на бунтовниците врз владините сили таму резултирало со смрт на десет војници. <ref name="BBC19">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28599315|title=Air crash team finds human remains|date=1 August 2014|work=BBC News|access-date=1 August 2014}}</ref> 11 исчезнале, а 13 биле ранети. Владината офанзива продолжила врз градот [[Первомајск (Луганска Област)|Первомајск, Луганска Област]].<ref name="BBC19" /> По серијата воени порази, Игор Гиркин, командант на бунтовниците за ДНР, побарал руска воена интервенција и изјавил дека борбеното неискуство на неговите нерегуларни сили, заедно со тешкотиите со регрутирањето меѓу локалното население во Донечката Област, ги предизвикало неуспесите. Тој му се обратил на рускиот претседател [[Владимир Путин]], велејќи дека „''Губењето на оваа војна на територијата што претседателот Владимир Путин лично ја нарече Нова Русија би ја загрозило моќта на Кремљ и, лично, моќта на претседателот''“. <ref name="The Daily Beast">{{Наведени вести|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/07/25/putin-s-number-one-gunman-in-ukraine-warns-him-of-possible-defeat.html|title=Putin's Number One Gunman in Ukraine Warns Him of Possible Defeat|date=25 July 2014|work=The Daily Beast|access-date=2 August 2014}}</ref> Владини сили се приближиле кон градовите Луганск и Донецк на 3 август. <ref name="BBCfs">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28630391|title=Donetsk and Luhansk 'facing siege'|date=3 August 2014|work=BBC News|access-date=3 August 2014}}</ref> Голем број цивили биле убиени во борбите во двата града. Се велело дека Луганск е „''практично опколен''“, со малку електрична енергија или вода. Ситуацијата во градот Донецк била помалку тешка, бидејќи возовите кон [[Русија]] сè уште транзитирале, но борбите и гранатирањето не попуштиле Според вооружените сили, три четвртини од територијата што некогаш ја држеле бунтовниците била повторно освоена. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-urkaine-crisis-east/ukrainian-army-steps-up-attacks-on-rebel-held-donetsk-idUSKBN0G207E20140803|title=Ukrainian Army Steps Up Attacks on Rebel-Held Donetsk|date=3 August 2014|work=Reuters|access-date=3 August 2014|location=Donetsk}}</ref> Тие исто така изјавиле дека целосно ги прекинале линиите за снабдување помеѓу ДНР и ЛНР, по повеќе од една недела борби во Шахтарскиот Регион. <ref>{{Наведени вести|url=http://tsn.ua/ukrayina/silam-ato-nareshti-vdalosya-rozdiliti-teroristiv-na-donbasi-na-dvi-grupi-361740.html|title=Силам АТО нарешті вдалося розділити терористів на Донбасі на дві групи (Force ATO finally managed to divide terrorists into two groups Donbas)|date=3 August 2014|access-date=3 August 2014|publisher=TSN.ua|location=Ukraine|language=uk}}</ref> [[Податотека:Damaged_building_in_Snizhne,_August_6,_2014.jpg|мини|Делумно уништена зграда во Снижне, 6 август 2014 година]] По долготрајна битка, вооружените сили го вратиле виталниот град [[Јасинувата]] на 4 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-east-idUSL6N0QA2B020140804|title=Kiev says it recaptures rail hub in east Ukraine, five soldiers killed|date=4 August 2014|work=Reuters|access-date=4 August 2014|location=Kyiv}}</ref> Најмалку пет војници загинале во борбите за освојување на градот, кој претставува стратешка железничка раскрсница на главниот пат помеѓу градовите Донецк и Луганск. Провладините паравоени батаљони [[Азов (бригада)|Азов]] и [[Шахтарск (бригада)|Шахтарск]] изјавиле дека напредувале во градот Донецк и дека почнале да го „''ослободуваат''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/donetsk-faces-threat-of-urban-warfare-as-ukrainian-forces-move-to-encircle-city-359270.html|title=Donetsk faces the threat of urban warfare as Ukrainian forces move to encircle city|date=4 August 2014|work=Kyiv Post|access-date=4 August 2014}}</ref> Украинската влада изјавила дека сите цивили треба да се евакуираат од Донецк и издала соопштенија во кои побарала од силите на ДНР и ЛНР да помогнат во воспоставувањето „''хуманитарни коридори''“ за да им се овозможи на цивилите во Донецк, Луганск и Горловка да избегаат. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/216860.html|title=ATO command suggests militants establishing humanitarian corridors from Luhansk, Donetsk and Horlivka|date=4 August 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=4 August 2014}}</ref> Коментирајќи ја ситуацијата во Луганск, градоначалникот Сергеј Кравченко изјавил: „''Како резултат на блокадата и непрекинатите ракетни напади, градот е на работ на хуманитарна катастрофа''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2014-08-04-EU--Ukraine/id-026c885872c84d199627f0901371df87|title=East Ukraine city dying under siege|date=4 August 2014|access-date=4 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808054305/http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2014-08-04-EU--Ukraine/id-026c885872c84d199627f0901371df87|archive-date=8 August 2014|agency=Associated Press}}</ref> Додека владините трупи навлегувале во Донецк на 5 август, во 17:00 часот избувнале жестоки борби во Петровскиот Округ на градот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28665050|title=Ukraine rebel-held Donetsk sees 'heavy fighting'|date=5 August 2014|work=BBC News|access-date=5 August 2014}}</ref> На други места, бунтовниците го вратиле градот Јасинувата по повлекувањето на владините сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-action-idUSKBN0G50UW20140805|title=Ukraine keeps up anti-rebel offensive with nervous eye on Russia|date=5 August 2014|work=Reuters|access-date=5 August 2014}}</ref> Портпаролот на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина изјавил дека вооружените сили го напуштиле градот за да избегнат повреда на „''мирното население''“ и дека градот се евакуирал за да може да биде „''целосно ослободен''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_forces_leave_yasynuvata_324879|title=Ukrainian forces leave Yasynuvata|date=5 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=5 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140805171010/http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_forces_leave_yasynuvata_324879|archive-date=5 August 2014}}</ref> Тој исто така изјавил дека железничката станица останала под владина контрола и дека целиот железнички сообраќај бил блокиран. Борбите меѓу бунтовниците и владините сили низ регионот Донбас продолжиле во текот на денот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_have_no_strength_for_counterattack___nsdc_324883|title=Terrorists have no strength for counterattack – NSDC|date=6 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=6 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140806044230/http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_have_no_strength_for_counterattack___nsdc_324883|archive-date=6 August 2014}}</ref> [[Податотека:Burning_apartment_building_in_Shahtersk,_August_3,_2014.jpg|мини|Запалена станбена зграда во [[Шахтарск]], 3 август 2014 година]] Борбите и гранатирањето продолжиле околу Донецк на 8 август, при што неколку цивили биле убиени или повредени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.foxnews.com/world/ukraines-donetsk-becomes-ghost-town-as-national-forces-shell-separatists/|title=Ukraine's Donetsk becomes ghost town as national forces shell separatists|last=<!-- staff writer(s); no by-line. -->|date=7 August 2014|publisher=Fox News}}</ref> До 9 август, бунтовничкиот командант Игор Гиркин изјавил дека Донецк бил „''целосно опколен''“ од страна на владините сили. <ref name="BBC892014">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28724487|title=Army closes in on Donetsk rebels|date=9 August 2014|work=BBC News|access-date=9 August 2014}}</ref> Ова следело по заземањето на виталниот град [[Красни Луч]] од страна на владата, откако козаците поврзани со бунтовниците стационирани таму побегнале. Понатамошни престрелки меѓу бунтовниците и вооружените сили се случиле во Мнохопиља, Степановка, Грихоровка, Красни Јар, Победа, Шишкове, Комишне, Новоганивка, Красна Таливка, Дмитривка, Сабивка и аеродромот Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_troops_attack_terrorists_in_12_localities_325119|title=Ukrainian troops attack terrorists in 12 localities|date=9 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=10 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809160620/http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_troops_attack_terrorists_in_12_localities_325119|archive-date=9 August 2014}}</ref> Преку ноќта и до 10 август, владините сили започнале артилериски напад врз градот Донецк. <ref name="BBC1082014">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28732180|title=Army pounds rebels in Donetsk|date=10 August 2014|work=BBC News|access-date=10 August 2014}}</ref> Според портпаролот на вооружените сили, бунтовниците почнале да бегаат од градот за време на нападот и биле во состојба на „''паника и хаос''“. Болниците и станбените згради биле тешко оштетени, а голем број од преостанатите жители се засолниле во подруми. Градовите [[Первомајск (Луганска Област)|Первомајск]], Калинове, Комишувага, во западниот дел на Луганската Област во близина на [[Попасна]], биле освоени од владините сили на 12 август по жестоки борби. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/218108.html|title=Ukrainian troops liberate Pervomaisk, Kalynove, Komyshuvakha in west of Luhansk region – ATO press center|date=12 August 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=12 August 2014}}</ref> Тешкото гранатирање на Донецк продолжило до 14 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28788945|title=Shells hit Donetsk amid Russia convoy row|date=14 August 2014|work=BBC News|access-date=14 August 2014}}</ref> За време на овој артилериски бараж, Игор Гиркин поднел оставка од функцијата командант на бунтовничките сили на Донечката Народна Република. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28792966|title=Rebel military chief Strelkov 'quits'|date=14 August 2014|work=BBC News|access-date=14 August 2014}}</ref> Тој бил заменет од [[Владимир Кононов]], познат повоениот прекар „''Цар''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/strelkov-resigns-from-post-following-news-of-severe-injury/|title='Strelkov' resigns from post following news of severe injury|last=Babiak|first=Mat|date=14 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402164702/http://ukrainianpolicy.com/strelkov-resigns-from-post-following-news-of-severe-injury/|archive-date=2 April 2015|publisher=Ukrainian Policy}}</ref> Оставката на Гиркин, заедно со оставката на премиерот на ДНР [[Александар Бородај]] на 7 август (кој бил заменет од [[Александар Захарченко]]), претставувало промена во природата на судирот. Со оглед на неодамнешните воени неуспеси на ДНР и ЛНР, Русија одлучила дека повеќе не може да се потпира на мешавина од нерегуларни борци во Донбас и наредила промена на раководството.  Таа го напуштила сепаратистичкиот проект и го заменила со идејата за федерализација на Донбас во рамките на Украина. За да се спроведе оваа промена, наскоро се префрлила од хибридно војување на конвенционално војување. === Руска инвазија во август 2014 година === {{Главна|Битка за Иловајск|Битка за Новоазовск}} [[Податотека:War_in_donbass.svg|мини|421x421пкс|Карта на областите под контрола на бунтовниците за јуни-август 2014 година]] [[Податотека:Ukrainian_troops_guard_a_road_in_Donbass.jpg|мини|Украински војници чуваат пат во Донбас, август 2014 година]] На 14 август, конвој од околу дваесетина оклопни транспортери и други возила со официјални руски воени таблички преминале во [[Украина]] во близина на граничниот премин Изварине, кој бил под контрола на бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/14/russian-military-vehicles-enter-ukraine-aid-convoy-stops-short-border|title=Russian military vehicles enter Ukraine as aid convoy stops short of border|last=Walker|first=Shaun|date=14 August 2014|work=The Guardian|access-date=15 August 2014|author-link=Shaun Walker (journalist)}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.codastory.com/armed-conflict/when-a-reporter-crossed-the-kremlins-borderline-ukraine/|title=When a reporter crossed the Kremlin's borderline|last=Walker|first=Shaun|date=6 March 2018|access-date=18 March 2025|publisher=[[Coda Media]]|author-link=Shaun Walker (journalist)}}</ref> Генералниот секретар на НАТО, [[Андерс Фог Расмусен|Андерс Фог Расмусен,]] потврдил дека се случил „руски упад“ во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnbc.com/2014/08/15/russia-masses-military-vehicles-as-aid-convoy-waits-near-ukraine-border.html#_gus|title=Russian aid convoy checked; NATO spots 'incursion' into Ukraine|date=15 August 2014|access-date=15 August 2014|publisher=CNBC|agency=Reuters}}</ref> Украинскиот претседател [[Петро Порошенко]] изјавил дека украинската артилерија се вклучила и уништила „значаен“ дел од оклопната колона. .<ref>{{Cite press release |title=President of Ukraine and Prime Minister of Great Britain discussed international efforts on the settlement of the conflict in the Donbas |date=15 August 2014 |publisher=Office of the President of Ukraine |url=http://www.president.gov.ua/en/news/30998.html |access-date=15 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140815172818/http://www.president.gov.ua/en/news/30998.html |archive-date=15 August 2014}}</ref> [[Министерство за одбрана на Русија|Руското Министерство за одбрана]] негирало постоење на таков конвој. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28813047|title=Russia denies sending troops and weapons in to Ukraine|date=15 August 2014|work=BBC News|access-date=19 August 2014}}</ref> По овој инцидент, новоназначениот премиер на ДНР [[Александар Захарченко]] изјавил дека неговите сили вклучуваат 1.200 борци обучени од Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28817347|title=Rebel leader says Russian arms on way|date=16 August 2014|work=BBC News|access-date=16 August 2014}}</ref> [[Податотека:Damaged_building_in_Donetsk,_August_7,_2014.jpg|мини|Оштетена зграда во [[Донецк]], 7 август 2014 година]] Борбен авион [[МиГ-29]] на украинските воздухопловни сили бил соборен од бунтовниците во Луганската Област на 17 август. Десет цивили биле убиени за време на постојаното гранатирање во Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/17/ukraine-fighter-jet-shot-down|title=Ukrainian fighter plane shot down by pro-Russia rebels|date=17 August 2014|work=The Guardian|access-date=17 August 2014}}</ref> Градот Горливка, окупиран од бунтовниците, бил опкружен од вооружените сили на 18 август. <ref name="BBC24242">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28832873|title=Ukraine refugee convoy hit by rockets, says military|date=18 August 2014|work=BBC News|access-date=18 August 2014}}</ref> Владините сили, исто така, напредувале во периферијата на градот Луганск. Конвој бегалци од Луганск [[Напад на бегалски конвој во Новосвитливка|бил погоден]] од ракети „Град“ во близина на селото Новосвитливка. Десетици цивили загинале во нападот, за кој Советот за национална безбедност и одбрана на Украина ги обвинил бунтовниците. Бунтовниците негирале дека нападнале какви било конвои на бегалци. Премиерот на ДНР, Александар Захарченко, изјавил дека доколку украинската влада даде „''разумни предлози за положување оружје, затворање на границите, ќе разговараме под еднакви услови како рамноправни партнери''“. <ref name="hardware that we took from the Ukrainian military">[http://tass.ru/en/world/745598 Donetsk Republic prime minister says militia ready for reasonable talks with Kiev], [[Information Telegraph Agency of Russia]] (19 August 2014)</ref> Сепак, тој додал дека владата „''мора да нè признае како држава, сега веќе е невозможно да се побара одреден степен на автономија''“. Откако навлегле во градот Луганск на 18 август, владините сили започнале да напредуваат низ градот „блок по блок“ на 19 август. <ref name="BBCalcta">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28858542|title=Ukraine street battles in Luhansk as troops advance|date=19 August 2014|work=BBC News|access-date=19 August 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/219015.html|title=Government forces continue to clear Luhansk of militants – interior minister's adviser|date=19 August 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=19 August 2014}}</ref> Борби се слушале на улиците низ градот, а гранатирањето на многу области окупирани од бунтовниците продолжило. Исто така, имало борби во [[Макиевка]] и [[Иловајск]], два града во близина на градот Донецк. Портпаролот на Министерството за внатрешни работи изјавил дека владините сили го „чистат“ Иловајск од бунтовниците, а подоцна го зазеле поголемиот дел од градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/government_forces_clearing_ilovaisk_of_snipers_325474|title=Government forces clearing Ilovaisk of snipers|date=19 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=19 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819163725/http://www.ukrinform.ua/eng/news/government_forces_clearing_ilovaisk_of_snipers_325474|archive-date=19 August 2014}}</ref> Седиштето на ДНР во градот Донецк исто така било гранатирано. Борбите низ Донечката Област на 19 август резултирале со смрт на 34 цивили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28866283|title=Fierce battle for town of Ilovaisk|date=20 August 2014|work=BBC News|access-date=20 August 2014}}</ref> До раната вечер на 20 август, владините сили соопштиле дека повторно зазеле „''значајни делови''“ од градот Луганск, по серија битки на улиците во текот на денот. <ref>{{Наведени вести|url=https://news.yahoo.com/fighting-outside-key-ukrainian-city-kills-9-troops-091723576.html|title=Ukrainian govt troops take over much of Luhansk|date=20 August 2014|work=Yahoo News|access-date=20 August 2014|agency=Associated Press|location=Donetsk}}</ref> На 23 август, тешко вооружени мажи, за кои се верува дека биле руски војници, поставиле блокада на патот југозападно од [[Амвросиевка]], во близина на Колоски, приближно 10 километри од границата. <ref name="orlando">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.orlandosentinel.com/news/sns-rt-us-ukraine-crisis-fighters-20140826,0,4798053.story|title='Men in green' raise suspicions of east Ukrainian villagers|last=Tsvetkova|first=Maria|work=[[Orlando Sentinel]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903202111/http://www.orlandosentinel.com/news/sns-rt-us-ukraine-crisis-fighters-20140826,0,4798053.story|archive-date=3 September 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://ru.reuters.com/article/topNews/idRUKBN0GQ20Q20140826?sp=true|date=26 August 2014|work=[[Reuters]]|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140828173518/http://ru.reuters.com/article/topNews/idRUKBN0GQ20Q20140826?sp=true|archive-date=28 August 2014|language=ru|script-title=ru:Блокпост "зеленых человечков" насторожил жителей востока Украины|trans-title=Checkpoint "green men" alerted residents of eastern Ukraine}}</ref> Следниот ден, украинските медиуми објавиле дека оклопни сили на руската армија опремени со 250 возила и артилерија влегле во Амвросиевка, во она што сметале дека претставува почеток на голема офанзива врз [[Мариупол]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/news/politics/3032771-v_amvrosievku_voshli_rossiyskie_voyska_istochnik.htm|title=В Амвросиевку вошли российские войска без знаков отличия|date=24 August 2014|publisher=Liga News|trans-title=Russian troops entered Amvrosievka without insignia|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019095206/http://news.liga.net/news/politics/3032771-v_amvrosievku_voshli_rossiyskie_voyska_istochnik.htm|archive-date=19 October 2017|accessdate=11 April 2015}}</ref> До 25 август, контраофанзивата на бунтовниците го запре анапредувањето на владата кон градовите Донецк и Луганск. <ref name="Stfore2">{{Наведени вести|url=http://www.stratfor.com/sample/analysis/after-re-establishing-supply-lines-ukrainian-separatists-launch-counteroffensive|title=Ukrainian Separatists Fight Back to Maintain Supply Lines|date=25 August 2014|work=Stratfor|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826212148/http://www.stratfor.com/sample/analysis/after-re-establishing-supply-lines-ukrainian-separatists-launch-counteroffensive|archive-date=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците ги нападнаалевладините позиции во [[Штастја]] и по должината на реката [[Северски Донец]] во Луганската Област. Кога се случил овој напад, бунтовниците во Луганск добиле засилување. Владините сили во близина на Иловајск и Амвросиевка во Донечката Област биле опкружени од бунтовници, откако нивниот обид да го освојат Иловајск бил запрен со силно гранатирање. Провладиниот доброволен баталјон [[Донбас (бригада)|Донбас]], заробен во градот со денови од страна на бунтовниците, ја обвинил украинската влада и вооружените сили дека ги „''напуштаат''“. <ref name="NYTvoceuk">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/28/world/europe/video-of-combat-in-eastern-ukraine-adds-to-worries-in-kiev.html|title=Video of Combat in Eastern Ukraine Adds to Worries in Kiev|last=Mackey|first=Robert|date=27 August 2014|work=The New York Times|access-date=27 August 2014}}</ref> Други доброволни баталјони, како што се [[Азов (бригада)|„Азов“]] и „[[Днипро (бригада)|Днипро]]“, го напуштиле Иловајск откако наишле на жесток отпор. Водачот на баталјонот „Донбас“, Семен Семенченко, изјавил: „''Мислам дека е профитабилно за Министерството за одбрана да не испраќа помош, туку да се постигне ситуација во која доброволните баталјони ќе почнат да се обвинуваат меѓусебно за тоа кој кому му помогнал''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/abandoned-donbas-battalion-fights-on-361886.html|title=Abandoned Donbas Battalion fights on|date=24 August 2014|work=Kyiv Post|access-date=27 August 2014}}</ref> Колона оклопни возила влегла во Украина од Русија во близина на [[Новоазовск]] на 25 август. <ref name="nyt1"/> <ref name="BBCcfrmom">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28924945|title='Column from Russia' moves on Mariupol|date=25 August 2014|work=BBC News|access-date=25 August 2014}}</ref> Немало бунтовнички формации во област од 30 км во текот на многу недели. <ref name="REU26AUG2014">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-novoazovsk-idUKKBN0GQ19Y20140826|title=In Ukraine, an armoured column appears out of nowhere|date=26 August 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306025346/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-novoazovsk-idUKKBN0GQ19Y20140826|archive-date=6 March 2016}}</ref> Жестоки борби се воделе во селото Маркине, 7 километри од Новоазовск. Бунтовниците го користеле селото како основа за гранатирање на Новоазовск. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-column-idUSKBN0GP0MB20140825|title=Ukraine accuses Russia of opening new front before leaders' meeting|date=25 August 2014|work=Reuters|access-date=25 August 2014}}</ref> Портпаролот на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина изјавил дека влегувањето на колоната во Украина е обид „''на руската војска под маската на борци од Донбас да отвори нова област на воена конфронтација''“. Според мрежната страница на градот Мариупол, батаљоните „[[Днипро (бригада)|Днипро]]“ и „[[Донбас (бригада)|Донбас]]“ го одбиле нападот, а „напаѓачите“ се повлекле кон границата. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_retreating_from_novoazovsk_to_border_325628|title=Terrorists retreating from Novoazovsk to border|date=25 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=25 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626205659/http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_retreating_from_novoazovsk_to_border_325628|archive-date=26 June 2015}}</ref> Рускиот министер за надворешни работи [[Сергеј Лавров]] изјавил дека немал сознанија за инцидентот и посочил дека извештаите за инцидентот како упад на руските сили се „дезинформации“. <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-idINL5N0QV33V20140825|title=Ukraine Accuses Russia of Opening New Front Before Putin-Poroshenko Meeting|date=25 August 2014|work=Reuters|access-date=25 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101327/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-idINL5N0QV33V20140825|archive-date=5 March 2016}}</ref> Непосредно пред појавата на колоната, областа била силно гранатирана. Најблиските позиции на бунтовничката артилерија биле надвор од дострелот на оваа област. Селаните од Колоски во [[Старобешевски Регион|Старобешевскиот Регион]] за [[Ројтерс]] изјавиле дека во селото за време на викендот од 23 до 24 август се појавиле воени лица со руски акценти и без идентификациски ознаки. <ref name="REUmigewe">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-fighters-idUSKBN0GQ1X520140826|title='Men in green' raise suspicions of east Ukrainian villagers|date=26 August 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014}}</ref> Тие поставиле блокада на патот во близина на селото. Мажите носеле препознатливи бели ленти на ракавиците. Селаните ги нарекувале „[[Зелени човечиња|мали зелени луѓе]]“, термин што се користел за да се означат нерегуларните руски сили кои ја презеле контролата врз Крим од февруари 2014 година. По појавувањето на овие луѓе, десет војници во зелени воени униформи со бели ленти на ракави биле приведени од украинските сили во [[Ѕеркална]]. Ова село е северно од Новоазовоск, од Колоски и околу 20 километри од руската граница. <ref name="REUmigewe" /> <ref name="BBCcrtoi">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28934213|title=Captured Russian troops 'in Ukraine by accident'|date=26 August 2014|work=BBC News}}</ref> Руската војска потврдила дека овие луѓе биле руски падобранци и дека биле заробени. Руското Министерство за одбрана соопштило дека мажите влегле во Украина „''по грешка за време на вежба''“. Безбедносната служба на Украина (СБУ) објавила видеа со интервјуа со заробените руски војници. Во едно од видеата, еден војник рекол дека нивните команданти ги испратиле на 70-километарски марш „''без да ја објаснат својата цел или да предупредат дека ќе бидат на украинска територија, каде што биле уапсени од украинските сили и се предале без борба''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/russian-paratroops-in-ukraine-lost-in-media-haze-video/505944.html|title=Russian Paratroops in Ukraine: Lost in Media Haze|date=26 August 2014|work=The Moscow Times|access-date=26 August 2014}}</ref> [[Податотека:2014._Донецк_464.jpg|мини|Луѓе чекаат во ред за вода во Донецк, 22 август 2014 година]] Бунтовниците навлегле во [[Новоазовск]] на 27 август. <ref name="NYT2782014"/> <ref name="BBC27AUG">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28951319|title=Rebels push into port of Novoazovsk|date=27 August 2014|work=BBC News|access-date=27 August 2014}}</ref> Додека украинската влада изјавила дека има „''целосна контрола''“ врз Новоазовск, градоначалникот на градот Олег Сидоркин потврдил дека бунтовниците го освоиле. Тој исто така изјавил дека „десетици“ тенкови и оклопни возила биле користени од бунтовниците во нивниот напад врз градот. Најмалку четири цивили биле повредени од гранатирањето на бунтовниците. На север, во близина на [[Старобешево]], украинските сили изјавиле дека забележале колона од 100 оклопни возила, тенкови и ракетни камиони „Град“ што се движела кон југ, кон Новоазовск. Тие изјавиле дека овие возила биле обележани со „''бели кругови или триаголници''“, слични на белите ленти видени на заробените руски падобранци претходно во текот на неделата. Среде притисокот на овој нов трет фронт, владините сили се повлекле кон запад кон [[Мариупол]]. Тие го евакуирале градот Старобешево, како дел од пограничната област од [[Азовско Море|Азовското Море]] до постојните територии под контрола на бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/08/fighting-ukraine-coastline-intensifies-201482718054359321.html|title=Fighting for Ukraine's coastline intensifies|date=27 August 2014|access-date=27 August 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> Извештај на ''„[[The New York Times|Њујорк тајмс]]“'' ги опишал војниците кои се повлекувале како „''исцрпени, валкани и разочарани''“. Западните претставници ги опишале новите акции на бунтовниците како „''прикриена инвазија''“ од страна на Руската Федерација, со тенкови, артилерија и пешадија за кои се вели дека влегле во Украина од руска територија. Портпаролката на американскиот [[Стејт департмент|Стејт департмент,]] Џен Псаки, изјавила дека „''овие упади укажуваат дека веројатно е во тек контраофанзива под водство на Русија''“, а украинскиот претседател [[Петро Порошенко]] изјавил дека „''се случи инвазија на руските сили''“. <ref name="REUuars">{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|title=Ukraine accuses Russia of launching invasion|date=28 August 2014|work=Reuters|access-date=28 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306155640/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|archive-date=6 March 2016|location=Kyiv}}</ref> <ref name="Pgov31102">{{Наведена изјава за печат|title=President cancelled his visit to Turkey and urgently convenes the NSDC meeting|date=28 August 2014|url=http://president.gov.ua/en/news/31102.html|access-date=28 August 2014}}</ref> Во изјавата на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина подоцна се вели дека Новоазовск бил заземен од „руски трупи“, и покрај претходните негирања од страна на украинската влада. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28967526|title='Russian troops deployed' in Ukraine – Poroshenko|date=28 August 2014|work=BBC News|access-date=28 August 2014}}</ref> Според Советот за национална безбедност, украинските трупи се повлекле од Новоазовск за да спасат животи и наместо тоа подготвувале одбрана во [[Мариупол]]. Во меѓувреме, борбите продолжиле во и околу градот Донецк. Гранати паднале врз [[Калинински Регион (Донечка Област)|Калининскиот Регион]] Донецк, а бригадата Донбас продолжила да се бори против бунтовниците кои ги држеле во опсада во Иловајск со денови. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 27 August 2014|date=28 August 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123030|access-date=28 August 2014}}</ref> Командантот на НАТО, бригаден генерал Нико Так, на 28 август изјавил дека „доста повеќе“ од 1.000 руски војници дејствуваат во зоната на војната во Донбас. <ref name="NY28Aug2014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/29/world/europe/ukraine-russia-nato-photos.html|title=Over 1,000 Russian Soldiers Join Fight, NATO Says|last=MacFarquhar|first=Neil|date=28 August 2014|work=The New York Times|access-date=28 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> Среде она што ''„Њујорк тајмс“'' го опишал како „хаос“ во зоната на воениот судир, бунтовниците го вратиле [[Саур-Могила]]. И покрај овие напредувања на проруските сили, Националната гарда на Украина привремено го вратила градот Комсомолское во Старобешевскиот Регион во Донечката Област на 29 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukraine-national-guard-now-controlling-komsomolske-in-donetsk-region-362529.html|title=Ukraine National Guard now controlling Komsomolske in Donetsk region|date=29 August 2014|work=Kyiv Post|access-date=29 August 2014}}</ref> Сепак, два дена подоцна, украинските сили се повлекле од градот, а Комсомолское повторно бил преземен од силите на ДНР. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.digitaljournal.com/news/world/as-ukrainian-troops-retreat-separatists-celebrate-new-offensive/article/400465|title=As Ukrainian troops retreat, separatists celebrate new offensive|date=31 August 2014|work=Digital Journal|access-date=2 September 2014}}</ref> На други места, украинските сили се повлекле од [[Новосвитливка (Луганска Област)|Новосвитливка]] откако биле нападнати од, како што кажале, „руски тенкови“. Тие изјавиле дека секоја куќа во селото била уништена. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28993873|title=EU 'must act on Russia aggression'|date=30 August 2014|work=BBC News|access-date=30 August 2014}}</ref> Заробениот баталјон Донбас се повлекол од [[Иловајск]] на 30 август откако преговарал за договор со проруските сили. Според некои од војниците кои се повлекле од Иловајск, силите на ДНР го прекршиле договорот и пукале врз нив додека тие се повлекле под бели знамиња, убивајќи дури неколку десетици војници. <ref>{{Наведени вести|url=http://bigstory.ap.org/article/pro-russia-rebels-confident-after-making-gains|title=PRO-RUSSIA REBELS CONFIDENT AFTER MAKING GAINS|date=30 August 2014|access-date=30 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140902000911/http://bigstory.ap.org/article/pro-russia-rebels-confident-after-making-gains|archive-date=2 September 2014|agency=Associated Press}}</ref> [[Податотека:Arseniy_Yatsenyuk_awarding_wounded_volunteers.jpg|мини|Украинскиот премиер [[Арсениј Јацењук]] ги доделува волонтерите од баталјонот Донбас, 1 септември 2014 година]] Украински патролен брод во [[Азовско Море|Азовското Море]] бил погоден од артилериски оган од брегот на 31 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-boat-idUSKBN0GV0NA20140831|title=Rescue under way after separatists claim first attack on Ukrainian ship|last=Polityuk|first=Pavel|date=31 August 2014|work=Reuters|access-date=1 September 2014|last2=Vasovic|first2=Aleksandar}}</ref> Осум морнари биле спасени од бродот што тонел, додека двајца членови на екипажот се водат како исчезнати. Поранешниот командант на бунтовниците [[Игор Гиркин]] изјавил дека бунтовниците „''му го нанеле на непријателот првиот поморски пораз''“. Владините сили се повлекле од [[Лугански меѓународен аеродром|Луганскиот меѓународен аеродром]] на 1 септември, и покрај тоа што го држеле аеродромот од напади на бунтовниците со недели претходно. <ref name="BBC1SEPT">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29009516|title=Troops abandon Luhansk airport after clashes|date=1 September 2014|work=BBC News|access-date=1 September 2014}}</ref> Аеродромот станал сведок на жестоки борби ноќта пред повлекувањето, а украинските власти изјавиле дека нивните сили на аеродромот биле нападнати од колона руски тенкови. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11067351/Ukraine-battles-Russian-tank-column-near-Luhansk-ahead-of-Minsk-peace-talks.html|title=Ukraine withdraws from Luhansk airport after 'Russian tank column' attack|last=Amos|first=Howard|date=1 September 2014|work=The Daily Telegraph|access-date=16 October 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11067351/Ukraine-battles-Russian-tank-column-near-Luhansk-ahead-of-Minsk-peace-talks.html|archive-date=11 January 2022|last2=McElroy|first2=Damien|location=London}}</ref> Судирите продолжиле и на [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]]. [[Податотека:Victims_of_War_in_Ukraine_-_Kyiv_Hospital_-_Exhibition_by_Still_Miracle_Photography_02.jpg|мини|Жртви на војната во Украина - Киевска болница - Изложба од ''Still Miracle Photography 02'']] Набљудувачите на ОБСЕ забележале жестоки борби во близина на селата Широкине и Безимене на 4 септември.<ref name="OSCE4SEPT">{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 4 September 2014: The Situation in Mariupol |date=4 September 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123210 |access-date=5 September 2014}}</ref>Соодветно, овие села се 24 односно 34 километри источно од Мариупол. Украинските власти во Мариупол изјавиле дека ситуацијата таму „''се влошува од час во час''“ и дека постои непосредна опасност од напад врз градот. Силите на ДНР се приближиле на 5 километри од градот на 4 септември, но нивното напредување било одбиено од контранапад во текот на ноќта, започнат од вооружените сили и [[Азов (бригада)|баталјонот Азов]]. <ref name="GUA2424255">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/05/ukraine-heavy-shelling-hours-before-ceasefire-russia|title=Heavy shelling in Ukrainian port of Mariupol hours before agreed ceasefire|date=5 September 2014|work=The Guardian|access-date=5 September 2014}}</ref> Тие биле потиснати назад околу 20 километри источно од градот. Постојано гранатирање се слушало на периферијата на Мариупол. === Прекин на огнот од септември 2014 година === [[Податотека:Yurkevych-Andriy-pohoron-5452.jpg|мини|Погребна служба за украински војник, 11 септември 2014 година]] По неколкудневни мировни преговори во [[Минск]] под покровителство на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ), Украина, Русија, ДНР и ЛНР [[Мински договори|се согласиле за прекин на огнот]] на 5 септември. <ref name="BBC2908"/> Набљудувачите на ОБСЕ изјавиле дека ќе го почитуваат прекинот на огнот и ќе ѝ помогнат на украинската влада во неговото спроведување.<ref>{{Cite press release |title=Chairperson-in-Office welcomes Minsk agreement, assures President Poroshenko of OSCE support |date=5 September 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/cio/123245 |access-date=5 September 2014}}</ref> Според ''[[The New York Times|„Њујорк тајмс“]]'', договорот бил „''скоро дословна''“ реплика на неуспешниот јунски „мировен план од 15 точки“ на украинскиот претседател [[Петро Порошенко]]. <ref name="NYT23425">{{Наведување|last=MacFarquhar|first=Neil|title=Ukraine Deal Imposes Truce Putin Devised|date=5 September 2014|url=https://www.nytimes.com/2014/09/06/world/europe/ukraine-cease-fire.html|journal=The New York Times|access-date=6 September 2014}}</ref> Било договорено дека ќе има размена на сите затвореници од двете страни и дека тешкото вооружување треба да се отстрани од борбената линија. <ref name="WP7SEPT2014">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/ukraines-cease-fire-in-jeopardy-as-new-fighting-reported/2014/09/07/cad0ca80-3689-11e4-8601-97ba88884ffd_story.html|title=Ukraine's cease-fire in jeopardy as new fighting reported|date=7 September 2014|work=The Washington Post|access-date=7 September 2014}}</ref> Хуманитарните коридори требало да се одржуваат за да можат цивилите да ги напуштат погодените области. Претседателот Порошенко изјавил дека на Донечката и Луганската Област ќе им биде доделен „''специјален статус''“ и дека употребата на [[Руски јазик|рускиот јазик]] во овие области ќе биде заштитена со закон. Русија започнала посилна операција за обука и опремување за зацврстување на сепаратистичките сили.  Лидерите на ДНР и ЛНР изјавиле дека ја задржуваат својата желба за целосна независност од Украина, и покрај овие отстапки. Рускиот претседател [[Владимир Путин]] и украинскиот претседател Порошенко разговарале за прекинот на огнот на 6 септември. <ref>{{Наведување|last=Keane|first=Fergal|title=Ukraine ceasefire: Silence on the streets of Mariupol|date=6 September 2014|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-europe-29095968|journal=BBC News|access-date=6 September 2014}}</ref> Двете страни изјавиле дека се задоволни од прекинот на огнот и дека тој генерално се почитува. [[Податотека:Luhansk_International_Airport,_September_4,_2014.jpg|мини|Уништен терминал на аеродромот во Луганск, 4 септември 2014 година]] Примирјето било прекршено повеќе пати во ноќта помеѓу 6 и 7 септември, како и во текот на денот на 7 септември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/07/ukraine-rebels-ceasefire-broken-shelling|title=Ukraine and separatists blame each other after ceasefire broken|date=7 September 2014|work=The Guardian|access-date=7 September 2014}}</ref> <ref name="BBC7SEPT2014">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29098808|title=Ukraine truce shaken by new shelling|date=7 September 2014|work=BBC News|access-date=7 September 2014}}</ref> Овие прекршувања резултирале со смрт на четворица украински војници, додека 29 биле повредени. Било пријавено силно гранатирање од страна на бунтовниците на источната периферија на Мариупол, а набљудувачите на ОБСЕ изјавиле дека украинската влада испукала ракети од меѓународниот аеродром во Донецк. [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]] изјавил дека овие прекршувања на договорот нема да предизвикаат пропаѓање на примирјето. Украинскиот претседател Петро Порошенко изјавил на 10 септември дека „''70% од руските трупи се вратени преку границата''“, а исто така додал дека оваа акција му дала „''надеж дека [[Мински договори|мировните преговори]] имаат добри перспективи''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/10/ukraine-russia-troops-border-east-poroshenko|title=Ukraine says most Russian troops have moved back across border|date=10 September 2014|work=The Guardian|access-date=11 September 2014}}</ref> Сепак, прекршувањата на прекинот на огнот продолжиле. Во согласност со Минскиот протокол, набљудувачите на ОБСЕ изјавиле дека забележале [[размена на затвореници]] во близина на Авдиевка во 03:40 часот на 12 септември. <ref>{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 12 September 2014: Simultaneous Release of Hostages/Prisoners |date=12 September 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123509 |access-date=12 September 2014}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-sanctions-could-be-rolled-back-if-russia-withdraws-u-s-says-1.2764118|title=Ukraine sanctions could be rolled back if Russia withdraws, U.S. says|date=12 September 2014|access-date=12 September 2014|publisher=CBC News}}</ref> Украинските сили ослободиле 31 бунтовник од ДНР, додека силите на ДНР ослободиле 37 украински војници. Набљудувачите на ОБСЕ документирале кршења на Минскиот протокол во бројни области на Донечката област од 13 до 15 септември. <ref name="OSCE15SEPT">{{Наведена изјава за печат|title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 15 September 2014: Monitoring to the east of Donetsk, SMM patrol vehicles hit by fire|date=15 September 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123587|access-date=15 September 2014}}</ref> Овие области ги вклучувале Макиевка, Телманове, Дебалцеве, Петровске, во близина на [[Мариупол]], Јасинувата и Меѓународниот аеродром Донецк, сите каде што се воделе интензивни борби. Две од оклопните возила во кои патувале набљудувачите биле погодени од шрапнели, при што едно од возилата станало нефункционално и ги принудило набљудувачите да се повлечат. Според набљудувачите, движењето на трупите и опремата го вршеле и ДНР и украинските сили. Тие исто така изјавиле дека имало „''проблеми со командата и контролата''“ меѓу двете страни во судирот. Набљудувачите го посетиле меѓународниот аеродром во Луганск на 20 септември. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 21 September 2014|date=22 September 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123921|access-date=23 September 2014}}</ref> Тие изјавиле дека аеродромот е „целосно уништен“ и целосно неупотреблив. Украинскиот претседател Петро Порошенко на 21 септември изјавил дека вооружените сили на Украина изгубиле помеѓу 60% и 65% од вкупната активна опрема во текот на војната. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.unn.com.ua/ru/news/1387749-na-peredoviy-bulo-znischeno-60-65-viyskovoyi-tekhniki-v-chastinakh-p-poroshenko|date=21 September 2014|work=Ukrainian National News|access-date=21 September 2014|language=ru|script-title=ru:На передовой уничтожили 60–65% военной техники в частях – П.Порошенко}}</ref> [[Податотека:2014._Кузнечный_фестиваль_в_Донецке_370.jpg|мини|Полицајци од ДНР во Донецк, 20 септември 2014 година]] Членовите на Трилатералната група и ДНР учествувале на видеоконференција на 25 септември 2014 година. <ref name="OSCE26SEPT">{{Наведена изјава за печат|title=Press Statement by the Trilateral Contact Group|date=26 September 2014|url=http://www.osce.org/home/124451|access-date=27 September 2014}}</ref> Според соопштението објавено од ОБСЕ денот по конференцијата, сите страни се согласиле дека борбите се „''смириле во последните денови''“ и дека „''ситуацијата по должината на 70%“'' од тампон-зоната е „''мирна''“. Тие исто така изјавиле дека „ќе вложат напори“ за продолжување на прекинот на огнот. Расфрланите прекршувања на прекинот на огнот продолжиле. <ref name="BBC29SEPT">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29415162|title='Seven Ukraine troops die' in deadliest post-truce attack|date=29 September 2014|work=BBC News|access-date=29 September 2014}}</ref> Во најзначајниот инцидент од почетокот на прекинот на огнот, седум украински војници загинале на 29 септември кога тенковска граната го погодила оклопниот транспортер со кој патувале во близина на [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]]. Следела престрелка, при што многу војници биле повредени. Во текот на следните неколку дена, [[Втора битка за Донечкиот аеродром|борбите продолжиле]] околу меѓународниот аеродром во Донецк, додека самиот град Донецк бил под силно гранатирање.<ref>{{Cite press release |title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 1 October 2014 |date=2 October 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/124979 |access-date=3 October 2014}}</ref><ref>{{Cite press release |title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 2 October 2014 |date=3 October 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/125107 |access-date=3 October 2014}}</ref> Среде ова обновено насилство, претседателот на ОБСЕ, Дидие Буркхалтер, издал соопштение во кое „''ги повикувам сите страни веднаш да престанат со борбите''“, а исто така ркол дека ставањето на прекинот на огнот во опасност од колапс би било „неодговорно и жално“.<ref>{{Cite press release |title=Truce too important for stabilization to be carelessly put at risk, Swiss OSCE Chair says after new outbreak of violence |date=2 October 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/cio/125003 |access-date=3 October 2014}}</ref> Според извештајот објавен од [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|Канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за човекови права]] (ОХЦХР) на 8 октомври, прекинот на огнот спроведен со Минскиот протокол станал „''сè понестабилен''“. <ref>{{Cite press release |title=Report on the human rights situation in Ukraine |date=16 September 2014 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHR_sixth_report_on_Ukraine.pdf |access-date=9 October 2014}}</ref>Во соопштението со кое се најавило објавувањето на извештајот се вели дека најмалку 331 лице било убиено од почетокот на прекинот на огнот и дека најжестоките борби се воделе околу меѓународниот аеродром Донецк, Дебалцево и Штастја.<ref>{{Cite press release |title=Protracted conflict in eastern Ukraine continues to take heavy toll on civilians |date=8 October 2014 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |url=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=15143&LangID=E |access-date=9 October 2014}}</ref> Во извештајот се вели дека поголемиот дел од цивилните смртни случаи биле предизвикани и од бунтовничко и од украинско гранатирање.<ref>{{Cite news |last=Cumming-Bruce |first=Nick |date=8 October 2014 |title=331 Have Died Since Ukraine Signed Truce, U.N. Reports |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/10/09/world/europe/at-least-331-have-been-killed-in-ukraine-since-start-of-cease-fire-un-reports.html |access-date=9 October 2014}}</ref> Неколку стотици војници на Националната гарда протестирале пред зградата на украинската претседателска администрација во Киев на 13 октомври. <ref name="KP14OCT2014">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/politicians-activists-slam-national-guard-protest-as-unpatriotic-367935.html|title=Politicians, activists slam National Guard protest as unpatriotic|date=14 October 2014|work=Kyiv Post|access-date=16 October 2014}}</ref> Тие побарале крај на задолжителната воена обврска и нивна демобилизација. Според ''„Киев пост“'', многу од демонстрантите изјавиле дека се судриле со демонстрантите од [[Евромајдан]] и дека не се наклонети кон тоа движење. === Избори во ноември 2014 и последици === [[Податотека:Donetsk_suburb_after_shelling.jpg|мини|Предградие на Донецк по гранатирањето, 7 ноември 2014 година]] Тешките борби продолжиле низ Донбас во текот на октомври, и покрај прекинот на огнот. Прекршувајќи ја постапката договорена како дел од [[Мински договори|Минскиот протокол]], властите на ДНР и ЛНР одржале парламентарни и извршни избори на 2 ноември. <ref>{{Cite press release |title=So-called elections not in line with Minsk Protocol, says OSCE Chair, calling for enhanced efforts and dialogue to implement all commitments |date=31 October 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/cio/126242 |access-date=1 November 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Kramer |first=Andrew E. |date=2 November 2014 |title=Rebel-Backed Elections to Cement Status Quo in Ukraine |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/11/03/world/europe/rebel-backed-elections-in-eastern-ukraine.html |access-date=3 November 2014}}</ref> Како одговор на изборите, украинскиот претседател Петро Порошенко побарал од парламентот да го поништи „''специјалниот статус''“ кој им бил доделен на областите контролирани од ДНР и ЛНР како дел од Минскиот протокол.<ref>{{Cite news |date=4 November 2014 |title=Poroshenko calls on lawmakers to revoke special status for east, sends more troops to key cities |work=Kyiv Post |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/poroshenko-calls-on-lawmakers-to-revoke-special-status-for-east-sends-more-troops-to-key-cities-370640.html |access-date=6 November 2014}}</ref> Вицепремиерот на ДНР [[Андреј Пургин]] изјавил дека украинските сили започнале „''тотална војна''“ против ДНР и ЛНР на 6 ноември. <ref name="RE6NOV2014">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-military-idUSKBN0IQ1RJ20141106|title=Ukrainian forces deny launching fresh offensive in east|date=6 November 2014|work=Reuters|access-date=6 November 2014}}</ref> Украинските власти негирале каква било офанзива и изјавиле дека ќе се придржуваат до Минскиот протокол. И покрај ова, битките продолжиле низ Донбас, при што загинале многу војници. Истовремено, претставниците на сепаратистите побарале преработка на Минскиот протокол, како резултат на повторливите прекршувања. Повременото гранатирање на Донецк било обновено на 5 ноември. <ref name="BBC9NOV">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29975341|title=Heavy bombardment in rebel-held Donetsk|date=9 November 2014|work=BBC News|access-date=9 November 2014}}</ref> Набљудувачите на ОБСЕ известиле на 8 ноември дека имало големи движења на необележана тешка опрема на територијата што ја држат сепаратистите. <ref name="OSCE8NOV">{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 8 November 2014 |date=8 November 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/126483 |access-date=9 November 2014}}</ref> Овие движења вклучувале оклопни транспортери, камиони, цистерни со бензин и тенкови, кои биле управувани и придружувани од мажи во темнозелени униформи без ознаки. Портпаролите на украинската влада изјавиле дека станува збор за движења на руски трупи, но ова не можело да се потврди независно. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/nov/07/ukraine-russian-military-column-east|title=Ukraine says Russian military column has entered east of country|date=7 November 2014|work=The Guardian|access-date=9 November 2014}}</ref> Во текот на ноќта кон 9 ноември, интензивно гранатирање од позициите на владата и на бунтовниците го потресел Донецк. Претседателот на ОБСЕ, Дидие Буркхалтер, изјавил дека е „''многу загрижен''“ за „''повторното оживување на насилството''“ и ја нагласил важноста од почитување на [[Мински договори|Минскиот протокол]]..<ref>{{Cite press release |title=Concerned about latest SMM reports of activities undermining Minsk commitments, OSCE Chair calls on all sides to preserve and consolidate ceasefire |date=8 November 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/cio/126484 |access-date=9 November 2014}}</ref>Набљудувачите на ОБСЕ забележале повеќе конвои со муниција на територијата под контрола на сепаратистите на 9 ноември. <ref>{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 9 November 2014 |date=9 November 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/126485 |access-date=10 November 2014}}</ref> Меѓу нив биле 17 необележани зелени камиони [[ЗиЛ]] натоварени со муниција кај [[Свердловск (Украина)|Свердловск]] и 17 слични камиони [[КАМАЗ|Камаз]] кои влечеле хаубици кај Зурес. Друг конвој од 43 зелени воени камиони, од кои некои влечеле хаубици и ракетни лансери, бил забележан од набљудувачите на ОБСЕ во Донецк на 11 ноември. <ref>{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 11 November 2014 |date=11 November 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/126556 |access-date=11 November 2014}}</ref> [[Податотека:Damaged_building_in_Kurakhove,_Donetsk_region.jpg|мини|Оштетена зграда во Курахове, 26 ноември 2014 година]] По извештаите за овие движења на војници и опрема, генералот на НАТО Филип Бридлав изјавил на 12 ноември дека може да потврди дека руските војници и тешка опрема влегле во Украина во текот на претходната недела. Како одговор на тоа, украинското Министерство за одбрана соопштило дека се подготвува за обновена офанзива од страна на проруските сили. Портпаролот на руското Министерство за одбрана, генерал-мајор [[Игор Конашенков]], изјавил дека „''немало и нема докази''“ во поддршка на изјавата на [[НАТО]]. <ref name="BBC12NOV">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30025138|title=Russian troops crossed border, Nato says|date=12 November 2014|work=BBC News|access-date=12 November 2014}}</ref> До 2 декември, најмалку 1.000 луѓе загинале за време на борбите во Донбас, од потпишувањето на Минскиот протокол на почетокот на септември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30290310|title=Ukraine, Russia and the ceasefire that never was|date=2 December 2014|work=BBC News|access-date=2 December 2014}}</ref> Во извештајот на Би-Би-Си се вели дека прекинот на огнот бил „фикција“. Во светлината на овие постојани борби, украинските и сепаратистичките сили се согласиле да ги прекинат сите воени операции за „''Денот на тишината''“ на 9 декември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30384665|title=Shaky ceasefire holds as talks expected|date=9 December 2014|work=BBC News|access-date=9 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/12/10/world/europe/ukrainian-military-and-separatists-observe-silent-day.html|title=Ukrainian Military and Rebels Observe 'Silent Day'|last=Kramer|first=Andrew E.|date=10 December 2014|work=The New York Times|access-date=10 December 2014}}</ref> Украинскиот претседател Петро Порошенко изјавил дека се надева оти „Денот на тишината“ ќе го поттикне потпишувањето на нов мировен договор. Иако по „Денот на тишината“ не се одржале нови мировни преговори, борбите меѓу украинските и сепаратистичките сили значително се намалиле во текот на декември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-military-idUSKBN0JX11B20141219|title=Rebels say new Ukraine peace talks will not take place on Sunday: IFX|date=19 December 2014|work=Reuters|access-date=20 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/dec/17/ukraine-ceasefire-frontline-counting-cost-war-uneasy-calm|title=Ukraine ceasefire leaves frontline counting cost of war in uneasy calm|date=17 December 2014|work=The Guardian|access-date=20 December 2014}}</ref> Во извештајот на Меѓународната кризна група било наведено дека [[Финансиска криза во Русија (2014)|финансиската криза во Русија]] кон крајот на 2014 година, заедно со американските и европските економски санкции, го одвратила понатамошниот напредок на проруските сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/235-eastern-ukraine-a-dangerous-winter.pdf|title=Eastern Ukraine: A Dangerous Winter|date=18 December 2014|publisher=International Crisis Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220075521/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/235-eastern-ukraine-a-dangerous-winter.pdf|archive-date=20 December 2014|accessdate=20 December 2014}}</ref> Во извештајот, исто така, се изразило загриженост за потенцијалот за „хуманитарна катастрофа“ во Донбас, контролиран од сепаратистите, во текот на студените зимски месеци, велејќи дека сепаратистите не биле во можност „''да обезбедат основни услуги за населението''“. [[Податотека:Ruins_of_Donetsk_International_airport_(16).jpg|мини|Урнатини на меѓународниот аеродром во Донецк, декември 2014 година. Контролната кула оттогаш е целосно уништена.]] Во согласност со [[Мински договори|Минскиот протокол]], во текот на неделата од 21 до 27 декември се одржале повеќе размени на затвореници. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30606486|title=Ukraine and rebels trade prisoners in Donetsk|date=26 December 2014|work=BBC News|access-date=29 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-prisoners-idUSKBN0K40IZ20141226|title=Kiev, rebels exchange POWs; trains, buses to Crimea suspended|date=26 December 2014|work=Reuters|access-date=29 December 2014}}</ref> Во текот на таа недела во [[Минск]] се одржале повеќе разговори организирани од ОБСЕ, но тие не донеле никаков резултат. На прес-конференција на 29 декември, украинскиот претседател Петро Порошенко изјавил дека Минскиот протокол стапува на сила „''точка по точка''“, а исто така изјавил дека се постигнува „''напредок''“. <ref name="KP29DEC">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/poroshenko-despite-minsk-agreements-martial-law-is-still-an-option-376395.html|title=Poroshenko: Despite Minsk agreements, martial law is still an option|date=29 December 2014|work=Kyiv Post|access-date=29 December 2014}}</ref> Од потпишувањето на Протоколот, над 1.500 лица држени од сепаратистите биле ослободени како дел од размената на затвореници. Додека украинските сили губеле околу 100 луѓе дневно пред Протоколот, само околу 200 биле убиени во четирите месеци од неговото потпишување. Порошенко, исто така, изјавил дека верува оти воениот судир ќе заврши единствено доколку руските трупи го напуштат Донбас. === Ескалација во јануари 2015 година === Набљудувачите на ОБСЕ известиле за „зголемување на тензиите“ по Нова Година.<ref>{{Cite press release |title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM) based on information received as of 18:00 (Kyiv time) |date=5 January 2015 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/133421 |access-date=6 January 2015}}</ref> Биле регистрирани бројни прекршувања на прекинот на огнот, а повеќето се случиле во близина на Донечкиот меѓународен аеродром. Внатрешни борби меѓу бунтовничките групи избувнале во Луганската Област. <ref name="NYT5JAN2015">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/01/06/world/europe/francois-hollande-says-destabilizing-sanctions-on-russia-must-stop-now.html|title=French Leader Urges End to Sanctions Against Russia Over Ukraine|last=Kramer|first=Andrew E.|date=5 January 2015|work=The New York Times|access-date=6 January 2015}}</ref> Во еден инцидент, милитантите на ЛПР изјавиле дека го убиле [[Александар Беднов]], водачот на прорускиот „Батлјон Бетмен“, на 2 јануари 2015 година. Претставници на ЛПР изјавиле дека Беднов водел „нелегален затвор“ и дека се занимавал со мачење на затвореници. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/abuse-torture-revealed-at-self-proclaimed-luhansk-peoples-republic-illegal-prison-376631.html|title=Abuse, torture revealed at separatists' prison in Luhansk|date=3 January 2015|work=Kyiv Post|access-date=6 January 2015}}</ref> Во друг инцидент, водачот на милитантната група Донски Козаци со седиште во Антрацит, Николај Козицин, изјавил дека територијата контролирана од неговата група, станала дел од „Руското Царство“ и дека рускиот претседател [[Владимир Путин]] е нејзин „цар“. <ref name="NYT5JAN2015" /> Меѓуградски автобус запрен на владин контролен пункт во Бугас бил[[Напад на автобус во Волноваха|погоден]] од ракета „Град“ на 13 јануари, при што загинале 12 цивили.<ref>{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine, 14 January 2015: 12 civilians killed and 17 wounded when a rocket exploded close to a civilian bus near Volnovakha |date=14 January 2015 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/134636 |access-date=15 January 2015}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2015 |title=Shell hits bus 'killing 10' in Buhas |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30798426 |access-date=13 January 2015}}</ref> Украинскиот претседател Петро Порошенко прогласил ден на национална жалост. <ref>{{Наведени вести|url=http://uatoday.tv/politics/osce-confirms-grad-strike-on-east-ukraine-bus-and-says-insurgents-will-be-included-in-investigation-402988.html|title=OSCE confirms Grad strike on east Ukraine bus and says insurgents will be included in investigation|date=15 January 2015|work=Ukraine Today|access-date=15 January 2015}}</ref> Бугас се наоѓа на 35 километри југозападно од градот Донецк. [[Податотека:2014-12-25._Открытие_новогодней_ёлки_в_Донецке_13.JPG|мини|Командант на [[Баталјон „Спарта“|баталјонот на ДПР Спарта]] [[Арсениј Павлов]], Донецк, 25 декември 2014 година]] Новата терминална зграда на [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]], која била место на борби меѓу украинските и сепаратистичките трупи од мај 2014 година, била заземена од силите на ДНР на 15 јануари. <ref name="15JANGUARD">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2015/jan/15/russian-backed-separatists-seize-donetsk-airport-ukraine|title=Russia-backed separatists seize Donetsk airport in Ukraine|date=15 January 2015|work=The Guardian|access-date=15 January 2015}}</ref> Во деновите пред заземањето, аеродромот бил силно бомбардиран од сепаратистички ракетен оган. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/01/14/world/europe/10-civilians-are-killed-in-ukraine-as-cease-fire-grows-more-fragile.html|title=10 Are Killed in Ukraine as Diplomacy Hits a Wall|last=Roth|first=Andrew|date=13 January 2015|work=The New York Times|access-date=15 January 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/aponline/2015/01/14/world/europe/ap-eu-ukraine-aid-crunch.html|title=Lack of Aid Deepens Suffering in Conflict-Hit East Ukraine|date=14 January 2015|work=The New York Times|access-date=15 January 2015|agency=Associated Press}}</ref> Лидерот на ДНР, [[Александар Захарченко]], изјавил дека заземањето на аеродромот е првиот чекор кон враќање на територијата изгубена од украинските сили во средината на 2014 година. Тој изјавил: „''Нека нашите сонародници го чујат ова: Ние нема само да се откажеме од нашата земја. Или ќе ја вратиме мирно, или на овој начин''“, осврнувајќи се на заземањето на аеродромот. Таквата офанзива од страна на сепаратистичките сили би сигнализирала целосно распаѓање на често игнорираниот [[Мински договори|Мински протокол]], со кој се воспоставила тампон линија помеѓу териториите контролирани од Украина и териториите контролирани од сепаратистите. <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-klimkin-idINKBN0KT1VD20150120|title=Ukraine accuses separatists of abusing Minsk deal with land grab|date=21 January 2015|work=Reuters|access-date=22 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151216111547/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-klimkin-idINKBN0KT1VD20150120|archive-date=16 December 2015}}</ref> Украинските сили изјавиле дека „''немало наредба за повлекување''“ од аеродромот, а претседателот на парламентот на ДНР, [[Андреј Пургин]], изјавил дека иако силите на ДНР ја презеле контролата врз терминалните згради, борбите биле во тек бидејќи „''Украинците имаат многу места за криење''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ukraine-crisis-residents-flee-savagery-of-the-battle-for-donetsks-airport-9981531.html|title=Residents flee savagery of the battle for Donetsk's airport|last=Carroll|first=Oliver|date=15 January 2015|work=The Independent|access-date=15 January 2015|location=London}}</ref> Истовремено, новата рунда разговори во Минск, закажана за 16 јануари од страна на Трилатералната контакт група за Украина, била откажана откако лидерите на ДНР и ЛНР, Александар Захарченко и Игор Плотницки, одбиле да присуствуваат. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/244837.html|title=No Contact Group meeting without Zakharchenko, Plotnytsky – Kuchma|date=15 January 2015|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=15 January 2015}}</ref> Владина воена операција спроведена за време на викендот од 17 до 18 јануари резултирала со враќање на поголемиот дел од [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]] од страна на украинските сили. <ref name="REU18JAN">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-military-idUKKBN0KR0DD20150118|title=Ukrainian troops retake most of Donetsk airport from rebels|date=18 January 2015|work=Reuters|access-date=18 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305154720/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-military-idUKKBN0KR0DD20150118|archive-date=5 March 2016}}</ref> Според претставникот на украинскиот [[Совет за национална безбедност и одбрана на Украина|Совет за национална безбедност и одбрана]], Андриј Лисенко, операцијата ги вратила линиите на контрола утврдени со [[Мински договори|Минскиот протокол]] и затоа не претставувала негово кршење. Операцијата предизвикала борбите да се движат кон Донецк, што резултирало со силно гранатирање на станбените области на градот што се граничат со аеродромот. Властите на ДНР изјавиле дека ги запреле владините сили кај мостот Путиливски, кој ги поврзува аеродромот и градот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30878406|title=Ukraine conflict: Battles rage in Donetsk and Luhansk|date=19 January 2015|work=BBC News|access-date=19 January 2015}}</ref> Мостот, кој е стратешки важен, бил уништен за време на борбите. Набљудувачите на ОБСЕ известиле дека гранатирањето предизвикало големи штети во станбените области на Донецк, [[Киевски Регион (Донечка Област)|Киевски]], [[Кировски Регион (Донечка Област)|Кировски]], [[Петровски Регион (Донечка Област)|Петровски]] и [[Ворошиловски Регион (Донечка Област)|Ворошиловски]]. <ref>{{Cite press release |title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 19 January 2015 |date=20 January 2015 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/135491 |access-date=20 January 2015}}</ref> [[Податотека:Battle_for_Donetsk_airport,_16_January_2015.jpg|мини|250x250пкс|Баталјонот на ДНР Сомалија во новата терминална зграда на аеродромот во Донецк на 16 јануари 2015 година]] Украинскиот претседател Петро Порошенко на 21 јануари изјавил дека Русија распоредила повеќе од 9.000 војници и 500 тенкови, артилериски единици и оклопни транспортери во Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30928107|title=Ukraine conflict: US accuses rebels of 'land grab'|date=21 January 2015|work=BBC News|access-date=21 January 2015}}</ref> Во статијата што се појавила во ''„Дејли Телеграф“'' се вели дека распоредувањето изгледало како „''одговор на успехот на Киев''“ во задржувањето на контролата врз Донечкиот меѓународен аеродром. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11361286/Russia-sends-9000-troops-into-Ukraine-says-Petro-Poroshenko.html|title=Russia sends 9,000 troops into Ukraine, says Petro Poroshenko|last=Blair|first=David|date=21 January 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=21 January 2015|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11361286/Russia-sends-9000-troops-into-Ukraine-says-Petro-Poroshenko.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> Истиот ден, украинските сили направиле обид да го опколат аеродромот во обид да ги потиснат бунтовниците. <ref name="KP22JAN">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/donetsk-airport-overrun-by-rebels-say-army-volunteers-378037.html|title=Donetsk Airport overrun by rebels, say army volunteers|date=22 January 2015|work=Kyiv Post|access-date=4 June 2015}}</ref> Додека украинските и силите на ДНР се бореле да се оддалечат од аеродромот, група бунтовници упаднале на првиот и третиот кат од новата терминална зграда. Украинските војници се држеле на вториот кат од зградата сè додека таванот не се срушил, при што загинале неколку војници. Преостанатите украински сили биле или заробени, убиени или биле принудени да се повлечат од аеродромот, дозволувајќи им на силите на ДНР да го освојат. Според еден волонтер, загинале 37 украински војници. <ref name="KP22JAN" /> ''„Дејли телеграф“'' го нарекол украинскиот пораз на аеродромот „''разорен''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11363929/Pro-Russia-separatists-vow-further-advances-into-Ukraine-after-taking-Donetsk-airport.html|title=Pro-Russia separatists vow further advances into Ukraine after taking Donetsk airport|last=Oliphant|first=Roland|date=22 January 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=23 January 2015|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11363929/Pro-Russia-separatists-vow-further-advances-into-Ukraine-after-taking-Donetsk-airport.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> [[Податотека:Ded_Moroz_visits_children_in_Donetsk_bomb_shelter,_6_January_2015_(4).jpg|мини|Цивили од Донецк кои живеат во засолниште од бомби, јануари 2015 година]] По оваа победа, сепаратистичките сили започнале да ги напаѓаат украинските сили по линијата на контрола во Донецката и Луганската Област. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-casualties-idUKKBN0KV0LQ20150122|title=Ukraine's forces hold line against Russian troops, rebels – Poroshenko|date=22 January 2015|work=Reuters|access-date=23 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151217033846/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-casualties-idUKKBN0KV0LQ20150122|archive-date=17 December 2015}}</ref> Особено жестоки борби избувнале по должината на реката Северски Донец, северозападно од градот [[Луганск]]. Сепаратистичките сили зазеле украински контролен пункт кај Кримске, нападнале други контролни пунктови во областа и гранатирале села во близина на [[Штастја]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/fighting-under-way-on-bakhmutka-road-in-luhansk-oblast-378083.html|title=Fighting under way on Bakhmutka road in Luhansk Oblast|date=22 January 2015|work=Kyiv Post|access-date=23 January 2015}}</ref> Сепаратистичките сили [[Битка за Дебалцево|започнале напад]] врз градот [[Дебалцево]], кој бил под контрола на владата, во североисточната Донечка Област, напаѓајќи го со артилериски оган. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.france24.com/en/20150123-video-ukraine-military-defend-strategic-eastern-town-debaltseve-pro-russia-separatists/|title=The fight to defend Ukraine's strategic Debaltseve|date=23 January 2015|access-date=25 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150124123633/http://www.france24.com/en/20150123-video-ukraine-military-defend-strategic-eastern-town-debaltseve-pro-russia-separatists/|archive-date=24 January 2015|publisher=France 24}}</ref> ДНР започнала [[Напад врз Мариупол (2015)|напад]] врз [[Мариупол]] од Широкине наутро на 24 јануари. Голем број на ракети од типот „Град“ убиле најмалку 30 лица, а ранети биле уште 83. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-casualties-idUSKBN0KX08B20150124|title=Rebels say launched attack on Mariupol as 20 killed in east Ukraine city|date=24 January 2015|work=[[Reuters]]|access-date=24 January 2015}}</ref><ref>{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 24 January 2015: Shelling Incident on Olimpiiska Street in Mariupol |date=24 January 2015 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/136061 |access-date=24 January 2015}}</ref> Жестоките борби продолжиле во Дебалцево во текот на следната недела, што резултирало со многу цивилни и борбени жртви. <ref>{{Наведени вести|url=http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2015-01-31-EU--Ukraine/id-21c944f206034ca882fc9af9090c9ec7|title=Civilians flee east Ukraine town as fighting intensifies|last=Peter Leonard|date=31 January 2015|access-date=31 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202012237/http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2015-01-31-EU--Ukraine/id-21c944f206034ca882fc9af9090c9ec7|archive-date=2 February 2015|agency=Associated Press}}</ref> Францускиот претседател [[Франсоа Оланд]] и германската канцеларка [[Ангела Меркел]] направиле нов мировен план на 7 февруари. Француско-германскиот план, изготвен по разговорите со украинскиот претседател Петро Порошенко и рускиот претседател Владимир Путин, се сметал за оживување на [[Мински договори|Минскиот протокол]]. Претседателот Оланд изјавил дека планот е „''последна шанса''“ за решавање на судирот. <ref name="7FEB2052">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31185027|title=Ukraine crisis: 'Last chance' for peace says Hollande|date=7 February 2015|work=BBC News|access-date=7 February 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-02-07/putin-rejects-attempts-to-contain-russia-after-peace-talks-fail|title=Putin Rejects Attempts to Contain Russia After Peace Talks Fail|last=Doroshev|first=Anton|date=7 February 2015|work=Bloomberg News|access-date=7 February 2015}}</ref> Планот бил изнесен како одговор на американските предлози за испраќање вооружување до украинската влада, нешто што канцеларката Меркел изјавила дека само ќе резултира со влошување на кризата. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/02/08/world/europe/divisions-on-display-over-western-response-to-ukraine-at-security-conference.html|title=Western Nations Split on Arming Kiev|last=Gordon|first=Michael R.|date=7 February 2015|work=The New York Times|access-date=7 February 2015|last2=Smale|first2=Alison|last3=Erlanger|first3=Steven}}</ref> Борбите се влошиле во пресрет на закажаните разговори на 11 февруари за да се разговара за француско-германскиот мировен план. Силите на ДНР го гранатирале градот Краматорск на 10 февруари, каде што последен пат се воделе борби во јули 2014 година. Гранатирањето било насочено кон седиштето на вооружените сили на градот, но исто така била погодена и блиската станбена област. Седум лица биле убиени, а 26 биле ранети. Провладиниот [[Азов (бригада)|баталјон „Азов']] започнал [[Битка за Широкино|офанзива]] за повторно освојување на областите контролирани од сепаратистите на периферијата на Мариупол, со центар во селото Широкино. Командантот на баталјонот [[Андриј Билецки]] изјавил дека неговите сили се движат кон Новоазовск. <ref name="BBC10FEB">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31357588|title=Ukraine conflict: Battles rage ahead of Minsk talks|date=10 February 2015|work=BBC News|access-date=10 February 2015}}</ref> Во октомври 2015 година, член на набљудувачката мисија Максим Удовиченко, делегиран во ОБСЕ од Русија, бил суспендиран поради „лошо однесување“ поврзано со алкохол додека бил во Северодонецк и признал дека всушност е офицер на ГРУ. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/11965191/Russian-OSCE-monitor-in-Ukraine-fired-after-drunkenly-saying-he-was-a-Moscow-spy.html|title=Russian OSCE monitor in Ukraine fired after 'drunkenly saying he was a Moscow spy'|last=Quinn|first=Allison|date=30 October 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=13 May 2020|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/11965191/Russian-OSCE-monitor-in-Ukraine-fired-after-drunkenly-saying-he-was-a-Moscow-spy.html|archive-date=11 January 2022|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> == Статична војна (2015–2022) == === Минск 2: Прекин на огнот и разрешница === [[Податотека:Donbas_(2015–2022).svg|мини|500x500пкс|Карта на областите под контрола на сепаратистите од завршувањето на Битката кај Дебалцево во 2015 година до руската инвазија на Украина во 2022 година]] [[Податотека:OSCE_SMM_monitoring_the_movement_of_heavy_weaponry_in_eastern_Ukraine_(16544235410).jpg|алт=|мини|Повлекување на украинското тешко вооружување, март 2015 година]] Закажаниот самит во [[Минск]] на 11 февруари 2015 година резултирал со потпишување на нов пакет мерки за мир, наречен [[Мински договори|Минск II]], на 12 февруари. <ref name="BBC12FEB">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31435812|title=Ukraine crisis: Leaders agree peace roadmap|date=12 February 2015|work=BBC News|access-date=12 February 2015}}</ref> Планот, сличен по содржина на неуспешниот [[Мински договори|Мински протокол]], повикувал на безусловно примирје, кое требало да започне на 15 февруари, меѓу многу други мерки. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.france24.com/en/20150212-deal-ceasefire-agreed-ukraine-crisis-minsk-putin-hollande/|title=Ukraine's warring parties agree to February 15 ceasefire|date=12 February 2015|publisher=France 24|accessdate=12 February 2015}}</ref> И покрај потпишувањето на Минск II, борбите продолжиле околу Дебалцево. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31519000|title=Ukraine troops retreat from key town of Debaltseve|date=18 February 2015|work=BBC News|access-date=20 February 2015}}</ref> Силите на ДНР изјавиле дека примирјето не се однесува на Дебалцево и ја продолжиле својата офанзива. Украинските сили биле принудени да се повлечат од областа Дебалцево на 18 февруари, оставајќи ги сепаратистичките сили под контрола. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2015/feb/18/ukrainian-soldiers-share-horrors-of-debaltseve-battle-after-stinging-defeat|title=Ukrainian soldiers share horrors of Debaltseve battle after stinging defeat|date=18 February 2015|work=The Guardian|access-date=20 February 2015}}</ref> Во неделата по падот на Дебалцево во рацете на проруските сили, борбите во зоната на судирот стивнале. <ref name="REU26FEBY">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-idUKKBN0LU1E720150226|title=Ukraine begins artillery withdrawal, recognising truce is holding|date=26 February 2015|work=Reuters|access-date=26 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150226201619/http://uk.reuters.com/article/2015/02/26/uk-ukraine-crisis-idUKKBN0LU1E720150226|archive-date=26 February 2015}}</ref> Силите на ДНР и ЛНР почнале да ја повлекуваат артилеријата од фронтовските линии како што било наведено во Минск II на 24 февруари, а Украина го сторила тоа на 26 февруари. Украина објавила дека нема жртви во периодот од 24 до 26 февруари, нешто што не се случило од почетокот на јануари 2015 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.youtube.com/watch?v=NY0sMKuEXN0|title=Ukraine Heavy Arms Withdrawal: Situation in country's east stabilizes, says military spokesperson|date=26 February 2015|work=Ukraine Today|access-date=26 February 2015}}</ref> Мали престрелки продолжиле во март, но прекинот на огнот во голема мера бил почитуван низ целата борбена зона. Украинските и сепаратистичките сили го повлекле поголемиот дел од тешкото вооружување наведено во Минск II до 10 март. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31806946|title=Poroshenko confirms rebel weapons moved|date=10 March 2015|work=BBC News|access-date=10 March 2015}}</ref> Мали прекршувања на прекинот на огнот продолжиле во текот на март и април, иако тој продолжил да се почитува, а бројот на жртви пријавени од двете страни бил значително намален. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/b073-the-ukraine-crisis-risks-of-renewed-military-conflict-after-minsk-ii.ashx|title=The Ukraine Crisis: Risks of Renewed Military Conflict after Minsk II|date=1 April 2015|work=Crisis Group Europe Briefing N°73|publisher=International Crisis Group|location=Kyiv|format=ASHX file|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403051230/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/b073-the-ukraine-crisis-risks-of-renewed-military-conflict-after-minsk-ii.ashx|archive-date=3 April 2015|accessdate=8 April 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.youtube.com/watch?v=lOmWjP1HIGQ|title=Ukraine: On the frontline of the supposed ceasefire|date=20 March 2015|work=BBC News|access-date=8 April 2015|location=Pisky, Donetsk Oblast, Ukraine}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.9news.com.au/world/2015/04/09/02/59/ukraine-ceasefire-talks-set-to-resume|title=Ukraine ceasefire talks set to resume|date=9 April 2015|work=9news.co.au|access-date=8 April 2015|agency=Agence France-Presse}}</ref> Борбите се разгореле на 3 јуни 2015 година, кога бунтовниците од ДНР [[Битка за Маринка (2015)|започнале напад]] врз [[Маринка (Украина)|Маринка]], контролирана од владата. Во битката таму биле употребени артилерија и тенкови, кои биле опишани како најтешки борби од потпишувањето на Минск II. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-32988499|title=Ukraine crisis: Heavy fighting rages near Donetsk, despite truce|date=3 June 2015|access-date=3 June 2015|publisher=BBC}}</ref> На 15 јуни во градот Донецк се одржал антивоен протест. <ref name="UN15JUNE">{{Наведени вести|url=http://www.unian.info/politics/1089525|title=About 500 people attend anti-war protest in centre of Donetsk|date=15 June 2015|access-date=21 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716035134/http://www.unian.info/politics/1089525|archive-date=16 July 2015|agency=Ukrainian Independent Information Agency}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 19:30 (Kyiv time), 15 June 2015|date=16 June 2015|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/164746|access-date=21 July 2015}}</ref> Протестот, прв од ваков вид на територија контролирана од проруските сепаратисти, повикале на прекин на борбите во Донбас. Околу 500 луѓе, кои се собрале пред зградата на собранието, извикувале: „''Стоп на војната!“, „Вратете ни ги нашите куќи, нашите домови се разурнати!“ и „Излезете од тука!“'' Поточно, демонстрантите барале сепаратистите да престанат со ракетни напади од станбени области на периферијата на Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.forbes.com/sites/paulroderickgregory/2015/06/17/residents-of-donbass-tell-separatists-to-leave-a-glimmer-of-hope/|title=Residents of Donbass Tell Separatists To Leave: A Glimmer Of Hope?|date=17 June 2015|work=Forbes|access-date=21 July 2015}}</ref> [[Податотека:A_Russia-backed_rebel_armored_fighting_vehicles_convoy_near_Donetsk,_Eastern_Ukraine,_May_30,_2015.jpg|мини|Оклопни возила на ДНР во близина на Донецк, мај 2015 година]] Иако сите страни во воениот судир прдолжиле да го поддржуваат исполнувањето на мерките наведени во Минск II, помали престрелки продолжиле секојдневно во текот на јуни и јули 2015 година. Украинските трупи трпеле загуби секојдневно, а прекинот на огнот бил означен како „''нефункционален''“ и „''невозможен за спроведување''“. И покрај постојаните борби и гранатирање по контактната линија, не се случиле територијални промени. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/indepth/inpictures/2015/07/ukraines-forgotten-ceasefire-150713075152583.html|title=Ukraine's forgotten ceasefire|date=14 July 2015|access-date=26 July 2015|publisher=Al Jazeera}}</ref> Оваа состојба на застој довела до тоа војната да биде означена како „замрзнат судир“. <ref name="REU21JULY2015">{{Наведени вести|url=http://www.euronews.com/newswires/3041823-ceasefire-brings-limited-respite-for-east-ukrainians/|title=Ceasefire brings limited respite for east Ukrainians|last=Tsvetkova|first=Maria|date=21 July 2015|work=Euronews|access-date=26 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150725132924/http://www.euronews.com/newswires/3041823-ceasefire-brings-limited-respite-for-east-ukrainians/|archive-date=25 July 2015|agency=Reuters}}</ref> По месеци прекршување на прекинот на огнот, [[Кабинет на Министрите на Украина|украинската влада]], [[Донечка Народна Република|ДНР]] и [[Луганска Народна Република|ЛНР]] заеднички се согласиле да ги прекинат сите борби, почнувајќи од 1 септември 2015 година. Овој договор се совпаднал со почетокот на учебната година во Украина и имало за цел да овозможи уште еден обид за спроведување на точките од [[Мински договори|Минск II]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.dw.com/en/ukraine-and-rebels-to-implement-minsk-deal-by-september-1/a-18676610|title=Ukraine and rebels to implement Minsk deal by September 1|date=27 August 2015|access-date=12 September 2015|publisher=Deutsche Welle}}</ref> До 12 септември, германскиот министер за надворешни работи[[Франк-Валтер Штајнмаер|, Франк-Валтер Штајнмаер,]] изјавил дека прекинот на огнот се почитува и дека страните во судирот се „многу блиску“ до постигнување договор за повлекување на тешкото вооружување од линијата, како што е наведено во Минск II. Во областа околу Мариупол, вклучувајќи го и Широкино, немало борби. Според украинскиот министер за одбрана [[Степан Полторак]], насилството во Донбас го достигнало најниското ниво од почетокот на војната. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-34236464|title=Ukraine ceasefire talks 'make significant progress'|date=13 September 2015|access-date=12 September 2015|publisher=BBC}}</ref> Иако прекинот на огнот продолжило да се почитува до ноември, не било договорено конечно решение за судирот. ''„Њујорк тајмс“'' го опишал овој резултат како дел од „заеднички лак на [[Список на постсоветски воени судири|постсоветски воен судир]], видлив во грузиските енклави [[Јужна Осетија]] и [[Абхазија]], [[Нагорно-Карабах]] во Азербејџан и во [[Приднестровие]]“, и напишал дека областите контролирани од сепаратистите станале „''замрзната зона''“, каде што луѓето „''живеат во урнатини, среде уништена идеологија, во урнатините на старата империја''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/11/11/world/europe/ukraine-frozen-zone-virtual-reality.html|title=A Bleak Future in Eastern Ukraine's Frozen Zone|last=Kramer|first=Andrew E.|date=10 November 2015|work=The New York Times|access-date=12 November 2015|location=Donetsk}}</ref> Оваа состојба продолжила и во 2016 година, со извештај од 15 април на Би-Би-Си во кој sudirot е наречен „заборавената војна на Европа“. <ref name="BBC15APR16">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-35990401|title=Ukraine conflict: Daily reality of east's 'frozen war'|last=Burridge|first=Tom|date=15 April 2016|access-date=15 April 2016|publisher=BBC|location=Ukraine}}</ref> Мали избувнувања на борби продолжиле, иако не се случиле поголеми територијални промени. Ново примирје стапило на сила на 1 септември 2016 година, опишано во тоа време од дописникот на Би-Би-Си Том Бариџ како „''прв пат кога имало вистински прекин на борбите во последните 11 месеци''“, а во 2018 година од ТАСС било опишано како најуспешно примирје во текот на судирот, поради тоа што траело шест недели. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-37243434|title=Ukraine crisis: New ceasefire 'holding with eastern rebels'|date=1 September 2016|access-date=9 September 2016|publisher=BBC}}</ref> <ref name="tass.com/world/1027270">{{Наведени вести|url=http://tass.com/world/1027270|title=Four DPR servicemen killed in shellings by Ukrainian troops in past week|date=23 October 2018|access-date=28 October 2018|agency=[[Information Telegraph Agency of Russia]]}}</ref> За неколку дена, двете страни се обвиниле меѓусебно за кршење на примирјето, иако изјавиле и дека примирјето било широко почитувано. <ref>{{Наведени вести|url=http://news.xinhuanet.com/english/2016-09/06/c_135664492.htm|title=Fresh combat casualties reported in eastern Ukraine despite ceasefire|date=6 September 2016|access-date=9 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160906162127/http://news.xinhuanet.com/english/2016-09/06/c_135664492.htm|archive-date=6 September 2016|agency=[[Xinhua News Agency]]}}</ref> Сепак, на 6 септември (2016), украинските власти јавиле за смртта на уште еден војник. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/369025.html|title=One Ukrainian serviceman killed in Donbas in past 24 hours|date=9 September 2016|access-date=9 September 2016|agency=[[Interfax-Ukraine]]}}</ref> На 24 декември 2016 година, стапило на сила десеттото неопределено примирје од почетокот на судирот; според Специјалната мониторинг мисија на ОБСЕ во Украина, украинската влада и сепаратистите, примирјето не било почитувано. 2016 година била првата целосна календарска година од воениот судир во која Украина не изгубила никакви територии од проруските сили. <ref name="HrWD169117">[http://en.hromadske.ua/articles/show/2016_for_Donbas The Best of the Worst: What 2016 Was Like for Donbas] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170321075130/http://en.hromadske.ua/articles/show/2016_for_Donbas}}, [[Hromadske TV|Hromadske International]] (9 January 2017)</ref> Покрај тоа, и украинските вооружени сили (211 борбени загуби и 256 неборбени загуби) и локалното население (13 во областите контролирани од украинската влада) претрпеле значително помалку жртви отколку во 2015 година. === Јануари 2017 година, борби и неуспешни прекини на огнот === [[Податотека:Передові_позиції_в_населеному_пункті_Піски.jpg|десно|мини|Поглед од пункт за поддршка на украинските вооружени сили во близина на [[Пески (Донечка Област)|Писки]], јануари 2017 година]] На 29 јануари 2017 година, започнал уште еден избув на [[Битка за Авдеивка (2017)|жестоки борби]], центрирани во градот [[Авдеивка]], кој бил под контрола на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/avdiyivka-becomes-center-major-escalation-russias-war-least-10-killed.html|title=Fighting Flares in Avdiyivka: Epicenter of major escalation in Russia's war|last=Miller|first=Christopher|date=2 February 2017|work=Kyiv Post|access-date=4 February 2017}}</ref> Во 2017 година, во просек, на секои три дена умирал по еден украински војник, со околу 40.000 сепаратисти и 6.000 руски војници во регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/kyiv-says-6000-russian-soldiers-40000-separatists-donbas.html|title=Kyiv says there are about 6,000 Russian soldiers, 40,000 separatists in Donbas|date=11 September 2017|work=Kyiv Post|access-date=16 November 2017}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-russia-creeping-offensive-escalation-fighting/28268104.html|title=Anxious Ukraine Risks Escalation In 'Creeping Offensive'|last=Miller|first=Christopher|date=30 January 2017|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=27 April 2018}}</ref> На 18 февруари 2017 година, рускиот претседател [[Владимир Путин]] потпиша декрет со кој руските власти ќе ги признаат личните документи и документите за регистрација на возила издадени од ДНР и ЛНР. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/vladimir-putin-donald-trump-ukraine-war-crimea-rebels-separatists-executive-order-documents-donetsk-a7587666.html|title=Vladimir Putin issues executive order recognising separatist 'authorities' in Ukraine|last=Dearden|first=Lizzie|date=18 February 2017|work=The Independent|access-date=24 December 2017}}</ref> Претседателскиот декрет се однесувашлна „постојани жители на одредени области на украинските области Донецк и Луганск“, без никакво споменување на самопрогласените Народни Републики. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kremlin.ru/events/president/news/53895|title=Указ о признании документов, выданных гражданам Украины и лицам без гражданства, проживающим на территориях отдельных районов Донецкой и Луганской областей Украины|date=18 February 2017|work=Президент России}}</ref> Украинските власти го осудијледекретот како директно спротивен на договорот Минск II и дека тој „''легално ги признава квази-државните терористички групи кои ја покриваат руската окупација на дел од Донбас'' “. Генералниот секретар на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ) [[Ламберто Заниер]] изјавил на 19 февруари дека декретот „''покажува... признавање на оние кои ги издаваат документите''“ и дека тоа ќе го отежни одржувањето на прекинот на огнот. [[Податотека:Ukrainian_army_trench_in_Donbass.jpg|мини|Украински војник во ров. На фронтот биле изградени обемни рововски мрежи, а судирот се претворил во [[Рововско војување|рововска војна]].]] Рускиот министер за надворешни работи [[Сергеј Лавров]], по состанокот со неговите украински, германски и француски колеги во Минхен на 18 февруари, изјавил дека било договорено прекин на огнот меѓу Украина и сепаратистите, кое стапило на сила од 20 февруари 2017 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-lavrov/russias-lavrov-says-feb-20-ceasefire-in-ukraine-has-been-agreed-idUSKBN15X0LO|title=Russia's Lavrov says Feb. 20 ceasefire in Ukraine has been agreed|date=18 February 2017|work=Reuters}}</ref> Но, според портпаролот на украинските вооружени сили, на 20 февруари 2017 година, нападите на сепаратистите продолжиле, иако тој изјавил дека имало „''значително намалување на воената активност''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-39023753|title=East Ukraine ceasefire due to take effect|last=Burridge|first=Tom|date=20 February 2017|work=[[BBC News]]|access-date=29 December 2017}}</ref> На 21 февруари, генералниот секретар на ОБСЕ, Заниер, изјавил дека сè уште има значителен број прекршувања на прекинот на огнот и „''нема докази за повлекување на оружјето''“. Според двете страни во судирот, четвртиот обид за примирје во 2017 година пропаднал во рок од неколку часа на 24 јуни 2017 година. „''Прекинот на огнот за враќање во училиште''“ што требало да започне на 25 август 2017 година, исто така, веднаш пропаднал кога, на истиот тој ден, двете страни тврделе дека другата страна го прекршила. Понатамошното „Божиќно примирје“ кое требало да се почитува почнувајќи од 00:00 часот ([[источноевропско време]]) на 23 декември 2017 година било веднаш прекршено од силите на ДНР и ЛНР според украинските вооружени сили (пријавувајќи девет прекршувања, вклучувајќи ја и смртта на украински војник убиен од непријателски снајперист и тврдејќи дека Украинците не возвратиле со оган <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/2315889-ukraines-defense-ministry-updates-on-number-of-attacks-on-ukrainian-troops-on-dec-23.html|title=Ukraine's Defense Ministry updates on number of attacks on Ukrainian troops on Dec 23|date=24 December 2017|access-date=24 December 2017|agency=[[Ukrainian Independent Information Agency]]}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/2315729-ukrainian-soldier-killed-by-enemy-sniper-in-donbas-on-first-day-of-christmas-truce.html|title=Ukrainian soldier killed by enemy sniper in Donbas on first day of 'Christmas truce'|date=24 December 2017|access-date=24 December 2017|agency=[[Ukrainian Independent Information Agency]]}}</ref>). <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/2315389-russian-occupation-troops-violate-christmas-ceasefire-ato-hq.html|title=Russian occupation troops violate 'Christmas ceasefire' – ATO HQ|date=23 December 2017|access-date=24 December 2017|agency=[[Ukrainian Independent Information Agency]]}}</ref> <ref name="TASS982709">{{Наведени вести|url=http://tass.com/world/982699|title=Donetsk republic reports violations of truce by Ukrainian army hours after its declaration|date=23 December 2017|work=[[TASS news agency]]|access-date=24 December 2017}}</ref> Од друга страна, ДНР изјавила дека украинските вооружени сили го прекршиле примирјето, додека новинската агенција ЛНР ''Луганскинформцентар'' го изјавила истото, но исто така дека „''прекинот на огнот генерално се почитува''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.com/world/982709|title=Ukrainian units abiding by ceasefire at Lugansk section of frontline|date=23 December 2017|work=[[TASS news agency]]|access-date=24 December 2017}}</ref> На 27 декември 2017 година, како дел од договорот од Минск, била спроведена размена на затвореници, при што 73 украински војници биле разменети за над 200 сепаратисти. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2017/12/27/world/europe/ukraine-prisoner-exchange.html|title=Ukraine Fighting Pauses, Briefly, for Big Prisoner Exchange|last=Higgins|first=Andrew|date=27 December 2017|work=The New York Times|access-date=9 August 2019}}</ref> На 18 јануари 2018 година, украинскиот парламент усвоил закон за враќање на контролата врз областите што ги држат сепаратистите. Законот бил усвоен со поддршка од 280 пратеници во Врховната рада со 450 места <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukrainian-parliament-passes-donbas-reintegration-bill/28982677.html|title=Ukraine Passes Bill To Restore Control Over Separatist-Held Areas|date=19 January 2018|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=19 January 2018}}</ref> (поради војната во Донбас и руската анексија на [[Крим (полуостров)|Крим]] во 2014 година, само 423 од 450 места во парламентот биле избрани на претходните избори <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27518989|title=Ukraine elections: Runners and risks|date=22 May 2014|work=[[BBC News]]|access-date=29 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527092109/http://www.bbc.com/news/world-europe-27518989|archive-date=27 May 2014}}</ref>). Руската влада го осудила законот, нарекувајќи го „''подготовки за нова војна''“, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/politics/2353903-mfa-russia-hysterical-about-ukraines-new-donbas-de-occupation-law-says-kyiv-preparing-for-new-war.html|title=Russia hysterical about Ukraine's Donbas law, says Kyiv "preparing for new war"|access-date=19 January 2018|language=en}}</ref> и ја обвинил украинската влада за кршење на [[Мински договори|договорот од Минск]]. Законот за реинтеграција на Донбас ги означил републиките Донецк и Луганск како „ [[Привремено окупирани територии на Украина|привремено окупирани територии]]“, додека Русија била означена како „агресор“. Законодавството му дало на претседателот Порошенко „''право да користи воена сила во земјата, без согласност од украинскиот парламент''“, што би вклучувало и враќање на Донбас. Предлог-законот поддржува забрана за трговија и транспортна блокада на истокот, што е во сила од 2017 година. Според законодавството, единствените документи издадени од сепаратистите што Украина би ги признала се изводите од матичната книга на родените и смртните изводи. Ново примирје договорено од сите страни во воениот судир стапил на сила на 5 март 2018 година. <ref name="cfDonbasMarch18">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.info/m/war/10036760-ceasefire-in-donbas-1-kia-1wia-amid-two-attacks-on-march-9.html|title="Ceasefire" in Donbas: 1 KIA, 1WIA amid two attacks on March 9|date=9 March 2018}}</ref> До 9 март, украинската војска тврдела дека не се почитува од страна на силите на ДНР и ЛНР, кои пак го тврделе истото и од страна на украинската војска. На 26 март 2018 година, Трилатералната група за Украина се согласила за „''сеопфатен, одржлив и неограничен прекин на огнот''“ што требало да започне на 30 март 2018 година. Тој пропаднал уште на првиот ден. Украина официјално ја завршила „Антитерористичката операција“ и ја заменила со „Здружена операција на силите“ на 30 април 2018 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/10045583-poroshenko-ato-over-joint-forces-operation-starting.html|title=Poroshenko: ATO over, Joint Forces Operation starting|date=16 March 2018|access-date=3 May 2018|agency=Ukrainian Independent Information Agency}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.censor.net.ua/news/3059787/poroshenko_pledges_antiterrorist_operation_in_ukraines_east_to_end_in_may|title=Poroshenko pledges anti-terrorist operation in Ukraine's east to end in May|date=5 April 2018|publisher=Censor.NET|accessdate=3 May 2018}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/502349.html|title=Poroshenko states completion of ATO, launch of joint forces operation in Donetsk and Luhansk regions|date=30 April 2018|access-date=3 May 2018|agency=Interfax-Ukraine}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.info/politics/10070066-anti-terrorist-operation-in-donbas-to-end-in-may-poroshenko.html|title=Anti-Terrorist Operation in Donbas to end in May – Poroshenko {{!}} The operation will gain a military format under the leadership of General Serhiy Nayev|date=5 April 2018|publisher=[[Ukrainian Independent Information Agency|UNIAN]]|accessdate=3 May 2018}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mil.gov.ua/en/news/2018/04/30/president-signed-a-decree-the-joint-forces-operation-on-deflection-and-deterrence-of-russias-armed-aggression-in-the-donbas-began-on-april-30-2018/|title=President signed a Decree: The Joint Forces Operation on deflection and deterrence of Russia's armed aggression in the Donbas began on April 30, 2018|date=30 April 2018|publisher=[[Ministry of Defence (Ukraine)|MoD]]|accessdate=3 May 2018}}</ref> Според генерал-потполковник Сергеј Наиев, командант на Здружената операција на силите, преименувањето имало за цел да означи дека Украина не се бори против домородните „терористи“ или „сепаратистички милитанти“ во Донбас, туку против руската војска. <ref name="eujfa2">{{Наведени вести|url=https://uacrisis.org/en/66558-joint-forces-operation|title=Old war, new rules: what comes next as ATO ends and a new operation starts in Donbas?|date=4 May 2018|access-date=22 July 2020|publisher=Ukraine crisis media centre|language=en-US}}</ref> Истиот ден, САД потврдиле дека испорачале противтенковски ракети „[[ФГМ-148 Џавелин]]“ на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/javelin-missile-delivery-ukraine-us-confirmed/29200588.html|title=U.S. Confirms Delivery of Javelin Antitank Missiles To Ukraine|last=Miller|first=Christopher|date=30 April 2018|access-date=3 May 2018|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> Според ''„Вашингтон пост“'', ракетите ќе бидат држени подалеку од фронтовската линија и ќе бидат употребени само во случај на целосен сепаратистички напад. На 28 јуни 2018 година, бил договорен нов „жетвен“ „сеопфатен и неопределен режим на прекин на огнот“ кој требало да започне на 1 јули 2018 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/514792.html|title=TCG, ORDLO confirm their commitment to comprehensive, timeless ceasefire regime beginning from July 1|date=27 June 2018|agency=[[Interfax-Ukraine]]}}</ref> Во рок од неколку часа по неговиот почеток, и проруската и украинската страна се обвиниле меѓусебно за кршење на ова примирје. Примирјето од 29 август 2018 година, исто така, не успеало. На 31 август 2018 година, лидерот на [[Донечка Народна Република|ДНР]] [[Александар Захарченко]] бил убиен во експлозија во ресторан. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/pro-russian-rebel-leader-killed-in-eastern-ukraine-blast/2018/08/31/12a18336-ad37-11e8-b1da-ff7faa680710_story.html|title=Pro-Russian rebel leader killed in eastern Ukraine blast|date=31 August 2018|work=[[The Washington Post]]}}</ref> Како што било објавено на 27 декември 2018 година, Јуриј Бириуков, советник на украинскиот претседател Петро Порошенко, тврдел дека речиси целата „сива зона“ меѓу завојуваните страни е ослободена од силите предводени од Русија без да се прекршат мировните договори од [[Минск]] и дека е под контрола на украинските вооружени сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/10391709-almost-entire-gray-zone-in-donbas-liberated-by-ukraine-without-minsk-deal-breach-adviser.html|title=Almost entire 'gray' zone in Donbas liberated by Ukraine without Minsk deal breach – adviser}}</ref> Ова било потврдено следниот ден од началникот на Генералштабот на вооружените сили на Украина, [[Виктор Муженко]]. Истиот ден, било договорено ново (и 22-ри обид за) неопределено примирје кое започнува на полноќ на 29 декември. И Украинците и сепаратистите се обвиниле меѓусебно за кршење на прекинот на огнот на денот кога стапил на сила. На 7 март 2019 година, Трилатералната група за Украина се согласила за ново примирје кое требало да започне на 8 март 2019 година. Иако Украина тврдела дека „руските посредници“ (сепаратистите) го прекршиле истиот ден, борбите сепак стивнаале, а украинската страна изјавила дека прекинот на огнот е целосно почитуван од 10 март 2019 година. Во јуни, Русија започнала со распространување на руски пасоши на Украинците што живеат во регионите на Донбас. Овој потег, украинската влада го сметала за чекор кон анексија на регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/ukraine-sees-russias-issuance-passports-eastern-ukraine-step-towards-annexation-2021-05-20/|title=Zelenskiy: Russian passports in Donbass are a step towards 'annexation'|date=20 May 2021|work=[[Reuters]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/russian-passports-putins-secret-weapon-in-the-war-against-ukraine/|title=Russian passports: Putin's secret weapon in the war against Ukraine|last=Dickinson|first=Peter|date=13 April 2021|work=[[Atlantic Council]]}}</ref> === Штајнмаерова формула (2019) и прекин на огнот (2020) === [[Податотека:Zelensky,_Merkel,_Macron,_Putin,_(2019-12-10)_01.jpg|мини|Зеленски, Меркел, Макрон и Путин на заедничка прес-конференција по разговорите од Нормандискиот формат во Париз, декември 2019 година]] По обемни преговори, Украина, Русија, ДНР, ЛНР и ОБСЕ потпишале договор за обид за прекин на воениот судир во Донбас на 1 октомври 2019 година. Наречен „Штајнмаеров формула“, по нејзиниот предлагач, германскиот претседател [[Франк-Валтер Штајнмаер]], договорот предвидувал слободни избори на териториите на ДНР и ЛНР, набљудувани и верификувани од [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]], и последователна реинтеграција на тие територии во Украина со посебен статус. Русија побарала потпишување на договорот пред какво било продолжување на мировните преговори од „[[Нормандиски формат|Нормандискиот формат]]“. <ref name="bbc11oct1"/> Анкета на јавното мислење од март 2019 година од страна на Центарот за источноевропски и меѓународни студии во Донбас контролиран од ДНР/ЛНР, покажала дека 55% се за реинтеграција со Украина, а 45% претпочитаат интеграција во Русија. 58% од сите испитаници поддржале посебен статус или во рамките на Украина или во Русија за регионот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://theconversation.com/most-people-in-separatist-held-areas-of-donbas-prefer-reintegration-with-ukraine-new-survey-124849|title=Most people in separatist-held areas of Donbas prefer reintegration with Ukraine – new survey|last=Sasse|first=Gwendolyn|date=14 October 2019|work=The Conversation|language=en|accessdate=3 November 2019}}</ref> [[Податотека:Участь_НГУ_в_операції_Об'єднаних_сил_IMG_2022_(49718977138).jpg|мини|Војник на украинската Национална гарда на безбедносен контролен пункт, 2019 година.]] Во согласност со Штајнмаеровата формула, украинските и сепаратистичките трупи почнале да се повлекуваат од градот Золоте на 29 октомври. Обидите за повлекување претходно во текот на месецот биле спречени од протести на украинските воени ветерани. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-50221995|title=Troops pull out from key Ukrainian front-line town|date=29 October 2019|work=BBC News|access-date=29 October 2019|language=en-GB}}</ref> Понатамошно повлекување било успешно завршено во [[Петровске]] во текот на ноември. По повлекувањето и успешната размена на затвореници меѓу Русија и Украина, рускиот претседател Владимир Путин, украинскиот претседател [[Володимир Зеленски]], францускиот претседател [[Емануел Макрон]] и германската канцеларка [[Ангела Меркел]] се состанале во [[Париз]] на [[9 декември]] [[2019]] година, во продолжение на разговорите од Нормандискиот формат. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-50713647|title=Putin and Zelensky in landmark Paris peace talks|date=9 December 2019|work=BBC News|access-date=9 December 2019|language=en-GB}}</ref> Двете страни се согласиле да ги разменат сите преостанати воени затвореници до крајот на 2019 година, да работат на нови избори во Донбас и да закажат понатамошни разговори. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-summit-communique/russia-and-ukraine-leaders-in-first-talks-agree-to-exchange-prisoners-idUSKBN1YD2GA|title=Russia and Ukraine leaders, in first talks, agree to exchange prisoners|date=9 December 2019|work=Reuters|access-date=9 December 2019}}</ref> [[Пандемија на КОВИД-19|Пандемијата КОВИД-19]] ги влошило условите за живот во регионите. <ref name="da2">{{Наведени вести|url=https://www.thenewhumanitarian.org/feature/2020/04/20/coronavirus-ukraine-war|title=COVID-19 turns the clock back on the war in Ukraine, as needs grow|date=20 April 2020|work=The New Humanitarian|access-date=3 June 2020|language=en}}</ref> Особено, мерките за карантин наметнати од Украина, ДНР и ЛНР ги спречиле оние на окупираните територии да ја преминат контактната линија, со што им се одземало пристапот до критични ресурси. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/russian-occupied-eastern-ukraine-is-a-ticking-coronavirus-time-bomb/|title=Russian-occupied eastern Ukraine is a ticking coronavirus time bomb|date=8 April 2020|work=Atlantic Council|access-date=3 June 2020|language=en-US}}</ref> Борбите се зголемиле во март 2020 година, со деветнаесет убиени цивили, повеќе отколку во претходните пет месеци заедно. Додека некои премини се отвориле за мал број луѓе во јуни 2020 година, ДНР вовела нови прописи, наводно за да се спречи ширењето на коронавирусот, што го направило речиси невозможно за повеќето луѓе да ја преминат контактната линија. Спротивно на тоа, руската граница била целосно повторно отворена. 29-тиот обид <ref name="7265424Donbass"/> за „целосно и сеопфатно“ примирје стапило на сила на 27 јули 2020 година. За време на неговиот говор на 24 август 2020 година по повод Денот на независноста на Украина, претседателот [[Володимир Зеленски|Зеленски]] објавил дека примирјето е одржано, што довело до 29 дена без борбени загуби. Сепак, Зеленски, исто така, признал дека и покрај размената на затвореници и операциите за деминирање што се случиле, мировниот процес не се движел толку брзо како што очекувало кога го потпишал самитот на 9 декември 2019 година. На 6 септември 2020 година, украинските вооружени сили го пријавиле својот прв борбен пораз од примирјето од 27 јули 2020 година, кога еден војник бил убиен од гранатирање. И покрај ова, претседателот Зеленски на 7 ноември 2020 година изјавил дека откако било воспоставено примирјето во јули 2020 година, смртните случаи на украински војници во борба се намалиле десеткратно, а бројот на напади врз војници се намалил за пет и пол пати.<ref name="3131969ukrinform">[https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3131969-number-of-ukrainian-soldiers-killed-in-donbas-decrease-tenfold-over-103-days-of-ceasefire.html Number of Ukrainian soldiers killed in Donbas decreases tenfold over 103 days of ceasefire], [[Ukrinform]] (7 November 2020)</ref>Од 27 јули 2020 година до 7 ноември 2020 година, само тројца украински војници биле убиени. === Ескалација 2021–2022 === Според украинските власти, во првите три месеци од 2021 година, 25 украински војници биле убиени во конфликтната зона, во споредба со вкупно 50 што загинале во текот на целата 2020 година. <ref name="56678665Ukraineconflict"/> Според Народниот правобранител на ДНР, 85 војници и 30 цивили биле убиени во периодот јануари-октомври 2021 година како последица на воена акција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ombudsman-dnr.ru/obzor-soczialno-gumanitarnoj-situaczii-slozhivshejsya-na-territorii-doneczkoj-narodnoj-respubliki-vsledstvie-voennyh-dejstvij-v-period-s-30-oktyabrya-po-05-noyabrya-2021-g/|title=Обзор социально-гуманитарной ситуации, сложившейся на территории Донецкой Народной Республики вследствие военных действий в период с 30 октября по 05 ноября 2021 г.|work=Office of the Ombudsman of DPR / Уполномоченный по правам человека ДНР|language=ru|accessdate=6 November 2021}}</ref> Кон крајот на март - почетокот на април 2021 година, руската војска преместила големи количини оружје и опрема од западна и средна Русија, па дури и од Сибир, во окупираниот Крим и [[Воронешка Област|Воронешката]] и [[Ростовска Област|Ростовската Област]] во Русија. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.theguardian.com/world/2021/apr/05/eu-sounds-alarm-at-russian-troops-ukraine-border-moves|title=EU and UK pledge backing to Ukraine after Russian military buildup|work=The Guardian|access-date=2021-04-10|language=en}}</ref> Специјалист за разузнавање на „Џејнс“ идентификувал четиринаесет руски воени единици од Централниот воен округ кои се преселиле во близина на руско-украинската граница и го нарекол тоа најголемото ненајавено воено движење од инвазијата на Крим во 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/russian-ground-troop-units-and-iskander-ballistic-missiles-identified-at-ukrainian-border-by-janes|title=Russian Ground Troop Units and Iskander ballistic missiles identified at Ukrainian border by Janes|date=8 April 2021|work=Janes.com|language=en|accessdate=2021-04-10}}</ref> Врховниот командант на украинските вооружени сили [[Руслан Хомчак]] изјавил дека Русија стационирала дваесет и осум баталјонски тактички групи (БТГ) по границата и дека се очекува да бидат донесени уште дваесет и пет, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3217976-khomchak-twentyeight-russian-battalion-tactical-groups-stationed-on-border-with-ukraine.html|title=Khomchak: Twenty-eight Russian battalion tactical groups stationed on border with Ukraine|date=30 March 2021|work=ukrinform.net|language=en|accessdate=2021-04-10}}</ref> вклучително и во [[Брјанска Област|Брјанската]] и [[Воронешка Област|Воронешката Област]] во Западниот воен округ на Русија. Следниот ден, руската државна новинска агенција ТАСС објавила дека педесет од нејзините БТГ составени од 15.000 војници биле распоредени за вежби во Јужниот воен округ, кој го вклучува окупираниот Крим, а исто така се граничи со конфликтната линија во Донбас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tass.com/defense/1273413|title=Over 50 battalion tactical groups to fight enemy drones in southern Russia drills|accessdate=2021-04-10}}</ref> До 9 април, шефот на украинската гранична стража проценил дека 85.000 руски војници веќе се наоѓаат на Крим или во пречник од 40 километри од украинската граница. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/russia-ukraine-military-biden-donbas/2021/04/09/99859490-96d3-11eb-8f0a-3384cf4fb399_story.html|title=On Ukraine's doorstep, Russia boosts military and sends message of regional clout to Biden|last=Morris|first=Loveday|date=2021-04-09|work=The Washington Post|access-date=2021-04-11}}</ref> Портпаролот на руската влада изјавил дека руските воени движења не претставуваат закана, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-russia-kremlin-idUSKBN2BO51M|title=Kremlin says military movements near Ukraine are defensive, pose no threat|date=2021-04-01|work=Reuters|access-date=2021-04-12|language=en}}</ref> но рускиот функционер [[Дмитриј Козак]] предупредил дека руските сили би можеле да дејствуваат за да ги „одбранат“ руските граѓани во Украина, а секоја ескалација на судирот во Донбас би значело „почеток на крајот на Украина“.&nbsp;– „не истрел во ногата, туку во лицето“. <ref>{{Наведени вести|url=https://foreignpolicy.com/2021/04/09/russia-troops-border-donbass-war-putin-zelensky-ukraine/|title=Is Russia Preparing to Go to War in Ukraine?|last=Mackinnon|first=Amy|work=Foreign Policy|access-date=2021-04-10|language=en-US}}</ref> До тогаш, околу половина милион луѓе во самопрогласената [[Донечка Народна Република]] и [[Луганска Народна Република]] добиле [[Руски пасош|руски пасоши]] откако избувнале борбите во 2014 година Русија одбила да учествува кога Украина побарала состанок за Виенскиот Документ со Франција, Германија и [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/western-countries-knock-russia-for-not-attending-talks-on-ukraine/ar-BB1fw1YX|title=Western countries knock Russia for not attending talks on Ukraine|publisher=MSN|accessdate=2021-04-10}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://wien-osze.diplo.de/osze-en/aktuelles/german-french-statement-ukraine-russia/2453272|title=Statement by Germany and France on the occasion of a meeting of OSCE participating States on unusual military activities on the Ukrainian-Russian border|last=Amt|first=Auswärtiges|work=wien-osze.diplo.de|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220212123051/https://wien-osze.diplo.de/osze-en/aktuelles/german-french-statement-ukraine-russia/2453272|archive-date=12 February 2022|accessdate=2021-04-11}}</ref> Германската канцеларка [[Ангела Меркел]] му телефонирала на рускиот претседател [[Владимир Путин]] за да побара прекин на натрупувањето. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-merkel-putin-idUSKBN2BV1VJ|title=Merkel demanded Putin reduce Russian troops around Ukraine: German statement|date=2021-04-08|work=Reuters|access-date=2021-04-10|language=en}}</ref> Портпаролката на Белата куќа на САД, Џен Псаки, објавила на почетокот на април 2021 година дека натрупувањето руски трупи на украинската граница е најголемо од 2014 година. Во април 2021 година, Украина го извршила првото оперативно распоредување на воени беспилотни летала „[[Бајрактар ТБ2]]“ од [[Турција|турско]] производство во регионот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aerotime.aero/27677-ukraine-flies-its-first-turkish-made-armed-drone-over-donbas|title=Ukraine flies its first Turkish-made armed drone over Donbas|last=Charpentreau|first=Clement|date=2021-04-14|work=Aerotime|language=en|accessdate=2021-11-21}}</ref> Во ноември, беспилотно летало „Бајрактар“, контролирано од украинската влада било употребено за уништување на сепаратистичка артилерија од другата страна, која извршувала напад што срамнило со земја куќи и ранило и убило украински војници. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalinterest.org/feature/ukraine's-recent-drone-strike-reignites-tensions-donbass-195709|title=Ukraine's Recent Drone Strike Reignites Tensions in Donbass|date=31 October 2021|work=The National Interest|accessdate=2 November 2021}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/01/15/ukraine-russia-drones-turkey/|title=Why Ukraine's Turkish-made drone became a flash point in tensions with Russia|last=Isabelle Khurshudyan and David L. Stern|date=2022-01-15|work=The Washington Post|access-date=2022-01-29|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> Во ноември, лидерот на ДНР, Денис Пушилин, изјавил дека украинските трупи ја вратиле контролата врз селото [[Старомаривка]] во сивата зона. <ref>{{Наведени вести|url=https://tass.com/world/1354741|title=Ukrainian forces seize village of Staromaryevka — Donetsk Republic|date=2021-10-27|work=TASS|access-date=2021-11-01|language=en}}</ref> Употребата на украински и руски беспилотни летала било критикувано од Франција и Германија, додека Соединетите Американски Држави истакнале дека страната предводена од Русија постојано ги крши договорите со употреба на беспилотни летала и хаубици. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-drone-strike-separatists-zelenskiy/31536185.html|title=Ukraine's Zelenskiy Defends Drone Strike On Russia-Backed Separatists|date=29 October 2021|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=2 November 2021}}</ref> Руските агенции известиле за загриженост од развојот на настаните, предупредувајќи дека понатамошната употреба на Бајрактар ТБ2 во Донбас би можела да ја „''дестабилизира ситуацијата''“ во регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/kremlin-says-turkish-drones-risk-destabilising-situation-east-ukraine-2021-10-27/|title=Kremlin says Turkish drones risk destabilising situation in east Ukraine|date=2021-10-27|work=Reuters|access-date=2021-11-01|language=en}}</ref> Во декември 2021 година, украинските власти соопштиле дека Русија испраќа снајперисти и тенкови во регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/russia-sending-snipers-tanks-try-provoke-ukraine-donbass-kyiv-says-2021-12-07/|title=Russia sending snipers and tanks to try to provoke Ukraine in Donbass, Kyiv says|date=2021-12-07|work=Reuters|access-date=2021-12-09|language=en}}</ref> На 21 јануари 2022 година, претседателот на Руската државна дума, [[Вјачеслав Володин]], повикал на разговори во парламентарното тело за признавање на независноста на регионот Донбас и неговото одвојување од Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-694173|title=Russian Duma chair calls to recognize Donbas independence from Ukraine|last=Jerusalem Post|date=2022-01-21|work=Jerusalem Post|language=en}}</ref> До февруари 2022 година, борбите ескалирале. <ref name=":3">{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-sirens-wail-in-southeast-ukraine-as-civilians-told-to-evacuate-pro/|title=Biden 'convinced' Putin will invade Ukraine as Donbas region ordered evacuated|last=MacKinnon|first=Mark|date=2022-02-18|work=The Globe and Mail|access-date=2022-09-11|last2=Morrow|first2=Adrian|language=en-CA}}</ref> Имало нагло зголемување на артилериското гранатирање од страна на милитантите предводени од Русија во Донбас, што Украина и нејзините сојузници го сметале за обид да се провоцира украинската армија или да се создаде изговор за инвазија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/19/ukraine-russia-war-donbas/|title=In Ukraine's war-weary east, intensifying shelling and battered homes signal attempts at provocation by Russia|last=Khurshudyan|first=Isabelle|date=19 February 2022|work=[[The Washington Post]]|access-date=11 September 2022|last2=Hendrix|first2=Steve}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://kyivindependent.com/national/over-40-shelling-incidents-leave-5-injured-in-donbas/|title=47 shelling incidents leave 5 injured in Donbas|last=Ponomarenko|first=Illia|date=18 February 2022|work=[[The Kyiv Independent]]|access-date=18 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205001/https://kyivindependent.com/national/over-40-shelling-incidents-leave-5-injured-in-donbas/|archive-date=17 February 2022|author-link=Illia Ponomarenko}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.nv.ua/nation/how-russian-proxies-are-attempting-to-provoke-the-ukrainian-army-lying-about-a-ukrainian-offensive-50218033.html|title=How Russian proxy forces are attempting to provoke the Ukrainian army and are lying about a new Ukrainian offensive|last=Volvach|first=Yaroslava|date=18 February 2022|publisher=NV.UA|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218180147/https://english.nv.ua/nation/how-russian-proxies-are-attempting-to-provoke-the-ukrainian-army-lying-about-a-ukrainian-offensive-50218033.html|archive-date=18 February 2022|accessdate=18 February 2022}}</ref> На пример, украинската војска пријавила дека издржила 60 напади по зоната само на 17 февруари, вклучувајќи „''една граната што погоди градинка во близина на фронтовската линија, при што беа повредени тројца вработени. Имаше од два до пет напади дневно во текот на првите шест недели од оваа година''“. Во услови на [[Руско-украинска криза (2021-2022)|зголемени тензии]] меѓу Русија и Украина во февруари 2022 година, рускиот претседател Владимир Путин на 21 февруари објавил дека Русија ќе ја признае независноста на народните републики Донецк и Луганск. <ref name="sds235s">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60468237|title=Ukraine crisis: Russia orders troops into rebel-held regions|date=2022-02-22|work=BBC News|access-date=2022-02-22|language=en-GB}}</ref> По ова соопштение следело наредба за распоредување руски трупи во Донбас како „миротворци“. Како одговор на тоа, голем број западни земји, вклучувајќи ги САД, Велика Британија и ЕУ, објавиле дека ќе воведат нови санкции врз организациите поврзани со Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-60472639|title=Ukraine crisis: UK to sanction Russia over breakaway regions decision|date=2022-02-22|work=BBC News|access-date=2022-02-22|language=en-GB}}</ref> === Руска инвазија на Украина во 2022 година === На 24 февруари 2022 година, Русија започнала нова, целосна [[Руска инвазија на Украина (2022)|инвазија на Украина]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60454795|title=Ukraine-Russia crisis: Ukraine: Russia has launched 'full-scale invasion'|work=BBC News|access-date=2022-02-24|language=en-gb}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uawarexplained.com/russian-invasion/?version=sixty-minutes|title=Invasion of the Russian army|work=UaWarExplained|language=en|accessdate=2022-03-29}}</ref> ДНР и ЛНР се придружиле на офанзивата; сепаратистите изјавиле дека започнала [[Источно боиште (Руска инвазија на Украина)|операција]] за заземање на целата Донечка Област и Луганска Област. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/24/world/russia-ukraine-putin|title=Ukraine Live Updates: Russia Begins Invasion From Land and Sea|last=Troianovski|first=Anton|date=2022-02-23|work=The New York Times|access-date=2022-02-24|last2=MacFarquhar|first2=Neil|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> До 25 март 2022 година, руските сили ја презеле контролата над 93 проценти од Луганската Област и 54 проценти од Донецката Област. <ref name="mfy579">{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/25/russian-army-says-will-focus-on-liberation-of-donbas-region|title=Russian focus on 'liberating' Donbas hints at shift in strategy|date=25 March 2022|work=Al Jazeera|access-date=2022-03-25|language=en}}</ref> Откако наишла на силен отпор на своите операции во другите делови на Украина, Русија истиот ден објавила дека ќе го префрли својот фокус на целосно „ослободување“ на Донбас и започнала [[Битка за Донбас (2022)|кампања]] што ќе трае до поголемиот дел од средината на 2022 година. <ref name="mfy579" /> == Борци == === Список на борци === Во војната во Донбас учествувале разновидни сили, како од странско, така и од домашно потекло. === Руска вмешаност === [[Податотека:2015-05-05._Репетиция_парада_Победы_180.jpg|мини|Неколку тенкови [[Т-72]] Б од руско производство на Донечката Народна Република, за време на воена парада во 2015 година]] Руското вклучување во војната во Донбас се манифестирало во различни форми. Меѓународниот кривичен суд пресудил дека војната претставува и национален и меѓународен вооружен судир во кој се вклучени Украина и Русија, <ref name="icc-prelim-2016">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/iccdocs/otp/161114-otp-rep-PE_ENG.pdf|title=Report on Preliminary Examination Activities (2016)|date=14 November 2016|publisher=[[International Criminal Court]]|language=en|accessdate=2 February 2023}}</ref>  и [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]] пресудил дека Русија ги контролирала бунтовниците од 2014 година па наваму. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=003-7550165-10372782&filename=Grand%20Chamber%20decision%20Ukraine%20and%20the%20Netherlands%20v.%20Russia%20-%20Flight%20MH17%20and%20eastern-Ukraine-conflict%20case%20partially%20admissible,%20will%20proceed%20to%20judgment.pdf|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible|date=25 January 2023|publisher=[[European Court of Human Rights]]}}</ref> [[Податотека:2015-05-05._Репетиция_парада_Победы_099.jpg|мини|Ракетни возила земја-воздух „[[Стрела-10]]“ на Донецката Народна Република, 2015 година]] Првичните протести низ јужна и источна Украина биле во голема мера домашни изрази на незадоволство од новата украинска влада.  Руското вклучување во оваа фаза било ограничено на изразување поддршка за демонстрациите, а појавата на сепаратистите во Донецк и Луганск започнало како мала маргинална група на демонстрантите, независна од руската контрола. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|pages=631–652|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> Сепак, Русија продолжила да го искористи ова за да започне координирана политичка и воена кампања против Украина, како дел од пошироката [[Руско-украинска војна]],   вклучувајќи неколку информативни кампањи и споредни сајбер напади што започнале пред соборувањето на Јанукович во февруари. Рускиот претседател [[Владимир Путин]] му дал легитимитет на новороденото сепаратистичко движење кога го опишал Донбас како дел од историскиот регион „ Нова Русија “ (''Новоросија'') и изјавил дека не разбира како регионот воопшто станал дел од Украина во 1922 година, кога била основана [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинската Советска Социјалистичка Република]]. <ref name="Freedman">{{Наведено списание|last=Freedman|first=Lawrence|date=2 November 2014|title=Ukraine and the Art of Limited War|journal=Survival|language=en|volume=56|issue=6|page=13|doi=10.1080/00396338.2014.985432|issn=0039-6338|doi-access=free}}</ref> Кога украинските власти ги потиснале проруските протести и ги уапсиле локалните сепаратистички лидери на почетокот на март, тие биле заменети со луѓе поврзани со руските безбедносни служби и интереси во руските бизниси, веројатно по наредба на руското разузнавање.  До април 2014 година, руските граѓани ја презеле контролата врз сепаратистичкото движење и биле поддржани од волонтери и материјална опрема од Русија, вклучувајќи чеченски и козачки милитанти. <ref name="REUeuada"/> <ref name="Matsuzato">{{Наведено списание|last=Matsuzato|first=Kimitaka|date=22 March 2017|title=The Donbass War: Outbreak and Deadlock|url=https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&sw=w&issn=10746846&v=2.1&it=r&id=GALE%7CA492538899&sid=googleScholar&linkaccess=abs|journal=Demokratizatsiya|language=en|location=Princeton|publisher=Princeton University Press|volume=25|issue=2|page=176|isbn=978-1-4008-8731-6}}</ref> Според бунтовничкиот командант на ДНР, [[Игор Гиркин]]: „''без оваа поддршка во април, движењето ќе згаснеше, како што се случи во [[Харков]] и [[Одеса]]''“. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|pages=647–648|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> Како што ескалирал судирот меѓу сепаратистите и украинската влада во мај 2014 година, Русија почнала да користи „ хибриден пристап“, применувајќи комбинација од тактики на дезинформација, нерегуларни борци, редовни руски трупи и конвенционална воена поддршка за поддршка на сепаратистите и дестабилизација на регионот Донбас.  <ref name="Fedorov"/> [[Прва битка на Донечкиот аеродром|Првата битка за Донечкиот аеродром]] кон крајот на мај 2014 година означил пресвртница во судирот; тоа била првата битка меѓу сепаратистите и украинската влада во која учествувале голем број руски волонтери. <ref>{{Наведено списание|last=Loshkariov|first=Ivan D.|last2=Sushentsov|first2=Andrey A.|date=2 January 2016|title=Radicalization of Russians in Ukraine: from 'accidental' diaspora to rebel movement|journal=Southeast European and Black Sea Studies|publisher=Informa UK Limited|volume=16|issue=1|pages=71–90|doi=10.1080/14683857.2016.1149349|issn=1468-3857}}</ref> Според украинската влада, на врвот на судирот во летото 2014 година, се наведува дека руските паравоени сили сочинувале помеѓу 15% и 80% од борците. Според корпорацијата RAND, „Русија ги вооружувала, обучувала и водела сепаратистичките сили. Но, дури и според сопствените проценки на Киев, огромното мнозинство од бунтовничките сили се состојат од локално население - а не од војници на редовната руска војска“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rand.org/blog/2022/01/us-military-aid-to-ukraine-a-silver-bullet.html|title=U.S. Military Aid to Ukraine: A Silver Bullet?|date=21 January 2022|work=[[RAND Corporation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122105440/https://www.rand.org/blog/2022/01/us-military-aid-to-ukraine-a-silver-bullet.html|archive-date=22 January 2022}}</ref> [[Податотека:Destroyed_building_in_Debaltseve,_July_25,_2014.jpg|мини|Оштетена зграда на 25 јули 2014 година]] До август 2014 година, украинската „Антитерористичка операција“ успеала значително да ја намали територијата под контрола на проруските сили и се приближила до враќање на контролата врз руско-украинската граница.  Игор Гиркин повикал на руска воена интервенција и изјавил дека борбеното неискуство на неговите нерегуларни сили, заедно со тешкотиите со регрутирањето меѓу локалното население во Донечката Област, ги предизвикало неуспесите. Тој му се обратил на рускиот претседател [[Владимир Путин]], велејќи дека: „''Губењето на оваа војна на територијата што претседателот Владимир Путин лично ја нарече Нова Русија би ја загрозило моќта на Кремљ и, лично, моќта на претседателот''“. Како одговор на влошената ситуација во Донбас, Русија го напуштила својот хибриден пристап и започнала конвенционална инвазија на регионот.  <ref>{{Наведена книга|title=The road to unfreedom: Russia, Europe, America|last=Snyder|first=Timothy|date=3 April 2018|publisher=Crown|isbn=978-0-525-57446-0|edition=First|location=New York, NY|page=191|oclc=1029484935}}</ref> Првиот знак на оваа инвазија било заробувањето на група руски падобранци во активна служба на украинска територија од страна на [[Безбедносна служба на Украина|украинската безбедносна служба]] (БСУ) на 25 август 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sbu.gov.ua/sbu/control/uk/publish/article?art_id=130629&cat_id=39574|title=На Донеччині затримано десять громадян Росії, які незаконно перетнули кордон України зі зброєю у складі диверсійної групи|date=25 August 2014|publisher=Security Service of Ukraine|trans-title=Group of Russian citizens held in Donetsk region crossed the border with weapons as part of sabotage group|archive-url=https://web.archive.org/web/20140828070826/http://www.sbu.gov.ua/sbu/control/uk/publish/article?art_id=130629&cat_id=39574|archive-date=28 August 2014|accessdate=25 August 2014}}</ref> БСУ објавила фотографии од нив и нивните имиња. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unian.ua/politics/955169-oprilyudneno-foto-zatrimanih-rosiyskih-viyskovih.html#ad-image-1|title=Оприлюднено фото затриманих російських військових|date=25 August 2014|publisher=Unian.ua|trans-title=Released photos of Russian soldiers|accessdate=25 August 2014}}</ref> Следниот ден, руското Министерство за одбрана соопштило дека овие војници ја преминале границата „случајно“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazeta.ru/social/news/2014/08/26/n_6425813.shtml|title=Москва: задержанные на Украине военные пересекли границу случайно|date=26 August 2014|publisher=Gazeta.ru|trans-title=Moscow: soldiers arrested in Ukraine crossed the border by accident|accessdate=26 August 2014}}</ref> Според проценките на Николај Митрокин, до средината на август 2014 година, за време на [[Битка за Иловајск|битката кај Иловајск]], имало помеѓу 20.000 и 25.000 војници кои се бореле во Донбас на страната на сепаратистите, а само помеѓу 40% и 45% биле „''локални жители''“. <ref name="wil2">{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|page=649|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> [[Податотека:Vladimir_Putin_and_Sergey_Shoigu_-_Saint-Petersburg_2017-07-30_(1).jpg|мини|[[Владимир Путин]] (десно) и неговиот долгогодишен доверлив министер за одбрана [[Сергеј Шојгу]].]] Почнувајќи од 27 август 2014 година, огромни количини воена опрема и војници ја преминале границата од Русија во јужниот дел на Донечката Област, претходно држен од Украина. Западните претставници ја опишале новата офанзива како „скриена инвазија“. Портпаролката [[Стејт департмент|на американскиот Стејт департмент,]] Џен Псаки, изјавила дека упадите укажуваат на контраофанзива насочена од Русија, додека украинскиот претседател Порошенко изјавил дека руските сили извршиле инвазија. <ref name="REUuars"/>Командантот на [[НАТО]], бригаден генерал Нико Так, на 28 август проценил дека „многу повеќе“ од 1.000 руски војници дејствувале во Донбас. <ref name="NY28Aug2014"/> Во текот на претходната недела Русија ги гранатирала украинските позиции од сопствена територија; прекуграничното гранатирање започнало кон средината на јули, достигнувајќи 53 напади на 40 локации, сериозно влијаејќи на воената операција на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/russian-humanitarian-convoy-enters-ukraine-despite-warnings/2014/08/22/7b14fa8e-29e1-11e4-8593-da634b334390_story.html|title=Russia escalates tensions with aid convoy, reported firing of artillery inside Ukraine|work=The Washington Post|access-date=25 September 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/provallia-in-flames-details-on-russian-rocket-strike/|title=Provallia in flames, details on Russian rocket strike|last=Babiak|first=Mat|date=17 July 2014|access-date=28 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402182336/http://ukrainianpolicy.com/provallia-in-flames-details-on-russian-rocket-strike/|archive-date=2 April 2015|publisher=Ukrainian Policy}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pressimus.com/Interpreter_Mag/press/3365|title=Pressimus – Press – Published by Interpreter_Mag|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225050155/https://pressimus.com/Interpreter_Mag/press/3365|archive-date=25 February 2022|accessdate=25 September 2014}}</ref> Руските претставници негирале каква било улога, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/u-s-says-russia-firing-across-border-into-ukraine-1406231618|title=U.S. Says Russian Artillery Firing Across Border into Ukraine|last=Barnes|first=Julian E.|date=24 July 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=30 August 2014|last2=Mauldin|first2=William}}</ref> негирања кои се сметаат за неверојатни. Пред непријателствата, сепаратизмот во Донбас уживал ограничена поддршка и имал малку докази за поддршка за вооруженото востание. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|page=641|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> Само руската интервенција спречила непосредно украинско решавање на судирот. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|pages=634, 649|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> <ref name="myk22">{{Наведено списание|last=Mykhnenko|first=Vlad|date=15 March 2020|title=Causes and Consequences of the War in Eastern Ukraine: An Economic Geography Perspective|journal=Europe-Asia Studies|volume=72|issue=3|pages=528–560|doi=10.1080/09668136.2019.1684447|issn=0966-8136|doi-access=free}}</ref> Како резултат на тоа, во периодот пред инвазијата во август 2014 година, Русија, исто така, одлучила да ги замени многу од тврдокорните лидери на сепаратистичкото движење, вклучувајќи ги Игор Гиркин и премиерот на ДНР Александар Бородај. Овие замени, земени заедно со последователната инвазија, претставувале уште една пресвртница во природата на судирот. Со оглед на неодамнешните воени неуспеси на ДНР и ЛНР, Русија одлучила дека повеќе не може да се потпира на мешавина од нерегуларни борци во Донбас и наредила промена на раководството.  Таа го напуштила тврдокорниот сепаратистички проект предводен од руски граѓани, кој не можел целосно да го контролира, и го заменила со идејата за посебен статус за Донбас во рамките на Украина и попослушна локална команда на ДНР/ЛНР. <ref>{{Наведување|last=Moniz Bandeira|first=Luiz Alberto|title=Ukrainian Separatists and the war in Donbass|year=2019|journal=The World Disorder: US Hegemony, Proxy Wars, Terrorism and Humanitarian Catastrophes|pages=235–247|editor-last=Moniz Bandeira|editor-first=Luiz Alberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-03204-3_20|isbn=978-3-030-03204-3}}</ref> Ова претставувало руски обид да го „домородизира“ судирот, користејќи ги воено незначајните локални проруски политички активисти како политичка покривка за унапредување на руските интереси во Украина. Поранешниот премиер на ДНР Бородај подоцна изјавил дека околу 50.000 руски граѓани се бореле за сепаратистите до средината на 2015 година, не сметајќи ги редовните руски трупи кои интервенирале од август 2014 година. <ref name="auto1"/> <ref name="auto"/> Руските сили и опрема учествувале во [[Втора битка на Донечкиот аеродром|Втората битка на Донечкиот аеродром]] и [[Битка за Дебалцево|битката кај Дебалцево]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30275259|title=New battle rages at Donetsk airport|date=1 December 2014|work=BBC News|access-date=9 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/02/14/world/europe/ukraine-fighting-escalates-ahead-of-truce.html|title=U.S. Faults Russia as Combat Spikes in East Ukraine|last=Kramer|first=Andrew E.|date=13 February 2015|work=The New York Times|access-date=14 February 2015|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> Во извештај објавен од Кралскиот институт за обединети служби во март 2015 година се вели дека „присуството на голем број руски војници на украинска суверена територија“ станало „трајна карактеристика“ на војната во Донбас од инвазијата во август 2014 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/11/russia-struggling-ukraine-military-operations-report|title=Russian military shelled Ukraine from mid-July, report says|date=11 March 2015|work=The Guardian|access-date=11 March 2015}}</ref> <ref name="RUSIma2015">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|title=Briefing Paper: Russian Forces in Ukraine|last=Igor Sutyagin|date=March 2015|publisher=Royal United Services Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20150508220714/https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|archive-date=8 May 2015|accessdate=11 March 2015}}</ref> По украинскиот пораз кај [[Битка за Дебалцево|Дебалцево]], страните во судирот го потпишале договорот [[Мински договори|Минск II]] за прекин на борбите на 15 февруари 2015 година.  Овие услови биле многу поволни за Русија, бидејќи барале од Украина да им додели „специјален статус“ на областите под контрола на сепаратистите и да ги реинтегрира во Украина, слично на федерализацијата што ја заговарале проруските демонстранти на почетокот на 2014 година. Ова би воспоставило руска „''стратешка линија''“ во Украина што би можела да се искористи за да се спречи идната интеграција на таа земја во [[Европска Унија|Европската Унија]] или [[НАТО]].  На прес-конференција на 17 декември 2015 година, рускиот претседател Владимир Путин за прв пат признал дека имало руско воено присуство во регионот Донбас, иако изјавил дека тоа не значи дека таму има „руски трупи“. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-russia-putin-idUKKBN0U01KP20151217|title=Russia's Putin lashes Turkey, says Russian forces were in Ukraine|date=17 December 2015|work=Reuters|access-date=18 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151218010049/http://uk.reuters.com/article/uk-russia-putin-idUKKBN0U01KP20151217|archive-date=18 December 2015}}</ref> До септември 2015 година, сепаратистичките единици, на ниво на баталјон и повисоко, дејствувале под директна команда на офицери на руските вооружени сили. <ref>{{Наведено списание|date=2016-02-05|title=Russia and the Separatists in Eastern Ukraine|url=https://www.refworld.org/pdfid/56b843194.pdf|journal=Crisis Group Europe and Central Asia Briefing|location=Kyiv/Brussels|publisher=[[International Crisis Group]]|issue=79|pages=8}}</ref> Украина, САД и некои аналитичари сметаат дека биле под команда на 8-та комбинирана вооружена армија на Русија, која била реформирана во рамките на Рускиот јужен воен округ за оваа специфична задача во 2017 година. <ref>{{Наведено списание|last=Bowen|first=Andrew S.|date=2021-11-19|title=Russian Troop Movements and Tensions along the Ukrainian Border|url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IN/IN11806|journal=Insight|publisher=[[Congressional Research Service]]|quote=Since 2014, Russia has created two new Combined Arms Armies (CAAs) in the Western Military District (20th CAA, headquartered in Voronezh) and the Southern Military District (8th CAA, headquartered in Rostov-on-Don and Novocherkassk) bordering Ukraine to oversee, coordinate, and manage command and control of units transported to the border. The 8th CAA also reportedly commands the separatist units in the Russia-controlled regions of eastern Ukraine (Donetsk and Luhansk).}}</ref> <ref>{{Наведено списание|last=Bielieskov|first=Mykola|date=2021-09-21|title=The Russian and Ukrainian Spring 2021 War Scare|url=https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923051224/https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare|archive-date=2021-09-23|access-date=2021-11-25}}</ref> Од февруари 2018 година, бројот на сепаратистички сили се проценува на 31.000, од кои 80% (25.000) биле жители на Донбас, 15% (≈5.000) биле воени изведувачи од Русија и други земји и 3% (900–1.000) биле редовен персонал на руските вооружени сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ukrainianweek.com/Politics/209802|title=The Ukrainian Week|date=21 February 2018|work=ukrainianweek.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324185008/http://ukrainianweek.com/Politics/209802|archive-date=24 March 2022}}</ref> На 24 април 2019 година, претседателот Путин издал извршна наредба со која се забрзал процесот за добивање руско државјанство за жителите на териториите што ги држат ДНР и ЛНР. Оваа „[[пасошизација]]“ е слична на она што Русија го направила во другите проруски протекторати воспоставени по постсоветските судири, вклучително и во [[Приднестровие]], [[Абхазија]] и [[Јужна Осетија]]. Русија ги признала ДНР и ЛНР како независни држави на 21 февруари 2022 година, а потоа им наредила на руските трупи да влезат во Донбас како „миротворци“. Потоа следело започнување на целосна инвазија на Украина. Во април 2023 година, Русија им доделила статус на борбен ветеран на сепаратистичките милитанти кои се бореле во војната во Донбас од 2014 година. <ref name="veterans"/> === Воена помош за Украина === Во декември 2017 година, Соединетите Американски Држави за прв пат ѝ обезбедиле на Украина помош, во форма на [[ФГМ-148 Џавелин|противтенковски ракети „Џавелин“]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cfr.org/timeline/ukraines-post-independence-struggles|title=Ukraine's Post-Independence Struggles|work=Council on Foreign Relations|language=en|accessdate=2021-12-13|archive-date=2022-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220212064454/https://www.cfr.org/timeline/ukraines-post-independence-struggles|url-status=dead}}</ref> Првично, тие требало да се држат подалеку од фронтот, но по втората испорака на слични системи на оружје, тие биле одобрени за употреба насекаде. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-us-javelin-idUSKBN1YU10O|title=Ukraine to buy more U.S. Javelin anti-tank missile systems|date=2019-12-26|work=Reuters|access-date=2021-12-13|language=en}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/34638/ukraine-cleared-to-move-javelin-missiles-to-front-lines-to-blow-up-russian-tanks-defensively|title=Ukraine Cleared To Move Javelin Missiles To Front Lines To Blow Up Russian Tanks "Defensively"|last=Trevithick|first=Joseph|date=7 July 2020|work=The Drive|language=en|accessdate=2021-12-13}}</ref> Во септември 2021 година, Киев командувал со воените сили на заедничка вежба со партнерите од САД и НАТО. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-holds-military-drills-with-us-forces-nato-allies-2021-09-20/|title=Ukraine holds military drills with U.S. forces, NATO allies|date=2021-09-20|work=Reuters|access-date=2021-12-13|language=en}}</ref> Употребата на „Џавелин“ на фронтовската линија била пријавена во ноември 2021 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/43239/ukrainian-troops-have-been-firing-american-made-javelins-at-russian-backed-forces|title=Ukrainian Troops Have Been Firing American-Made Javelin Missiles At Russian-Backed Forces|last=Trevithick|first=Joseph|date=22 November 2021|work=The Drive|language=en|accessdate=2021-12-13}}</ref> == Жртви == Првата жртва поврзана со битката за време на војната се случила на 13 април кога вооружени лица под команда на Игор Гиркин нападнале заседа на украинските специјални сили и убиле еден офицер на СБУ. Според Програмата за податоци за конфликти во Упсала, оваа жртва ја означило линијата на поделба помеѓу мирот и вооружениот судир. {{Sfn|Hauter|2023}} Прагот на вооружен судир бил преминат на почетокот на мај кога повеќе од 25 лица биле убиени од почетокот на судирот. {{Sfn|Kudelia|2025}} До средината на јули до почетокот на август загинале повеќе од илјада луѓе, што е минималниот праг за класифицирање како војна. {{Sfn|Kudelia|2025}} {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Проценетиот број на жртви во војната во Донбас бил 14.200–14.400 до крајот на декември 2021 година, вклучувајќи ги и смртните случаи во неборбени војни. Според [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|Канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за човекови права]], 6.500 биле проруски сепаратистички сили, 4.400 биле украински сили и 3.404 биле цивили. Огромното мнозинство од смртните случаи биле во првите две години од војната (2014 и 2015 година). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crisisgroup.org/content/conflict-ukraines-donbas-visual-explainer|title=Conflict in Ukraine's Donbas: A Visual Explainer|date=29 June 2021|work=Crisis Group|accessdate=25 August 2023}}</ref> === Цивили === Според Обединетите нации, во војната загинале 3.404 цивили, а повеќе од 7.000 биле повредени. Голем број од смртните случаи меѓу цивилите се случиле во првите две години од војната, додека 365 цивили биле убиени во шесте години од 2016 до 2021 година. Во годината пред целосната инвазија на Русија, загинале вкупно 25 цивили, од кои над половина од мини и неексплодирани убојни средства. Од цивилните жртви, најмалку 312 биле странци: 298 патници и членови на екипажот на летот 17 на „Малезија ерлајнс“, 11 руски новинари, <ref>{{Наведени вести|url=http://gruz200.zzz.com.ua/|title=Проект "Груз-200 из Украины в Россию".|access-date=1 August 2018}}</ref> еден италијански новинар, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.scmp.com/news/world/article/1519455/italian-journalist-and-russian-colleague-reported-killed-ukraine|title=Italian becomes first journalist killed in east Ukraine|work=South China Morning Post|access-date=4 February 2017|language=en}}</ref> еден литвански дипломат, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28901386|title=Ukraine crisis: Lithuania envoy killed in Luhansk|work=BBC News|access-date=14 October 2014}}</ref> и еден руски цивил убиен во прекугранично гранатирање. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/russia-warns-ukraine-of-irreversible-consequences-after-cross-border-shelling/2014/07/13/d2be1bb0-0a85-11e4-8341-b8072b1e7348_story.html|title=Russia warns Ukraine of 'irreversible consequences' after cross-border shelling|date=13 July 2014|work=[[The Washington Post]]|access-date=14 July 2014}}</ref> Од 3.106 цивилни жртви поврзани со воениот судир, без да се сметаат жртвите од соборувањето на летот 17 на „Малезија ерлајнс“: 1.852 биле мажи, 1.072 жени, 102 момчиња, 50 девојчиња и 30 возрасни лица чиј пол е непознат. === Украински сили === [[Податотека:On_the_Day_of_Defenders_of_Ukraine,_the_President_honored_the_memory_of_the_fallen_warriors._(52437349696).jpg|мини|Мурал на украински војници кои загинале за време на војната во Донбас во 2014 година]] Украина објавила дека 4.535 нејзини војници биле убиени до крајот на февруари 2022 година, вклучувајќи 253 украински државјани или странци родени во странство. <ref name="memory">{{Наведена мрежна страница|url=https://memorybook.org.ua/en|work=memorybook.org.ua|language=uk|script-title=uk:Книга пам'яті загиблих|trans-title=Memorial Book to the Fallen|accessdate=11 November 2025|quote=Herman Shapovalenko, Yevhen Vorokh, Yuriy Hirchenko}}</ref> {{Efn|Бројот на убиени украински војници ја вклучува и смртта на двајца војници за време на [[Руска анексија на Крим|Руската анексија на Крим]].}} Уште 70 украински војници се водат како исчезнати. До 16 април 2026 година, ''UALosses'' ги потврдил имињата на 6.310 украински војници убиени помеѓу 2014 и 2021 година за време на војната во Донбас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ualosses.org/en/soldiers/|title=UA Losses|date=16 April 2026|accessdate=18 April 2026}}</ref> Проруски извори тврделе дека украинските сили имале 10.000 убиени, 20.000 ранети и 13.500 дезертери или исчезнати, до крајот на јуни 2015 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda-tv.ru/2014/09/02/82429|title=Roundup Novorossia September 1, 2014 (video)|date=2 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909232947/http://www.pravda-tv.ru/2014/09/02/82429|archive-date=9 September 2015|accessdate=14 October 2014}}</ref> === Сепаратистички сили === Сепаратистите објавиле дека до февруари 2015 година изгубиле најмногу 1.400 луѓе. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tass.ru/en/world/774959|title=7,000 people killed during Donbas conflict – DPR representative|date=2 February 2015|accessdate=6 March 2015}}</ref> ОН проценила дека до крајот на декември 2021 година биле убиени околу 6.500 сепаратисти. Украина тврдела дека до почетокот на 2015 година биле убиени 7.577 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/at-least-1638-soldiers-killed-in-russias-war-against-ukraine-382732.html|title=At least 1,638 soldiers killed in Russia's war against Ukraine|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112115/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/at-least-1638-soldiers-killed-in-russias-war-against-ukraine-382732.html|archive-date=2 April 2015|accessdate=5 March 2015}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://donoda.gov.ua/?lang=ua&sec=02.03.09&iface=Public&cmd=view&args=id:25100;tags%24_exclude:46|title=From the beginning of ATO in Donbas more than 14,6 thousands of fighters were killed|date=16 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012043835/http://donoda.gov.ua/?lang=ua&sec=02.03.09&iface=Public&cmd=view&args=id:25100;tags%24_exclude:46|archive-date=12 October 2017|accessdate=16 March 2015}}</ref> сепаратисти, а 12.000 се воделе како исчезнати <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/ua/articles/politics/4860533-sk_lki_boyovik_v_v_yskovikh_rf_zaginuli_v_donbas_za_chas_ato.htm|date=23 January 2015|work=LIGA news|language=uk|script-title=uk:Скільки бойовиків і військових РФ загинули в Донбасі за час АТО|trans-title=How many fighters and RF military have been killed during the Donbas ATO}}</ref> Тие тврделе дека дополнителни 103 руски војници биле убиени помеѓу јануари и април 2016 година. <ref>{{Наведени вести|url=http://uatoday.tv/politics/over-100-russian-servicemen-killed-in-donbas-warzone-since-start-of-2016-627063.html|title=Over 100 Russian servicemen killed in Donbas warzone since start of 2016|date=8 April 2016|access-date=16 October 2016|publisher=uatoday.tv}}</ref> Слика од наводно сепаратистички гробишта во Донецк кон крајот на февруари 2015 година, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://en.censor.net.ua/photo_news/325478/giant_cemetery_of_unidentified_russian_mercenaries_found_by_russian_blogger_in_donetsk_photo|title=Giant cemetery of unidentified Russian mercenaries found by Russian blogger in Donetsk|date=20 February 2015|work=Censor.net}}</ref> покажала бројки кои достигнуваат до најмалку 2.213 мртви. <ref>{{Наведени вести|url=https://news.yahoo.com/russian-activists-fresh-graves-soldiers-killed-ukraine-114424034.html|title=Russian activists say find fresh graves of soldiers killed in Ukraine|last=Maria Antonova|date=20 May 2015|access-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150521024231/http://news.yahoo.com/russian-activists-fresh-graves-soldiers-killed-ukraine-114424034.html|archive-date=21 May 2015|publisher=Yahoo News|agency=Agence France-Presse}}</ref> Кон крајот на август 2015 година, според објавеното ''протекување на'' информации од рускиот новински сајт, ''Деловаја Жизн'', 2.000 руски војници биле убиени во Украина до февруари 2015 година. <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/over-2000-russian-troops-killed-during-ukraine-invasion/|title=Over 2,000 Russian troops killed during Ukraine invasion|last=Goble|first=Paul A.|access-date=25 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150826002407/http://ukrainianpolicy.com/over-2000-russian-troops-killed-during-ukraine-invasion/|archive-date=26 August 2015|agency=Ukrainian Policy|quote="As of February 1, 2015, Moscow had already paid monetary compensation "for more than 2,000 families of soldiers who had been killed and for 3,200 soldiers who were seriously wounded and recognized as invalids.""}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/the-number-of-russian-troops-killed-or-injured-fighting-in-ukraine-seems-to-have-been-accidentally-10472603.html|title=The number of Russian troops killed or injured fighting in Ukraine seems to have been accidentally published|last=Segalov|first=Michael|date=26 August 2015|work=The Independent|access-date=26 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923170558/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/the-number-of-russian-troops-killed-or-injured-fighting-in-ukraine-seems-to-have-been-accidentally-10472603.html|archive-date=23 September 2015|location=London}}</ref> Американскиот државен департмент објавил дека 400-500 руски војници биле убиени до март 2015 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unian.info/world/1053938-nuland-at-least-400-500-russian-soldiers-killed-in-ukraine.html|title=Nuland: At least 400–500 Russian soldiers killed in Ukraine|date=10 March 2015|accessdate=10 March 2015}}</ref> Помеѓу јануари 2017 и крајот на февруари 2022 година, сепаратистичките власти на ДНР објавиле дека вкупно 677 сепаратистички борци биле убиени на територијата контролирана од ДНР. Медиумскиот центар на Луганск објавил уште четири смртни случаи на војници од ЛНР и уште четири смртни случаи на цивили во периодот јануари-февруари 2022 година. ДНР објавила 13 смртни случаи на војници и 8 цивили во овој период, што довело до вкупно 5.059 од 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eng.ombudsman-dnr.ru/the-overview-of-the-current-social-and-humanitarian-situation-in-the-territory-of-the-donetsk-peoples-republic-as-a-result-of-hostilities-in-the-period-from-19-and-25-february-2022/|title=The overview of the current social and humanitarian situation in the territory of the Donetsk People's Republic as a result of hostilities in the period from 19 and 25 February 2022 – Human rights Ombudsman in the Donetsk People's Republic|work=eng.ombudsman-dnr.ru}}</ref> == Последици и хуманитарни проблеми == [[Податотека:Lysychansk_16.jpg|мини|Оштетена зграда во Лисичанск, 4 август 2014 година]] [[Обединети нации|Обединетите нации]] во мај 2014 година забележале „''алармантно влошување''“ на човековите права на територијата кои ја држат бунтовниците поврзани со [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] и [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27438422|title=Ukraine crisis: UN sounds alarm on human rights in east|date=16 May 2014|work=BBC News|access-date=17 May 2014}}</ref> ОН известиле за растечко беззаконие во регионот, документирајќи случаи на целни убиства, мачење и киднапирања, првенствено извршени од силите на Донечката Народна Република. <ref name="un" /> ОН, исто така, известиле за закани, напади и киднапирања на новинари и меѓународни набљудувачи, како и за тепања и напади врз поддржувачи на украинското единство. <ref name="un">{{Наведена книга|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15May2014.pdf|title=Report on the human rights situation in Ukraine|date=15 May 2014|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}</ref> Русија ги критикувала овие извештаи и изјавила дека се „политички мотивирани“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-un-idUSBREA4F05Y20140516|title=Russia lambasts U.N. report on rights in Ukraine|date=16 May 2014|work=Reuters|access-date=13 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140518010929/https://www.reuters.com/article/2014/05/16/us-ukraine-crisis-un-idUSBREA4F05Y20140516|archive-date=18 May 2014}}</ref> Во извештајот на „[[Хјуман рајтс воч]]“ од 2014 година се вели дека „''антикиевските сили во источна Украина киднапираат, напаѓаат и малтретираат луѓе за кои се сомневаат дека ја поддржуваат украинската влада или ги сметаат за непожелни... антикиевските бунтовници користат тепања и киднапирања за да испратат порака дека секој што не ги поддржува подобро да замолчи или да си замине''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/news/2014/05/23/ukraine-anti-kiev-forces-running-amok|title=Ukraine: Anti-Kiev Forces Running Amok|date=23 May 2014|publisher=Human Rights Watch|accessdate=24 July 2014}}</ref> Исто така, постоело повеќе случаи на тепања, киднапирања и можни погубувања на локални жители од страна на украинските трупи, <ref>{{Наведени вести|url=http://www.newsweek.com/evidence-war-crimes-committed-ukrainian-nationalist-volunteers-grows-269604|title=Ukrainian Nationalist Volunteers Committing 'ISIS-Style' War Crimes|date=10 September 2014|work=[[Newsweek]]}}</ref> како што се милицијата на [[Олег Љашко]] и баталјонот за територијална одбрана Ајдар. .<ref>{{Cite press release |title=Impunity reigns for abductions and ill-treatment by pro-Kyiv vigilantes in eastern Ukraine |date=6 August 2014 |publisher=Amnesty International |url=http://www.amnestyusa.org/news/news-item/impunity-reigns-for-abductions-and-ill-treatment-by-pro-kyiv-vigilantes-in-eastern-ukraine |access-date=9 August 2014}}</ref> Во август, Игор Друз, висок советник на прорускиот бунтовнички командант Игор Гиркин, изјавил дека „''Во неколку наврати, во вонредна состојба, извршивме погубувања со пукање за да спречиме хаос. Како резултат на тоа, нашите трупи, оние што се повлекоа од Славјанск, се високо дисциплинирани''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28619599|title=Rebel adviser 'admits executions'|date=2 August 2014|work=BBC News|access-date=2 August 2014}}</ref> До крајот на 2015 година, на заедничката територија на Донбас имало 79 места каде што биле држени киднапирани цивили и воени затвореници. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://interfax.com.ua/news/general/307388.html|title=На неконтролируемой Украиной территории Донбасса есть 79 неофициальных мест незаконного содержания людей|publisher=Interfax Ukraine|accessdate=29 November 2015}}</ref> По првото примирје од Минскиот протокол, воените водачи ја презеле контролата врз областите на сепаратистичката страна. <ref>{{Наведени вести|url=https://apnews.com/article/e2dcda041fa84a7192093bfe98dea55a|title=Ukraine rebels: a disunited front run by warlords|last=Vasilyeva|first=Nataliya|date=11 November 2014|work=Associated Press|access-date=15 November 2020}}</ref> Во извештајот на [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|Канцеларијата на Високиот комесар за човекови права]] на Обединетите нации (ОХЦХР) објавен на 28 јули 2014 година, се вели дека била нанесена штета во вредност од најмалку 750 милиони американски долари на имотот и инфраструктурата во областите Донецк и Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215684.html|title=1,129 civilians killed, 3,442 injured in Ukraine during anti-terrorist operation – UN report|date=28 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=28 July 2014}}</ref> <ref>{{Cite press release |title=Intense fighting in eastern Ukraine 'extremely alarming', says Pillay, as UN releases new report |date=28 July 2014 |publisher=Office of the High Commissioner for Human Rights |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2014/07/intense-fighting-eastern-ukraine-extremely-alarming-says-pillay-un-releases |access-date=28 July 2014}}</ref> Хјуман рајтс воч соопштил дека украинските владини сили, провладините паравоени сили и бунтовниците користеле ненаведувани ракети „Град“ во нападите врз цивилни области, наведувајќи дека „''Употребата на неселективни ракети во населени области го крши меѓународното хуманитарно право или законите на војување и може да претставува воени злосторства''“. <ref>{{Cite press release |title=Ukraine: Unguided Rockets Killing Civilians |date=24 July 2014 |publisher=Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2014/07/24/ukraine-unguided-rockets-killing-civilians |access-date=27 July 2014}}</ref><ref>"[https://www.washingtonpost.com/news/checkpoint/wp/2014/07/25/human-rights-watch-ukrainian-forces-are-rocketing-civilians/ Human Rights Watch: Ukrainian forces are rocketing civilians]". ''[[The Washington Post]]''. 25 July 2014.</ref> ''„Њујорк тајмс“'' објавил дека високата стапка на цивилни жртви „''го оставила населението во источна Украина огорчено кон прозападната влада на Украина“'' и дека ова расположение помогнало да се ''„поттикне регрутирање''“ за бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/07/29/world/europe/civilian-death-toll-rise-in-ukraine.html|title=Enmity and Civilian Toll Rise in Ukraine While Attention Is Diverted|last=Tavernise|first=Sabrina|date=28 July 2014|work=The New York Times|access-date=29 July 2014|last2=Sneider|first2=Noah}}</ref> Како последица на воениот судир, големи делови од регионот Донбас, од двете страни на „контактната линија“, се загадени со мини и други експлозивни остатоци од војната. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/global-development/2016/apr/04/ukraine-attempt-defuse-landmines-as-more-are-planted|title=Ukraine's desperate attempt to defuse landmines – as more are planted|date=2016-04-04|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-02-02}}</ref> Според координаторот за хуманитарни работи на ОН во Украина, во 2020 година Украина била една од земјите најмногу погодени од мини во светот, со речиси 1.200 жртви од почетокот на судирот во 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ukraine.un.org/en/123917-landmines-still-pose-threat-two-million-ukrainians|title=Landmines Still Pose a Threat to Two Million Ukrainians|date=5 April 2021|work=United Nations Ukraine|accessdate=2 February 2022|archive-date=2022-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224135714/https://ukraine.un.org/en/123917-landmines-still-pose-threat-two-million-ukrainians|url-status=dead}}</ref> Во извештајот на [[УНИЦЕФ]] објавен во декември 2019 година се вели дека 172 деца биле повредени или убиени поради мини и други експлозиви, над 750 образовни установи биле оштетени или уништени, а 430.000 деца живееле со психолошки трауми поврзани со војната. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unicef.org/press-releases/430000-children-continue-bear-brunt-eastern-ukraine-conflict|title=430,000 children continue to bear the brunt of eastern Ukraine conflict|work=www.unicef.org|language=en|accessdate=2022-02-02}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unicef.org/ukraine/en/stories/children-endure-deadly-legacy-landmines-eastern-ukraine|title=Children endure deadly legacy of landmines in eastern Ukraine|work=www.unicef.org|language=en|accessdate=2022-02-02}}</ref> === Раселено население === [[Податотека:Remains_of_an_Eastern_Orthodox_church_after_shelling_near_Donetsk_International_Airport.jpg|мини|Урнатините на Иверскиот манастир во близина на аеродромот во Донецк, мај 2015 година]] До почетокот на август 2014 година, најмалку 730.000 побегнале од борбите во Донбас и заминале за Русија. <ref name="unhcr-refugees">{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-migrants-idINKBN0G517P20140805|title=About 730,000 have left Ukraine for Russia due to conflict – UNHCR|date=5 August 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101193516/http://in.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-migrants-idINKBN0G517P20140805|archive-date=1 January 2016}}</ref> Овој број, многу поголем од претходните проценки, го дала [[Висок комесаријат на ООН за бегалци|Канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за бегалци]] (УНХЦР). Бројот на внатрешни бегалци се искачил на 117.000. <ref name="unhcr-refugees" /> До почетокот на септември, по острата ескалација во текот на август, бројот на раселени лица од Донбас во Украина се зголемил повеќе од двојно на 260.000.<ref>{{Cite press release |title=Number of displaced inside Ukraine more than doubles since early August to 260,000 |date=2 September 2014 |publisher=United Nations High Commission for Refugees |url=http://reliefweb.int/report/ukraine/number-displaced-inside-ukraine-more-doubles-early-august-260000 |access-date=2 September 2014}}</ref> Бројот на баратели на привремен азил и баратели со статус на бегалци од Украина во Русија се искачил на 121.000. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29029060|title=UN says million people have fled|date=2 September 2014|work=BBC News|access-date=2 September 2014}}</ref> И покрај двата месеци нестабилно примирје воспоставено со [[Мински договори|Минскиот протокол]], бројот на раселени бегалци од Донбас во Украина нагло ескалирал на 466.829 кон средината на ноември. <ref>{{Cite press release |title=Serious human rights violations persist in eastern Ukraine despite tenuous ceasefire |date=20 November 2014 |publisher=United Nations Office of the High Commissioner for Human Rights |url=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/Media.aspx?IsMediaPage=true&LangID=E |access-date=20 November 2014}}</ref> До април 2015 година, војната предизвикала најмалку 1,3 милиони луѓе да станат внатрешно раселени во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/kyiv-post-plus/un-refugee-head-confronts-ukraines-atypical-challenge-392051.html|title=UN refugee head confronts Ukraine's atypical challenge|last=Allison Quinn|date=25 June 2015|work=[[Kyiv Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626044739/http://www.kyivpost.com/content/kyiv-post-plus/un-refugee-head-confronts-ukraines-atypical-challenge-392051.html|archive-date=26 June 2015}}</ref> Покрај тоа, повеќе од 800.000 Украинци побарале азил, дозволи за престој или други форми на легален престој во соседните земји, од кои над 659.143 во Русија, 81.100 во Белорусија и илјадници други на други места. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.euronews.com/2015/04/22/ukraine-crisis-has-created-more-than-2-million-refugees-un-reports/|title=Ukraine crisis has created more than 2 million refugees, UN reports|date=22 April 2015|access-date=28 June 2015|agency=euronews.com}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/ocha_ukraine_situation_report_36_-_17_april_2015.pdf|title=Ukraine: Situation report No.36|last=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs|date=17 April 2015|accessdate=2021-06-22}}</ref> Според друг извештај на ОХЦХР на ОН, над три милиони луѓе продолжиле да живеат во Донбас од март 2016 година. Се вели дека ова вклучува 2,7&nbsp;милиони кои живееле во областите контролирани од ДНР и ЛНР, и 200.000 во областите контролирани од Украина во близина на линијата на контакт. Покрај тоа, се вели дека украинската влада регистрирала вкупно 1,6 милиони внатрешно раселени лица во Украина кои побегнале поради судирот. Според извештаите, над еден милион побарале азил на друго место, а повеќето заминале во Русија. Во извештајот, исто така, се вели дека луѓето кои живееле во областите контролирани од сепаратистите доживеале „''целосно отсуство на владеење на правото, извештаи за произволно притворање, мачење и притвор без комуникација, како и без пристап до вистински механизми за правна заштита''“..<ref name="OHCHR232" /><ref>{{Cite press release |title=Ukraine: growing despair among over three million civilians in conflict zone – UN report |date=3 March 2016 |publisher=United Nations |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=53359 |access-date=4 March 2016}}</ref> До ноември 2017 година, ООН идентификувале 1,8 милиони внатрешно раселени и погодени од судирот лица во Украина, додека други 427.240 кои побарале азил или статус на бегалец во Руската Федерација, плус 11.230 во Италија, 10.495 во Германија, 8.380 во Шпанија и 4.595 во Полска. Во 2011 година, украинските области Луганск и Донецк имале вкупно население од 6,1 милиони жители. Како резултат на руската воена агресија во 2014 година, 2 милиони морале да го напуштат регионот како бегалци. По [[Руска инвазија на Украина (2022)|целосната руска инвазија во 2022 година]], уште приближно 3 милиони или побегнале или биле убиени, што вкупно резултирало со намалување од 80% на населението на Донбас. Според политикологот Тарас Куцио, ова претставува „уништување, депопулација и геноцид“. <ref name=":0"/> == Реакции == === Украинско јавно мислење === Национална анкета спроведена во март-април 2014 година од страна на Киевскиот меѓународен институт за социологија покажала дека 31% од испитаниците во Донбас сакаат регионот да се одвои од Украина, додека 58% сакаат автономија во рамките на Украина. Анкета на Меѓународниот републикански институт од септември 2014 година на украинската јавност (со исклучок на оние во [[Крим (полуостров)|Крим]], анектиран од Русија), покажала дека 89% од испитаниците се спротивставуваат на [[Руско-украинска војна|руската интервенција во Украина]]<ref name="IRI14OCT">Press release: {{Cite press release |title=IRI: Ukraine Pre-election Poll Shows Strong Opposition to Russian Aggression, Support for Kyiv Government |date=14 October 2014 |publisher=International Republican Institute |url=http://www.iri.org/news-events-press-center/news/iri-ukraine-pre-election-poll-shows-strong-opposition-russian-aggressi |access-date=17 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016232411/http://www.iri.org/news-events-press-center/news/iri-ukraine-pre-election-poll-shows-strong-opposition-russian-aggressi |archive-date=16 October 2014}}<br />Full text: {{Cite web |date=14 October 2014 |title=Public Opinion Survey – Residents of Ukraine: 12–25 September 2014 |url=http://www.iri.org/sites/default/files/2014%20October%2014%20Survey%20of%20Residents%20of%20Ukraine%2C%20September%2012-25%2C%202014.pdf |access-date=17 October 2014 |publisher=International Republican Institute}}</ref> Поделено по региони, 78% од анкетираните од [[Источна Украина]] (вклучувајќи ја и [[Днепропетровска Област|Дњепропетровската Област]]) се спротивставиле на интервенцијата, заедно со 89% во [[Јужна Украина]], 93% во [[Средна Украина]] и 99% во [[Западна Украина]]. Поделено по мајчин јазик, 79% од руските говорници и 95% од украинските говорници се спротивставиле на интервенцијата. 80% од анкетираните рекле дека Украина треба да остане [[Унитарна држава|унитарна]] земја. 56% од анкетираните изјавиле дека Русија треба да плати за обновата на Донбас, додека 32% рекле дека Донечката и Луганската Област треба да платат. 59% од анкетираните изјавиле дека ја поддржуваат владината воена операција во Донбас, додека 33% изјавиле дека се противат на неа. 73% од испитаниците изјавиле дека војната во Донбас е едно од трите најважни прашања со кои се соочува Украина.<ref name="IRI14OCT" /> Анкета спроведена од истиот институт во 2017 година покажала дека 80% од Украинците на национално ниво и 73% од луѓето од областите на Донбас под контрола на Украина веруваат дека сепаратистичките републики треба да останат дел од Украина. Околу 60% од анкетираните луѓе не верувале дека Украина прави доволно за да ги врати изгубените територии поради Минските договори. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iri.org/resource/ukraine-poll-majority-want-donbas-remain-ukraine|title=Ukraine Poll: Majority Want Donbas to Remain in Ukraine|date=7 June 2017|work=iri.org|accessdate=29 December 2017}}</ref> Заедничката анкета спроведена од Левада и Меѓународниот институт за социологија од Киев од септември до октомври 2020 година покажала дека во отцепените региони контролирани од ДНР/ЛНР, над половина од испитаниците сакале да се приклучат кон Русија (со или без некаков автономен статус), додека помалку од една десетина посакувале независност, а 12% сакале реинтеграција во Украина. Тоа е во спротивност со испитаниците во Донбас, контролиран од [[Киев]], каде што огромното мнозинство сметало дека сепаратистичките региони треба да бидат вратени во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2021/02/12/new-survey-ukraine-russia-conflict-finds-deeply-divided-views-contested-donbas-region/|title=A new survey of the Ukraine-Russia conflict finds deeply divided views in the contested Donbas region|last=John O'Loughlin|date=February 12, 2021|work=The Washington Post|access-date=26 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210329044459/https://www.washingtonpost.com/politics/2021/02/12/new-survey-ukraine-russia-conflict-finds-deeply-divided-views-contested-donbas-region/|archive-date=29 March 2021|last2=Gwendolyn Sasse|language=en-US|issn=0190-8286|last3=Gerard Toal|last4=Kristin M. Bakke|author-link3=Gerard Toal}}</ref> Според резултатите од Левада во јануари 2022 година, приближно 70% од оние во отцепените региони изјавиле дека нивните територии треба да станат дел од Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wilsoncenter.org/event/public-opinion-divided-donbas-results-january-2022-survey-both-sides-contact-line|title=Public Opinion in the Divided Donbas: Results of a January 2022 Survey on Both Sides of the Contact Line|last=John O'Loughlin|last2=Gwendolyn Sasse|authorlink2=Gwendolyn Sasse|date=February 23, 2022|work=[[Wilson Center]]|language=en|last3=Gerard Toal|authorlink3=Gerard Toal|last4=Mikhail Minakov|authorlink4=Mikhail Minakov}}</ref> До 2021 година, 72% од Украинците ја сметале Русија за непријателска држава. Уделот на оние кои ги опишале своите ставови кон рускиот народ како „''топли''“ се намалил од 47% во мај 2018 година на 30% во април 2021 година. Во 2020 година, 61% од Украинците го сметале воениот судир како „''руска агресија со употреба на локални милитанти''“, а само 21% тврделе дека станува збор за граѓанска војна. На Исток, 42,2% од испитаниците ја сметале војната за „''внатрешен судир''“. По целосната инвазија, 6% од испитаниците на Исток и 1% во сите други региони сметале дека војната е обид за заштита на рускојазичното население. {{Sfn|Kudelia|2025}} === Русија === [[Податотека:Марш_за_мир_и_свободу_(2).jpg|десно|мини|''Маршот за мир и слобода'' во Москва бил еден од антивоените протести во Русија.]] Во [[Русија]] во 2014 година се одржале серија [[Антивоени протести во Русија (2014)|антивоени протести]]. Демонстрантите одржале два протестни собири на 2 и 15 март 2014 година. Вториот, познат како ''Марш на мирот'' ({{Langx|ru|Марш Мира}}), се одржал во [[Москва]] еден ден пред референдумот на Крим. Протестите биле најголемите во Русија од [[Протести во Русија (2011-2013)|руските протести]] во 2011–2013 година. [[Борис Немцов]] изјавил дека јавното мислење се манипулира со помош на агитација и пропаганда, а на оние кои се спротивставуваат на политиката на владата им е забранет пристап до медиумите. <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-rallies-idINL6N0MC0JC20140315|title=Ukraine crisis triggers Russia's biggest anti-Putin protest in two years|date=15 March 2014|work=Reuters|access-date=16 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622232507/https://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-rallies-idINL6N0MC0JC20140315|archive-date=22 June 2020}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dw.com/en/anti-war-protesters-march-through-moscow/a-17938261|title=Anti-war protesters march through Moscow|work=[[Deutsche Welle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222145813/http://www.dw.com/en/anti-war-protesters-march-through-moscow/a-17938261|archive-date=22 December 2015|accessdate=13 December 2015}}</ref> === Меѓународни реакции === [[Податотека:Secretary_Kerry_Joins_President_Obama_for_Meeting_With_Ukrainian_President_Poroshenko_Before_NATO_Summit_in_Wales_(14950820747).jpg|мини|Украинскиот претседател [[Петро Порошенко|Порошенко]] разговара со [[Барак Обама]] и други западни лидери за време на самитот на НАТО во Њупорт, 4 септември 2014 година]] [[Податотека:Displaced_persons_from_the_occupied_Kharkiv_and_Luhansk_territories.jpg|thumbtime=0:04|мини|Раселени лица од окупираните територии Харков и Луганск за време на руската инвазија на Украина во Донбас]] Претседателот на Врховната рада, [[Олександар Турчинов]], во јуни 2014 година изјавил дека го смета судирот за директна војна со Русија. <ref>{{Наведени вести|url=http://lb.ua/news/2014/06/27/271204_aleksandr_turchinov_pri_vtorzhenii.html|title=Александр Турчинов: "При вторжении со стороны Чернигова, русские танки уже через пару часов могли быть в Киеве" (Alexander Turchinov: "With the invasion from the Chernihiv direction, Russian tanks in a couple of hours could be in Kyiv")|date=27 June 2014|access-date=19 July 2014|publisher=LB.ua|language=ru}}</ref> Според украинскиот претседател [[Петро Порошенко]], војната ќе биде позната во историјата на Украина како „Патриотска војна“. [[НАТО]] во јули 2014 година изјавил дека го смета судирот за војна со руски нерегуларни единици,<ref>{{Cite press release |title=Russian Actions Bring Europe to Decisive Point |date=30 June 2014 |publisher=American Forces Press Service |url=http://www.defense.gov/news/newsarticle.aspx?id=122576 |access-date=19 July 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140713152755/http://www.defense.gov/news/newsarticle.aspx?id=122576 |archive-date=13 July 2014}}</ref> а други го сметале за војна меѓу руски посредници и Украина. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/3192c7a0-0cd2-11e4-bf1e-00144feabdc0.html|title=Nato must focus on the 'hybrid wars' being waged on the west|date=17 July 2014|work=Financial Times|access-date=19 July 2014}}</ref> [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] ги опишал настаните во регионот Донбас како „''немеѓународен вооружен судир''“ во јули 2014 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-warcrimes-idUSKBN0FR0V920140722|title=Ukraine war crimes trials a step closer after Red Cross assessment|last=Miles|first=Tom|date=22 July 2014|work=Reuters|access-date=22 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123081443/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-warcrimes-idUSKBN0FR0V920140722|archive-date=23 January 2016|location=Geneva}}</ref> <ref>{{Cite press release |title=Ukraine: ICRC calls on all sides to respect international humanitarian law |date=23 July 2014 |publisher=[[International Committee of the Red Cross]] |url=https://www.icrc.org/eng/resources/documents/news-release/2014/07-23-ukraine-kiev-call-respect-ihl-repatriate-bodies-malaysian-airlines.htm |access-date=23 July 2014}}</ref>Некои новински агенции, како што се [[Информативна телеграфска агенција на Русија|Информативната телеграфска агенција на Русија]] и [[Ројтерс]], ја протолкувале оваа изјава како да значи дека Украина е во состојба на „[[граѓанска војна]]“. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/742051|title=Red Cross admits Ukraine is in a state of civil war|access-date=25 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> По инвазијата на руските сили во август 2014 година, на почетокот на септември 2014 година, [[Амнести интернешенал|Амнести Интернешенал]] соопштил дека ја смета војната за „меѓународна“, наспроти „немеѓународна“.<ref name="AI7SEPT">{{Cite press release |title=Mounting evidence of war crimes and Russian involvement |date=7 September 2014 |publisher=Amnesty International |url=https://www.amnesty.org/en/press-releases/2014/09/ukraine-mounting-evidence-war-crimes-and-russian-involvement/ |access-date=7 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150704120250/http://www.amnesty.org/en/press-releases/2014/09/ukraine-mounting-evidence-war-crimes-and-russian-involvement/ |archive-date=4 July 2015 |url-status=dead}}</ref> Според анкетата на [[Руски центар за истражување на јавното мислење|РЦИЈМ]] спроведена во август 2014 година, 59% од анкетираните руски граѓани ја сметале војната во Донбас за граѓанска војна. Повеќето од анкетираните изјавиле дека директната војна со Украина е или „апсолутно невозможна“ или „крајно малку веројатна“. 28% изјавиле дека таков судир би можел да се случи во иднина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.researchgate.net/publication/332798454|title=The Ukraine Invasion and Public Opinion|date=January 2015|work=[[Georgetown Journal of International Affairs]]}}</ref> Генералниот секретар на [[Амнести интернешенал|Амнести Интернешенал]], Салил Шети, изјавил дека „сателитските снимки, заедно со извештаите за руски војници заробени во Украина и сведоштвата на очевидци за руски војници и воени возила што се движат преку границата, не оставаат сомнеж дека ова сега е меѓународен вооружен судир“. Судирот е класифициран и како дел од „[[хибридна војна]]“ што ја води Русија против Украина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ponarseurasia.org/article/defense-conspirology-rejoinder-serhiy-kudelias-anti-political-analysis-hybrid-war-eastern|title=In Defense of Conspirology: A Rejoinder to Serhiy Kudelia's Anti-Political Analysis of the Hybrid War in Eastern Ukraine|date=30 September 2014|publisher=PONARS Eurasia}}</ref> До почетокот на 2015 година, [[Европска Унија|Европската Унија]] имала стремежда ги етикетира учесниците во судирот како „странски вооружени формации“ или сепаратисти поддржани од Русија. По доставувањето на доверливиот извештај на IntCen во јануари 2015 година, официјалните документи на ЕУ го потврдиле присуството на руската војска во областа и почнале отворено да се повикуваат на „''руски трупи во Украина''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://euobserver.com/foreign/127667|title=EU breaks taboo on 'Russian forces in Ukraine'|last=Rettman|first=Andrew|date=16 February 2015|work=EUobserver|access-date=19 February 2016}}</ref> Еден труд од 2015 година објавен од Кралскиот институт и еден извештај од 2017 година од корпорацијата РАНД документираат како воениот судир се претворил од локализиран судир преку посредници во раните фази до хибридна војна меѓу Русија и Украина, а потоа до ограничена конвенционална војна со директната инвазија на руските трупи во август 2014 година. <ref name="RUSIma2015"/> Обвинителот на Меѓународниот кривичен суд издал извештај во ноември 2016 година како дел од прелиминарното испитување. Во извештајот било наведено дека до 30 април 2014 година, се чинело дека високиот интензитет на воениот судир го активирал законот за вооружен судир со „ДНР“ и „ЛНР“ како страни. <ref name="icc-prelim-2016"/>  Понатаму се наведува дека ангажманите меѓу украинските и руските вооружени сили во источна Украина укажуваат на постоење на паралелен меѓународен вооружен судир до 14 јули 2014 година.  Во него се забележува дека, доколку се утврди дека Русија вршела целосна контрола врз милитантните групи, ова би претставувало само еден меѓународен вооружен судир што би предизвикал примена на Римскиот статут.  {{Efn|Во извештајот се наведува дека неговата тековна истрага ќе се фокусира на утврдување дали може да се тврди дека постои меѓународен вооружен судир меѓу Украина и Русија во источна Украина.<ref name="icc-prelim-2016" />{{Rp|at=¶ 184 see also 170}}}} Денот по објавувањето на извештајот, Русија ја објавила својата намера да се повлече од членството во [[Меѓународен кривичен суд|Меѓународниот кривичен суд]] (МКС). <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-38005282|title=Russia withdraws from International Criminal Court treaty|date=16 November 2016|access-date=16 March 2022|agency=BBC}}</ref> {{Efn|Иако Русија била потписник на [[Римски статут|Римскиот статут]], тој не бил ратификуван, т.е. руските закони не биле изменети за да се признае авторитетот на статутот. Русија формално ги известила ОН за своето повлекување на 30 ноември 2016 година.<ref>{{Cite web |date=30 November 2016 |title=Reference: C.N.886.2016.TREATIES-XVIII.10 (Depositary Notification) |url=https://treaties.un.org/doc/Publication/CN/2016/CN.886.2016-Eng.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220034328/https://treaties.un.org/doc/Publication/CN/2016/CN.886.2016-Eng.pdf |archive-date=20 December 2016 |access-date=7 December 2021 |website=[[United Nations]]}}</ref>}} Во декември 2021 година, францускиот весник ''„Ле Монд“'' анализирал промена во руската дипломатска етикета за судирот. Веќе не станувало збор за членство на Украина во НАТО, туку за проширување на НАТО во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.lemonde.fr/international/article/2021/12/06/les-options-limitees-de-washington-face-aux-man-uvres-de-la-russie-au-seuil-de-l-ukraine_6104848_3210.html|title=Les options limitées des Etats-Unis face aux manœuvres de la Russie à la frontière avec l'Ukraine|date=6 December 2021|work=Le Monde.fr|via=Le Monde}}</ref> Окружниот суд во [[Хаг]] донел пресуда на судењето за убиството на летот MH17 на „Малезија ерлајнс“ на 17 ноември 2022 година, вклучувајќи го и заклучокот дека Русија вршела целосна контрола врз ДНР од средината на мај 2014 година па наваму, и дека затоа се одвива меѓународен вооружен судир (иако обвинетите од ДНР немаат имунитет на борци поради нивното и негирањето на Русија за членство во руските вооружени сили). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.courtmh17.com/en/en/news/2022/transcript-of-the-mh17-judgment-hearing.html|title=Transcript of the MH17 judgment hearing Kharchenko Dubinskiy Girkin Pulatov|work=www.courtmh17.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203221725/https://www.courtmh17.com/en/en/news/2022/transcript-of-the-mh17-judgment-hearing.html|archive-date=3 February 2023|accessdate=2023-02-02}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.justsecurity.org/84456/dutch-court-in-life-sentences-russia-had-overall-control-of-forces-in-eastern-ukraine-downing-of-flight-mh17/|title=Dutch Court, in Life Sentences: Russia Had "Overall Control" of Forces in Eastern Ukraine Downing of Flight MH17|last=Hoon|first=Marieke de|date=2022-12-19|work=Just Security|language=en-US|accessdate=2023-02-02}}</ref> [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]] пресудил на 25 јануари 2023 година дека од 11 мај 2014 година, а најмалку до 26 јануари 2022 година, областите контролирани од сепаратистите во Источна Украина се под „''просторна јурисдикција''“ на Русија, бидејќи таа имала ''ефективна контрола'' врз овие области преку своето присуство и преку своето влијание врз „ДНР“ и „ЛНР“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/european-court-rules-ukraine-cases-russia-admissible-96661080|title=European court rules Ukraine cases against Russia admissible|last=Corder|first=Mike|date=2023-01-25|publisher=ABC News|language=en|accessdate=2023-02-02}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible|date=2023-01-25|url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=003-7550165-10372782|location=Strasbourg|access-date=2023-02-02}}</ref> == Белешки == {{Notelist}} == Наводи == {{наводи}} ==Дополнителни извори== {{See also|Bibliography of Ukrainian history|List of Slavic studies journals}} {{refbegin}} * {{cite book |last1=Arel |first1=Dominique |last2=Driscoll |first2=Jesse |date=2023 |title=Ukraine's Unnamed War: Before the Russian Invasion of 2022 |url=https://books.google.com/books?id=7dWgEAAAQBAJ&pg=PP1 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-009-05292-4 |doi=10.1017/9781009052924}} * {{cite book |last=Arutunyan |first=Anna |author-link=Anna Arutunyan |date=2022 |title=Hybrid Warriors: Proxies, Freelancers and Moscow's Struggle for Ukraine |url=https://books.google.com/books?id=33KMEAAAQBAJ&pg=PA1 |location=London |publisher=Hurst & Company |isbn=978-1-78738-795-9}} * {{Cite journal|last=Bowen|first=Andrew|year=2017|title=Coercive Diplomacy and the Donbas: Explaining Russian Strategy in Eastern Ukraine|journal=Journal of Strategic Studies|volume=42|issue=3–4|pages=312–343|doi=10.1080/01402390.2017.1413550|s2cid=158522112| issn=0140-2390}} * {{cite book |last=Hauter |first=Jakob |date=2023 |title=Russia's Overlooked Invasion: The Causes of the 2014 Outbreak of War in Ukraine's Donbas |url=https://www.google.com/books/edition/Russia_s_Overlooked_Invasion/XqjuzwEACAAJ |series=Soviet and Post-Soviet Politics and Society |volume=270 |location=Stuttgart |publisher=Ibidem |isbn=978-3-8382-1803-8}} * Ivanov, O. (2016). [https://journals.macewan.ca/shcsjournal/article/view/278 Social Background of the Military Conflict in Ukraine: Regional cleavages and geopolitical orientations]. ''Social, Health, and Communication Studies Journal'', 2(1), 52–73. Retrieved 26 June 2017. * {{cite book |last=Kudelia |first=Serhiy |date=2025 |title=Seize the City, Undo the State: The Inception of Russia's War on Ukraine |url=https://books.google.com/books?id=Jbg7EQAAQBAJ&pg=PP1 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-779553-8 |doi=10.1093/9780197795576.001.0001}} *{{cite web|url=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/eastern-europe/ukraine/261-peace-ukraine-iii-costs-war-donbas|title=Peace in Ukraine (III): The Costs of War in Donbas|publisher=Crisis Group|date=2020-09-03|accessdate=2025-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250617203309/https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/eastern-europe/ukraine/261-peace-ukraine-iii-costs-war-donbas|archive-date=2025-06-17}} *{{cite journal|url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/13518046.2021.1923984?needAccess=true|title=A Conventional War: Escalation in the War in Donbas, Ukraine|first=Ilmari |last=Käihkö|journal=Journal of Slavic Military Studies|year=2021|volume=34|issue=1|pages=24-49|archive-url=https://web.archive.org/web/20250619212352/https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/13518046.2021.1923984?needAccess=true|archive-date=2025-06-19}} {{refend}} == Надворешни врски == {{Sister project links|auto=y}} * [http://www.osce.org/odihr/118476?download=true 12 May 2014 report on human rights and minority rights situation in Ukraine] by the [[OSCE]] Office for Democratic Institutions and Human Rights * [http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/Ukraine_Report_15July2014.pdf 15 July 2014 Report on the human rights situation in Ukraine] by the [[OHCHR]] * [https://www.hrw.org/news/2014/08/28/ukraine-rebel-forces-detain-torture-civilians 28 August 2014 report on claims of war crimes by the insurgents] in Donbas by [[Human Rights Watch]] * [http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHR_seventh_reportUkraine20.11.14.pdf 15 November 2014 Report on the human rights situation in Ukraine] by the [[OHCHR]] * [http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/9thOHCHRreportUkraine.pdf#sthash.HFQs2pv2.dpuf 1 December 2014 to 15 February 2015 Report on the human rights situation in Ukraine] by the [[OHCHR]] [[Категорија:Донбас]] [[Категорија:Руско-украинска криза (2021-2022)]] [[Категорија:Руско-украинска војна]] [[Категорија:Судири во 2022 година]] [[Категорија:Судири во 2021 година]] [[Категорија:Судири во 2020 година]] [[Категорија:Судири во 2019 година]] [[Категорија:Судири во 2018 година]] [[Категорија:Судири во 2017 година]] [[Категорија:Судири во 2016 година]] [[Категорија:Судири во 2015 година]] [[Категорија:Судири во 2014 година]] [[Категорија:Војна во Донбас| ]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] [[Категорија:Статии со текст на украински]] [[Категорија:Страници со повеќеделни слики во автоматски размер]] lc1esgs0rk5d6r8b65if4alj72ttxdj 0 1392312 5583593 5545670 2026-06-28T09:48:22Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583593 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Даниел Е. Ата|image=Daniel Atha.jpg|image_size=|caption=Ата во 2020, протестира за КОВИД-19 предлог-закон за задолжителна вакцинација|birth_date={{birth year and age|1962}}|birth_place=|death_date=|death_place=|residence=|citizenship=|nationality=|field=[[Бтаника]]|work_institutions=[[Ботаничка градина на Њујорк]]|alma_mater=[[Градскиот универзитет во Њујорк]]|doctoral_advisor=|doctoral_students=|known_for={{ubl|[[Флористика]]|[[Acalypha]] (растение)|{{nowrap|[[Polygonaceae]] (растение)}}}}|author_abbrev_bot=Atha|author_abbrev_zoo=|influences=|influenced=|prizes=|footnotes=|signature=}} '''Даниел Ата''' (роден во [[1962]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kiki.huh.harvard.edu/databases/botanist_search.php?mode=details&id=94533|title=Harvard University Herbaria & Libraries|work=kiki.huh.harvard.edu|language=en|accessdate=11 May 2017}}</ref>) — американски [[Ботаника|ботаничар]]. Во неговата работа како ботаничар, тој собирал растенија во сите 50 држави на [[Соединетите Американски Држави]], како и во неколку други земји. Работата на Ата била фокусирана во три области: „[[флористика]] - кои растенија растеле во одреден регион; [[таксономија]] - како да се разликуваат растенијата меѓу себе, како да се нарече и со што било поврзано; и применета [[ботаника]] - како растенијата се користеле за храна, лекови, засолниште и други корисни цели.“<ref name="atha nybg">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nybg.org/person/daniel-atha/|title=Daniel Atha|work=The New York Botanical Garden|accessdate=15 June 2016}}</ref> Ата е познат како истакнат регионален ботаничар, а високопрофилните ботанички проекти во кои што бил инволвиран (како што е неодамнешниот проект „Спонтана флора на [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]]“) привлекле национално и меѓународно внимание. == Кариера == Даниел Ата бил директор за заштита на природата во [[Ботаничката градина во Њујорк]]. Ата бил вклучен во работа поврзана со [[Инвазивен вид|инвазивни растенија]] во поширокиот регион [[Њујорк (град)|на градот Њујорк]], вклучувајќи го и округот [[Вестчестер]].<ref name="atha nybg"/> Додека бил вработен во БГЊ, Ата собирал растителен материјал за Мерк, Фајзер, Националниот институт за рак, Лореал, Медицинскиот центар Корнел Вејл и многу други добри организации.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nyflora.org/about/|title=Brief History of the New York Flora Association|work=New York Flora Association|accessdate=June 26, 2024}}</ref> Ата бил и заменик-уредник за ''Бритонија''. Ата бил ко-развивач на наставната програма за курсот ''Пресувење на растенија за уметност и наука'', како и дел од програмата за сертификати по ботаника што се нудила преку Програмата за континуирано образование на Ботаничката градина во Њујорк. Тој обучил стотици студенти за техниките за собирање и зачувување на примероци од хербариум со музејски квалитет. Во 2021 година, Ата ја напуштил Ботаничката градина во Њујорк поради нивниот мандат за вакцинација, а истата година протестирал против државниот закон што [[Џефри Диновиц]] го коспонзорирал за додавање на КОВИД-19 во задолжителните имунизации за одење на училиште, носејќи [[жолта значка]] која што на Евреите им било наредено да ја носат за време на нацистичкиот режим. Диновиц рекол дека „прикажувањето на свастики и жолти ѕвезди на Давид [...] било одвратно и навредливо“.<ref name="bronxtimes">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bxtimes.com/protestors-use-nazi-imagery-outside/|title=Protestors against Dinowitz's school vaccine bill use Nazi imagery|last=Schneider|first=Aliya|date=November 16, 2021|work=Bronx Times}}</ref> Во 2022 година тој истражувал и напишал извештај за еколошката историја на селото Сенека во Централниот парк. До 2024 година, продолжил да собира примероци за таксономски и флористички студии, предавал за техники за собирање растенија и го истражувал родот ''Persicaria'' од Северна Америка. ==== Њујорк Сити ЕкоФлора ==== Овој проект, во фаза на прототипирање до 2017 година, бил дизајниран да ги вклучи жителите на Њујорк во заштитата и зачувувањето на растителни видови на [[Њујорк (град)|Њујорк]]. Проектот имал за цел да ги користи граѓанските научници за собирање и организирање на податоци поврзани со растенија, животни, габи и живеалишта во регионот. Овие податоци потоа ќе се синтетизирале со постојните збирки од историски природни науки и научни публикации. „Екофлората на Њујорк ќе биде онлајн, континуирана листа за проверка на растенија во реално време - првата што ќе ги поврзе растенијата во мрежата на животот во Њујорк - што ќе резултира со динамичен ресурс за планирање на зачувувањето, како и за жителите на Њујорк кои се добро информирани за важноста на урбаните екологии и кои можат да придонесат за нивна заштита.“<ref name="ecoflora">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nybg.org/science-new/explore/nyc-ecoflora.php|title=New York City Ecoflora, New York Botanical Garden|work=www.nybg.org}}</ref> ==== Флора во Централниот Парк ==== Еден од истражувачките проекти на Ата вклучувал документирање и собирање на секое природно растение во [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]]. Овој проект претставувал соработка помеѓу [[Њујоршката ботаничка градина]], [[Конзерваторијата на Централ Парк]] и [[Одделот за паркови и рекреација на градот Њујорк]]. Целите на овој проект биле да се документира дивата флора на [[Централен парк (Њујорк)|Централниот Парк]] и да се обезбеди ажуриран ботанички инвентар „за да се помогне во тековните програми за реставрација, конзервација, образование и рекреација и да се документира флората за научни, еколошки и конзерваторски студии“.<ref name="centralparkflora">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nybg.org/science-new/explore/central-park-flora.php|title=Central Park Flora: New York Botanical Garden|work=www.nybg.org}}</ref> ==== Инвазивна инфекција во подем: ''Corydalis incisa'' ==== Ата и други во [[Њујоршката ботаничка градина]] и Лоуер Хадсон ПРИСМ (едно од осумте [[партнерства за регионално управување со инвазивни видови]] во Њујорк)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dec.ny.gov/animals/47433.html|title=Partnerships for Regional Invasive Species Management (PRISM)|publisher=NYDEC|accessdate=2020-08-17}}</ref> координирале тим од [[граѓани-научници]] за да документираат и да го отстранат [[Corydalis incisa]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://plants.usda.gov/plant-profile?symbol=COIN21|title=Plants Profile for Corydalis incisa (incised fumewort)|work=plants.usda.gov|accessdate=13 March 2017|archive-date=2026-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20260109001436/https://plants.usda.gov/plant-profile?symbol=COIN21|url-status=dead}}</ref> [[инвазивен вид]] во развој кој се наоѓал покрај [[реката Бронкс]] во [[округот Вестчестер, Њујорк]] и округот [[Бронкс]], Њујорк.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nybg.org/press_releases/IncisedFumewortInvasiveProject051016.pdf|title=Press Release: New York Botanical Garden Experts Will Lead Effort to Document and Eradicate An Emerging Invasive Plant Species This Spring and Summer Along the Bronx River|work=The New York Botanical Garden|accessdate=13 March 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://libguides.nybg.org/corydalis_incisa_display|title=LibGuides. Invasive Plants. Emerging Invasive: Corydalis incisa.|work=New York Botanical Garden|language=en|accessdate=13 March 2017}}</ref> {{Ботаничар|Atha}} == Уметност == Родителите на Ата биле уметници,<ref name="atha science talk">{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.nybg.org/science-talk/2016/02/flowers-in-the-gallery-a-melding-of-art-botany-and-politics/|title=Flowers in the Gallery: A Melding of Art, Botany, and Politics|work=Science Talk Blog|publisher=New York Botanical Garden|accessdate=15 June 2016}}</ref> и тој бил вклучен во неколку проекти во заедницата поврзани со ботаниката и уметноста. <ref name="atha science talk" /> == Избрана библиографија == * Ата, Делавер 2008. Нов вид на Acalypha (Euphorbiaceae: Acalyphoideae: Acalypheae) од Белизе и соседните Мексико и Гватемала. Brittonia 60: 185–189. * Kikodze, D., M. Tavartkiladze, T. Svanidze, DE Atha (уредник на англиски текст). 2007. Растенија на Грузија. Теренски водич. Цигнис Сахелосно, Тбилиси, Грузија. 224 стр. * Бриџвотер, СГМ, ДЈ Харис, К. Вајтфорд, АК Монро, МГ Пен, Д.А. Сатон, Б. Сејер, Б. Адамс, М. Балик, Д.Е. Ата, Ј. Соломон, Б. Холст. 2006. Прелиминарна контролна листа на васкуларните растенија од шумата Чикибул, Белизе. Edinb. J. Bot. 63: 269–321. * Ата, ДЕ, Л. Ромеро и Т. Форест. 2005. Одредување на волуменот на кората кај Bursera simaruba во Белизе. Карипски журнал за наука. 41: 843–848. * Atha, DE 2004. Polygonaceae. стр.&nbsp;308–310 во Н. Смит, С.А. Мори, А. Хендерсон, Д. Стивенсон и С. Хилд (ур.), Цветни растенија на неотропските култури. Принстон Универзити Прес, Принстон. * Ата, ДЕ 2004. Phytolaccaceae. стр.&nbsp;292–294 во Н. Смит, С.А. Мори, А. Хендерсон, Д. Стивенсон и С. Хилд (ур.), Цветни растенија на неотропските култури. Принстон Универзити Прес, Принстон. * Балик, МЈ, МХ Ни и ДЕ Ата. 2000. Контролна листа на васкуларните растенија во Белизе, со вообичаени имиња и употреби. Мемоари на њујоршката ботаничка градина 85: 1–246. * Форд, ЛЈ, РЈ Хокинс, ДЕ Ата. 2009. Теренски водич за дивите цвеќиња во регионот Копер Кањон во Мексико. Издавачка куќа „Донинг Компани“, Вирџинија Бич. 160 стр. * Atha, DE & W. Carr. 2010. Прв извештај за Persicaria hispida (Polygonaceae) од Северна Америка северно од Мексико (Тексас). J. Бот. Рез. Инст. Тексас 4 (2): 561–564. * Reveal, JL и DE Atha. (2010). Нови комбинации и типизации кај Bistorta, Persicaria, Polygonum и Rumex (Polygonaceae). Brittonia 62: 243–263. * Atha, DE, MH Nee & RFC Naczi. 2010. Persicaria extremiorientalis (Polygonaceae) е основана во флората на источните Соединети Американски Држави. Весник на Ботаничкото друштво Тори 137: 333–338. * Ата, ДЕ, ЏД Мичел, СК Пел и ФР Камачо. 2011. Нов вид на Комокладија (Anacardiaceae) од Белизе и Гватемала. Brittonia 63: 370–374. * Reveal, JL и DE Atha. 2012. 8. Persicaria (L.) Mill. Smartweed, стр. 236–250. во Cronquist et al. (ур.), Intermountain Flora. The New York Botanical Garden Press, Бронкс, Њујорк. * Ата, Делавер 2012. Нови записи за васкуларниот растителен округ од Централен Тексас. Phytoneuron 2012-100: 1–3. * Muñoz-Rodríguez, P., JM Cardiel & DE Atha. 2014. Acalypha подрод Linostachys (Euphorbiaceae, Acalyphoideae): глобален преглед. Фитотакса 166 (3): 199-221. * Ата, ДЕ, ЈЛ Ревеал, КН Ганди. 2014. (2298–2299) Предлози за зачувување на Persicaria maculosa, nom. cons., наспроти Polygonum vernum и за отфрлање на името Polygonum subg. Dioctus (Polygonaceae). Таксон 63: 689–690. * Ата, Д., Е. Фелисијано и А. Фелбер. 2014. Нови записи за васкуларни растенија во округот Бронкс, Њујорк. Phytoneuron 2014-87: 1–2. * Ата, Д, ЈА Шулер и С. Лумбан Тобинг. 2014. Corydalis incisa (Fumariaceae) во окрузите Бронкс и Вестчестер, Њујорк. Phytoneuron 2014-96: 1–6. * Инго, Л., Ј. Мошни, ВН Керимов, М. Хуцишвили, ДЕ Ата, РП Борис и Д. Кумоа. 2015. Екстрактите од смрека индуцираат калциумова сигнализација и апоптоза во клетките на невробластомот. Весник за фармацевтски и фармацевтски науки. 1: 1–7. * Ланге, И., Ј. Мошни, К. Таманјан, М. Куцишвили, ДЕ Ата, РП Борис и Д. Кумоа. 2016. Екстрактот од Scrophularia orientalis индуцира калциумова сигнализација и апоптоза во клетките на невробластомот. Меѓународен журнал за онкологија 48: 1608–1616. https://dx.doi.org/10.3892/ijo.2016.3373. * Ата, Д., Р. Алварез, Д. Физер, М. Федер, З. Ванг и Р. Кели. 2016. Gamochaeta pensylvanica (Asteraceae) е воспоставена во флората на Њујорк. Phytoneuron 2016-22: 1–4. Објавено на 3 март 2016 година. . * Сајмон, Т., Ал-Шејх, Д. Ата и К. Фаул. 2016. Документација и волјата на капиталот. Хатје Канц. 200 стр. * Ата, Д., Т. Форест, РФЦ Наци, МЦ Пејс, М. Рубин, ЏА Шулер и М. Ни. 2016. Историската и постоечката васкуларна флора на Њујоршката ботаничка градина. Brittonia 68: 245–277. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * Ата, Даниел. [http://kiki.huh.harvard.edu/databases/botanist_search.php?mode=details&id=94533 Страница на авторот на Индексот на ботаничари на Универзитетот Харвард] * Ата, Даниел. [http://ipni.org/ipni/idAuthorSearch.do?id=20014373-1&back_page=%2Fipni%2FeditAdvAuthorSearch.do%3Ffind_abbreviation%3D%26find_surname%3Datha%26find_isoCountry%3D%26find_forename%3D%26output_format%3Dnormal Страница со детали за авторот на индексот на меѓународни имиња на растенија] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ата, Даниел Е.}} [[Категорија:Родени во 1952 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] b472fvu0yzi961ywkpo089r458cw818 0 1392463 5583510 5544148 2026-06-28T04:57:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583510 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Општина Горна Орјаховица | native_name = Община Горна Оряховица | native_name_lang = bg | settlement_type = [[Општини во Бугарија|Општина]] | image_skyline = GornaOryahovitsa Municipality Within Bulgaria.png | image_caption = Местоположба на Општина Горна Орјаховица во Бугарија (означена со црвено) | image_flag = Flag of Gorna Oryahovica.gif | flag_size = 120px | image_shield = BUL Горна Оряховица COA.png | shield_size = 90px | pushpin_map = | latd = 43 |latm = 08 |lats = |latNS = N | longd = 25 |longm = 42 |longs = |longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = [[Земји во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = [[Области во Бугарија|Област]] | subdivision_name1 = [[Велико Трново (област)|Велико Трново]] | seat_type = Административен центар | seat = [[Горна Орјаховица]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Николај Рашков | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 317.81 | elevation_m = | blank1_name = Населени места | blank1_info = 2 градови и 12 села | population_total = 44.391 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[Источноевропско летно време|EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = [[Поштенски број]] | postal_code = 5100 | area_code_type = Повикувачки број | area_code = +359 618 | website = {{URL|https://www.g-oryahovitsa.bg}} }} '''Општина Горна Орјаховица''' ({{Langx|bg|Община Горна Оряховица}}) — општина во Северна [[Бугарија]], една од составните [[Општини во Бугарија|општини]] на [[Велико Трново (област)|Великотрновската област]]. Административен центар е градот [[Горна Орјаховица]]. Има 44.391 жители (2022).<ref>{{cite web |url=https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt |title=Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица |date=15.06.2022 |lang=bg}}</ref> == Географија == Општината е сместена во централниот дел на [[Велико Трново (област)|Великотрновската област]]. Со својата површина од 317,807 км² го зазема 7-то место меѓу 10-те општини на областа, што претставува 6,82 % од територијата на областа. Со исклучок на најјужниот дел на општината, каде што се издига северниот дел на Арбанашкото Плато (440 м н.в.), остатокот од територијата е зафатен од пространата долина на реката [[Јантра]] и нејзината лева притока, реката Росица, кои ја исцртуваат јужната условна граница на [[Дунавска Рамнина|Средната Дунавска Рамнина]]. == Самоуправа == Општината се состои од 14 [[Населено место|населени места]], од кои 2 [[град|града]] и 12 [[село|села]]. Список на населените места, подредени по азбучен ред: {| style="width: 450px; border-spacing: 10px 0;" | valign="top" style="white-space: nowrap;" | * [[Врбица (Великотрновско)|Врбица]] * '''[[Горна Орјаховица]]''' * [[Горски Горен Тр’мбеш]] * [[Горски Долен Тр’мбеш]] * '''[[Долна Орјаховица]]''' * [[Драганово (Великотрновско)|Драганово]] * [[Јантра (Великотрновско)|Јантра]] * [[Крушето]] | valign="top" style="white-space: nowrap;" | * [[Паисиј (село)|Паисиј]] * [[Писарево (Великотрновско)|Писарево]] * [[Поликраиште]] * [[Правда (Великотрновско)|Правда]] * [[Првомајци]] * [[Стрелец (Великотрновско)|Стрелец]] |} == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == *[[Велико Трново (област)|Област Велико Трново]] *[[Општини во Бугарија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == [https://www.g-oryahovitsa.bg/ Мрежно место на Општина Горна Орјаховица]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{bg}} {{Општина Горна Орјаховица}} {{Бугарија-гео-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Горна Орјаховица}} [[Категорија:Општини во областа Велико Трново|Горна Орјаховица]] 855qybg95n23rwcgb3eq2icznr25val 0 1392567 5583511 5544540 2026-06-28T05:02:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583511 wikitext text/x-wiki {{Другизначења4|село во Свиштовско|останати значења|Горна Студена}} {{Инфокутија Населено место | name = Горна Студена | native_name = Горна Студена | native_name_lang = bg | settlement_type = село | image_skyline = Culture center in Gorna Studena.jpg | image_caption = Читалиштето во центарот на Горна Студена | image_flag = | image_shield = | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Горна Студена во Бугарија | latd = 43 |latm = 25 |lats = 06 |latNS = N | longd = 25 |longm = 21 |longs = 04 |longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Велико Трново (област)|Велико Трново]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Општина Свиштов|Свиштов]] | leader_party = | leader_title = Градоначалник | leader_name = Лора Ѓоргиева | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 67,82 | elevation_m = 106 | population_total = 349 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = поштенски број | postal_code = 5293 | area_code = +359 06323 | website = }} '''Горна Студена''' ({{langx|bg|Горна Студена}}) — село во Северна [[Бугарија]]. Административно припаѓа на [[Општина Свиштов|општина Свиштов]], [[Велико Трново (област)|Великотрновска област]]. Има население од околу 349 жители (2022).<ref>[https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица] oт дата 15.06.2022 г.</ref> == Географија == Селото Горна Студена се наоѓа во средниот дел на [[Дунавска Рамнина|Дунавската Рамнина]], на околу 22 км јужно од оптинскиот центар [[Свиштов]] и на 55 километри северно од регионалниот центар [[Велико Трново]]. Соседни населени места се селата [[Овча Могила]] – околу 7 км на запад, [[Александрово (Великотрновско)|Александрово]] – околу 5 км на североисток, [[Масларево]] – околу 9 км на исток и [[Караисен]] – околу 4 км на југ. Селото спаѓа во зона со [[умереноконтинентална клима]].<ref name=ЕБ>Енциклопедија „Бугарија“, том 2, стр. 136, Издателство на БАН, Софија, 1981 г.</ref> == Историја == За време на [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна (1877–1878)]], во Горна Студена се наоѓал Главниот стан на рускиот император [[Александар II]]. Денес во селото постои музеј посветен на овие историски настани. == Култура == *Музеј на „Главниот стан на Руската армија од 1877 г.“; *Народно читалиште „Просвештение“ основано во [[1896]] година. == Редовни настани == *Собор на селото — се одржува секоја година во последната седмица од месец октомври. == Спорт == Фудбалскиот клуб на селото се вика '''ФК Горна Студена'''. Клубот има долга традиција во локалните фудбалски првенства на Великотрновската област. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://www.svishtov.bg/bg/naseleni-mesta/selo-gorna-studena Страница за Горна Студена на официјалниот сајт на Општина Свиштов]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Општина Свиштов}} [[Категорија:Села во Бугарија]] [[Категорија:Населени места во Општина Свиштов]] 75tg8z04str5e6ffmgxhc573iev85u8 0 1393118 5583531 5546512 2026-06-28T06:21:07Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583531 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Општина Грамада | native_name = Община Грамада | native_name_lang = bg | settlement_type = [[Општини во Бугарија|Општина]] | image_skyline = Gramada Municipality Within Bulgaria.png | image_caption = Положба на Општина Грамада во Бугарија (означена со црвено) | image_flag = Flag of Gramada.gif | flag_size = 120px | image_shield = | shield_size = 90px | pushpin_map = | latd = 43 |latm = 50 |lats = |latNS = N | longd = 22 |longm = 40 |longs = |longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = [[Земји во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = [[Области во Бугарија|Област]] | subdivision_name1 = [[Видин (област)|Видин]] | seat_type = Административен центар | seat = [[Грамада]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Милчо Башев | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 184.21 | elevation_m = | blank1_name = Населени места | blank1_info = 1 град и 7 села | population_total = 1.731 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[Источноевропско летно време|EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = [[Поштенски број]] | postal_code = 3730 | area_code_type = Повикувачки број | area_code = +359 9337 | website = {{URL|https://gramada.bg}} }} '''Општина Грамада''' ({{Langx|bg|Община Грамада}}) — општина во Северозападна [[Бугарија]], една од составните [[Општини во Бугарија|општини]] на [[Видин (област)|Видинската област]]. Административен центар е градот [[Грамада]]. Има 1.731 жители (2022).<ref>{{cite web |url=https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt |title=Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица |date=15.06.2022 |lang=bg}}</ref> == Географија == Општината е сместена во централниот дел на [[Видин (област)|Видинската област]]. Со површина од 184,213 км² го зазема 9-тото место межу 11-те општини во областа, што претставува 6,03% од територијата на областа. Релјефот на општината е рамничарски и ридски, заземајќи делови од Западната [[Дунавска Рамнина]]. Просечната надморска височина изнесува околу 210 метри. == Самоуправа == Општината се состои од 8 [[Населено место|населени места]], од кои 1 [[град]] и 7 [[село|села]]. Список на населените места: * [[Бојаново (Видинско)|Бојаново]] * [[Бранковци (Видинско)|Бранковци]] * [[Водна]] * '''[[Грамада]]''' * [[Медешевци]] * [[Милчина Л’ка]] * [[Срацимирово]] * [[Тошевци]] == Поврзано == * [[Видин (област)|Област Видин]] * [[Општини во Бугарија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://gramada.bg/ Мрежно место на Општина Грамада]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{bg}} {{Општина Грамада}} {{Бугарија-гео-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Грамада}} [[Категорија:Општини во областа Видин|Грамада]] tkfotyrahs8qleqkdqcn3p5fr74jbtm 0 1395594 5583617 5570269 2026-06-28T10:33:44Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5583617 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = VincaMinor_closeup.jpg | image_caption = ''[[Vinca major]]'' | display_parents = 3 | parent_authority = M.E.Endress | taxon = Vinca | authority = [[L.]] 1753 | synonyms = * ''Pervinca'' <small>Mill.</small> | synonyms_ref = <ref name=u>{{cite web |url=http://apps.kew.org/wcsp/synonomy.do?name_id=213142 |title=World Checklist of Selected Plant Families |access-date=May 17, 2014}}</ref> }} '''''Vinca''''' (од [[Латински јазик|латински]]: ''vincire'' „да се врзува“) е род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[Стар Свет|Стариот Свет]] во семејството кучешки чемери ([[Кучешки чемери|Apocynaceae]]). Некои видови од овој род се одгледуваат, но се шират и [[Инвазивен вид|инвазивно]]. Дополнително, некои видови имаат медицинска употреба. Најраспространетиот вид е ''[[Зелениче (растение)|зелениче]]''. == Опис == [[Податотека:Vinca-difformis-20090309-1.jpg|мини|''[[Vinca difformis]]'' ]] Растенијата од родот ''Vinca'' се подгрмушки или [[Зелјесто растение|тревни]] растенија, и имаат тенки заостанати стебла. Стеблото често се вкоренува таму каде што ја допира земјата, овозможувајќи му на растението да се шири. [[Лист]]овите се спротивни, едноставни широки ланцетни до овални, [[Зимзелено растение|зимзелени]] во четири вида, но [[Листопадни растенија|листопадни]] во тревната [[Vinca herbacea|''V.''&nbsp;''herbacea'']], која во зима се враќа назад кон кореновиот систем. [[Цвет]]овите, кои се создаваат во текот на поголемиот дел од сезоната на растење, се едноставни, широки 2,5-7 см, со пет обично виолетови (повремено бели) ливчиња споени во основата за да формираат цевка. Плодот се состои од пар дивергентни фоликули. Сувиот плод се распаѓа за да ослободи семе. == Видови == Прифатени видови:<ref name="u" /> * ''[[Vinca difformis]]'' <small>Pourr.</small> – Азори, западен и централен Медитеран * ''[[Vinca erecta]]'' <small>Regel & Schmalh.</small> – Авганистан, Киргистан, Таџикистан, Узбекистан * ''[[Vinca herbacea]]'' <small>Waldst. & Kit.</small> – расте во Македонија, средна, источна и јужна Европа, Близок Исток * ''[[Vinca ispartensis]]'' <small>Koyuncu & Ekşi</small> – Турција<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Vinca ispartensis Koyuncu & Eksi |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77174889-1 |access-date=2021-01-15 |website=Plants of the World Online |publisher=Kew Science |language=en}}</ref> * ''[[Vinca major]]'' <small>L.</small> – расте во Македонија, јужна Европа, Турција, Сирија, Кавказ, донесена во Нов Зеланд, Калифорнија, Британските Острови, средна Европа, Украина, Северна Африка, Кина, Канарски Острови, Мадеира, Северна Америка * ''[[Vinca minor]]'' <small>L.</small> – расте во Македонија, средна и југоисточна Европа, Украина, Кавказ, донесена во Нов Зеланд * ''[[Vinca soneri]]'' <small>Koyuncu</small> – Турција == Распространетост и живеалиште == Родот потекнува од [[Европа]], северозападна [[Африка]] и југозападна [[Азија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ww2.bgbm.org/_EuroPlusMed/PTaxonDetail.asp?NameId=2523&PTRefFk=500000|title=EuroMed Plantbase Project: ''Vinca''|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309181407/http://ww2.bgbm.org/_EuroPlusMed/PTaxonDetail.asp?NameId=2523&PTRefFk=500000|archive-date=2012-03-09|accessdate=2010-05-05}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=134598|title=Vinca in Flora of Pakistan @ efloras.org|work=Efloras|accessdate=2026-05-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/floraspecie.php?genere=Vinca|title=Genere Vinca - Flora Italiana|work=luirig.altervista.org|accessdate=2026-05-09}}</ref> Некои видови растат во Македонија. == Одгледување == ''Vinca major'' и ''Vinca minor'' се широко одгледувани како цветно зимзелено [[Украсни растенија|украсно растение]]. Бидејќи растенијата се ниски и брзо се шират, тие често се користат како покривка на земја во градинарски пејзажи и саксиски градини. Тие традиционално се користат и на постари гробишта како зимзелена покривка на земја без одржување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~mdcpmbs/periwinkle.html|title=Periwinkle|accessdate=16 November 2012}}</ref> Достапни се многу сорти, со различни бои, големини и навики на растенијата, листовите и цветовите. [[Податотека:Vinca_spreading_along_a_border.jpg|мини|''Vinca'' растенија се шират по должината на границата]] == Медицинска употреба == Алкалоидите кои ги содржат овие растенија вклучуваат најмалку 86 [[алкалоид]]и екстрахирани од растенија од родот ''Vinca''.<ref>{{Наведена книга|title=Alkaloids: Nature's Curse or Blessing?|last=Hesse|first=Manfred|publisher=Wiley-VCH|year=2002|isbn=978-3-906390-24-6|page=7}}</ref><ref name="Pharmacognosy">{{Наведено списание|last=van Der Heijden|first=Robert|last2=Jacobs|first2=Denise I.|last3=Snoeijer|first3=Wim|last4=Hallard|first4=Didier|last5=Verpoorte|first5=Robert|year=2004|title=The Catharanthus alkaloids: Pharmacognosy and biotechnology|journal=[[Current Medicinal Chemistry]]|volume=11|issue=5|pages=607–628|doi=10.2174/0929867043455846|pmid=15032608}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Botanical Miracles: Chemistry of Plants That Changed the World|last=Cooper|first=Raymond|last2=Deakin|first2=Jeffrey John|publisher=[[CRC Press]]|year=2016|isbn=9781498704304|pages=46–51|chapter=Africa's gift to the world|chapter-url=https://books.google.com/books?id=aXGmCwAAQBAJ&pg=PA46}}</ref> [[Хемотерапија|Хемотерапевтскиот]] агенс винкристин е екстрахиран од тесно поврзан вид, ''[[Catharanthus roseus]]'',<ref name="TopicsCurrentChem">{{Наведена книга|title=Metal Catalyzed Reductive C&mdash;C Bond Formation: A Departure from Preformed Organometallic Reagents|last=Gansäuer|first=Andreas|last2=Justicia|first2=José|last3=Fan|first3=Chun-An|last4=Worgull|first4=Dennis|last5=Piestert|first5=Frederik|publisher=[[Springer Science & Business Media]]|year=2007|isbn=9783540728795|editor-last=Krische|editor-first=Michael J.|editor-link=Michael J. Krische|series=Topics in Current Chemistry|volume=279|pages=25–52|chapter=Reductive C&mdash;C bond formation after epoxide opening via electron transfer|doi=10.1007/128_2007_130|chapter-url=https://books.google.com/books?id=A5xcVmT9iIQC&pg=PA25}}</ref><ref name="MoleculesReview">{{Наведено списание|last=Keglevich|first=Péter|last2=Hazai|first2=Laszlo|last3=Kalaus|first3=György|last4=Szántay|first4=Csaba|year=2012|title=Modifications on the basic skeletons of vinblastine and vincristine|journal=[[Molecules (journal)|Molecules]]|volume=17|issue=5|pages=5893–5914|doi=10.3390/molecules17055893|pmc=6268133|pmid=22609781|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The evolution of drug discovery: From traditional medicines to modern drugs|last=Raviña|first=Enrique|publisher=[[John Wiley & Sons]]|year=2011|isbn=9783527326693|pages=157–159|chapter=Vinca alkaloids|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iDNy0XxGqT8C&pg=PA157}}</ref> и се користи за лекување на некои видови [[леукемија]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cancer.org/cancer/acute-lymphocytic-leukemia/treating/chemotherapy.html|title=Chemotherapy for Acute Lymphocytic Leukemia|date=February 18, 2016|work=[[cancer.org]]|publisher=[[American Cancer Society]]|accessdate=June 22, 2017}}</ref> [[лимфом]]и,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cancer.org/cancer/hodgkin-lymphoma/treating/chemotherapy.html|title=Chemotherapy for Hodgkin Lymphoma|date=March 29, 2017|work=[[cancer.org]]|publisher=[[American Cancer Society]]|accessdate=June 22, 2017}}</ref> и детски рак,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cancer.org/cancer/neuroblastoma/treating/chemotherapy.html|title=Chemotherapy for Neuroblastoma|date=January 22, 2016|work=[[cancer.org]]|publisher=[[American Cancer Society]]|accessdate=June 22, 2017}}</ref> како и неколку други видови рак, и некои неканцерозни состојби. Димерните алкалоиди како што се винкристинот и винбластинот се произведуваат со спојување на помалите индолски алкалоиди виндолин и катарантин.<ref name="Pharmacognosy" /><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/medicinalaromati0006unse/page/46|title=Biotechnology in Agriculture and Forestry 26|last=Hirata|first=K.|last2=Miyamoto|first2=K.|last3=Miura|first3=Y.|publisher=[[Springer-Verlag]]|year=1994|isbn=9783540563914|editor-last=Bajaj|editor-first=Y. P. S.|series=Medicinal and Aromatic Plants|volume=VI|pages=[https://archive.org/details/medicinalaromati0006unse/page/46 46–55]|chapter=''Catharanthus roseus'' L. (Periwinkle): Production of Vindoline and Catharanthine in Multiple Shoot Cultures|chapter-url=https://books.google.com/books?id=e64hCDBddowC&pg=PA47}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски ==  {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Приземни растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Кучешки чемери]] er9pe7q6nwoe4csbpw4xlj005az0mwr 5583619 5583617 2026-06-28T10:35:42Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5583619 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Speciesbox | image = VincaMinor_closeup.jpg | image_caption = ''[[Vinca major]]'' | display_parents = 3 | parent_authority = M.E.Endress | taxon = Vinca | authority = [[L.]] 1753 | synonyms = * ''Pervinca'' <small>Mill.</small> | synonyms_ref = <ref name=u>{{cite web |url=http://apps.kew.org/wcsp/synonomy.do?name_id=213142 |title=World Checklist of Selected Plant Families |access-date=May 17, 2014}}</ref> }} '''''Vinca''''' (од [[Латински јазик|латински]]: ''vincire'' „да се врзува“) е род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[Стар Свет|Стариот Свет]] во семејството кучешки чемери ([[Кучешки чемери|Apocynaceae]]). Некои видови од овој род се одгледуваат, но се шират и [[Инвазивен вид|инвазивно]]. Дополнително, некои видови имаат медицинска употреба. Најраспространетиот вид е ''[[Зелениче (растение)|зелениче]]''. == Опис == [[Податотека:Vinca-difformis-20090309-1.jpg|мини|''[[Vinca difformis]]'' ]] Растенијата од родот ''Vinca'' се подгрмушки или [[Зелјесто растение|тревни]] растенија, и имаат тенки заостанати стебла. Стеблото често се вкоренува таму каде што ја допира земјата, овозможувајќи му на растението да се шири. [[Лист]]овите се спротивни, едноставни широки ланцетни до овални, [[Зимзелено растение|зимзелени]] во четири вида, но [[Листопадни растенија|листопадни]] во тревната [[Vinca herbacea|''V.''&nbsp;''herbacea'']], која во зима се враќа назад кон кореновиот систем. [[Цвет]]овите, кои се создаваат во текот на поголемиот дел од сезоната на растење, се едноставни, широки 2,5-7 см, со пет обично виолетови (повремено бели) ливчиња споени во основата за да формираат цевка. Плодот се состои од пар дивергентни фоликули. Сувиот плод се распаѓа за да ослободи семе. == Видови == Прифатени видови:<ref name="u" /> * ''[[Vinca difformis]]'' <small>Pourr.</small> – Азори, западен и централен Медитеран * ''[[Vinca erecta]]'' <small>Regel & Schmalh.</small> – Авганистан, Киргистан, Таџикистан, Узбекистан * ''[[Vinca herbacea]]'' <small>Waldst. & Kit.</small> – расте во Македонија, средна, источна и јужна Европа, Близок Исток * ''[[Vinca ispartensis]]'' <small>Koyuncu & Ekşi</small> – Турција<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Vinca ispartensis Koyuncu & Eksi |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77174889-1 |access-date=2021-01-15 |website=Plants of the World Online |publisher=Kew Science |language=en}}</ref> * ''[[Vinca major]]'' <small>L.</small> – расте во Македонија, јужна Европа, Турција, Сирија, Кавказ, донесена во Нов Зеланд, Калифорнија, Британските Острови, средна Европа, Украина, Северна Африка, Кина, Канарски Острови, Мадеира, Северна Америка * ''[[Vinca minor]]'' <small>L.</small> – расте во Македонија, средна и југоисточна Европа, Украина, Кавказ, донесена во Нов Зеланд * ''[[Vinca soneri]]'' <small>Koyuncu</small> – Турција == Распространетост и живеалиште == Родот потекнува од [[Европа]], северозападна [[Африка]] и југозападна [[Азија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ww2.bgbm.org/_EuroPlusMed/PTaxonDetail.asp?NameId=2523&PTRefFk=500000|title=EuroMed Plantbase Project: ''Vinca''|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309181407/http://ww2.bgbm.org/_EuroPlusMed/PTaxonDetail.asp?NameId=2523&PTRefFk=500000|archive-date=2012-03-09|accessdate=2010-05-05}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=134598|title=Vinca in Flora of Pakistan @ efloras.org|work=Efloras|accessdate=2026-05-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/floraspecie.php?genere=Vinca|title=Genere Vinca - Flora Italiana|work=luirig.altervista.org|accessdate=2026-05-09}}</ref> Некои видови растат во Македонија. == Одгледување == ''Vinca major'' и ''Vinca minor'' се широко одгледувани како цветно зимзелено [[Украсни растенија|украсно растение]]. Бидејќи растенијата се ниски и брзо се шират, тие често се користат како покривка на земја во градинарски пејзажи и саксиски градини. Тие традиционално се користат и на постари гробишта како зимзелена покривка на земја без одржување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~mdcpmbs/periwinkle.html|title=Periwinkle|accessdate=16 November 2012}}</ref> Достапни се многу сорти, со различни бои, големини и навики на растенијата, листовите и цветовите. [[Податотека:Vinca_spreading_along_a_border.jpg|мини|''Vinca'' растенија се шират по должината на границата]] == Медицинска употреба == Алкалоидите кои ги содржат овие растенија вклучуваат најмалку 86 [[алкалоид]]и екстрахирани од растенија од родот ''Vinca''.<ref>{{Наведена книга|title=Alkaloids: Nature's Curse or Blessing?|last=Hesse|first=Manfred|publisher=Wiley-VCH|year=2002|isbn=978-3-906390-24-6|page=7}}</ref><ref name="Pharmacognosy">{{Наведено списание|last=van Der Heijden|first=Robert|last2=Jacobs|first2=Denise I.|last3=Snoeijer|first3=Wim|last4=Hallard|first4=Didier|last5=Verpoorte|first5=Robert|year=2004|title=The Catharanthus alkaloids: Pharmacognosy and biotechnology|journal=[[Current Medicinal Chemistry]]|volume=11|issue=5|pages=607–628|doi=10.2174/0929867043455846|pmid=15032608}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Botanical Miracles: Chemistry of Plants That Changed the World|last=Cooper|first=Raymond|last2=Deakin|first2=Jeffrey John|publisher=[[CRC Press]]|year=2016|isbn=9781498704304|pages=46–51|chapter=Africa's gift to the world|chapter-url=https://books.google.com/books?id=aXGmCwAAQBAJ&pg=PA46}}</ref> [[Хемотерапија|Хемотерапевтскиот]] агенс винкристин е екстрахиран од тесно поврзан вид, ''[[Catharanthus roseus]]'',<ref name="TopicsCurrentChem">{{Наведена книга|title=Metal Catalyzed Reductive C&mdash;C Bond Formation: A Departure from Preformed Organometallic Reagents|last=Gansäuer|first=Andreas|last2=Justicia|first2=José|last3=Fan|first3=Chun-An|last4=Worgull|first4=Dennis|last5=Piestert|first5=Frederik|publisher=[[Springer Science & Business Media]]|year=2007|isbn=9783540728795|editor-last=Krische|editor-first=Michael J.|editor-link=Michael J. Krische|series=Topics in Current Chemistry|volume=279|pages=25–52|chapter=Reductive C&mdash;C bond formation after epoxide opening via electron transfer|doi=10.1007/128_2007_130|chapter-url=https://books.google.com/books?id=A5xcVmT9iIQC&pg=PA25}}</ref><ref name="MoleculesReview">{{Наведено списание|last=Keglevich|first=Péter|last2=Hazai|first2=Laszlo|last3=Kalaus|first3=György|last4=Szántay|first4=Csaba|year=2012|title=Modifications on the basic skeletons of vinblastine and vincristine|journal=[[Molecules (journal)|Molecules]]|volume=17|issue=5|pages=5893–5914|doi=10.3390/molecules17055893|pmc=6268133|pmid=22609781|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The evolution of drug discovery: From traditional medicines to modern drugs|last=Raviña|first=Enrique|publisher=[[John Wiley & Sons]]|year=2011|isbn=9783527326693|pages=157–159|chapter=Vinca alkaloids|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iDNy0XxGqT8C&pg=PA157}}</ref> и се користи за лекување на некои видови [[леукемија]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cancer.org/cancer/acute-lymphocytic-leukemia/treating/chemotherapy.html|title=Chemotherapy for Acute Lymphocytic Leukemia|date=February 18, 2016|work=[[cancer.org]]|publisher=[[American Cancer Society]]|accessdate=June 22, 2017}}</ref> [[лимфом]]и,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cancer.org/cancer/hodgkin-lymphoma/treating/chemotherapy.html|title=Chemotherapy for Hodgkin Lymphoma|date=March 29, 2017|work=[[cancer.org]]|publisher=[[American Cancer Society]]|accessdate=June 22, 2017}}</ref> и детски рак,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cancer.org/cancer/neuroblastoma/treating/chemotherapy.html|title=Chemotherapy for Neuroblastoma|date=January 22, 2016|work=[[cancer.org]]|publisher=[[American Cancer Society]]|accessdate=June 22, 2017}}</ref> како и неколку други видови рак, и некои неканцерозни состојби. Димерните алкалоиди како што се винкристинот и винбластинот се произведуваат со спојување на помалите индолски алкалоиди виндолин и катарантин.<ref name="Pharmacognosy" /><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/medicinalaromati0006unse/page/46|title=Biotechnology in Agriculture and Forestry 26|last=Hirata|first=K.|last2=Miyamoto|first2=K.|last3=Miura|first3=Y.|publisher=[[Springer-Verlag]]|year=1994|isbn=9783540563914|editor-last=Bajaj|editor-first=Y. P. S.|series=Medicinal and Aromatic Plants|volume=VI|pages=[https://archive.org/details/medicinalaromati0006unse/page/46 46–55]|chapter=''Catharanthus roseus'' L. (Periwinkle): Production of Vindoline and Catharanthine in Multiple Shoot Cultures|chapter-url=https://books.google.com/books?id=e64hCDBddowC&pg=PA47}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски ==  {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Приземни растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Кучешки чемери]] li32zddis38bg3pleintq65qswjixqo 0 1395649 5583426 5562801 2026-06-27T21:02:17Z Andrew012p 85224 5583426 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | image = Одисеја филмски плакат 2026 (МКД).jpg | alt = Филмски плакат што го прикажува Одисеј (Мет Дејмон) во борбена поза, со Тројанскиот коњ зад него, обвиен во пепел и чад. | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Кристофер Нолан]] | writer = Кристофер Нолан | based_on = „[[Одисеја]]“ од [[Хомер]] | producer = {{Plainlist| * [[Ема Томас]] * Кристофер Нолан }} | starring = {{Plainlist|* [[Мет Дејмон]] * [[Том Холанд]] * [[Ен Хатавеј]] * [[Роберт Патинсон]] * [[Лупита Нионго]] * [[Зендеја]] * [[Шарлиз Терон]] }} | cinematography = [[Хојте ван Хојтема]] | editing = [[Џенифер Лејм]] | music = [[Лудвиг Јорансон]] | studio = {{Plainlist|* [[Universal Pictures]] * [[Syncopy Inc.|Syncopy]] }} | distributor = Universal Pictures | released = 17 јули 2026 г. (САД)<br>16 јули 2026 г. (Македонија) | runtime = | country = {{Plainlist| * {{знаме|ОК}} * {{САД}} }} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 250 милиони долари<ref name="TeaserLeakTHR">{{Cite web |title=Christopher Nolan's Next Movie Budget Revealed |url=https://www.hollywoodreporter.com |website=The Hollywood Reporter |date=2024-10-21}}</ref> | gross = }} '''''Одисеја''''' ({{Langx|en|The Odyssey}}) — претстоен [[Епски филм|епски]] [[Фантастичен филм|фантастичен]] [[Акција (жанр)|акционен филм]] во сценарио и режија на [[Кристофер Нолан]], заснован на [[Одисеја|истоимениот еп]] на [[Хомер]]. Улогата на [[Одисеј]] — кралот на [[Итака]] што тргнува на долго и опасно патување кон дома по завршувањето на [[Тројанска војна|Тројанската војна]] — ја толкува [[Мет Дејмон]]. Во филмот играат и [[Том Холанд]], [[Ен Хатавеј]], [[Роберт Патинсон]], [[Лупита Нионго]], [[Зендеја]], [[Шарлиз Терон]] и други глумци. Нолан и неговата сопруга [[Ема Томас]] го произвеле филмот преку нивната компанија [[Syncopy Films|Syncopy]]. ''Одисеја'' е втор проект на Нолан снимен под покровителство на студиото [[Universal Pictures]], по филмот [[Опенхајмер (филм)|''Опенхајмер'']] (2023). Нолан почнал да го пишува сценариото во март 2024 г., а проектот го претставил пред студиото во октомври. Набргу потоа започнал процесот на кастинг, а во февруари 2025 г. било потврдено дека Дејмон ќе ја игра главната улога. Снимањето се одвивало од февруари до август 2025 г. во повеќе земји, вклучувајќи ги Мароко, Грција, [[Италија]], Шкотска, [[Исланд]] и Западна Сахара. Со буџет од 250 милиони долари, ''Одисеја'' станал најскапиот филм во кариерата на Нолан и негов прв проект целосно снимен со камери [[IMAX]] на филмска лента од 70 мм. Филмот ќе биде премиерно прикажан во американските кина на 17 јули 2026 г., а во македонските на 16 јули истата година. == Содржина == Деталите за содржината се чуваат во тајност,<ref>{{Cite web |last=Аксенов |first=Михаил |date=2025-08-11 |title=Фильм «Одиссея», 2026 год: что известно об эпической адаптации античной поэмы от Кристофера Нолана |url=https://lenta.ru/articles/2025/08/11/odisseya-nolana/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112075207/https://lenta.ru/articles/2025/08/11/odisseya-nolana/ |archive-date=2025-11-12 |access-date=2025-11-11 |website=[[Lenta.ru]] |lang=ru}}</ref> но познато е дека книжевната основа на филмот е [[Одисеја|истоимениот еп]] на [[Хомер]]. Според неговата содржина, [[Одисеј]], кралот на [[Стара Грција|старогрчкиот]] остров [[Итака]], патува кон својата татковина по крајот на [[Тројанска војна|Тројанската војна]]. На своето долго и опасно патување тој се среќава со митски ликови како киклопот [[Полифем]], сирените и божицата [[Кирка]], додека дома го чека неговата сопруга — кралицата [[Пенелопа (митологија)|Пенелопа]].<ref name="TheOdysseyAnnounceDeadline">{{Cite web |title=Universal Pictures Announces Christopher Nolan's The Odyssey |url=https://deadline.com |website=Deadline Hollywood |date=2024-12-12}}</ref> == Улоги == {| class="wikitable" |- ! Глумец !! Улога |- | [[Мет Дејмон]] || [[Одисеј]], крал на островот [[Итака]]<ref name="DamonOdysseusFirstLook">{{Cite web |title=First Look at Matt Damon as Odysseus |url=https://www.ign.com |website=IGN |date=2025-02-15}}</ref> |- | [[Том Холанд]] || [[Телемах]], син на Одисеј, кој се обидува да го најде<ref name="TeaserTrailer">{{Cite web |title=The Odyssey Official Teaser Trailer |url=https://www.youtube.com |website=Universal Pictures YouTube |date=2025-12-16}}</ref><ref name="EmpireCoverStoryJan2026">{{Cite magazine |title=Christopher Nolan's Next Masterpiece: The Odyssey |magazine=Empire |date=January 2026}}</ref>{{rp|55}} |- | [[Ен Хатавеј]] || [[Пенелопа]], сопруга на Одисеј, која во негово отсуство ги одбива потенцијалните заводници<ref name="EWDec2025">{{Cite magazine |title=Inside Christopher Nolan's The Odyssey |magazine=Entertainment Weekly |date=December 2025}}</ref> |- | [[Роберт Патинсон]] || [[Антиној (син на Евпит)|Антиној]], еден од заводниците на Пенелопа<ref name="EWDec2025" /> |- | [[Зендеја]] || [[Атина (митологија)|Атина]], божица на мудроста, воената стратегија и занаетите, која му помага на Одисеј<ref name="EmpireCoverStoryJan2026" />{{rp|50}} |- | [[Шарлиз Терон]] || [[Калипсо (митологија)|Калипсо]]<ref name="TheronRoleUpdate">{{Cite trade |title=Charlize Theron joins Nolan's Odyssey as Calypso |magazine=The Hollywood Reporter |date=2025-06-18}}</ref><ref name="TheronJun2025">{{Cite web |title=Production Update: The Odyssey |url=https://deadline.com |date=June 2025}}</ref> |- | [[Џон Бернтал]] || [[Менелај]], крал на [[Спарта]]<ref name="EmpireCoverStoryJan2026" />{{rp|50}} |- | [[Бени Сафди]] || [[Агамемнон]], крал на [[Микена]]<ref name="PrologueCommentaryTelegraph">{{Cite web |title=Nolan's Odyssey Prologue Breakdown |url=https://www.telegraph.co.uk |website=The Telegraph |date=2025-11-20}}</ref> |- | [[Џон Легвизамо]]|| [[Евмеј]], верен слуга на Одисеј<ref name="EmpireCoverStoryJan2026" />{{rp|55}} |- | [[Химеш Пател]] || [[Еврилох]], десната рака на Одисеј<ref name="EWDec2025" /> |- | [[Вил Јун Ли]] || еден од сопатниците на Одисеј<ref name="EmpireCoverStoryJan2026" />{{rp|59}} |- | [[Мија Гот]]|| [[Меланто (ќерка на Долиј)|Меланто]], слугинка на Одисеј и Пенелопа<ref name="CharacterFirstLooks">{{Cite web |title=The Odyssey Character First Looks |url=https://variety.com |website=Variety |date=2025-12-15}}</ref> |- | Џими Гонсалес || Кефеј, еден од сопатниците на Одисеј<ref name="EWDec2025" /> |- | [[Бил Ирвин]] || |- | [[Елиот Пејџ]] || |- | [[Лупита Нионго]] || [[Елена Тројанска]]<ref name="TimeCoverStory">{{Cite magazine |last=Nolan |first=Christopher |title=Inside 'The Odyssey,' Christopher Nolan's Most Epic Movie Yet |magazine=Time |date=2026-05-12 |url=https://time.com/article/2026/05/12/christopher-nolan-odyssey-interview/}}</ref> и [[Клитамнестра]]<ref name="TimeCoverStory" /> |- | [[Саманта Мортон]] || |- | [[Џеси Гарсија]] || |- | [[Рафи Гаврон]] || |- | [[Шајло Фернандес]] || |- | [[Кори Хокинс]] || |- | [[Ник Тарабеј]] || |- | [[Морис Компти]]|| |- | [[Мајкл Вламис]]|| |- | [[Идо Голдберг]] || |- | [[Џош Стјуарт]] || |- | [[Рајан Херст]] || |- | Ентони Молинари || |- | [[Џован Адепо]] || |- | [[Логан Маршал-Грин]] || |- | [[Џејмс Ремар]] || |- | [[Тревис Скот]] || појавување во ТВ-трејлер<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2026/film/news/the-odyssey-travis-scott-christopher-nolan-1236640716/|title=‘The Odyssey’: Travis Scott Appears in New TV Trailer for Christopher Nolan’s Epic|lang=en-US|first=Jack|last=Dunn|website=[[Variety]]|date=2026-01-26|access-date=2026-01-26}}</ref> |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.odysseymovie.com/ Матична страница] {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Британски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Universal Pictures]] [[Категорија:Филмови на Кристофер Нолан]] [[Категорија:Филмови со Мет Дејмон]] [[Категорија:Филмови со Ен Хатавеј]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] dznbby9soh529xtxzcaxdwtzwklby67 4 1395744 5583324 5581027 2026-06-27T12:54:23Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5583324 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во јуни е планирано да се одржат 4 (четири) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Музеи во Европа === [[Податотека:BSicon MUSEUM.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Музеи во Европа“]] Во периодот 6-7 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Музеи во Европа“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за музеите во Европа може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Museums in Europe]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Меморијален музеј на Централниот комитет на Комунистичката партија на Македонија - Тетово]] (Н)|[[Галерија на виното (Неготино)]] (Н)|[[НУ Музеј - Куманово]] (Н)|[[Кралски дворец Цетиње]] (Н)|[[Народен музеј на Црна Гора]] (Н)|[[Лапидариум (Охрид)]] (Н)|[[Музеј на виното (Демир Капија)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Научни експедиции === [[Податотека:Mountaineering pictogram.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Научни експедиции“]] Во периодот 13-14 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Научни експедиции“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за научните експедиции може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Scientific expeditions]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Изгубени слики === [[Податотека:Cib-krita (CoreUI Icons v1.0.0).svg|десно|230п|Уредувачки ден „Изгубени слики“]] Во периодот 20-21 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Изгубени слики“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за изгубените слики може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Lost paintings]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Последните мигови на Мишел Лепелтие]] (Н)|[[Битката кај Кашина (Микеланџело)]] (Н)|[[Перачка (Шарден)]] (Н)|[[Предел со обелиск]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Родови на кучешки чемери === [[Податотека:Arundina graminifolia (5) 1200 vector icon.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Родови на кучешки чемери“]] Во периодот 27-28 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Родови на кучешки чемери“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за родовите на кучешките чемери може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на потсемејства и родови од семејството „кучешки чемери“#Родови|Родови на кучешки чемери]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Acokanthera]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|5]] qlpm42h2a2srfcik5wveetcodq1p8h1 5583599 5583324 2026-06-28T10:03:24Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5583599 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во јуни е планирано да се одржат 4 (четири) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Музеи во Европа === [[Податотека:BSicon MUSEUM.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Музеи во Европа“]] Во периодот 6-7 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Музеи во Европа“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за музеите во Европа може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Museums in Europe]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Меморијален музеј на Централниот комитет на Комунистичката партија на Македонија - Тетово]] (Н)|[[Галерија на виното (Неготино)]] (Н)|[[НУ Музеј - Куманово]] (Н)|[[Кралски дворец Цетиње]] (Н)|[[Народен музеј на Црна Гора]] (Н)|[[Лапидариум (Охрид)]] (Н)|[[Музеј на виното (Демир Капија)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Научни експедиции === [[Податотека:Mountaineering pictogram.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Научни експедиции“]] Во периодот 13-14 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Научни експедиции“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за научните експедиции може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Scientific expeditions]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Изгубени слики === [[Податотека:Cib-krita (CoreUI Icons v1.0.0).svg|десно|230п|Уредувачки ден „Изгубени слики“]] Во периодот 20-21 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Изгубени слики“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за изгубените слики може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Lost paintings]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Последните мигови на Мишел Лепелтие]] (Н)|[[Битката кај Кашина (Микеланџело)]] (Н)|[[Перачка (Шарден)]] (Н)|[[Предел со обелиск]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Родови на кучешки чемери === [[Податотека:Arundina graminifolia (5) 1200 vector icon.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Родови на кучешки чемери“]] Во периодот 27-28 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Родови на кучешки чемери“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за родовите на кучешките чемери може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на потсемејства и родови од семејството „кучешки чемери“#Родови|Родови на кучешки чемери]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Acokanthera]] (Н)|[[Acomosperma]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|5]] s1we3mgc1es6j3hgziio9ue1bnlqwqb 0 1396034 5583519 5567571 2026-06-28T05:13:46Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583519 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Планински јавор}} {{Speciesbox | name = Горски јавор | image = Acer pseudoplatanus 005.jpg | image_caption = Горски јавор во [[Касел]], Германија | genus = Acer | display_parents = 2 | parent = Acer ser. Acer | species = pseudoplatanus | authority = [[Карл Линеј|L.]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{наведен МСЗП |author=Crowley, D. |author2=Rivers, M.C. |author3=Barstow, M. |year=2017 |errata=2018 |title=''Acer pseudoplatanus'' |volume=2017 |article-number=e.T193856A125923004 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T193856A2286517.en |access-date=23 ноември 2022}}</ref> | range_map = Acer pseudoplatanus range.svg | range_map_caption = Распространетост<br />{{обоен квадрат|#70A800}} Домороден<br />{{обоен квадрат|#FFD37F}} Внесен и одомаќинет | synonyms = {{скриено-почеток}} * ''Acer abchasicum'' <small>Rupr. (1869)</small> * ''Acer atropurpureum'' <small>Dippel (1892)</small> * ''Acer bohemicum'' <small>C.Presl ex Opiz. (1852) ''(invalid name)''</small> * ''Acer dittrichii'' <small>Ortm. (1831)</small> * ''Acer erythrocarpum'' <small>Dippel (1892)</small> * ''Acer euchlorum'' <small>Dippel (1892)</small> * ''Acer fieberi''<small> Opiz (1852) ''(invalid name)''</small> * ''Acer hybridum'' <small>Bosc (1821)</small> * ''Acer majus'' <small>Gray (1821)</small> * ''Acer melliodorum'' <small>Opiz (1852)</small> * ''Acer montanum'' <small>Garsault (1764) ''(invalid name)''</small> * ''Acer opizii'' <small>Ortmann ex Opiz. (1852)</small> * ''Acer opulifolium'' <small>Thuill. (1790) ''(illegitimate name)''</small> * ''Acer procerum'' <small>Salisb. (1796)</small> * ''Acer purpureum'' <small>Dippel (1892)</small> * ''Acer quinquelobum'' <small>Gilib. (1782) ''(invalid name)''</small> * ''Acer rafinesquianum'' <small>Dippel (1892)</small> * ''Acer villosum'' <small>C. Presl (1822)</small> * ''Acer wondracekii'' <small>Opiz (1852)</small> * ''Acer worleei'' <small>Dippel (1892)</small> {{скриено-крај}} | synonyms_ref =<ref name="World Checklist of Selected Plant Families">{{ThePlantList |id=kew-2616276 |taxon=Acer pseudoplatanus |authority=L. |access-date=19 мај 2016}}</ref> }} '''Горски јавор''' ({{науч|Acer pseudoplatanus}}) — вид на [[јавор]] домороден во [[Европа]] и [[Западна Азија]]. Претставува големо [[листопадно растение|листопадно]] широколисно [[дрво (растение)|дрво]] отпорно на ветар. Во [[Македонија]] е застапен со две разновидности, од кои една има три облика (погл. [[#Во Македонија|подолу]]).<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1454-1456}}</ref> Иако е домороден на подрачје од [[Франција]] до [[Украина]], северна [[Турција]] и [[Кавказ]], а на југ до планините во [[Италија]] и северниот [[Пиринејски Полуостров]], горскиот јавор лесно се размножува од семе и до 1500 г. бил внесен на [[Британски Острови|Британските Острови]]. Денес е одомаќинет таму и по други делови на Европа, Северна Америка, Австралија и Нов Зеланд, каде знае да биде [[инвазивен вид]].<ref name=CABI>{{нмс |title=CABI Invasive species compendium: ''Acer pseudoplatanus'' (sycamore) |date=2019 |url=http://www.cabi.org/isc/datasheet/2884 |publisher=The Centre for Agriculture and Bioscience International (CABI) |location=Wallingford, UK |doi=10.1079/cabicompendium.2884 |access-date=18 мај 2016}}</ref> Горскиот јавор достигнува висина до 35 м, а гранките образуваат широка заоблена [[крошна]]. [[Кора]]та е сива, мазна во младоста, а подоцна неправилно распукана. Листовите растат на долги [[лисна дршка|лисни дршки]] и се големи и дланчести, со пет големи залистоци. Цветовите се зеленикаво-жолти и висат во [[метличка|метлички]]. Произведуваат изобилство од [[полен]] и [[нектар]] кој ги привлекува животните. Кога ќе узреат, [[крилесто оревче|Крилестите оревчиња]] паѓаат на земја со вртење. [[’Ртење|’Ртат]] слободно следната пролет. Во домородното живеалиште горскиот јавор е поврзан со [[биоразновидност|биоразновиден]] опсег на безрбетници и габи, но истите не се секогаш присутни на местата кајшто тој е внесен. Понекогаш се сади во градски средини како [[украсно растение|украсно дрво]]. Дава цврсто и густо дрво со кремастобела боја кое се користи за изработка на музички инструменти, мебел, столарија, дрвени подови и кујнски прибор. Добро е и како [[огревно дрво]]. [[Растителен сок|Растителниот сок]] кој напролет се качува во некои места служи за добивање шеќер и подготовка на [[алкохолен пијалак|алкохолни]] и [[безалкохолен пијалак|безалкохолни пијалаци]], и може да се направи во слад како оној на [[шеќерен јавор|шеќерниот јавор]]. Пчелите го собираат нектарот за мед. == Опис == [[Податотека:Acer pseudoplatanusAA.jpg|мини|десно|Гранчиња, пупки, листови, цветови и плодови на ботаничка илустрација.]] [[Податотека:Acer pseudoplatanus Chaltenbrunnen.jpg|мини|десно|Горскиот јавор може да образува широка куполеста крошна.]] [[Податотека:Ahornallee zwischen Altweitra und Hörmanns 2017-10.jpg|мини|Горски јавори во почетокот на октомври, [[Долна Австрија]].]] Горскиот јавор е големо широколисно [[листопадно растение|листопадно]] дрво кое достигнува висина од 20-35 м и се разгранува во широка куполеста [[крошна]]. Кората кај младите дрва е мазна и сива, но со време огрубува и напукува во лушпи, под кои се забележува внатрешната кора чија боја е светлокафеава до розовкаста.<ref name="Clapham-1981">{{наведена книга |last1=Clapham |first1=A.R. |last2=Tutin |first2=T.G. |last3=Warburg |first3=E.F. |title=Excursion Flora of the British Isles |publisher=Cambridge University Press |edition=third |date=1981 |isbn=0-521-23290-2}}</ref>{{rp|118}} [[Податотека:Acer pseudoplatanus buds 01.jpg|мини|десно|Врв на изданок зиме со завршна пупка и пар странични пупки.]] Пупките излегуваат во спротивни парови, јајцевидни и зашилени, со пупкини лушпи (видоизменети листови што ја штитат пупката) со зелена боја обрабена со темнокафеаво и со врвови со истата боја големи 0,5–1 см.<ref name="Clapham-1981"/> Кога отпаѓаат оставаат потковичести лузни. [[Лист]]овите се спротивни, големи, долги 10-25 см, широки и дланчести со 5 зашилени залистоци кои се крупно назабени.<ref name="Clapham-1981"/><ref name="Stace-2010">{{наведена книга |last=Stace |first=C.A. |title=New Flora of the British Isles |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |edition=third |year=2010 |isbn=978-0-521-70772-5}}</ref>{{rp|372}} Имаат кожеста површина со дебели жили одоздола. По боја се темнозелени одозгора, а посветли на опачината. Кај некои [[сорта|сорти]] листовите имаат виолетова или жолта нијанса. Лисните дршки се долги 5-15 см и со црвена нијанса<ref name="Clapham-1981"/><ref name="Rushforth-1999">{{наведена книга |last=Rushforth |first=K. |date=1999 |title=A photographic guide to the trees of Britain and Europe |publisher=Collins |location=London |isbn=0-00-220013-9}}</ref><ref name="Humphries-1992"/> а без [[прилисник|прилисници]] или листовидни структури при основата.<ref name="Clapham-1981"/> Функционално еднодомните жолтозелени [[цвет]]ови се отвораат по развојот на листовите на почетокот на летото,<ref name="Stace-2010"/>{{rp|394}}<ref name="Blamey-2003">{{наведена книга|last1=Blamey|first1=M.|last2=Fitter|first2=R.|last3=Fitter|first3=A.|year=2003|title=Wild flowers of Britain and Ireland: The Complete Guide to the British and Irish Flora|publisher=A & C Black|location=London|isbn=978-1-4081-7950-5}}</ref>{{rp|396}} на висечки [[метличка|метлички]] долги 10- 20 см, со по 60–100 цветови на секоја дршка.<ref name="Clapham-1981"/> Плодовите се спарени крилести оревчиња чии [[семе|семиња]] имаат пречник од 5-10 мм и чие крилце е долго 20-40 мм развиено како продолжеток на ѕидот на плодницата. Крилцата се под прав агол едно на друго,<ref name="Stace-2010"/> поради што се разликуваат од оние на [[млеч (дрво)|млечот]] (''A.&nbsp;platanoides'') и [[клен (дрво)|кленот]] (''A.&nbsp;campestre''), каде истите се речиси спротивни,<ref name="Stace-2010"/> и од оние на шеќерниот јавор (''A. saccharum''), каде се речиси напоредни. Кога ќе падне оревчето, ветерот ги обзема крилцата и тие го вртат плодот додека паѓаат, што овозможува поширо расекување. Семињата зреат наесет околу четири месеци по опрашувањето.<ref name="Rushforth-1999" /><ref name="Humphries-1992">{{наведена книга |last1=Humphries |first1=C.J. |last2= Press |first2=J.R. |last3=Sutton |first3=D.A. |date=1992 |title=Trees of Britain and Europe |publisher=Hamlyn Publishing Group Ltd. |location=UK |isbn=0-600-57511-X}}</ref> Горскиот јавор е [[полиплоидија|тетраплоиден]] (секоја клетка има четири комплета на хромозоми, 2n=52), додека кленот и млечот се [[плоидност|диплоидни]] (со 2 комплета на хромозоми, 2n=26).<ref name="Stace-2010"/> == Ботаника == Горскиот јавор цвета во висечки грстови наречени метлички кои содржат различни видови цветови. Највеќето се морфолошки двополови (со машки и женски органи) но функционираат како да се еднополови. Некои се морфолошки и функционално машки, а други морфолошки двополови но функционираат како машки, а трети морфолошки двополови а функционално женски. Сите видови цветови прават [[полен]], но поленот од функционално женските цветови не из’ртува. Сите цветови прават нектар, при што функционално женските цветови произведуваат најголема количина и највеќе шеќер.<ref name="Binggeli-1999">{{нмс |url=http://www.mikepalmer.co.uk/woodyplantecology/sycamore/sexexp.htm |title=Sycamore: sex expression |last=Binggeli |first=P. |year=1999 |access-date=13 март 2016}}</ref> Дрвата се доста се разликуваат зависно од живеалиштето и преземаат мерки против [[самоопрашување]], што ја ограничува генетската разновидност и ги закржлавува дрвата.<ref>{{наведено списание |last1=Wright |first1=S.I. |last2=Kalisz |first2=S. |last3=Slotte |first3=T. |title=Evolutionary consequences of self-fertilization in plants |journal=Proceedings of the Royal Society B |volume=280 |issue=1760 |article-number=20130133| year=2013 |pmid=23595268 |pmc=3652455 |doi=10.1098/rspb.2013.0133}}</ref> Највеќето [[соцветие|соцветија]] се образуваат во мешавина од функционално машки и функционално женски цветови. Кај секое дрво прво се отвора едниот вид цвет, а потоа другиот, и никако истовремено. Кај некои дрва женските се први во една година, а во друга година машките. Плововата смена се случува во различни времиња во разни делови на [[крошна]]та, и различни дрва од една популација може да расцветаат во текот на неколку недели, со тоа поттикнувајќи вкрстено опрашување, иако самоопрашувањето не може наполно да се спречи.<ref name="Binggeli-1999"/> Горскиот јавор се [[хибрид|вркстува]] со други видови јавори од одделот ''Acer'' како [[планински јавор]] (''A.&nbsp;heldreichii'') на места каде растат заедно, како и со [[кадифест јавор|кадифестиот јавор]] (''A.&nbsp;velutinum''). Познати се и вкрстувања со јавори од друг оддел како со [[сед јавор|седиот јавор]] (''A.&nbsp;griseum'', оддел ''Trifoliata''), каде приосновните залистоци се намалуваат, и со тоа изгледаат речиси трилисни).<ref name="The Maple Society">{{нмс |title=Maple hybrids |url=http://www.maplesociety.org/sites/default/files/SymposiumBelgium2011/Acerhybrids-PietDeJong.pdf |publisher=The Maple Society |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315120429/http://www.maplesociety.org/sites/default/files/SymposiumBelgium2011/Acerhybrids-PietDeJong.pdf |access-date=18 мај 2016|archive-date=15 март 2016 }}</ref> == Распространетост == Овој вид е [[домороден вид|домороден]] во Средна, Југоисточна и Источна Европа и Западна Азија. Покрај [[Македонија]] и речиси целиот [[Балкан]] распространет e Австрија, Белгија, Германија, Грузија, Италија, Литванија, Полска, Португалија, Романија, јужна Русија, [[Источна Тракија]], Унгарија, Франција, Холандија, Чешка, Швајцарија и Шпанија.<ref name=CABI/><ref>{{нмс |title=Acer L. |url=http://www.floraiberica.es/floraiberica/texto/pdfs/09_113_01_Acer.pdf |publisher=Flora Iberica |access-date=15 март 2022 |page=82}}</ref><ref>{{наведен извештај|author=Verbeek, I.; Copini, P.; Sass-Klaassen, U.; Dingemanse, A.; Buiteveld, J. |date=2021 |title=Herkomstenonderzoek van gewone esdoorn (''Acer pseudoplatanus'') in Nederland |url= |location= Wageningen |publisher=Centre for Genetic Resources, the Netherlands (CGN), Wageningen University & Research |edition=CGN rapport 52 |page= |isbn= |doi=10.18174/551151|doi-access=free }}</ref> Во Британија е внесен во [[тјудорски период|тјудорскиот период]], до 1500 г.<ref name="Cronk-1995">{{наведена книга |first1=Q.C.B. |last1=Cronk |first2=J.L. |last2=Fuller |date=1995 |title=Plant invaders: the threat to natural ecosystems |publisher=Chapman & Hall Ltd. |location=London |isbn=0-412-48380-7 |pages=[https://archive.org/details/plantinvadersthr0000cron/page/241 241] |url=https://archive.org/details/plantinvadersthr0000cron/page/241}}</ref> и првпат забележан во дивина во 1632 г. во Кент.<ref name="Milliken-2004">{{наведена книга |first1=W. |last1=Milliken |first2=S. |last2=Bridgewater |date=2004 |title=Flora Celtica |publisher=Birlinn Ltd. |location=Edinburgh |isbn=1-84158-303-0 }}</ref>{{rp|28}}<ref name="GB Non-native species secretariat-2015"/> Неговото доведување во [[Ирска]] е со непознат датум, но најстариот примерок е познат за грофовијата [[Каван (грофовија)|Каван]] од XVII век.<ref name="National Museums of Northern Ireland-2010">{{нмс |title=Flora of Northern Ireland, ''Acer pseudoplatanus'' L. |url=http://www.habitas.org.uk/flora/species.asp?item=3191 |publisher=National Museums of Northern Ireland |year=2010 |access-date=19 мај 2016}}</ref> Во Шведска е донесен околу 1770 г. од семиња земени од Холандија.<ref name="Retzius-1806">{{наведена книга |title=Ur Försök til en Flora Oeconomica Sveciæ |first=A.J. |last=Retzius |date=1806 |publisher=Lundblad |location=Lund, Sweden}}</ref><ref name="Richardson-2011">{{наведена книга |last=Richardson |first=D.M. |title=Fifty years of invasion ecology: The legacy of Charles Elton |url=https://books.google.com/books?id=QMRzXLmaXGMC&pg=PA76 |year=2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-3000-7}}</ref>{{rp|76}} Горскиот јавор е внесен на прикладни места вон Европа како привлечно дрво за паркови, улици и градини. Донесен е во САД, Канада, Австралија ([[Викторија (Австралија)|Викторија]] и [[Тасманија]]), Чиле и Нов Зеланд,<ref name=CABI/><ref name=GBIF>{{нмс |title=''Acer pseudoplatanus'' L. |url=https://www.gbif.org/species/3189870 |publisher=GBIF (Global Biodiversity Information Facility) |location=Denmark |access-date=18 мај 2016}}</ref> [[Патагонија]]<ref name="GB Non-native species secretariat-2015">{{нмс |title=NNSS ''Acer pseudoplatanus'' Factsheet|url=https://www.nonnativespecies.org/non-native-species/information-portal/view/25 |publisher=GB Non-native species secretariat |date=2015 |access-date=30 јули 2023}}</ref> и ловоровите шуми на [[Мадејра]] и [[Азори]]те.<ref name="Sequeira-2012">{{наведена книга |last1=Sequeira|first1=M. |last2=Espírito-Santo |first2=M.D. |last3=Aguiar |first3=C. |last4=Capelo |first4=J. |last5=Honrado |first5=J. |date=2012 |title=Checklist da Flora de Portugal (Continental, Açores e Madeira) |publisher=ALFA (Associação Lusitana de Fitossociologia) |location=Lisbon |isbn=978-989-20-2690-9}}</ref>{{rp|74}} Кога бил донесен, луѓето веројатно не биле свесни дека толку изобилно се размножува и дека еден ден ќе причини проблеми во тие предели и ќе ги потисне домородните видови.<ref name="Simberloff-2011">{{наведена книга |last1=Simberloff |first1=D. |last2=Rejmanek |first2=M. |title=Encyclopedia of Biological Invasions |url=https://books.google.com/books?id=hq5uc8O5pDQC&pg=PA334 |year=2011 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-94843-3}}</ref>{{rp|334}} Денес се смета за штетник во некои делови на Австралија (Јара Рејнџес, Викторија) и Маунт Маседон, кај Дејлсфорд, делови од венецот Данденонг, каде е одомаќинет во [[евкалиптус]]овите шуми.<ref>{{нмс |title=''Acer pseudoplatanus'' |url=http://keyserver.lucidcentral.org/weeds/data/media/Html/acer_pseudoplatanus.htm |work=Weeds of Australia |publisher=Queensland Government |date=2016 |access-date=19 мај 2016}}</ref> Горскиот јавор е расеан и по североисточна Тасманија и во Таруна крај реката Дервент во јужен Хобарт. Се смета за [[инвазивен вид]] во Нов Зеланд,<ref name="Howell-2008">{{наведена книга |last=Howell |first=C. |title=Consolidated list of environmental weeds in New Zealand |publisher=Department of Conservation |location=Wellington, NZ |date=мај 2008 |series=292 |isbn=978-0-478-14413-0}}</ref> Норвешка,<ref>{{нмс |url=http://www2.artsdatabanken.no/faktaark/Faktaark244.pdf |title=Platanlønn: ''Acer pseudoplatanus'' |language=no |work=ArtsDataBanken |access-date=19 мај 2016 |archive-date=2016-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713090924/http://www2.artsdatabanken.no/faktaark/Faktaark244.pdf |url-status=dead }}</ref> и на еколошки чувствителните места во Обединетото Кралство.<ref name="Ecotreecare">{{нмс |url=http://www.ecotreecare.co.uk/woodland_management_sycamore.htm |title=Eco Tree Care & Conservation |publisher=Ecotreecare.co.uk |access-date=19 мај 2016}}</ref> Околу 1870 г. горскиот јавор е внесен во САД и зададен во сојузните држави [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]] и [[Њу Џерси]]. Подоцна се одгледувал како парковско и улично дрво во [[Нова Англија]] и [[Среден Атлантик|средноатлантските држави]]. Кон почетокот на XXI век бил одомаќинет во 14 сојузни држави ([[Делавер]], [[Илиноис]], [[Кентаки]], [[Конектикат]], [[Мејн]], [[Мичиген]], Њу Џерси, Њујорк, [[Пенсилванија]], [[Род Ајленд]], [[Северна Каролина]] и градот [[Вашингтон]]), како и во канадските покраини [[Британска Колумбија]], [[Нова Шкотска]], [[Њу Бранзвик]] и [[Онтарио]].<ref>{{нмс |url=https://sites.google.com/a/rsu5.org/invasive/maine-invasive-species/sycamore-maple-acer-pseudoplatanus |title=Sycamore Maple, ''Acer pseudoplatanus'' |work=The Maine Invasion |access-date=11 март 2016}}</ref> The [[United States Department of Agriculture]] considers it an invasive species.<ref name="USDA, NRCS">{{PLANTS |id=ACPS |taxon=Acer pseudoplatanus |access-date=11 март 2016}}</ref> === Во Македонија === Горскиот јавор во [[Македонија]] е застапен следниве разновидности и нивни облици:<ref name="ФлораМак1.6" /> ==== var. ''pseudoplatanus'' ==== Разновидноста ''pseudoplatanus'' е присутна со три облици: Обликот '''f. ''pseudoplatanus''''' — познат за планините [[Китка]], [[Јакупица]], [[Салакова Планина]], Караџица — [[Жаба (река)|Жаба]] (В. Матевски & М. Костадиновски); [[Шар Планина]] — [[Љуботен]]; [[Маврово]]; [[Кораб]] — с. [[Нистрово]], [[Длабока Река]], Танушанска Река; Македонски Брод — [[Барбарас (превој)|Барбарас]]; Крушево — Муратово (М. Костадиновски); Демир Хисар помеѓу с. [[Железнец]] и с. [[Големо Илино]]; [[Демир Капија]]; [[Кожуф]] - Мрша, Флора, Две Уши, [[Висока Чука (Гевгелиско)|Висока Чука]]; [[Беласица]]. '''''A. pseudoplatanus'' s.l.''' се посочува за повеќе места во Македонија и тоа: пл. [[Галичица]], пл. Пржиград (Vandas, 1909); Беласица (Стојанов, 1921); [[Осогово]] — [[Царев Врв]] (Урумов, 1923); [[Пелистер]] и Кожуф — [[Чичи Каја]] (Bornmüller, 1925); Кавадарци — Радобил (Stojanoff, 1928); пл. [[Бистра (планина)|Бистра]] (Soška, 1929); Скопје — Капина, , Гостивар — [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]] (Soška, 1938, 1939); [[Радика|Горна Радика]] (Гребеншчиков, 1938); Охрид — с. [[Љубаништа]] (Черњавски, 1943); [[Скопска Црна Гора]] (Групче, 1958); Гевгелија — пл. [[Даб (планина)|Даб]] (Циримотиќ, 1958); Скопје — Осој (Матвејева, 1968). Обликот '''f. ''palmatifidum''''' — Шар Планина помеѓу [[Тетово]] и с. [[Лисец]]; Маврово — помеѓу с. [[Маврово]] и с. [[Маврови Анови]], клисура на [[Мавровска Река]], [[Аџина Река]]; [[Кораб]] — [[Длабока Река]]; [[Дудица]] — Караула „Шаренка“; Кожуф — Висока Чука, помеѓу Орлик и Попово Гумно. Обликот '''f. ''subobtusum''''' — Маврово — Маврови Анови. ==== var. ''villosum'' ==== Разновидноста '''var. ''villosum''''' е позната за пл. Јакупица, Салакова Планина; Маврово — Маврови Анови, Мавровска Река, Кичица; Кичево — Илиница (В. Мехмети); [[Дешат]] — во околината на с. [[Битуше]]; [[Стогово]]; Пелистер; Дудица; Кожуф; Осогово. == Екологија == [[Податотека:RhytismaAcerinumDetailU.jpg|мини|Лист со црна пегавост.]] Во неговите домородни живеалишта горскиот јавор е природна составница на брезовите, буковите и еловите шуми.<ref name="Binggeli-1993"/> Лесно презема пореметени предели како шумски насади, напуштено обработливо и индустриско земјиште, пруги, крајпатни појаси, живи огради, домородни и полуприродни ретки шуми. Во Нов Зеланд ги запоседнува тревиштата на повисоките предели. Како внесен и инвазивен може да ги деградира ловоровите шуми во Мадејра и Португалија и претставува потенцијална закана по [[ендемизам|ендемски]] мадејрска орхидеја (''Dactylorhiza foliosa'').<ref name="Cronk-1995"/> Вирее на најразлични видови почви освен во тешка глина, а најдобро успева во хранлива, по малку варовничка почва. Корењата образуваат високоспецифична и полезна [[микориза|микоризни]] заедници со габата ''Glomus hoi'', што поттикнува преземање на [[фосфор]] од почвата.<ref name="Helgason-2002">{{наведено списание |first1=T. |last1=Helgason |first2=J.W. |last2=Merryweather |first3=J. |last3=Denison|first4=P. |last4=Wilson |first5=J.P.W. |last5=Young |first6=A.H. |last6=Fitter |title=Selectivity and functional diversity in arbuscular mycorrhizas of co-occurring fungi and plants from a temperate deciduous woodland|journal=Journal of Ecology |date=2002|volume=90 |issue=2 |pages=371–384 |doi=10.1046/j.1365-2745.2001.00674.x|url=http://eprints.whiterose.ac.uk/490/1/fitterah6.pdf |doi-access=free|bibcode=2002JEcol..90..371H }}</ref> Микоризите на горскиот јавор се внатрешноабускуларни, каде габата расте во самото кореново ткиво и образува разгранети дрволики структури во клетките на кореновата кора.<ref name="Helgason-2002"/> Со листовите на горскиот јавор се хранат [[ларва|ларвите]] на повеќе видови [[молец|молци]]. Тука можат да се споменат јаворовата совица (''Acronicta aceris''), јаворовата грборошка (''Ptilodon cucullina'') и перјестата грборошка (''Ptilophora plumigera'').<ref name="Woodland Trust"/> Дивокостеновиот листен минер (''Cameraria ohridella'') понекогаш положува јајца на дрвото, иако 70&nbsp;% од ларвите не го надживуваат вториот стадиум.<ref>{{наведена книга |title=Issues in Forestry Research and Application: 2011 Edition |url=https://books.google.com/books?id=1OHZ8TMta80C&pg=PT24 |year=2012 |publisher=ScholarlyEditions |isbn=978-1-4649-6636-1}}</ref>{{rp|24}} Листовите привлекуваат [[лисни вошки (натсемејство)|вошки]], а со тоа и [[бубамари]]те и [[осолики муви|осоликите муви]] кои ги јадат. Цветовите создаваат изобилен нектар и полен и се привлечни за пчели и други инсекти, а семињата ги јадат мали цицачи (на пр. [[полјанка|полјанките]]) и птици.<ref name="Woodland Trust">{{нмс |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/visiting-woods/trees-woods-and-wildlife/british-trees/common-non-native-trees/sycamore/ |title=Sycamore (''Acer pseudoplatanus'') |publisher=Woodland Trust |access-date=5 март 2016}}</ref> Како внесено растение, во Британија има релативно мала поврзана инсектна фауна од околу 15 видови,<ref name="Southwood-1961">{{наведено списание |first=T.R.E. |last=Southwood |s2cid=55227920 |date=1961 |title=The number of species of insect associated with various trees |journal=Journal of Animal Ecology |volume=30 |issue=1 |pages=1–8 |doi=10.2307/2109 |jstor=2109|bibcode=1961JAnEc..30....1S }}</ref> но има поголем опсег на [[џуџести штурци]] отколку во матичните краишта.<ref name="Denno-2012">{{наведена книга|last1=Denno |first1=R.F.|last2=Perfect |first2=J.R.|title=Planthoppers: Their Ecology and Management |url=https://books.google.com/books?id=N7X4BwAAQBAJ&pg=PA450 |year=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4615-2395-6 |page=450}}</ref> Дрвото може да биде нападнато од дивокостеновата штитеста вошка (''Pulvinaria regalis''), која го пие сокот од стеблото и гранките, но не му предизвикува сериозна штета на дрвото.<ref name="Royal Horticultural Society">{{нмс |url=https://www.rhs.org.uk/advice/profile?PID=650 |title=Horse chestnut scale |publisher=Royal Horticultural Society |access-date=5 март 2016}}</ref> Sometimes squirrels will strip the bark off branches, girdling the stem; as a result whole branches may die, leaving brown, wilted leaves.<ref name="Cornwall Council-2015"/> Kрлежот шиклар ''Eriophyes macrorhynchus''<ref name=NBN>{{нмс |title=''Eriophyes macrorhynchus'' (Nalepa, 1889) |url=https://data.nbn.org.uk/Taxa/NHMSYS0020917305 |publisher=Natural History Museum, Centre for Ecology and Hydrology and Joint Nature Conservation Committee, UK |access-date=19 мај 2016 }}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> прави мали црвени [[шикла|шикли]], слични на оние на липовиот крлеж шиклар ''Eriophyes tiliae'', на листови на горски јавор и клен (''Acer campestris'') од април натаму.<ref name="Buczacki-1983">{{наведена книга |last1=Buczacki |first1=S. |last2=Harris |first2=K. |title=Collins shorter guide to the Pests, Diseases and Disorders of Garden Plants |year=1983 |publisher=Collins |location=London |isbn=0-00-219074-5}}</ref>{{rp|179}} Крлежот ''Aceria pseudoplatani'' предизвикува јаворова кадифена шикла на долната страна од листовите кај горскиот јавор и млечот (''Acer platanoides'').<ref name="Gall mites">{{нмс |url=http://www.plantengallen.com/gb-gb/collectie/mijten.html |title=''Aceria pseudoplatani'' |work=Gall mites |publisher=Plantengallen.com |access-date=19 мај 2016}}</ref> Јаворовата вошка ''Drepanosiphum platanoidis'' пие сок од пупките и листовите, и лачи големи количества на [[медлика]] која ги загадува листовите, автомобилите и градинарскиот мебел под дрвото.<ref name="Buczacki-1983"/>{{rp|119}} Горскиот јавор е подлежен на габата на саѓеста кора (''Cryptostroma corticale''). Ова предизвикува венеење на крошната и пресушување на гранките. Од кората паѓаат квадратни парчиња, и под нив се гледаат црни габични спори. Габата може со години да биде присутна во [[срцевина]]та без симптоми и полека да се шири кон кората по долги топли лета.<ref name="Bundesamt für Wald">{{нмс |url=http://bfw.ac.at/ws/sdis.schadenstyp_e?sdis_id_in=119 |title=Sooty bark disease of maples |publisher=Bundesamt für Wald |access-date=5 март 2016}}</ref> Спорите се високоаларгенски и предизвикуваат пневмонит од хиперчувствителност кој се јавува кај лицата што соголуваат јаворова кора.<ref name="Cochard-2015">{{наведено списание |last1=Cochard |first1=B. |last2=Crovadore |first2=J. |last3=Bovigny |first3=P.Y. |last4=Chablais |first4=R. |last5=Lefort |first5=F. |date=2015 |title=First reports of ''Cryptostroma corticale'' causing sooty bark disease in ''Acer'' sp. in Canton Geneva, Switzerland. |journal=New Disease Reports |volume=31 |page=8 |doi=10.5197/j.2044-0588.2015.031.008 |doi-access=free}}</ref><ref name="Emanuel-1966">{{наведено списание |last1=Emanuel |first1=D.A. |last2=Wenzel |first2=F.J. |last3=Lawton |first3=B.R. |date=1966 |title=Pneumonitis due to ''Cryptostroma corticale'' (Maple-Bark Disease) |journal=New England Journal of Medicine |volume=274 |issue=25 |pages=1413–1418 |doi=10.1056/NEJM196606232742504 |pmid=5949005}}</ref> Полесен случај е габата на црната јаворова пегавост (''Rhytisma acerinum'') која прави темни петна со жолта обраба на листовите. Листовите може предвремено да паднат, но бујноста на дрвото останува незасегната.<ref name="Royal Horticultural Society-3">{{нмс |title=Tar spot of maple |url=https://www.rhs.org.uk/advice/profile?pid=750 |publisher=Royal Horticultural Society |access-date=5 март 2016}}</ref> Габата ''Cristulariella depraedans'' предизвикува бледи дамки на листовите кои потоа пресушуваат и паѓаат. Со ова заболување доаѓа до умерена загуба на листови, но дрвото на подолг рок не е особено засегнато.<ref name="Cornwall Council-2015">{{нмс |title=Sycamore Leaf Spot |url=https://www.cornwall.gov.uk/environment-and-planning/trees-hedges-and-woodland/pests-and-diseases-affecting-trees/sycamore-leaf-spot/ |publisher=Cornwall Council |date=14 јануари 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180116011506/https://www.cornwall.gov.uk/environment-and-planning/trees-hedges-and-woodland/pests-and-diseases-affecting-trees/sycamore-leaf-spot/ |access-date=5 март 2016|archive-date=16 јануари 2018 }}</ref> == Токсичност == [[Коњ]]ите што јадат семиња или фиданки на горски јавор страдаат од често смртоносната болест наречена нетипична миопатија.<ref>{{нмс |url=https://www.rainbowequinehospital.co.uk/information-on-sycamore-poisoning/ |title=Information On Sycamore Poisoning |publisher=Rainbow Equine Hospital |access-date=16 мај 2017 |archive-date=14 август 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170814073047/http://www.rainbowequinehospital.co.uk/information-on-sycamore-poisoning/}}</ref><ref>{{нмс |url=http://www.rvc.ac.uk/equine-vet/news/equine-atypical-myopathy-toxin-and-biochemical-tests-and-tree-sample-testing-available-at-the-royal-veterinary-college |title=Equine Atypical Myopathy toxin and biochemical tests and tree sample testing available at the RVC |publisher=Royal Veterinary college - University of London |access-date=16 May 2017 |date=13 February 2017}}</ref> == Одгледување == [[Податотека:Acer pseudoplatanus textura del tronco.jpg|мини|исправено|Кора на возрасно дрво]] Горскиот јавор се самозасејува многу обилно,<ref name="Stace-2015">{{наведена книга |last1=Stace |first1=C.A. |last2=Crawley |first2=M.J. |title=Alien plants |date=20 јули 2015 |publisher=Harper Collins |location=London |isbn=978-0-00-750214-1}}</ref>{{rp|388}} и семињата напролет ’ртат масовно, така што во почвата има само малку или воопшто нема семенска залиха.<ref name="GB Non-native species secretariat-2015"/> Кога се одгледува, фиданката брзо излегува од никулец, но кај разновидностите нема гаранција дека младото растение ќе биде како родителот.<ref name="Royal Horticultural Society-2"/> Со калемење може да се размножуваат специјални [[сорта|сорти]] како ''A.&nbsp;pseudoplatanus'' „Brilliantissimum“.<ref name="Royal Horticultural Society-2">{{нмс |title=''Acer pseudoplatanus'' 'Brilliantissimum' |url=https://www.rhs.org.uk/plants/details?plantid=39 |publisher=Royal Horticultural Society |location=London |access-date=19 мај 2016}}</ref><ref name="Ritter-1996">{{наведена книга |first=Francis |last=Ritter |date=1996 |title=The Royal Horticultural Society Plant Guides: Garden Trees |publisher=Dorling Kindersley Ltd. |location=London |isbn=0-7513-0175-2}}</ref>{{rp|92}} Оваа разновидност е забележителна поради лососово розовата боја на младите листови и претставува единствената сорта на горски јавор добитник на Наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво од Англија.<ref name="Royal Horticultural Society-2"/>{{rp|92}} Постоел редок „жален“ облик на ''A.&nbsp;pseudoplatanus'' var. ''pendulum'' со виснати гранки, за првпат појавен во егзотичниот расадник на Најт и Пери во Челси, Англија пред 1850 г. кога неговото име е забележано од В. Х. Бакстер во прилогот кон ''Hortus Brittanicus'' на Лаудон, но денес нема опстанати примероци од оваа сорта.<ref name="Missouri Botanical Garden-2">{{Tropicos|100282025|Acer pseudoplatanus var. pendulum|W.H. Baxter |access-date=19 мај 2016}}</ref> Ова дрво е познато по издржливоста на ветар, градско загадување, солено прскање и ниски летни температури, што го прави популарно во градовите, по патиштата засипани со сол зиме и крај морски брегови. Нашироко се одгледува и [[одомаќинување (биологија)|одомаќинетто]] е северно од матичното живеалиште во Северна Европа, особено на Британските Острови и во Скандинавија северно од [[Тромсе]], Норвешка (семето зрее на север дури до [[Вестеролен]]); [[Рејкјавик]], [[Исланд]]; и [[Торсхавн]] на [[Фарски Острови|Фарските Острови]]. Денес е присутно ширум целите Британските Острови, каде за првпат е внесено во XVI век.<ref name="Preston-2002">{{наведена книга |first1=C.D. |last1=Preston |first2=D.A. |last2=Pearman |first3=T.D. |last3=Dines |date=2002 |title=New Atlas of the British and Irish Flora: An Atlas of the Vascular Plants of Britain, Ireland, The Isle of Man and the Channel Islands |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-851067-3}}</ref>{{rp|439}} Горскиот јавор пушта фиданки од пенушка или корења кога ќе се исече и затоа може да се [[изданково стопанисување|изданкува]] за добивање на прачки и други видови ситна дрвена граѓа. Изданоците од пенушките растат релативно брзо и достигнуваат до 1,3 м во должина во првата година по првичната сеча.<ref>{{нмс |last=Harmer |first=Ralph |title=Management of Forest Stools |url=https://www.forestresearch.gov.uk/documents/992/rin259.pdf |publisher=UK Forestry Commission |page=3}}</ref> Ова дрво исто така служи како средно до големо [[бонсаи]] на многу места во Европа каде се среќаваат убави примероци.<ref name="D'Cruz-2011">{{нмс |last=D'Cruz |first=M. |title=Ma-Ke Bonsai Care Guide for Acer pseudoplatanus |publisher=Ma-Ke Bonsai |url=http://makebonsai.com/guide/bonsailink.asp?quicklink=5039&name=Acer_pseudoplatanus |access-date=19 мај 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714022904/http://www.makebonsai.com/guide/bonsailink.asp?quicklink=5039&name=Acer_pseudoplatanus |archive-date=14 јули 2011 |df=dmy-all}}</ref> == Употреба == Горскиот јавор се сади во паркови како украсно дрво, а понекогаш и на улиците поради отпорноста на загадување. Поради ветроиздржливоста често се сади на приморски и изложени места како [[ветробрански појас]].<ref name="Rackham-2006">{{наведена книга |first=Oliver |last=Rackham |date=2006 |title=Woodlands |publisher=Collins |isbn=0-00-720243-1}}</ref> Дава издржлива и густа бела или кремаста [[дрвена граѓа]] која со време позлатува. Дрвото може да се обработува или пили во секоја насока и служи за изработка на музички инструменти, мебел, во [[столарство]]то, за [[дрвен под|дрвени подови]] и [[паркет]]и. Бидејќи е отпорен на дамки наоѓа примена за кујнски прибор, дрвени лажиџи, длабоки [[посатка|посатки]], сукала и даски за сецкање. Во Шкотска од него традиционално се прават украсни кутии, понекогаш сопоставен со вметоци од темно дрво на златниот дожд (''Laburnum'').<ref name="All about hardwoods">{{нмс |url=http://www.scottishwood.co.uk/hardwoods.htm |title=Sycamore and maple |work=All about hardwoods |publisher=Scottish Wood |archive-url=https://web.archive.org/web/20191127204618/http://www.scottishwood.co.uk/hardwoods.htm |access-date=6 март 2016 |archive-date=27 ноември 2019}}</ref> Некои дрва имаат брановидна шара, со што граѓата добива на значајна вредност како [[фурнир]].<ref>{{наведено списание|author1=Rusanen, M. |author2=Myking, T.|title=Sycamore - ''Acer pseudoplatanus'' |url=http://www.euforgen.org/fileadmin/templates/euforgen.org/upload/Publications/Technical_guidelines/853_Technical_guidelines_for_genetic_conservation_and_use_for_Sycamore__Acer_pseudoplatanus_.pdf |journal=EUFORGEN Technical Guidelines for Genetic Conservation and Use|archive-url=https://web.archive.org/web/20161020035534/http://www.euforgen.org/fileadmin/templates/euforgen.org/upload/Publications/Technical_guidelines/853_Technical_guidelines_for_genetic_conservation_and_use_for_Sycamore__Acer_pseudoplatanus_.pdf |archive-date=20 октомври 2016 }}</ref> Дрвото е со средна тежина како за [[тврдо дрво]] — 630&nbsp;кг на кубен метар.<ref name="Niche Timbers">{{нмс |title=Sycamore |url=http://www.nichetimbers.co.uk/native-hardwood/sycamore/ |publisher=Niche Timbers |archive-url=https://web.archive.org/web/20120308162011/http://www.nichetimbers.co.uk/native-hardwood/sycamore/ |access-date=19 мај 2016|archive-date=2012-03-08 }}</ref> Традиционално од него се прават заднини, вратови and свиоци на [[виолина|виолини]], а истото важи и за [[фламенко-гитара|фламенко-гитари]].<ref>{{нмс |url=http://www.ashs.co.uk/content/blogcategory/54/78/ |title=Sycamore – ''Acer pseudoplatanus'' |publisher=Association of Scottish Hardwood Sawmillers (ASHS) |access-date=19 мај 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827151452/http://www.ashs.co.uk/content/blogcategory/54/78/ |archive-date=27 август 2014}}</ref> Од прави гранчиња може да се изработат [[свирка|свирки]] кога искачениот сок дозволува издвојување на кората,<ref name="Dryad Bushcraft">{{нмс |url=http://www.dryadbushcraft.co.uk/bushcraft-how-to/making-a-sycamore-twig-whistle |title=Making a Sycamore Twig Whistle |publisher=Dryad Bushcraft |access-date=10 март 2016}}</ref> а тие, и гранките се употребуваат во мајски народни обичаи во [[Корнвол]], Англија.<ref name="Binggeli-1993">{{нмс |url=http://www.mikepalmer.co.uk/woodyplantecology/sycamore/lore.htm |title=Sycamore lore |last=Binggeli |first=P. |year=1993 |work=Plant-Lore Notes & News |access-date=10 март 2016}}</ref> Дрвото се користи за огрев бидејќи е лесно за пилење и сечење со секира, и дава врел пламен и добар жар.<ref name="Johns-1847">{{наведена книга |last=Johns |first=C.A. |date=1847 |title=The forest trees of Britain |volume=1 |publisher=Society for Promoting Christian Knowledge |location=London}}</ref> Во Шкотска горскиот јавор во минатото бил погодно дрво за [[бесење]] бидејќи пониските гранки ретко се кршеле под оптоварувањето.<ref name="Johns-1847"/> И машките и женските цветови даваат многу нектар. Нектарот и изобилниот [[полен]] го собираат [[медоносна пчела|медоносни пчели]] поради што од ова дрво се добива ароматичен [[мед]] со нежен вкус и светла боја.<ref name="Hodges-1952">{{наведена книга |last=Hodges |first=D. |year=1952 |title=The pollen loads of the honeybee |publisher=Bee Research Association Ltd. |location=London}}</ref>{{rp|4,46}}<ref name="Beespoke-2014">{{нмс |title=Bee Trees - Sycamore (''Acer pseudoplatanus'') |url=http://beespoke.info/2014/01/20/bee-trees-sycamore/ |publisher=Beespoke.info |date=20 јануари 2014 |access-date=19 мај 2016}}</ref> [[Растителен сок|Растителниот сок]] силно се издига напролет како кај шеќерниот јавор од него може да се добие освежителен пијалак, да биде извор на шеќер, јаворов слад или пиво.<ref name="Milliken-2004"/>{{rp|57}}<ref>{{нмс |last=Fagan |first=S. |title=Bushcraft Uses of Sycamore |url=http://www.pioneerbushcraft.org/nature-articles/bushcraft-articles/7-bushcraft-uses-of-sycamore/ |publisher=Pioneer Bushcraft |access-date=6 март 2016}}</ref> == Наводи == {{наводи|30em}} == Надворешни врски == {{рвр|Acer pseudoplatanus}} {{викивидови-ред|Acer pseudoplatanus}} * {{PFAF|Acer pseudoplatanus}} * [http://www.euforgen.org/species/acer-pseudoplatanus/ Горски јавор (''Acer pseudoplatanus'')] — карта на распространетостmap, генетски единици за запазување и поврзани ресурси, EUFORGEN {{en}} {{Таксонска лента|from=Q156944}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Јавор]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Украсни дрва]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] f9rlw884b85mdqnmlmncrj0nw88wtu8 0 1396605 5583314 5573971 2026-06-27T12:38:04Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583314 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | fossil_range = {{Geological range|250|0}}Early [[Triassic]] ([[Induan]]) - [[Holocene|Present]] | image = Lycopodium clavatum 151207.jpg | status = {{TNCStatus}} | status_system = TNC | taxon = Lycopodium clavatum | authority = [[L.]] | synonyms_ref = <ref>[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-26609015 The Plant List, ''Lycopodium clavatum'' L. ]</ref><ref>{{Cite web |url=http://homepages.caverock.net.nz/~bj/fern/lycopodium.htm |title=Family Lycopodiaceae, genus ''Lycopodium''; world species list |access-date=2015-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227101620/http://homepages.caverock.net.nz/~bj/fern/lycopodium.htm |archive-date=2009-02-27}}</ref> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |title=<small>Synonymy</small> |''Lepidotis ciliata'' <small>P. Beauv.</small> |''Lepidotis clavata'' <small>(L.) P. Beauv.</small> |''Lepidotis inflexa'' <small>P. Beauv.</small> |''Lycopodium aristatum'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> |''Lycopodium ciliatum'' <small>(P. Beauv.) Sw.</small> |''Lycopodium eriostachys'' <small>Fée</small> |''Lycopodium inflexum'' <small>(P. Beauv.) Sw.</small> |''Lycopodium piliferum'' <small>Raddi</small> |''Lycopodium preslii'' <small>Grev. & Hook.</small> |''Lycopodium trichiatum'' <small>Bory</small> |''Lycopodium trichophyllum'' <small>Desv.</small> |''Lycopodium contiguum'' <small>Klotzsch</small> |''Copodium oxynemum'' <small>Raf.</small> |''Lycopodium divaricatum'' <small>Wall. ex Hook. & Grev.</small> |''Lycopodium kinabaluense'' <small>Ching</small> |''Lycopodium serpens'' <small>C. Presl 1825, not Desv. ex Poir. 1814</small> |''Lycopodium tamariscispica'' <small>Cesati</small> |''Lycopodium torridum'' <small>Gaudich.</small> |''Urostachys plutonis'' <small>Herter</small> |''Lycopodium trichophyes'' <small>Sprengel</small> |''Lycopodium mayoris'' <small>Rosenstock</small> }}}} '''Волчја нога''' ([[науч.]] ''Lycopodium clavatum'') е најраспространетиот вид во [[Род (биологија)|родот]] ''[[Lycopodium]]'' во [[Ликоподии|семејството ликоподии]]. == Опис == Ова е е васкуларно растение што носи [[Спора|спори]], кое расте главно испружено по земјата со стебла долги до 1 метар. Стеблата се многу разгранети и густо обложени со мали, спирално распоредени микрофилни [[лист]]ови. Листовите се долги 3–5&nbsp;мм и широки 0,7–1&nbsp;мм, заострени до фина бела точка слична на влакно. Гранките што носат спори се исправаат, достигнувајќи височина од 5 до 15 см над земја, а нивните листови се модифицирани како спорофили кои ги опкружуваат капсулите на спорите или [[Спорангија|спорангиите]]. Конусите на спорите се жолто-зелени. Хоризонталните стебла произведуваат дихотомни [[корен]]и, овозможувајќи стеблото да расте бесконечно по земјата. Стеблата површно личат на мали садници од [[четинари]], иако воопшто не се поврзани со нив. [[Податотека:LycopodiumClavatum.jpg|мини|Крупен план на стробили]] == Распространетост == Волчја нога има широка распространетост на неколку континенти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=200002751|title=Lycopodium clavatum in Flora of North America @ efloras.org|work=www.efloras.org|accessdate=2019-05-29}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200002751|title=Lycopodium clavatum in Flora of China @ efloras.org|work=www.efloras.org|accessdate=2019-05-29}}</ref> Расте во Македонија, по тресетишта и влажни места каде избива подземна вода. Познат е само за околината на рудникот [[Рудник „Саса“|Саса]], по падините на [[Осогово]].<ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 41-42, МАНУ, Скопје, 1985</ref> Постојат различни [[подвид]]ови и варијанти во различни делови од неговиот ареал: *''Lycopodium clavatum'' subsp. ''clavatum'' **''Lycopodium clavatum'' subsp. ''clavatum'' var. ''clavatum'' ([[Европа]], [[Азија]], [[Северна Америка]]) **''Lycopodium clavatum'' subsp. ''clavatum'' var. ''aristatum'' ([[Мексико]], [[Кариби]], [[Средна Америка]], северниот дел од [[Јужна Америка]], [[Аргентина]]) **''Lycopodium clavatum'' subsp. ''clavatum'' var. ''asiaticum'' ([[Јапонија]], североисточна [[Кина]]) **''Lycopodium clavatum'' subsp. ''clavatum'' var. ''borbonicum'' (централна и јужна [[Африка]]) **''Lycopodium clavatum'' subsp. ''clavatum'' var. ''kiboanum'' (планините на тропска Африка) *''Lycopodium clavatum'' subsp. ''contiguum'' (јужниот дел на [[Средна Америка]], [[Јужна Америка]]; [[synonym (taxonomy)|syn.]] ''Lycopodium contiguum'') Иако е глобално распространет, ограничен е на недопрени места, и исчезнува од обработливите области и местата каде редовно се случуваат [[шумски пожар]]и. Како резултат на тоа, е загрозен во многу области. Во Велика Британија е еден од 101 вид именуван како висок приоритет за зачувување од страна на добротворната организација за диви растенија „Плантлајф“. == Употреба == Растението се користи во финската традиционална медицина како [[диуретик]] и како лек за [[рахитис]].<ref>{{Наведена книга|title=Kotimaan luonnonkasvit|last=Piirainen|first=Mikko|last2=Piirainen|first2=Pirkko|last3=Vainio|first3=Hannele|date=1999|publisher=WSOY|isbn=951-0-23001-4|location=Porvoo, Finland|page=18|language=fi|trans-title=Native wild plants}}</ref> Биоактивните секундарни метаболити вклучуваат тритерпеноиди со активност на инхибитор на ацетилхолинестераза изолирани од овој вид.<ref>{{Наведено списание|last=Rollinger|first=JM|last2=Ewelt|first2=J|last3=Seger|first3=C|last4=Sturm|first4=S|last5=Ellmerer|first5=EP|last6=Stuppner|first6=H|year=2005|title=New insights into the acetylcholinesterase inhibitory activity of Lycopodium clavatum|url=|journal=Planta Med|volume=71|issue=11|pages=1040–3|doi=10.1055/s-2005-873130|pmid=16320206}}</ref><gallery> Податотека:Lycopodium_clavatum_clavatum2.jpg|алт=L. clavatum ssp. clavatum var. clavatum, with strobili| ''L. clavatum'' ssp. ''clavatum'' var. ''clavatum'', со стробили Податотека:Lycopodium_clavatum.jpg|алт=L. clavatum with strobili| ''L. clavatum'' со стробили </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница}} * [http://www.rook.org/earl/bwca/nature/ferns/lycopodclav-WIP.html ''Lycopodium clavatum'', бор што се движи по земја, флора, фауна, земја и небо... Природната историја на северните шуми] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050509083409/http://www.rook.org/earl/bwca/nature/ferns/lycopodclav-WIP.html |date=2005-05-09 }} * [https://web.archive.org/web/20050330163625/http://www.bioimages.org.uk/html/T52435.HTM Биосликифотографии] * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?61,64,65 Мануелен третман на Џепсон, Универзитет во Калифорнија] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Lycopodium+clavatum Фото галерија „Калфотос“, Универзитет во Калифорнија] * [http://www.tropicos.org/ImageFullView.aspx?imageid=100129998 фотографија од примерок од хербариум во Ботаничката градина во Мисури, собрана во Доминиканската Република во 1967 година] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Јужна Америка]] [[Категорија:Флора на Карибите]] [[Категорија:Флора на Северна Америка]] [[Категорија:Флора на Африка]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Црвоточини]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 16wa9f1qseszkxl0qikfmrzw177be7k 0 1396609 5583675 5571063 2026-06-28T11:54:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583675 wikitext text/x-wiki '''''Делгамукв против Британска Колумбија''''', [1997] 3 SCR 1010, позната и како '''''Делгамукв против Кралицата''''', '''''Делгамукв-Гисдајва''''', <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/canada/british-columbia/article-plaintiff-helped-win-a-major-victory-for-canadas-native-people/|title=Plaintiff helped win a major victory for Canada's native people|last=McCreary|first=Tyler|date=October 10, 2018|work=The Globe and Mail|access-date=March 7, 2020}}</ref> <ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://aptnnews.ca/2020/03/04/the-delgamuukw-decision-putting-the-wetsuweten-conflict-in-perspective/|title=The Delgamuukw decision: Putting the Wet'suwet'en conflict in perspective|last=Forester|first=Brett|date=March 4, 2020|work=APTN News|access-date=March 7, 2020}}</ref> или едноставно '''''Делгамукв''''' - пресуда на [[Врховен суд на Канада|Врховниот суд на Канада]] што го содржи својот прв сеопфатен приказ на абориџинската титула (посебен вид абориџинско право) во [[Канада]]. <ref name="Reynolds">{{Наведена книга|title=Aboriginal Peoples and the Law|last=Reynolds|first=Jim|date=2018|publisher=Purich Books|location=Vancouver}}</ref> {{Rp|99}}Народите Гитсан и Ветсуветен побарале абориџинско право на сопственост и надлежност над 58.000 квадратни километри во северозападна [[Британска Колумбија]]. Тужителите го загубиле случајот на судењето, но Врховниот суд на Канада делумно ја усвоил жалбата и наредил ново судење поради недостатоци поврзани со поднесоците и третманот на доказите. Во оваа одлука, Судот продолжил да ја опишува „природата и обемот“ на заштитата дадена на абориџинското право на сопственост според член 35 од ''Уставниот закон од 1982 година'', дефинирал како подносителот на барањето може да докаже абориџинско право на сопственост и разјасни како се применува тестот за оправданост од случајот ''[[Р против Спароу]]'' кога е повредено абориџинското право на сопственост. <ref name="Delgamuukw">{{Cite court|url=https://scc-csc.lexum.com/scc-csc/scc-csc/en/item/1569/index.do}}</ref> <ref name="Tsilhqot'in">{{Cite court|url=https://scc-csc.lexum.com/scc-csc/scc-csc/en/item/14246/index.do}}</ref> Одлуката е важна и поради третманот на усните сведоштва како доказ за историско живеење. <ref name="CBC_Delgamuukw_2018">{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/canada/british-columbia/delgamuukw-vs-british-columbia-20-years-rights-titles-1.4440703|title=20 years ago, this court case changed the way Canadians understood Indigenous rights|last=Kurjata|first=Andrew|date=December 11, 2017|work=CBC News|access-date=February 19, 2018|quote=Delgamuukw set a precedent for Indigenous rights and the use of oral testimony in Canadian courts.}}</ref> Иако голем дел од одлуката е технички [[Обитер дикта|''обитер дикта'']] (бидејќи било наредено ново судење поради грешки во начинот на кој биле третирани доказите и поднесоците), принципите од ''Делгамукв'' биле повторени и сумирани во ''Чилкотин против Британска Колумбија'', 2014 SCC 44. <ref name="Burrows">{{Наведено списание|last=Burrows|first=John|date=Fall 1999|title=Sovereignty's Alchemy: An Analysis of Delgamuukw v British Columbia|url=https://digitalcommons.osgoode.yorku.ca/cgi/viewcontent.cgi?article=1522&context=ohlj|journal=Osgoode Hall Law Journal|volume=37}}</ref> Сè уште немало второ судење во овој случај. == Позадина == Народите [[Гитксан]] и [[Ветсуветен]] се обидувале да преговараат за надлежност, признавање на сопственоста и [[самоуправа]] уште откако Европејците првпат почнале да се населуваат на нивните традиционални земји во текот на 1800-тите години.<ref name="Burrows" />{{rp|540}}<ref name="gitxsan-history">{{cite web|title=Recent History|url=http://www.gitxsan.com/about/our-history/recent-history|website=gitxsan.com|access-date=2019-02-21|archive-date=2019-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190222151916/http://www.gitxsan.com/about/our-history/recent-history|url-status=dead}}</ref><ref name="Smith Thesis Appendix E">{{cite thesis |last=Smith |first=M Jane |date=2004 |title=Placing Gitxsan stories in text : returning the feathers, Guuxs Mak'am mik'aax|chapter=Appendix E|type=PhD Thesis |publisher=[[University of British Columbia]]|chapter-url=https://open.library.ubc.ca/cIRcle/collections/ubctheses/831/items/1.0054675|access-date=2019-02-21}}</ref> Канадската федерална влада ја примила декларацијата за побарување на Гитксаните во 1977 година, но [[Британска Колумбија]] не сакала да учествува во процесот на територијални побарувања.<ref name="Smith Thesis Appendix E" /><ref name="BC Treaty">{{cite web|title=A Lay Person's Guide to Delgamuukw|url=http://www.bctreaty.ca/sites/default/files/delgamuukw.pdf|publisher=BC Treaty Commission|date=November 1999|access-date=2019-02-22|archive-date=2020-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922105634/http://www.bctreaty.ca/sites/default/files/delgamuukw.pdf|url-status=dead}}</ref> До 1984 година, Британска Колумбија почнала да дозволува целосна сеча на шумите на територијата на Гитксаните и Ветсуветените без дозвола од наследните поглавари.<ref>{{cite news |last=Jang |first=Trevor |date=February 7, 2017 |title=Twenty years after historic Delgamuukw land claims case, pipeline divides Gitxsan Nation |url=https://www.thediscourse.ca/reconciliation/twenty-years-historic-delgamuukw-land-claims-case-pipeline-divides-gitxsan-nation |work=The Discourse |access-date=2019-02-21}}</ref> На 24 октомври 1984 година, триесет и пет наследни поглавари на Гитксаните и тринаесет наследни поглавари на Ветсуветените ја поднеле својата тужба до Врховниот суд на Британска Колумбија.<ref name="Smith Thesis Appendix E" /><ref name="gitxsan-history" /> === Описи на домородниот имотен наслов пред случајот ''Делгамукви '' === До 1970-тите години, судовите „почнале да го признаваат постоењето на домородни законски права врз земјиштето, покрај оние предвидени со договор или закон“.<ref name="hurley">{{cite web|last=Hurley|first=Mary|title=Aboriginal Title: The Supreme Court of Canada Decision in Delgamuukw v. BC|url=http://publications.gc.ca/Collection-R/LoPBdP/BP/bp459-e.htm|publisher=Library of Parliament|date=Feb 2000|access-date=2019-02-18}}</ref> Во случајот ''[[Калдер против Британска Колумбија]]'', Врховниот суд признал дека домородниот имот врз земјиштето се заснова на „историска окупација и поседување“ на нивните традиционални територии и дека „не зависи од договор, извршна наредба или законодавен акт“.<ref name="Calder_1973">{{cite court|litigants=Calder v British Columbia (AG) |reporter=<nowiki>[1973]</nowiki> SCR 313|url=https://scc-csc.lexum.com/scc-csc/scc-csc/en/item/5113/index.do}}</ref><ref name="Guerin">{{cite court|litigants=Guerin v The Queen|reporter=<nowiki>[1984]</nowiki> 2 SCR 335|url=https://scc-csc.lexum.com/scc-csc/scc-csc/en/item/2495/index.do}}</ref> {{blockquote|[В]истината е дека кога доселениците пристигнале, Индијанците веќе биле таму, организирани во општества и ја населувале земјата како што тоа го правеле нивните предци со векови. Тоа е значењето на индијанскиот имот...|source=''[[Калдер против Британска Колумбија]]''<ref name="Calder_1973" />}} Во случајот ''[[Герин против Кралицата]]'', Судот го опишал домородниот имотен наслов како право ''[[sui generis]]'', кое не се среќава на друго место во имотното право.<ref name="Guerin" /> Во случајот ''Канадски Пацифик v Пол'', Судот дополнително објаснил: „тоа е повеќе од право на користење и поседување, иако... тешко е да се опише што е тоа повеќе со терминологијата на традиционалното имотно право.“<ref>{{cite court|litigants=Canadian Pacific Ltd v Paul|reporter=<nowiki>[1988]</nowiki> 2 SCR 654|url=https://scc-csc.lexum.com/scc-csc/scc-csc/en/item/6898/index.do}}</ref> Во случајот ''R v Adams'', Судот изјавил дека домородниот имотен наслов претставува вид домородно право.<ref name="Delgamuukw"/><ref>{{cite court|litigants=R v Adams |reporter=<nowiki>[1996] 3 SCR 101</nowiki> |url=https://scc-csc.lexum.com/scc-csc/scc-csc/en/item/1420/index.do}}</ref> До случајот ''Делгамукви'', ниту еден канадски суд немал детално дефинирано што значи домороден имотен наслов.<ref name="BC Treaty" /> Покрај тоа, на почетокот на овој случај во 1984 година, [[Член 35 од Уставниот закон од 1982 година|членот 35 од ''Уставниот закон од 1982 година'']] бил релативно нов. Судовите сѐ уште немале дадено значење на ставот (1): „Постојните домородни и договорни права на домородните народи на Канада со ова се признаваат и потврдуваат“, иако неговото значење било прилично добро разработено до моментот кога случајот стигнал до Врховниот суд во 1997 година. ==== Тужен во име на народите Ветсуветен и Гитксан ==== Тужениот, роден на 16 мај 1936 година под името „Делгамукви“, бил водач за домородните права на [[Гитксан]], еден од [[Наследни поглавари во Канада|наследните поглавари]] во [[Канцеларија на наследните поглавари на Ветсуветен|Канцеларијата на наследните поглавари на Ветсуветен]] и претставник на заедничкиот [[Ветсуветен|Племенски совет]] на народите [[Гитксан]] и [[Прва нација Ветсуветен]].<ref>{{Cite web|date=2022-01-05|title=Legendary Gitxsan Indigenous rights leader dies at age 85|url=https://www.northdeltareporter.com/news/legendary-gitxsan-indigenous-rights-leader-dies-at-age-85/|access-date=2022-01-05|website=North Delta Reporter|language=en-US}}</ref><ref>{{cite court |url=https://docs2.cer-rec.gc.ca/ll-eng/llisapi.dll/fetch/2000/90464/90550/554112/915551/1060220/2453041/2565524/B86-9___-_6_Delgamuukw_v_British_Columbia_-_A4F3Y3.pdf?nodeid=2565423&vernum=-2 | litigants = Delgamuukw v British Columbia | vol = 1010 | reporter = S.C.R. | opinion = CarswellBC 2358 |court = Supreme Court of Canada |date =1997}}</ref> Во 1997 година, за потребите на судската постапка, името „Делгамукв“ било [[англицизација|англицизирано]] како „Ерл Малдоу“. Во 2010 година, Малдоу бил прогласен и за [[Придружник на Орденот на Канада]] за своето сликарство и уметничко творештво. Делгамукв починал на 3 јануари 2022 година на возраст од 85 години.<ref>{{Cite web|last=Blagden|first=Jeff|title=Legendary Gitxsan Artist and Indigenous Rights Icon Delgamuukw (Earl Muldon) Passes Away|url=https://www.cfnrfm.ca/2022/01/04/legendary-gitxsan-artist-and-indigenous-rights-icon-delgamuukw-earl-muldon-passes-away/|access-date=2022-01-05|website=CFNR Network|language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Stueck |first1=Wendy |title=Gitxsan hereditary chief was lead plaintiff in famous Supreme Court case |url=https://www.theglobeandmail.com/canada/article-gitxsan-hereditary-chief-was-lead-plaintiff-in-famous-supreme-court/ |website=The Globe and Mail |access-date=31 October 2022 |date=20 January 2022 |quote=Mr. Muldon died in Hazelton, B.C., on Jan.3, at the age of 85, after a lengthy illness.}}</ref> == Судови во Британска Колумбија == === Тужбеното барање === Во 1984 година, наследните поглавари на Гитксаните и Ветсуветените, во име на своите куќи (родови), побарале признавање на неугаснат домороден имотен наслов и надлежност над територија во северозападна Британска Колумбија со површина од 58.000 квадратни километри, како и надомест за земјиштето што веќе било [[отуѓување (имотно право)|отуѓено]].<ref name="hurley" /><ref name="Spike">{{cite journal|first=Matthew|last=Spike|s2cid=7663303|title=A Map that Roared and an Original Atlas: Canada, Cartography, and the Narration of Nation|journal=Annals of the Association of American Geographers|volume=88|issue=3|pages=463–495|date=1998|doi=10.1111/0004-5608.00109}}</ref><ref name="BCSC">{{cite court|litigants=Delgamuukw v British Columbia|reporter=1991 CanLII 2372 (BCSC)|url=http://canlii.ca/t/1g2kh}}</ref> Делгамукв (англиско име Ерл Малдоу) бил тужител за Гитксаните, додека Гисдај’ва (Алфред Џозеф) бил еден од претставниците на Ветсуветените.<ref name=":0" /> Барањето за надлежност било новина. Доколку тоа барање било прифатено, домородните закони би имале предност во случај на судир со покраинското законодавство.<ref name="BC Treaty" /> Британска Колумбија тврдела дека „тужителите немаат никакво право или интерес врз земјиштето и дека нивното барање за надомест треба да биде насочено кон федералната влада“.<ref name="hurley" /> === Судењето и одлуката на главниот судија МекИчерн (1991) === Судењето траело 374 дена (318 дена за изведување докази и 56 дена за завршни зборови), од 11 мај 1987 до 30 јуни 1990 година, во [[Ванкувер]] и [[Смитерс, Британска Колумбија]].<ref name="Delgamuukw" /><ref name="Spike" /><ref name="BCSC" /> Гитксаните и Ветсуветените се потпирале на своите усни преданија како доказ за нивниот историски однос кон земјата.<ref name="CE">{{cite web|title=Delgamuukw Case|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/delgamuukw-case|publisher=[[The Canadian Encyclopedia]]|date=January 11, 2019|orig-year=First published 2017|access-date=2019-02-22}}</ref><ref name="BCSC" /><ref name="Spike" /><ref name="Gitxsan">{{cite web |url=http://www.gitxsan.com/community/news/the-delgamuukw-court-action |title=The Delgamuukw Court Action |date=nd |access-date=February 19, 2018 |work=Gitxsan |archive-date=2018-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180220152108/http://www.gitxsan.com/community/news/the-delgamuukw-court-action |url-status=dead }}</ref> Шеесет и еден сведок дале исказ на судењето, при што многумина сведочеле на сопствените јазици со помош на преведувачи.<ref name="BCSC" /> Некои сведоци пееле или опишувале церемонијални песни и изведби поврзани со ''адаавк'' (личните родословни истории)<ref name="Smith Thesis">{{cite thesis |last=Smith |first=M Jane |date=2004 |title=Placing Gitxsan stories in text : returning the feathers, Guuxs Mak'am mik'aax|type=PhD Thesis |publisher=[[University of British Columbia]]|url=https://open.library.ubc.ca/cIRcle/collections/ubctheses/831/items/1.0054675|access-date=2019-02-21}}</ref> на Гитксаните и ''кунгакс'' (песна или песни за патеките меѓу териториите)<ref name="BCSC" /><ref name="Cruikshank" /> на Ветсуветените.<ref name="Spike" /><ref name="BCSC" /> Дел од ова знаење било преточено во карти.<ref name="Spike" /> Пресудата на главниот судија [[Алан МекИчерн]] била објавена на 8 март 1991 година. Спротивно на претходните судски преседани како ''[[Калдер против Британска Колумбија]]'', судијата Мекичерн ги отфрлил барањата на тужителите за домороден имотен наслов, надлежност (самоуправа) и домородни права на териториите.<ref name="hurley" /><ref name="BCSC" /> Иако утврдил дека домородните права на Гитксаните и Ветсуветените биле укинати, главниот судија Мекичерн сметал дека Круната дала ветувања почнувајќи од 1859 и 1860 година, кои создале фидуцијарна должност: „да им дозволи на домородните народи, но под услов на општото право на покраината, да користат кое било ненаселено или празно крунско земјиште за средства за егзистенција сѐ додека земјиштето не биде наменето за друга цел.“<ref name="BCSC" /> Тој исто така ги отфрлил противтужбите на покраината за прогласување дека Гитксаните и Ветсуветените немаат никакво право или интерес на територијата и дека нивното единствено барање за надомест може да биде насочено кон Канада.<ref name="BCSC" /> Оваа одлука била критикувана и поради начинот на кој се третирале усните докази и поради нејзиниот тон.<ref name="hurley" /><ref name="Reynolds" />{{rp|100}} Главниот судија Мекичерн го опишал животот на Гитксаните и Ветсуветените пред контактот со Европејците како „гнасен, суров и краток“.<ref name="BCSC" /><ref name="Reynolds" />{{rp|100}}<ref name="Waldram">{{cite journal |last1=Waldram |first1=James |last2=Berringer |first2=Pat |last3=Warry |first3=Wayne |date=1992 |title="Nasty, Brutish and Short": Anthropology and the Gitksan-Wet'suwet'en Decision |url=http://www3.brandonu.ca/cjns/12.2/waldram.pdf |journal=The Canadian Journal of Native Studies |volume=12 |issue=2 |pages=309–311 |access-date=2019-02-22 }}</ref> Тој не признал дека постоеле предконтактни „институции“, туку изјавил дека „тие поверојатно постапувале така поради инстинктот за преживување“.<ref name="BCSC" /><ref name="Waldram" /> Бил „неспособен да ги прифати адаавк, кунгакс и [[усно предание|усните преданија]] како сигурна основа за детална историја, иако тие можеле да ги потврдат заклучоците засновани на други прифатливи докази“.<ref name="BCSC" /><ref name="Mulgrew">{{cite news|url=https://www.pressreader.com/canada/vancouver-sun/20170605/281573765662315|title=Two Controversial Judges: One Replacing the Other|last=Mulgrew|first=Ian|work=[[Vancouver Sun]]|date=June 5, 2017|access-date=2019-02-22}}</ref> Тој ја опишал позицијата на Гитксаните и Ветсуветените како „идилична“ и „романтична“.<ref name="Cruikshank">{{cite journal |last=Cruikshank |first=Julie |date=1992 |url=https://ojs.library.ubc.ca/index.php/bcstudies/article/download/1435/1479/|title=Invention of Anthropology in British Columbia's Supreme Court: Oral Tradition as Evidence in Delgamuukw v. B.C.|journal=BC Studies|number=95}}</ref> Канадското антрополошко друштво изјавило дека пресудата „без потреба ги отфрла научните докази, е исполнета со етноцентрична пристрасност и е вкоренета во колонијалното верување дека белото општество е по природа супериорно“.<ref name="Culhane">{{cite thesis |last=Culhane|first=Dara |date=1994 |title=Delgamuukw and the people without culture : anthropology and the Crown|type=PhD Thesis |publisher=[[Simon Fraser University]]|url=http://summit.sfu.ca/item/5109|access-date=2019-02-22}}</ref><ref name="Mulgrew" /> Главниот судија Лејмер, пишувајќи во име на мнозинството во Врховниот суд на Канада, забележал дека главниот судија МекИчерн немал корист од образложението во случајот ''[[R v Van der Peet]]'', според кое „судовите не смеат да ги потценуваат доказите презентирани од домородните тужители само затоа што тие докази не се усогласуваат целосно со доказните стандарди [што се применуваат во други контексти]“. === Апелациски суд на Британска Колумбија (1993) === Гитксаните и Ветсуветените поднеле жалба. Во периодот помеѓу пресудата на првостепениот суд и жалбата, [[Покраински избори во Британска Колумбија (1991)|владата на Британска Колумбија се сменила]], од [[Партија Социјален кредит на Британска Колумбија|Партијата Социјален кредит]] во [[Нова демократска партија на Британска Колумбија|Новата демократска партија]]. Новата влада се откажала од ставот заземен на судењето во однос на прашањето за укинување на правата, па затоа биле назначени ''[[amici curiae]]'' за да му помогнат на судот во разгледувањето на тоа прашање.<ref name="hurley" /><ref name="BCCA" /> На 25 јуни 1993 година, петчлениот состав на [[Апелациски суд на Британска Колумбија|Апелацискиот суд]] едногласно ја отфрлил одлуката на судијата Мекичерн дека сите домородни права на тужителите биле укинати.<ref name="hurley" /><ref name="BCCA">{{cite court|litigants=Delgamuukw v British Columbia |reporter=1993 CanLII 4516 (BCCA) |url=http://canlii.ca/t/1q09f}}</ref><ref name="Delgamuukw" /> Апелацискиот суд наложил случајот повторно да се разгледува за да се утврдат природата и обемот на тие домородни права. Двајца од судиите, во издвоено мислење, сметале дека треба да се оди уште подалеку и да се дозволи жалба и во однос на прашањето за домородниот имотен наслов, при што и тоа прашање би било вратено на повторно судење.<ref name="hurley" /><ref name="BCCA" /><ref name="Delgamuukw" /> == Врховен суд на Канада == Во март 1994 година, на Гитксаните и Ветсуветените и на Покраината Британска Колумбија им било одобрено [[Постапки на Врховниот суд на Канада#Дозвола за жалба|право на жалба]] пред Врховниот суд на Канада. Сепак, тие добиле одложување за да се обидат да постигнат договорно решение. Покраината ги суспендирала тие преговори во февруари 1996 година, по што странките ја продолжиле судската постапка.<ref name="hurley" /><ref>{{cite web|title=Province Suspends Treaty Negotiations with Gitxsan |url=https://archive.news.gov.bc.ca/releases/archive/pre2001/1996/0132.asp |publisher=BC Ministry of Aboriginal Affairs |date=February 1, 1996 |access-date=2019-02-22}}</ref> Жалбата била разгледувана пред Врховниот суд на Канада на 16 и 17 јуни 1997 година. Шесте судии ја објавиле својата одлука на 11 декември 1997 година.<ref name="hurley" /><ref name="Delgamuukw" /> Мислењето на [[Антонио Лејмер|главниот судија Лејмер]] добило мнозинска поддршка: судиите [[Питер Кори|Кори]] и [[Џон Мејџор|Мејџор]] му се придружиле, а [[Беверли Меклоклин|судијката Меклоклин]] дала согласувачко мислење. На согласувачкото мислење на [[Жерар Ла Форест|судијата Ла Форест]] му се придружила [[Клер Л’Еро-Дибе|судијката Л’Еро-Дибе]], а судијката Меклоклин во голема мера се согласувала и со тоа мислење.<ref name="Delgamuukw" /> И мнозинството и согласувачкото мислење се согласиле дека било грешка „да се спојат поединечните барања поднесени од 51 куќа на Гитксаните и Ветсуветените во две колективни барања, по едно за секој народ, за домороден имотен наслов и самоуправа“.<ref name="Delgamuukw" /> Судот утврдил дека оваа грешка е доволна причина за ново судење. Затоа, остатокот од мислењето технички претставува ''[[obiter dicta]]'', но сепак има големо значење бидејќи подоцна бил повторен и сумиран во случајот ''[[Tsilhqot'in Nation v British Columbia]]''.<ref name="Tsilhqot'in" /><ref name="Burrows" /><ref name="Reynolds" />{{rp|100,104}} Мнозинството исто така утврдило дека фактичките заклучоци на првостепениот суд не можат да останат во сила бидејќи пристапот на судијата МекИчерн не бил во согласност со принципите утврдени во случајот ''[[Р против Ван дер Пет]]''. ::И покрај предизвиците што произлегуваат од користењето на усните преданија како доказ за историски факти, правилата за докажување мора да бидат приспособени за да можат овие докази да се прифатат и да бидат ставени на еднакво рамниште со видовите историски докази со кои судовите се навикнати да работат, а кои во голема мера се состојат од историски документи.<ref name="Delgamuukw" />{{rp|para 87}}<ref name="Joffe" /> ::Судијата на судењето, откако одбил да ги прифати или не им дал независна доказна тежина на овие усни преданија, дошол до заклучок дека жалителите не го покажале потребниот степен на окупација за „сопственост“. Доколку судијата правилно ги оценел усните преданија, неговите заклучоци за овие фактички прашања можеле да бидат многу поинакви.<ref name="Delgamuukw" />{{rp|para 107}} === Домороден имотен наслов === Главниот судија Лејмер ја сумира содржината на домородниот имотен наслов: ::Доаѓам до заклучок дека содржината на домородниот имотен наслов може да се сумира со две тврдења: прво, дека домородниот имотен наслов го опфаќа правото на ексклузивна употреба и окупација на земјиштето што се држи врз основа на тој наслов за различни цели, кои не мора да бидат аспекти на оние домородни практики, обичаи и традиции кои се составен дел од различните домородни култури; и второ, дека тие заштитени употреби не смеат да бидат неусогласени со природата на врската на групата со таа земја.<ref name="Delgamuukw" />{{rp|para 117}} Мнозинството потврдува дека ова е право ''sui generis'' што произлегува од претходната окупација на земјиштето од страна на домородните народи;<ref name="Joffe" /> тоа не е сопственост во форма на [[Едноставна такса]] (целосна приватна сопственост). Вроденото ограничување (дека заштитените употреби не смеат да бидат неусогласени со природата на врската на групата со земјата) произлегува од една од целите на домородниот имотен наслов: одржување на „врската на домородната заедница со нејзината земја, која се однесува не само на минатото, туку и на иднината“.<ref name="Delgamuukw" /><ref name="Joffe" /> Мнозинството го поставува домородниот имотен наслов на спектар заедно со другите домородни права:<ref name="Delgamuukw" />{{rp|138}} *практики, обичаи и традиции кои се составен дел од различната култура на групата, со мала поврзаност со одредено парче земја, кои сепак водат до домородни права за тие активности, *активности што се одвиваат на и имаат тесна поврзаност со одредено парче земја, што може да доведе до локациски специфични домородни права, и *домороден имотен наслов, кој е право на самото земјиште и кој подразбира право на широк опсег на употреби, ограничено само со вроденото ограничување против употреби што се неусогласени со природата на врската на групата со земјата.<ref name="Joffe">{{cite journal |last=Joffe |first=Paul |title=Assessing the Delgamuukw Principles:National Implications and Potential Effects in Quebec |journal=McGill Law Journal |volume=45 |url=http://lawjournal.mcgill.ca/userfiles/other/4306833-Joffe.pdf |date=2000 |access-date=2019-02-22 |archive-date=2019-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190223184538/http://lawjournal.mcgill.ca/userfiles/other/4306833-Joffe.pdf |url-status=dead }}</ref> Мнозинството исто така го утврдува тестот за докажување на домороден имотен наслов: „(i) земјиштето морало да биде окупирано пред суверенитетот, (ii) ако сегашната окупација се користи како доказ за окупација пред суверенитетот, мора да постои континуитет помеѓу сегашната и претсуверена окупација, и (iii) во моментот на суверенитетот, таа окупација морала да биде ексклузивна.“<ref name="Delgamuukw" />{{rp|para 143}} Тоа е доволно за да се покаже дека окупацијата на земјиштето е „доволно значајна за да биде од централно значење за културата на тужителите“. === Повреди и оправдување === Како и кај другите домородни права, домородниот имотен наслов може да биде ограничен. Мнозинството во ''Делгамукви'' појаснува како тестот за оправдување развиен во ''[[Р против Спароу]]'' и модифициран во ''[[Р против Гладстон]]'' се применува кога се ограничува домороден имотен наслов. Мнозинството ја потврдува широката дефиниција на „принципиелни и суштински“ законодавни цели што може да оправдаат ограничување: „легитимните владини цели исто така вклучуваат стремеж кон економска и регионална правичност и признавање на историската зависност од и учество во рибарството од страна на недомородни групи.“ Потоа оди понатаму: ::развојот на земјоделството, шумарството, рударството и хидроелектричната енергија, општиот економски развој на внатрешноста на Британска Колумбија, заштитата на животната средина или загрозените видови, изградбата на инфраструктура и населувањето на странски популации за поддршка на тие цели, се видови цели што се усогласени со оваа намена и, во принцип, можат да оправдаат ограничување на домородниот имотен наслов.<ref name="Delgamuukw" />{{rp|para 165}} Вториот дел од тестот за оправдување прашува дали ограничувањето е „во согласност со посебниот фидуцијарен однос меѓу Круната и домородните народи“. Овој фидуцијарен однос создава две дополнителни компоненти кога се ограничува домороден имотен наслов: должност за консултација (која варира во зависност од степенот на ограничувањето) и обврска за обезбедување правична компензација.<ref name="Delgamuukw" />{{rp|paras 168,169}} === Самоуправа === Судот навел дека судењето не обезбедило доволно докази за да даде мислење за правото на самоуправа. === Укинување од страна на покраината === Судот утврдил дека покраината нема овластување да ги укине домородните права, ниту директно (поради [[Конститутивен акт на Канада, 1867|член 91(24) од ''Уставниот акт од 1867'']]) ниту индиректно преку закони од општа примена (бидејќи не постои јасна и недвосмислена намера). === Поттик за преговори === И двете мислења завршуваат со поттик за странките да продолжат со преговори за договор преку преговори во добра волја. ::Круната има морална, ако не и правна, должност да влезе во и да ги води тие преговори во добра волја. На крај, преку договорени решенија, со добра волја и взаемен компромис од сите страни, засилени со пресудите на овој Суд, ќе се постигне она што го наведов во Van der Peet како основна цел на член 35(1) — „усогласување на претходното постоење на домородни општества со суверенитетот на Круната“. [внатрешните цитати се отстранети]}} == Последователно влијание и примена == Принципите воспоставени во ''Делгамукви '' биле повторно формулирани и сумирани во ''Чилкотин'', а вроденото ограничување било преформулирано. Таму Судот навел дека домородниот имотен наслов „не може да биде отуѓен освен на Круната или оптоварен на начин што би спречил идните генерации на групата да го користат и уживаат. Ниту земјиштето може да биде развивано или злоупотребено на начин што значително би ги лишил идните генерации од користа од земјата.“<ref name="Reynolds" />{{rp|105}}<ref name="Tsilhqot'in" /> Второто судење што било наложено никогаш не се одржало, па затоа овој случај сè уште останува нерешен.<ref>{{cite book |first1=Bruce |last1=Ziff |first2=Jeremy |last2=de Beer |first3=Douglas C |last3=Harris |first4=Margaret E |last4=McCallum |title=A Property Law Reader: Cases, Questions, & Commentary |edition=4th |publisher=Thomson Reuters |location=Toronto |date=2016 |isbn=978-0-7798-7246-6 |page=415}}</ref> Во годините по одлуката, покраината во голема мера го задржала својот преговарачки став, со само минимални промени.<ref name="Dacks">{{cite journal |first=Gurston |last=Dacks |url=http://metisportals.ca/MetisRights/wp/wp-admin/images/BC%20after%20the%20Delgamuukw%20Decision.pdf |title=British Columbia after the Delgamuukw Decision: Land Claims and other Processes |journal=Canadian Public Policy |volume=28 |issue=2 |date=2002 |pages=239–255 |doi=10.2307/3552327 |jstor=3552327 |access-date=2019-02-23 |archive-date=2019-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190224002009/http://metisportals.ca/MetisRights/wp/wp-admin/images/BC%20after%20the%20Delgamuukw%20Decision.pdf |url-status=dead }}</ref> Одлуката не наложила промена на ставот на владата и јасно покажала колку е значаен домородниот имотен наслов.<ref name="Dacks" /> Владата вовела некои привремени мерки кои делумно ги споделувале економските придобивки од развојот на ресурси во области со земјишни барања.<ref name="Dacks" /> Реакцијата од различните први народи во Британска Колумбија варирала: некои се насочиле кон преговарачкиот процес, некои кон економска интеграција преку привремени мерки, а некои кон дополнителни судски постапки.<ref name="Dacks" /> ''Делгамукви'' се споменува и во дискусиите околу протестите за канадските нафтоводи и железници 2020, кои започнале во знак на солидарност со наследните водачи на Ветсуветен кои се спротивставуваа на изградбата на [[Coastal GasLink Pipeline]] низ територија за која тие тврдат права и сопственост.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} == Дополнително читање == * Culhane, Dara (1998) ''The Pleasure of the Crown: Anthropology, Law, and First Nations.'' Burnaby, British Columbia: Talonbooks. * Daly, Richard (2005) ''Our Box Was Full: An Ethnography for the Delgamuukw Plaintiffs.'' Vancouver: UBC Press. page xviii * Fisher, Robin (1992) "Judging History: Reflections on the Reasons for Judgment in Delgamuukw vs. B.C." ''B.C. Studies,'' vol. 95, no. 43-54. * Gisday Wa and Delgam Uukw (1992) ''The Spirit in the Land: The Opening Statement of the Gitksan and Wet’suwet’en Hereditary Chiefs in the Supreme Court of British Columbia, 1987–1990.'' Gabriola, B.C.: Reflections. * Glavin, Terry (1990) ''A Death Feast in Dimlahamid.'' Vancouver: New Star Books. * Mills, Antonia C (1994) ''Eagle Down Is Our Law: Witsuwit'en Law, Feasts, and Land Claims.'' Vancouver: University of British Columbia Press. * Mills, A (2005) ''Hang on to these words' : Johnny David's Delgamuukw evidence.'' Toronto : University of Toronto Press pages 13–14 * Monet, Don, and Ardythe Wilson (1992) ''Colonialism on Trial: Indigenous Land Rights and the Gitksan and Wet’suwet’en Sovereignty Case.'' Philadelphia: New Society Publishers. * Persky, S (1998). ''Delgamuukw : the Supreme Court of Canada decision on Aboriginal title Vancouver: Greystone Books. pages 75-77'' * Roth, Christopher F (2002) "Without Treaty, without Conquest: Indigenous Sovereignty in Post-''Delgamuukw'' British Columbia." ''Wíčazo Ša Review,'' vol. 17, no. 2, pp.&nbsp;143–165. * Sterritt, Neil, ''et al.'' (1998) ''Tribal Boundaries in the Nass Watershed.'' Vancouver: U.B.C. Press. == Надворешни врски == * {{lexum-scc2|1997|3|1010|302}} * [http://sisis.nativeweb.org/clark/gitksan.html Archive of Delgamuukw Case] – NativeWeb * [http://digitalcollections.library.ubc.ca/cdm/landingpage/collection/delgamuukw Delgamuukw Trial Transcripts] – Proceedings at trial transcripts of this historic case – UBC Library Digital Collections [[Категорија:Историја на човековите права во Канада]] tpw6b2vumqiq1vhqcht3a0iq20jnq0x 0 1396610 5583315 5570638 2026-06-27T12:38:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583315 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Lycopodium clavatum 151207.jpg | image_caption = ''[[Lycopodium clavatum]]'' | taxon = Lycopodium | authority = [[L.]] | type_species = ''[[Lycopodium clavatum]]'' | type_species_authority = [[L.]] | subdivision_ranks = Видови | subdivision = Види текст }} '''Волчја нога''' ([[науч.]] ''Lycopodium)'' (од [[Старогрчки јазик|старогрчки]] ''lykos'', волк и ''podion'', деминутив од ''pous'', стапало) е [[Род (биологија)|род]] на [[Црвоточни (класа)|црвоточни]] растенија од семејството [[Ликоподии|Lycopodiaceae]]. Се користат два многу различни описи на родот. Во класификацијата на групата за филогенија на птеридофити од 2016 година (PPG I), овој род е еден од деветте рода во потсемејството [[Lycopodioideae]] и има од девет до 15 видови. Во други класификации, родот е еквивалентен на целото потсемејство, бидејќи ги вклучува сите други родови. Прифатени се повеќе од 40 видови. == Опис == Тие се [[растенија]] без [[Цвет|цветови]], васкуларни, копнени или [[Епифити|епифитични]], со широко разгранети, исправени или ползечки стебла, со мали, едноставни, иглести или лушпести [[Лист|листови]] кои густо го покриваат стеблото и гранките. Стеблата обично лазат по земјата, разгранувајќи се.<ref name="Peninsula">{{Наведена книга|title=A Guide to the Flora of the Cape Peninsula|last=Levyns|first=M.R.|publisher=Juta & Company, Limited|year=1966|edition=2nd Revised|oclc=621340}}</ref> Листовите содржат една, неразгранета васкуларна нишка и по дефиниција се микрофили. Тие обично се распоредени во спирали.<ref name="Peninsula" /> Бубрежно обликуваните [[Спорангија|спорангии]] содржат спори само од еден вид ([[Спора|изоспорни, хомоспорни]]) и се наоѓаат на горната површина на листот. Секоја спорангија содржи бројни мали спори.<ref name="Peninsula" /> == Таксономија == Родот првпат го опишал [[Карл Линеј]] во 1753 година.<ref name="IPNI_30000138-2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ipni.org/n/30000138-2|title=''Lycopodium'' L.|work=[[International Plant Names Index|The International Plant Names Index]]|accessdate=2019-12-21}}</ref> Тој го сместил во Musci (мовови) заедно со родови како што е ''[[Sphagnum]]'', и вклучувал видови како што е ''Lycopodium selaginoides'',<ref name="Linn53">{{Наведување|last=Linnaeus|first=C.|date=1753|chapter=Lycopodium|title=Species Plantarum|volume=II|pages=1100ff|contribution-url=https://biodiversitylibrary.org/page/359121|access-date=2019-12-21}}</ref> сега сместен во родот ''[[Selaginella]]'' во различен редослед од ''Lycopodium''. Различни извори користат значително различни описи на родот. Традиционално, ''Lycopodium'' се сметал за единствен постоечки род во семејството [[Ликоподии|Lycopodiaceae]], па затоа ги вклучува сите видови во семејството, иако понекогаш исклучува еден сместен во монотипскиот род ''[[Phylloglossum]]''.<ref name="Spor66">{{Наведување|last=Sporne|first=K.R.|date=1966|title=The Morphology of Pteridophytes|edition=2nd|place=London|publisher=Hutchinson|at=chap. 4|oclc=253704767}}</ref> Во класификацијата на групата на филогенија на птеридофити од 2016 година (PPG I), широко дефинираниот род е еквивалентен на потсемејството [[Lycopodioideae]], а ''Lycopodium'' е еден од 16-те родови во семејството Lycopodiaceae, со помеѓу 9 и 15 видови. {| class="wikitable" |+ Варијации на ''Lycopodium'' |- ! Традиционално<ref name=Spor66/> !! Christenhusz & Chase (2014) !! PPG I |- |rowspan=2| '''''Lycopodium'''''<br/>+ ''Phylloglossum'' || '''''Lycopodium''''' s.l. || '''''Lycopodium''''' s.s. + 8 други родови сместени во потсемејството [[Lycopodioideae]] |- | Два други рода || 7 родови (вклучувајќи го ''Phylloglossum'') во две потсемејства. |} === Видови === [[Податотека:EB1911_Lycopodium_-Fig._1_-_Lycopodium_clavatum.jpg|десно|мини|277x277пкс|''Lycopodium clavatum'']] Користејќи го тесниот опсег на ''Lycopodium'', во кој е еден од деветте рода во потсемејството Lycopodioideae, ''Контролната листа на папрати и ликофити на светот'' ги препозна следниве видови, од јуни 2024 година: *''[[Lycopodium clavatum]]'' <small>L.</small> - расте во Македонија *''[[Lycopodium diaphanum]]'' <small>(P.Beauv.) Sw.</small> *''[[Lycopodium japonicum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Lycopodium lagopus]]'' <small>(Laest. ex C.Hartm.) Zinserl. ex Kuzen.</small> *''[[Lycopodium papuanum]]'' <small>Nessel</small> *''[[Lycopodium venustulum]]'' <small>Gaudich.</small> *''[[Lycopodium vestitum]]'' <small>Desv. ex Poir.</small> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * [http://www.angelo.edu/faculty/kboudrea/demos/lycopodium/lycopodium.htm Горење ''на ликоподиумски'' прав: Симулирање на експлозија на лифт од зрна] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120204172540/http://www.angelo.edu/faculty/kboudrea/demos/lycopodium/lycopodium.htm |date=2012-02-04 }} од Кевин А. Будро {{Таксонска лента}} [[Категорија:Црвоточини]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] l3fzvwb23gxhodkehd1zpaocu2eb4iq 0 1396763 5583630 5577574 2026-06-28T11:15:21Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583630 wikitext text/x-wiki '''Движењето за граѓански права (1865–1896)''' — движење кое имало за цел да ја отстрани [[Расизам|расната дискриминација]] против [[Афроамериканци|Афроамериканците]], да ги подобри нивните образовни и работни можности и да ја воспостави својата изборна моќ, веднаш по укинувањето на [[Ропството во САД|ропството во Соединетите Американски Држави]]. Периодот од 1865 до 1895 година бележи огромна промена во судбината на црната заедница по отстранувањето на ропството на [[Југ (САД)|Југот]]. Веднаш по [[Американска граѓанска војна|Американската граѓанска војна]], федералната влада започнала програма позната како Реконструкција, која имаала за цел обнова на државите од поранешната [[Конфедеративни Американски Држави|Конфедерација]]. Федералните програми, исто така, обезбедиле помош на поранешните робови и се обиделе да ги интегрираат во општеството како граѓани. И за време и по овој период, црнците добиле значителна политичка моќ и многу од нив биле во можност да се префрлат од крајна сиромаштија во сопственост на земјиште. Во исто време, незадоволството од овие придобивки кај многу белци резултирало со невидена кампања на насилство што ја спровеле локалните ограноци на [[Ку-клукс-клан]], а во 1870-тите ја спровеле паравоени групи како што се [[Црвени кошули (САД)|Црвените кошули]] и [[Бела Лига (САД)|Белата лига]]. Во 1896 година, [[Врховен суд на Соединети Американски Држави|Врховниот суд]] пресудил во ''Плеси против Фергусон'', 163 американски долари, {{Efn|name=fn1}} значаен случај со кој се потврдува „одделната, но еднаква“ расна сегрегација како уставна. Тоа било многу значаен удар за граѓанските права, бидејќи правниот, социјалниот и политичкиот статус на црното население достигнало најниска точка. Од 1890 до 1908 година, почнувајќи од Мисисипи, јужните држави донеле нови устави и закони со кои им се одзело правото на глас на повеќето црнци и се исклучувале од политичкиот систем, статус кој во многу случаи бил одржуван и во 1960-тите. Голем дел од раното реформско движење во текот на овој период било предводено од радикалните републиканци, фракција на [[Републиканска партија (САД)|Републиканската партија]] . До крајот на 19 век, со лишувањето од право на глас во тек за целосно исклучување на црнците од политичкиот систем, таканареченото движење „лили-бело“ исто така значително ја ослабнало моќта на преостанатите црнци во партијата. Најважните лидери за граѓански права во овој период биле [[Фредерик Даглас]] (1818–1895) и [[Букер Т. Вашингтон]] (1856–1915). == Реконструкција == [[Податотека:FreedmenVotingInNewOrleans1867.jpeg|мини|Слободни луѓе гласаат во Њу Орлеанс, 1867 година]] Реконструкцијата траела од Прогласот за еманципација на Линколн од 1 јануари 1863 година до [[Компромис од 1877 година|Компромисот]] од 1877 година. Главните проблеми со кои се соочил претседателот [[Абрахам Линколн]] биле статусот на поранешните робови (наречени „ослободени луѓе“), лојалноста и граѓанските права на поранешните бунтовници, статусот на 11-те поранешни конфедеративни држави, овластувањата на федералната влада потребни за да се спречи идна граѓанска војна и обемот на моќта на Конгресот наспроти силата на претседателот. Сериозните закани од гладување и раселување на невработените слободни луѓе биле пресретнати од првата голема федерална агенција за помош, Бирото за слободни луѓе, управувано од Армијата. Исто така биле донесени три „амандмани за реконструкција“ за проширување на граѓанските права за црните Американци: Тринаесеттиот амандман го забранил ропството; Четиринаесеттиот амандман гарантирал еднакви права за сите и државјанство за црнците; Петнаесеттиот амандман спречил расата да се употребува за лишување од право на глас на мажите. Од понепосредна корист од уставните амандмани станале законите донесени од Конгресот со кои ѝ се дозволило на федералната влада, преку новото Министерство за правда и преку федералните судови, да ги спроведува новите граѓански права, дури и доколку државните влади го игнорирале проблемот. Овде спаѓале Законите за спроведување од 1870-71 година и [[Закон за граѓански права (1875)|Законот за граѓански права]] од 1875 година. Поранешните Конфедерации останале под контрола на повеќето јужни држави повеќе од две години, но тоа се променило кога радикалните републиканци ја презеле контролата врз Конгресот на изборите во 1866 година. Претседателот [[Ендру Џонсон]], кој барал лесни услови за повторно обединување со поранешните бунтовници, бил практично немоќен; тој избегнал со еден глас отстранување преку импичмент. Конгресот им дал право на глас на црнците и привремено ги суспендирал многу поранешни лидери на Конфедерацијата од правото да држат функции. Новите републикански влади дошле на власт врз основа на коалиција на слободни луѓе заедно со Карпетбегери (новодојденци од Северот) и Скалаваги (домородни бели јужњаци). Тие биле поддржани од американската армија. Противниците тврделе дека се корумпирани и ги кршат правата на белците. Држава по држава ја изгубиле власта од конзервативно-демократската коалиција, која ја презела контролата преку насилство и измама врз целиот Југ до 1877 година. Како одговор на Радикалната реконструкција, [[Ку-клукс-клан|Ку Клукс Клан]] (ККК) се појавил во 1867 година како организација на белата супремација која се спротивставувала на граѓанските права на црнците и на републиканското владеење. Енергичното спроведување на Законот за Ку Клукс Клан од 1870 година од страна на претседателот Јулисес Грант го затворил Кланот, а тој се распуштил. Но, од 1868 година, изборите во многу јужни држави биле сè повеќе опкружени со насилство за да се потисне гласањето на црнците. Пушкачките клубови имале илјадници членови. Во 1874 година, се појавилепаравоени групи, како што се [[Црвени кошули (САД)|Црвените кошули]] и [[Бела Лига (САД)|Белата лига]] и отворено работеле на заплашување и насилство за да го потиснат гласањето на црнците и да ја нарушат Републиканската партија за да ја вратат белата политичка моќ во државите низ Југот. Рејбл ги опишал како „воена рака на Демократската партија“. Реконструкцијата завршила по спорните [[Претседателски избори во САД (1876)|избори во 1876 година]] помеѓу републиканскиот кандидат [[Радерфорд Б. Хејс]] и демократскиот кандидат [[Семјуел Џ. Тилден]]. Со компромис, Хејс ја освоил [[Белата куќа]], федералната влада ги повлекла своите трупи од Југот, препуштајќи им ги ослободените луѓе на белите конзервативни демократи, кои ја вратиле власта во државните влади. == Егзодусот во Канзас == По завршувањето на Реконструкцијата, голем број на црнци се плашеле од [[Ку-клукс-клан|Ку Клукс Клан]], Белата лига и законите на Џим Кроу, кои продолжиле да ги прават граѓани од втор ред. Мотивирани од важни личности како што е Бенџамин „Пап“ Синглтон, дури четириесет илјади го напуштиле [[Југ (САД)|Југот]] за да се населат во Канзас, [[Оклахома]] и [[Колорадо]]. <ref>{{Наведување|title=Benjamin "Pap" Singleton|url=https://www.pbs.org/weta/thewest/people/s_z/singleton.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010311150107/http://www.pbs.org/weta/thewest/people/s_z/singleton.htm|archivedate=March 11, 2001|access-date=2007-10-19}}</ref> Ова била првата општа миграција на црнци по Граѓанската војна. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/blackmigrationin0000john/page/51|title=Black Migration in America: A Social Demographic History|last=Johnson|first=Daniel Milo|publisher=[[Duke University Press]]|year=1981|isbn=978-0-8223-0449-4|pages=[https://archive.org/details/blackmigrationin0000john/page/51 51]}}</ref> Во 1880-тите, црнците купиле повеќе од 81 км² земја во [[Канзас]] а неколку од населбите направени во тоа време (на пр. Никодим, Канзас, која е основана во 1877 година) сè уште постојат и денес. Многу црнци го напуштиле Југот верувајќи дека добиваат слободен премин до Канзас, само за да останат заглавени во [[Сент Луис|Сент Луис, Мисури]]. Црквите на црнците во Сент Луис, заедно со источните филантропи, го формирале Одборот за помош на обоените и Здружението за помош на слободните луѓе од Канзас за да им помогнат на оние што се заглавени во Сент Луис да стигнат до Канзас. Една посебна група била ''Егзодусот од Канзас'', која се состоела од шест илјади црнци кои се преселиле од [[Мисисипи]], [[Луизијана]] и [[Тексас]] во Канзас. <ref>{{Наведена книга|title=Exodusters: Black Migration to Kansas After Reconstruction|last=Painter|first=Nell Irvin|publisher=[[W.W. Norton & Company]]|year=1992|isbn=978-0-393-00951-4|pages=184|author-link=Nell Irvin Painter}}</ref> Многумина во Луизијана биле инспирирани да ја напуштат државата кога Уставната конвенција на Луизијана од 1879 година одлучила дека правото на глас е прашање на државната, а не на федералната влада, со што се отворил патот за лишување од правото на глас на црното население во Луизијана. <ref name="africana">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/africanaencyclop00appi/page/722|title=Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience|last=Gates|first=Henry Louis|publisher=[[Basic Civitas Books]]|year=1999|isbn=978-0-465-00071-5|pages=[https://archive.org/details/africanaencyclop00appi/page/722 722]|author-link=Henry Louis Gates}}</ref> Егзодусот не бил универзално пофален од Афроамериканците; всушност, Фредерик Даглас станал критичар. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/itooamamericadoc0000unse/page/150|title=I Too Am America: Documents from 1619 to the Present|last=Romero|first=Patricia W.|publisher=[[Publishers Agency]]|year=1968|isbn=978-0-87781-206-7|pages=[https://archive.org/details/itooamamericadoc0000unse/page/150 150]}}</ref> Даглас сметал дека движењето е ненавремено и лошо организирано. <ref>{{Наведена книга|title=Bound for the Promised Land: African American Religion and the Great Migration|last=Sernett|first=Milton C.|publisher=[[Duke University Press]]|year=1997|isbn=978-0-8223-1993-1|pages=14}}</ref> == Политичка организација == [[Податотека:First_Colored_Senator_and_Representatives.jpg|мини|Прв обоен сенатор и претставници: сенаторот Хирам Ревелс (републиканец од Мисисипи), претставникот Бенџамин Тарнер (републиканец од Алабама), Роберт Деларж (републиканец од Јужна Каролина), Џосаја Волс (републиканец од Флорида), Џеферсон Лонг (републиканец од Џорџија), Џозеф Рејни и Роберт Б. Елиот (републиканец од Јужна Каролина), 1872 година]] Црнците низ Југот добиле право на глас во 1867 година и се приклучиле на Републиканската партија. Типичната организација била преку Лигата на Унијата, тајно друштво организирано локално, но промовирано од националната Републиканска партија. [[Ерик Фонер]] напишал: : До крајот на 1867 година, се сметаше дека практично секој црн гласач на Југот се запишал во Унијатската Лига, Лојалистичката Лига или некоја еквивалентна локална политичка организација. Состаноците генерално се одржувале во црна црква или училиште. <ref>Eric Foner, "Black Reconstruction Leaders at the Grass Roots" in {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=QB-Y2Ejlp9oC&pg=PA221|title=Black Leaders of the Nineteenth Century|publisher=University of Illinois Press|year=1991|isbn=9780252062131|editor-last=Leon F. Litwack|page=221|editor-last2=August Meier}}</ref> Унијатската Лига промовирале организации слични на милиција во кои црнците се здружувале за да се заштитат од тоа да бидат нападнати еден по еден од страна на вознемирувачите. На членовите не им било дозволено да гласаат за Демократската листа. Лигите на Унијата и сличните групи биле подложени на насилен напад од ККК по 1869 година и во голема мера пропаднале. Подоцнежните напори за оживување на Лигата на Унијата не успеале. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=9es8ZKgQuA0C&pg=PA2|title=The Union League Movement in the Deep South: Politics and Agricultural Change During Reconstruction|last=Fitzgerald|first=Michael W.|publisher=LSU Press|year=2000|isbn=9780807126332|pages=2–8, 235, 237}}</ref> Црните министри го сочинувале поголемиот дел од црното политичко водство, заедно со новодојденците кои биле слободни црнци на Северот пред Граѓанската војна. Многу градови имале црни весници кои ги објаснувале проблемите и ја обединувале заедницата. === Фракционализам === Во држава по држава низ Југот, се појавила поларизација во Републиканската партија, при што црнците и нивните сојузници „[[карпетбагер]]“ ја формирале црно-кафеавата фракција, која се соочила со целосно белата „лили-бела“ фракција на локалните бели скалаваги републиканци. (Условите за фракциите станале вообичаени по 1888 година, една деценија по завршувањето на Реконструкцијата.) Црнците го сочинувале мнозинството републикански гласачи, но добиле мал дел од покровителството. Тие барале повеќе. Хан ги објаснува чекорите што ги презеле: : Црната асертивност... се сврте кон локалната политичка моќ и независност и почна да гради нов политички идентитет. Црните работници ги повикаа на одговорност лидерите на белата партија. Тие се префрлија на контрола на окружната и окружната партиска машинерија. Ги отфрлија кандидатите за функции од белата раса и ги заменија со црнци. Номинираа целосно црни изборни листи. Црно-кафеавиот елемент обично победувал во фракциската битка, но како што скалавагите ги губеле внатрепартиските битки, многумина почнале да гласаат за конзервативните или демократските билети. Републиканската партија станувала „сè поцрна и поцрна со текот на времето“, бидејќи ги губела белите гласачи. Најдраматичната епизода била Брукс-Бакстерската војна во Арканзас во 1874 година. Мајкл Лес Бенедикт напишал: „Секоја современа историја на Реконструкцијата го нагласува нејзиниот [фракционализам] придонес кон колапсот на јужниот републиканец“. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=n0ngj_9Dy6AC&pg=PA247|title=Preserving the Constitution: Essays on Politics and the Constitution in the Reconstruction Era|last=Benedict|first=Michael Les|publisher=Fordham University Press|year=2006|isbn=9780823225538|page=247}}</ref> Во однос на расните прашања, Сара Вулфолк Вигинс напишала: : Белите републиканци, како и демократите, бараа гласови од црнците, но неволно ги наградуваа црнците со номинации за функции само кога беше потребно, дури и тогаш резервирајќи ги поизборните позиции за белците. Резултатите беа предвидливи: овие гестови на половина леб не ги задоволија ниту црнците ниту белите републиканци. Фаталната слабост на Републиканската партија во Алабама, како и на други места на југот, беше нејзината неспособност да создаде дворасна политичка партија. И додека беа на власт дури и кратко, тие не успеаја да ги заштитат своите членови од демократскиот терор. Републиканците во Алабама постојано беа во дефанзива, вербално и физички. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=nv9mBgAAQBAJ&pg=PA134|title=The Scalawag In Alabama Politics, 1865-1881|last=Wiggins|first=Sarah Woolfolk|publisher=University of Alabama Press|year=1977|isbn=9780817305574|page=134}}</ref> === Популизам === Во 1894 година, бран на аграрни немири ги зафатило регионите со памук и тутун на Југот. Најдраматичниот ефект се случил во Северна Каролина, каде што сиромашните бели земјоделци кои ја сочинувале Популистичката партија формирале работна коалиција со Републиканската партија, тогаш во голема мера контролирана од црнците во низините и сиромашните белци во планинските области. Тие ја презеле контролата врз државното законодавство и во 1894 и во 1896 година, а гувернерската функција во 1896 година. Државното законодавство ги намалило барањата за имот, проширувајќи го правото на глас за белото мнозинство во државата, како и за црнците. Во 1895 година, Законодавното собрание ги наградило своите црни сојузници со покровителство, именувајќи 300 црни магистрати во источните области, како и заменик-шерифи и градски полицајци. Тие исто така добиле и одредено федерално покровителство од конгресменот на коалицијата и државно покровителство од гувернерот. Решени да ја вратат власта, белите демократи започнале кампања заснована на белата приврзаност и страв од мешано размножување. Изборната кампања за бела приврзаност во 1898 година била успешна, а демократите ја вратиле контролата врз државното законодавство. Но, Вилмингтон, најголемиот град и град со црно мнозинство, избрал дворасна фузионистичка влада, со бел градоначалник и две третини од градскиот совет составени од белци. Демократите веќе планирале да ја соборат владата доколку ги изгубат изборите и продолжиле со востанието во Вилмингтон од 1898 година. Демократите ги избркале црнците и фузионистичките службеници од градот, напаѓајќи го единствениот црн весник во државата; белите толпи ги нападнале црните области во градот, убивајќи и повредувајќи многумина, и уништувајќи домови и бизниси изградени по војната. <ref>Kirshenbaum, Andrea Meryl, {{Наводник+полунаводник}}The Vampire That Hovers Over North Carolina': Gender, White Supremacy, and the Wilmington Race Riot of 1898", ''Southern Cultures'' 4#3 (1998), pp. 6–30 [http://muse.jhu.edu/login?auth=0&type=summary&url=/journals/southern_cultures/v004/4.3.kirshenbaum.html online] </ref> Се проценува дека 2100 црнци го напуштиле градот трајно, оставајќи го град со бело мнозинство. Немало понатамошни бунтови во ниту една јужна држава што имало успешна црно-популистичка коалиција на државно ниво. Во 1899 година, законодавството на Северна Каролина, доминирано од белите демократи, усвоило амандман за правото на глас со кој им се одзело правото на глас на повеќето црнци. Тие во голема мера нема да ја вратат моќта на глас сè до усвојувањето на федералниот [[Закон за право на глас (1965)|Закон за право на глас]] од 1965 година. == Економски и социјални услови == Големото мнозинство црнци во овој период работеле како земјоделци. Меѓу нив имало четири главни групи, од кои три работеле за бели земјопоседници: закупувачи на земјиште, делење земјоделски култури и земјоделски работници. Четвртата група биле црнците кои поседувале свои фарми и до одреден степен биле независни од белата економска контрола. === Урбани елементи === Југот имал релативно малку градови од која било големина во 1860 година, но за време на војната, а и потоа, бегалци, и црни и бели, започнале да се населуваарт од руралните области. Растечкото црно население создало лидерска класа составена од министри, професионалци и бизнисмени. Овие лидери обично ги ставале граѓанските права како висок приоритет. Големото мнозинство црнци во урбана Америка биле неквалификувани или нискоквалификувани работници од работничка класа. Историчарот Август Мајер напишал: : Од крајот на 1880-тите години имаше извонреден развој на црнечкиот бизнис - банки и осигурителни компании, погребални претпријатија и продавници на мало... Тоа се случи во време кога црнечките бербери, кројачи, угостители, железнички работници, црни ковачи и други занаетчии ги губеа своите бели клиенти. Во зависност од црнечкиот пазар, промоторите на новите претпријатија природно го одржуваа духот на расна самопомош и солидарност. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=masKS7ZroY0C&pg=PA139|title=Negro Thought in America, 1880-1915: Racial Ideologies in the Age of Booker T. Washington|last=Meier|first=August|publisher=University of Michigan Press|year=1988|isbn=978-0472061181|page=139|orig-year=1963}}</ref> <ref>For detailed national report on the numbers of black businessmen and their finances in 1890, see Andrew F. Hilyer, "The Colored American in Business", pp. 13–22, in {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=oeBtAAAAMAAJ|title=Proceedings of the National Negro Business League: Its First Meeting Held in Boston, Massachusetts, August 23 and 24, 1900|last=|year=1901}}</ref> ==== Мемфис ==== [[Податотека:Black_Americans_attacked_in_Memphis_Riot_of_1866.jpg|мини|400x400пкс|Црнците во Мемфис под напад, ''Харперс Викли'', 26 мај 1866 година]] За време на војната, илјадници робови побегнале од руралните плантажи до границите на Унијата, а Армијата воспоставила камп за шверцување стоки веднаш до [[Мемфис (Тенеси)|Мемфис]], [[Тенеси]]. До 1865 година, во градот имало 20.000 црнци, што претставува седумкратно зголемување во однос на 3.000 пред војната. Присуството на војници од црните сојузници било негодувано од ирските католици во градот, кои се натпреварувале со црнците за работни места за неквалификувана работна сила. Во 1866 година, имало големи немири при што белците нападнале црнци. Четириесет и пет црнци биле убиени, а речиси двојно повеќе ранети; голем дел од нивните импровизирани живеалишта биле разрушени. До 1870 година, црното население броело 15.000 жители во градот од вкупно 40.226 жители. <ref name="Ryan" /> Роберт Рид Чрч (1839–1912), ослободен човек, бил првиот црн милионер на Југот. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NCHX6P8ETI0C&pg=PA49|title=African-American Business Leaders and Entrepreneurs|last=Kranz|first=Rachel|publisher=Infobase|year=2004|isbn=9781438107790|pages=49–51}}</ref> Тој го стекнал своето богатство од шпекулации со градски недвижности, голем дел од него откако Мемфис се раселил по епидемијата на [[жолта треска]]. Тој ја основал првата банка во градот во сопственост на црнец, „Штедилница Солвент“, осигурувајќи дека црната заедница може да добива кредити за основање бизниси. Тој бил длабоко вклучен во локалната и националната републиканска политика и го насочувал покровителството кон црната заедница. Неговиот син станал голем политичар во Мемфис. Тој бил лидер на црното општество и добротвор во бројни каузи. Поради намалувањето на градското население, црнците добиле други можности. Тие биле вработени во полициските сили како патролни полицајци и ги задржале местата во нив до 1895 година, кога наметнатата сегрегација ги принудила да си заминат. ==== Атланта ==== [[Историја на Атланта|Атланта, Џорџија]] била разурната во војната, но како голем железнички центар брзо се обновила по неа, привлекувајќи многу мигранти од руралните области. Од 1860 до 1870 година округот Фултон (чиј административен центар била Атланта) повеќе од двојно го зголемил населението, од 14.000 на 33.000 жители. Во модел што се забележувал низ целиот Југ, многу ослободени луѓе се преселувале од плантажите во градови за работа и за создавање свои заедници. Округот Фултон преминал од 20,5% црно население во 1860 година на 45,7% во 1870 година.<ref>[http://mapserver.lib.virginia.edu/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303160835/http://mapserver.lib.virginia.edu/index.html|date=2016-03-03}} University of West Virginia, Historical Census Browser, 1860 census.</ref> Атланта брзо станала водечки национален центар на црното образование. Факултетите и студентите создавале поддржувачка средина за дискусии и активизам за граѓански права. [[Универзитет Кларк Атланта#Атланта Универзитет|Атланта Универзитет]] бил основан во 1865 година. Претходникот на [[Морхаус колеџ]] бил отворен во 1867 година, [[Универзитет Кларк Атланта#Кларк Универзитет|Кларк Универзитет]] бил отворен во 1869 година. Она што денес е [[Спелман колеџ]] било отворено во 1881 година, а [[Морис Браун колеџ]] во 1885 година. Ова било еден од неколкуте фактори што придонеле за создавање на една од најстарите и најдобро воспоставени [[афроамериканска горна класа|афроамерикански елити]] во Атланта. ==== Филаделфија ==== [[Историја на Филаделфија|Филаделфија, Пенсилванија]] била еден од најголемите градови северно од линијата Мејсон–Диксон и привлекувала многу слободни црни луѓе пред Граѓанската војна. Тие главно живееле во населбите Саутворк и Мојаменсинг. До 1890-тите, овие населби стекнале негативна репутација во однос на криминал, сиромаштија и смртност.<ref>Roger Lane, ''William Dorsey's Philadelphia and Ours: On the Past and Future of the Black City in America'' (1991).</ref> В.Е.Б. Ду Боа, во својата пионерска социолошка студија ''The Philadelphia Negro'' (1899), ги поткопал стереотипите со емпириски докази. Тој го оформил својот пристап кон сегрегацијата и нејзиното негативно влијание врз животите и репутацијата на црните луѓе. Резултатите го навеле Ду Боа да заклучи дека расната интеграција била клучот за демократска еднаквост во американските градови.<ref>Martin Bulmer, "W. E. B. Du Bois as a Social Investigator: The Philadelphia Negro, 1899," in Martin Bulmer, Kevin Bales, and Kathryn Kish Sklar, eds. ''The Social Survey in Historical Perspective, 1880–1940'' (1991) pp 170-88.</ref> == Образование == Афроамериканската заедница водела долготрајна борба за квалитетно јавно образование. Историчарката Хилари Грин навела дека тоа „не било само борба за пристап до писменост и образование, туку и борба за слобода, државјанство и нов повоен општествен поредок“.<ref>Hilary Green, ''Educational Reconstruction: African American Schools in the Urban South, 1865–1890'' (Fordham University Press, 2016), p. 15.</ref> Црната заедница и нејзините бели поддржувачи на север нагласувале дека образованието било клучна основа за воспоставување еднаквост во граѓанските права.<ref>Foner, ''Reconstruction'', pp. 96–102, 144–46, 322.</ref> [[Антиописменувачки закони|Антиписменувачките закони]] за слободните и поробените црни луѓе биле во сила во многу јужни држави од 1830-тите,<ref>Williams, Heather Andrea, ''[[Self-Taught: African American Education in Slavery and Freedom]]'' (U of North Carolina Press, 2009).</ref> што создало широка неписменост и ја направило итна потребата од нови образовни можности, вклучувајќи приватни и јавни училишта финансирани од државни даноци. За време на Реконструкцијата биле донесени соодветни закони, но спроведувањето било слабо во руралните области и нерамномерно во градовите. По крајот на Реконструкцијата, финансирањето било ограничено, но локалната црна заедница и национални религиозни организации помогнале. Интегрираните јавни училишта значеле дека локалните бели наставници имале раководна улога и тие не биле доверливи за црната заедница. Црното раководство генерално поддржувало одделни, целосно црни училишта.<ref>{{cite book|first=Betty |last=Jamerson Reed|title=School Segregation in Western North Carolina: A History, 1860s-1970s|url=https://books.google.com/books?id=l2oFNmUlEn8C&pg=PA21|year=2011|publisher=McFarland|page=21|isbn=9780786487080}}</ref><ref>{{cite book|first=Nell Irvin |last=Painter|title=Exodusters: Black Migration to Kansas After Reconstruction|url=https://books.google.com/books?id=dtXECQAAQBAJ&pg=PA49|year=1992|pages=49–51|publisher=W. W. Norton & Company |isbn=9780393352511}}</ref> Заедницата сакала црни директори и наставници, или (во приватни училишта) силно поддржувачки бели лица спонзорирани од северни цркви. Јавните училишта биле сегрегирани низ целиот Југ за време и по Реконструкцијата, па сè до 1950-тите. Њу Орлеанс бил делумен исклучок: училиштата таму најчесто биле интегрирани за време на Реконструкцијата.<ref>Harlan, Louis R. (1962), "Desegregation in New Orleans Public Schools During Reconstruction." ''American Historical Review'' 67#3: 663–675. [https://www.jstor.org/stable/1844107 in JSTOR]</ref> За време на Реконструкцијата, [[Биро за ослободеници|Бирото за ослободеници]] отворило 1000 училишта низ Југот за црни деца со федерални средства. Запишувањето било големо и ентузијастично. До крајот на 1865 година, повеќе од 90.000 ослободени лица биле запишани како ученици. Наставната програма била слична на онаа во северните училишта.<ref>{{cite book |first=James D. |last=Anderson |title=The Education of Blacks in the South, 1860–1935 |location=Chapel Hill |publisher=University of North Carolina Press |year=1988 |isbn=978-0-8078-1793-3 |title-link=The Education of Blacks in the South, 1860–1935 }}</ref> По крајот на Реконструкцијата, државното финансирање за црните училишта било минимално, а условите биле лоши.<ref>Harlan, Louis R. (1958), ''Separate and Unequal: Public School Campaigns and Racism in the Southern Seaboard States, 1901–1915'', pp. 3–44 [https://www.questia.com/library/89767620/separate-and-unequal-public-school-campaigns-and online].</ref> Многу наставници од Бирото за ослободеници биле образовани жени од северните држави, мотивирани од религија и аболиционизам. Половина од наставниците биле јужни белци; една третина биле црни луѓе, а една шестина северни белци.<ref>{{cite book |first=Ronald E. |last=Butchart |title=Schooling the Freed People: Teaching, Learning, and the Struggle for Black Freedom, 1861–1876 |location=Chapel Hill |publisher=University of North Carolina Press |year=2010 |isbn=978-0-8078-3420-6 |url=https://books.google.com/books?id=bLxx14deoRcC }}</ref> Црните мажи малку ги надминувале црните жени по број. Платата била главната мотивација, освен кај северните наставници кои биле поддржани од хуманитарни организации. Како група, само црниот кадар бил посветен на расна еднаквост и тие најчесто останувале во наставата.<ref>{{cite web |first=Michelle A. |last=Krowl |title=Review of Butchart, Ronald E., ''Schooling the Freed People: Teaching, Learning, and the Struggle for Black Freedom, 1861–1876'' |work=H-SAWH, H-Net Reviews |date=September 2011 |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=32584 }}</ref> === Средно и високо образование === Речиси сите колеџи на Југот биле строго издвоени; мал број северни колеџи прифаќале црни студенти. Приватни училишта биле основани низ Југот од цркви, особено северни деноминации, за да обезбедат образование по основното ниво. Тие се фокусирале на средно образование и делумно на колеџ ниво.<ref>Brooks, F. Erik, and Glenn L. Starks. ''Historically Black Colleges and Universities: An Encyclopedia'' (Greenwood, 2011), pp. 11–132, describes the 66 colleges opened by 1900; most are still active today.</ref> Школарината била ниска, па црквите и организации често ги финансирале училиштата и наставниците. Најголемата организација била [[Американско мисионерско здружение]], поддржано од конгрегациските цркви од Нова Англија.<ref name="Joe M. Richardson 1986">Richardson, Joe M. (1986), ''Christian Reconstruction: The American Missionary Association and Southern Blacks, 1861–1890''.</ref> Во 1900 година, северни цркви и организации управувале со 247 училишта за црни луѓе низ Југот, со буџет од околу 1 милион долари. Вработувале 1600 наставници и образувале 46.000 ученици.<ref name="Joe M. Richardson 1986"/><ref>{{cite book|title=Annual Report of the Hampton Negro Conference|author=Hampton Negro Conference|publisher=[[Институт Хемптон]]|location=[[Хемптон, Вирџинија]]|year=1901|page=59}}</ref> На колеџ ниво најистакнати биле [[универзитет Фиск]] во Нешвил, [[Атлантски универзитет|Атланскиот универзитет]], и [[Хемптонски Институт|Хемптонскиот институт]]. Неколку биле основани и на север. [[Универзитет Хауард|Универзитетот Хауард]] бил федерално управуван во Вашингтон. Во 1890 година, Конгресот го проширил земјишниот грант систем за да вклучи државно финансирани колеџи на Југот. Тој барал јужните држави со сегрегирани системи да основаат црни колеџи како институции со земјишен грант. Хемптонскиот земјоделски институт имал национално значење бидејќи поставил стандарди за индустриско образование.{{sfn|Anderson|1988|pp=33-78}} Од уште поголемо влијание имал [[Универзитет Таскиги|училиштето за обоени наставници во Таскиги]], основано во 1881 година во Алабама и водено од Хемптонскиот студент [[Букер Т. Вашингтон]] до неговата смрт во 1915 година. Во 1900 година имало мал број црни студенти на колеџско ниво.<ref>{{cite book|last=Freeman|first=Kassie|title=African American Culture and Heritage in Higher Education Research and Practice|url=https://books.google.com/books?id=OzweC0P6k2YC&pg=PA146|year=1998|page=146|publisher=Bloomsbury Academic |isbn=9780275958442}}</ref> Само 22 црни лица дипломирале на колеџ пред Граѓанската војна. [[Оберлин колеџ]] во Охајо бил пионер и го дипломирал првиот црн студент во 1844 година.<ref>{{cite book|last=Hornsby|first=Alton|title=Black America: A State-by-State Historical Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=TkGMnE6g1qMC&pg=PA633|year=2011|publisher=ABC-CLIO|page=633|isbn=9780313341120}}</ref> Бројот на дипломирани црни студенти брзо растел: 44 во 1860-тите; 313 во 1870-тите; 738 во 1880-тите; 1126 во 1890-тите; и 1613 во 1900–1909. Тие станале професионалци; 54% станале наставници; 20% свештеници; а останатите лекари, адвокати или уредници. Тие во просек поседувале околу 15.000 долари богатство. Многумина придонесувале во граѓански проекти и движења за граѓански права.<ref>{{cite book |editor-first=W.E. Burghardt |editor-last=Du Bois |editor2=Augustus Granville Dill |title=The College-bred Negro America|url=https://books.google.com/books?id=9G5DAQAAMAAJ&pg=PA99|year=1910|pages= 29, 45, 66–70, 73, 75–81, 99}}</ref> ==== Финансирање на образованието ==== Финансирањето за образованието на црните луѓе на Југот доаѓало од повеќе извори. Од 1860 до 1910 година, религиозни деноминации и филантропи придонеле околу 55 милиони долари. Самите црни луѓе, преку нивните цркви, придонеле повеќе од 22 милиони долари. Јужните држави потрошиле околу 170 милиони долари од даноци за црни училишта, и околу шест пати повеќе за бели училишта.<ref name="books.google.com">{{cite book|title=Negro Year Book: An Annual Encyclopedia of the Negro ....|url=https://books.google.com/books?id=ysEyAAAAMAAJ&pg=PA180|year=1913|page=180}}</ref> Голем дел од филантропијата од богати жители на северот се насочил кон образованието на црните луѓе на Југот. Далеку најголемото рано финансирање дошло од Пибодскиот фондот за образование. Парите биле донирани од [[Џорџ Пибоди]], по потекло од Масачусетс, кој стекнал богатство во финансии во Балтимор и Лондон. Тој подарил 3,5 милиони долари за „поттикнување на интелектуалното, моралното и индустриското образование на сиромашните деца од јужните држави“. <ref name="books.google.com"/><ref>{{cite web|url=http://www.peabodyevents.library.jhu.edu/history.html |publisher=Johns Hopkins University |title=George Peabody Library History |access-date=2010-03-12 |quote=After the Civil War he funded the Peabody Education Fund which established public education in the South. |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100604172628/http://www.peabodyevents.library.jhu.edu/history.html |archive-date=2010-06-04 }}</ref> Фондот на Џон Ф. Слејтер за образованието на ослободените луѓе бил создаден во 1882 година со 1,5 милиони долари за „подигнување на законски еманципираното население на јужните држави и нивните потомци“. <ref>{{cite book|title=Negro Year Book: An Annual Encyclopedia of the Negro ....|url=https://books.google.com/books?id=ysEyAAAAMAAJ&pg=PA181|year=1913|page=181}}</ref> По 1900 година, уште поголеми суми дошле од [[Општи одбор за образование на Рокфелер|Општиот одбор за образование на Рокфелер]], од Ендру Карнеги и од [[Фондација Розенвалд]].<ref>Anderson, Eric, and Alfred A. Moss (1999), ''Dangerous donations: Northern philanthropy and southern Black education, 1902–1930''.</ref> До 1900 година, црното население во Соединетите Американски Држави достигнало 8,8 милиони; тоа било претежно сместено во руралниот Југ. Населението во училишна возраст било 3 милиони; половина од нив посетувале настава. Тие биле учени од 28.600 наставници, од кои огромното мнозинство биле црни. Училиштата (и за белите и за црните деца) главно се фокусирале на основна писменост. Имало само 86 средни училишта за црни луѓе на целиот Југ и 6 на север. Овие 92 училишта имале 161 машки наставник и 111 женски наставнички; тие образувале околу 5200 ученици на средношколско ниво. Во 1900 година, само 646 црни ученици дипломирале од средно училиште.<ref>{{cite book|title=Annual Report of the Hampton Negro Conference|publisher=[[Институт Хемптон]]|location=[[Хемптон (Вирџинија)]]|year=1901|page=57}}</ref> == Религија == Црните цркви играле моќна улога во движењето за граѓански права. Тие биле основна заедничка група околу која црните републиканци ја организирале својата политичка активност.<ref>Hahn (2003), ''A Nation under Our Feet: Black Political Struggles in the Rural South, from Slavery to the Great Migration'', pp. 230–34.</ref><ref>Giggie, John M. (2007), ''After redemption: Jim Crow and the transformation of African American religion in the Delta, 1875–1915''.</ref> Поголемиот дел од црните баптистички и методистички цркви по 1865 година брзо станале независни од претежно белите национални или регионални деноминации. Црните баптистички заедници формирале свои здруженија и конвенции.<ref>Bailey, Kenneth (1977), "The Post–Civil War Racial Separations in Southern Protestantism," ''Church History'', 46#4, pp. 453–73.</ref> Нивните свештеници станале водечки политички гласноговорници на заедниците.<ref>Lincoln, C. Eric, and Lawrence H. Mamiya (1990), ''The Black Church in the African American Experience''.</ref> Црните жени исто така создале свои простори и црковни организации, од хорови до мисионерски проекти, училишта и неделни школи.<ref name="Righteous Discontent">[[Evelyn Brooks Higginbotham|Higginbotham, Evelyn Brooks]], ''Righteous Discontent: The Women's Movement in the Black Baptist Church, 1880–1920'' (1993).</ref> Во [[Сан Франциско]] имало три црни цркви во раните 1860-ти. Тие настојувале да ги претставуваат интересите на црната заедница, давале духовно водство и ритуали, организирале помош за сиромашните и се спротивставувале на обидите да се ускратат граѓанските права.<ref>Montesano, Philipp M. (1973), "San Francisco Black Churches in the Early 1860s" ''California Historical Quarterly'', 52#2.</ref> Овие цркви имале силна поддршка од локалната Републиканска партија. Во 1850-тите, Демократската партија ја контролирала државата и донела антицрни закони. Иако ропството никогаш не постоело во Калифорнија, законите биле строги. Републиканската партија дошла на власт во раните 1860-ти и се спротивставила на расната дискриминација. Републиканските лидери заедно со црни активисти се бореле за граѓански права, особено за право на глас, пристап до јавни училишта, еднаков третман во јавниот превоз и еднаков пристап до судовите.<ref>Chandler, Robert J. (1982), "Friends in Time of Need: Republicans and Black Civil Rights in California during the Civil War Era" ''Arizona & the West'', 24#4.</ref> Црните Американци, откако биле ослободени од ропство, активно формирале свои цркви, најчесто баптистички или методистички, и им давале на своите свештеници и морална и политичка улога. Во процес на самосегрегација, речиси сите црни луѓе ги напуштиле белите цркви, па останале многу малку расно интегрирани заедници (освен некои католички цркви во Луизијана). Четири главни организации се натпреварувале во Југот за создавање нови методистички цркви од ослободени луѓе: [[Африканска методистичка епископална црква|Африканската методистичка епископална црква (AME)]], [[Африканска методистичка епископална црква Сион |Африканската методистичка епископална црква Сион (AMEZ)]], [[Обoена методистичка епископална црква|Обoената методистичка епископална црква (CME)]], и Северната [[Методистичка епископална црква]].<ref>{{cite book|first=Daniel W. |last=Stowell|title=Rebuilding Zion : The Religious Reconstruction of the South, 1863-1877|year=1994 |url=https://archive.org/details/rebuildingzionre00stow }}</ref> До 1871 година, северните методисти имале 88.000 црни членови на Југот и отвориле бројни училишта за нив.<ref>Sweet, William W. (1914), "The Methodist Episcopal Church and Reconstruction," ''Journal of the Illinois State Historical Society'', 7#3.</ref> За време на Реконструкцијата, црните луѓе биле политички клучен елемент на [[Републиканска партија (САД)|Републиканската партија]], а нивните свештеници играле значајна политичка улога. Тие можеле да бидат поотворени бидејќи не зависеле главно од бела поддршка, за разлика од наставниците, политичарите, бизнисмените и земјоделците-арендатори.<ref>{{cite book|first=Donald Lee|last=Grant|title=The Way It Was in the South: The Black Experience in Georgia|page=264}}</ref> Делувајќи според принципот на [[Charles H. Pearce|Чарлс Х. Пирс]], AME свештеник од Флорида: „Човек во оваа држава не може целосно да ја изврши својата должност како свештеник ако не се грижи за политичките интереси на својот народ“, над 100 црни свештеници биле избрани во државни законодавства за време на Реконструкцијата. Неколку служеле во Конгресот, а еден, [[Хирам Ревелс]], во Сенатот на САД. === Методисти === [[File:Henry McNeil Turner.jpg|thumb|180px|Бискуп Хенри Мекнил Тарнер, AME лидер во Џорџија.]] Најдобро организирана и најактивна од црните цркви била Африканската методистичка епископална црква (AME). Во Џорџија, бискупот [[Хенри Мекнил Тарнер]] (1834–1915) станал водечки глас за правда и еднаквост. Тој служел како свештеник, писател, уредник на весник, дебатер, политичар, армиски капелан и клучен лидер на развојот на црните методистички организации во Југоистокот. Во 1863 година, за време на Граѓанската војна, бил назначен како прв црн капелан во Црните трупи на САД. Потоа работел во Бирото за ослободеници во Џорџија. Се населил во Мејкон, Џорџија, и бил избран во државниот парламент во 1868 година. Оснoвал многу AME цркви во Џорџија. Во 1880 година бил избран за прв јужен бискуп на AME црквата. Тој се борел против законите на Џим Кроу.<ref>Angell, Stephen Ward (1992), ''Henry McNeal Turner and African-American Religion in the South''.</ref> Тарнер бил лидер на црниот национализам и промовирал емиграција на црните луѓе во Африка. Тој верувал во расна одвоеност и започнал движење за враќање во Африка, поддржувајќи црна американска колонија во Либерија.<ref>Redkey, Edwin S., "Bishop Turner's African Dream." ''Journal of American History'' 54#2 (1967).</ref> Тој ја промовирал црната гордост со изјавата „Бог е црнец“. ===Баптисти=== Црните баптисти се одвоиле од белите цркви и формирале независни организации низ целиот Југ,<ref>Brooks, Walter H. (1922), "The Evolution of the Negro Baptist Church", ''Journal of Negro History'' 7#1: 11–22.</ref> брзо создавајќи државни и регионални здруженија.<ref>{{cite book|first=Thomas S. |last=Kidd|author-first2=Barry |author-last2=Hankins|title=Baptists in America: A History|url=https://archive.org/details/baptistsinameric0000kidd |year=2015|pages=[https://archive.org/details/baptistsinameric0000kidd/page/149 149]–66}}</ref> За разлика од методистите, кои имаа хиерархиска структура предводена од епископи, баптистичките цркви во голема мера биле независни една од друга, иако ги здружувале ресурсите за мисионерски активности, особено за мисии во Африка.<ref>Martin, Sandy Dwayne (1989), ''Black Baptists and African Missions: The Origins of a Movement, 1880–1915''.</ref> Баптистичките жени вложувале големи напори да создадат делумно независна сфера во рамките на деноминацијата.<ref name="Righteous Discontent" /><ref>Hamilton, Shirley (2009), "African American Women Roles In The Baptist Church: Equality Within the National Baptist Convention, USA."</ref> ===Урбани цркви=== Големото мнозинство Афроамериканци живееле во рурални области, каде што богослужбите се одржувале во мали импровизирани објекти. Во градовите, црните цркви биле многу повидливи. Покрај редовните верски служби, урбаните цркви организирале бројни други активности, како што биле молитвени собири, мисионерски друштва, женски клубови, младински групи, јавни предавања и музички концерти. Редовно се одржувале и верски преродбенички собири кои траеле со недели и привлекувале голем број верници.<ref>Rabinowitz, Howard N. (1978), ''Race Relations in the Urban South: 1865–1890'', pp. 208–213.</ref> Добротворната работа била широко распространета и вклучувала грижа за болните и сиромашните. Поголемите цркви имале систематска образовна програма, покрај неделните училишта и групите за проучување на Библијата. Се организирале и курсеви за описменување за постарите членови за да можат да ја читаат Библијата. Приватните црни колеџи, како што бил Fisk University во Нешвил, често започнувале во подрумите на црквите. Црквата исто така ја поддржувала малата и често ранлива црнечка деловна заедница.<ref>Rabinowitz, Howard N. (1978), ''Race Relations in the Urban South: 1865–1890'', pp. 208–213.</ref> Најважна била политичката улога на црквите. Во нив се одржувале протестни собири, митинзи и конвенции на [[Републиканска партија (САД)|Републиканската партија]]. Истакнати мирјани и свештеници преговарале за политички договори и често се кандидирале за јавни функции сè додека одземањето на избирачките права не станало реалност во 1890-тите. Во 1880-тите, забраната на алкохолот била значајно политичко прашање што овозможило соработка со истомисленици меѓу белите протестанти. Во секој случај, пасторот бил главниот носител на одлуки. Неговата плата се движела од 400 до над 1.500 долари годишно, плус сместување — во време кога 50 центи дневно се сметале за добра плата за неквалификуван физички работник.<ref>Rabinowitz, Howard N. (1978), ''Race Relations in the Urban South: 1865–1890'', pp. 208–213.</ref> Методистите сè повеќе се насочувале кон дипломирани студенти и богослови за свои свештеници, но многу баптисти сметале дека образованието е негативен фактор што ја поткопува силната религиозност и говорничките способности што ги очекувале од своите проповедници.<ref>Rabinowitz, Howard N. (1978), ''Race Relations in the Urban South: 1865–1890'', pp. 208–213.</ref> По 1910 година, кога Афроамериканците почнале да мигрираат во големите градови и на Северот и на Југот, се појавил модел на неколку многу големи цркви со илјадници членови и платен персонал, предводени од влијателни проповедници. Истовремено постоеле и многу мали „излошки-цркви“ со само неколку десетици членови.<ref>Myrdal, Gunnar, ''An American Dilemma'' (1944), pp. 858–878.</ref> ===Верско толкување на историјата=== Длабоко религиозните жители на Југот ја гледале Божјата рака во историјата, гледајќи во неа доказ за Неговиот гнев поради нивните гревови или награда за нивните страдања. Историчарот Вилсон Фалин ги анализирал проповедите на белите и црните баптистички свештеници по Граѓанската војна. Белите јужни проповедници тврделе: ::Бог ги казнил и им дал посебна мисија — да ја зачуваат православната вера, строгото придржување кон Библијата, личната побожност и традиционалните расни односи. Според нив, ропството не било грев. Напротив, еманципацијата била историска трагедија, а крајот на Реконструкцијата бил јасен знак на Божја наклонетост. Наспроти тоа, црните проповедници ја толкувале Граѓанската војна како: ::Божји дар на слободата. Тие ги ценеле можностите да ја изразуваат својата независност, да богослужат на свој начин, да ја потврдат својата вредност и достоинство и да го проповедаат татковството на Бога и братството на луѓето. Пред сè, можеле да создадат сопствени цркви, здруженија и конвенции. Овие институции обезбедувале самопомош и расно издигнување и претставувале места каде што можело да се проповеда евангелието на ослободувањето. Како резултат на тоа, црните проповедници продолжиле да тврдат дека Бог ќе ги заштити и ќе им помага; Тој ќе биде нивната карпа во бурната земја.<ref>Fallin Jr., Wilson (2007), ''Uplifting the People: Three Centuries of Black Baptists in Alabama'', pp. 52–53.</ref> ===Влошување на положбата=== По 1880 година, правната положба на Афроамериканците значително се влошила, а нивната способност за отпор била речиси целосно ограничена.<ref>Howard N. Rabinowitz, "From exclusion to segregation: Southern race relations, 1865–1890."</ref> Северните сојузници во Републиканската партија се обиделе во 1890 година преку федерално законодавство да го запрат ова назадување, но не успеале.<ref>Richard E. Welch, "The Federal Elections Bill of 1890: Postscripts and Prelude."</ref> Секоја јужна држава донела закони што наложувале расна сегрегација на повеќето јавни места. Овие закони останале во сила до 1964 година, кога биле укинати од [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот]]. Тие се познати како законите на Џим Кроу.<ref>Jane Elizabeth Dailey, Glenda Elizabeth Gilmore, and Bryant Simon, ''Jumpin' Jim Crow''.</ref> ===Закони на Џим Кроу=== Во 1866 година, во повеќето од т.н. „[[Црн кодекс|Црни кодекси]]“ во седумте држави на Длабокиот Југ, меѓурасните бракови биле незаконски. Новите републикански законодавства во шест држави ги укинале овие ограничувања, но кога демократите повторно дошле на власт, забраните биле повторно воведени. Дури во 1967 година, во случајот [[Ловинг против Вирџинија]], [[Врховен суд на Соединети Американски Држави|Врховниот суд на САД]] пресудил дека сите такви закони во 16 држави се неуставни. Главно прашање во 1860-тите било како да се одреди границата меѓу „црн“ и „бел“ во општество каде што белите мажи и црните робинки имале многу деца. Од една страна, репутацијата на личноста обично била пресудна. Од друга страна, повеќето закони го применувале принципот на „една капка крв“, според кој и еден црн предок бил доволен лицето законски да се смета за црнец.<ref>Peter Wallenstein, "Reconstruction, Segregation, and Miscegenation."</ref> Правната сегрегација првично била ограничена на образованието и бракот, но тоа се променило во 1880-тите кога новите закони на [[Џим Кроу]] наложиле физичко одвојување на расите на јавни места.<ref>C. Vann Woodward, ''The Strange Career of Jim Crow''.</ref> Од 1890 до 1908 година, јужните држави практично ги лишиле од избирачко право повеќето Афроамериканци и многу сиромашни белци преку изборни даноци, тестови за писменост и други произволни ограничувања. Тие донеле закони за сегрегација и воспоставиле систем на второкласен статус за Афроамериканците познат како Џим Кроу, кој опстанал до движењето за граѓански права.<ref>Howard Sitkoff, ''The Struggle for Black Equality''.</ref> Политичките активности за еднаквост често биле насочени кон прашањата на транспортот, како што биле сегрегацијата во трамваите и железниците.<ref>Roger A. Fischer, "A pioneer protest: the New Orleans street-car controversy of 1867."</ref> Уште од 1850-тите биле покренувани судски постапки против расно одвоените трамваи и железници и на Северот и на Југот. Меѓу најпознатите тужители биле Елизабет Џенингс Греам, Шарлот Л. Браун, Мери Елен Плезент, Ајда Б. Велс и Роберт Фокс. ===Линчување=== {{main|Линчување во Соединетите Американски Држави}} Нападите на линчувачки толпи врз црнците, особено на Југот, се зголемиле кон крајот на 19 век. Сторителите ретко биле или никогаш не биле уапсени или осудени. Речиси 3.500 [[Афроамериканци]] и 1.300 белци биле [[Линчување во Соединетите Американски Држави|линчувани во Соединетите Американски Држави]], главно од 1882 до 1901 година. Врвната година била 1892.<ref>see {{cite web |url=http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/shipp/lynchingsstate.html |title=Lynchings: By State and Race, 1882-1968 |access-date=July 26, 2010 |quote=Statistics provided by the Archives at Tuskegee Institute. |publisher=University of Missouri-Kansas City School of Law |archive-url=https://web.archive.org/web/20100629081241/http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/shipp/lynchingsstate.html |archive-date=2010-06-29 |url-status=dead }}; also [http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/shipp/lynchingyear.html Lynchings by year] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250513093823/http://law2.umkc.edu/Faculty/projects/ftrials/shipp/lynchingyear.html |date=2025-05-13 }}</ref> Зачестеноста на линчувањата и настаните што ги поттикнувале варирале од држава до држава како последица на локалните расни односи. Линчувањата биле почести во услови на влошување на економските услови за сиромашните рурални белци во окрузите со големо црнечко население, особено поради ниската цена на памукот во 1890-тите.<ref>{{cite book|first = W. Fitzhugh|last = Brundage|title = Lynching in the new South|date = 1993|pages = [https://archive.org/details/lynchinginnewsou0000brun/page/103 103]–190|url = https://archive.org/details/lynchinginnewsou0000brun |url-access = registration|publisher = University of Illinois Press|isbn = 9780252063459}}</ref><ref>Elwood M. Beck and Stewart E. Tolnay. "The killing fields of the deep south: the market for cotton and the lynching of blacks, 1882–1930." ''American Sociological Review'' (1990): 526-539. [http://utminers.utep.edu/trcurry/Lynching%20article.pdf online]</ref> [[Ајда Б. Велс]] (1862–1931) го користела својот весник во Мемфис, Тенеси, за да ги осудува линчувањата; плашејќи се за својот живот, во 1892 година избегала во помирните делови на Чикаго, каде што ја продолжила својата самостојна кампања.<ref>[[Jacqueline Jones Royster]], ed., ''Southern horrors and other writings: The anti-lynching campaign of Ida B. Wells, 1892–1900'' (1997), with primary and secondary documents.</ref> Национално организираното спротивставување на линчувањето започнало со формирањето на [[Национална асоцијација за унапредување на обоените луѓе|Националната асоцијација за унапредување на обоените луѓе]] (NAACP) во 1909 година. Во 1909 година имало 82 линчувања, а во 1929 година 10.<ref>Robert L. Zangrando, ''The NAACP crusade against lynching, 1909–1950'' (1980).</ref> ===Јавни претстави=== Во главните национални и локални медиуми од крајот на 19 век, „црнците постојано биле стереотипизирани како криминалци, дивјаци или комични фигури. Тие биле суеверни, мрзливи, насилни, неморални, предмет на потсмев и извор на опасност за цивилизираниот живот.“<ref>Eric Foner, "Introduction," to Rayford W. Logan ''The Betrayal of the Negro, from Rutherford B. Hayes to Woodrow Wilson'' (1997). [https://books.google.com/books?id=b0OQi4wQApMC&pg=PR14 p. xiv online]. Foner's 1997 introduction is paraphrasing the 1965 2nd edition of Logan's book.</ref> [[Букер Т. Вашингтон]], младиот претседател на колеџ од Алабама, станал познат по своите елоквентни предизвици кон крајно негативните стереотипи. Според неговиот биограф Роберт Џ. Норел, Вашингтон: :ги оспорувал идеолошките позиции на белите јужњаци на повеќе фронтови. Неговиот акцент на напредокот на црнците бил спротивен на инсистирањето на бела супериорност за црнечката дегенерација и криминалност. Неговата изјава за наклонетост и лојалност кон белите јужњаци му противречела на верувањето на белите националисти дека сите црнци биле етнички непријатели. Во исто време, Вашингтон им покажувал на белците од Северот дека тој и неговите сонародници црнци биле лојални, патриотски Американци, законски и заслужни наследници на толкувањето на демократските вредности од страна на Линколн.... Афроамериканците ја прифаќале суштински конкурентната природа на американското општество и сакале само правична можност да се докажат.<ref>{{cite book|first=Robert J. |last=Norrel|title=The House I Live In : Race in the American Century|url=https://books.google.com/books?id=DNiYbpqfqScC&pg=PA50|year=2005|publisher=Oxford UP|page=50|isbn=9780198023777}}</ref> ==Раководство== Голем дел од црнечкото политичко раководство во овој период доаѓало од свештенството и од ветераните на Унијата од Граѓанската војна. Белото политичко раководство било составено од ветерани и правници. Амбициозните млади црнци тешко станувале адвокати, со мал број исклучоци како [[Џејмс Т. Рапиер]], [[Арон Алпеорија Бредли]] и [[Џон Мерсер Лангстон]]. Високата класа меѓу црнечкото население во голема мера била [[мулат]]ска и била слободна уште пред војната. За време на Реконструкцијата, 19 од 22-та црнечки членови на Конгресот биле мулати. Овие побогати црнци со мешано потекло го претставувале мнозинството од водачите на движењето за граѓански права во 20 век.<ref>Ronald W. Walters and Robert C. Smith, ''African American Leadership'' (1999) p 13.</ref> Хан известувал дека мулатскиот елемент имал несразмерна моќ во црнечката политичка заедница во [[Јужна Каролина]] и [[Луизијана]].<ref>{{cite book|last=Hahn|first = Steven|title= A Nation Under Our Feet|url=https://archive.org/details/nationunderourfe00hahn|date= 2003|page= [https://archive.org/details/nationunderourfe00hahn/page/263 261]|publisher = Harvard University Press|isbn = 9780674011694}}</ref> Многу од водачите, сепак, биле и темнокожи поранешни робови.<ref>Howard N. Rabinowitz, ''Race, Ethnicity, and Urbanization: Selected Essays'' (1994), p. 183</ref> ===Ана Џ. Купер=== Во 1892 година, [[Ана Џ. Купер]] (1858–1964) ја објавила книгата ''Глас од Југот: Од жена од Југот''. Таа довела до бројни говори во кои Купер повикувала на граѓански права и права на жените.<ref name=Washington>{{cite book|last=Washington|first=Mary Helen|title=A Voice from the South: Introduction|year=1988|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-506323-3|pages=xxvii–liv}}</ref> ''Глас од Југот: Од жена од Југот'' била една од првите артикулации на [[црнечки феминизам|црнечкиот феминизам]]. Книгата промовирала визија за самоопределување преку образование и општествено издигнување на афроамериканските жени. Нејзината централна теза била дека образовниот, моралниот и духовниот напредок на црните жени би ја подобрил општата положба на целата афроамериканска заедница. Таа тврдела дека насилната природа на мажите често била во спротивност со целите на високото образование, па затоа било важно да се поттикнуваат повеќе жени интелектуалки бидејќи тие би внеле повеќе префинетост во образованието.<ref name=Ritchie>{{cite book|last1=Ritchie|first1=Joy|title=Available Means: An Anthology of Women's Rhetoric(s)|url=https://archive.org/details/availablemeansan0000unse|year=2001|publisher=University of Pittsburgh Press|location=Pittsburgh, PA|isbn=978-0-8229-5753-9|pages=[https://archive.org/details/availablemeansan0000unse/page/163 163]–164|last2=Ronald|first2=Kate}}</ref> Ова гледиште било критикувано од некои како потчинување на [[Култ на домашноста|култот на вистинската женственост]] од 19 век, но други го означувале како еден од најважните аргументи за црнечкиот феминизам во 19 век.<ref name=Ritchie /> Купер го застапувала ставот дека должност на образованите и успешни црни жени било да им помагаат на своите помалку привилегирани врснички во остварувањето на нивните цели. Есеите во ''A Voice from the South'' обработувале различни теми, од расизмот и социоекономската реалност на црнечките семејства до управувањето со [[Епископска црква (Соединети Американски Држави)|Епископската црква]]. [[file:Frederick Douglass (circa 1879).jpg|thumb|Фредерик Даглас (1818–1895)]] ===Фредерик Даглас=== [[Фредерик Даглас]] (1818–1895), избеган роб, бил неуморен [[Аболиционизам во Соединетите Американски Држави|аболиционист]] пред војната. Подоцна бил автор, издавач, предавач и дипломат. Неговиот биограф тврдел: :Највлијателниот Афроамериканец од деветнаесеттиот век, Даглас изградил кариера будејќи ја совеста на Америка. Тој зборувал и пишувал во полза на различни реформски цели: правата на жените, умереноста, мирот, земјишната реформа, бесплатното јавно образование и укинувањето на смртната казна. Но најголемиот дел од своето време, огромниот талент и неисцрпната енергија ги посветил на ставањето крај на ропството и на обезбедувањето еднакви права за Афроамериканците. Тоа биле централните прашања на неговата долга реформска кариера. Даглас разбирал дека борбата за еманципација и еднаквост бара силна, постојана и непоколеблива агитација. И тој препознавал дека Афроамериканците морале да играат истакната улога во таа борба. Помалку од еден месец пред неговата смрт, кога еден млад црнец побарал совет за друг Афроамериканец кој штотуку го започнувал својот животен пат, Даглас без двоумење одговорил: „Агитирај! Агитирај! Агитирај!“<ref>Roy E. Finkenbine. "Douglass, Frederick"; [http://www.anb.org/articles/15/15-00186.html ''American National Biography Online'' 2000. Accessed March 16, 2016]</ref> ===Клучни личности=== * [[Норис Рајт Кјуни]] (1846–1898), синдикален организатор во [[Галвестон (Тексас)]] и претседател на [[Републиканска партија на Тексас|Републиканската партија на Тексас]]. * [[Тимоти Томас Форчун]] (1856–1928), новинар, издавач и основач на [[Национална афроамериканска лига|Националната афроамериканска лига]]. * [[Џон Мерсер Лангстон]] (1829–1897), адвокат од Вирџинија, претставник во [[Претставнички дом на Соединетите Американски Држави|Претставничкиот дом на САД]] и претседател на Вирџинскиот нормален и колегијален институт (денес [[Државен универзитет на Вирџинија]]). * [[Ајзак Маерс]] (1835–1891), синдикалец, основач на [[Национален трудов сојуз на обоените|Националниот трудов сојуз на обоените]]. * [[Роберт Смолс]] (1839–1915), херој на Армијата на Унијата во Граѓанската војна, претставник во [[Претставнички дом на Соединетите Американски Држави|Претставничкиот дом на САД]] од [[Јужна Каролина]] и основач на [[Републиканска партија на Јужна Каролина|Републиканската партија на Јужна Каролина]]. * [[Џозефин Сент Пјер Рафин]] (1842–1924), уредничка, организаторка, суфражетка и основачка на ''Woman's Era'', првиот весник создаден од и за афроамерикански жени. * [[Соџорнер Трут]] (1797–1883), говорничка и активистка. * [[Букер Т. Вашингтон]] (1856–1915), просветен работник, автор и прв раководител на [[Универзитет Таскиги|Институтот Таскиги]]. * [[Ајда Б. Велс]] (1862–1931), новинарка, уредничка на весник и активистка. ==Хронологија== {{Main|Хронологија на движењето за граѓански права}} * 1863 — [[Прокламација за еманципација|Прокламацијата за еманципација]] ослободила три од вкупно четири милиони робови во периодот 1863–1865 година. * 1863 — Првиот црнец што станал претседател на колеџ бил [[Даниел Пејн]], на [[Универзитет Вилберфорс]], Охајо, кога установата преминала под контрола на Африканската методистичка епископска црква. * 1865 — Конгресот го основал [[Биро за ослободениците|Бирото за ослободениците]]. * 1865 — [[Тринаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|Тринаесеттиот амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави]] го укинал ропството во неколкуте преостанати погранични држави. * 1865 — [[Универзитет Шо|Институтот Шо]] бил основан во Рали, Северна Каролина, како прв [[историски црнечки колеџи и универзитети|историски црнечки колеџ]] (HBCU) на Југот. * 1865 — Секоја јужна држава усвоила [[Црнечки закони (Соединети Американски Држави)|црнечки закони]] што ги ограничувале ослободениците, кои биле ослободени, но сè уште не биле полноправни граѓани; Бирото за ослободениците го спречувало спроведувањето на овие закони. * 1865 — Универзитетот Атланта бил основан од Американската мисионерска асоцијација. * 1866 — Бил донесен [[Закон за граѓански права од 1866 година]], со кој се утврдило дека сите лица родени во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] се граѓани. * 1866 — Првото поглавје на [[Кју-клукс-клан]] било основано во [[Пуласки (Тенеси)]], како паравоена бунтовничка група составена од бели ветерани од Конфедеративната армија, со цел да ја наметнува белата надмоќ. * 1866 — Бил формиран полкот на американската армија познат како Бафало војници (Афроамериканци). * 1866 — [[Линколнов институт]] (подоцна преименуван во Универзитет Линколн) бил основан од црни војници на Унијата кои се вратиле од војната. * 1867 — [[Универзитет Хауард]] бил основан во Вашингтон. Бил финансиран од федералната влада. * 1868 — [[Четиринаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|Четиринаесеттиот амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави]] гарантирал државјанство и барал државните власти да обезбедат [[законска постапка]] и [[Клаузула за еднаква заштита|еднаква заштита]]. * 1870 — [[Петнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|Петнаесеттиот амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави]] спречил ограничување на избирачкото право врз основа на раса, боја на кожа или претходен статус на ропство. * 1870 — [[Хирам Родс Ревелс]] станал првиот црнец член на [[Сенат на Соединетите Американски Држави|Сенатот]], а [[Џозеф Рејни]] станал првиот црнец член на [[Претставнички дом на Соединетите Американски Држави|Претставничкиот дом на САД]]. * 1870 — Афроамериканскиот полициски службеник [[Вајат Аутло]] од Греам, Северна Каролина, бил линчуван од ККК. * 1871 — Бил донесен американскиот [[Закон за граѓански права од 1871 година]], познат и како Законот против Кланот. * 1872 — [[П. Б. С. Пинчбек]] положил заклетва како прв црнец гувернер на држава во Соединетите Американски Држави. * 1873 — Во случајот ''Slaughterhouse Cases'', Врховниот суд на САД одлучил државните закони да не подлежат на Четиринаесеттиот амандман. * 1873 — [[Масакр во Колфакс|Масакрите во Колфакс]] и [[Масакр во Кушата|Кушатските масакри]] — убиства на црни и бели републиканци во Луизијана. * 1874 — Биле основани паравоени групи што дејствувале како „воено крило на Демократската партија“: Белата лига во Луизијана и Црвени кошули во Мисисипи, Северна Каролина и Јужна Каролина. Тие ги тероризирале црнците и републиканците, ги отстранувале од функциите, убивале некои од нив, ги нарушувале собирите и го потиснувале гласањето. * 1875 — [[Закон за граѓански права од 1875 година]] станал закон. * 1876 — Се случил [[Масакр во Хамбург|Масакрот во Хамбург]], кога локални жители се побуниле против Афроамериканци кои се обидувале да го прослават [[Ден на независноста (САД)|4 Јули]]; биле убиени афроамериканскиот полициски началник Џејмс Кук и уште пет ослободеници. * 1877 — Со [[Компромис од 1877 година|Компромисот]] федералните трупи биле повлечени од Југот, со што завршила Реконструкцијата. * 1879 — Егзодусот од 1879 година, при кој илјадници Афроамериканци се преселиле во Канзас. * 1880 — Во случајот ''[[Страудер против Западна Вирџинија]]'', {{ussc|100|303}},{{efn|name=fn3}} Врховниот суд пресудил дека црнците не можеле да бидат исклучени од поротите. * 1880-ти — Сегрегација на јавниот превоз. Тенеси вовел одвоени железнички вагони, а потоа следеле Флорида (1887), Мисисипи (1888), Тексас (1889), Луизијана (1890), Алабама, Кентаки, Арканзас и Џорџија (1891), Јужна Каролина (1898), Северна Каролина (1899), Вирџинија (1900), Мериленд (1904) и Оклахома (1907). * 1881 — [[Букер Т. Вашингтон]] го отворил [[Универзитет Таскиги|Нормалниот и индустриски институт Таскиги]] (HBCU) во [[Таскиги, Алабама]]. * 1883 — Врховниот суд на Соединетите Американски Држави го поништил Законот за граѓански права од 1875 година како неуставен. Судот прогласил дека Четиринаесеттиот амандман им забранувал дискриминација на државите, но не и на поединечните граѓани. * 1885 — Дворасна популистичка коалиција накратко дошла на власт во Вирџинија. * 1885 — Афроамериканецот Семјуел Дејвид Фергусон бил ракоположен за епископ на [[Епископска црква (Соединети Американски Држави)|Епископската црква]]. * 1886 — [[Норис Рајт Кјуни]] станал претседател на [[Републиканска партија на Тексас|Републиканската партија на Тексас]], најмоќната функција што ја извршувал некој Афроамериканец на Југот во текот на 19 век. * 1890 — Мисисипи усвоил нов устав што фактички ги лишувал повеќето црнци од избирачко право (преку [[данок за гласање]], услови за престој и [[тест за писменост|тестови за писменост]]). * 1892 — [[Ајда Б. Велс]] го објавила својот памфлет ''Јужните ужаси: Законот за линч во сите негови фази''. * 1893 — [[Ајда Б. Велс]], [[Фредерик Даглас]], [[Ирвин Гарланд Пен]] и [[Фердинанд Ли Барнет]] го објавиле делото ''Причината зошто обоениот Американец не е на Светската колумбиска изложба'' и протестирале против исклучувањето на црнците од [[Светска колумбиска изложба|Светскиот саем во Чикаго]]. * 1895 — [[Букер Т. Вашингтон]] го одржал својот говор [[Атлантски компромис]] на [[Изложба на памучните држави и меѓународна изложба]] во [[Атланта, Џорџија|Атланта, Џорџија]]. * 1895 — [[В. Е. Б. Дибоа]] станал првиот Афроамериканец што добил докторска титула (Ph.D.) од [[Универзитет Харвард|Харвард]]. * 1896 — Рајт Кјуни бил сменет од функцијата претседател на Републиканската партија на Тексас. * 1896 — Во случајот ''[[Плеси против Фергусон]]''{{efn|name=fn1}} Врховниот суд ја потврдил [[расна сегрегација|расната сегрегација]] на јавните установи според принципот „одвоени, но еднакви“. == Наводи == {{наводи}} ==Белешки== {{notelist|refs= {{efn|name=fn1|{{caselaw source | case=''Plessy v. Ferguson'', {{ussc|163|537|1896|el=no}} | cornell =https://www.law.cornell.edu/supremecourt/text/163/537 | courtlistener =https://www.courtlistener.com/opinion/94508/plessy-v-ferguson/ | findlaw = https://caselaw.findlaw.com/us-supreme-court/163/537.html | googlescholar = https://scholar.google.com/scholar_case?case=16038751515555215717 | justia =https://supreme.justia.com/cases/federal/us/163/537/ | loc =http://cdn.loc.gov/service/ll/usrep/usrep163/usrep163537/usrep163537.pdf }}}} {{efn|name=fn2|{{caselaw source | case=''Loving v. Virginia'', {{ussc|388|1|1967|el=no}} | cornell =https://www.law.cornell.edu/supremecourt/text/388/1 | courtlistener =https://www.courtlistener.com/opinion/107480/loving-v-virginia/ | findlaw=https://caselaw.findlaw.com/us-supreme-court/388/1.html | googlescholar = https://scholar.google.com/scholar_case?case=5103666188878568597 | internetarchive ={{IA SCOTUS URL |id=micro_IA40386412_0091}} | justia=https://supreme.justia.com/cases/federal/us/388/1/case.html | loc =http://cdn.loc.gov/service/ll/usrep/usrep388/usrep388001/usrep388001.pdf | openjurist =https://openjurist.org/388/us/1 | oyez =https://www.oyez.org/cases/1966/395 }}}} {{efn|name=fn3|{{caselaw source | case = ''Strauder v. West Virginia'', {{ussc|100|303|1880|el=no}} | courtlistener =https://www.courtlistener.com/opinion/90039/strauder-v-west-virginia/ | googlescholar = https://scholar.google.com/scholar_case?case=10979220518323133653 | justia =https://supreme.justia.com/cases/federal/us/100/303/ | openjurist =https://openjurist.org/100/us/303 | loc =http://cdn.loc.gov/service/ll/usrep/usrep100/usrep100303/usrep100303.pdf }}}} }} ==Дополнително читање== {{further| Bibliography of the Reconstruction Era}} * Brown, Nikki L.M., and Barry M. Stentiford, eds. ''The Jim Crow Encyclopedia'' (Greenwood, 2008) * Carle, Susan D. ''Defining the Struggle: National Racial Justice Organizing, 1880–1915'' (Oxford UP, 2013). 404pp. * Davis, Hugh. ''"We will be satisfied with nothing less": the African American struggle for equal rights in the North during Reconstruction.'' (2011). * Finkelman, Paul, ed. ''Encyclopedia of African American History, 1619-1895'' (3 vol. 2006) 700 articles by experts * {{cite book | author-last1=Foner|author-first1= Eric | title=Reconstruction: America's Unfinished Revolution | publisher=Harper and Row|url=https://books.google.com/books?id=l7PtAwAAQBAJ|year=1988| isbn=9780062383235 }} * Foner, Eric. "Rights and the Constitution in Black Life during the Civil War and Reconstruction". ''Journal of American History'' 74.3 (1987): 863–883. [http://ericfoner.com/articles/Rights.pdf online] * Frankel, Noralee. ''Break Those Chains at Last: African Americans 1860–1880'' (1996). [https://books.google.com/books?id=JV5MCAAAQBAJ excerpt]; for high school audience * Hahn, Steven. ''[[A nation under our feet]]: Black political struggles in the rural South, from slavery to the great migration'' (2003); Pulitzer Prize; [https://www.amazon.com/Nation-Under-Our-Feet-Political/dp/067401765X/ excerpt]; [http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=9776 online review] * Jenkins, Jeffery A., Justin Peck, and Vesla M. Weaver. "Between Reconstructions: Congressional Action on Civil Rights, 1891–1940." ''Studies in American Political Development'' 24#1 (2010): 57–89. [http://faculty.virginia.edu/jajenkins/Jenkins-Peck-Weaver.pdf online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234116/http://faculty.virginia.edu/jajenkins/Jenkins-Peck-Weaver.pdf |date=2016-03-03 }} * Logan, Rayford. ''The Betrayal of the Negro from Rutherford B. Hayes to Woodrow Wilson'' (2nd ed. 1965). * Lowery, Charles D. ''Encyclopedia of African-American civil rights: from emancipation to the present'' (Greenwood, 1992). [https://www.questia.com/library/71234654/encyclopedia-of-african-american-civil-rights-from online] * Raffel, Jeffrey. ''Historical dictionary of school segregation and desegregation: The American experience'' (Bloomsbury, 1998) [https://books.google.com/books?id=2a7OEAAAQBAJ&dq=HISTORICAL+DICTIONARY+OF+SCHOOL+SEGREGATION+AND+DESEGREGATION&pg=PR7 online] * Strickland, Arvarh E., and Robert E. Weems, eds. ''The African American Experience: An Historiographical and Bibliographical Guide'' (Greenwood, 2001). 442pp; 17 topical chapters by experts. * Swinney, Everette. "Enforcing the Fifteenth Amendment, 1870–1877." ''Journal of Southern History'' 28#2 (1962): 202–218. [https://www.jstor.org/stable/2205188 in JSTOR]. * Woodward, C. Vann. ''Origins of the New South, 1877–1913'' (1951). ===Лидерство=== * Chesson, Michael B. "Richmond's Black Councilman, 1871–96," in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982) pp 191–222. * Dray, Philip. ''Capitol men: the epic story of Reconstruction through the lives of the first Black congressmen'' (2010). * Foner, Eric. ''Freedom's Lawmakers: A Directory of Black Officeholders during Reconstruction'' (1993). * {{cite book | title=Aristocrats of color: the Black elite, 1880-1920 | author-last1=Gatewood|author-first1= Willard B. | year=2000 | publisher=University of Arkansas Press | url=https://books.google.com/books?id=CyQEzCEV9XkC| isbn=9781610750257 }} * Holt, Thomas. ''Black over white: Negro political leadership in South Carolina during Reconstruction'' (1979). * Holt, Thomas C. "Negro State Legislators in South Carolina during Reconstruction," in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982) pp 223–49. * Hume, Richard L. "Negro delegates to the state constitutional conventions of 1867–69," in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982) pp 129–54 * Hume, Richard L. and Jerry B. Gough. ''Black people, Carpetbaggers, and Scalawags: The Constitutional Conventions of Radical Reconstruction'' (LSU Press, 2008); statistical classification of delegates. * Jenkins, Jeffery A., and Boris Heersink. "Republican Party Politics and the American South: From Reconstruction to Redemption, 1865–1880." (2016 paper t the 2016 Annual Meeting of the Southern Political Science Association); [https://web.archive.org/web/20170525214102/https://pdfs.semanticscholar.org/a953/156395e65f8eec3f1cfbcccb02d39b2e16d6.pdf online]. *Loewenberg, Bert James and Ruth Bogin. ''Black Women in Nineteenth-Century American Life: Their Words, Their Thoughts, Their Feelings'' (Pennsylvania State UP, 1976). * Meir, August. "Afterword: New Perspectives on the Nature of Black Political Leadership during Reconstruction." in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982) ppe 393–406. * [[Pitre, Merline]]. ''Through Many Dangers, Toils, and Snares: The Black Leadership of Texas, 1868–1900'' Eakin Press, 1985. * Rabinowitz, Howard N., ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982), 422 pages; 16 chapters by experts, on leaders and key groups. * Rankin, David C. "The origins of Negro leadership in New Orleans during Reconstruction," in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982) 155–90. * Smith, Jessie Carney, ed. ''Encyclopedia of African American Business'' (2 vol. Greenwood 2006). [https://books.google.com/books?id=-VYN_LWZwf4C&pg=PA164 excerpt] * Vincent, Charles. "Negro Leadership and Programs in the Louisiana Constitutional Convention of 1868." ''Louisiana History'' (1969): 339–351. [https://www.jstor.org/stable/4231092 in JSTOR] * {{cite book | title=African American leadership |author-last1=Walters|author-first1= Ronald W. |author-first2=Robert C. |author-last2=Smith| year=1999 | publisher=SUNY Press | url=https://books.google.com/books?id=ejjSNIDNeXEC|isbn=9780791441459}} ====Индивидуални лидери==== * Anderson, Eric. "James O'Hara of North Carolina: Black Leadership and local government" in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982) 101–128. * [[Euline W. Brock|Brock, Euline W.]] "Thomas W. Cardozo: Fallible Black Reconstruction Leader." ''Journal of Southern History'' 47.2 (1981): 183–206. [https://www.jstor.org/stable/2207949 in JSTOR] * Grosz, Agnes Smith. "The Political Career of Pinckney Benton Stewart Pinchback." Louisiana Historical Quarterly 27 (1944): 527–612. * Harlan, Louis R. ''Booker T. Washington: The Making of a Black Leader, 1856–1901'' (1972). * Harris, William C. "Blanche K. Bruce of Mississippi: Conservative Assimilationist." in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982). 3-38. * Harris, William C. "James Lynch: Black Leader in Southern Reconstruction," ''Historian'' (1971) 34#1 pp 40–61, DOI: 10.1111/j.1540-6563.1971.tb00398.x * Haskins, James. ''Pinckney Benton Stewart Pinchback'' (1973). * Hine, William C. "Dr. Benjamin A. Boseman, Jr.: Charleston's Black Physician-Politician," in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982) pp 335–62. * Klingman, Peter D. "Race and Faction in the Public Career of Florida's Josiah T. Walls." in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982). 59–78. * Klingman, Peter D. ''Josiah Walls: Florida's Black Congressman of Reconstruction'' (1976). * Lamson, Peggy. ''The Glorious Failure: Black Congressman Robert Brown Elliott and the Reconstruction in South Carolina'' (1973). * McFeely, William S. ''Frederick Douglass'' (1995). * Moneyhon, Carl H. "George T. Ruby and the Politics of Expediency in Texas," in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982) pp 363–92. * Norrell, Robert J. "Booker T. Washington: Understanding the Wizard of Tuskegee," ''Journal of Black people in Higher Education'' 42 (2003–4) pp.&nbsp;96–109 [https://www.jstor.org/stable/3592453 in JSTOR] * Norrell, Robert J. ''Up from history: The life of Booker T. Washington'' (2009). * Reidy, Joseph P. "Karen A. Bradley: Voice of Black Labor in the Georgia Lowcountry," in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982) pp 281–309. * Richardson, Joe M. "Jonathan C. Gibbs: Florida's Only Negro Cabinet Member." ''Florida Historical Quarterly'' 42.4 (1964): 363–368. [https://www.jstor.org/stable/30140048 in JSTOR] * Russell, James M. and Thornbery, Jerry. "William Finch of Atlanta: The Black Politician as Civic Leader," in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982) pp 309–34. * Schweninger, Loren. "James Rapier of Alabama and the Noble Cause of Reconstruction," in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982). 79–100. * Woody, Robert H. "Jonathan Jasper Wright, Associate Justice of the Supreme Court of South Carolina, 1870–77." ''Journal of Negro History'' 18.2 (1933): 114–131. [https://www.jstor.org/stable/2714290 in JSTOR] * {{cite book|title=The Republic for Which It Stands|title-link=The Republic for Which It Stands|last=White|first=Richard C.|year=2017|publisher=Oxford University Press}} * Bond, Beverly G. "'Every Duty Incumbent Upon Them': African-American Women in Nineteenth Century Memphis." ''Tennessee Historical Quarterly'' 59.4 (2000): 254. * Clinton, Catherine. "Bloody terrain: Freedwomen, sexuality and violence during reconstruction." ''Georgia Historical Quarterly'' 76.2 (1992): 313–332. [https://www.jstor.org/stable/40582538 in JSTOR] * Edwards, Laura F. ''Gendered Strife and Confusion: The Political Culture of Reconstruction'' (1997). * Farmer-Kaiser, Mary. ''Freedwomen and the Freedmen's Bureau: Race, Gender, and Public Policy in the Age of Emancipation'' (Fordham Univ Press, 2010). [http://scholarworks.umass.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1495&context=adan online review] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240602022938/https://scholarworks.umass.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1495&context=adan |date=2024-06-02 }} * Frankel, Noralee. ''Freedom's women: Black women and families in Civil War era Mississippi'' (1999). * Hunter, Tera W. ''To 'Joy My Freedom: Southern Black Women's Lives and Labors after the Civil War'' (Harvard University Press, 1997). * Oglesby, Catherine. "Gender and History of the Postbellum US South." ''History Compass'' 8.12 (2010): 1369–1379; historiography, mostly of white women. * Olson, Lynne. ''Freedom's daughters: The unsung heroines of the civil rights movement from 1830 to 1970'' (2001). ===Државни и локални студии=== * Cresswell, Stephen. ''Multiparty Politics in Mississippi, 1877–1902'' (1995). * Davis, D. F., et al. "Before the Ghetto: Black Detroit in the Nineteenth Century." ''Urban History Review'' (1977) 6#1 pp.&nbsp;99–106 [https://www.jstor.org/stable/43561566 in JSTOR] * Doyle, Don H. ''New Men, New Cities, New South: Atlanta, Nashville, Charleston, Mobile, 1860–1910'' (1990) [https://www.amazon.com/New-Men-Cities-South-Charleston/dp/0807842702 excerpt] * Drago, Edmund L. ''Black Politicians and Reconstruction in Georgia: A Splendid Failure'' (1992) * Green, Hilary. '' Educational Reconstruction: African American Schools in the Urban South, 1865–1890'' (Fordham UP, 2016), Case studies of Richmond, Virginia, and Mobile, Alabama. [http://www.h-net.org/reviews/showpdf.php?id=47593 online review] * Hornsby Jr., Alton, ed. ''Black America: A State-by-State Historical Encyclopedia'' (2 vol 2011) [https://www.amazon.com/Black-America-volumes-State---State/dp/0313341125/ excerpt] * Hornsby Jr., Alton. ''A Short History of Black Atlanta, 1847–1993'' (2015). * Jenkins, Wilbert L. ''Seizing the New Day: African Americans in Post–Civil War Charleston.'' (2003). * Jewell, Joseph O. ''Race, social reform, and the making of a middle class: The American Missionary Association and Black Atlanta, 1870–1900'' (2007). * Rabinowitz, Howard N. ''Race Relations in the Urban South: 1865–1890'' (1978) * Wharton, Vernon Lane. ''The Negro in Mississippi: 1865–1890'' (1947) ===Примарни извори=== * Foner, Philip, ed. ''The Life and Writings of Frederick Douglass: Reconstruction and After'' (1955). * Smith, John David. ''We Ask Only for Even-handed Justice: Black Voices from Reconstruction, 1865–1877'' (2nd ed. 2014) * {{cite book|author-last1=Work|author-first1= Monroe N. |title=Negro Year Book and Annual Encyclopedia of the Negro|url=https://books.google.com/books?id=oc5HAQAAMAAJ&pg=PA13|year=1912}}, First edition was 1913. * {{cite book|author-last1=Reid|author-first1= Whitelaw|title=After the War: A Southern Tour.|url=https://archive.org/details/cu31924028782781|year=1866}}, detailed coverage by Yankee journalist, with focus on Freedmen. * {{cite journal|author-last1=Richardson|author-first1= Joe M. |title=The Negro in Post Civil-War Tennessee: A Report by a Northern Missionary.|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-negro-education_fall-1965_34_4/page/419|journal= Journal of Negro Education|volume=34 |issue=4|year=1965|pages=419–424|doi=10.2307/2294093 |jstor=2294093}} * Wells-Barnett, Ida B. ''Southern horrors and other writings: the anti-lynching campaign of Ida B. Wells, 1892–1900''. Ed. Jacqueline Jones Royster. Bedford Books, 1997. * {{cite book|editor=Winegarten, Ruthie |title=Black Texas Women: A Sourcebook|url=https://books.google.com/books?id=-tSBBAAAQBAJ&pg=PA44|year=2014|publisher=University of Texas Press|pages=44–69|isbn=9780292785564}} == Надворешни врски == {{Commons}} * [https://memory.loc.gov/ammem/aap/aaphome.html "African American Perspectives: Pamphlets from the Daniel A. P. Murray Collection, 1818–1907"] Most are from 1875 to 1900. * [http://www.press.uillinois.edu/books/catalog/43gds9bp9780252004100.html ''Booker T. Washington Papers, vol 1-3''] * [https://web.archive.org/web/20160315155135/http://192.203.127.197/archive/handle/123456789/834 "Booker T. Washington: The Man and the Myth Revisited." (2007) PowerPoint presentation By Dana Chandler] *[https://www.loc.gov/rr/program/bib/civilrights/home.html Civil Rights Resource Guide, from the Library of Congress] *[https://richesmi.cah.ucf.edu/omeka2/collections/show/114 "The Long History of the African American Civil Rights Movement in Florida"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160110203104/https://richesmi.cah.ucf.edu/omeka2/collections/show/114 |date=2016-01-10 }} [[Категорија:Историја на афроамериканските граѓански права|*1865-1896]] [[Категорија:Политички движења во САД]] [[Категорија:Движења за граѓански права]] 132oc9dukxszrkhhytlqm6iuv6jts76 0 1396883 5583669 5572000 2026-06-28T11:48:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583669 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Резолуција на ОН |abstention=54 |against=8 |code=A/RES/73/165|{{nowrap|Човекови права}}|number=73/165|organ=GA|date=17 декември|year=2018|meeting=55-ти состанок|document=https://www.undocs.org/A/RES/73/165|for=121|absent=10|result=усвоен}} {{Инфокутија Резолуција на ОН |abstention=49 |against=7 |code=A/C.3/73/L.30 |date=19 ноември |document=https://www.undocs.org/A/C.3/73/L.30 |for=119 |meeting=53-ти состанок |number=L.30 |organ=[[Трет комитет|Трет комитет ГА]] |result=усвоен |subject={{nowrap|Човекови права}} |year=2018}} {{Инфокутија Резолуција на ОН |abstention=11 |against=3 |code=A/HRC/RES/39/12 |date=28 септември |document=https://undocs.org/A/HRC/RES/39/12|for=33 |meeting=40-ти состанок |number=HRC/39/12 |organ=Совет за човекови права |result=усвоен |subject={{nowrap|Човекови права}} |year=2018}} '''Декларацијата за правата на селаните''' ('''UNDROP)''' или '''Декларација на Обединетите нации за правата на селаните и другите луѓе што работат во рурални средини''' — [[резолуција на Генералното собрание на Обединетите нации]] за човекови права со „универзално разбирање“, која била усвоена од [[Обединети нации|Обединетите нации]] во 2018 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://news.un.org/es/story/2018/12/1448261|title=Bachelet da la bienvenida a la nueva declaración de la ONU para proteger a los campesinos|last=UN News|date=18 December 2018|access-date=6 May 2020|publisher=United Nations|agency=UN News|language=es}}</ref> Резолуцијата била усвоена со 121 глас „за“ и 8 „против“, а од остатите, 54 биле „воздржани“ и 10 „отсутни“. Декларацијата утврдува низа права за селаните и често била сметана за дополнување на [[Декларација за правата на домородните народи|Декларацијата на ОН за правата на домородните народи]]. == Историја == === Позадина === '''''Декларацијата за правата на селаните - жени и мажи'''''<ref>{{Наведени вести|url=https://viacampesina.org/en/wp-content/uploads/sites/2/2011/03/Declaration-of-rights-of-peasants-2009.pdf|title=Declaration of Rights of Peasants ‐ Women and Men. ''Peasants of the World need an International Convention on the Rights of Peasants''|date=2008|work=Via Campesina|access-date=5 May 2020|archive-date=2020-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603125733/https://viacampesina.org/en/wp-content/uploads/sites/2/2011/03/Declaration-of-rights-of-peasants-2009.pdf|url-status=dead}}</ref> била покрената од страна на [[Виа Кампезина|„Виа Кампезина“]] во 2008 година со поддршка од други [[организации на граѓанското општество]] и која била презентирана пред [[Совет за човекови права на Обединетите нации|Советот за човекови права]] на Обединетите нации. Текстот потоа бил користен како основа преговори од 2009 до 2018 година, за текстот на конечната декларација за правата на селаните. Преговорите биле поддржани од групи на граѓанското општество како [[Виа Кампезина|„Ла Виа Кампезина“]], [[Food First Information and Action Network|„ФИАН Интернешнл“]] или [[CETIM|Центарот за Европа и Третиот свет]] (ЦЕТИМ), но и од академици како групата за права на селаните на [[Женевска академија за меѓународно хуманитарно право и човекови права|Женевската академија за меѓународно хуманитарно право и човекови права]] и неколку [[Специјален известувач на Обединетите нации|специјални известувачи на ООН]]. === Права на земјоделците === Концептот на ''правата на селаните'' се градел врз ''[[Меѓународен договор за растителни генетски ресурси за храна и земјоделство|правата на земјоделците]]'' признати, меѓу другото и во [[Меѓународен договор за растителни генетски ресурси за храна и земјоделство|Договорот за растенија]] на [[Организација за храна и земјоделство на ООН|ФАО]] и во [[Конвенција за биолошката разновидност|Конвенцијата за биолошка разновидност]]. === Преговори за текстот === ==== Пред да започнат преговорите ==== ==== Стартување ==== Преговорите, првично биле предводени од [[Боливија]], па иницирани од [[Совет за човекови права на Обединетите нации|Советот за човекови права на ОН]] и на крај усвоени од [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]]. ==== Совет за човекови права ==== На 28 септември 2018 година била презентирана нацрт резолуцијата A/HRC/39/L.16 [[Совет за човекови права на Обединетите нации|Советот за човекови права на Обединетите нации]], поддржана од: {{div col|colwidth=12em}} * {{flag|Алжир}}, * {{flag|Боливија}}, * {{flag|Куба}}, * {{flag|Еквадор}}, * {{flag|Ел Салвадор}}, * {{flag|Египет}}, * {{flag|Хаити}}, * {{flag|Кенија}}, * {{flag|Никарагва}}, * {{flag|Парагвај}}, * {{flag|Филипини}}, * {{flag|South Africa}}, * {{flag|Того}}, * {{flag|Венецуела}}, * {{flag|Палестина}}. {{div col end}} Потоа била усвоена како Резолуција 39/12 на СЧП, со 33 гласа „за“, 11 воздржани ({{flag|Белгија}}, {{flag|Бразил}}, {{flag|Хрватска}}, {{flag|Германија}}, {{flag|Исланд}}, {{flag|Јапонија}}, {{flag|Јужна Кореја|Република Кореја}}, {{flag|Словачка}}, {{flag|Словенија}} и {{flag|Шпанија}}) и 3 „против“ ({{flag|Австралија}}, {{flag|Унгарија}} и {{flag|Обединетото Кралство}}) .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://viacampesina.org/en/un-human-rights-council-passes-a-resolution-adopting-the-peasant-rights-declaration-in-geneva/#_ftn1|title=UN Human Rights Council passes a resolution adopting the peasant rights declaration in Geneva|last=Press release|date=28 September 2018|work=viacampesina.org|publisher=La Via Campesina|location=Geneva|accessdate=6 May 2020}}</ref> ==== Третиот комитет на Генералното собрание ==== На 24 октомври, [[Трет комитет на Генералното собрание на Обединетите нации|Третиот комитет на Генералното собрание на ООН]] одржал отворена меѓувладина работна група со цел да се дискутира за нацрт-документот на УНДРОП, каде што свои коментари дале претставниците на {{flag|Боливија}}, {{flag|Индонезија}}, {{flag|Европска Унија|Европската унија}}, {{flag|Куба}} и {{flag|Јужна Африка}}. Нацрт-резолуцијата (A/C.3/73/L.30) била презентирана на 8 ноември на [[Трет комитет на Генералното собрание на Обединетите нации|Третиот комитет на Генералното собрание на ООН]] од страна на претставникот на {{flag|Боливија|Боливија}} со коспонзор од: {{div col|colwidth=12em}} * {{flag|Куба}}, * {{flag|Еквадор}}, * {{flag|Ел Салвадор}}, * {{flag|Монголија}}, * {{flag|Никарагва}}, * {{flag|Парагвај}}, * {{flag|Португалија}}, * {{flag|Јужна Африка}}, * {{flag|Венецуела}} . {{div col end}} На 19 ноември, нацрт-резолуцијата добил поддршка од {{div col|colwidth=12em}} * {{flag|Бенин}}, * {{flag|Central African Republic}}, * {{flag|Чад}}, * {{flag|Доминиканска Република}}, * {{flag|Египет}}, * {{flag|Еритреја}}, * {{flag|Гвинеја}}, * {{flag|Индонезија}}, * {{flag|Иран}}, * {{flag|Казахстан}}, * {{flag|Кенија}}, * {{flag|Либерија}}, * {{flag|Мали}}, * {{flag|Нигер}}, * {{flag|Нигерија}}, * {{flag|Пакистан}}, * {{flag|Свети Китс и Невис}}, * {{flag|Свети Винцент и Гренадини}}, * {{flag|Сиера Леоне}}, * {{flag|Сомалија}}, * {{flag|Јужен Судан}}, * {{flag|Уганда}}, * {{flag|Танзанија}}, * {{flag|Замбија}}, * {{flag|Зимбабве}}. {{div col end}} Потоа била поднесена на гласање, чиј резултат бил позитивен со 119 гласа „за“, 7 гласа „против“ ({{flag|Австралија}}, {{flag|Унгарија}}, {{flag|Израел}}, {{flag|Нов Зеланд}}, {{flag|Шведска}}, {{flag|Обединето Кралство}}, {{flag|САД}}) и 49 воздржани.<ref>{{Наведени вести|url=https://viacampesina.org/en/united-nations-third-committee-approves-the-un-declaration-on-the-rights-of-peasants-and-other-people-working-in-rural-areas/|title=United Nations: Third Committee approves the UN Declaration on the Rights of Peasants and Other People Working in Rural Areas|date=20 November 2018|work=Via Campesina|access-date=5 May 2020}}</ref> ==== 73-та пленарна сесија на Генералното собрание ==== На својот педесет и пети пленарен состанок на 17 декември 2018 година, [[Седумдесет и трета сесија на Генералното собрание на Обединетите нации|Седумдесет и третата сесија]] на [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] ја усвоила својата Резолуција 73/165,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.resilience.org/stories/2019-01-24/un-backs-seed-sovereignty-in-landmark-peasants-rights-declaration/|title=UN Backs Seed Sovereignty in Landmark Peasants' Rights Declaration|last=A. Wise|first=Timothy|date=24 January 2019|work=Resilience|access-date=5 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200310181730/https://www.resilience.org/stories/2019-01-24/un-backs-seed-sovereignty-in-landmark-peasants-rights-declaration/|archive-date=10 March 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=24026&LangID=E|title=UN Human Rights Chief welcomes adoption of the United Nations Declaration on the Rights of Peasants|last=OHCHR|authorlink=OHCHR|date=18 December 2018|accessdate=5 May 2020}}</ref> која го содржела UNDROP како анекс, а чиј вовед гласел:<blockquote>Генералното собрание, Поздравувајќи го усвојувањето од страна на Советот за човекови права, во неговата резолуција 39/12 од 28 септември 2018 година,1 на Декларацијата на Обединетите нации за правата на селаните и другите лица што работат во селските средини, # Ја усвојува Декларацијата на Обединетите нации за правата на селаните и другите лица што работат во селските средини, како што е содржана во анексот на оваа резолуција; # Ги поканува владите, агенциите и организациите на системот на Обединетите нации и меѓувладините и невладините организации да ја рашират Декларацијата и да промовираат универзално почитување и разбирање на истата; # Бара од Генералниот секретар да го вклучи текстот на Декларацијата во следното издание на „Човекови права: Збирка на меѓународни инструменти“. </blockquote>Пред усвојувањето, претставникот на Швајцарија (една од ретките земји во развој што гласа позитивно) изјавила за УНДРОП дека тој „се стреми да ги сумира правата на селаните во еден документ со цел подобро да се подигне свеста за нивната ситуација. Тоа е многу важен политички сигнал“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://digitallibrary.un.org/record/3795602?ln=en|title=General Assembly official records}}, 73rd session: 55th plenary meeting}}, Monday}}, 17 December 2018}}, New York|work=United Nations Digital Library|publisher=United Nations|accessdate=6 May 2020}}</ref> Земјите што гласале за биле: {{div col|colwidth=12em}} # {{flag|Авганистан}}, # {{flag| Алжир}}, # {{flag| Ангола}}, # {{flag| Антигва и Барбуда}}, # {{flag| Азербејџан}}, # {{flag| Бахами}}, # {{flag| Бахреин}}, # {{flag| Бангладеш}}, # {{flag| Барбадос}}, # {{flag| Белорусија}}, # {{flag| Белизе}}, # {{flag| Бенин}}, # {{flag| Бутан}}, # {{flag| Боливија}}, # {{flag| Боцвана}}, # {{flag| Брунеј}}, # {{flag| Бурунди}}, # {{flag| Зелен ’Рт}}, # {{flag| Камбоџа}}, # {{flag| Централноафриканска Република}}, # {{flag| Чад}}, # {{flag| Чиле}}, # {{flag| Комори}}, # {{flag| Конго}}, # {{flag| Костарика}}, # {{flag| Куба}}, # {{flag| Демократска Република Конго}}, # {{flag| Џибути}}, # {{flag| Доминика}}, # {{flag| Доминиканска Република}}, # {{flag| Источен Тимор}}, # {{flag| Еквадор}}, # {{flag| Египет}}, # {{flag| Ел Салвадор}}, # {{flag| Еритреја}}, # {{flag| Габон}}, # {{flag| Гамбија}}, # {{flag| Гана}}, # {{flag| Гренада}}, # {{flag| Гвинеја}}, # {{flag| Гвинеја-Бисао}}, # {{flag| Гвајана}}, # {{flag| Хаити}}, # {{flag| Индија}}, # {{flag| Индонезија}}, # {{flag| Иран}}, # {{flag| Ирак}}, # {{flag| Брегот на Слоновата Коска}}, # {{flag| Јамајка}}, # {{flag| Јордан}}, # {{flag| Казахстан}}, # {{flag| Кенија}}, # {{flag| Кувајт}}, # {{flag| Киргистан}}, # {{flag| Лаос}}, # {{flag| Либан}}, # {{flag| Либерија}}, # {{flag| Либија}}, # {{flag| Луксембург}}, # {{flag| Мадагаскар}}, # {{flag| Малави}}, # {{flag| Малезија}}, # {{flag| Малдиви}}, # {{flag| Мали}}, # {{flag| Мавританија}}, # {{flag| Маврициус}}, # {{flag| Мексико}}, # {{flag| Молдавија}}, # {{flag| Монако}}, # {{flag| Монголија}}, # {{flag| Мароко}}, # {{flag| Мозамбик}}, # {{flag| Мјанмар}}, # {{flag| Намибија}}, # {{flag| Непал}}, # {{flag| Никарагва}}, # {{flag| Нигер}}, # {{flag| Нигерија}}, # {{flag| Северна Кореја}}, # {{flag| Оман}}, # {{flag| Пакистан}}, # {{flag| Панама}}, # {{flag| Папуа Нова Гвинеја}}, # {{flag| Перу}}, # {{flag| Филипини}}, # {{flag| Португалија}}, # {{flag| Катар}}, # {{flag| Руанда}}, # {{flag| Свети Китс и Невис}}, # {{flag| Света Луција}}, # {{flag| Свети Винцент и Гренадини}}, # {{flag| Саун Томе и Принсип}}, # {{flag| Саудиска Арабија}}, # {{flag| Сенегал}}, # {{flag| Србија}}, # {{flag| Сејшели}}, # {{flag| Сиера Леоне}}, # {{flag| Соломони}}, # {{flag| Сомалија}}, # {{flag| Јужна Африка}}, # {{flag| Јужен Судан}}, # {{flag| Шри Ланка}}, # {{flag| Судан}}, # {{flag| Суринам}}, # {{flag| Швајцарија}}, # {{flag| Сирија}}, # {{flag| Таџикистан}}, # {{flag| Тајланд}}, # {{flag| Того}}, # {{flag| Тринидад и Тобаго}}, # {{flag| Тунис}}, # {{flag| Уганда}}, # {{flag| Обединети Арапски Емирати}}, # {{flag| Танзанија}}, # {{flag| Уругвај}}, # {{flag| Узбекистан}}, # {{flag| Венецуела}}, # {{flag| Виетнам}}, # {{flag| Јемен}}, # {{flag| Замбија}}, # {{flag| Зимбабве}}. {{div col end}} Земјите што гласале против биле: {{div col|colwidth=12em}} # {{flag| Австралија}}, # {{flag| Гватемала}}, # {{flag| Унгарија}}, # {{flag| Израел}}, # {{flag| Нов Зеланд}}, # {{flag| Шведска}}, # {{flag| Обединетото Кралство}}, # {{flag| САД}}. {{div col end}} Земјите што биле воздржани се: {{div col|colwidth=12em}} # {{flag| Албанија}}, # {{flag| Андора}}, # {{flag| Аргентина}}, # {{flag| Ерменија}}, # {{flag| Австрија}}, # {{flag| Белгија}}, # {{flag| Босна и Херцеговина}}, # {{flag| Бразил}}, # {{flag| Бугарија}}, # {{flag| Камерун}}, # {{flag| Канада}}, # {{flag| Колумбија}}, # {{flag| Хрватска}}, # {{flag| Кипар}}, # {{flag| Чешка}}, # {{flag| Данска}}, # {{flag| Естонија}}, # {{flag| Етиопија}}, # {{flag| Фиџи}}, # {{flag| Финска}}, # {{flag| Франција}}, # {{flag| Грузија}}, # {{flag| Германија}}, # {{flag| Грција}}, # {{flag| Хондурас}}, # {{flag| Исланд}}, # {{flag| Ирска}}, # {{flag| Италија}}, # {{flag| Јапонија}}, # {{flag| Кирибати}}, # {{flag| Латвија}}, # {{flag| Лесото}}, # {{flag| Лихтенштајн}}, # {{flag| Литванија}}, # {{flag| Малта}}, # {{flag| Црна Гора}}, # {{flag| Холандија}}, # {{flag| Македонија}}, # {{flag| Норвешка}}, # {{flag| Палау}}, # {{flag| Полска}}, # {{flag| Јужна Кореја}}, # {{flag| Романија}}, # {{flag| Русија}}, # {{flag| Самоа}}, # {{flag| Сан Марино}}, # {{flag| Сингапур}}, # {{flag| Словачка}}, # {{flag| Словенија}}, # {{flag| Шпанија}}, # {{flag| Турција}}, # {{flag| Тувалу}}, # {{flag| Украина}}, # {{flag| Вануату}}. {{div col end}} == Содржина == === Преамбула === Преамбулата потсетува на низа инструменти за човекови права, особено: * [[Повелба на Обединетите Нации|Повелбата на Обединетите нации]], * [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човекови права]], * [[Меѓународна конвенција за елиминација на сите форми на расна дискриминација|Конвенцијата за елиминација на сите форми на расна дискриминација]], * [[Меѓународен пакт за економски, социјални и културни права|Пактот за економски, социјални и културни права]], * [[Меѓународен пакт за граѓански и политички права|Пактот за граѓански и политички права]], * [[Конвенција за елиминација на сите форми на дискриминација врз жените|Конвенцијата за елиминација на сите форми на дискриминација врз жените]], * [[Конвенција за правата на детето|Конвенцијата за правата на детето]], * [[Меѓународна конвенција за заштита на правата на сите работници мигранти и членовите на нивните семејства|Меѓународната конвенција за правата на мигрантите]], * релевантни конвенции на [[Меѓународна организација на трудот|Меѓународната организација на трудот]], * [[Право на развој|Декларацијата за правото на развој]], * [[Декларација на Обединетите нации за правата на домородните народи|Декларацијата за правата на домородните народи]], Исто така, се споменува [[Цели за одржлив развој|Агендата за одржлив развој 2030]], како и соодветното меѓународно право, како што се: * [[Меѓународен договор за растителни генетски ресурси за храна и земјоделство|Договорот за растенија]] (ITPGRFA), * [[Конвенција за биолошката разновидност|Конвенцијата за биолошка разновидност]] * и неговиот [[Nagoya Protocol on Access to Genetic Resources and the Fair and Equitable Sharing of Benefits Arising from their Use|Протокол од Нагоја за пристап до генетски ресурси и фер и правична распределба на придобивките што произлегуваат од нивната употреба]] , * Доброволни упатства на [[Организација за храна и земјоделство на ООН|ФАО]] за одговорно управување со сопственоста на земјиштето, рибарството и шумите во контекст на националната безбедност на храната, * Доброволни упатства на [[Организација за храна и земјоделство на ООН|ФАО]] за обезбедување одржливо мало рибарство во контекст на безбедноста на храната и искоренувањето на сиромаштијата * Доброволни упатства на [[Организација за храна и земјоделство на ООН|ФАО]] [[Упатства за правото на храна|за поддршка на прогресивното остварување на правото на соодветна храна во контекст на националната безбедност на храната]] , === Член 1, Член 2, Член 27 и Член 28: Општи одредби === * '''Член 1''' — определува основни концепти. * '''Член 2''' и '''Член 28''' — фокус на општите обврски на земјите. * '''Член 27''' — наведува одговорност на системот на Обединетите нации и другите [[Меѓународна организација|меѓувладини организации]] . === Член 3: Еднаквост === '''Член 3''' — воведува концепт на [[Политички егалитаризам|еднаквост]] и [[Дискриминација|недискриминација]] меѓу селаните и другите луѓе што работеле во руралните средини. === Член 4: Жени === '''Член 4''' — потсетува на главната улога на [[Женски права|жените]] во руралните земјоделски средини и повикува на нулта [[Мизогинија|дискриминација кон жените]], здрава [[родова рамнотежа]] и учество и вклученост на жените на сите нивоа. === Член 5 и Член 18: Право на природа === '''Член 5''' — фокус на правото на селаните да имаат пристап до [[Природни ресурси|природните ресурси]], вклучувајќи ги и [[Генетски ресурси|генетските ресурси]], и да ги користат средствата за развој, а особено [[Одржлив развој|одржливиот развој]] . Член 18 го надополнува со доделување на специфични права на чиста, безбедна и здрава животна средина за сите луѓе што работат и живеат во рурални средини. === Член 6, Член 7, Член 8 и Член 9: Слободи и граѓански и политички права === Овој дел од Декларацијата се однесува на [[Право на живот|правото на живот]], безбедноста на луѓето, но воедно и [[Слобода на движење|слободата на движење]], [[Слобода на мислата|слободата на мислата]], [[Слобода на говорот|мислењето]] и [[Слобода на говорот|изразувањето]], како и [[Слобода на здружување|слободата на здружување]]. === Член 10, Член 11 и Член 12: Правда === * '''Член 10''', '''Член 11''' и '''Член 12''' — фокус на правото на учество, информации и правда, вклучувајќи пристап до правда, фер третман, како и право на правен лек и репарација во случај на кршење на правата на селаните. === Член 13, Член 14 и Член 16: Работнички права === * '''Член 13''' и '''Член 14''' — се однесуваат на [[Право на работа|правото на работа]] и [[Работнички права|правото на работа во безбедна и здрава средина]], со соодветни услови за работа. * '''Член 16''' — комплементарен, со фокус на правото на пристоен приход, избор и одржување на сопствениот живот и избраните средства за производство. === Член 15: Суверенитет на храната === * '''Член 15''' — истражува едно од главните барања на [[Селанско движење|селанските движења]] низ годините, а тоа е [[Право на храна|правото на храна]], [[безбедност на храната]] и [[суверенитет на храната]]. === Член 17: Право на земјиште === === Член 19: Право на семе === * '''Член 19''' — фокус на прашања поврзани со движењето [[Суверенитет на семето|за суверенитет на семето]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.greenbiz.com/article/united-nations-backs-seed-sovereignty-landmark-small-scale-farmers-rights-declaration|title=The United Nations backs seed sovereignty in landmark small-scale farmers' rights declaration {{!}} Greenbiz|last=Wise|first=Timothy|date=2019-01-18|work=GreenBiz|language=en|accessdate=2023-04-02}}</ref> === Член 20: право на биодиверзитет === === Член 21: право на вода и системи за чиста вода === === Член 22 и Член 23: право на здравје и социјална сигурност === Овој член се темели на [[Право на здравје|правото на секого на уживање во највисокиот можен стандард на физичко и ментално здравје]], односно Право на здравје и вклучува специфични елементи како упатување на [[Народна медицина|традиционалната медицина]]. === Член 24: Право на домување === === Член 25: Право на образование === === Член 26: Културни права, традиционално знаење и традиционални културни изрази === * '''Член 26''' — фокус на социокултурните аспекти, особено на [[Традиционално знаење|традиционалното знаење]] и [[Нематеријално културно наследство|традиционалното културно наследство]]. == Поврзано == {{Ризница-врска|Universal Declaration of Human Rights}} {{Викиуниверзитет|Assessing Human Rights}} === Внатрешни врски === * [[Човекови права]] * [[Совет за човекови права на Обединетите нации]] * [[Права на домородните жители]] * [[Право на храна]] * [[Меѓународен договор за растителни генетски ресурси за храна и земјоделство|Договорот за растенија на ФАО]] (ITPGRFA) * [[Селанско движење]] * [[Виа Кампезина]] * [[Деценија на Обединетите нации за семејно земјоделство]] == Наводи == {{наводи|30em}} == Надворешни врски == * [https://digitallibrary.un.org/record/1650694 Декларација на Обединетите нации за правата на селаните и другите лица што работат во рурални средини], усвоена од Генералното собрание, 17 декември 2018 година (Резолуција 73/165). * [https://viacampesina.org/en/wp-content/uploads/sites/2/2011/03/Declaration-of-rights-of-peasants-2009.pdf Декларација за правата на селаните - жени и мажи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200603125733/https://viacampesina.org/en/wp-content/uploads/sites/2/2011/03/Declaration-of-rights-of-peasants-2009.pdf |date=2020-06-03 }}, првичен предлог на Виа Кампезина. {{Обединети Нации}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Статии со краток опис]] t53p4l1hfzogrt6ro3ezkfhvlk4n1p6 0 1396919 5583311 5582473 2026-06-27T12:36:06Z ГП 23995 /* Шеснаесетта глава */ дополнување 5583311 wikitext text/x-wiki '''„Руската шума“''' ([[Руски јазик|руски]]: ''Русский лес'') — [[роман]] на рускиот писател [[Леонид Леонов]], пишуван од 1950 до 1953, а објавен во 1954 година. ==Содржина== ===Прва глава=== Аполинарија (Поља) Вихровна доаѓа на студии во [[Москва]] и се сместува во станот на нејзината другарка Варвара (Варја) Черњецова. Родителите на Поља се одамна разделени: татко ѝ, шумарскиот професор Иван Матвејич Вихров, живее во Москва, а Поља и мајка ѝ Елена (Леночка) живеат во малото место Лошкарјов крај реката Јенга. Веднаш по пристигнувањето во градот, Поља оди во станот на татко ѝ, а таму ја затекнува тетка ѝ Таиска при што од разговорот со неа сфаќа дека нејзините предрасуди за татко ѝ биле целосно погрешни. Истата ноќ, германската војска го напаѓа [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]].<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 41-83.</ref> ===Втора глава=== Кога се враќа дома, професорот Вихров дознава дека во меѓувреме го посетила Поља и тоа го поттикнува да се замисли над своето минато. Во стручната јавност тој е познат како голем критичар на претераното сечење на шумите поради што е остро напаѓан од познатиот професор Грацијански, неговиот дамнешен другар од студентските денови. Тој живее во мал стан, заедно со својата полусестра и со посинокот Сергеј, а сопругата одамна го напуштила. Возбуден од посетата на ќерка си, тој се присетува на детството: смртта на татко му, другарот Демитка, љубовта кон природата, дружењето со старецот Калина Глухов, сечењето на старата шума и преселбата со мајка си во [[Санкт Петербург|Петроград]].<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 84-137.</ref> ===Трета глава=== Поља е многу исплашена од бомбардирањето на Москва и постојано се крие во подрумот. Таму го запознава Грацијански, кој ѝ раскажува за татко ѝ. Под влијание на неговите зборови, таа повторно создава лоша претстава за него и запаѓа во тага. Срамејќи се од татко си, таа почнува да помага во јавните работи во градот, а Варја постојано ја советува, овозможувајќи ѝ да го надмине стравот. Најпосле, Поља ѝ ја кажува својата мака на Варја, која го посетува Вихров со цел да добие подобра претстава за него.<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 138-175.</ref> ===Четврта глава=== Летото 1899 година, Иван Вихров и мајка му пристигаат во Петроград. Во една прилика, Иван пак го среќава претприемачот Книшов кој ја исекол старата шума во родниот крај на Иван. Тогаш, Книшов му дава пари, а Иван не сака да ги прими. Во текот на следните пет години, Иван работи како шумар, а по враќањето во Петроград дознава за смртта на мајка му и за исчезнувањето на стрико му. Одвреме навреме, непознат добротвор му испраќа пари и тој се запишува на шумарскиот институт. Тој се сомнева дека парите му ги испраќа Книшов, но таа претпоставка ја отфрла две години подоцна, кога случајно го среќава некогашниот трговец како питач. За време на студиите, Иван се дружи со Грацијански, кој е единственото богато момче во друштвото. Во 1911 година, Иван е уапсен и испратен во прогонство во северните краишта на [[Русија]], каде работи како шумар. Во 1913 година е амнестиран и некое време скита низ Русија, гледајќи како систематски се уништуваат шумите. Кога започнува [[Прва светска војна|Првата светска војна]], тој е мобилизиран, но во 1916 година е ранет во ногата, така што е ослободен од воената служба и се вработува како шумар во родниот крај.<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 176-227.</ref> ===Петта глава=== Поради бомбардирањето, власта ги евакуира децата од Москва. Линијата на фронтот се доближува до градот и Поља и Варја работат на одбранбената линија. Тогаш, Поља повторно ја зафаќа паничен страв од можната смрт. Таа решава да ја открие тајната на минатото на татко ѝ. Таиска ѝ раскажува за детството на Леночка и за запознавањето со Иван Вихров, кој во тоа време работи како шумар во родниот крај.<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 228-270.</ref> ===Шеста глава=== За време на Првата светска војна, Леночка живее на спахискиот имот на една осиромашена вдовица. Откако селаните го палат имотот, Вихров ѝ помага на Леночка која подоцна ја испраќа да се школува за болничарка. За тоа време, тој ја пишува својата прва голема книга, „Судбината на руската шума“ која постигнува голем успех. По две години, Леночка се враќа и сите очекуваат Вихров да ја побара за жена, но тој никако не собира храброст да ѝ предложи брак, иако го посакува тоа. Во тоа време, него го посетуваат студентските другари Чередилов и Грацијански, кој уште тогаш ги критикува шумарските погледи на Вихров. Еден месец подоцна, Вихров е преместен на Шумарскиот институт во Москва. Непосредно пред заминувањето, тој ја бара Леночка за жена и таа заминува со него.<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 271-317.</ref> ===Седма глава=== Поља присуствува на воведното предавање кое Вихров традиционално го одржува пред почетокот на учебната година, а кое предизвикува големо внимание. Во него, тој дава опширен историски преглед на уништувањето на руските шуми, се спротивставува на нивната претерана експлоатација и ги повикува студентите да се грижат за заштита на шумите.<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 318-362.</ref> ===Осма глава=== По предавањето, ставовите на Поља за татко ѝ почнуваат да се менуваат, а таа се присетува дека пред пет години, кога Вихров го посетил родниот крај, тие се виделе, иако таа не знаела дека тој е татко ѝ. Истата вечер, Варја заминува на партиска задача, оставајќи ја Поља сама во станот. Таа, пак, бара да биде префрлена на фронтот, но нејзината молба е отфрлена и така, без голема волја, ги започнува студиите по [[архитектура]]. Еден ден, Таиска ја посетува Поља, раскажувајќи ѝ за судбината на нејзините родители: По преселбата во Москва, Леночка целосно му се посветува на домаќинството, а Иван се труди да го зголеми нејзиното образование, така што кај неа се раѓа љубов за книжевноста. Сепак, уште од првата нивна средба, Леночка воопшто не го сака Иван, а се мажи со него само за да добие потпора во животот. Во една прилика, Иван случајно дознава дека Леночка не е среќна со него, а еден ден, таа неочекувано бега заедно со шестгодишната Поља. Откривајќи го бегството на сопругата, за првпат во животот, Иван се опива.<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 363-401.</ref> ===Деветта глава=== Цела година, Иван безуспешно настојува да открие каде е Леночка, најпрвин сомневајќи се дека го оставила за еден негов студент. Една вечер, него го посетува Демид (Демитка) Залатухин, неговиот другар од детството со кого не се виделе 30 години. Од него дознава дека Леночка се вратила во родниот крај, а Демид му го остава синот Серјожа. Пролетта 1929 година, Леночка пристига во селото Пашутино, каде се вработува во селската болница. Таму, на Леночка ѝ се додворува еден маж, но иако најпрвин паѓа во искушение, таа ги прекинува односите со него. Подоцна, тој е тешко ранет, а Леночка пожртвувано го негува и со тоа стекнува голем углед во околината. Годините минуваат, а Вихров го посвојува Серјожа и грижливо го воспитува. За да се запознае со работничкиот живот, кога станува полнолетен, Серјожа станува возач на локомотива.<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 402-445.</ref> ===Десетта глава=== За да стекне поблиска претстава за научната работа на татка си, Поља се распрашува за Грацијански и за неговата долгогодишна остра критика на творештвото на татко ѝ. Всушност, уште од почетокот на научната кариера, Вихров е постојано напаѓан како противник на индустријализацијата и социјалистичката изградба, а во нападите учествува не само Грацијански, туку и уште еден негов близок другар од студентските денови – Чередилов. Нападите кулминираат во 1936 година, кога се организира посебен состанок за бркање на Вихров од Шумарскиот институт, но сепак, на тајното гласање тој добива мнозинство гласови. На 7 ноември 1941 година, Поља добива покана да ја следи традиционалната парада на [[Црвен плоштад|Црвениот плоштад]], а потоа, по бројните неуспешни обиди, таа конечно добива дозвола да работи како болничарка на фронтот.<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 446-485.</ref> ===Единаесетта глава=== Во тоа време и Серјожа заминува на фронтот, како возач на оклопен воз. Пред заминувањето, Поља конечно се среќава со својот татко и од него ја бара [[фотографија|фотографијата]] на мајка ѝ. Подоцна, само што го напушта станот, нејзината зграда е погодена од граната и во таа прилика е смртно ранета нејзината сосетка Наталија Сергеевна Золотинска. Тука се појавува и Грацијански во кого Наталија била заљубена цел живот. Поља е сведок на таа сцена и веднаш потоа заминува на фронтот.<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 486-518.</ref> ===Дванаесетта глава=== Моршчихин, поранешен студент на Вихров, кој пишува дисертација за напредното младинско движење во периодот пред [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]], го посетува Грацијански со цел да обезбеди дополнителни информации за тоа време. Наместо тоа, преплашениот Грацијански му кажува лажни верзии за некои лични настани поврзани со неговата божемна револуционерна активност. Неколку дена подоцна, Грацијански го посетува Вихров, кој во меѓувреме е награден со орден, лицемерно честитајќи му на успехот. Тогаш, во станот доаѓа Серјожа, кој настапува остро против Грацијански, а истата вечер заминува на фронтот.<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 519-583.</ref> ===Тринаесетта глава=== На фронтот, Серјожа разговара со Моршчихин за Грацијански и за неговото непријателство кон Вихров. Истовремено, Поља се истакнува со пожртвуваната грижа за ранетите во болницата. Еден ден, таа е испратена во Лошкарјов со задача да обезбеди разузнавачки информации за германската војска. Меѓутоа, веднаш по пристигнувањето во родниот крај, таа е заробена.<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 584-626.</ref> ===Четиринаесетта глава=== За време на сослушувањето, Поља се труди да го залаже германскиот [[офицер]], преправајќи се дека е осиромашена благородничка која ја мрази комунистичката власт, но тој не попушта. Кога таа помислува дека ќе биде стрелана, селскиот старешина го убива офицерот и така таа неочекувано се спасува. Потоа, Поља доаѓа во Лошкарјов, и тоа во куќата на Варја чиј татко треба да ја преземе пораката што ја носи таа. Од него, Поља дознава дека Варја погинала во една акција и дека мајка ѝ е болничарка во месниот [[партизан|партизански]] одред. Откако успешно ја извршува својата задача, утредента Поља го напушта родниот град и оди во партизанскиот одред во кој се наоѓа мајка ѝ, но не се среќава со неа, зашто таа се наоѓа на друго место. Таму, на присутните им ги раскажува впечатоците од парадата на Црвениот плоштад.<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 627-671.</ref> ===Петнаесетта глава=== За време на една битка во која е уништен неговиот оклопен воз, Серјожа е повреден и додека лежи во бесознание го пронаоѓа Поља, која низ шумата се враќа во својата единица. Сепак, таа не знае кој е Серјожа, а ниту тој не ја познава неа. Во меѓувреме, Вихров ја прифаќа поканата на Грацијански и го посетува на новогодишната ноќ, известувајќи го за намерата да даде оставка на професорското место. Наеднаш, без никакво објаснување, Грацијански го брка од станот, а кога Вихров се враќа дома, таму го чека стариот другар Валериј Крајнов. Од него дознава дека и тој го посетил Грацијански, но не бил примен, зашто во меѓувреме него го посетил непознат човек.<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 672-709.</ref> ===Шеснаесетта глава=== Во оваа глава се опишува вистинската верзија на односите на Грацијански со тајната полиција: По сослушувањето кај полковникот Чандвецки, на 1 септември 1911 година, Грацијански учествува на една седенка на која се појавува и Чандвецки во придружба на Ема, млада и убава жена за која Грацијански помислува дека му е сопруга на полковникот. Тој веднаш настојува да го привлече нејзиното внимание, а подоцна, кога Чандвецки ја напушта средбата по ненадејната вест за атентатот на премиерот, Грацијански ја испраќа Ема до дома. Постепено, тие редовно се среќаваат, а Грацијански ја внесува Ема во својот таен кружок. Во една прилика, тој ѝ го кажува вистинското име на Валериј Крајнов, кој набргу е уапсен и одведен на робија. Тогаш, Ема ја прекинува својата врска со Грацијански, кој подоцна дознава дека таа воопшто не му е сопруга на полковникот Чандвецки, туку е само [[Проституција|проститутка]] која соработува со тајната [[полиција]]. Така, тој сфаќа дека познанството со Ема било режирано од Чандвецки, кој така успеал да го претвори Грацијански во доушник на полицијата.<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 710-738.</ref> ===Седумнаесетта глава=== Во 1944 година, Поља доаѓа по службена должност во Москва и накратко го посетува татка си. Во меѓувреме, уште по средбата со Сергеј, таа се запознала со некои сомнителни детаљи од минатото на Грацијански и започнала да прибира докази против него. Подоцна, Грацијански извршува [[самоубиство]]. По ослободувањето на родниот крај, Вихров ја посетува шумата во која во неговото детство се наоѓала колибата на старецот Калина. Таму среќава едно дете кое, исто така, се вика Калина, а потоа се запознава и со дедо му, стариот шумар Минеј. Тогаш, Вихров одлучува да го посвои детето и да го земе со себе во Москва. За време на таа посета, тој ја среќава и сопругата Елена и тие заедно одат во нивниот дом во Пашутино, каде се наоѓаат Поља, Сергеј и Родион. Таму, Вихров добива телеграма дека е поставен за директор на шумарскиот институт во Москва.<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 739-779.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Леонид Леонов]] [[Категорија:Руски романи]] [[Категорија:Романи на руски јазик]] [[Категорија:Книги од 1954 година]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Русија]] 9e5lo3vy8ee4u92fpqpqazt9pintato 0 1396931 5583441 5572160 2026-06-27T21:50:40Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583441 wikitext text/x-wiki {{Музеј |name = Галерија на виното |native_name = |native_name_lang = |image = Манастир „Св. Ѓорѓи“ 2.JPG |imagesize = 300 |caption = Неготинскиот манастир каде што е сместена галеријата |map_type = Македонија |map_caption = Местоположба во рамки на Македонија |map_alt = |latitude = |longitude = |established = 1978 |dissolved = |location = [[Неготино]], {{МКД}} |owner = [[Музеј на град Неготино]] |type = [[музеј]] |collection = [[археологија]], [[историја]], [[етнографија]] |visitors = |director = |president = |curator = |publictransit = |network = |website = [https://www.muzejnegotino.mk/Default.aspx?id=1 muzejnegotino.mk] }} '''Галерија на виното''' — тематски дел од [[Музеј на град Неготино|Музејот на градот Неготино]] посветен на [[винарство]]то и [[лозарство]]то. Галеријата е прва од ваков вид во Македонија и е изградена со финансиски средства на општината [[Општина Неготино|Неготино]] и Фондацијата Институт отворено општество – Македонија.<ref name=GNV>{{нмс | url=http://www.negotino.gov.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=15%3A-e-&catid=8%3A2009-06-11-14-16-54&Itemid=95&lang=mk | title=ЛУ Музеј на град Неготино | access_date=18 јули 2017 | publisher=Општина Неготино | archive_date=2016-03-18 | архив_уеб_адрес=https://web.archive.org/web/20160318223919/http://negotino.gov.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=15%3A-e-&catid=8%3A2009-06-11-14-16-54&Itemid=95&lang=mk | accessdate=2026-06-06 | archive-date=2016-03-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160318223919/http://negotino.gov.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=15%3A-e-&catid=8%3A2009-06-11-14-16-54&Itemid=95&lang=mk | url-status=dead }}</ref> ==Местоположба== Галеријата на виното која е сместена е во комплексот на [[Неготински манастир|Неготинскиот манастир]].<ref name=GNV/> ==Намена и опфат== Основната намена на објектот е заштита на културно–историското наследство со посебна нагласка на заштитата на [[артефакт]]ите поврзани со [[лозарство]]то и [[винарство]]то, како основен белег на ова поднебје. Галеријата располага со голем број на археолошки наоди и етнолошки предмети поврзани со лозарството и винарството.<ref name=GNV/> Покрај основната, Галеријата на виното има и посебна намена, манифестирана во изложбено–продажниот дел кој ги содржи најквалитетните сортни вина, произведени во македонските познати [[винарница|винарници]].<ref name=GNV/> ==Поврзано== * [[Музеј на град Неготино]] * [[Неготински манастир]] ==Наводи== {{Наводи}} [[Категорија:Музеи во Македонија]] [[Категорија:Неготино]] [[Категорија:Музеи на виното]] 8nhayehkr3lrtihv8glv6bba9yru1p8 0 1397222 5583534 5573401 2026-06-28T06:41:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583534 wikitext text/x-wiki '''Граѓански слободи''' — фундаментални права и слободи за кои [[Влада|владите]] ветуваат дека нема да ги ограничат, ниту преку [[Устав|устави]], законски прописи или судско толкување, без соодветна законска постапка . Иако обемот на граѓанските слободи се разликува меѓу земјите, тие често вклучуваат слобода на совеста, [[слобода на печатот]], [[Слобода на вероисповед|слобода на религијата]], [[Слобода на говорот|слобода на изразување]], [[слобода на собирање]], [[Безбедност на личноста|лична безбедност]], [[Слобода|лична слобода]], [[Слобода на говорот|слобода на говор]], [[право на приватност]], еднаквост пред законот, соодветна законска постапка, [[право на правично судење]] и [[право на живот]]. Други граѓански слободи вклучуваат право на сопственост, право на одбрана и право на [[телесен интегритет]]. Во рамките на разликите помеѓу граѓанските слободи и другите видови слобода, постојат разлики помеѓу позитивна слобода/[[Негативни и позитивни права|позитивни права]] и негативна слобода/[[Негативни и позитивни права|негативни права]]. [[Либертаријанизам|Либертаријанците]] се залагаат за аспектот на негативната слобода на граѓанските слободи, нагласувајќи ја минималната владина интервенција и во личните и во економските работи. Влијателни застапници на ова толкување се Џон Стјуарт Мил, чие дело „За слободата“ се залага за заштита на индивидуалните слободи од владино загрозување, и [[Фридрих фон Хајек]], чие „Патот кон ропството“ предупредува на опасностите од проширување на државната моќ. „Атласот ги крена рамењата“ на [[Ајн Ранд]] и „Револуцијата: Манифест“ на [[Рон Пол]] дополнително ја нагласуваат важноста на заштитата на личната автономија и ограничувањето на владиниот авторитет. Овие придонеси одиграа значајна улога во обликувањето на дискурсот за граѓанските слободи и соодветниот опсег на владата.<ref>{{Cite book |last=Mill |first=John Stuart |url=https://books.google.com/books?id=ictgDwAAQBAJ |title=On Liberty |date=1978-04-01 |publisher=Hackett Publishing |isbn=978-1-60384-617-2 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Hayek |first=Friedrich |url=https://ctheory.sitehost.iu.edu/img/Hayek_The_Road_to_Serfdom.pdf |title=The Road to Serfdom |date=1944 |publisher=George Routledge & Sons |isbn= |archive-url=https://web.archive.org/web/20240910001413/https://ctheory.sitehost.iu.edu/img/Hayek_The_Road_to_Serfdom.pdf |archive-date=September 10, 2024}}</ref><ref>{{Cite news |title=The great stagnation |url=https://www.economist.com/free-exchange/2011/01/27/the-great-stagnation?channel=Impact |access-date=2024-09-12 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-09-12 |title=Ron Paul's 'Revolution' : NPR |website=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/transcripts/90438900 |access-date=2024-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912225241/https://www.npr.org/transcripts/90438900 |archive-date=2024-09-12 }}</ref> == Преглед == [[Податотека:Li-ber-ty.jpg|мини|Скршена слобода: Археолошки музеј [[Истанбул|во Истанбул]]]] Многу современи нации имаат [[устав]], повелба за права или слични уставни документи што ги набројуваат и се стремат да ги гарантираат граѓанските слободи. Други нации донеле слични закони преку различни правни средства, вклучително и потпишување и ратификување или на друг начин стапување во сила на клучни конвенции како што се [[Европска конвенција за човекови права|Европската конвенција за човекови права]] и [[Меѓународен пакт за граѓански и политички права|Меѓународниот пакт за граѓански и политички права]]. Постоењето на некои наводни граѓански слободи е предмет на спор, како и обемот на повеќето граѓански права. Контроверзни примери вклучуваат права на сопственост, репродуктивни права и граѓански брак. Во авторитарните режими во кои владината цензура ги попречува перцепираните граѓански слободи, некои застапници на граѓанските слободи се залагаат за употреба на алатки за анонимност за да се овозможи слобода на говор, приватност и анонимност. Степенот до кој општествата ги признаваат граѓанските слободи е под влијание на тероризмот и војната. Дали постоењето на злосторства без жртви ги крши граѓанските слободи е исто така предмет на спор. Друго прашање на дебата е суспендирањето или менувањето на одредени граѓански слободи во време на војна или вонредна состојба, вклучително и дали и до кој степен ова треба да се случи.<ref>{{Cite journal|last=Ghappour|first=Ahmed|date=2017-09-01|title=Data Collection and the Regulatory State|url=https://scholarship.law.bu.edu/faculty_scholarship/255|journal=Connecticut Law Review|volume=49|issue=5|pages=1733}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Hunter|first=Lance Y.|date=2015-09-18|title=Terrorism, Civil Liberties, and Political Rights: A Cross-National Analysis|journal=Studies in Conflict & Terrorism|language=en|volume=39|issue=2|pages=165–193|doi=10.1080/1057610x.2015.1084165|s2cid=110482777|issn=1057-610X}}</ref><ref>{{cite book |last1=Fog |first1=Agner |title=Warlike and Peaceful Societies: The Interaction of Genes and Culture |date=2017 |publisher=Open Book Publishers |isbn=978-1-78374-406-0 |url=https://books.google.com/books?id=p845DwAAQBAJ}}</ref> Формалниот концепт на граѓански слободи често датира од [[Голема повелба|Големата повелба]], англиска правна повелба договорена во 1215 година, која пак се базираше на претходно постоечки документи, имено Повелбата за слободите.<ref>{{cite web|author1=Hugh Starkey |title=Magna Carta - Human rights legislation|url=https://www.bl.uk/magna-carta/articles/human-rights-legislation|publisher=British Library|access-date=22 November 2016|archive-date=22 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122154732/https://www.bl.uk/magna-carta/articles/human-rights-legislation|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{Наводи|30em}} == За понатамошно читање == {{Refbegin}} * [[Alan Dershowitz|Dershowitz, Alan]]. [http://chronicle.com/free/v48/i05/05b00901.htm "Preserving Civil Liberties."] ''Reflections on the Fractured Landscape'', spec. sec. of ''[[Chronicle of Higher Education]]'', ''Chronicle Review'', September 28, 2001. Accessed August 11, 2006. * [[Jean Edward Smith|Smith, Jean Edward]], and Herbert M. Levine. ''Civil Liberties and Civil Rights Debated''. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall, 1988. {{Refend}} ==Надворешни врски== <!-- This list is sorted alphabetically by the title of the site. If you are adding a link, please put it in the correct place in the list --> {{Wikiquote|Civil Liberties}} {{Library resources box}} * [https://www.archives.gov/files/atlanta/finding-aids/civil-liberties.pdf Court cases involving Civil Liberties held at the National Archives at Atlanta] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220121202400/https://www.archives.gov/files/atlanta/finding-aids/civil-liberties.pdf |date=2022-01-21 }} * [http://www.startguide.org/orgs/orgs05.html Leading Civil Liberties Organizations in the United States] * [http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm Rights, Civil Liberties and Freedoms in Russia] * [https://web.archive.org/web/20061229002718/http://www.cato.org/current/civil-liberties/index.html The Cato Institute: Civil Liberties] (archived 29 December 2006) * [http://www.usdoj.gov/opcl USDOJ: Privacy and Civil Liberties Office] [[Категорија:Индивидуализам]] [[Категорија:Човекови права]] [[Категорија:Граѓански права и слободи]] g3kyrg35jp3um8kbb0wirvvcnd225bo 2 1397780 5583369 5578378 2026-06-27T16:08:57Z Almir Mirtoski 133996 /* */ 5583369 wikitext text/x-wiki Https://azharpressiternational.blogspot.com/2026/06/north-macedonian-student-receives.html?m=1&fbclid=IwY2xjawSgUkRleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAwzNTA2ODU1MzE3MjgAAR7A5uRDxVpL7ay1x1aDlcxUwb_vN-mijatThDAgU1vx7VWQHqb2xoVpvagQnA_aem_BJMfGQKQLCSOn5a6zRyE2A <nowiki>https://carsijatimes.mk/aktuelno/almir-mirtoski-od-lisichani-se-stekna-so-titulata-hafiz-i-dobi-idhaza-od-al-azhar/?fbclid=IwdGRjcASp3ONleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAwzNTA2ODU1MzE3MjgAAR6LhpMKF-VURvuathHE4ts8rImEzd9IqDUeNR796rPvrl5Eqxh63nknyEFZGQ_aem_MB5zQHaN_810aVrloK10HQ</nowiki> mlzntgra5urz9dle1fmmyjxlkvfzda4 0 1397894 5583560 5578949 2026-06-28T09:09:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583560 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Давид Зограф | native_name = Δαβίδ Ζωγράφος | native_name_lang = el | image = | image_size = | image_upright = | landscape = | caption = | birth_name = | birth_date = ? | birth_place = | baptised = | death_date = | death_place = | monuments = | nationality = [[Отоманско Царство|Отоманец]] | ethnicity = | other_names = | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = [[зограф]], [[иконописец]] | years_active = | era = | employer = | organization = | known_for = цркви, манастири | notable_works = во текстот | style = | title = | term = | predecessor = | successor = | spouse = | children = | mother = | father = | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''Давид Зограф''' ({{Langx|el|Δαβίδ Ζωγράφος}}) — [[зограф]] и [[иконописец]] од XIX век.<ref name=":0">{{cite book|url=https://artstudies.bg/books/KORPUS_XIX_posleden_original_na_knigata.pdf|title=Корпус на стенописите от първата половина на XIX век в България|last=Куюмджиев|first=Александър и други|publisher=Българска академия на науките. Институт за изследване на изкуствата|year=2018|isbn=978-954-8594-73-8|editor=|editor-link=|edition=|location=София|pages=120|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Свети Неофит и Свети Ермолай от южната стена на Свети Никола в Елена.png|мини|Св. Неофит и Св. Ермолај од јужниот ѕид на „[[Црква „Св. Никола“ - Елена|Св. Никола]]“ во [[Елена (град)|Елена]], XIX век]] Според посредни податоци, се претпоставува дека Давид и неговиот соработник Јаков Зограф биле монаси на [[Света Гора|светогорскиот]] манастир [[Хиландар]]. Околу 1800 г. Давид работел на фреските во [[Бигорскиот манастир]]. Во 1806 г. и 1809 г. изработил икони за црквата „[[Црква „Пресвета Богородица Лагудјани“|Пресв. Богородица Лагудјани]]“ во [[Солун]], а во неговите потписи од овој храм е посведочен како [[јероѓакон]].<ref name=":0" /> Негови се царските икони „Христос Седржител“ (1806), „Богородица Сецарица“ (1806), „Св. Јован Богослов“ (1806), „Св. Давид Олимписки“ (1806), „Св. Никола на престол“ (1809) и „Св. Атанасиј“ (1809).<ref name="Δρακοπούλου 230">{{cite book|url=https://www.scribd.com/doc/314573545/%CE%88%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%96%CF%89%CE%B3%CF%81%CE%AC%CF%86%CE%BF%CE%B9-%CE%9C%CE%B5%CF%84%CE%AC-%CE%A4%CE%B7%CE%BD-%CE%86%CE%BB%CF%89%CF%83%CE%B7-3|title=Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1850), τόμος 3, Αβέρκιος - Ιωσήφ (Συμπληρώσεις-Διορθώσεις)|last=Δρακοπούλου|first=Ευγενία|publisher=Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών / Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών|year=2010|isbn=978-960-7916-94-5|location=Αθήνα|pages=230|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=el|archive-date=2021-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029061714/https://www.scribd.com/doc/314573545/%CE%88%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%96%CF%89%CE%B3%CF%81%CE%AC%CF%86%CE%BF%CE%B9-%CE%9C%CE%B5%CF%84%CE%AC-%CE%A4%CE%B7%CE%BD-%CE%86%CE%BB%CF%89%CF%83%CE%B7-3|url-status=dead}}</ref> Помеѓу 1805–1818 г. и најверојатно во 1810–1811 г. Давид и Јаков заедно ја живописале црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Елена|Св. Никола]]“ во градот [[Елена (град)|Елена]], [[Бугарија]]. Околу 1812-1813 година, двајцата работеле во втората градска црква „Успение на пресв. Богородица“, при што Јаков ги изработил и црковните икони. Иконата „Св. Никола“ (1813), придодадена во јужен агол на иконостасот, која веројатно била изработена за горенаведената црква, може да се припише на Давид Зограф.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Грчки зографи]] [[Категорија:Македонски зографи]] [[Категорија:Грчки иконописци]] [[Категорија:Македонски иконописци]] [[Категорија:Монаси во Хилендарскиот манастир]] 96qv60i8pzfs515cyc4wovqrunman65 0 1398278 5583522 5582211 2026-06-28T05:26:00Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583522 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Gottlob_Ludwig_Rabenhorst,_1860.png|мини|Готлоб Лудвиг Рабенхорст во 1860 година]] '''Готлоб Лудвиг Рабенхорст''' (22 март 1806 - 24 април 1881) бил германски [[Ботаника|ботаничар]] и [[Микологија|миколог]]. == Биографија == Рабенхорст бил роден во [[Тројенбрицен]]. Студирал во Берлин и [[Бад Белциг]] од 1822 до 1830 година, работел како фармацевт во [[Лукау]] до 1840 година и докторирал во [[Јена]] во 1841 година. Од 1840 година живеел во [[Дрезден]], а потоа се преселил во [[Мајсен]] во 1875 година, каде што починал на 75-годишна возраст. Познат по неговото истражување на [[Криптогам|криптогами]] родена во централна Европа, неговото име се поврзува со ''Криптогамска флора на Германија, Австрија и Швајцарија.''<ref>[http://www.lichenology.org/PDFs/Kaernefelt&al2012_LichenologyInGermany.pdf Schlechtendalia 23] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220121173609/http://www.lichenology.org/PDFs/Kaernefelt%26al2012_LichenologyInGermany.pdf}} Lichenology in Germany: past, present and future</ref><ref>[https://www.biodiversitylibrary.org/item/16602 Biodiversity Heritage Library] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181120013538/https://www.biodiversitylibrary.org/item/16602}} Rabenhorst's Kryptogamen-Flora</ref> Рабенхорст го уредувал научното списание ''Хедвигија'' од 1852 до ''1878.'' Објавил повеќе од 20 exsiccata дела, едно од нив со [[Александар Браун]] (1805–1877) и [[Ернст Стизенбергер]] (1827–1895) под наслов ''Characeae на Европа во сушени примероци, собрани и објавени со помош на неколку пријатели на ботаниката од проф. А. Браун, Л. Рабенхорст и Е. Стиценбергер''. Рабенхорст и Е. Стизенбергер<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1692955391|title=Die Characeen Europa's in getrockneten Exemplaren, unter Mitwirkung mehrerer Freunde der Botanik, gesammelt und herausgegeben von Prof. A. Braun, L. Rabenhorst und E. Stizenberger: IndExs ExsiccataID=1692955391|work=IndExs - Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=11 May 2024}}</ref><ref>[http://www.deutsche-biographie.de/sfz81455.html Deutsche Biographie] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130320161714/http://www.deutsche-biographie.de/sfz81455.html}} Stizenberger, Ernst</ref> [[Карл Мориц Готше]] и Рабенхорст заедно го уредувале бр. 221 до бр. 600 од серијата exsiccata ''Hepaticae Europaeae.'' ''Џигерниците на Европа, во соработка со неколку истакнати ботаничари''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=464504064|title=Hepaticae Europaeae. Die Lebermoose Europa's unter Mitwirkung mehrer namhafter Botaniker: IndExs ExsiccataID=464504064|work=IndExs - Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=22 March 2025}}</ref>{{Ботаничар|Rabenh.}} == Дела == * Rabenhorst, L. G. ''Deutschlands Kryptogamen-Flora oder Handbuch zur Bestimmung der kryptogamischen Gewächse Deutschlands, der Schweiz, des Lombardisch-Venetianischen Königreich und Istriens''. Leipzig: E. Kummer. 1844–1848. ** Vol. 1. {{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=OO8UAQAAIAAJ&dq=editions%3AnjdoKGcKkTkC&pg=PR1|title=Deutschlands Kryptogamen-Flora: Bd. Pilze|last=Rabenhorst|first=Ludwig|date=11 October 2023}}<cite class="citation web cs1" id="CITEREFRabenhorst2023">[https://books.google.com/books?id=OO8UAQAAIAAJ&dq=editions%3AnjdoKGcKkTkC&pg=PR1 "Deutschlands Kryptogamen-Flora: Bd. Pilze"].</cite> Pilze. 1844. ** Vol. 2. Div. 1. {{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=xJ0LAQAAIAAJ&dq=editions%3AnjdoKGcKkTkC&pg=PR8-IA1|title=Deutschlands Kryptogamen-Flora: Bd. 1. Abth. Lichenen. 2. Abth. Algen. 3. Abth. Leber-, Laubmoose und Farrn|last=Rabenhorst|first=Ludwig|date=11 October 2023}}<cite class="citation web cs1" id="CITEREFRabenhorst2023">Rabenhorst, Ludwig (11 October 2023). [https://books.google.com/books?id=xJ0LAQAAIAAJ&dq=editions%3AnjdoKGcKkTkC&pg=PR8-IA1 "Deutschlands Kryptogamen-Flora: Bd. 1. Abth.]</cite><cite class="citation web cs1" id="CITEREFRabenhorst2023">[https://books.google.com/books?id=xJ0LAQAAIAAJ&dq=editions%3AnjdoKGcKkTkC&pg=PR8-IA1 Lichenen. 2. Abth. Algen. 3. Abth. Leber-, Laubmoose und Farrn"].</cite> Lichenen. 1845. ** Vol. 2. Div. 2. {{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=bDs-AAAAcAAJ&pg=PR3|title=Deutschlands Kryptogamen-Flora oder Handbuch zur Bestimmung der kryptogamischen Gewächse Deutschlands, der Schweiz, des Lombardisch-Venetianischen Königreichs und Istriens: Algen|last=Rabenhorst|first=Ludwig|date=11 October 2023}}<cite class="citation web cs1" id="CITEREFRabenhorst2023">Rabenhorst, Ludwig (11 October 2023). </cite><cite class="citation web cs1" id="CITEREFRabenhorst2023">[https://books.google.com/books?id=bDs-AAAAcAAJ&pg=PR3 "Deutschlands Kryptogamen-Flora oder Handbuch zur Bestimmung der kryptogamischen Gewächse Deutschlands, der Schweiz, des Lombardisch-Venetianischen Königreichs und Istriens: Algen"].</cite> Algen. 1847. ** Vol. 2. Div. 3. {{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/details/bub_gb_IZ4LAQAAIAAJ|title=Deutschlands KryptogamenFlora oder, Handbuch zur Bestimmung der kryptogamischen Gewächse Deutschlands, der Schweiz, des LombardischVenetianischen Königreichs und Istriens|date=11 October 2023|publisher=E. Kummer}}<cite class="citation web cs1">[[iarchive:bub_gb_IZ4LAQAAIAAJ|"Deutschlands KryptogamenFlora oder, Handbuch zur Bestimmung der kryptogamischen Gewächse Deutschlands, der Schweiz, des LombardischVenetianischen Königreichs und Istriens"]]. E. Kummer. </cite><cite class="citation web cs1">11 October 2023.</cite> Leber-, Laubmoose und Farrn. 1848. * ''Dr. L. Rabenhorst's Kryptogamen-Flora von Deutschland, Oesterreich und der Schweiz''. Zweite Auflage (2nd ed.).Stafleu, F.A., Cowan, R.S. {{Наведена книга|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/103624#page/7/mode/1up|title=Taxonomic literature : A selective guide to botanical publications and collections with dates, commentaries and types|last=Stafleu|first=Frans Antonie|date=11 October 1983|publisher=Bohn, Scheltema & Holkema|isbn=9789031302246}}<cite class="citation book cs1" id="CITEREFStafleu1983">[https://www.biodiversitylibrary.org/item/103624#page/7/mode/1up ''Taxonomic literature : A selective guide to botanical publications and collections with dates, commentaries and types'']. Bohn, Scheltema & Holkema. </cite><cite class="citation book cs1" id="CITEREFStafleu1983">[[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9789031302246|<bdi>9789031302246</bdi>]].</cite> Taxonomic Literature. Ed. 2. Utrecht, Antwerpen, The Hague, Boston, 1983. Vol. IV: P—Sak. P. 467—467, 470—473, 474—528. 1214 p. {{ISBN|90-313-0549-9}}. Available at {{Наведена мрежна страница|url=http://bibdigital.rjb.csic.es/ing/Volumenes.php?Libro=486|title=Digital Library of the Real Jardín Botánico of Madrid|archive-url=https://web.archive.org/web/20141102201632/http://bibdigital.rjb.csic.es/ing/Volumenes.php?Libro=486|archive-date=2 November 2014|accessdate=2 November 2014}}<cite class="citation web cs1">Archived from [http://bibdigital.rjb.csic.es/ing/Volumenes.php?Libro=486 the original] on 2 November 2014<span class="reference-accessdate">. </span></cite><cite class="citation web cs1"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">2 November</span> 2014</span>.</cite> Digital Library of the Royal Botanic Garden of Madrid. Some volumes were not published.{{Наведена мрежна страница|url=http://bibdigital.rjb.csic.es/ing/Libro.php?Libro=1027&Pagina=304|title=Biblioteca Digital del Real Jard?n Bot?nico|archive-url=https://web.archive.org/web/20141103163503/http://bibdigital.rjb.csic.es/ing/Libro.php?Libro=1027&Pagina=304|archive-date=2014-11-03|accessdate=3 November 2014|url-status=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1">. Archived from [http://bibdigital.rjb.csic.es/ing/Libro.php?Libro=1027&Pagina=304 the original] on 3 November 2014<span class="reference-accessdate">. </span></cite><cite class="citation web cs1"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">3 November</span> 2014</span>.</cite> ** Vol. 1. ''Die Pilze''. *** Div. 1. ''Schizomyceten, Saccharomyceten und Basidiomyceten''. Winter, G. 1880–1885. *** Div. 2. ''Ascomyceten: Gymnoasceen''. Winter, G. 1884–1887. *** Div. 3. ''Ascomyceten: Hysteriaceen''. Rehm, H. 1887–1896 *** Div. 4. ''Phycomycetes''. Fischer, A. 1892. *** Div. 5. ''Ascomyceten: Tuberaceen''. Fischer, E. 1896–1897. *** Div. 6. ''Fungi imperfecti: Hyalin-sporige Sphaerioideen''. Allescher, A. 1898–1903. *** Div. 7. ''Fungi imperfecti: Hyalin-sporige Sphaerioideen''. Allescher, A. 1901–1903. *** Div. 8. ''Fungi imperfecti: Hyphomycetes''. Lindau, G. 1904–1907. *** Div. 9. ''Fungi imperfecti: Hyphomycetes''. Lindau, G. 1907–1910. *** Div. 10. ''Myxogasteres''. Schinz, H. 1912–1920. ** Vol. 2. ''Die Meeresalgen''. Hauck, F. 1882–1889. ** Vol. 3. ''Die Farnpflanzen''. Luerssen, C. 1884–1889. ** Vol. 4. ''Die Laubmoose''. *** Div. 1. ''Sphagnaceae''. Limpricht, K.G. 1885–1889. *** Div. 2. ''Bryinae''. Limpricht, K.G. 1890–1895. *** Div. 3. ''Hypnaceae und Nachträge''. Limpricht, K.G.; Limpricht, H. 1895–1903. *** Ergänzungsband (Supplement). ''Die Laubmoose Europas. Andreales — Bryales''. Mönkemeyer, W. 1927. ** Vol. 5. ''Die Characeen''. Migula, W. 1895–1897. ** Vol. 6. ''Die Lebermoose'' *** Div. 1. ''Lebermoose''. Müller, K. 1905–1911. *** Div. 2. ''Lebermoose''. Müller, K. 1912–1916. ** Vol. 7. ''Die Kieselalgen''. *** Div. 1. ''Kieselalgen''. Hustedt, F. 1930. *** Div. 2. ''Kieselalgen''. Hustedt, F. 1931–1959. *** Div. 3. ''Kieselalgen''. Hustedt, F. 1961–1966. ** Vol. 8. ''Flechtenparasiten''. Keissler, K.v. 1930. ** Vol. 9. ''Die Flechten''. *** Div. 1 (1). ''Moriolaceae — Epigloeaceae — Dermatocarpaceae''. Keissler, K.v.; Zschacke, H. 1933–1934. *** Div. 1 (2). ''Pyrenulaceae — Mycoporaceae — Coniocarpineae''. Keissler, K.v. 1937–1938. *** Div. 2 (1). ''Arthoniaceae — Coenogoniaceae''. Redinger, K.M. 1937–1938. *** Div. 2 (2). ''Cyanophili''. Köfaragó-Gyelnik, V. 1940. *** Div. 3. ''Lecidaceae'', not published. *** Div. 4 (1). ''Cladoniaceae — Umbilicariaceae''. Frey, E. 1932–1933. *** Div. 4 (2). ''Cladonia''. Sandstede, H. 1931. *** Div. 5 (1). ''Acarosporaceae und Thelocarpaceae — Pertusariaceae''. Magnusson, A.H.; Erichsen, C.F.E. 1934–1936. *** Div. 5 (3). ''Parmeliaceae''. Hillmann, J. 1936. *** Div. 5 (4). ''Usneaceae''. Keissler, K.v. 1958–1960. *** Div. 6. ''Teloschistaceae — Physciaceae''. Hillmann, J.; Lynge, B.A. 1935. ''Caloplacaceae — Buelliaceae'', not published. ** Vol. 10. ''Flagellatae''. *** Div. 1. ''Chrysophyceae'', not published. *** Div. 2. ''Silicoflagellatae — Coccolithineae''. Gemeinhardt, K.; Schiller, J. 1930. *** Div. 3 (1). ''Dinoflagellatae (Peridineae)''. Schiller, J. 1932–1933. *** Div. 3 (2). ''Dinoflagellatae (Peridineae)''. Schiller, J. 1935–1937. *** Div. 4. ''Cryptomonadales, Chloromonadales und Euglenales'', not published. ** Vol. 11. ''Heterokonten''. Pascher, A. 1937–1939. ** Vol. 12. ''Chlorophyceae'' *** Div. 1. ''Volvocales und Tetrasporales'', not published. *** Div. 2. ''Protococcales'', not published. *** Div. 3. ''Ulotrichales'', not published. *** Div. 4. ''Oedogoniales''. Gemeinhardt, K. 1938–1940. *** Div. 5. ''Siphonocladiales und Siphonales'', not published. ** Vol. 13. ''Conjugatae''. *** Div. 1 (1). ''Desmidiales: Desmidiaceen''. Krieger, W. 1933–1937. *** Div. 1 (2). ''Desmidiales: Desmidiaceen''. Krieger, W. 1939. *** Div. 2. ''Zygnemales''. Kolkwitz, R.; Krieger, H. 1941–1944. ** Vol. 14. ''Cyanophyceae''. Geitler, L. 1930–1932. ** Vol. 15. Not published. *** ''Rhodophyceae des Süsswassers''. Schmidt, O. Ch. *** ''Phaeophyceae des Süsswassers''. Schmidt, O. Ch. *** ''Allgemeines über das System — Generalregister''. == Поврзано == * [[:Категорија:Таксони именувани од Готлоб Лудвиг Рабенхорст]] == Наводи == {{наводи}} == Литература == * {{Наведено списание|year=1881|title=Personalnachrichten: L. Rabenhorst|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/105414#page/272/mode/1up|journal=Botanische Zeitung|volume=39|pages=435}} * {{Наведена книга|title=Lexikon deutschsprachiger Bryologen|last=Frahm|first=Jan-Peter|last2=Eggers|first2=Jens|publisher=BoD – Books on Demand|year=2001|isbn=978-3-8311-0986-9|page=390|chapter=Gottlob Ludwig Rabenhorst|chapter-url=https://books.google.com/books?id=8VEUIH15wAYC&pg=PA390}} * {{Наведено списание|last=Bley|first=Carl|date=1881-12-13|title=Nekrolog. Dr. Gottlob Ludwig Rabenhorst|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/227422#page/47/mode/1up|journal=Sitzungsberichte und Abhandlungen der Naturwissenschaftlichen Gesellschaft Isis in Dresden|volume=1881-1882|pages=35–38|archive-url=|archive-date=|access-date=2025-04-07}} [[Категорија:Германски миколози]] [[Категорија:Починати во 1881 година]] [[Категорија:Родени во 1806 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] r7odamwtga9vcpfnb3oag6rqimndh7g 0 1398314 5583468 5582365 2026-06-28T01:19:55Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583468 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Георгиос Михаил | native_name = Γεώργιος Μιχαήλ | native_name_lang = el | image = | image_size = | image_upright = | landscape = | caption = | birth_name = | birth_date = [[XIX век]] | birth_place = {{роден во|Самарина}}, [[Отоманско Царство]] | baptised = | death_date = [[XIX век]] | death_place = | monuments = | nationality = [[Отоманско Царство|Отоманец]] | ethnicity = [[Влав]] | other_names = | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = [[зограф]] и [[иконописец]] | years_active = | era = | employer = | organization = | known_for = цркви и манастири | notable_works = во текстот | style = | title = | term = | predecessor = | successor = | spouse = | children = | mother = | father = | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }}'''Георгиос Михаил''' ({{Дејствувал|1846–1869}}) ({{Langx|el|Γεώργιος Μιχαήλ}}) — [[зограф]] и [[иконописец]] од XIX век, претставник на [[Самаринска школа|Самаринската школа]].<ref name="Δρακοπούλου 221">{{cite book|url=https://www.scribd.com/doc/314573545/%CE%88%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%96%CF%89%CE%B3%CF%81%CE%AC%CF%86%CE%BF%CE%B9-%CE%9C%CE%B5%CF%84%CE%AC-%CE%A4%CE%B7%CE%BD-%CE%86%CE%BB%CF%89%CF%83%CE%B7-3|title=Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1850), τόμος 3, Αβέρκιος - Ιωσήφ (Συμπληρώσεις-Διορθώσεις)|last=Δρακοπούλου|first=Ευγενία|publisher=Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών / Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών|year=2010|isbn=978-960-7916-94-5|location=Αθήνα|pages=221|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=1|lang=el|archive-date=2021-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029061714/https://www.scribd.com/doc/314573545/%CE%88%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%96%CF%89%CE%B3%CF%81%CE%AC%CF%86%CE%BF%CE%B9-%CE%9C%CE%B5%CF%84%CE%AC-%CE%A4%CE%B7%CE%BD-%CE%86%CE%BB%CF%89%CF%83%CE%B7-3|url-status=dead}}</ref> == Животопис == Роден е во XIX век во [[Власи|влашкото]] село [[Самарина]], [[Гребенско]], тогаш во [[Отоманското Царство]], денес во [[Грција]]. Во 1859 г. го живописал [[Нартекс|нартексот]] на црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Дечани|Успение на]] [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Дечани|пресв. Богородица]]“ во [[Дечани (Тесалија)|Дечани]], [[Лариско]]. Тој е автор на фреските во [[Католикон|католиконот]] на манастирот „[[Манастир „Св. Ѓорѓи“ - Мироково|Св. Ѓорѓи]]“ во [[Мироково]], [[Трикалско]]''.'' Зографскиот натпис гласи: „διά χειρός των ελαχίστων δούλον του Θεού Αθανασίου και Γεωργίου των εκ της κωμοπόλεως Σαμαρήνης“ (''од рацете на скромните Божји слуги Атанасиос и Георгиос од паланката Самарина''). Георгиос Михаил ги изработил фреските уште во црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Котори|Св. Никола]]“ во [[Котори]], [[Трикалско]]. Во истата црква, негови се и иконата на [[Богородица]] од 1846 г. и недатираната икона „[[Св. Никола]]“.<ref name="Δρακοπούλου 221" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Михаил, Георгиос}} [[Категорија:Македонски зографи]] [[Категорија:Македонски иконописци]] [[Категорија:Претставници на Самаринската школа]] [[Категорија:Македонски Власи]] biy4mtebiw2n70wxpifbr82z04vvnt0 4 1398418 5583592 5583066 2026-06-28T09:46:08Z P.Nedelkovski 47736 /* Резултати */ 5583592 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:GLAM logo transparent.png|180п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''МАТИЧЕН ВИКИПЕДИЈАНЕЦ 2026</center>'''</span> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">[[Корисник:P.Nedelkovski|'''P.Nedelkovski/Цветови''']]</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Овогодинашната тема на програмата „ГЛАМ“ за уредување, соработка и подобрување на содржината на Википедија и нејзините проекти е „Ботаника на Македонија“. Следствено на тоа, приднесите и делувањата на ова поле (оваа програма) е насечно токму кон таа тема, или поттема: цветови. == Резултати == ''' {| class="wikitable" |+ Создадени статии |- ! реден број !! новосоздадена статија |- | 1. || [[Пепелав здравец]] |- | 2. || [[Крвав здравец]] |- | 3. || [[име]] |- | 4. || [[име]] |- | 5. || [[име]] |- | 6. || [[име]] |- | 7. || [[име]] |- | 8. || [[име]] |- | 9. || [[име]] |- | 10. || [[име]] |- |} == Поврзано == * [[Википедија:Програма „ГЛАМ“]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] otqgbbnz824e5zyrfqkixxiwtpiwtg4 0 1398430 5583573 5583003 2026-06-28T09:35:39Z Andrew012p 85224 5583573 wikitext text/x-wiki [[File:Map of the Interior World (1892, B&W version).png|thumb|upright=1.4|Цртеж на пресек на планетата Земја што го прикажува „Внатрешниот Свет“ на Атватабар, од научнофантастичниот роман на [[Вилијам Р. Бредшо]] од 1892 г., ''Божицата на Атватабар'']] '''Шуплива Земја''' — концепт што претпоставува дека планетата [[Земја (планета)|Земја]] е целосно шуплива или дека содржи значителен внатрешен простор. Иако кон крајот на [[17 век|XVII век]] било значајно предложен од [[Едмонд Халеј]], концептот подоцна бил побиен — првично со претпоставките на [[Пјер Буге]] во 1740 г., а конечно со експериментот на [[Чарлс Хатон]] на планината Шихалион околу 1774 г. Како и да е, идејата се бранела до средината на [[19 век|XIX век]], особено од страна на [[Џон Кливс Сајмс Помладиот]] и [[Џ. Н. Рејнолдс]], но до тој период таа веќе била дел од популарната [[псевдонаука]] и повеќе не била научно издржлива хипотеза. Концептот за шуплива Земја сѐ уште се појавува во [[фолклор]]от и како мотив во подземната фантастика (поджанр на [[авантуристички роман]]). Исто така, темата се провлекува и во теориите на заговор и криптотерестријалната хипотеза, каде често се тврди дека внатрешноста е населена со митолошки суштества или политички лидери. == Историја == === Древен период === Уште во древните времиња, концепт за подземна земја во внатрешноста на планетата се појавувал во [[митологија]]та, [[фолклор]]от и [[легенди]]те. Идејата за подземни царства се чинела веродостојна и се испреплетувала со концептите за „места“ на потекло или [[задгробен живот]], како што се [[грчката митологија|грчкиот подземен свет]], нордискиот [[Сварталфахајм]], христијанскиот [[пекол]] и еврејскиот [[Шеол]] (со описи во [[Кабала|кабалистичката]] книжевност, како [[Зохар]] и [[Хесед Леаврахам]]). Идејата за подземни царства се споменува и во [[Тибетански будизам|тибетските будистички]] верувања.<ref>''Hollow Earth in the Puranas'' [http://holloworbs.com/HE_Puranas_Article.htm Online]</ref><ref name="ReferenceA">''The Way to Shambhala'', Едвин Бернбаум, Anchor Books; 1-во издание, 1980 {{ISBN|0-385-12794-4}}</ref> Според една тибетска легенда, во внатрешноста на Земјата се наоѓа древниот град [[Шамбала]].<ref name="ReferenceA" /> Според [[Стара Грција|Старите Грци]], [[пештери]]те под површината воделе до [[Подземен свет|подземниот свет]]. Такви биле пештерите кај [[Тенарон]] во [[Лаконија]], [[Трезен]] во [[Арголида]], Ефија во [[Теспротија]], Хераклеја во [[Понт (регион)|Понт]] и во [[Ермиони]].<ref>{{citation | volume = 1 | year = 1916 | first = Вилијам | last = Шервуд Фокс | author-link = William Sherwood Fox | title = Greek and Roman | url = https://archive.org/details/mythologyofallra11gray_0 | page= 143| publisher = Бостон, Marshall Jones Company }}</ref> Во легендите на [[Тракијци|Тракијците]] и [[Дакијци|Дакијците]], се вели дека постојат пештери окупирани од античкиот бог Залмоксис.<ref>Мирче Елијаде, ''Zalmoxis, the vanishing God: comparative studies in the religions and folklore of Dacia and Eastern Europe'', 1959, стр. 24–30</ref> Во [[Месопотамија|месопотамската религија]] постои приказна за човек кој, патувајќи низ темнината на тунел во планината „Машу“, влегол во подземна градина.<ref>''Myth: its meaning and functions in ancient and other cultures'', Г. С. Кирк, 1970, стр. 136</ref> [[File:Station Island.jpg|thumb|Капела, [[камбанарија]] и покајнички легла на [[Стејшн Ајленд]]. Камбанаријата се наоѓа на могила каде е местоположбата на пештера која, според разни митови, е влез во [[чистилиште]] во внатрешноста на Земјата. Пештерата е затворена од 25 октомври 1632 г.]] Во [[Келтска митологија|келтската митологија]] постои легенда за пештера наречена „[[Круахан, Ирска|Круахан]]“, позната како „Ирската порта кон пеколот“, од каде што на површината излегувале чудни суштества.<ref>Џон А. МекКалох, ''Celtic Mythology'', Rowman & Littlefield Pub Inc, 1932, стр. 125–26</ref> Постојат и приказни за средновековни витези и светци што оделе на поклонение во пештера на [[Стејшн Ајленд]] во округот Донегол, Ирска, каде патувале длабоко во Земјата во местото на [[чистилиште|чистилиштето]].<ref>Т. Рајт, ''Saint Patrick's Purgatory : A medieval Pilgrimage in Ireland'', 1918, стр. 107</ref> Во [[Округ Даун|округот Даун]], Северна Ирска, постои мит дека тунели водат до земјата на подземните [[Туата Де Данан]], народ за кој се верува дека го донел друидизмот во Ирска, а потоа се вратил под земја.<ref>Харолд Бејли, ''Archaic England: An Essay in Deciphering Prehistory from Megalithic Monuments'', 1919 онлајн издание: [https://books.google.com/books?id=hHD5DFeFTZ0C&dq=Bayley,+Harold+-+ARCHAIC+ENGLAND+county+down&pg=PA766 Линк]</ref> Во хиндуистичката митологија, подземниот свет се нарекува [[Патала]]. Во бенгалската верзија на епот [[Рамајана]], е опишано како [[Рама]] и [[Лакшмана]] биле однесени од кралот на подземјето [[Ахираван]], брат на демонскиот крал [[Равана]], а подоцна спасени од [[Хануман]]. Племињата [[Ангами Нага]] од [[Индија]] тврдат дека нивните предци во древно време излегле од подземна земја внатре во Земјата.<ref>Ангами Нага Браун, ''Account of Munnipore'', 1968, стр. 113</ref> Народот [[Таино]] од Куба верува дека нивните предци излегле од две подземни пештери.<ref>Елен Расел Емерсон, ''Indian Myths'', 1965: „На Кубанците им должиме верзија за потеклото на човекот: човештвото излезе од длабочините на длабока пештера во Земјата.“</ref> Домородците од Тробриандските Острови веруваат дека нивните предци дошле од подземна земја преку пештера наречена „Обукула“.<ref>Филип Фројнд, ''Myths of Creation''; 1965, стр. 131–32</ref> Мексиканскиот фолклор исто така раскажува за пештера во планина јужно од [[Охинага]], од каде што наводно потекнуваат ѓаволски суштества.<ref>Воли Џорџ – "Pilgrimage To The Devil", статија во ''Fate magazine'', авг. 1957, стр. 38–52</ref> Во [[Среден век|средниот век]], древен германски мит тврдел дека некои планини меѓу [[Ајзенах]] и [[Гота]] кријат порта кон внатрешната Земја. Руска легенда вели дека [[Самоедски народи|Самоедите]], древно [[Сибир|сибирско]] [[племе]], патувале до пештерски град за да живеат во внатрешноста на Земјата.<ref>Кларк Б. Фајрстоун и Рут Хембиџ, ''The Coasts of Illusion'', Harper & Bros; 1-во издание, 1924</ref> Италијанскиот писател [[Данте]] опишува шуплива Земја во своето познато дело ''[[Пеколот (Божествена комедија)|Пеколот]]'' од [[14 век|XIV век]], каде падот на Луцифер од небото создава огромна вдлабнатина во облик на инка во дотогаш цврстата Земја, како и планината „Чистилиште“ на спротивната страна. Во митологијата на староседелците, се вели дека предците на народот [[Мандан]] во древно време излегле од подземна земја преку пештера на северната страна на реката [[Мисури]].<ref>Марта Ворен Беквит, ''Mandan-Hidatsa myths and ceremonies'', G. E. Stechert, 1937, стр. 10</ref> Постои приказна за тунел во резерватот [[Сан Карлос Апачи]] во [[Аризона]], близу [[Сидар Крик]], кој води до земја населена со таинствено племе.<ref>Гренвил Гудвин, ''Myths and Tales of the White Mountain Apache'', 1939, стр. 20</ref> Племињата [[Ирокези|Ирокези]] исто така веруваат дека нивните предци излегле од подземниот свет.<ref>Вилијам Мартин Бишамп, ''Iroquois folk lore: gathered from the Six Nations of New York'', I. J. Friedman, 1965, стр. 152–153</ref> Старешините на [[Хопи|народот Хопи]] веруваат дека постои влез [[Сипапу]] во [[Големиот Кањон]] што води кон подземниот свет.<ref>''Pages from Hopi history'', Хари Клебурн Џејмс, University of Arizona Press, 1974, Поглавје 6</ref><ref>Arizona and the West, Том 17, University of Arizona Press, 1975, стр. 179</ref> Бразилски Индијанци, кои живеат покрај реката [[Парима]] во Бразил, тврдат дека нивните предци потекнуваат од подземна земја и дека многумина од нив сѐ уште останале таму. Предците на [[Инки|Инките]] наводно потекнувале од пештери источно од [[Куско]], Перу.<ref>Харолд Озборн, ''South American Mythology''. Њујорк: Peter Bedrick Books, 1986, стр. 42, 119</ref> === XVI до XVIII век === [[File:Hollow Earth.svg|thumb|Дијаграм на хипотезата на [[Едмонд Халеј]]]] Идејата била предложена во стручното дело ''Mundus Subterraneus'' (1665) од [[Атанасиј Кирхер]], кој шпекулирал дека постои „сложен систем на шуплини и воден канал што ги поврзува половите“.<ref name=":1">{{Cite book|last=Stableford|first=Brian M.|url=https://books.google.com/books?id=uefwmdROKTAC&pg=PA138|title=Science Fact and Science Fiction: An Encyclopedia|date=2006|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-97460-8|pages=137–139|language=en}}</ref>{{Rp|137}} [[Едмонд Халеј]] во 1692 г.<ref name="Halley">Халеј, Едмонд, "An Account of the cause of the Change of the Variation of the Magnetic Needle; with an Hypothesis of the Structure of the Internal Parts of the Earth", ''Philosophical Transactions of Royal Society of London'', бр. 195, 1692, стр. 563–578</ref> ја почнал својата теорија врз основа на (погрешната) проценка на Њутн дека густината на Месечината е речиси двојно поголема (9/5) од онаа на Земјата.<ref name="Kollerstrom-1992">{{Cite journal |last=Kollerstrom |first=N. |date=1992-08-01 |title=The Hollow World of Edmond Halley |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/002182869202300304 |journal=Journal for the History of Astronomy |language=en |volume=23 |issue=3 |pages=185–192 |doi=10.1177/002182869202300304 |issn=0021-8286|url-access=subscription }}</ref> Наместо да претпостави дека Месечината е густа, Халеј претпоставил дека Земјата можеби се состои од шуплива обвивка со дебелина од околу 800 км, две внатрешни концентрични обвивки и највнатрешно јадро. Овие обвивки биле раздвоени со атмосфери, а секоја од нив имала свои магнетни полови. Сферите се вртеле со различна брзина. Халеј го предложил ова за да ги објасни аномалиите во читањето на компасот. Тој замислувал дека внатрешната [[атмосфера]] е светлина (и евентуално населена) и шпекулирал дека истекувањето на гасови ја предизвикува [[поларна светлина|поларната светлина]].<ref name="halley2">Халеј, Едмонд, "An Account of the Late Surprizing [sic!] Appearance of the Lights Seen in the Air, on the Sixth of March Last; With an Attempt to Explain the Principal Phaenomena thereof", ''Philosophical Transactions of Royal Society of London'', бр. 347 (1716), стр. 406–28</ref> [[Ле Клерк Милфорт]] во 1781 г. предводел патување со стотици припадници на народот [[Мускоги (народ)|Мускоги]] до серија пештери во близина на реката Ред. Според Милфорт, Мускоги верувале дека нивните предци во древно време излегле од овие подземни пештери. Милфорт тврдел дека пештерите „лесно би можеле да сместат 15.000 — 20.000 семејства“.<ref>''Migration Legend of the Creek Indians'', Томови 1–2, Алберт С. Гатчет, Ams Pr Inc, 1969</ref><ref>''The Franco-American Review'', Томови 1–2, the Yale University Press, 1938, стр. 111. Види исто така: ''The Venus Calendar Observatory at Aztec New Mexico'', Алан Мекгиливреј III, 2010, стр. 25</ref> Постои тврдење дека математичарот [[Леонард Ојлер]] предложил модел на шуплива Земја со едно јадро (сонце со [[пречник]] од 1.000 километри) во центарот што ја осветлува и затоплува внатрешната цивилизација, но тоа не е точно. Ојлер всушност извел мисловен експеримент за објект што паѓа во дупка ископана низ центарот на Земјата, што нема поврзаност со концепт за шуплива Земја.<ref>{{cite web |last1=Sandifer |first1=Edward |title=Euler and the Hollow Earth: Fact or Fiction? |url=http://eulerarchive.maa.org/hedi/HEDI-2007-04.pdf |website=The Mathematical Association of America |access-date=12 September 2021 |date=Април 2007|doi=|pages=209–214}}</ref> === XIX век === Во 1818 г., [[Џон Кливс Сајмс Помладиот]] предложил дека Земјата се состои од шуплива обвивка со дебелина од околу 1.300 км, со отвори од околу 2.300 км на двата [[географски пол|пола]], со четири внатрешни обвивки, секоја отворена на половите. Сајмс станал најпознатиот од раните поборници за шупливата Земја, а во [[Хамилтон, Охајо]] дури има и споменик посветен на него и неговите идеи.<ref name="atlasobscura">{{cite web|url=http://www.atlasobscura.com/places/hollow-earth-monument |title=Hollow Earth Monument |work=Atlas Obscura |access-date=1 November 2015}}</ref> Тој предложил организирање на експедиција до отворот на [[Северен Пол|Северниот Пол]],<ref>{{cite magazine |last1=Simon |first1=Matt |title=Fantastically Wrong: The Real-Life Journey to the Center of the Earth That Almost Was |date=October 29, 2014 |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/2014/10/fantastically-wrong-journey-to-the-center-of-the-earth/ |access-date=18 September 2019}}</ref> благодарение на напорите на еден од неговите следбеници, Џејмс Макбрајд. [[Џ. Н. Рејнолдс]] исто така држел предавања за „шупливата Земја“ и се залагал за експедиција. Рејнолдс самиот заминал на експедиција на [[Антарктик|Антарктикот]], но пропуштил да се приклучи на „Големата американска истражувачка експедиција“ од 1838–1842 г., иако самиот тој поттикнал нејзино организирање. Иако самиот Сајмс никогаш не напишал книга на оваа тема, неколку автори објавиле дела во кои се расправа за неговите идеи. Макбрајд ја напишал ''Теоријата за концентричните сфери на Сајмс'' во 1826 г. Рејнолдс, се чини, има напишано напис што се појавил како посебна брошура во 1827 г.: ''Забелешки за теоријата на Сајмс што се појавија во American Quarterly Review''. Во 1868 г., професорот В. Ф. Лајонс ја објавил книгата ''Шупливата планета'', која изнесува хипотеза за шупливата Земја слична на онаа на Сајмс, но пропуштил да го спомене самиот Сајмс. Синот на Сајмс, Америкус, потоа ја објавил ''Теоријата за концентричните сфери на Сајмс'' во 1878 г., за да ја исправи работата. Сер Џон Лесли предложил теорија за шуплива Земја во своето дело ''Елементи на природната филозофија'' (1829, стр. 449–453). [[Вилијам Ферфилд Ворен]], во својата книга ''Пронајдениот рај — Колевката на човечкиот род на Северниот Пол'' (1885), го претставил своето верување дека човештвото потекнува од континент во Арктикот наречен [[Хипербореја]]. Ова влијаело на некои рани поборници за шупливата Земја. Според Маршал Гарднер, и [[Ескими|Ескимите]] и [[Монголци|Монголците]] дошле од внатрешноста на Земјата преку влез на Северниот Пол.<ref>{{cite book |title=A Journey to the Earth's Interior |first=Маршал |last=Гарднер |publisher=Mokelukne Hill Press |year=1974 |isbn=0-7873-1192-8}}</ref> === XX век === ''NEQUA или Проблемот на вековите'', првично објавен како серијал во весник во Топика, Канзас во 1900 г., се смета за ран феминистички утописки роман. Во него се споменува теоријата на Џон Кливс Сајмс за да се објасни дејството што се одвива во шуплива Земја. Ран поборник за шупливата Земја од почетокот на [[20 век|XX век]], [[Вилијам Рид (автор)|Вилијам Рид]], ја напишал книгата ''Фантом на половите'' во 1906 г. Тој ја поддржувал идејата за шуплива Земја, но без внатрешни обвивки или внатрешно сонце. [[Спиритуализам|Спиритуалистичката]] писателка Валбурга, леди Паџет во својата книга ''Разговори со невидлив пријател'' била меѓу првите писатели што ја споменале хипотезата за шуплива Земја. Таа тврдела дека постојат градови под пустина, каде што се преселиле луѓето од [[Атлантида]]. Таа рекла дека влез во подземното царство ќе биде откриен во [[21 век|XXI век]].<ref>Паџет Валбурга, ''Colloquies with an unseen friend'', William Rider & Son., Лондон, 1909, стр. 36</ref> Маршал Гарднер ја напишал книгата ''Патување до внатрешноста на Земјата'' во 1913 г. и објавил проширено издание во 1920 г. Сместил внатрешно сонце во Земјата и изградил работен модел на шупливата Земја, кој го патентирал ({{US patent|1096102}}). Гарднер не го спомнал Рид, но го критикувал Сајмс за неговите идеи. Во истиот период, [[Владимир Обручев]] напишал роман насловен ''[[Плутонија]]'', во кој шупливата Земја поседувала внатрешно сонце и била населена со праисториски видови. Внатрешноста била поврзана со површината преку отвор на [[Арктик|Арктикот]]. Истражувачот [[Фердинанд Антони Осендовски]] дискутирал за шупливата Земја во својата книга од 1922 г. насловена ''Ѕверови, луѓе и богови''. Осендовски рекол дека му било кажано за подземно царство сместено во внатрешноста на Земјата. [[Будисти|Будистите]] го познавале како [[Агарта]].<ref>Фердинанд Осендовски (1922). ''Beasts, Men and Gods''. Њујорк: E. P. Dutton & Company.</ref> [[Џорџ Папашвили]] во својата книга ''Сѐ може да се случи'' тврдел дека кога бил на [[Кавказ]], открил пештера што содржела човечки скелети „со глави големи колку корпи“ и древен тунел што водел кон центарот на Земјата. Еден човек влегол во тунелот и никогаш не се вратил.<ref>Џорџ и Хелен Папашвили, ''Anything Can Happen'', Harper & Bros., Њујорк, 1940</ref> Романописецот [[Лобсанг Рампа]] во својата книга ''Пештерата на древните'' рекол дека постои систем на подземни комори под [[Хималаи|Хималаите]] на [[Тибет]], исполнет со древни машини, записи и богатства.<ref>''Cave of the Ancients'', Лобсанг Рампа, [[Random House]], 1993</ref> [[Мајкл Грамли]], [[криптозоолог]], ги поврзал [[Бигфут]] и другите [[криптид|криптиди]] со древни подземни системи од тунели.<ref>''There are Giants in the Earth'', Мајкл Грамли, Panther Books, 1976, стр. 42–47</ref> Според писателот на теми за [[древни астронаути]], [[Питер Колосимо]], бил виден [[робот]] како влегува во тунел под [[манастир]] во Монголија. Колосимо исто така тврдел дека била видена светлина од подземјето во Азербејџан.<ref>[[Питер Колосимо]], ''Not of this World'', Sphere Books 1974 {{ISBN|0-7221-5309-0}}; види и: ''Timeless Earth'', Citadel Pr, 1988 {{ISBN|0-8065-1070-6}}</ref> Колосимо и други писатели како [[Роберт Шару]] овие дејности ги поврзувале со [[НЛО|НЛО]]. Книгата ''Шупливата Земја'' (1964) од д-р [[Рејмонд В. Бернард]] ја претставува идејата дека НЛО-а доаѓаат од внатрешноста на Земјата, наведува дека прстенестата маглина го докажува постоењето на шупливи светови и шпекулира за судбината на [[Атлантида]] и потеклото на летачките чинии.<ref>{{cite book|last=Reece|first=Gregory L.|title=UFO Religion: Inside Flying Saucer Cults and Culture|url=https://archive.org/details/uforeligioninsid00reec|url-access=limited|publisher=I. B. Tauris|year=2007|page=[https://archive.org/details/uforeligioninsid00reec/page/n27 17]|isbn=978-1-84511-451-0}}</ref> Напис од [[Мартин Гарднер]] открил дека Волтер Зигмајстер го користел псевдонимот „Бернард“, но дури со објавувањето на книгата ''Подземни светови: 100.000 години змејови, џуџиња, мртви, изгубени раси и НЛО од внатрешноста на Земјата'' (1989) од Волтер Кафтон-Минкел, врската помеѓу Бернард и Зигмајстер станала позната за јавноста.<ref>Волтер Кафтон-Минкел, ''Subterranean Worlds: 100,000 Years of Dragons, Dwarfs, the Dead, Lost Races and Ufos from Inside the Earth'', [[Loompanics Unlimited]], 1989 {{ISBN|978-1559500159}}</ref> Научнофантастичното [[списание]] ''[[Amazing Stories]]'' промовирало една таква идеја од 1945 до 1949 г. како „Мистеријата Шејвер“. Уредникот на списанието, [[Рејмонд А. Палмер|Реј Палмер]], објавил серија приказни од [[Ричард Шарп Шејвер]], кој тврдел дека надмоќна праисториска раса изградила [[саќе]] од пештери во Земјата и дека нивните деградирани потомци, познати како „Деро“, сѐ уште живеат таму, користејќи ги фантастичните машини напуштени од древните раси за да ги мачат оние од нас што живеат на површината. Како една од карактеристиките на ова мачење, Шејвер опишал „гласови“ за кои се тврдело дека доаѓаат од необјаснив извор. Илјадници читатели напишале за да потврдат дека и тие ги слушнале ѓаволските гласови од внатрешноста на Земјата. ''Изгубените континенти и шупливата Земја'' (1998) од [[Дејвид Хачер Чилдрес]] ги препечатила приказните на Палмер и ја бранела идејата за шупливата Земја заснована на наводни системи од тунели под Јужна Америка и Централна Азија.<ref>[[Дејвид Хачер Чилдрес]], ''Lost Continents and the Hollow Earth'', Adventures Unlimited Press, 1998 {{ISBN|978-0932813633}}</ref> Поборниците за шупливата Земја тврделе за голем број различни места за влезовите што водат во внатрешноста на планетата. Покрај Северниот и [[Јужен Пол|Јужниот Пол]], како места биле наведени: [[Париз]] во Франција,<ref>''Alien races and Fantastic Civilizations'', Серж Итин, Berkeley Medallion Books, 1975, стр. 109–132 – In the Bowels of the Earth: Се однесува на мистериозните катакомби под Париз и други подземни мистерии кои водат во внатрешноста на Земјата.</ref> [[Стафордшир]] во Англија,<ref>''The Under-People'', Ерик Норман, Award Books, 1969</ref> [[Монтреал]] во Канада,<ref>''Inner Earth People And Outer Space People'', Вилијам Л. Блесинг, Inner Light Publications, 2008 издание {{ISBN|1-60611-036-5}}</ref> [[Хангџоу]] во Кина,<ref>''Chinese ghouls and goblins'', Џи Вилоуби-Мид, Stokes co, 1929</ref> и [[Амазон|Амазонската Прашума]].<ref>''Mysteries of Ancient South America'', Харолд Т. Вилкинс, Citadel Press, Њујорк, 1956</ref> == Во популарната култура == Во 1975 г., јапонскиот уметник [[Таданори Јоко]] искористил елементи од легендата за [[Агарта]], заедно со други [[Источна култура|источни]] подземни митови, за да прикаже напредна цивилизација на насловната страна на албумот ''[[Агарта (албум)|Agharta]]'' на џез-музичарот [[Мајлс Дејвис]].<ref>{{cite book|last=Buchwald|first=Dagmar|chapter=Black Sun Underground: The Music of AlieNation|year=2012|editor1-first=Hanjo|editor1-last=Berressem|editor2-first=Michael|editor2-last=Bucher|editor3-first=Uwe|editor3-last=Schwagmeier|title=Between Science and Fiction: The Hollow Earth as Concept and Conceit|publisher=LIT Verlag Munster|isbn=978-3-643-90228-3|page=109}}</ref> Јоко изјавил дека делумно бил вдахнат од книгата ''Шупливата Земја'' ([[Англиски јазик|англ]]. ''The Hollow Earth'') на [[Рејмонд В. Бернард]] од 1969 г.<ref>{{cite book|last1=Thorgerson|first1=Storm|author-link1=Storm Thorgerson|last2=Powell|first2=Aubrey|author-link2=Aubrey Powell (designer)|year=1999|title=100 Best Album Covers|publisher=[[Dorling Kindersley|DK Publishing]]|isbn=0-7894-4951-X|page=20}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * ''[https://web.archive.org/web/20130818033028/http://www.facstaff.bucknell.edu/dgriffin/Research/Griffin-HE_in_Science.pdf What Curiosity in the Structure: The Hollow Earth in Science]'' * ''[https://www.loc.gov/rr/scitech/SciRefGuides/hollowearth.html Library of Congress References]'' * ''[http://publicdomainreview.org/2011/10/10/stories-of-a-hollow-earth/ Stories of a Hollow Earth]'' * ''[http://www.skepdic.com/hollowearth.html Skeptic Dictionary: Hollow Earth]'' * "[https://books.google.com/books?id=p4o9AQAAIAAJ Is Our Globe Hollow?]", ''[[Scientific American]]'', 13 јули 1878, стр.&nbsp;20 * [https://hatch.kookscience.com/w/index.php?title=Marshall_B._Gardner&oldid=23985 Marshall Gardner] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Теми во научната фантастика]] [[Категорија:Мисловни опити]] [[Категорија:Псевдонаука]] [[Категорија:Застарени научни теории]] kg81yo7r3m2r8tg28cl4olr68az9am0 0 1398460 5583300 2026-06-27T12:03:05Z Forbidden History 89259 Основна страна 5583300 wikitext text/x-wiki '''Бранка Кимова-Најдова''' ({{Роден на|||1921}} во {{роден во|Велес}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1104}}</ref> == Животопис == Таа била монополска работничка на напредното работничко движење му припаѓала од предвоена [[Кралство Југославија|Југославија]] и учествувала во сите демонстрации одржувани во [[Велес]]. Во 1941 година била опфатена и во читачка група. Куќата ја ставила на располагање на Месниот Комитет на [[КПЈ]] - Велес за престој на илегалци, како и за одржување илегални состаноци. Повремено била ползувана како курир. Пренесувала илегалци, пропаганден и партиски материјал. Била секретар во друштвото „Надежда“.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кимова-Најдова, Бранка}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] hnccm9geqgk79n6tx9fkvgdksclnbpx 0 1398461 5583302 2026-06-27T12:08:04Z Forbidden History 89259 Основна страна 5583302 wikitext text/x-wiki '''Љубица Цветковска Кимова''' ({{Роден на|18|октомври|1926}} во {{роден во|Страчинци}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1104}}</ref> == Животопис == Како симпатизер на [[НОД]] повремено го помагала движењето во заднината во [[Страчинци|селото]]. Во септември 1944 година стапила како борец во [[Шеснаесетта македонска ударна бригада|Шеснаесеттата македонска ударна бригада]], III баталјон.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кимова, Љубица}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 8hy1p1h8cq4baoy9fi65x4rdc1ozztd 14 1398462 5583303 2026-06-27T12:08:48Z Forbidden History 89259 Категорија 5583303 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Страчинци]] bh124b7b2zqr93egjjqefda76c42igh 0 1398463 5583305 2026-06-27T12:11:49Z Forbidden History 89259 Основна страна 5583305 wikitext text/x-wiki '''Горица Кипарова''' ({{Роден на|||1928}} во {{роден во|Прилеп}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1104}}</ref> == Животопис == Делувала во [[Прилеп|родниот град]] од летото 1943 година, како член на [[СКОЈ]]. Формирала младинска група и раководела со неа. Со групата собирала народна помош. Повремено чувала илегалци.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кипарова, Горица}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] h76ebx36vq2ofyijhivldvkf525csck 0 1398464 5583307 2026-06-27T12:16:04Z Forbidden History 89259 Основна страна 5583307 wikitext text/x-wiki '''Божана Кипријановска''' ({{Роден на|||1890}} во {{роден во|Бајловце}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1104-1105}}</ref> == Животопис == Нејзиниот дом бил партизанска база, а таа ги организирала жените во селото во подготвување храна и изработување на топла облека. Во својот дом чувала и негувала ранети борцн.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кипријановска, Божана}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 5o9b9mejxtdsh4fqfqb8cnd4ryli712 0 1398465 5583309 2026-06-27T12:18:45Z Forbidden History 89259 Основна страна 5583309 wikitext text/x-wiki '''Тодорка Кипрова''' ({{Роден на|||1908}} во {{роден во|Челопек (Кумановско)}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1105}}</ref> == Животопис == Учествувала во [[НОД]] од летото 1943 година. Давала храна и собирала народна помош за борците во НОВ и партизанските одреди на Македонија.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кипрова, Тодорка}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] f2ny7r4jf6zxdfxg0hymepeore1efln 0 1398466 5583313 2026-06-27T12:37:25Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1354823929|Acokanthera]]“ 5583313 wikitext text/x-wiki {{Автоматска таксокутија|image=Acokanthera oblongifolia - poison arrow plant - from-DC1.jpg|image_caption=Poison arrow plant, ''[[Acokanthera oblongifolia]]''|display_parents=2|taxon=Acokanthera|synonyms_ref=<ref name=harriet/>|synonyms=*''Toxicophlaea'' <small>Harv.</small>}}{{Таксонска лента}}'''''Acokanthera''''' - [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Кучешки чемери|Apocynaceae]]. Опфаќа 5 [[Вид (биологија)|видови]] и главно е ограничен на [[Африка]], иако ''A. schimperi'' се јавува и во [[Јемен]]. Неговиот сок содржи смртоносен токсин ''ouabain'', [[гликозид]] кој предизвикува срцева слабост. Сокот е меѓу најчесто користените во отровите за стрели,<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/b29010019|title=Dictionary of New Medical Terms|last=Gould|first=George M.|publisher=Bailliere Tindall & Cox|year=1905|location=London|pages=[https://archive.org/details/b29010019/page/36 36]|quote=poison.}}</ref> вклучувајќи ги и оние што се користат за ловокрадство на слонови.<ref>{{Наведена книга|title=[[The Shamba Raiders]]|last=Kinloch|first=Bruce|publisher=Ashford|year=1988|isbn=1852530359|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/shambaraidersmem0000kinl/page/21 21]|author-link=Bruce Kinloch}}</ref> [[Податотека:Acokanthera_schimperi_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-150.jpg|лево|мини|312x312пкс|''Acokanthera schimperi''<br />од Келеровиот Medizinal Pflanzen 1897 година]] Отровот што го содржи делува така што го запира срцето, како и повеќето други отрови за стрели. ; <nowiki>Видови:</nowiki> * ''Acokanthera laevigata'' <small>Kupicha</small> - [[Танзанија]], [[Малави]] * ''Acokanthera oblongifolia'' <small>(Hochst.) Benth.</small> <small>& Hook.f. ex BDJacks.</small> - [[Мозамбик]], [[Јужна Африка]] * ''Acokanthera oppositifolia'' <small>(Lam.) Codd</small> - широко распространета од северната покраина Кејп до [[Демократска Република Конго|ДР Конго]] и [[Танзанија]] * ''Acokanthera rotundata'' <small>(Codd) Kupicha</small> - [[Зимбабве]], [[Есватини]], Источна [[Јужна Африка]] * ''Acokanthera schimperi'' <small>(A.DC.) Schweinf.</small> - [[Јемен]], [[Еритреја]], [[Џибути]], [[Етиопија]], [[Сомалија]], [[Сокотра]], [[Кенија]], [[Танзанија]], [[Руанда]], [[ДР Конго]] == Наводи == {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Acokanthera]] 7eyi6kyxeumtngklwc50qt0t84k6vn1 5583320 5583313 2026-06-27T12:47:29Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5583320 wikitext text/x-wiki {{Автоматска таксокутија |image=Acokanthera oblongifolia - poison arrow plant - from-DC1.jpg |image_caption=Poison arrow plant, ''[[Acokanthera oblongifolia]]'' |display_parents=2 |taxon=Acokanthera |synonyms_ref=<ref name=harriet/> |synonyms=*''Toxicophlaea'' <small>Harv.</small> }} '''''Acokanthera''''' — [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Кучешки чемери|Apocynaceae]]. Опфаќа 5 [[Вид (биологија)|видови]] и главно е ограничен на [[Африка]], иако ''A. schimperi'' се јавува и во [[Јемен]]. Неговиот сок содржи смртоносен токсин ''ouabain'', [[гликозид]] кој предизвикува срцева слабост. Сокот е меѓу најчесто користените во отровите за стрели,<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/b29010019|title=Dictionary of New Medical Terms|last=Gould|first=George M.|publisher=Bailliere Tindall & Cox|year=1905|location=London|pages=[https://archive.org/details/b29010019/page/36 36]|quote=poison.}}</ref> вклучувајќи ги и оние што се користат за ловокрадство на слонови.<ref>{{Наведена книга|title=[[The Shamba Raiders]]|last=Kinloch|first=Bruce|publisher=Ashford|year=1988|isbn=1852530359|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/shambaraidersmem0000kinl/page/21 21]|author-link=Bruce Kinloch}}</ref> [[Податотека:Acokanthera_schimperi_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-150.jpg|лево|мини|312x312пкс|''Acokanthera schimperi''<br />од Келеровиот Medizinal Pflanzen 1897 година]] Отровот што го содржи делува така што го запира срцето, како и повеќето други отрови за стрели. ; Видови: * ''Acokanthera laevigata'' <small>Kupicha</small> - [[Танзанија]], [[Малави]] * ''Acokanthera oblongifolia'' <small>(Hochst.) Benth.</small> <small>& Hook.f. ex BDJacks.</small> - [[Мозамбик]], [[Јужна Африка]] * ''Acokanthera oppositifolia'' <small>(Lam.) Codd</small> - широко распространета од северната покраина Кејп до [[Демократска Република Конго|ДР Конго]] и [[Танзанија]] * ''Acokanthera rotundata'' <small>(Codd) Kupicha</small> - [[Зимбабве]], [[Есватини]], Источна [[Јужна Африка]] * ''Acokanthera schimperi'' <small>(A.DC.) Schweinf.</small> - [[Јемен]], [[Еритреја]], [[Џибути]], [[Етиопија]], [[Сомалија]], [[Сокотра]], [[Кенија]], [[Танзанија]], [[Руанда]], [[ДР Конго]] == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Acokanthera]] 500o3zv80mxfpgljuq8b0hd5zbx5zqm 5583323 5583320 2026-06-27T12:53:13Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5583323 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Автоматска таксокутија |image=Acokanthera oblongifolia - poison arrow plant - from-DC1.jpg |image_caption=Poison arrow plant, ''[[Acokanthera oblongifolia]]'' |display_parents=2 |taxon=Acokanthera |synonyms_ref=<ref name=harriet/> |synonyms=*''Toxicophlaea'' <small>Harv.</small> }} '''''Acokanthera''''' — [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Кучешки чемери|Apocynaceae]]. Опфаќа 5 [[Вид (биологија)|видови]] и главно е ограничен на [[Африка]], иако ''A. schimperi'' се јавува и во [[Јемен]].<ref name=harriet>[http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=2156 Kew World Checklist of Selected Plant Families]</ref> Неговиот сок содржи смртоносен токсин ''ouabain'', [[гликозид]] кој предизвикува срцева слабост. Сокот е меѓу најчесто користените во отровите за стрели,<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/b29010019|title=Dictionary of New Medical Terms|last=Gould|first=George M.|publisher=Bailliere Tindall & Cox|year=1905|location=London|pages=[https://archive.org/details/b29010019/page/36 36]|quote=poison.}}</ref> вклучувајќи ги и оние што се користат за ловокрадство на слонови.<ref>{{Наведена книга|title=The Shamba Raiders|last=Kinloch|first=Bruce|publisher=Ashford|year=1988|isbn=1852530359|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/shambaraidersmem0000kinl/page/21 21]|author-link=}}</ref> [[Податотека:Acokanthera_schimperi_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-150.jpg|лево|мини|312x312пкс|''Acokanthera schimperi''<br />од Келеровиот Medizinal Pflanzen 1897 година]] Отровот што го содржи делува така што го запира срцето, како и повеќето други отрови за стрели. ; Видови: * ''Acokanthera laevigata'' <small>Kupicha</small> - [[Танзанија]], [[Малави]] * ''Acokanthera oblongifolia'' <small>(Hochst.) Benth.</small> <small>& Hook.f. ex BDJacks.</small> - [[Мозамбик]], [[Јужна Африка]] * ''Acokanthera oppositifolia'' <small>(Lam.) Codd</small> - широко распространета од северната покраина Кејп до [[Демократска Република Конго|ДР Конго]] и [[Танзанија]] * ''Acokanthera rotundata'' <small>(Codd) Kupicha</small> - [[Зимбабве]], [[Есватини]], Источна [[Јужна Африка]] * ''Acokanthera schimperi'' <small>(A.DC.) Schweinf.</small> - [[Јемен]], [[Еритреја]], [[Џибути]], [[Етиопија]], [[Сомалија]], [[Сокотра]], [[Кенија]], [[Танзанија]], [[Руанда]], [[ДР Конго]] == Наводи == {{Наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Acokanthera }} {{Викивидови-ред|Acokanthera }} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Acokanthera]] b3oygru4g28ddxon5ne98bdtsqacrqf 10 1398467 5583316 2026-06-27T12:40:41Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{Don't edit this line {{{machine code|}}}|{{{1}}} |rank=genus |link={{subst:#titleparts:{{subst:PAGENAME}}|2|2}} |parent=Carisseae |extinct= |refs=<!--Се прикажуваат само на оваа страница. Не ставајте ознаки „<ref>“ --> }} 5583316 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}}|{{{1}}} |rank=genus |link=Acokanthera |parent=Carisseae |extinct= |refs=<!--Се прикажуваат само на оваа страница. Не ставајте ознаки „<ref>“ --> }} qmom202yxrd0bf1vqyxwf0ifphi6rbe 10 1398468 5583317 2026-06-27T12:43:56Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{Don't edit this line {{{machine code|}}}|{{{1}}} |rank=Tribus |link={{subst:#titleparts:{{subst:PAGENAME}}|2|2}} |parent=Rauvolfioideae |extinct= |refs=<!--Се прикажуваат само на оваа страница. Не ставајте ознаки „<ref>“ --> }} 5583317 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}}|{{{1}}} |rank=Tribus |link=Carisseae |parent=Rauvolfioideae |extinct= |refs=<!--Се прикажуваат само на оваа страница. Не ставајте ознаки „<ref>“ --> }} po0mdv803wq9yrtko4kbz13mdmwh10s 1 1398469 5583321 2026-06-27T12:47:42Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5583321 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1398470 5583330 2026-06-27T13:35:13Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: {{Infobox person | name = Гешо Станишев | native_name = | native_name_lang = | image = | image_size = | image_upright = | landscape = | caption = | birth_name = Георги Станишев | birth_date = {{роден на|||1780}} | birth_place = {{роден во|Крушево}}, [[Отоманско Царство]] | baptised... 5583330 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Гешо Станишев | native_name = | native_name_lang = | image = | image_size = | image_upright = | landscape = | caption = | birth_name = Георги Станишев | birth_date = {{роден на|||1780}} | birth_place = {{роден во|Крушево}}, [[Отоманско Царство]] | baptised = | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1830|||1780||}} | death_place = {{починал во|Неврокоп}}, [[Отоманско Царство]] | monuments = | nationality = [[Отоманско Царство|Отоманец]] | ethnicity = [[Македонец]] | other_names = | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = [[зограф]], [[копаничар]] | years_active = | era = | employer = | organization = | known_for = | notable_works = | style = | title = | term = | predecessor = | successor = | spouse = | children = [[Димитар Станишев|Димитар]], [[Антон Станишев|Антон]] и Петар | mother = | father = | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''Георги (Гешо) Станишев''' ([[Крушево]], {{Околу|[[1780]]}} – [[Неврокоп]], {{Околу|[[1830]]}}) — [[Македонци|македонски]] [[копаничар]] и [[зограф]], претставник на [[Дебарска школа|Дебарската школа]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://tresonce.mk/licnosti/semejstva-graditeli/|title=Семејства и лози на градители од Тресонче|work=Тресонче|accessdate=27 јуни 2026}}</ref> == Животопис == Роден е околу 1780 г. или 1776–1781 г.<ref name=":0" /> во градот [[Крушево]], во семејството на Станиш, кој се иселил во немирните години околу 1770 г. од с. [[Тресонче]] во [[Мијачијата]]. Се занимавал со [[Архитектура|градителство]] и [[копаничарство]]. Според некои претпоставки, неколку години работел кај [[Рензовци]],<ref name="Василиев 191">{{Василиев|191}}</ref> а подоцна основал своја тајфа. Работел како резбар во [[Мелник]] и [[Неврокопско]] во [[Пиринска Македонија]].<ref>Милчева, Христина. Разговор за дърворезбата, Издателство Отечество, София, 1989, стр.43</ref> Починал во [[Неврокоп]] околу 1830 г. Имал три сина: [[Димитар Станишев|Димитар]] и [[Антон Станишев|Антон]] – резбари и Петар – трговец.<ref name="Василиев 191" /> == Родословие == {{Станишеви (крушевчани)}} == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Станишев, Гешо}} [[Категорија:Македонски зографи]] [[Категорија:Македонски копаничари]] [[Категорија:Станишеви (крушевчани)]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Тресонче]] ppkxhlujaxrp4scar2aq3hbdnux0ifj 5583332 5583330 2026-06-27T13:41:48Z SpectralWiz 106165 5583332 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Гешо Станишев | native_name = | native_name_lang = | image = | image_size = | image_upright = | landscape = | caption = | birth_name = Георги Станишев | birth_date = {{роден на|||1780}} | birth_place = {{роден во|Крушево}}, [[Отоманско Царство]] | baptised = | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1830|||1780||}} | death_place = {{починал во|Неврокоп}}, [[Отоманско Царство]] | monuments = | nationality = [[Отоманско Царство|Отоманец]] | ethnicity = [[Македонец]] | other_names = | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = [[зограф]], [[копаничар]] | years_active = | era = | employer = | organization = | known_for = | notable_works = | style = | title = | term = | predecessor = | successor = | spouse = | children = [[Димитар Станишев|Димитар]], [[Антон Станишев|Антон]] и Петар | mother = | father = | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''Георги (Гешо) Станишев''' ([[Крушево]], {{Околу|[[1780]]}} – [[Неврокоп]], {{Околу|[[1830]]}}) — [[Македонци|македонски]] [[копаничар]] и [[зограф]], претставник на [[Дебарска школа|Дебарската школа]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://tresonce.mk/licnosti/semejstva-graditeli/|title=Семејства и лози на градители од Тресонче|work=Тресонче|accessdate=27 јуни 2026}}</ref> == Животопис == Роден е околу 1780 г. или 1776–1781 г.<ref name=":0" /> во градот [[Крушево]], во семејството на Станиш, кој се иселил во немирните години околу 1770 г. од с. [[Тресонче]] во [[Мијачијата]]. Се занимавал со [[Архитектура|градителство]] и [[копаничарство]]. Според некои претпоставки, неколку години работел кај [[Рензовци]],<ref name="Василиев 191">{{Василиев|191}}</ref> а подоцна основал своја тајфа. Работел како резбар во [[Мелник]] и [[Неврокопско]] во [[Пиринска Македонија]].<ref>Милчева, Христина. Разговор за дърворезбата, Издателство Отечество, София, 1989, стр.43</ref> Починал во [[Неврокоп]] околу 1830 г. Имал три сина: [[Димитар Станишев|Димитар]] и [[Антон Станишев|Антон]] – резбари и Петар – трговец.<ref name="Василиев 191" /> == Родословие == {{Станишеви (крушевчани)}} == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Станишев, Гешо}} [[Категорија:Македонски зографи]] [[Категорија:Македонски копаничари]] [[Категорија:Станишеви (крушевчани)]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Тресонче]] [[Категорија:Претставници на Дебарската школа]] aqdpzshl56au3oj55a0fwkfzjph4whf 5583391 5583332 2026-06-27T18:38:23Z SpectralWiz 106165 5583391 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Гешо Станишев | native_name = | native_name_lang = | image = | image_size = | image_upright = | landscape = | caption = | birth_name = Георги Станишев | birth_date = {{роден на|||1780}} | birth_place = {{роден во|Крушево}}, [[Отоманско Царство]] | baptised = | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1830|||1780||}} | death_place = {{починал во|Неврокоп}}, [[Отоманско Царство]] | monuments = | nationality = [[Отоманско Царство|Отоманец]] | ethnicity = [[Македонец]] | other_names = | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = [[зограф]], [[копаничар]] | years_active = | era = | employer = | organization = | known_for = | notable_works = | style = | title = | term = | predecessor = | successor = | spouse = | children = [[Димитар Станишев|Димитар]], [[Антон Станишев|Антон]] и Петар | mother = | father = | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''Георги (Гешо) Станишев''' ([[Крушево]], {{Околу|[[1780]]}} – [[Неврокоп]], {{Околу|[[1830]]}}) — [[Македонци|македонски]] [[копаничар]] и [[зограф]], претставник на [[Дебарска школа|Дебарската школа]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://tresonce.mk/licnosti/semejstva-graditeli/|title=Семејства и лози на градители од Тресонче|work=Тресонче|accessdate=27 јуни 2026}}</ref> == Животопис == Роден е околу 1780 г. или 1776–1781 г.<ref name=":0" /> во градот [[Крушево]], во семејството на Станиш, кој се иселил во немирните години околу 1770 г. од с. [[Тресонче]] во [[Мијачијата]]. Се занимавал со [[Архитектура|градителство]] и [[копаничарство]]. Според некои претпоставки, неколку години работел кај [[Рензовци]],<ref name="Василиев 191">{{Василиев|191}}</ref> а подоцна основал своја тајфа. Работел како резбар во [[Мелник]] и [[Неврокопско]] во [[Пиринска Македонија]].<ref>Милчева, Христина. Разговор за дърворезбата, Издателство Отечество, София, 1989, стр.43</ref> Починал во [[Неврокоп]] околу 1830 г. Имал три сина: [[Димитар Станишев|Димитар]] и [[Антон Станишев|Антон]] – резбари и Петар – трговец.<ref name="Василиев 191" /> == Родословие == {{Станишеви (крушевчани)}} == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Станишев, Гешо}} [[Категорија:Македонски зографи]] [[Категорија:Македонски копаничари]] [[Категорија:Станишеви (крушевски род)]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Тресонче]] [[Категорија:Претставници на Дебарската школа]] q1oyyzwdc3zjmrfpj1ombvakx0d2dv8 10 1398471 5583331 2026-06-27T13:38:18Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: {{familytree/start|style=margin: 0 auto}} {{Familytree| | | | | SS| |SS = Станиш<br />(1751&nbsp;–&nbsp;?)}} {{Familytree| | | | | |!| | | | |}} {{Familytree| | | | | GS| |GS = [[Гешо Станишев]]<br />({{околу|1780}}&nbsp;–&nbsp;{{околу|1830}})}} {{Familytree| |,|-|-|-|+|-|-|-|.| |}} {{Familytree|DG| |AG| |PG| |DG=[[Димитар Станишев (резбар)|Димитар Гешов]]<br />(1806&nbsp;–&nbsp;1866... 5583331 wikitext text/x-wiki {{familytree/start|style=margin: 0 auto}} {{Familytree| | | | | SS| |SS = Станиш<br />(1751&nbsp;–&nbsp;?)}} {{Familytree| | | | | |!| | | | |}} {{Familytree| | | | | GS| |GS = [[Гешо Станишев]]<br />({{околу|1780}}&nbsp;–&nbsp;{{околу|1830}})}} {{Familytree| |,|-|-|-|+|-|-|-|.| |}} {{Familytree|DG| |AG| |PG| |DG=[[Димитар Станишев (резбар)|Димитар Гешов]]<br />(1806&nbsp;–&nbsp;1866) |AG=[[Антон Станишев|Антон Гешов]]<br />(1828&nbsp;–&nbsp;1904) |PG = Петар Гешов}} {{Familytree/end}}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за македонски родови|Станишеви]] [[Категорија:Станишеви (крушевчани)| ]] </noinclude> tkevg0wljex2c2n9ufyrdz9166j7owd 0 1398472 5583335 2026-06-27T13:58:55Z Ehrlich91 24281 нс 5583335 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Успение на Пресвета Богородица |слика = Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Драслајца.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Дебарско-кичевска |намесништво = Струшко |парохија = Четврта струшка |координати = {{coord|41|13|1|N|20|41|28|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Драслајца |општина = Струга |држава = Македонија |патрон = [[Богородица]] |изградба = |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Успение на Пресвета Богородица''' — главна селска [[Црква (градба)|црква]] во струшкото село [[Драслајца]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа на излезот од селото, во близината на последните куќи, и е сместена од левата страна на патот. == Историја == Црквата не се знае кога е точно подигната, но [[Јован Трифуноски]] има запишано дека по традицијата што се пренесува таа била подигната од мештаните кои живееле во [[Драслајца]] пред да дојдат денешните селски родови.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=234-236|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> == Архитектура == === Фрескоживопис === Црквата е целосно живописана во внатрешноста. === Икони и иконостас === Црквата поседува дрвен иконостас. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Гробишта во Драслајца.jpg|Селските гробишта Податотека:Црквата Света Богородица во Драслајца 02.jpg|Внатрешноста Податотека:Црквата Света Богородица во Драслајца 10.jpg|Иконостасот Податотека:Црквата Света Богородица во Драслајца 12.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црквата Света Богородица во Драслајца 13.jpg|Куполата Податотека:Црквата Света Богородица во Драслајца 14.jpg|Камбанаријата Податотека:Црквата Света Богородица во Драслајца 15.jpg|Поглед на црквата </gallery> == Поврзано == * [[Струшко архијерејско намесништво]] * [[Четврта струшка парохија]] * [[Драслајца]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dormition of the Theotokos Church (Draslajca)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Успение, Драслајца}} [[Категорија:Храмови посветени на Успението на Пресвета Богородица во Македонија|Драслајца]] tupvwemhx0t4dlwv4hqccutf08nqdfn 1 1398473 5583337 2026-06-27T14:03:30Z Ehrlich91 24281 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} 5583337 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} pc5t1ci4uc5ulu5qdop9ehuedaq01ux 0 1398474 5583370 2026-06-27T16:14:20Z Joker from Debar 134439 Создадена страница со: {{Infobox football biography 3 | playername = Николас Отаменди | image = [[Податотека:Argentina team in St. Petersburg (cropped) Otamendi.jpg|200px]] | fullname = Николас Ернан Гонсало Отаменди<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of Players: Argentina |publisher=FIFA |page=... 5583370 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Николас Отаменди | image = [[Податотека:Argentina team in St. Petersburg (cropped) Otamendi.jpg|200px]] | fullname = Николас Ернан Гонсало Отаменди<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of Players: Argentina |publisher=FIFA |page=1 |date=15 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=11 June 2019}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1988|2|12}}<ref name=PLprofile/> | cityofbirth = {{роден во|Буенос Аирес|}} | countryofbirth = [[Аргентина]] | nationality = {{flagsport|ARG}} [[Аргентина]] | height = {{height|m=1.83}}<ref>{{cite web |url=https://www.slbenfica.pt/en-us/futebol/plantel-principal/Otamendi |title=Otamendi |publisher=S.L. Benfica |access-date=12 August 2022}}</ref> | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | currentclub = {{Fb team Benfica}} | clubnumber = 30 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Velez}} | years1 = 2007-2010 | caps1 = 40 | goals1 = 1 | clubs1 = {{Fb team Velez}} | years2 = 2010-2014 | caps2 = 77 | goals2 = 7 | clubs2 = {{Fb team Porto}} | years3 = 2014-2015 | caps3 = 35 | goals3 = 6 | clubs3 = {{Fb team Valencia}} | years4 = 2014 | caps4 = 12 | goals4 = 1 | clubs4 = →{{Fb team Atletico Mineiro}} | years5 = 2015-2020 | caps5 = 136 | goals5 = 8 | clubs5 = {{Fb team Manchester City}} | years6 = 2020-2026 | caps6 = 178 | goals6 = 12 | clubs6 = {{Fb team Benfica}} | years7 = 2026- | caps7 = 0 | goals7 = 0 | clubs7 = {{Fb team River Plate}} | nationalyears1 = 2009- | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 20 години|Аргентина 20]] | nationalyears2 = 2021-2024 | nationalcaps2 = 13 | nationalgoals2 = 7 | nationalteam2 = {{flagsport|ARG}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина (олимп.)]] | nationalyears3 = 2022- | nationalcaps3 = 18 | nationalgoals3 = 5 | nationalteam3 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] }} '''Николас Отаменди''' (роден на [[12 февруари]] [[1988]], во [[Буенос Аирес]]) — [[Аргентина|аргентински]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на {{Fb team (N) River Plate}} и на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|аргентинската репрезентација]]. {{Состав на Аргентина на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Отаменди, Николас}} [[Категорија:Фудбалери на ФК Порто]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Валенсија]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бенфика]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Аргентински фудбалери]] [[Категорија:Родени во 1988 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] nt8gw45zrayy4zfawug2r1ze4n7rb7y 5583420 5583370 2026-06-27T20:54:42Z Carshalton 30527 5583420 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Николас Отаменди | image = [[Податотека:Argentina team in St. Petersburg (cropped) Otamendi.jpg|200px]] | fullname = Николас Ернан Гонсало Отаменди<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of Players: Argentina |publisher=FIFA |page=1 |date=15 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=11 June 2019}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1988|2|12}}<ref name=PLprofile/> | cityofbirth = {{роден во|Буенос Аирес|}} | countryofbirth = [[Аргентина]] | nationality = {{flagsport|ARG}} [[Аргентина]] | height = {{height|m=1.83}}<ref>{{cite web |url=https://www.slbenfica.pt/en-us/futebol/plantel-principal/Otamendi |title=Otamendi |publisher=S.L. Benfica |access-date=12 August 2022}}</ref> | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | currentclub = {{Fb team Benfica}} | clubnumber = 30 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Velez}} | years1 = 2007-2010 | caps1 = 40 | goals1 = 1 | clubs1 = {{Fb team Velez}} | years2 = 2010-2014 | caps2 = 77 | goals2 = 7 | clubs2 = {{Fb team Porto}} | years3 = 2014-2015 | caps3 = 35 | goals3 = 6 | clubs3 = {{Fb team Valencia}} | years4 = 2014 | caps4 = 12 | goals4 = 1 | clubs4 = →{{Fb team Atletico Mineiro}} | years5 = 2015-2020 | caps5 = 136 | goals5 = 8 | clubs5 = {{Fb team Manchester City}} | years6 = 2020-2026 | caps6 = 178 | goals6 = 12 | clubs6 = {{Fb team Benfica}} | years7 = 2026- | caps7 = 0 | goals7 = 0 | clubs7 = {{Fb team River Plate}} | nationalyears1 = 2009- | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 20 години|Аргентина 20]] | nationalyears2 = 2021-2024 | nationalcaps2 = 13 | nationalgoals2 = 7 | nationalteam2 = {{flagsport|ARG}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина (олимп.)]] | nationalyears3 = 2022- | nationalcaps3 = 18 | nationalgoals3 = 5 | nationalteam3 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] }} '''Николас Отаменди''' (роден на [[12 февруари]] [[1988]], во [[Буенос Аирес]]) — [[Аргентина|аргентински]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на {{Fb team (N) River Plate}} и на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|аргентинската репрезентација]]. ==Титули== ; Велес Сарсфилд *'''[[Примера Дивисион (Аргентина)|Примера Дивисион]]''' : 1 : Клаусура 2009 ; Порто *'''{{Трофеј-Португалија (Примеира лига)}} [[Примеира лига]]''' : 3 : 2010-2011, 2011-2012, 2012-2013 *'''[[Податотека:Icon Trophy Taça de Portugal (Cup of Portugal).svg|10px]] [[Фудбалски куп на Португалија|Куп на Португалија]]''' : 1 : 2010-2011 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Португалија}} [[Суперкуп на Португалија]]''' : 3 : 2011, 2012, 2013 *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[УЕФА Лига Европа]]''' : 1 : 2010-2011 ; Манчестер Сити *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига на Англија|Премиер лига]]''' : 1 : 2017-2018, 2018-2019 *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[ФА куп]]''' : 1 : 2018–2019 *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Фудбалски Лига куп на Англија|Лига куп]]''' : 4 : 2015–2016, 2017–2018, 2018–2019, 2019–2020 *'''{{Трофеј-Комјунити Шилд}} [[ФА Комјунити Шилд|Комјунити Шилд]]''' : 2 : 2018, 2019 ; Бенфика *'''{{Трофеј-Португалија (Примеира лига)}} [[Примеира лига]]''' : 1 : 2022-2023 *'''[[Податотека:Icon Trophy Taça de Portugal (Cup of Portugal).svg|10px]] [[Фудбалски куп на Португалија|Куп на Португалија]]''' : 1 : 2024-2025 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Португалија}} [[Суперкуп на Португалија]]''' : 3 : 2023, 2025 ===Репрезентативни=== ; Аргентина *'''{{Трофеј-Светско првенство во фудбал}} [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство]]''' : 1 : [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] *'''[[Копа Америка]]''' : 1 : [[Копа Америка 2021|2021]], [[Копа Америка 2024|2024]] *'''[[Финалисима]]''' : 1 : [[Финалисима 2022|2022]] == Наводи == {{наводи}} {{Состав на Аргентина на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Отаменди, Николас}} [[Категорија:Фудбалери на ФК Порто]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Валенсија]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бенфика]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Аргентински фудбалери]] [[Категорија:Родени во 1988 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 4yvi30vbxhr73r6o9mh8qeval919h3v 5583422 5583420 2026-06-27T20:57:08Z Carshalton 30527 5583422 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Николас Отаменди | image = [[Податотека:Argentina team in St. Petersburg (cropped) Otamendi.jpg|200px]] | fullname = Николас Ернан Гонсало Отаменди<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of Players: Argentina |publisher=FIFA |page=1 |date=15 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=11 June 2019}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1988|2|12}}<ref name=PLprofile/> | cityofbirth = {{роден во|Буенос Аирес|}} | countryofbirth = [[Аргентина]] | nationality = {{flagsport|ARG}} [[Аргентина]] | height = {{height|m=1.83}}<ref>{{cite web |url=https://www.slbenfica.pt/en-us/futebol/plantel-principal/Otamendi |title=Otamendi |publisher=S.L. Benfica |access-date=12 August 2022}}</ref> | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | currentclub = {{Fb team Benfica}} | clubnumber = 30 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Velez}} | years1 = 2007-2010 | caps1 = 40 | goals1 = 1 | clubs1 = {{Fb team Velez}} | years2 = 2010-2014 | caps2 = 77 | goals2 = 7 | clubs2 = {{Fb team Porto}} | years3 = 2014-2015 | caps3 = 35 | goals3 = 6 | clubs3 = {{Fb team Valencia}} | years4 = 2014 | caps4 = 12 | goals4 = 1 | clubs4 = →{{Fb team Atletico Mineiro}} | years5 = 2015-2020 | caps5 = 136 | goals5 = 8 | clubs5 = {{Fb team Manchester City}} | years6 = 2020-2026 | caps6 = 178 | goals6 = 12 | clubs6 = {{Fb team Benfica}} | years7 = 2026- | caps7 = 0 | goals7 = 0 | clubs7 = {{Fb team River Plate}} | nationalyears1 = 2009- | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 20 години|Аргентина 20]] | nationalyears2 = 2021-2024 | nationalcaps2 = 13 | nationalgoals2 = 7 | nationalteam2 = {{flagsport|ARG}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина (олимп.)]] | nationalyears3 = 2022- | nationalcaps3 = 18 | nationalgoals3 = 5 | nationalteam3 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] }} '''Николас Отаменди''' (роден на [[12 февруари]] [[1988]], во [[Буенос Аирес]]) — [[Аргентина|аргентински]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на {{Fb team (N) River Plate}} и на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|аргентинската репрезентација]]. ==Титули== ; Велес Сарсфилд *'''[[Примера Дивисион (Аргентина)|Примера Дивисион]]''' : 1 : Клаусура 2009 ; Порто *'''{{Трофеј-Португалија (Примеира лига)}} [[Примеира лига]]''' : 3 : 2010-2011, 2011-2012, 2012-2013 *'''[[Податотека:Icon Trophy Taça de Portugal (Cup of Portugal).svg|10px]] [[Фудбалски куп на Португалија|Куп на Португалија]]''' : 1 : 2010-2011 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Португалија}} [[Суперкуп на Португалија]]''' : 3 : 2011, 2012, 2013 *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[УЕФА Лига Европа]]''' : 1 : 2010-2011 ; Манчестер Сити *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига на Англија|Премиер лига]]''' : 1 : 2017-2018, 2018-2019 *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[ФА куп]]''' : 1 : 2018–2019 *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Фудбалски Лига куп на Англија|Лига куп]]''' : 4 : 2015–2016, 2017–2018, 2018–2019, 2019–2020 *'''{{Трофеј-Комјунити Шилд}} [[ФА Комјунити Шилд|Комјунити Шилд]]''' : 2 : 2018, 2019 ; Бенфика *'''{{Трофеј-Португалија (Примеира лига)}} [[Примеира лига]]''' : 1 : 2022-2023 *'''[[Податотека:Icon Trophy Taça de Portugal (Cup of Portugal).svg|10px]] [[Фудбалски куп на Португалија|Куп на Португалија]]''' : 1 : 2024-2025 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Португалија}} [[Суперкуп на Португалија]]''' : 3 : 2023, 2025 ===Репрезентативни=== ; Аргентина *'''{{Трофеј-Светско првенство во фудбал}} [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство]]''' : 1 : [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] *'''[[Копа Америка]]''' : 1 : [[Копа Америка 2021|2021]], [[Копа Америка 2024|2024]] *'''[[Финалисима]]''' : 1 : [[Финалисима 2022|2022]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Аргентина |image3= Flag of Argentina.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/otamendi-nicolas/KSBVnX8R/ Николас Отаменди на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/nicolas-otamendi/profil/spieler/54781 Николас Отаменди на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/119289/nicolas-otamendi Николас Отаменди на espn] *[https://www.whoscored.com/players/75691/show/nicol%C3%A1s-otamendi Николас Отаменди на whoscored] {{Состав на Аргентина на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Отаменди, Николас}} [[Категорија:Фудбалери на ФК Порто]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Валенсија]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бенфика]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Аргентински фудбалери]] [[Категорија:Родени во 1988 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 4pkatkv78uz2kjh2tcs0nnsqt43av4y 5583423 5583422 2026-06-27T20:58:31Z Carshalton 30527 5583423 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Николас Отаменди | image = [[Податотека:Argentina team in St. Petersburg (cropped) Otamendi.jpg|200px]] | fullname = Николас Ернан Гонсало Отаменди<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of Players: Argentina |publisher=FIFA |page=1 |date=15 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=11 June 2019}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1988|2|12}}<ref name=PLprofile/> | cityofbirth = {{роден во|Буенос Аирес|}} | countryofbirth = [[Аргентина]] | nationality = {{flagsport|ARG}} [[Аргентина]] | height = {{height|m=1.83}}<ref>{{cite web |url=https://www.slbenfica.pt/en-us/futebol/plantel-principal/Otamendi |title=Otamendi |publisher=S.L. Benfica |access-date=12 August 2022}}</ref> | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | currentclub = {{Fb team Benfica}} | clubnumber = 30 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Velez}} | years1 = 2007-2010 | caps1 = 40 | goals1 = 1 | clubs1 = {{Fb team Velez}} | years2 = 2010-2014 | caps2 = 77 | goals2 = 7 | clubs2 = {{Fb team Porto}} | years3 = 2014-2015 | caps3 = 35 | goals3 = 6 | clubs3 = {{Fb team Valencia}} | years4 = 2014 | caps4 = 12 | goals4 = 1 | clubs4 = →{{Fb team Atletico Mineiro}} | years5 = 2015-2020 | caps5 = 136 | goals5 = 8 | clubs5 = {{Fb team Manchester City}} | years6 = 2020-2026 | caps6 = 178 | goals6 = 12 | clubs6 = {{Fb team Benfica}} | years7 = 2026- | caps7 = 0 | goals7 = 0 | clubs7 = {{Fb team River Plate}} | nationalyears1 = 2009- | nationalcaps1 = 134 | nationalgoals1 = 8 | nationalteam1 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] | nationalyears2 = 2024 | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|ARG}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина (олимп.)]] }} '''Николас Отаменди''' (роден на [[12 февруари]] [[1988]], во [[Буенос Аирес]]) — [[Аргентина|аргентински]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на {{Fb team (N) River Plate}} и на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|аргентинската репрезентација]]. ==Титули== ; Велес Сарсфилд *'''[[Примера Дивисион (Аргентина)|Примера Дивисион]]''' : 1 : Клаусура 2009 ; Порто *'''{{Трофеј-Португалија (Примеира лига)}} [[Примеира лига]]''' : 3 : 2010-2011, 2011-2012, 2012-2013 *'''[[Податотека:Icon Trophy Taça de Portugal (Cup of Portugal).svg|10px]] [[Фудбалски куп на Португалија|Куп на Португалија]]''' : 1 : 2010-2011 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Португалија}} [[Суперкуп на Португалија]]''' : 3 : 2011, 2012, 2013 *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[УЕФА Лига Европа]]''' : 1 : 2010-2011 ; Манчестер Сити *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига на Англија|Премиер лига]]''' : 1 : 2017-2018, 2018-2019 *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[ФА куп]]''' : 1 : 2018–2019 *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Фудбалски Лига куп на Англија|Лига куп]]''' : 4 : 2015–2016, 2017–2018, 2018–2019, 2019–2020 *'''{{Трофеј-Комјунити Шилд}} [[ФА Комјунити Шилд|Комјунити Шилд]]''' : 2 : 2018, 2019 ; Бенфика *'''{{Трофеј-Португалија (Примеира лига)}} [[Примеира лига]]''' : 1 : 2022-2023 *'''[[Податотека:Icon Trophy Taça de Portugal (Cup of Portugal).svg|10px]] [[Фудбалски куп на Португалија|Куп на Португалија]]''' : 1 : 2024-2025 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Португалија}} [[Суперкуп на Португалија]]''' : 3 : 2023, 2025 ===Репрезентативни=== ; Аргентина *'''{{Трофеј-Светско првенство во фудбал}} [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство]]''' : 1 : [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] *'''[[Копа Америка]]''' : 1 : [[Копа Америка 2021|2021]], [[Копа Америка 2024|2024]] *'''[[Финалисима]]''' : 1 : [[Финалисима 2022|2022]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Аргентина |image3= Flag of Argentina.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/otamendi-nicolas/KSBVnX8R/ Николас Отаменди на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/nicolas-otamendi/profil/spieler/54781 Николас Отаменди на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/119289/nicolas-otamendi Николас Отаменди на espn] *[https://www.whoscored.com/players/75691/show/nicol%C3%A1s-otamendi Николас Отаменди на whoscored] {{Состав на Аргентина на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Отаменди, Николас}} [[Категорија:Фудбалери на ФК Порто]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Валенсија]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бенфика]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Аргентински фудбалери]] [[Категорија:Родени во 1988 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 8acjtrgod9l5idu0mawtwn1y7m4k6om 0 1398475 5583380 2026-06-27T18:04:36Z Ehrlich91 24281 нс 5583380 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Река | name = Мавтова Река | name_other = | etymology = | image = Мавтова Река кај Збажди.jpg | image_size = 250п | image_caption = Поглед на малата река кај [[Збажди]] | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_caption= | subdivision_type1 = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name1 = {{МКД}} | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Струга|Струга]] | subdivision_type3 = [[Список на населени места во Македонија|Села]] | subdivision_name3 = [[Збажди]] <!---------------------- СЛИВ --> | source1_location = [[Караорман]] | source1_coordinates= <!--{{coord|...}}--> | source1_elevation = | mouth_location = јужно од [[Збажди]] | mouth_coordinates = {{coord|41|20|23|N|20|40|46|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | mouth_elevation = | altitude_difference= | progression = [[Коча]] → {{ПЦрнДрим}} | river_system = | basin_size = | basin_landmarks = | basin_population = <!---------------------- ФИЗИЧКИ ОСОБЕНОСТИ --> | length = | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- ПРИНАДЛЕЖНОСТИ --> | tributaries_left = | tributaries_right = | waterbodies = | waterfalls = | bridges = | ports = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''Мавтова Река''' — [[река]] во југозападниот дел на [[Македонија]], на планината [[Караорман]]. == Тек == Малата река тече низ атарот на селото [[Збажди]], пред да се влие во реката [[Коча]], која пак е десна притока на [[Црн Дрим]]. == Поврзано == * [[Црн Дрим]] * [[Збажди]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Mavtova Reka}} [[Категорија:Реки во Македонија]] [[Категорија:Збажди]] 8wlyql3yymskebdmjrxjuvgdc87qab4 1 1398476 5583381 2026-06-27T18:05:54Z Ehrlich91 24281 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} 5583381 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} pc5t1ci4uc5ulu5qdop9ehuedaq01ux 0 1398477 5583383 2026-06-27T18:24:29Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: {{Infobox person | name = Антон Станишев | native_name = | native_name_lang = | other_names = Дебарлијата | image = Anton Stanishev.jpg | image_size = 200п | image_upright = | landscape = | caption = | birth_name = Антон Гешов Станишев | birth_date = {{роден на|||1828}} | birth_place = {{роде... 5583383 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Антон Станишев | native_name = | native_name_lang = | other_names = Дебарлијата | image = Anton Stanishev.jpg | image_size = 200п | image_upright = | landscape = | caption = | birth_name = Антон Гешов Станишев | birth_date = {{роден на|||1828}} | birth_place = {{роден во|Крушево}}, [[Отоманско Царство]] | baptised = | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1904|||1828||}} | death_place = {{починал во|Никопол}}, [[Кнежевство Бугарија]] | monuments = | nationality = [[Отоманско Царство|Отоманец]] | ethnicity = [[Македонец]] | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = [[копаничар]], [[иконописец]], [[зограф]], [[градител]] | years_active = | era = | employer = | organization = | known_for = цркви и манастири | notable_works = | style = | title = | term = | predecessor = | successor = | spouse = | children = | parents = [[Гешо Станишев]] | mother = | father = | relatives = [[Димитар Станишев|Димитар]] (брат) | family = | callsign = | awards = | website = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''Антон Гешов Станишев''', познат како '''Дебарлијата''' ([[Крушево]], [[1828]] – [[Никопол]], [[1904]]) — истакнат [[Македонци|македонски]] [[копаничар]], [[градител]] и [[зограф]], претставник на [[Дебарска школа|Дебарската школа]], еден од основоположниците на [[Калоферската школа]].<ref name="Василиев 194">{{Василиев|194}}</ref><ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://tresonce.mk/licnosti/semejstva-graditeli/|title=Семејства и лози на градители од Тресонче|work=Тресонче|accessdate=27 јуни 2026}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Амвон, "Св. Благовештение", Прилеп.JPG|лево|мини|Амвонот на соборната црква „[[Црква „Св. Благовештение“ - Прилеп|Св. Благовештение]]“ во [[Прилеп]]]] Роден е околу 1828 г. во градот [[Крушево]], во семејството на копаничарот и градител [[Гешо Станишев]].<ref name=":0" /><ref name="Василиев 191">{{Василиев|191}}</ref> Тој бил помлад брат на резбарот [[Димитар Станишев]], кај кого го научил семејниот занает. Околу 1840 година, заедно со братот Димитар и [[Петре Филиповски – Гарката]], Антон работел на главниот [[иконостас]] на црквата „[[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Рилски манастир|Рождество на]] [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Рилски манастир|пресв. Богородица]]“ во [[Рилскиот манастир]].<ref name="Василиев 194" /> По завршувањето на рилскиот иконостас, браќата Станишеви се одвоиле од Гарката и почнале да работат самостојно.<ref name="Василиев 194" /> Двајцата браќа работеле во [[Охрид]], во црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Охрид|Пресв. Богородица Каменско]]“,<ref name="Василиев 195">{{Василиев|195}}</ref> каде што во 1845 г. го изработиле иконостасот, [[Амвон|амвонот]] и владичкиот престол.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ohrid.gov.mk/index.asp?novostiID=143|title=Охрид и неговите ризници|last=Кузмановски|first=Ристо|work=Општина Охрид|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719045438/http://www.ohrid.gov.mk/index.asp?novostiID=143|archive-date=19 јули 2011|accessdate=27 јуни 2026}}</ref> Тие го изработиле и иконостасот, амвонот и владичкиот престол на соборниот храм „[[Црква „Св. Благовештение“ - Прилеп|Св. Благовештение]]“ во [[Прилеп]],<ref name="Василиев 195" /> потоа иконостасот на некоја црква во [[Чачак]], како и тој на „[[Црква „Св. Илија“ - Стар Дојран|Св. Илија]]“ во [[Дојран]], кој бил уништен за време на [[Првата светска војна]].<ref name="Василиев 195" /><ref name="Василиев 193">{{Василиев|193}}</ref>[[Податотека:Interior of Church of St. Peter and Paul - Silistra - Bulgaria - 01 (29240020998).jpg|мини|Иконостасот во црквата „[[Црква „Св. Петар и Павле“ - Силистра|Св. Петар и Павле]]“ во [[Силистра]], 1890 г.]]Во 1864 г. браќата се преселиле во [[Калофер]], каде што отвориле резбарска работилница и ја основале [[Калоферска школа|Калоферската копаничарска школа]].<ref name=":0" /> Европските стилови постепено влијаеле врз делото на Станишеви, што е видливо во иконостасот на [[Пловдив|пловдивската]] црква „[[Црква „Пресвета Богородица“ - Пловдив|Пресв. Богородица]]“ и во проскинитарите на другите градски цркви „[[Црква „Св. Константин и Елена“ - Пловдив|Св. Константин и Елена]]“ и „[[Црква „Св. Марина“ - Пловдив|Св. Марина]]“.<ref name="Василиев 195" /> Се оженил во 1865 г. во Калофер со девојка од родот Несторови.<ref name="Василиев 197" /> Во 1866 г. Димитар се вратил во родниот град, а Антон бил на чело на мајсторите на Калофер — тие работеле по приватни и јавни објекти во Карлово, Казанлак и други градови. Дела на Антон се владичките престоли во „[[Црква „Св. Јован Претеча“ - Казанлак|Св. Јован Претеча]]“ во [[Казанлак]] и во „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Шипка|Успение на]] [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Шипка|пресв. Богородица]]“ во [[Шипка (град)|Шипка]], царските двери и крстови во „[[Црква „Св. Тодор“ - Химитли|Св. Тодор]]“ во [[Иван Вазово|Химитли]] и во црквата во Махалата, царските двери, иконостасите и владичките престоли во „[[Црква „Пресвета Богородица“ - Карлово|Пресв. Богородица]]“ и „[[Црква „Св. Никола“ - Карлово|Св. Никола]]“ во [[Карлово]], крстот и царските двери во „[[Црква „Св. Петар и Павле“ - Сопот|Св. Петар и Павле]]“ во [[Сопот (Бугарија)|Сопот]], царските двери и завеси во двете цркви во [[Панаѓуриште]], како и иконостасот, крстот и дверите на црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Чирпан|Св. Никола]]“ во [[Чирпан]].<ref name="Василиев 196">{{Василиев|196}}</ref> Подоцна се преселил во Северна Бугарија. Во 1862 г. работел на иконостасот во женскиот манастир „Св. Благовештение“ (урнат во 1959 г.), а следната година изработил иконостас за црквата во с. [[Габене]], [[Севлиевско]]. Помеѓу 1863–1865 г. работел на иконостас во храмот „[[Црква Света Недела (Софија)|Св. Крал]]“ во [[Софија]], потоа на иконостасите во „[[Црква „Св. Никола“ - Дрјаново|Св. Никола]]“ во [[Дрјаново]] (1866), „[[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Велико Трново|Пресв. Богородица]]“ (1867) и во „[[Црква „Вознесение Христово“ - Велико Трново|Св. Спас]]“ во [[Велико Трново|Трново]] (1868). Во 1870 г. изработил иконостас за црквата „[[Црква „Вознесение Христово“ - Враца|Вознесение Христово]]“ во [[Враца]], а во 1872 г. за „[[Црвка „Св. Троица“ - Свиштов|Св. Троица]]“ во [[Свиштов]]. Во 1874 г. работел на иконостасот во „[[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Тулча|Св. Ѓорѓи]]“, [[Тулча]], а во наредната 1875 г. на иконостас за црквата во [[Трговиште (Бугарија)|Џумаја]] и два иконостаси за „[[Црква „Св. Троица“ - Котел|Св. Троица]]“ во [[Котел (град)|Котел]]. Се вратил во Свиштов и во 1881 г. изработил иконостас за храмот „[[Црква „Св. Кирил и Методиј“ - Свиштов|Св. Кирил и Методиј]]“. Во 1884 г. го работел иконостасот на „[[Црква „Св. Никола“ - Враца|Св. Никола]]“ во градот Враца, во 1885 г. на „[[Црква „Св. Никола“ - Разград|Св. Никола]]“ во [[Разград]], во 1890 г. на „[[Црква „Св. Петар и Павле“ - Силистра|Св. Петар и Павле]]“ во [[Силистра]] и во 1893 г. изработил иконостас и владички престол за црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Ново Село (Видинско)|Успение на пресв. Богородица]]“ во [[Ново Село (Видинско)|Ново Село]], [[Видин (област)|Видинско]].<ref name="Василиев 196" /><ref>Енциклопедия България, том 6, Издателство на БАН, София, 1988, стр. 405.</ref><ref>{{Възрожденска интелигенция|611}}</ref><ref>Милчева, Христина. Разговор за дърворезбата, Издателство Отечество, София, 1989, стр.44-45.</ref> По нарачката во Ново Село, Антон доживеал мозочен удар и престанал да работи.<ref name="Василиев 197" /> Постојат докази дека Станишев работел и во [[Тетевен]], каде што го изработил величествениот амвон во црквата „[[Црква „Сите Светители“ - Тетевен|Сите Светители]]“. Нему му се припишува уште иконостасот во црквата „[[Црква „Св. Димитриј“ - Љасковец|Св. Димитриј]]“ во [[Љасковец]], уништена во 1913 г. од земјотрес, а подоцна обновена од [[Тревненска школа|тревненскиот мајстор]] Иван Н. Касев.<ref name="Василиев 197">{{Василиев|197}}</ref> Починал во 1904 г. во градот [[Никопол]], [[Бугарија]]. == Родословие == {{Станишеви (крушевчани)}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Станишев, Антон}} [[Категорија:Македонски копаничари]] [[Категорија:Македонски иконописци]] [[Категорија:Македонски зографи]] [[Категорија:Станишеви (крушевчани)]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Тресонче]] [[Категорија:Македонски преселници во Никопол]] [[Категорија:Претставници на Дебарската школа]] s4v8b49x7yregprmxgyy40wpeirfi9z 5583390 5583383 2026-06-27T18:38:04Z SpectralWiz 106165 5583390 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Антон Станишев | native_name = | native_name_lang = | other_names = Дебарлијата | image = Anton Stanishev.jpg | image_size = 200п | image_upright = | landscape = | caption = | birth_name = Антон Гешов Станишев | birth_date = {{роден на|||1828}} | birth_place = {{роден во|Крушево}}, [[Отоманско Царство]] | baptised = | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1904|||1828||}} | death_place = {{починал во|Никопол}}, [[Кнежевство Бугарија]] | monuments = | nationality = [[Отоманско Царство|Отоманец]] | ethnicity = [[Македонец]] | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = [[копаничар]], [[иконописец]], [[зограф]], [[градител]] | years_active = | era = | employer = | organization = | known_for = цркви и манастири | notable_works = | style = | title = | term = | predecessor = | successor = | spouse = | children = | parents = [[Гешо Станишев]] | mother = | father = | relatives = [[Димитар Станишев|Димитар]] (брат) | family = | callsign = | awards = | website = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''Антон Гешов Станишев''', познат како '''Дебарлијата''' ([[Крушево]], [[1828]] – [[Никопол]], [[1904]]) — истакнат [[Македонци|македонски]] [[копаничар]], [[градител]] и [[зограф]], претставник на [[Дебарска школа|Дебарската школа]], еден од основоположниците на [[Калоферската школа]].<ref name="Василиев 194">{{Василиев|194}}</ref><ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://tresonce.mk/licnosti/semejstva-graditeli/|title=Семејства и лози на градители од Тресонче|work=Тресонче|accessdate=27 јуни 2026}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Амвон, "Св. Благовештение", Прилеп.JPG|лево|мини|Амвонот на соборната црква „[[Црква „Св. Благовештение“ - Прилеп|Св. Благовештение]]“ во [[Прилеп]]]] Роден е околу 1828 г. во градот [[Крушево]], во семејството на копаничарот и градител [[Гешо Станишев]].<ref name=":0" /><ref name="Василиев 191">{{Василиев|191}}</ref> Тој бил помлад брат на резбарот [[Димитар Станишев]], кај кого го научил семејниот занает. Околу 1840 година, заедно со братот Димитар и [[Петре Филиповски – Гарката]], Антон работел на главниот [[иконостас]] на црквата „[[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Рилски манастир|Рождество на]] [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Рилски манастир|пресв. Богородица]]“ во [[Рилскиот манастир]].<ref name="Василиев 194" /> По завршувањето на рилскиот иконостас, браќата Станишеви се одвоиле од Гарката и почнале да работат самостојно.<ref name="Василиев 194" /> Двајцата браќа работеле во [[Охрид]], во црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Охрид|Пресв. Богородица Каменско]]“,<ref name="Василиев 195">{{Василиев|195}}</ref> каде што во 1845 г. го изработиле иконостасот, [[Амвон|амвонот]] и владичкиот престол.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ohrid.gov.mk/index.asp?novostiID=143|title=Охрид и неговите ризници|last=Кузмановски|first=Ристо|work=Општина Охрид|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719045438/http://www.ohrid.gov.mk/index.asp?novostiID=143|archive-date=19 јули 2011|accessdate=27 јуни 2026}}</ref> Тие го изработиле и иконостасот, амвонот и владичкиот престол на соборниот храм „[[Црква „Св. Благовештение“ - Прилеп|Св. Благовештение]]“ во [[Прилеп]],<ref name="Василиев 195" /> потоа иконостасот на некоја црква во [[Чачак]], како и тој на „[[Црква „Св. Илија“ - Стар Дојран|Св. Илија]]“ во [[Дојран]], кој бил уништен за време на [[Првата светска војна]].<ref name="Василиев 195" /><ref name="Василиев 193">{{Василиев|193}}</ref>[[Податотека:Interior of Church of St. Peter and Paul - Silistra - Bulgaria - 01 (29240020998).jpg|мини|Иконостасот во црквата „[[Црква „Св. Петар и Павле“ - Силистра|Св. Петар и Павле]]“ во [[Силистра]], 1890 г.]]Во 1864 г. браќата се преселиле во [[Калофер]], каде што отвориле резбарска работилница и ја основале [[Калоферска школа|Калоферската копаничарска школа]].<ref name=":0" /> Европските стилови постепено влијаеле врз делото на Станишеви, што е видливо во иконостасот на [[Пловдив|пловдивската]] црква „[[Црква „Пресвета Богородица“ - Пловдив|Пресв. Богородица]]“ и во проскинитарите на другите градски цркви „[[Црква „Св. Константин и Елена“ - Пловдив|Св. Константин и Елена]]“ и „[[Црква „Св. Марина“ - Пловдив|Св. Марина]]“.<ref name="Василиев 195" /> Се оженил во 1865 г. во Калофер со девојка од родот Несторови.<ref name="Василиев 197" /> Во 1866 г. Димитар се вратил во родниот град, а Антон бил на чело на мајсторите на Калофер — тие работеле по приватни и јавни објекти во Карлово, Казанлак и други градови. Дела на Антон се владичките престоли во „[[Црква „Св. Јован Претеча“ - Казанлак|Св. Јован Претеча]]“ во [[Казанлак]] и во „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Шипка|Успение на]] [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Шипка|пресв. Богородица]]“ во [[Шипка (град)|Шипка]], царските двери и крстови во „[[Црква „Св. Тодор“ - Химитли|Св. Тодор]]“ во [[Иван Вазово|Химитли]] и во црквата во Махалата, царските двери, иконостасите и владичките престоли во „[[Црква „Пресвета Богородица“ - Карлово|Пресв. Богородица]]“ и „[[Црква „Св. Никола“ - Карлово|Св. Никола]]“ во [[Карлово]], крстот и царските двери во „[[Црква „Св. Петар и Павле“ - Сопот|Св. Петар и Павле]]“ во [[Сопот (Бугарија)|Сопот]], царските двери и завеси во двете цркви во [[Панаѓуриште]], како и иконостасот, крстот и дверите на црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Чирпан|Св. Никола]]“ во [[Чирпан]].<ref name="Василиев 196">{{Василиев|196}}</ref> Подоцна се преселил во Северна Бугарија. Во 1862 г. работел на иконостасот во женскиот манастир „Св. Благовештение“ (урнат во 1959 г.), а следната година изработил иконостас за црквата во с. [[Габене]], [[Севлиевско]]. Помеѓу 1863–1865 г. работел на иконостас во храмот „[[Црква Света Недела (Софија)|Св. Крал]]“ во [[Софија]], потоа на иконостасите во „[[Црква „Св. Никола“ - Дрјаново|Св. Никола]]“ во [[Дрјаново]] (1866), „[[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Велико Трново|Пресв. Богородица]]“ (1867) и во „[[Црква „Вознесение Христово“ - Велико Трново|Св. Спас]]“ во [[Велико Трново|Трново]] (1868). Во 1870 г. изработил иконостас за црквата „[[Црква „Вознесение Христово“ - Враца|Вознесение Христово]]“ во [[Враца]], а во 1872 г. за „[[Црвка „Св. Троица“ - Свиштов|Св. Троица]]“ во [[Свиштов]]. Во 1874 г. работел на иконостасот во „[[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Тулча|Св. Ѓорѓи]]“, [[Тулча]], а во наредната 1875 г. на иконостас за црквата во [[Трговиште (Бугарија)|Џумаја]] и два иконостаси за „[[Црква „Св. Троица“ - Котел|Св. Троица]]“ во [[Котел (град)|Котел]]. Се вратил во Свиштов и во 1881 г. изработил иконостас за храмот „[[Црква „Св. Кирил и Методиј“ - Свиштов|Св. Кирил и Методиј]]“. Во 1884 г. го работел иконостасот на „[[Црква „Св. Никола“ - Враца|Св. Никола]]“ во градот Враца, во 1885 г. на „[[Црква „Св. Никола“ - Разград|Св. Никола]]“ во [[Разград]], во 1890 г. на „[[Црква „Св. Петар и Павле“ - Силистра|Св. Петар и Павле]]“ во [[Силистра]] и во 1893 г. изработил иконостас и владички престол за црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Ново Село (Видинско)|Успение на пресв. Богородица]]“ во [[Ново Село (Видинско)|Ново Село]], [[Видин (област)|Видинско]].<ref name="Василиев 196" /><ref>Енциклопедия България, том 6, Издателство на БАН, София, 1988, стр. 405.</ref><ref>{{Възрожденска интелигенция|611}}</ref><ref>Милчева, Христина. Разговор за дърворезбата, Издателство Отечество, София, 1989, стр.44-45.</ref> По нарачката во Ново Село, Антон доживеал мозочен удар и престанал да работи.<ref name="Василиев 197" /> Постојат докази дека Станишев работел и во [[Тетевен]], каде што го изработил величествениот амвон во црквата „[[Црква „Сите Светители“ - Тетевен|Сите Светители]]“. Нему му се припишува уште иконостасот во црквата „[[Црква „Св. Димитриј“ - Љасковец|Св. Димитриј]]“ во [[Љасковец]], уништена во 1913 г. од земјотрес, а подоцна обновена од [[Тревненска школа|тревненскиот мајстор]] Иван Н. Касев.<ref name="Василиев 197">{{Василиев|197}}</ref> Починал во 1904 г. во градот [[Никопол]], [[Бугарија]]. == Родословие == {{Станишеви (крушевчани)}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Станишев, Антон}} [[Категорија:Македонски копаничари]] [[Категорија:Македонски иконописци]] [[Категорија:Македонски зографи]] [[Категорија:Станишеви (крушевски род)]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Тресонче]] [[Категорија:Македонски преселници во Никопол]] [[Категорија:Претставници на Дебарската школа]] ra9bax8nbwfsqdclrgmif2918zoxnvq 14 1398478 5583385 2026-06-27T18:33:23Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: [[Категорија:Македонски преселници во Бугарија|Никопол]] [[Категорија:Луѓе од Никопол| Македонски преселници]] [[Категорија:Никопол]] 5583385 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Македонски преселници во Бугарија|Никопол]] [[Категорија:Луѓе од Никопол| Македонски преселници]] [[Категорија:Никопол]] g86f71iyz5gh1oniyc2bp6d6oa50grz 14 1398479 5583388 2026-06-27T18:34:09Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: [[Категорија:Никопол]] [[Категорија:Луѓе по град во Бугарија|Никопол]] 5583388 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Никопол]] [[Категорија:Луѓе по град во Бугарија|Никопол]] n80sgw0xx6d1jm5v9790juf9t1xt94j 14 1398480 5583389 2026-06-27T18:36:37Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: [[Категорија:Никопол]] [[Категорија:Починати во Бугарија]] 5583389 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Никопол]] [[Категорија:Починати во Бугарија]] 7tufwbni3z3apc01veya6kw3p2be179 14 1398481 5583392 2026-06-27T18:40:28Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: [[Категорија:Македонски семејства]] [[Категорија:Македонски копаничари]] [[Категорија:Македонски зографи]] [[Категорија:Македонски иконописци]] [[Категорија:Луѓе од Крушево]] 5583392 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Македонски семејства]] [[Категорија:Македонски копаничари]] [[Категорија:Македонски зографи]] [[Категорија:Македонски иконописци]] [[Категорија:Луѓе од Крушево]] g8dflm90bmm0q08r93hy9fwyencuzhd 14 1398482 5583395 2026-06-27T19:36:12Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: [[Категорија:Мечово]] [[Категорија:Луѓе по град во Грција|Мечово]] [[Категорија:Луѓе од Епир|Мечово]] 5583395 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Мечово]] [[Категорија:Луѓе по град во Грција|Мечово]] [[Категорија:Луѓе од Епир|Мечово]] bybzl44fytxytoe12mp73xpka4unlgj 0 1398483 5583397 2026-06-27T19:42:50Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Видеоигра | наслов = 007 First Light | слика = 007 First Light (2026) cover.jpg | изработувач = [[IO Interactive]] | издавач = IO Interactive | режисер = Хакан Абрак, Мартин Емборг | продуцент = Маркус Фридл, Селин Гил, Џек Боуман | програмер = Дејвид Кањадас | уметник = Расмус Поулсе... 5583397 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = 007 First Light | слика = 007 First Light (2026) cover.jpg | изработувач = [[IO Interactive]] | издавач = IO Interactive | режисер = Хакан Абрак, Мартин Емборг | продуцент = Маркус Фридл, Селин Гил, Џек Боуман | програмер = Дејвид Кањадас | уметник = Расмус Поулсен | сценарист = Мајкл Фогт | композитор = [[The Flight]] | серијал = ''Џејмс Бонд'' | погон = [[Glacier]] | подлоги = [[PlayStation 5]], [[Windows]], [[Xbox Series X/S]], [[Nintendo Switch 2]] | издадена = '''PS5, Win, Xbox Series X/S'''<br>27 мај 2026<br>'''Nintendo Switch 2'''<br>трето тримесечје 2026 | жанр = [[акционо-авантуристичка игра]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] }} '''''007 First Light''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''007: Прва светлина'') — [[акционо-авантуристичка игра]], развиена и издадена од компанијата [[IO Interactive]] во соработка со [[Amazon MGM Studios]] и [[Eon Productions]]. Играта е заснована на серијалот книги на [[Ијан Флеминг]] и [[Список на филмови за Џејмс Бонд|филмовите]] за британскиот разузнавач [[Џејмс Бонд]]. ''007 First Light'' раскажува оригинална приказна за младиот Џејмс Бонд и неговата прва мисија за добивање на „лиценцата за убивање“. ''007 First Light'' стана првата игра за Бонд по долга пауза — претходната игра, ''[[007 Legends]]'', била објавена во 2012 г. Компаниите MGM, Eon и IO Interactive го најавиле развојот на новиот проект во ноември 2020 г. Целосното производство започнало по завршувањето на работата на IO Interactive на играта ''[[Hitman 3]]'' (2021), а првиот трејлер со [[Играчки процес|играчкиот процес]] бил прикажан во јуни 2025 г. Играта била објавена за [[Windows]], [[PlayStation 5]] и [[Xbox Series X/S]] на 27 мај 2026 г.<ref name="007 First Light new release date of the game"/> Изданието за [[Nintendo Switch 2]] било одложено за летото 2026 г<ref>{{Cite web |lang=en |url=https://www.nintendolife.com/news/2026/06/007-first-light-year-one-roadmap-revealed-reconfirms-switch-2-release-window |title=007 First Light "Year One" Roadmap Revealed, Reconfirms Switch 2 Release Window |first=Liam |last=Doolan |website=[[Nintendo Life]] |date=2026-06-06 |access-date=2026-06-07 |url-status=live }}</ref> == За играта == === Опкружување и ликови === ''007 First Light'' раскажува оригинална приказна, вдахната од романите и расказите на [[Ијан Флеминг]], како и од претходните филмови од франшизата.<ref>{{cite web |url=https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/11/19/hitman-developer-is-making-project-007-a-james-bond-origin-story/ |title=Hitman Developer Is Making Project 007, A James Bond Origin Story |first=Paul |last=Tassi |work=[[Forbes]] |date=2020-11-19 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Џејмс Бонд во времето на дејството на играта е млад и неискусен агент на [[MI6]],<ref>{{cite web |url=https://www.gematsu.com/2025/06/io-interactive-officially-announces-007-first-light |title=IO Interactive officially announces 007 First Light |first=Sal |last=Romano |work=gematsu.com |date=2025-06-02 |accessdate=2025-09-20}}</ref> кој има 26 години.<ref name="gamepost">{{cite web |url=https://thegamepost.com/007-first-light-new-details-james-bond-age-story-inspiration-characters/ |title=007 First Light New Details: James Bond's Age, Origin Story, Inspiration, Classic Characters, and More |first=Abdullah |last=Jawad |work=thegamepost.com |date=2025-06-07 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Успешното извршување на добиената задача му го носи статусот на агент 007.<ref>{{cite web |url=https://www.gamespot.com/articles/next-james-bond-game-will-focus-on-a-young-bond-aims-to-launch-new-trilogy/1100-6527203/ |title=Next James Bond Game Will Focus On A Young Bond, Aims To Launch New Trilogy |first=Blair |last=Marnell |work=[[GameSpot]] |date=2024-10-16 |accessdate=2025-09-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ign.com/articles/james-bond-origin-story-game-project-007-officially-coming-to-nintendo-switch-2 |title=James Bond Origin Story Game Project 007 Officially Coming to Nintendo Switch 2 |first=Lex |last=Briscuso |work=[[IGN]] |date=2025-04-02 |accessdate=2025-09-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gamespot.com/articles/new-james-bond-game-first-light-release-date-trailer-story/1100-6531773/ |title=New James Bond Game 007 First Light: Release Date, Trailer, Cast, And Everything Else We Know |first=Eddie |last=Makuch |work=[[GameSpot]] |date=2025-09-03 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Ликот на Бонд е донекаде осовременет: класичниот Бонд е познат како алкохоличар и женкар. Расмус Поулсен, уметничкиот директор на студиото, пристапот на IO Interactive го формулира вака: Бонд е активен човек, кој знае да решава проблеми, склон кон ризик и надарен со карактеристична британска смисла за хумор. Студиото разви лик врз основа на истите овие особини, но стремејќи се да ги изрази на начин што би бил соодветен за сегашното време. Бонд во играта, како и во книгите на Флеминг, има лузна на лицето.<ref>{{cite web |url=https://thethumbwars.com/007-first-light-art-director-interview-james-bond/ |title=007 First Light Franchise Art Director Admits Steps Were Taken to Avoid Certain Traits of Bond |first=Luke |last=Addison |work=thethumbwars.com |date=2025-09-10 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Во приказната се појавуваат познати ликови од „бондијадата“: M (Пријанга Берфорд), Q (Аластер Макензи) и г-ца Манипени (Кјера Лестер). Нивните карактери и однесување се прилагодени на концептот на приказната, во која Бонд штотуку ја започнува својата кариера. Меѓу оригиналните ликови се наставникот на Бонд во MI6, Гринвеј ([[Лени Џејмс]]) и г-ца Рот (Ноеми Накаи).<ref name="gamepost"/><ref name="playstation blog">{{cite web |url=https://blog.playstation.com/2025/09/03/watch-over-30-minutes-of-007-first-light-gameplay-launching-march-27-2026/ |title=Watch over 30 minutes of 007 First Light gameplay, launching March 27, 2026 |work=blog.playstation.com |date=2025-09-03 |accessdate=2025-09-19}}</ref> == Приказна == Одред на Специјалната воздушна служба на Обединетото Кралство упаѓа во заседа во [[Исланд]], каде се спроведувала операција. Единствениот преживеан е Џејмс Бонд. Со него контактира оперативка од MI6, со чија помош Бонд ја достигнува целта — истражувачки камп во кој се проучува паднат сателит, кој е опколен од група платеници. Кршејќи ги наредбите, Бонд ги спасува заробените научници и, користејќи детонатор, го уништува кампот, спречувајќи објектот да падне во рацете на платениците. Шефицата на MI6 под кодно име М го ангажира Бонд во обновената програма „00“. И покрај тоа што Бонд почнал со обука месеци подоцна од другите шестмина кандидати, тој успешно ја поминува обуката под раководство на Џон Гринвеј, кој неволно се согласил да го земе. Џејмс се зближува со екипата, особено со Ленокс Монро и Кресида Брајт. Неколку месеци подоцна, екипата добива задача да го фати Рис Бекет, поранешен агент 009, во хотел во [[Словачка]]. Бонд забележува сомнителен работник, кој се покажува како еден од браќата близнаци — платеници Мурто, кој го убива Монро со нож и поставува бомба што ги убива останатите членови на екипата и ѝ ги крши нозете на Кресида. Пред Бекет да избега, Бонд го прикачува својот часовник на неговиот авион, што му помага на MI6 да го следи леталото, кое се упатило кон [[Мавританија]]. Бонд и Гринвеј тргнуваат да го бараат Бекет, но го пронаоѓаат неговиот труп. И двајцата доаѓаат до заклучок дека Бекет бил жртва, а не организатор, но доказите се уништуваат во текот на заседа од платеници. М го прогласува Бекет за виновен за тоа што се случило во Словачка и го затвора случајот, и покрај сомнежите на Бонд и Гринвеј за многу поширок заговор. Еден од близнаците Мурто го напаѓа Бонд во неговиот стан. Бонд се впушта во потера по него и завршува на општествен настан на иноваторот во сферата на вештачката интелигенција, господин Николас Веб, и го убива Мурто. Џејмс наоѓа докази што го поврзуваат Веб со терористичкиот напад во Словачка и се открива дека Гринвеј исто така е цел. Бонд е заробен од синот на Веб, Дејмиен, но Џејмс е спасен од Ајзола Вејл, професионален крадец, која ја запознал кога се претставила како француска агентка во Словачка. Бонд повторно се среќава со Гринвеј, кој се пресметал со платените убијци испратени по него. Двајцата продираат во седиштето на Webb Industries ([[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]: ''Веб индустрис''), со помош на Ајзола откриваат дека дејствата на Веб се обид да се сокријат грешките направени од неговиот квантен суперкомпјутер THEIA, кој се користи од MI6 за предвидување терористички напади. Првата грешка на THEIA била идентификацијата на Бекет и другите двајца агенти како кртови. Веб го убил Бекет за да не ги открие недостатоците на компјутерот. Потресен од ова, Гринвеј се повлекува од случајот. И покрај наредбата да се уапсат двајцата агенти под обвинение за [[тероризам]], М го испраќа Џејмс на раскошен одмор во [[Виетнам]] со цел да собере докази за вината на Веб и да го пресретне Дејмиен, кој планира да ја убие генетичарката Тереза Лорка. Бонд ја спасува, убивајќи го вториот близнак Мурто, но Џејмс повторно е заробен од Дејмиен. По ослободувањето од страна на Гринвеј, Бонд наводно го убива Дејмиен, фрлајќи метални цевки врз него. Умирајќи од повредите здобиени во престрелката, Гринвеј признава дека Џејмс е тој што му треба на MI6 и дека него го определува неговото јунаштво. Веб го принудува М да му даде имунитет, протекувајќи важни информации од MI6. Одбивајќи да се помири со ова, Бонд се здружува со Ајзола за да продрие во базата на Веб на [[Антарктик|Антарктикот]], каде што дознава за планот на Веб да ја замени THEIA со нејзина сродна [[вештачка интелигенција]] — HYPERION. Бонд со борба продира до јадрото на HYPERION, но Ајзола смртно го ранува Веб и го краде јадрото на вештачката интелигенција. Џејмс ја запира Ајзола и со истрел го уништува јадрото. Бонд и Ајзола се приведени од страна на MI6. Тие се ослободени во мигот на напад на платениците на Дејмиен врз седиштето на MI6. Ајзола бега, Џејмс се упатува кон просторијата на THEIA, каде што Демиен го краде јадрото. Справувајќи се со неговите платеници со помош на видоизменетиот Aston Martin Valhalla, Бонд го гони Дејмиен во канализацијата, го уништува неговиот егзо-костум и во текот на борбата, намерно се фрла заедно со Дејмиен во вештачкото езеро. Дејмиен загинува давејќи се, а Џејмс е спасен од Ајзола, која го бакнува и го краде јадрото на THEIA. На гробот на Гринвеј, М му кажува на Бонд дека се повлечени сите обвиненија и го прифаќа во програмата „00“. Бидејќи Бонд бил седми во екипата, го зема кодното име 007. Џејмс се заколнува дека ќе ја најде Ајзола, ќе го врати јадрото и ќе открие за кого работи. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://ioi.dk/007firstlightgame}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch 2]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Акциско-авантуристички игри]] r2eqxw2f8ug0rxt82sktnlnpxya0csa 5583401 5583397 2026-06-27T19:45:35Z Andrew012p 85224 5583401 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = 007 First Light | слика = 007 First Light.jpg | изработувач = [[IO Interactive]] | издавач = IO Interactive | режисер = Хакан Абрак, Мартин Емборг | продуцент = Маркус Фридл, Селин Гил, Џек Боуман | програмер = Дејвид Кањадас | уметник = Расмус Поулсен | сценарист = Мајкл Фогт | композитор = [[The Flight]] | серијал = ''Џејмс Бонд'' | погон = [[Glacier]] | подлоги = [[PlayStation 5]], [[Windows]], [[Xbox Series X/S]], [[Nintendo Switch 2]] | издадена = '''PS5, Win, Xbox Series X/S'''<br>27 мај 2026<br>'''Nintendo Switch 2'''<br>трето тримесечје 2026 | жанр = [[акционо-авантуристичка игра]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] }} '''''007 First Light''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''007: Прва светлина'') — [[акционо-авантуристичка игра]], развиена и издадена од компанијата [[IO Interactive]] во соработка со [[Amazon MGM Studios]] и [[Eon Productions]]. Играта е заснована на серијалот книги на [[Ијан Флеминг]] и [[Список на филмови за Џејмс Бонд|филмовите]] за британскиот разузнавач [[Џејмс Бонд]]. ''007 First Light'' раскажува оригинална приказна за младиот Џејмс Бонд и неговата прва мисија за добивање на „лиценцата за убивање“. ''007 First Light'' стана првата игра за Бонд по долга пауза — претходната игра, ''[[007 Legends]]'', била објавена во 2012 г. Компаниите MGM, Eon и IO Interactive го најавиле развојот на новиот проект во ноември 2020 г. Целосното производство започнало по завршувањето на работата на IO Interactive на играта ''[[Hitman 3]]'' (2021), а првиот трејлер со [[Играчки процес|играчкиот процес]] бил прикажан во јуни 2025 г. Играта била објавена за [[Windows]], [[PlayStation 5]] и [[Xbox Series X/S]] на 27 мај 2026 г.<ref name="007 First Light new release date of the game"/> Изданието за [[Nintendo Switch 2]] било одложено за летото 2026 г<ref>{{Cite web |lang=en |url=https://www.nintendolife.com/news/2026/06/007-first-light-year-one-roadmap-revealed-reconfirms-switch-2-release-window |title=007 First Light "Year One" Roadmap Revealed, Reconfirms Switch 2 Release Window |first=Liam |last=Doolan |website=[[Nintendo Life]] |date=2026-06-06 |access-date=2026-06-07 |url-status=live }}</ref> == За играта == === Опкружување и ликови === ''007 First Light'' раскажува оригинална приказна, вдахната од романите и расказите на [[Ијан Флеминг]], како и од претходните филмови од франшизата.<ref>{{cite web |url=https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/11/19/hitman-developer-is-making-project-007-a-james-bond-origin-story/ |title=Hitman Developer Is Making Project 007, A James Bond Origin Story |first=Paul |last=Tassi |work=[[Forbes]] |date=2020-11-19 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Џејмс Бонд во времето на дејството на играта е млад и неискусен агент на [[MI6]],<ref>{{cite web |url=https://www.gematsu.com/2025/06/io-interactive-officially-announces-007-first-light |title=IO Interactive officially announces 007 First Light |first=Sal |last=Romano |work=gematsu.com |date=2025-06-02 |accessdate=2025-09-20}}</ref> кој има 26 години.<ref name="gamepost">{{cite web |url=https://thegamepost.com/007-first-light-new-details-james-bond-age-story-inspiration-characters/ |title=007 First Light New Details: James Bond's Age, Origin Story, Inspiration, Classic Characters, and More |first=Abdullah |last=Jawad |work=thegamepost.com |date=2025-06-07 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Успешното извршување на добиената задача му го носи статусот на агент 007.<ref>{{cite web |url=https://www.gamespot.com/articles/next-james-bond-game-will-focus-on-a-young-bond-aims-to-launch-new-trilogy/1100-6527203/ |title=Next James Bond Game Will Focus On A Young Bond, Aims To Launch New Trilogy |first=Blair |last=Marnell |work=[[GameSpot]] |date=2024-10-16 |accessdate=2025-09-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ign.com/articles/james-bond-origin-story-game-project-007-officially-coming-to-nintendo-switch-2 |title=James Bond Origin Story Game Project 007 Officially Coming to Nintendo Switch 2 |first=Lex |last=Briscuso |work=[[IGN]] |date=2025-04-02 |accessdate=2025-09-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gamespot.com/articles/new-james-bond-game-first-light-release-date-trailer-story/1100-6531773/ |title=New James Bond Game 007 First Light: Release Date, Trailer, Cast, And Everything Else We Know |first=Eddie |last=Makuch |work=[[GameSpot]] |date=2025-09-03 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Ликот на Бонд е донекаде осовременет: класичниот Бонд е познат како алкохоличар и женкар. Расмус Поулсен, уметничкиот директор на студиото, пристапот на IO Interactive го формулира вака: Бонд е активен човек, кој знае да решава проблеми, склон кон ризик и надарен со карактеристична британска смисла за хумор. Студиото разви лик врз основа на истите овие особини, но стремејќи се да ги изрази на начин што би бил соодветен за сегашното време. Бонд во играта, како и во книгите на Флеминг, има лузна на лицето.<ref>{{cite web |url=https://thethumbwars.com/007-first-light-art-director-interview-james-bond/ |title=007 First Light Franchise Art Director Admits Steps Were Taken to Avoid Certain Traits of Bond |first=Luke |last=Addison |work=thethumbwars.com |date=2025-09-10 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Во приказната се појавуваат познати ликови од „бондијадата“: M (Пријанга Берфорд), Q (Аластер Макензи) и г-ца Манипени (Кјера Лестер). Нивните карактери и однесување се прилагодени на концептот на приказната, во која Бонд штотуку ја започнува својата кариера. Меѓу оригиналните ликови се наставникот на Бонд во MI6, Гринвеј ([[Лени Џејмс]]) и г-ца Рот (Ноеми Накаи).<ref name="gamepost"/><ref name="playstation blog">{{cite web |url=https://blog.playstation.com/2025/09/03/watch-over-30-minutes-of-007-first-light-gameplay-launching-march-27-2026/ |title=Watch over 30 minutes of 007 First Light gameplay, launching March 27, 2026 |work=blog.playstation.com |date=2025-09-03 |accessdate=2025-09-19}}</ref> == Приказна == Одред на Специјалната воздушна служба на Обединетото Кралство упаѓа во заседа во [[Исланд]], каде се спроведувала операција. Единствениот преживеан е Џејмс Бонд. Со него контактира оперативка од MI6, со чија помош Бонд ја достигнува целта — истражувачки камп во кој се проучува паднат сателит, кој е опколен од група платеници. Кршејќи ги наредбите, Бонд ги спасува заробените научници и, користејќи детонатор, го уништува кампот, спречувајќи објектот да падне во рацете на платениците. Шефицата на MI6 под кодно име М го ангажира Бонд во обновената програма „00“. И покрај тоа што Бонд почнал со обука месеци подоцна од другите шестмина кандидати, тој успешно ја поминува обуката под раководство на Џон Гринвеј, кој неволно се согласил да го земе. Џејмс се зближува со екипата, особено со Ленокс Монро и Кресида Брајт. Неколку месеци подоцна, екипата добива задача да го фати Рис Бекет, поранешен агент 009, во хотел во [[Словачка]]. Бонд забележува сомнителен работник, кој се покажува како еден од браќата близнаци — платеници Мурто, кој го убива Монро со нож и поставува бомба што ги убива останатите членови на екипата и ѝ ги крши нозете на Кресида. Пред Бекет да избега, Бонд го прикачува својот часовник на неговиот авион, што му помага на MI6 да го следи леталото, кое се упатило кон [[Мавританија]]. Бонд и Гринвеј тргнуваат да го бараат Бекет, но го пронаоѓаат неговиот труп. И двајцата доаѓаат до заклучок дека Бекет бил жртва, а не организатор, но доказите се уништуваат во текот на заседа од платеници. М го прогласува Бекет за виновен за тоа што се случило во Словачка и го затвора случајот, и покрај сомнежите на Бонд и Гринвеј за многу поширок заговор. Еден од близнаците Мурто го напаѓа Бонд во неговиот стан. Бонд се впушта во потера по него и завршува на општествен настан на иноваторот во сферата на вештачката интелигенција, господин Николас Веб, и го убива Мурто. Џејмс наоѓа докази што го поврзуваат Веб со терористичкиот напад во Словачка и се открива дека Гринвеј исто така е цел. Бонд е заробен од синот на Веб, Дејмиен, но Џејмс е спасен од Ајзола Вејл, професионален крадец, која ја запознал кога се претставила како француска агентка во Словачка. Бонд повторно се среќава со Гринвеј, кој се пресметал со платените убијци испратени по него. Двајцата продираат во седиштето на Webb Industries ([[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]: ''Веб индустрис''), со помош на Ајзола откриваат дека дејствата на Веб се обид да се сокријат грешките направени од неговиот квантен суперкомпјутер THEIA, кој се користи од MI6 за предвидување терористички напади. Првата грешка на THEIA била идентификацијата на Бекет и другите двајца агенти како кртови. Веб го убил Бекет за да не ги открие недостатоците на компјутерот. Потресен од ова, Гринвеј се повлекува од случајот. И покрај наредбата да се уапсат двајцата агенти под обвинение за [[тероризам]], М го испраќа Џејмс на раскошен одмор во [[Виетнам]] со цел да собере докази за вината на Веб и да го пресретне Дејмиен, кој планира да ја убие генетичарката Тереза Лорка. Бонд ја спасува, убивајќи го вториот близнак Мурто, но Џејмс повторно е заробен од Дејмиен. По ослободувањето од страна на Гринвеј, Бонд наводно го убива Дејмиен, фрлајќи метални цевки врз него. Умирајќи од повредите здобиени во престрелката, Гринвеј признава дека Џејмс е тој што му треба на MI6 и дека него го определува неговото јунаштво. Веб го принудува М да му даде имунитет, протекувајќи важни информации од MI6. Одбивајќи да се помири со ова, Бонд се здружува со Ајзола за да продрие во базата на Веб на [[Антарктик|Антарктикот]], каде што дознава за планот на Веб да ја замени THEIA со нејзина сродна [[вештачка интелигенција]] — HYPERION. Бонд со борба продира до јадрото на HYPERION, но Ајзола смртно го ранува Веб и го краде јадрото на вештачката интелигенција. Џејмс ја запира Ајзола и со истрел го уништува јадрото. Бонд и Ајзола се приведени од страна на MI6. Тие се ослободени во мигот на напад на платениците на Дејмиен врз седиштето на MI6. Ајзола бега, Џејмс се упатува кон просторијата на THEIA, каде што Демиен го краде јадрото. Справувајќи се со неговите платеници со помош на видоизменетиот Aston Martin Valhalla, Бонд го гони Дејмиен во канализацијата, го уништува неговиот егзо-костум и во текот на борбата, намерно се фрла заедно со Дејмиен во вештачкото езеро. Дејмиен загинува давејќи се, а Џејмс е спасен од Ајзола, која го бакнува и го краде јадрото на THEIA. На гробот на Гринвеј, М му кажува на Бонд дека се повлечени сите обвиненија и го прифаќа во програмата „00“. Бидејќи Бонд бил седми во екипата, го зема кодното име 007. Џејмс се заколнува дека ќе ја најде Ајзола, ќе го врати јадрото и ќе открие за кого работи. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://ioi.dk/007firstlightgame}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch 2]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Акциско-авантуристички игри]] 617pt237lt3ouryyieh8e4tvata2pwa 5583402 5583401 2026-06-27T19:46:39Z Andrew012p 85224 5583402 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = 007 First Light | слика = 007 First Light.jpg | изработувач = [[IO Interactive]] | издавач = IO Interactive | режисер = Хакан Абрак, Мартин Емборг | продуцент = Маркус Фридл, Селин Гил, Џек Боуман | програмер = Дејвид Кањадас | уметник = Расмус Поулсен | сценарист = Мајкл Фогт | композитор = [[The Flight]] | серијал = ''Џејмс Бонд'' | погон = [[Glacier]] | подлоги = [[PlayStation 5]], [[Windows]], [[Xbox Series X/S]], [[Nintendo Switch 2]] | издадена = '''PS5, Win, Xbox Series X/S'''<br>27 мај 2026<br>'''Nintendo Switch 2'''<br>трето тримесечје 2026 | жанр = [[акционо-авантуристичка игра]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] }} '''''007 First Light''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''007: Прва светлина'') — [[акционо-авантуристичка игра]], развиена и издадена од компанијата [[IO Interactive]] во соработка со [[Amazon MGM Studios]] и [[Eon Productions]]. Играта е заснована на серијалот книги на [[Ијан Флеминг]] и [[Список на филмови за Џејмс Бонд|филмовите]] за британскиот разузнавач [[Џејмс Бонд]]. ''007 First Light'' раскажува оригинална приказна за младиот Џејмс Бонд и неговата прва мисија за добивање на „лиценцата за убивање“. ''007 First Light'' стана првата игра за Бонд по долга пауза — претходната игра, ''[[007 Legends]]'', била објавена во 2012 г. Компаниите MGM, Eon и IO Interactive го најавиле развојот на новиот проект во ноември 2020 г. Целосното производство започнало по завршувањето на работата на IO Interactive на играта ''[[Hitman 3]]'' (2021), а првиот трејлер со [[Играчки процес|играчкиот процес]] бил прикажан во јуни 2025 г. Играта била објавена за [[Windows]], [[PlayStation 5]] и [[Xbox Series X/S]] на 27 мај 2026 г.<ref name="007 First Light new release date of the game"/> Изданието за [[Nintendo Switch 2]] било одложено за летото 2026 г<ref>{{Cite web |lang=en |url=https://www.nintendolife.com/news/2026/06/007-first-light-year-one-roadmap-revealed-reconfirms-switch-2-release-window |title=007 First Light "Year One" Roadmap Revealed, Reconfirms Switch 2 Release Window |first=Liam |last=Doolan |website=[[Nintendo Life]] |date=2026-06-06 |access-date=2026-06-07 |url-status=live }}</ref> == За играта == === Опкружување и ликови === ''007 First Light'' раскажува оригинална приказна, вдахната од романите и расказите на [[Ијан Флеминг]], како и од претходните филмови од франшизата.<ref>{{cite web |url=https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/11/19/hitman-developer-is-making-project-007-a-james-bond-origin-story/ |title=Hitman Developer Is Making Project 007, A James Bond Origin Story |first=Paul |last=Tassi |work=[[Forbes]] |date=2020-11-19 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Џејмс Бонд во времето на дејството на играта е млад и неискусен агент на [[MI6]],<ref>{{cite web |url=https://www.gematsu.com/2025/06/io-interactive-officially-announces-007-first-light |title=IO Interactive officially announces 007 First Light |first=Sal |last=Romano |work=gematsu.com |date=2025-06-02 |accessdate=2025-09-20}}</ref> кој има 26 години.<ref name="gamepost">{{cite web |url=https://thegamepost.com/007-first-light-new-details-james-bond-age-story-inspiration-characters/ |title=007 First Light New Details: James Bond's Age, Origin Story, Inspiration, Classic Characters, and More |first=Abdullah |last=Jawad |work=thegamepost.com |date=2025-06-07 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Успешното извршување на добиената задача му го носи статусот на агент 007.<ref>{{cite web |url=https://www.gamespot.com/articles/next-james-bond-game-will-focus-on-a-young-bond-aims-to-launch-new-trilogy/1100-6527203/ |title=Next James Bond Game Will Focus On A Young Bond, Aims To Launch New Trilogy |first=Blair |last=Marnell |work=[[GameSpot]] |date=2024-10-16 |accessdate=2025-09-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ign.com/articles/james-bond-origin-story-game-project-007-officially-coming-to-nintendo-switch-2 |title=James Bond Origin Story Game Project 007 Officially Coming to Nintendo Switch 2 |first=Lex |last=Briscuso |work=[[IGN]] |date=2025-04-02 |accessdate=2025-09-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gamespot.com/articles/new-james-bond-game-first-light-release-date-trailer-story/1100-6531773/ |title=New James Bond Game 007 First Light: Release Date, Trailer, Cast, And Everything Else We Know |first=Eddie |last=Makuch |work=[[GameSpot]] |date=2025-09-03 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Ликот на Бонд е донекаде осовременет: класичниот Бонд е познат како алкохоличар и женкар. Расмус Поулсен, уметничкиот директор на студиото, пристапот на IO Interactive го формулира вака: Бонд е активен човек, кој знае да решава проблеми, склон кон ризик и надарен со карактеристична британска смисла за хумор. Студиото разви лик врз основа на истите овие особини, но стремејќи се да ги изрази на начин што би бил соодветен за сегашното време. Бонд во играта, како и во книгите на Флеминг, има лузна на лицето.<ref>{{cite web |url=https://thethumbwars.com/007-first-light-art-director-interview-james-bond/ |title=007 First Light Franchise Art Director Admits Steps Were Taken to Avoid Certain Traits of Bond |first=Luke |last=Addison |work=thethumbwars.com |date=2025-09-10 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Во приказната се појавуваат познати ликови од „бондијадата“: M (Пријанга Берфорд), Q (Аластер Макензи) и г-ца Манипени (Киера Лестер). Нивните карактери и однесување се прилагодени на концептот на приказната, во која Бонд штотуку ја започнува својата кариера. Меѓу оригиналните ликови се наставникот на Бонд во MI6, Гринвеј ([[Лени Џејмс]]) и г-ца Рот (Ноеми Накаи).<ref name="gamepost"/><ref name="playstation blog">{{cite web |url=https://blog.playstation.com/2025/09/03/watch-over-30-minutes-of-007-first-light-gameplay-launching-march-27-2026/ |title=Watch over 30 minutes of 007 First Light gameplay, launching March 27, 2026 |work=blog.playstation.com |date=2025-09-03 |accessdate=2025-09-19}}</ref> == Приказна == Одред на Специјалната воздушна служба на Обединетото Кралство упаѓа во заседа во [[Исланд]], каде се спроведувала операција. Единствениот преживеан е Џејмс Бонд. Со него контактира оперативка од MI6, со чија помош Бонд ја достигнува целта — истражувачки камп во кој се проучува паднат сателит, кој е опколен од група платеници. Кршејќи ги наредбите, Бонд ги спасува заробените научници и, користејќи детонатор, го уништува кампот, спречувајќи објектот да падне во рацете на платениците. Шефицата на MI6 под кодно име М го ангажира Бонд во обновената програма „00“. И покрај тоа што Бонд почнал со обука месеци подоцна од другите шестмина кандидати, тој успешно ја поминува обуката под раководство на Џон Гринвеј, кој неволно се согласил да го земе. Џејмс се зближува со екипата, особено со Ленокс Монро и Кресида Брајт. Неколку месеци подоцна, екипата добива задача да го фати Рис Бекет, поранешен агент 009, во хотел во [[Словачка]]. Бонд забележува сомнителен работник, кој се покажува како еден од браќата близнаци — платеници Мурто, кој го убива Монро со нож и поставува бомба што ги убива останатите членови на екипата и ѝ ги крши нозете на Кресида. Пред Бекет да избега, Бонд го прикачува својот часовник на неговиот авион, што му помага на MI6 да го следи леталото, кое се упатило кон [[Мавританија]]. Бонд и Гринвеј тргнуваат да го бараат Бекет, но го пронаоѓаат неговиот труп. И двајцата доаѓаат до заклучок дека Бекет бил жртва, а не организатор, но доказите се уништуваат во текот на заседа од платеници. М го прогласува Бекет за виновен за тоа што се случило во Словачка и го затвора случајот, и покрај сомнежите на Бонд и Гринвеј за многу поширок заговор. Еден од близнаците Мурто го напаѓа Бонд во неговиот стан. Бонд се впушта во потера по него и завршува на општествен настан на иноваторот во сферата на вештачката интелигенција, господин Николас Веб, и го убива Мурто. Џејмс наоѓа докази што го поврзуваат Веб со терористичкиот напад во Словачка и се открива дека Гринвеј исто така е цел. Бонд е заробен од синот на Веб, Дејмиен, но Џејмс е спасен од Ајзола Вејл, професионален крадец, која ја запознал кога се претставила како француска агентка во Словачка. Бонд повторно се среќава со Гринвеј, кој се пресметал со платените убијци испратени по него. Двајцата продираат во седиштето на Webb Industries ([[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]: ''Веб индустрис''), со помош на Ајзола откриваат дека дејствата на Веб се обид да се сокријат грешките направени од неговиот квантен суперкомпјутер THEIA, кој се користи од MI6 за предвидување терористички напади. Првата грешка на THEIA била идентификацијата на Бекет и другите двајца агенти како кртови. Веб го убил Бекет за да не ги открие недостатоците на компјутерот. Потресен од ова, Гринвеј се повлекува од случајот. И покрај наредбата да се уапсат двајцата агенти под обвинение за [[тероризам]], М го испраќа Џејмс на раскошен одмор во [[Виетнам]] со цел да собере докази за вината на Веб и да го пресретне Дејмиен, кој планира да ја убие генетичарката Тереза Лорка. Бонд ја спасува, убивајќи го вториот близнак Мурто, но Џејмс повторно е заробен од Дејмиен. По ослободувањето од страна на Гринвеј, Бонд наводно го убива Дејмиен, фрлајќи метални цевки врз него. Умирајќи од повредите здобиени во престрелката, Гринвеј признава дека Џејмс е тој што му треба на MI6 и дека него го определува неговото јунаштво. Веб го принудува М да му даде имунитет, протекувајќи важни информации од MI6. Одбивајќи да се помири со ова, Бонд се здружува со Ајзола за да продрие во базата на Веб на [[Антарктик|Антарктикот]], каде што дознава за планот на Веб да ја замени THEIA со нејзина сродна [[вештачка интелигенција]] — HYPERION. Бонд со борба продира до јадрото на HYPERION, но Ајзола смртно го ранува Веб и го краде јадрото на вештачката интелигенција. Џејмс ја запира Ајзола и со истрел го уништува јадрото. Бонд и Ајзола се приведени од страна на MI6. Тие се ослободени во мигот на напад на платениците на Дејмиен врз седиштето на MI6. Ајзола бега, Џејмс се упатува кон просторијата на THEIA, каде што Демиен го краде јадрото. Справувајќи се со неговите платеници со помош на видоизменетиот Aston Martin Valhalla, Бонд го гони Дејмиен во канализацијата, го уништува неговиот егзо-костум и во текот на борбата, намерно се фрла заедно со Дејмиен во вештачкото езеро. Дејмиен загинува давејќи се, а Џејмс е спасен од Ајзола, која го бакнува и го краде јадрото на THEIA. На гробот на Гринвеј, М му кажува на Бонд дека се повлечени сите обвиненија и го прифаќа во програмата „00“. Бидејќи Бонд бил седми во екипата, го зема кодното име 007. Џејмс се заколнува дека ќе ја најде Ајзола, ќе го врати јадрото и ќе открие за кого работи. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://ioi.dk/007firstlightgame}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch 2]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Акциско-авантуристички игри]] csi9iyxexo5t4trksyckjittrlwf3rk 5583403 5583402 2026-06-27T19:47:16Z Andrew012p 85224 5583403 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = 007 First Light | слика = 007 First Light.jpg | изработувач = [[IO Interactive]] | издавач = IO Interactive | режисер = Хакан Абрак, Мартин Емборг | продуцент = Маркус Фридл, Селин Гил, Џек Боуман | програмер = Дејвид Кањадас | уметник = Расмус Поулсен | сценарист = Мајкл Фогт | композитор = [[The Flight]] | серијал = ''Џејмс Бонд'' | погон = [[Glacier]] | подлоги = [[PlayStation 5]], [[Windows]], [[Xbox Series X/S]], [[Nintendo Switch 2]] | издадена = '''PS5, Win, Xbox Series X/S'''<br>27 мај 2026<br>'''Nintendo Switch 2'''<br>трето тримесечје 2026 | жанр = [[акционо-авантуристичка игра]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] }} '''''007 First Light''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''007: Прва светлина'') — [[акционо-авантуристичка игра]], развиена и издадена од компанијата [[IO Interactive]] во соработка со [[Amazon MGM Studios]] и [[Eon Productions]]. Играта е заснована на серијалот книги на [[Ијан Флеминг]] и [[Список на филмови за Џејмс Бонд|филмовите]] за британскиот разузнавач [[Џејмс Бонд]]. ''007 First Light'' раскажува оригинална приказна за младиот Џејмс Бонд и неговата прва мисија за добивање на „лиценцата за убивање“. ''007 First Light'' стана првата игра за Бонд по долга пауза — претходната игра, ''[[007 Legends]]'', била објавена во 2012 г. Компаниите MGM, Eon и IO Interactive го најавиле развојот на новиот проект во ноември 2020 г. Целосното производство започнало по завршувањето на работата на IO Interactive на играта ''[[Hitman 3]]'' (2021), а првиот трејлер со [[Играчки процес|играчкиот процес]] бил прикажан во јуни 2025 г. Играта била објавена за [[Windows]], [[PlayStation 5]] и [[Xbox Series X/S]] на 27 мај 2026 г. Изданието за [[Nintendo Switch 2]] било одложено за летото 2026 г<ref>{{Cite web |lang=en |url=https://www.nintendolife.com/news/2026/06/007-first-light-year-one-roadmap-revealed-reconfirms-switch-2-release-window |title=007 First Light "Year One" Roadmap Revealed, Reconfirms Switch 2 Release Window |first=Liam |last=Doolan |website=[[Nintendo Life]] |date=2026-06-06 |access-date=2026-06-07 |url-status=live }}</ref> == За играта == === Опкружување и ликови === ''007 First Light'' раскажува оригинална приказна, вдахната од романите и расказите на [[Ијан Флеминг]], како и од претходните филмови од франшизата.<ref>{{cite web |url=https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/11/19/hitman-developer-is-making-project-007-a-james-bond-origin-story/ |title=Hitman Developer Is Making Project 007, A James Bond Origin Story |first=Paul |last=Tassi |work=[[Forbes]] |date=2020-11-19 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Џејмс Бонд во времето на дејството на играта е млад и неискусен агент на [[MI6]],<ref>{{cite web |url=https://www.gematsu.com/2025/06/io-interactive-officially-announces-007-first-light |title=IO Interactive officially announces 007 First Light |first=Sal |last=Romano |work=gematsu.com |date=2025-06-02 |accessdate=2025-09-20}}</ref> кој има 26 години.<ref name="gamepost">{{cite web |url=https://thegamepost.com/007-first-light-new-details-james-bond-age-story-inspiration-characters/ |title=007 First Light New Details: James Bond's Age, Origin Story, Inspiration, Classic Characters, and More |first=Abdullah |last=Jawad |work=thegamepost.com |date=2025-06-07 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Успешното извршување на добиената задача му го носи статусот на агент 007.<ref>{{cite web |url=https://www.gamespot.com/articles/next-james-bond-game-will-focus-on-a-young-bond-aims-to-launch-new-trilogy/1100-6527203/ |title=Next James Bond Game Will Focus On A Young Bond, Aims To Launch New Trilogy |first=Blair |last=Marnell |work=[[GameSpot]] |date=2024-10-16 |accessdate=2025-09-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ign.com/articles/james-bond-origin-story-game-project-007-officially-coming-to-nintendo-switch-2 |title=James Bond Origin Story Game Project 007 Officially Coming to Nintendo Switch 2 |first=Lex |last=Briscuso |work=[[IGN]] |date=2025-04-02 |accessdate=2025-09-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gamespot.com/articles/new-james-bond-game-first-light-release-date-trailer-story/1100-6531773/ |title=New James Bond Game 007 First Light: Release Date, Trailer, Cast, And Everything Else We Know |first=Eddie |last=Makuch |work=[[GameSpot]] |date=2025-09-03 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Ликот на Бонд е донекаде осовременет: класичниот Бонд е познат како алкохоличар и женкар. Расмус Поулсен, уметничкиот директор на студиото, пристапот на IO Interactive го формулира вака: Бонд е активен човек, кој знае да решава проблеми, склон кон ризик и надарен со карактеристична британска смисла за хумор. Студиото разви лик врз основа на истите овие особини, но стремејќи се да ги изрази на начин што би бил соодветен за сегашното време. Бонд во играта, како и во книгите на Флеминг, има лузна на лицето.<ref>{{cite web |url=https://thethumbwars.com/007-first-light-art-director-interview-james-bond/ |title=007 First Light Franchise Art Director Admits Steps Were Taken to Avoid Certain Traits of Bond |first=Luke |last=Addison |work=thethumbwars.com |date=2025-09-10 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Во приказната се појавуваат познати ликови од „бондијадата“: M (Пријанга Берфорд), Q (Аластер Макензи) и г-ца Манипени (Киера Лестер). Нивните карактери и однесување се прилагодени на концептот на приказната, во која Бонд штотуку ја започнува својата кариера. Меѓу оригиналните ликови се наставникот на Бонд во MI6, Гринвеј ([[Лени Џејмс]]) и г-ца Рот (Ноеми Накаи).<ref name="gamepost"/><ref name="playstation blog">{{cite web |url=https://blog.playstation.com/2025/09/03/watch-over-30-minutes-of-007-first-light-gameplay-launching-march-27-2026/ |title=Watch over 30 minutes of 007 First Light gameplay, launching March 27, 2026 |work=blog.playstation.com |date=2025-09-03 |accessdate=2025-09-19}}</ref> == Приказна == Одред на Специјалната воздушна служба на Обединетото Кралство упаѓа во заседа во [[Исланд]], каде се спроведувала операција. Единствениот преживеан е Џејмс Бонд. Со него контактира оперативка од MI6, со чија помош Бонд ја достигнува целта — истражувачки камп во кој се проучува паднат сателит, кој е опколен од група платеници. Кршејќи ги наредбите, Бонд ги спасува заробените научници и, користејќи детонатор, го уништува кампот, спречувајќи објектот да падне во рацете на платениците. Шефицата на MI6 под кодно име М го ангажира Бонд во обновената програма „00“. И покрај тоа што Бонд почнал со обука месеци подоцна од другите шестмина кандидати, тој успешно ја поминува обуката под раководство на Џон Гринвеј, кој неволно се согласил да го земе. Џејмс се зближува со екипата, особено со Ленокс Монро и Кресида Брајт. Неколку месеци подоцна, екипата добива задача да го фати Рис Бекет, поранешен агент 009, во хотел во [[Словачка]]. Бонд забележува сомнителен работник, кој се покажува како еден од браќата близнаци — платеници Мурто, кој го убива Монро со нож и поставува бомба што ги убива останатите членови на екипата и ѝ ги крши нозете на Кресида. Пред Бекет да избега, Бонд го прикачува својот часовник на неговиот авион, што му помага на MI6 да го следи леталото, кое се упатило кон [[Мавританија]]. Бонд и Гринвеј тргнуваат да го бараат Бекет, но го пронаоѓаат неговиот труп. И двајцата доаѓаат до заклучок дека Бекет бил жртва, а не организатор, но доказите се уништуваат во текот на заседа од платеници. М го прогласува Бекет за виновен за тоа што се случило во Словачка и го затвора случајот, и покрај сомнежите на Бонд и Гринвеј за многу поширок заговор. Еден од близнаците Мурто го напаѓа Бонд во неговиот стан. Бонд се впушта во потера по него и завршува на општествен настан на иноваторот во сферата на вештачката интелигенција, господин Николас Веб, и го убива Мурто. Џејмс наоѓа докази што го поврзуваат Веб со терористичкиот напад во Словачка и се открива дека Гринвеј исто така е цел. Бонд е заробен од синот на Веб, Дејмиен, но Џејмс е спасен од Ајзола Вејл, професионален крадец, која ја запознал кога се претставила како француска агентка во Словачка. Бонд повторно се среќава со Гринвеј, кој се пресметал со платените убијци испратени по него. Двајцата продираат во седиштето на Webb Industries ([[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]: ''Веб индустрис''), со помош на Ајзола откриваат дека дејствата на Веб се обид да се сокријат грешките направени од неговиот квантен суперкомпјутер THEIA, кој се користи од MI6 за предвидување терористички напади. Првата грешка на THEIA била идентификацијата на Бекет и другите двајца агенти како кртови. Веб го убил Бекет за да не ги открие недостатоците на компјутерот. Потресен од ова, Гринвеј се повлекува од случајот. И покрај наредбата да се уапсат двајцата агенти под обвинение за [[тероризам]], М го испраќа Џејмс на раскошен одмор во [[Виетнам]] со цел да собере докази за вината на Веб и да го пресретне Дејмиен, кој планира да ја убие генетичарката Тереза Лорка. Бонд ја спасува, убивајќи го вториот близнак Мурто, но Џејмс повторно е заробен од Дејмиен. По ослободувањето од страна на Гринвеј, Бонд наводно го убива Дејмиен, фрлајќи метални цевки врз него. Умирајќи од повредите здобиени во престрелката, Гринвеј признава дека Џејмс е тој што му треба на MI6 и дека него го определува неговото јунаштво. Веб го принудува М да му даде имунитет, протекувајќи важни информации од MI6. Одбивајќи да се помири со ова, Бонд се здружува со Ајзола за да продрие во базата на Веб на [[Антарктик|Антарктикот]], каде што дознава за планот на Веб да ја замени THEIA со нејзина сродна [[вештачка интелигенција]] — HYPERION. Бонд со борба продира до јадрото на HYPERION, но Ајзола смртно го ранува Веб и го краде јадрото на вештачката интелигенција. Џејмс ја запира Ајзола и со истрел го уништува јадрото. Бонд и Ајзола се приведени од страна на MI6. Тие се ослободени во мигот на напад на платениците на Дејмиен врз седиштето на MI6. Ајзола бега, Џејмс се упатува кон просторијата на THEIA, каде што Демиен го краде јадрото. Справувајќи се со неговите платеници со помош на видоизменетиот Aston Martin Valhalla, Бонд го гони Дејмиен во канализацијата, го уништува неговиот егзо-костум и во текот на борбата, намерно се фрла заедно со Дејмиен во вештачкото езеро. Дејмиен загинува давејќи се, а Џејмс е спасен од Ајзола, која го бакнува и го краде јадрото на THEIA. На гробот на Гринвеј, М му кажува на Бонд дека се повлечени сите обвиненија и го прифаќа во програмата „00“. Бидејќи Бонд бил седми во екипата, го зема кодното име 007. Џејмс се заколнува дека ќе ја најде Ајзола, ќе го врати јадрото и ќе открие за кого работи. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://ioi.dk/007firstlightgame}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch 2]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Акциско-авантуристички игри]] ey6ict4xrlflezh0ridyzrop6570o3r 5583405 5583403 2026-06-27T19:49:42Z Andrew012p 85224 5583405 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = 007 First Light | слика = 007 First Light.jpg | изработувач = [[IO Interactive]] | издавач = IO Interactive | режисер = Хакан Абрак, Мартин Емборг | продуцент = Маркус Фридл, Селин Гил, Џек Боуман | програмер = Дејвид Кањадас | уметник = Расмус Поулсен | сценарист = Мајкл Фогт | композитор = [[The Flight]] | серијал = ''Џејмс Бонд'' | погон = [[Glacier]] | подлоги = [[PlayStation 5]], [[Windows]], [[Xbox Series X/S]], [[Nintendo Switch 2]] | издадена = '''PS5, Win, Xbox Series X/S'''<br>27 мај 2026<br>'''Nintendo Switch 2'''<br>трето тримесечје 2026 | жанр = [[акционо-авантуристичка игра]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] | носител = [[оптички диск]], дигитална распределба }} '''''007 First Light''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''007: Прва светлина'') — [[акционо-авантуристичка игра]], развиена и издадена од компанијата [[IO Interactive]] во соработка со [[Amazon MGM Studios]] и [[Eon Productions]]. Играта е заснована на серијалот книги на [[Ијан Флеминг]] и [[Список на филмови за Џејмс Бонд|филмовите]] за британскиот разузнавач [[Џејмс Бонд]]. ''007 First Light'' раскажува оригинална приказна за младиот Џејмс Бонд и неговата прва мисија за добивање на „лиценцата за убивање“. ''007 First Light'' стана првата игра за Бонд по долга пауза — претходната игра, ''[[007 Legends]]'', била објавена во 2012 г. Компаниите MGM, Eon и IO Interactive го најавиле развојот на новиот проект во ноември 2020 г. Целосното производство започнало по завршувањето на работата на IO Interactive на играта ''[[Hitman 3]]'' (2021), а првиот трејлер со [[Играчки процес|играчкиот процес]] бил прикажан во јуни 2025 г. Играта била објавена за [[Windows]], [[PlayStation 5]] и [[Xbox Series X/S]] на 27 мај 2026 г. Изданието за [[Nintendo Switch 2]] било одложено за летото 2026 г<ref>{{Cite web |lang=en |url=https://www.nintendolife.com/news/2026/06/007-first-light-year-one-roadmap-revealed-reconfirms-switch-2-release-window |title=007 First Light "Year One" Roadmap Revealed, Reconfirms Switch 2 Release Window |first=Liam |last=Doolan |website=[[Nintendo Life]] |date=2026-06-06 |access-date=2026-06-07 |url-status=live }}</ref> == За играта == === Опкружување и ликови === ''007 First Light'' раскажува оригинална приказна, вдахната од романите и расказите на [[Ијан Флеминг]], како и од претходните филмови од франшизата.<ref>{{cite web |url=https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/11/19/hitman-developer-is-making-project-007-a-james-bond-origin-story/ |title=Hitman Developer Is Making Project 007, A James Bond Origin Story |first=Paul |last=Tassi |work=[[Forbes]] |date=2020-11-19 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Џејмс Бонд во времето на дејството на играта е млад и неискусен агент на [[MI6]],<ref>{{cite web |url=https://www.gematsu.com/2025/06/io-interactive-officially-announces-007-first-light |title=IO Interactive officially announces 007 First Light |first=Sal |last=Romano |work=gematsu.com |date=2025-06-02 |accessdate=2025-09-20}}</ref> кој има 26 години.<ref name="gamepost">{{cite web |url=https://thegamepost.com/007-first-light-new-details-james-bond-age-story-inspiration-characters/ |title=007 First Light New Details: James Bond's Age, Origin Story, Inspiration, Classic Characters, and More |first=Abdullah |last=Jawad |work=thegamepost.com |date=2025-06-07 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Успешното извршување на добиената задача му го носи статусот на агент 007.<ref>{{cite web |url=https://www.gamespot.com/articles/next-james-bond-game-will-focus-on-a-young-bond-aims-to-launch-new-trilogy/1100-6527203/ |title=Next James Bond Game Will Focus On A Young Bond, Aims To Launch New Trilogy |first=Blair |last=Marnell |work=[[GameSpot]] |date=2024-10-16 |accessdate=2025-09-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ign.com/articles/james-bond-origin-story-game-project-007-officially-coming-to-nintendo-switch-2 |title=James Bond Origin Story Game Project 007 Officially Coming to Nintendo Switch 2 |first=Lex |last=Briscuso |work=[[IGN]] |date=2025-04-02 |accessdate=2025-09-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gamespot.com/articles/new-james-bond-game-first-light-release-date-trailer-story/1100-6531773/ |title=New James Bond Game 007 First Light: Release Date, Trailer, Cast, And Everything Else We Know |first=Eddie |last=Makuch |work=[[GameSpot]] |date=2025-09-03 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Ликот на Бонд е донекаде осовременет: класичниот Бонд е познат како алкохоличар и женкар. Расмус Поулсен, уметничкиот директор на студиото, пристапот на IO Interactive го формулира вака: Бонд е активен човек, кој знае да решава проблеми, склон кон ризик и надарен со карактеристична британска смисла за хумор. Студиото разви лик врз основа на истите овие особини, но стремејќи се да ги изрази на начин што би бил соодветен за сегашното време. Бонд во играта, како и во книгите на Флеминг, има лузна на лицето.<ref>{{cite web |url=https://thethumbwars.com/007-first-light-art-director-interview-james-bond/ |title=007 First Light Franchise Art Director Admits Steps Were Taken to Avoid Certain Traits of Bond |first=Luke |last=Addison |work=thethumbwars.com |date=2025-09-10 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Во приказната се појавуваат познати ликови од „бондијадата“: M (Пријанга Берфорд), Q (Аластер Макензи) и г-ца Манипени (Киера Лестер). Нивните карактери и однесување се прилагодени на концептот на приказната, во која Бонд штотуку ја започнува својата кариера. Меѓу оригиналните ликови се наставникот на Бонд во MI6, Гринвеј ([[Лени Џејмс]]) и г-ца Рот (Ноеми Накаи).<ref name="gamepost"/><ref name="playstation blog">{{cite web |url=https://blog.playstation.com/2025/09/03/watch-over-30-minutes-of-007-first-light-gameplay-launching-march-27-2026/ |title=Watch over 30 minutes of 007 First Light gameplay, launching March 27, 2026 |work=blog.playstation.com |date=2025-09-03 |accessdate=2025-09-19}}</ref> == Приказна == Одред на Специјалната воздушна служба на Обединетото Кралство упаѓа во заседа во [[Исланд]], каде се спроведувала операција. Единствениот преживеан е Џејмс Бонд. Со него контактира оперативка од MI6, со чија помош Бонд ја достигнува целта — истражувачки камп во кој се проучува паднат сателит, кој е опколен од група платеници. Кршејќи ги наредбите, Бонд ги спасува заробените научници и, користејќи детонатор, го уништува кампот, спречувајќи објектот да падне во рацете на платениците. Шефицата на MI6 под кодно име М го ангажира Бонд во обновената програма „00“. И покрај тоа што Бонд почнал со обука месеци подоцна од другите шестмина кандидати, тој успешно ја поминува обуката под раководство на Џон Гринвеј, кој неволно се согласил да го земе. Џејмс се зближува со екипата, особено со Ленокс Монро и Кресида Брајт. Неколку месеци подоцна, екипата добива задача да го фати Рис Бекет, поранешен агент 009, во хотел во [[Словачка]]. Бонд забележува сомнителен работник, кој се покажува како еден од браќата близнаци — платеници Мурто, кој го убива Монро со нож и поставува бомба што ги убива останатите членови на екипата и ѝ ги крши нозете на Кресида. Пред Бекет да избега, Бонд го прикачува својот часовник на неговиот авион, што му помага на MI6 да го следи леталото, кое се упатило кон [[Мавританија]]. Бонд и Гринвеј тргнуваат да го бараат Бекет, но го пронаоѓаат неговиот труп. И двајцата доаѓаат до заклучок дека Бекет бил жртва, а не организатор, но доказите се уништуваат во текот на заседа од платеници. М го прогласува Бекет за виновен за тоа што се случило во Словачка и го затвора случајот, и покрај сомнежите на Бонд и Гринвеј за многу поширок заговор. Еден од близнаците Мурто го напаѓа Бонд во неговиот стан. Бонд се впушта во потера по него и завршува на општествен настан на иноваторот во сферата на вештачката интелигенција, господин Николас Веб, и го убива Мурто. Џејмс наоѓа докази што го поврзуваат Веб со терористичкиот напад во Словачка и се открива дека Гринвеј исто така е цел. Бонд е заробен од синот на Веб, Дејмиен, но Џејмс е спасен од Ајзола Вејл, професионален крадец, која ја запознал кога се претставила како француска агентка во Словачка. Бонд повторно се среќава со Гринвеј, кој се пресметал со платените убијци испратени по него. Двајцата продираат во седиштето на Webb Industries ([[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]: ''Веб индустрис''), со помош на Ајзола откриваат дека дејствата на Веб се обид да се сокријат грешките направени од неговиот квантен суперкомпјутер THEIA, кој се користи од MI6 за предвидување терористички напади. Првата грешка на THEIA била идентификацијата на Бекет и другите двајца агенти како кртови. Веб го убил Бекет за да не ги открие недостатоците на компјутерот. Потресен од ова, Гринвеј се повлекува од случајот. И покрај наредбата да се уапсат двајцата агенти под обвинение за [[тероризам]], М го испраќа Џејмс на раскошен одмор во [[Виетнам]] со цел да собере докази за вината на Веб и да го пресретне Дејмиен, кој планира да ја убие генетичарката Тереза Лорка. Бонд ја спасува, убивајќи го вториот близнак Мурто, но Џејмс повторно е заробен од Дејмиен. По ослободувањето од страна на Гринвеј, Бонд наводно го убива Дејмиен, фрлајќи метални цевки врз него. Умирајќи од повредите здобиени во престрелката, Гринвеј признава дека Џејмс е тој што му треба на MI6 и дека него го определува неговото јунаштво. Веб го принудува М да му даде имунитет, протекувајќи важни информации од MI6. Одбивајќи да се помири со ова, Бонд се здружува со Ајзола за да продрие во базата на Веб на [[Антарктик|Антарктикот]], каде што дознава за планот на Веб да ја замени THEIA со нејзина сродна [[вештачка интелигенција]] — HYPERION. Бонд со борба продира до јадрото на HYPERION, но Ајзола смртно го ранува Веб и го краде јадрото на вештачката интелигенција. Џејмс ја запира Ајзола и со истрел го уништува јадрото. Бонд и Ајзола се приведени од страна на MI6. Тие се ослободени во мигот на напад на платениците на Дејмиен врз седиштето на MI6. Ајзола бега, Џејмс се упатува кон просторијата на THEIA, каде што Демиен го краде јадрото. Справувајќи се со неговите платеници со помош на видоизменетиот Aston Martin Valhalla, Бонд го гони Дејмиен во канализацијата, го уништува неговиот егзо-костум и во текот на борбата, намерно се фрла заедно со Дејмиен во вештачкото езеро. Дејмиен загинува давејќи се, а Џејмс е спасен од Ајзола, која го бакнува и го краде јадрото на THEIA. На гробот на Гринвеј, М му кажува на Бонд дека се повлечени сите обвиненија и го прифаќа во програмата „00“. Бидејќи Бонд бил седми во екипата, го зема кодното име 007. Џејмс се заколнува дека ќе ја најде Ајзола, ќе го врати јадрото и ќе открие за кого работи. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://ioi.dk/007firstlightgame}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch 2]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Акциско-авантуристички игри]] 5iv8oqkc3iv9cois5t5m0evkwejt3i4 5583406 5583405 2026-06-27T19:50:06Z Andrew012p 85224 /* За играта */ 5583406 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = 007 First Light | слика = 007 First Light.jpg | изработувач = [[IO Interactive]] | издавач = IO Interactive | режисер = Хакан Абрак, Мартин Емборг | продуцент = Маркус Фридл, Селин Гил, Џек Боуман | програмер = Дејвид Кањадас | уметник = Расмус Поулсен | сценарист = Мајкл Фогт | композитор = [[The Flight]] | серијал = ''Џејмс Бонд'' | погон = [[Glacier]] | подлоги = [[PlayStation 5]], [[Windows]], [[Xbox Series X/S]], [[Nintendo Switch 2]] | издадена = '''PS5, Win, Xbox Series X/S'''<br>27 мај 2026<br>'''Nintendo Switch 2'''<br>трето тримесечје 2026 | жанр = [[акционо-авантуристичка игра]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] | носител = [[оптички диск]], дигитална распределба }} '''''007 First Light''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''007: Прва светлина'') — [[акционо-авантуристичка игра]], развиена и издадена од компанијата [[IO Interactive]] во соработка со [[Amazon MGM Studios]] и [[Eon Productions]]. Играта е заснована на серијалот книги на [[Ијан Флеминг]] и [[Список на филмови за Џејмс Бонд|филмовите]] за британскиот разузнавач [[Џејмс Бонд]]. ''007 First Light'' раскажува оригинална приказна за младиот Џејмс Бонд и неговата прва мисија за добивање на „лиценцата за убивање“. ''007 First Light'' стана првата игра за Бонд по долга пауза — претходната игра, ''[[007 Legends]]'', била објавена во 2012 г. Компаниите MGM, Eon и IO Interactive го најавиле развојот на новиот проект во ноември 2020 г. Целосното производство започнало по завршувањето на работата на IO Interactive на играта ''[[Hitman 3]]'' (2021), а првиот трејлер со [[Играчки процес|играчкиот процес]] бил прикажан во јуни 2025 г. Играта била објавена за [[Windows]], [[PlayStation 5]] и [[Xbox Series X/S]] на 27 мај 2026 г. Изданието за [[Nintendo Switch 2]] било одложено за летото 2026 г<ref>{{Cite web |lang=en |url=https://www.nintendolife.com/news/2026/06/007-first-light-year-one-roadmap-revealed-reconfirms-switch-2-release-window |title=007 First Light "Year One" Roadmap Revealed, Reconfirms Switch 2 Release Window |first=Liam |last=Doolan |website=[[Nintendo Life]] |date=2026-06-06 |access-date=2026-06-07 |url-status=live }}</ref> == За играта == === Опкружување и ликови === ''007 First Light'' раскажува оригинална приказна, вдахната од романите и расказите на [[Ијан Флеминг]], како и од претходните филмови од франшизата.<ref>{{cite web |url=https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/11/19/hitman-developer-is-making-project-007-a-james-bond-origin-story/ |title=Hitman Developer Is Making Project 007, A James Bond Origin Story |first=Paul |last=Tassi |work=[[Forbes]] |date=2020-11-19 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Џејмс Бонд во времето на дејството на играта е млад и неискусен агент на [[MI6]],<ref>{{cite web |url=https://www.gematsu.com/2025/06/io-interactive-officially-announces-007-first-light |title=IO Interactive officially announces 007 First Light |first=Sal |last=Romano |work=gematsu.com |date=2025-06-02 |accessdate=2025-09-20}}</ref> кој има 26 години.<ref name="gamepost">{{cite web |url=https://thegamepost.com/007-first-light-new-details-james-bond-age-story-inspiration-characters/ |title=007 First Light New Details: James Bond's Age, Origin Story, Inspiration, Classic Characters, and More |first=Abdullah |last=Jawad |work=thegamepost.com |date=2025-06-07 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Успешното извршување на добиената задача му го носи статусот на агент 007.<ref>{{cite web |url=https://www.gamespot.com/articles/next-james-bond-game-will-focus-on-a-young-bond-aims-to-launch-new-trilogy/1100-6527203/ |title=Next James Bond Game Will Focus On A Young Bond, Aims To Launch New Trilogy |first=Blair |last=Marnell |work=[[GameSpot]] |date=2024-10-16 |accessdate=2025-09-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ign.com/articles/james-bond-origin-story-game-project-007-officially-coming-to-nintendo-switch-2 |title=James Bond Origin Story Game Project 007 Officially Coming to Nintendo Switch 2 |first=Lex |last=Briscuso |work=[[IGN]] |date=2025-04-02 |accessdate=2025-09-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gamespot.com/articles/new-james-bond-game-first-light-release-date-trailer-story/1100-6531773/ |title=New James Bond Game 007 First Light: Release Date, Trailer, Cast, And Everything Else We Know |first=Eddie |last=Makuch |work=[[GameSpot]] |date=2025-09-03 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Ликот на Бонд е донекаде осовременет: класичниот Бонд е познат како алкохоличар и женкар. Расмус Поулсен, уметничкиот директор на студиото, пристапот на IO Interactive го формулира вака: Бонд е активен човек, кој знае да решава проблеми, склон кон ризик и надарен со карактеристична британска смисла за хумор. Студиото разви лик врз основа на истите овие особини, но стремејќи се да ги изрази на начин што би бил соодветен за сегашното време. Бонд во играта, како и во книгите на Флеминг, има лузна на лицето.<ref>{{cite web |url=https://thethumbwars.com/007-first-light-art-director-interview-james-bond/ |title=007 First Light Franchise Art Director Admits Steps Were Taken to Avoid Certain Traits of Bond |first=Luke |last=Addison |work=thethumbwars.com |date=2025-09-10 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Во приказната се појавуваат познати ликови од „бондијадата“: M (Пријанга Берфорд), Q (Аластер Макензи) и г-ца Манипени (Киера Лестер). Нивните карактери и однесување се прилагодени на концептот на приказната, во која Бонд штотуку ја започнува својата кариера. Меѓу оригиналните ликови се наставникот на Бонд во MI6, Гринвеј ([[Лени Џејмс]]) и г-ца Рот (Ноеми Накаи).<ref name="gamepost"/><ref name="playstation blog">{{cite web |url=https://blog.playstation.com/2025/09/03/watch-over-30-minutes-of-007-first-light-gameplay-launching-march-27-2026/ |title=Watch over 30 minutes of 007 First Light gameplay, launching March 27, 2026 |work=blog.playstation.com |date=2025-09-03 |accessdate=2025-09-19}}</ref> == Приказна == {{Разоткривање}}Одред на Специјалната воздушна служба на Обединетото Кралство упаѓа во заседа во [[Исланд]], каде се спроведувала операција. Единствениот преживеан е Џејмс Бонд. Со него контактира оперативка од MI6, со чија помош Бонд ја достигнува целта — истражувачки камп во кој се проучува паднат сателит, кој е опколен од група платеници. Кршејќи ги наредбите, Бонд ги спасува заробените научници и, користејќи детонатор, го уништува кампот, спречувајќи објектот да падне во рацете на платениците. Шефицата на MI6 под кодно име М го ангажира Бонд во обновената програма „00“. И покрај тоа што Бонд почнал со обука месеци подоцна од другите шестмина кандидати, тој успешно ја поминува обуката под раководство на Џон Гринвеј, кој неволно се согласил да го земе. Џејмс се зближува со екипата, особено со Ленокс Монро и Кресида Брајт. Неколку месеци подоцна, екипата добива задача да го фати Рис Бекет, поранешен агент 009, во хотел во [[Словачка]]. Бонд забележува сомнителен работник, кој се покажува како еден од браќата близнаци — платеници Мурто, кој го убива Монро со нож и поставува бомба што ги убива останатите членови на екипата и ѝ ги крши нозете на Кресида. Пред Бекет да избега, Бонд го прикачува својот часовник на неговиот авион, што му помага на MI6 да го следи леталото, кое се упатило кон [[Мавританија]]. Бонд и Гринвеј тргнуваат да го бараат Бекет, но го пронаоѓаат неговиот труп. И двајцата доаѓаат до заклучок дека Бекет бил жртва, а не организатор, но доказите се уништуваат во текот на заседа од платеници. М го прогласува Бекет за виновен за тоа што се случило во Словачка и го затвора случајот, и покрај сомнежите на Бонд и Гринвеј за многу поширок заговор. Еден од близнаците Мурто го напаѓа Бонд во неговиот стан. Бонд се впушта во потера по него и завршува на општествен настан на иноваторот во сферата на вештачката интелигенција, господин Николас Веб, и го убива Мурто. Џејмс наоѓа докази што го поврзуваат Веб со терористичкиот напад во Словачка и се открива дека Гринвеј исто така е цел. Бонд е заробен од синот на Веб, Дејмиен, но Џејмс е спасен од Ајзола Вејл, професионален крадец, која ја запознал кога се претставила како француска агентка во Словачка. Бонд повторно се среќава со Гринвеј, кој се пресметал со платените убијци испратени по него. Двајцата продираат во седиштето на Webb Industries ([[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]: ''Веб индустрис''), со помош на Ајзола откриваат дека дејствата на Веб се обид да се сокријат грешките направени од неговиот квантен суперкомпјутер THEIA, кој се користи од MI6 за предвидување терористички напади. Првата грешка на THEIA била идентификацијата на Бекет и другите двајца агенти како кртови. Веб го убил Бекет за да не ги открие недостатоците на компјутерот. Потресен од ова, Гринвеј се повлекува од случајот. И покрај наредбата да се уапсат двајцата агенти под обвинение за [[тероризам]], М го испраќа Џејмс на раскошен одмор во [[Виетнам]] со цел да собере докази за вината на Веб и да го пресретне Дејмиен, кој планира да ја убие генетичарката Тереза Лорка. Бонд ја спасува, убивајќи го вториот близнак Мурто, но Џејмс повторно е заробен од Дејмиен. По ослободувањето од страна на Гринвеј, Бонд наводно го убива Дејмиен, фрлајќи метални цевки врз него. Умирајќи од повредите здобиени во престрелката, Гринвеј признава дека Џејмс е тој што му треба на MI6 и дека него го определува неговото јунаштво. Веб го принудува М да му даде имунитет, протекувајќи важни информации од MI6. Одбивајќи да се помири со ова, Бонд се здружува со Ајзола за да продрие во базата на Веб на [[Антарктик|Антарктикот]], каде што дознава за планот на Веб да ја замени THEIA со нејзина сродна [[вештачка интелигенција]] — HYPERION. Бонд со борба продира до јадрото на HYPERION, но Ајзола смртно го ранува Веб и го краде јадрото на вештачката интелигенција. Џејмс ја запира Ајзола и со истрел го уништува јадрото. Бонд и Ајзола се приведени од страна на MI6. Тие се ослободени во мигот на напад на платениците на Дејмиен врз седиштето на MI6. Ајзола бега, Џејмс се упатува кон просторијата на THEIA, каде што Демиен го краде јадрото. Справувајќи се со неговите платеници со помош на видоизменетиот Aston Martin Valhalla, Бонд го гони Дејмиен во канализацијата, го уништува неговиот егзо-костум и во текот на борбата, намерно се фрла заедно со Дејмиен во вештачкото езеро. Дејмиен загинува давејќи се, а Џејмс е спасен од Ајзола, која го бакнува и го краде јадрото на THEIA. На гробот на Гринвеј, М му кажува на Бонд дека се повлечени сите обвиненија и го прифаќа во програмата „00“. Бидејќи Бонд бил седми во екипата, го зема кодното име 007. Џејмс се заколнува дека ќе ја најде Ајзола, ќе го врати јадрото и ќе открие за кого работи. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://ioi.dk/007firstlightgame}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch 2]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Акциско-авантуристички игри]] 1c0b85xulesdoa7nx4qt4abn96srfui 5583407 5583406 2026-06-27T19:52:52Z Andrew012p 85224 /* Приказна */ 5583407 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = 007 First Light | слика = 007 First Light.jpg | изработувач = [[IO Interactive]] | издавач = IO Interactive | режисер = Хакан Абрак, Мартин Емборг | продуцент = Маркус Фридл, Селин Гил, Џек Боуман | програмер = Дејвид Кањадас | уметник = Расмус Поулсен | сценарист = Мајкл Фогт | композитор = [[The Flight]] | серијал = ''Џејмс Бонд'' | погон = [[Glacier]] | подлоги = [[PlayStation 5]], [[Windows]], [[Xbox Series X/S]], [[Nintendo Switch 2]] | издадена = '''PS5, Win, Xbox Series X/S'''<br>27 мај 2026<br>'''Nintendo Switch 2'''<br>трето тримесечје 2026 | жанр = [[акционо-авантуристичка игра]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] | носител = [[оптички диск]], дигитална распределба }} '''''007 First Light''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''007: Прва светлина'') — [[акционо-авантуристичка игра]], развиена и издадена од компанијата [[IO Interactive]] во соработка со [[Amazon MGM Studios]] и [[Eon Productions]]. Играта е заснована на серијалот книги на [[Ијан Флеминг]] и [[Список на филмови за Џејмс Бонд|филмовите]] за британскиот разузнавач [[Џејмс Бонд]]. ''007 First Light'' раскажува оригинална приказна за младиот Џејмс Бонд и неговата прва мисија за добивање на „лиценцата за убивање“. ''007 First Light'' стана првата игра за Бонд по долга пауза — претходната игра, ''[[007 Legends]]'', била објавена во 2012 г. Компаниите MGM, Eon и IO Interactive го најавиле развојот на новиот проект во ноември 2020 г. Целосното производство започнало по завршувањето на работата на IO Interactive на играта ''[[Hitman 3]]'' (2021), а првиот трејлер со [[Играчки процес|играчкиот процес]] бил прикажан во јуни 2025 г. Играта била објавена за [[Windows]], [[PlayStation 5]] и [[Xbox Series X/S]] на 27 мај 2026 г. Изданието за [[Nintendo Switch 2]] било одложено за летото 2026 г<ref>{{Cite web |lang=en |url=https://www.nintendolife.com/news/2026/06/007-first-light-year-one-roadmap-revealed-reconfirms-switch-2-release-window |title=007 First Light "Year One" Roadmap Revealed, Reconfirms Switch 2 Release Window |first=Liam |last=Doolan |website=[[Nintendo Life]] |date=2026-06-06 |access-date=2026-06-07 |url-status=live }}</ref> == За играта == === Опкружување и ликови === ''007 First Light'' раскажува оригинална приказна, вдахната од романите и расказите на [[Ијан Флеминг]], како и од претходните филмови од франшизата.<ref>{{cite web |url=https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/11/19/hitman-developer-is-making-project-007-a-james-bond-origin-story/ |title=Hitman Developer Is Making Project 007, A James Bond Origin Story |first=Paul |last=Tassi |work=[[Forbes]] |date=2020-11-19 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Џејмс Бонд во времето на дејството на играта е млад и неискусен агент на [[MI6]],<ref>{{cite web |url=https://www.gematsu.com/2025/06/io-interactive-officially-announces-007-first-light |title=IO Interactive officially announces 007 First Light |first=Sal |last=Romano |work=gematsu.com |date=2025-06-02 |accessdate=2025-09-20}}</ref> кој има 26 години.<ref name="gamepost">{{cite web |url=https://thegamepost.com/007-first-light-new-details-james-bond-age-story-inspiration-characters/ |title=007 First Light New Details: James Bond's Age, Origin Story, Inspiration, Classic Characters, and More |first=Abdullah |last=Jawad |work=thegamepost.com |date=2025-06-07 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Успешното извршување на добиената задача му го носи статусот на агент 007.<ref>{{cite web |url=https://www.gamespot.com/articles/next-james-bond-game-will-focus-on-a-young-bond-aims-to-launch-new-trilogy/1100-6527203/ |title=Next James Bond Game Will Focus On A Young Bond, Aims To Launch New Trilogy |first=Blair |last=Marnell |work=[[GameSpot]] |date=2024-10-16 |accessdate=2025-09-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ign.com/articles/james-bond-origin-story-game-project-007-officially-coming-to-nintendo-switch-2 |title=James Bond Origin Story Game Project 007 Officially Coming to Nintendo Switch 2 |first=Lex |last=Briscuso |work=[[IGN]] |date=2025-04-02 |accessdate=2025-09-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gamespot.com/articles/new-james-bond-game-first-light-release-date-trailer-story/1100-6531773/ |title=New James Bond Game 007 First Light: Release Date, Trailer, Cast, And Everything Else We Know |first=Eddie |last=Makuch |work=[[GameSpot]] |date=2025-09-03 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Ликот на Бонд е донекаде осовременет: класичниот Бонд е познат како алкохоличар и женкар. Расмус Поулсен, уметничкиот директор на студиото, пристапот на IO Interactive го формулира вака: Бонд е активен човек, кој знае да решава проблеми, склон кон ризик и надарен со карактеристична британска смисла за хумор. Студиото разви лик врз основа на истите овие особини, но стремејќи се да ги изрази на начин што би бил соодветен за сегашното време. Бонд во играта, како и во книгите на Флеминг, има лузна на лицето.<ref>{{cite web |url=https://thethumbwars.com/007-first-light-art-director-interview-james-bond/ |title=007 First Light Franchise Art Director Admits Steps Were Taken to Avoid Certain Traits of Bond |first=Luke |last=Addison |work=thethumbwars.com |date=2025-09-10 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Во приказната се појавуваат познати ликови од „бондијадата“: M (Пријанга Берфорд), Q (Аластер Макензи) и г-ца Манипени (Киера Лестер). Нивните карактери и однесување се прилагодени на концептот на приказната, во која Бонд штотуку ја започнува својата кариера. Меѓу оригиналните ликови се наставникот на Бонд во MI6, Гринвеј ([[Лени Џејмс]]) и г-ца Рот (Ноеми Накаи).<ref name="gamepost"/><ref name="playstation blog">{{cite web |url=https://blog.playstation.com/2025/09/03/watch-over-30-minutes-of-007-first-light-gameplay-launching-march-27-2026/ |title=Watch over 30 minutes of 007 First Light gameplay, launching March 27, 2026 |work=blog.playstation.com |date=2025-09-03 |accessdate=2025-09-19}}</ref> == Приказна == {{Разоткривање}}Одред на Специјалната воздушна служба на Обединетото Кралство упаѓа во заседа во [[Исланд]], каде се спроведувала операција. Единствениот преживеан е Џејмс Бонд. Со него контактира оперативка од MI6, со чија помош Бонд ја достигнува целта — истражувачки камп во кој се проучува паднат сателит, кој е опколен од група платеници. Кршејќи ги наредбите, Бонд ги спасува заробените научници и, користејќи детонатор, го уништува кампот, спречувајќи објектот да падне во рацете на платениците. Шефицата на MI6 под кодно име М го ангажира Бонд во обновената програма „00“. И покрај тоа што Бонд почнал со обука месеци подоцна од другите шестмина кандидати, тој успешно ја поминува обуката под раководство на Џон Гринвеј, кој неволно се согласил да го земе. Џејмс се зближува со екипата, особено со Ленокс Монро и Кресида Брајт. Неколку месеци подоцна, екипата добива задача да го фати Рис Бекет, поранешен агент 009, во хотел во [[Словачка]]. Бонд забележува сомнителен работник, кој се покажува како еден од браќата близнаци — платеници Мурто, кој го убива Монро со нож и поставува бомба што ги убива останатите членови на екипата и ѝ ги крши нозете на Кресида. Пред Бекет да избега, Бонд го прикачува својот часовник на неговиот авион, што му помага на MI6 да го следи леталото, кое се упатило кон [[Мавританија]]. Бонд и Гринвеј тргнуваат да го бараат Бекет, но го пронаоѓаат неговиот труп. И двајцата доаѓаат до заклучок дека Бекет бил жртва, а не организатор, но доказите се уништуваат во текот на заседа од платеници. М го прогласува Бекет за виновен за тоа што се случило во Словачка и го затвора случајот, и покрај сомнежите на Бонд и Гринвеј за многу поширок заговор. Еден од близнаците Мурто го напаѓа Бонд во неговиот стан. Бонд се впушта во потера по него и завршува на општествен настан на иноваторот во сферата на вештачката интелигенција, господин Николас Веб, и го убива Мурто. Џејмс наоѓа докази што го поврзуваат Веб со терористичкиот напад во Словачка и се открива дека Гринвеј исто така е цел. Бонд е заробен од синот на Веб, Дејмиен, но Џејмс е спасен од Ајзола Вејл, професионален крадец, која ја запознал кога се претставила како француска агентка во Словачка. Бонд повторно се среќава со Гринвеј, кој се пресметал со платените убијци испратени по него. Двајцата продираат во седиштето на Webb Industries, со помош на Ајзола откриваат дека дејствата на Веб се обид да се сокријат грешките направени од неговиот квантен суперкомпјутер THEIA, кој се користи од MI6 за предвидување терористички напади. Првата грешка на THEIA била идентификацијата на Бекет и другите двајца агенти како кртови. Веб го убил Бекет за да не ги открие недостатоците на компјутерот. Потресен од ова, Гринвеј се повлекува од случајот. И покрај наредбата да се уапсат двајцата агенти под обвинение за [[тероризам]], М го испраќа Џејмс на раскошен одмор во [[Виетнам]] со цел да собере докази за вината на Веб и да го пресретне Дејмиен, кој планира да ја убие генетичарката Тереза Лорка. Бонд ја спасува, убивајќи го вториот близнак Мурто, но Џејмс повторно е заробен од Дејмиен. По ослободувањето од страна на Гринвеј, Бонд наводно го убива Дејмиен, фрлајќи метални цевки врз него. Умирајќи од повредите здобиени во престрелката, Гринвеј признава дека Џејмс е тој што му треба на MI6 и дека него го определува неговото јунаштво. Веб го принудува М да му даде имунитет, протекувајќи важни информации од MI6. Одбивајќи да се помири со ова, Бонд се здружува со Ајзола за да продрие во базата на Веб на [[Антарктик|Антарктикот]], каде што дознава за планот на Веб да ја замени THEIA со нејзина сродна [[вештачка интелигенција]] — HYPERION. Бонд со борба продира до јадрото на HYPERION, но Ајзола смртно го ранува Веб и го краде јадрото на вештачката интелигенција. Џејмс ја запира Ајзола и со истрел го уништува јадрото. Бонд и Ајзола се приведени од страна на MI6. Тие се ослободени во мигот на напад на платениците на Дејмиен врз седиштето на MI6. Ајзола бега, Џејмс се упатува кон просторијата на THEIA, каде што Демиен го краде јадрото. Справувајќи се со неговите платеници со помош на видоизменетиот Aston Martin Valhalla, Бонд го гони Дејмиен во канализацијата, го уништува неговиот егзо-костум и во текот на борбата, намерно се фрла заедно со Дејмиен во вештачкото езеро. Дејмиен загинува давејќи се, а Џејмс е спасен од Ајзола, која го бакнува и го краде јадрото на THEIA. На гробот на Гринвеј, М му кажува на Бонд дека се повлечени сите обвиненија и го прифаќа во програмата „00“. Бидејќи Бонд бил седми во екипата, го зема кодното име 007. Џејмс се заколнува дека ќе ја најде Ајзола, ќе го врати јадрото и ќе открие за кого работи. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://ioi.dk/007firstlightgame}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch 2]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Акциско-авантуристички игри]] j2g5085eivkf945dnxpl8pakvzh1d32 5583408 5583407 2026-06-27T19:58:02Z Andrew012p 85224 5583408 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = 007 First Light | слика = 007 First Light.jpg | изработувач = [[IO Interactive]] | издавач = IO Interactive | режисер = Хакан Абрак, Мартин Емборг | продуцент = Маркус Фридл, Селин Гил, Џек Боуман | програмер = Дејвид Кањадас | уметник = Расмус Поулсен | сценарист = Мајкл Фогт | композитор = [[The Flight]] | серијал = ''Џејмс Бонд'' | погон = [[Glacier]] | подлоги = [[PlayStation 5]], [[Windows]], [[Xbox Series X/S]], [[Nintendo Switch 2]] | издадена = '''PS5, Win, Xbox Series X/S'''<br>27 мај 2026<br>'''Nintendo Switch 2'''<br>трето тримесечје 2026 | жанр = [[акционо-авантуристичка игра]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] | носител = [[оптички диск]], дигитална распределба }} '''''007 First Light''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''007: Прва светлина'') — [[акционо-авантуристичка игра]], развиена и издадена од компанијата [[IO Interactive]] во соработка со [[Amazon MGM Studios]] и [[Eon Productions]]. Играта е заснована на серијалот книги на [[Ијан Флеминг]] и [[Список на филмови за Џејмс Бонд|филмовите]] за британскиот разузнавач [[Џејмс Бонд]]. ''007 First Light'' раскажува оригинална приказна за младиот Џејмс Бонд и неговата прва мисија за добивање на „лиценцата за убивање“. ''007 First Light'' стана првата игра за Бонд по долга пауза — претходната игра, ''[[007 Legends]]'', била објавена во 2012 г. Компаниите MGM, Eon и IO Interactive го најавиле развојот на новиот проект во ноември 2020 г. Целосното производство започнало по завршувањето на работата на IO Interactive на играта ''[[Hitman 3]]'' (2021), а првиот трејлер со [[Играчки процес|играчкиот процес]] бил прикажан во јуни 2025 г. Играта била објавена за [[Windows]], [[PlayStation 5]] и [[Xbox Series X/S]] на 27 мај 2026 г. Изданието за [[Nintendo Switch 2]] било одложено за летото 2026 г.<ref>{{Cite web |lang=en |url=https://www.nintendolife.com/news/2026/06/007-first-light-year-one-roadmap-revealed-reconfirms-switch-2-release-window |title=007 First Light "Year One" Roadmap Revealed, Reconfirms Switch 2 Release Window |first=Liam |last=Doolan |website=[[Nintendo Life]] |date=2026-06-06 |access-date=2026-06-07 |url-status=live }}</ref> == За играта == === Опкружување и ликови === ''007 First Light'' раскажува оригинална приказна, вдахната од романите и расказите на [[Ијан Флеминг]], како и од претходните филмови од франшизата.<ref>{{cite web |url=https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/11/19/hitman-developer-is-making-project-007-a-james-bond-origin-story/ |title=Hitman Developer Is Making Project 007, A James Bond Origin Story |first=Paul |last=Tassi |work=[[Forbes]] |date=2020-11-19 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Џејмс Бонд во времето на дејството на играта е млад и неискусен агент на [[MI6]],<ref>{{cite web |url=https://www.gematsu.com/2025/06/io-interactive-officially-announces-007-first-light |title=IO Interactive officially announces 007 First Light |first=Sal |last=Romano |work=gematsu.com |date=2025-06-02 |accessdate=2025-09-20}}</ref> кој има 26 години.<ref name="gamepost">{{cite web |url=https://thegamepost.com/007-first-light-new-details-james-bond-age-story-inspiration-characters/ |title=007 First Light New Details: James Bond's Age, Origin Story, Inspiration, Classic Characters, and More |first=Abdullah |last=Jawad |work=thegamepost.com |date=2025-06-07 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Успешното извршување на добиената задача му го носи статусот на агент 007.<ref>{{cite web |url=https://www.gamespot.com/articles/next-james-bond-game-will-focus-on-a-young-bond-aims-to-launch-new-trilogy/1100-6527203/ |title=Next James Bond Game Will Focus On A Young Bond, Aims To Launch New Trilogy |first=Blair |last=Marnell |work=[[GameSpot]] |date=2024-10-16 |accessdate=2025-09-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ign.com/articles/james-bond-origin-story-game-project-007-officially-coming-to-nintendo-switch-2 |title=James Bond Origin Story Game Project 007 Officially Coming to Nintendo Switch 2 |first=Lex |last=Briscuso |work=[[IGN]] |date=2025-04-02 |accessdate=2025-09-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gamespot.com/articles/new-james-bond-game-first-light-release-date-trailer-story/1100-6531773/ |title=New James Bond Game 007 First Light: Release Date, Trailer, Cast, And Everything Else We Know |first=Eddie |last=Makuch |work=[[GameSpot]] |date=2025-09-03 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Ликот на Бонд е донекаде осовременет: класичниот Бонд е познат како алкохоличар и женкар. Расмус Поулсен, уметничкиот директор на студиото, пристапот на IO Interactive го формулира вака: Бонд е активен човек, кој знае да решава проблеми, склон кон ризик и надарен со карактеристична британска смисла за хумор. Студиото разви лик врз основа на истите овие особини, но стремејќи се да ги изрази на начин што би бил соодветен за сегашното време. Бонд во играта, како и во книгите на Флеминг, има лузна на лицето.<ref>{{cite web |url=https://thethumbwars.com/007-first-light-art-director-interview-james-bond/ |title=007 First Light Franchise Art Director Admits Steps Were Taken to Avoid Certain Traits of Bond |first=Luke |last=Addison |work=thethumbwars.com |date=2025-09-10 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Во приказната се појавуваат познати ликови од „бондијадата“: M (Пријанга Берфорд), Q (Аластер Макензи) и г-ца Манипени (Киера Лестер). Нивните карактери и однесување се прилагодени на концептот на приказната, во која Бонд штотуку ја започнува својата кариера. Меѓу оригиналните ликови се наставникот на Бонд во MI6, Гринвеј ([[Лени Џејмс]]) и г-ца Рот (Ноеми Накаи).<ref name="gamepost"/><ref name="playstation blog">{{cite web |url=https://blog.playstation.com/2025/09/03/watch-over-30-minutes-of-007-first-light-gameplay-launching-march-27-2026/ |title=Watch over 30 minutes of 007 First Light gameplay, launching March 27, 2026 |work=blog.playstation.com |date=2025-09-03 |accessdate=2025-09-19}}</ref> == Приказна == {{Разоткривање}}Одред на Специјалната воздушна служба на Обединетото Кралство упаѓа во заседа во [[Исланд]], каде се спроведувала операција. Единствениот преживеан е Џејмс Бонд. Со него контактира оперативка од MI6, со чија помош Бонд ја достигнува целта — истражувачки камп во кој се проучува паднат сателит, кој е опколен од група платеници. Кршејќи ги наредбите, Бонд ги спасува заробените научници и, користејќи детонатор, го уништува кампот, спречувајќи објектот да падне во рацете на платениците. Шефицата на MI6 под кодно име М го ангажира Бонд во обновената програма „00“. И покрај тоа што Бонд почнал со обука месеци подоцна од другите шестмина кандидати, тој успешно ја поминува обуката под раководство на Џон Гринвеј, кој неволно се согласил да го земе. Џејмс се зближува со екипата, особено со Ленокс Монро и Кресида Брајт. Неколку месеци подоцна, екипата добива задача да го фати Рис Бекет, поранешен агент 009, во хотел во [[Словачка]]. Бонд забележува сомнителен работник, кој се покажува како еден од браќата близнаци — платеници Мурто, кој го убива Монро со нож и поставува бомба што ги убива останатите членови на екипата и ѝ ги крши нозете на Кресида. Пред Бекет да избега, Бонд го прикачува својот часовник на неговиот авион, што му помага на MI6 да го следи леталото, кое се упатило кон [[Мавританија]]. Бонд и Гринвеј тргнуваат да го бараат Бекет, но го пронаоѓаат неговиот труп. И двајцата доаѓаат до заклучок дека Бекет бил жртва, а не организатор, но доказите се уништуваат во текот на заседа од платеници. М го прогласува Бекет за виновен за тоа што се случило во Словачка и го затвора случајот, и покрај сомнежите на Бонд и Гринвеј за многу поширок заговор. Еден од близнаците Мурто го напаѓа Бонд во неговиот стан. Бонд се впушта во потера по него и завршува на општествен настан на иноваторот во сферата на вештачката интелигенција, господин Николас Веб, и го убива Мурто. Џејмс наоѓа докази што го поврзуваат Веб со терористичкиот напад во Словачка и се открива дека Гринвеј исто така е цел. Бонд е заробен од синот на Веб, Дејмиен, но Џејмс е спасен од Ајзола Вејл, професионален крадец, која ја запознал кога се претставила како француска агентка во Словачка. Бонд повторно се среќава со Гринвеј, кој се пресметал со платените убијци испратени по него. Двајцата продираат во седиштето на Webb Industries, со помош на Ајзола откриваат дека дејствата на Веб се обид да се сокријат грешките направени од неговиот квантен суперкомпјутер THEIA, кој се користи од MI6 за предвидување терористички напади. Првата грешка на THEIA била идентификацијата на Бекет и другите двајца агенти како кртови. Веб го убил Бекет за да не ги открие недостатоците на компјутерот. Потресен од ова, Гринвеј се повлекува од случајот. И покрај наредбата да се уапсат двајцата агенти под обвинение за [[тероризам]], М го испраќа Џејмс на раскошен одмор во [[Виетнам]] со цел да собере докази за вината на Веб и да го пресретне Дејмиен, кој планира да ја убие генетичарката Тереза Лорка. Бонд ја спасува, убивајќи го вториот близнак Мурто, но Џејмс повторно е заробен од Дејмиен. По ослободувањето од страна на Гринвеј, Бонд наводно го убива Дејмиен, фрлајќи метални цевки врз него. Умирајќи од повредите здобиени во престрелката, Гринвеј признава дека Џејмс е тој што му треба на MI6 и дека него го определува неговото јунаштво. Веб го принудува М да му даде имунитет, протекувајќи важни информации од MI6. Одбивајќи да се помири со ова, Бонд се здружува со Ајзола за да продрие во базата на Веб на [[Антарктик|Антарктикот]], каде што дознава за планот на Веб да ја замени THEIA со нејзина сродна [[вештачка интелигенција]] — HYPERION. Бонд со борба продира до јадрото на HYPERION, но Ајзола смртно го ранува Веб и го краде јадрото на вештачката интелигенција. Џејмс ја запира Ајзола и со истрел го уништува јадрото. Бонд и Ајзола се приведени од страна на MI6. Тие се ослободени во мигот на напад на платениците на Дејмиен врз седиштето на MI6. Ајзола бега, Џејмс се упатува кон просторијата на THEIA, каде што Демиен го краде јадрото. Справувајќи се со неговите платеници со помош на видоизменетиот Aston Martin Valhalla, Бонд го гони Дејмиен во канализацијата, го уништува неговиот егзо-костум и во текот на борбата, намерно се фрла заедно со Дејмиен во вештачкото езеро. Дејмиен загинува давејќи се, а Џејмс е спасен од Ајзола, која го бакнува и го краде јадрото на THEIA. На гробот на Гринвеј, М му кажува на Бонд дека се повлечени сите обвиненија и го прифаќа во програмата „00“. Бидејќи Бонд бил седми во екипата, го зема кодното име 007. Џејмс се заколнува дека ќе ја најде Ајзола, ќе го врати јадрото и ќе открие за кого работи. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://ioi.dk/007firstlightgame}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch 2]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Акциско-авантуристички игри]] 700vpqa4te62ec69yt872p2fnfvqq3n 5583439 5583408 2026-06-27T21:49:10Z Andrew012p 85224 /* */ 5583439 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = 007 First Light | слика = 007 First Light.jpg | изработувач = [[IO Interactive]] | издавач = IO Interactive | режисер = Хакан Абрак, Мартин Емборг | продуцент = Маркус Фридл, Селин Гил, Џек Боуман | програмер = Дејвид Кањадас | уметник = Расмус Поулсен | сценарист = Мајкл Фогт | композитор = [[The Flight]] | серијал = ''Џејмс Бонд'' | погон = [[Glacier]] | подлоги = [[PlayStation 5]], [[Windows]], [[Xbox Series X/S]], [[Nintendo Switch 2]] | издадена = '''PS5, Win, Xbox Series X/S'''<br>27 мај 2026<br>'''Nintendo Switch 2'''<br>трето тримесечје 2026 | жанр = [[акционо-авантуристичка игра]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] | носител = [[оптички диск]], дигитална распределба }} '''''007 First Light''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''007: Прва светлина'') — [[акционо-авантуристичка игра]], развиена и издадена од компанијата [[IO Interactive]] во соработка со [[Amazon MGM Studios]] и [[Eon Productions]]. Играта е заснована на серијалот книги на [[Ијан Флеминг]] и [[Список на филмови за Џејмс Бонд|филмовите]] за британскиот разузнавач [[Џејмс Бонд]]. ''007 First Light'' раскажува оригинална приказна за младиот Џејмс Бонд и неговата прва мисија за добивање на „лиценцата за убивање“. ''007 First Light'' станала првата игра за Бонд по долга пауза — претходната игра, ''[[007 Legends]]'', била објавена во 2012 г. Компаниите MGM, Eon и IO Interactive го најавиле развојот на новиот проект во ноември 2020 г. Целосното производство започнало по завршувањето на работата на IO Interactive на играта ''[[Hitman 3]]'' (2021), а првиот трејлер со [[Играчки процес|играчкиот процес]] бил прикажан во јуни 2025 г. Играта била објавена за [[Windows]], [[PlayStation 5]] и [[Xbox Series X/S]] на 27 мај 2026 г. Изданието за [[Nintendo Switch 2]] било одложено за летото 2026 г.<ref>{{Cite web |lang=en |url=https://www.nintendolife.com/news/2026/06/007-first-light-year-one-roadmap-revealed-reconfirms-switch-2-release-window |title=007 First Light "Year One" Roadmap Revealed, Reconfirms Switch 2 Release Window |first=Liam |last=Doolan |website=[[Nintendo Life]] |date=2026-06-06 |access-date=2026-06-07 |url-status=live }}</ref> == За играта == === Опкружување и ликови === ''007 First Light'' раскажува оригинална приказна, вдахната од романите и расказите на [[Ијан Флеминг]], како и од претходните филмови од франшизата.<ref>{{cite web |url=https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/11/19/hitman-developer-is-making-project-007-a-james-bond-origin-story/ |title=Hitman Developer Is Making Project 007, A James Bond Origin Story |first=Paul |last=Tassi |work=[[Forbes]] |date=2020-11-19 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Џејмс Бонд во времето на дејството на играта е млад и неискусен агент на [[MI6]],<ref>{{cite web |url=https://www.gematsu.com/2025/06/io-interactive-officially-announces-007-first-light |title=IO Interactive officially announces 007 First Light |first=Sal |last=Romano |work=gematsu.com |date=2025-06-02 |accessdate=2025-09-20}}</ref> кој има 26 години.<ref name="gamepost">{{cite web |url=https://thegamepost.com/007-first-light-new-details-james-bond-age-story-inspiration-characters/ |title=007 First Light New Details: James Bond's Age, Origin Story, Inspiration, Classic Characters, and More |first=Abdullah |last=Jawad |work=thegamepost.com |date=2025-06-07 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Успешното извршување на добиената задача му го носи статусот на агент 007.<ref>{{cite web |url=https://www.gamespot.com/articles/next-james-bond-game-will-focus-on-a-young-bond-aims-to-launch-new-trilogy/1100-6527203/ |title=Next James Bond Game Will Focus On A Young Bond, Aims To Launch New Trilogy |first=Blair |last=Marnell |work=[[GameSpot]] |date=2024-10-16 |accessdate=2025-09-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ign.com/articles/james-bond-origin-story-game-project-007-officially-coming-to-nintendo-switch-2 |title=James Bond Origin Story Game Project 007 Officially Coming to Nintendo Switch 2 |first=Lex |last=Briscuso |work=[[IGN]] |date=2025-04-02 |accessdate=2025-09-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gamespot.com/articles/new-james-bond-game-first-light-release-date-trailer-story/1100-6531773/ |title=New James Bond Game 007 First Light: Release Date, Trailer, Cast, And Everything Else We Know |first=Eddie |last=Makuch |work=[[GameSpot]] |date=2025-09-03 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Ликот на Бонд е донекаде осовременет: класичниот Бонд е познат како алкохоличар и женкар. Расмус Поулсен, уметничкиот директор на студиото, пристапот на IO Interactive го формулира вака: Бонд е активен човек, кој знае да решава проблеми, склон кон ризик и надарен со карактеристична британска смисла за хумор. Студиото разви лик врз основа на истите овие особини, но стремејќи се да ги изрази на начин што би бил соодветен за сегашното време. Бонд во играта, како и во книгите на Флеминг, има лузна на лицето.<ref>{{cite web |url=https://thethumbwars.com/007-first-light-art-director-interview-james-bond/ |title=007 First Light Franchise Art Director Admits Steps Were Taken to Avoid Certain Traits of Bond |first=Luke |last=Addison |work=thethumbwars.com |date=2025-09-10 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Во приказната се појавуваат познати ликови од „бондијадата“: M (Пријанга Берфорд), Q (Аластер Макензи) и г-ца Манипени (Киера Лестер). Нивните карактери и однесување се прилагодени на концептот на приказната, во која Бонд штотуку ја започнува својата кариера. Меѓу оригиналните ликови се наставникот на Бонд во MI6, Гринвеј ([[Лени Џејмс]]) и г-ца Рот (Ноеми Накаи).<ref name="gamepost"/><ref name="playstation blog">{{cite web |url=https://blog.playstation.com/2025/09/03/watch-over-30-minutes-of-007-first-light-gameplay-launching-march-27-2026/ |title=Watch over 30 minutes of 007 First Light gameplay, launching March 27, 2026 |work=blog.playstation.com |date=2025-09-03 |accessdate=2025-09-19}}</ref> == Приказна == {{Разоткривање}}Одред на Специјалната воздушна служба на Обединетото Кралство упаѓа во заседа во [[Исланд]], каде се спроведувала операција. Единствениот преживеан е Џејмс Бонд. Со него контактира оперативка од MI6, со чија помош Бонд ја достигнува целта — истражувачки камп во кој се проучува паднат сателит, кој е опколен од група платеници. Кршејќи ги наредбите, Бонд ги спасува заробените научници и, користејќи детонатор, го уништува кампот, спречувајќи објектот да падне во рацете на платениците. Шефицата на MI6 под кодно име М го ангажира Бонд во обновената програма „00“. И покрај тоа што Бонд почнал со обука месеци подоцна од другите шестмина кандидати, тој успешно ја поминува обуката под раководство на Џон Гринвеј, кој неволно се согласил да го земе. Џејмс се зближува со екипата, особено со Ленокс Монро и Кресида Брајт. Неколку месеци подоцна, екипата добива задача да го фати Рис Бекет, поранешен агент 009, во хотел во [[Словачка]]. Бонд забележува сомнителен работник, кој се покажува како еден од браќата близнаци — платеници Мурто, кој го убива Монро со нож и поставува бомба што ги убива останатите членови на екипата и ѝ ги крши нозете на Кресида. Пред Бекет да избега, Бонд го прикачува својот часовник на неговиот авион, што му помага на MI6 да го следи леталото, кое се упатило кон [[Мавританија]]. Бонд и Гринвеј тргнуваат да го бараат Бекет, но го пронаоѓаат неговиот труп. И двајцата доаѓаат до заклучок дека Бекет бил жртва, а не организатор, но доказите се уништуваат во текот на заседа од платеници. М го прогласува Бекет за виновен за тоа што се случило во Словачка и го затвора случајот, и покрај сомнежите на Бонд и Гринвеј за многу поширок заговор. Еден од близнаците Мурто го напаѓа Бонд во неговиот стан. Бонд се впушта во потера по него и завршува на општествен настан на иноваторот во сферата на вештачката интелигенција, господин Николас Веб, и го убива Мурто. Џејмс наоѓа докази што го поврзуваат Веб со терористичкиот напад во Словачка и се открива дека Гринвеј исто така е цел. Бонд е заробен од синот на Веб, Дејмиен, но Џејмс е спасен од Ајзола Вејл, професионален крадец, која ја запознал кога се претставила како француска агентка во Словачка. Бонд повторно се среќава со Гринвеј, кој се пресметал со платените убијци испратени по него. Двајцата продираат во седиштето на Webb Industries, со помош на Ајзола откриваат дека дејствата на Веб се обид да се сокријат грешките направени од неговиот квантен суперкомпјутер THEIA, кој се користи од MI6 за предвидување терористички напади. Првата грешка на THEIA била идентификацијата на Бекет и другите двајца агенти како кртови. Веб го убил Бекет за да не ги открие недостатоците на компјутерот. Потресен од ова, Гринвеј се повлекува од случајот. И покрај наредбата да се уапсат двајцата агенти под обвинение за [[тероризам]], М го испраќа Џејмс на раскошен одмор во [[Виетнам]] со цел да собере докази за вината на Веб и да го пресретне Дејмиен, кој планира да ја убие генетичарката Тереза Лорка. Бонд ја спасува, убивајќи го вториот близнак Мурто, но Џејмс повторно е заробен од Дејмиен. По ослободувањето од страна на Гринвеј, Бонд наводно го убива Дејмиен, фрлајќи метални цевки врз него. Умирајќи од повредите здобиени во престрелката, Гринвеј признава дека Џејмс е тој што му треба на MI6 и дека него го определува неговото јунаштво. Веб го принудува М да му даде имунитет, протекувајќи важни информации од MI6. Одбивајќи да се помири со ова, Бонд се здружува со Ајзола за да продрие во базата на Веб на [[Антарктик|Антарктикот]], каде што дознава за планот на Веб да ја замени THEIA со нејзина сродна [[вештачка интелигенција]] — HYPERION. Бонд со борба продира до јадрото на HYPERION, но Ајзола смртно го ранува Веб и го краде јадрото на вештачката интелигенција. Џејмс ја запира Ајзола и со истрел го уништува јадрото. Бонд и Ајзола се приведени од страна на MI6. Тие се ослободени во мигот на напад на платениците на Дејмиен врз седиштето на MI6. Ајзола бега, Џејмс се упатува кон просторијата на THEIA, каде што Демиен го краде јадрото. Справувајќи се со неговите платеници со помош на видоизменетиот Aston Martin Valhalla, Бонд го гони Дејмиен во канализацијата, го уништува неговиот егзо-костум и во текот на борбата, намерно се фрла заедно со Дејмиен во вештачкото езеро. Дејмиен загинува давејќи се, а Џејмс е спасен од Ајзола, која го бакнува и го краде јадрото на THEIA. На гробот на Гринвеј, М му кажува на Бонд дека се повлечени сите обвиненија и го прифаќа во програмата „00“. Бидејќи Бонд бил седми во екипата, го зема кодното име 007. Џејмс се заколнува дека ќе ја најде Ајзола, ќе го врати јадрото и ќе открие за кого работи. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://ioi.dk/007firstlightgame}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch 2]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Акциско-авантуристички игри]] oz5viupcq1hz7ez0ijv9vt6d80d6v5n 5583440 5583439 2026-06-27T21:50:18Z Andrew012p 85224 /* Опкружување и ликови */ 5583440 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = 007 First Light | слика = 007 First Light.jpg | изработувач = [[IO Interactive]] | издавач = IO Interactive | режисер = Хакан Абрак, Мартин Емборг | продуцент = Маркус Фридл, Селин Гил, Џек Боуман | програмер = Дејвид Кањадас | уметник = Расмус Поулсен | сценарист = Мајкл Фогт | композитор = [[The Flight]] | серијал = ''Џејмс Бонд'' | погон = [[Glacier]] | подлоги = [[PlayStation 5]], [[Windows]], [[Xbox Series X/S]], [[Nintendo Switch 2]] | издадена = '''PS5, Win, Xbox Series X/S'''<br>27 мај 2026<br>'''Nintendo Switch 2'''<br>трето тримесечје 2026 | жанр = [[акционо-авантуристичка игра]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] | носител = [[оптички диск]], дигитална распределба }} '''''007 First Light''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''007: Прва светлина'') — [[акционо-авантуристичка игра]], развиена и издадена од компанијата [[IO Interactive]] во соработка со [[Amazon MGM Studios]] и [[Eon Productions]]. Играта е заснована на серијалот книги на [[Ијан Флеминг]] и [[Список на филмови за Џејмс Бонд|филмовите]] за британскиот разузнавач [[Џејмс Бонд]]. ''007 First Light'' раскажува оригинална приказна за младиот Џејмс Бонд и неговата прва мисија за добивање на „лиценцата за убивање“. ''007 First Light'' станала првата игра за Бонд по долга пауза — претходната игра, ''[[007 Legends]]'', била објавена во 2012 г. Компаниите MGM, Eon и IO Interactive го најавиле развојот на новиот проект во ноември 2020 г. Целосното производство започнало по завршувањето на работата на IO Interactive на играта ''[[Hitman 3]]'' (2021), а првиот трејлер со [[Играчки процес|играчкиот процес]] бил прикажан во јуни 2025 г. Играта била објавена за [[Windows]], [[PlayStation 5]] и [[Xbox Series X/S]] на 27 мај 2026 г. Изданието за [[Nintendo Switch 2]] било одложено за летото 2026 г.<ref>{{Cite web |lang=en |url=https://www.nintendolife.com/news/2026/06/007-first-light-year-one-roadmap-revealed-reconfirms-switch-2-release-window |title=007 First Light "Year One" Roadmap Revealed, Reconfirms Switch 2 Release Window |first=Liam |last=Doolan |website=[[Nintendo Life]] |date=2026-06-06 |access-date=2026-06-07 |url-status=live }}</ref> == За играта == === Опкружување и ликови === ''007 First Light'' раскажува оригинална приказна, вдахната од романите и расказите на [[Ијан Флеминг]], како и од претходните филмови од франшизата.<ref>{{cite web |url=https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/11/19/hitman-developer-is-making-project-007-a-james-bond-origin-story/ |title=Hitman Developer Is Making Project 007, A James Bond Origin Story |first=Paul |last=Tassi |work=[[Forbes]] |date=2020-11-19 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Џејмс Бонд во времето на дејството на играта е млад и неискусен агент на [[MI6]],<ref>{{cite web |url=https://www.gematsu.com/2025/06/io-interactive-officially-announces-007-first-light |title=IO Interactive officially announces 007 First Light |first=Sal |last=Romano |work=gematsu.com |date=2025-06-02 |accessdate=2025-09-20}}</ref> кој има 26 години.<ref name="gamepost">{{cite web |url=https://thegamepost.com/007-first-light-new-details-james-bond-age-story-inspiration-characters/ |title=007 First Light New Details: James Bond's Age, Origin Story, Inspiration, Classic Characters, and More |first=Abdullah |last=Jawad |work=thegamepost.com |date=2025-06-07 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Успешното извршување на добиената задача му го носи статусот на агент 007.<ref>{{cite web |url=https://www.gamespot.com/articles/next-james-bond-game-will-focus-on-a-young-bond-aims-to-launch-new-trilogy/1100-6527203/ |title=Next James Bond Game Will Focus On A Young Bond, Aims To Launch New Trilogy |first=Blair |last=Marnell |work=[[GameSpot]] |date=2024-10-16 |accessdate=2025-09-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ign.com/articles/james-bond-origin-story-game-project-007-officially-coming-to-nintendo-switch-2 |title=James Bond Origin Story Game Project 007 Officially Coming to Nintendo Switch 2 |first=Lex |last=Briscuso |work=[[IGN]] |date=2025-04-02 |accessdate=2025-09-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gamespot.com/articles/new-james-bond-game-first-light-release-date-trailer-story/1100-6531773/ |title=New James Bond Game 007 First Light: Release Date, Trailer, Cast, And Everything Else We Know |first=Eddie |last=Makuch |work=[[GameSpot]] |date=2025-09-03 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Ликот на Бонд е донекаде осовременет: класичниот Бонд е познат како алкохоличар и женкар. Расмус Поулсен, уметничкиот директор на студиото, пристапот на IO Interactive го формулира вака: Бонд е активен човек, кој знае да решава проблеми, склон кон ризик и надарен со карактеристична британска смисла за хумор. Студиото развило лик врз основа на истите овие особини, но стремејќи се да ги изрази на начин што би бил соодветен за сегашното време. Бонд во играта, како и во книгите на Флеминг, има лузна на лицето.<ref>{{cite web |url=https://thethumbwars.com/007-first-light-art-director-interview-james-bond/ |title=007 First Light Franchise Art Director Admits Steps Were Taken to Avoid Certain Traits of Bond |first=Luke |last=Addison |work=thethumbwars.com |date=2025-09-10 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Во приказната се појавуваат познати ликови од „бондијадата“: M (Пријанга Берфорд), Q (Аластер Макензи) и г-ца Манипени (Киера Лестер). Нивните карактери и однесување се прилагодени на концептот на приказната, во која Бонд штотуку ја започнува својата кариера. Меѓу оригиналните ликови се наставникот на Бонд во MI6, Гринвеј ([[Лени Џејмс]]) и г-ца Рот (Ноеми Накаи).<ref name="gamepost"/><ref name="playstation blog">{{cite web |url=https://blog.playstation.com/2025/09/03/watch-over-30-minutes-of-007-first-light-gameplay-launching-march-27-2026/ |title=Watch over 30 minutes of 007 First Light gameplay, launching March 27, 2026 |work=blog.playstation.com |date=2025-09-03 |accessdate=2025-09-19}}</ref> == Приказна == {{Разоткривање}}Одред на Специјалната воздушна служба на Обединетото Кралство упаѓа во заседа во [[Исланд]], каде се спроведувала операција. Единствениот преживеан е Џејмс Бонд. Со него контактира оперативка од MI6, со чија помош Бонд ја достигнува целта — истражувачки камп во кој се проучува паднат сателит, кој е опколен од група платеници. Кршејќи ги наредбите, Бонд ги спасува заробените научници и, користејќи детонатор, го уништува кампот, спречувајќи објектот да падне во рацете на платениците. Шефицата на MI6 под кодно име М го ангажира Бонд во обновената програма „00“. И покрај тоа што Бонд почнал со обука месеци подоцна од другите шестмина кандидати, тој успешно ја поминува обуката под раководство на Џон Гринвеј, кој неволно се согласил да го земе. Џејмс се зближува со екипата, особено со Ленокс Монро и Кресида Брајт. Неколку месеци подоцна, екипата добива задача да го фати Рис Бекет, поранешен агент 009, во хотел во [[Словачка]]. Бонд забележува сомнителен работник, кој се покажува како еден од браќата близнаци — платеници Мурто, кој го убива Монро со нож и поставува бомба што ги убива останатите членови на екипата и ѝ ги крши нозете на Кресида. Пред Бекет да избега, Бонд го прикачува својот часовник на неговиот авион, што му помага на MI6 да го следи леталото, кое се упатило кон [[Мавританија]]. Бонд и Гринвеј тргнуваат да го бараат Бекет, но го пронаоѓаат неговиот труп. И двајцата доаѓаат до заклучок дека Бекет бил жртва, а не организатор, но доказите се уништуваат во текот на заседа од платеници. М го прогласува Бекет за виновен за тоа што се случило во Словачка и го затвора случајот, и покрај сомнежите на Бонд и Гринвеј за многу поширок заговор. Еден од близнаците Мурто го напаѓа Бонд во неговиот стан. Бонд се впушта во потера по него и завршува на општествен настан на иноваторот во сферата на вештачката интелигенција, господин Николас Веб, и го убива Мурто. Џејмс наоѓа докази што го поврзуваат Веб со терористичкиот напад во Словачка и се открива дека Гринвеј исто така е цел. Бонд е заробен од синот на Веб, Дејмиен, но Џејмс е спасен од Ајзола Вејл, професионален крадец, која ја запознал кога се претставила како француска агентка во Словачка. Бонд повторно се среќава со Гринвеј, кој се пресметал со платените убијци испратени по него. Двајцата продираат во седиштето на Webb Industries, со помош на Ајзола откриваат дека дејствата на Веб се обид да се сокријат грешките направени од неговиот квантен суперкомпјутер THEIA, кој се користи од MI6 за предвидување терористички напади. Првата грешка на THEIA била идентификацијата на Бекет и другите двајца агенти како кртови. Веб го убил Бекет за да не ги открие недостатоците на компјутерот. Потресен од ова, Гринвеј се повлекува од случајот. И покрај наредбата да се уапсат двајцата агенти под обвинение за [[тероризам]], М го испраќа Џејмс на раскошен одмор во [[Виетнам]] со цел да собере докази за вината на Веб и да го пресретне Дејмиен, кој планира да ја убие генетичарката Тереза Лорка. Бонд ја спасува, убивајќи го вториот близнак Мурто, но Џејмс повторно е заробен од Дејмиен. По ослободувањето од страна на Гринвеј, Бонд наводно го убива Дејмиен, фрлајќи метални цевки врз него. Умирајќи од повредите здобиени во престрелката, Гринвеј признава дека Џејмс е тој што му треба на MI6 и дека него го определува неговото јунаштво. Веб го принудува М да му даде имунитет, протекувајќи важни информации од MI6. Одбивајќи да се помири со ова, Бонд се здружува со Ајзола за да продрие во базата на Веб на [[Антарктик|Антарктикот]], каде што дознава за планот на Веб да ја замени THEIA со нејзина сродна [[вештачка интелигенција]] — HYPERION. Бонд со борба продира до јадрото на HYPERION, но Ајзола смртно го ранува Веб и го краде јадрото на вештачката интелигенција. Џејмс ја запира Ајзола и со истрел го уништува јадрото. Бонд и Ајзола се приведени од страна на MI6. Тие се ослободени во мигот на напад на платениците на Дејмиен врз седиштето на MI6. Ајзола бега, Џејмс се упатува кон просторијата на THEIA, каде што Демиен го краде јадрото. Справувајќи се со неговите платеници со помош на видоизменетиот Aston Martin Valhalla, Бонд го гони Дејмиен во канализацијата, го уништува неговиот егзо-костум и во текот на борбата, намерно се фрла заедно со Дејмиен во вештачкото езеро. Дејмиен загинува давејќи се, а Џејмс е спасен од Ајзола, која го бакнува и го краде јадрото на THEIA. На гробот на Гринвеј, М му кажува на Бонд дека се повлечени сите обвиненија и го прифаќа во програмата „00“. Бидејќи Бонд бил седми во екипата, го зема кодното име 007. Џејмс се заколнува дека ќе ја најде Ајзола, ќе го врати јадрото и ќе открие за кого работи. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://ioi.dk/007firstlightgame}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch 2]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Акциско-авантуристички игри]] qy331ug338ppv5fvkl2meduf8qjf8xu 1 1398484 5583398 2026-06-27T19:42:59Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5583398 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1398485 5583399 2026-06-27T19:45:02Z Joker from Debar 134439 Создадена страница со: {{Infobox football biography 3 | playername = Алексис Макалистер | image = [[Податотека:Alexis Mac Allister WC 2022.jpg|200px]] | fullname = Алексис Макалистер<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of Players: Argentina |publisher=FIFA |page=1 |date=15 July 2018 |archive-url=https://... 5583399 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Алексис Макалистер | image = [[Податотека:Alexis Mac Allister WC 2022.jpg|200px]] | fullname = Алексис Макалистер<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of Players: Argentina |publisher=FIFA |page=1 |date=15 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=11 June 2019}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1998|12|24}}<ref name="Alexis Mac Allister: Profile">{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe477198/alexis-mac-allister/ |title=Alexis Mac Allister: Profile |website=worldfootball.net |publisher=HEIM:SPIEL |access-date=20 May 2023}}</ref> | cityofbirth = [[Санта Роса (Ла Пампа)|Санта Роса]] | countryofbirth = [[Аргентина]]<ref name="Alexis Mac Allister: Profile"/> | nationality = {{flagsport|ARG}} [[Аргентина]] | height = {{height|m=1.76}}<ref name="PremProfile">{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/63633/Alexis-Mac-Allister/overview |title=Alexis Mac Allister: Overview |publisher=Premier League |access-date=8 June 2025}}</ref> | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]]<ref name="Alexis Mac Allister: Profile"/> | currentclub = {{Fb team Liverpool}} | clubnumber = 10 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Argentinos Juniors}} | years1 = 2016-2019 | caps1 = 56 | goals1 = 8 | clubs1 = {{Fb team Argentinos Juniors}} | years2 = 2019-2023 | caps2 = 98 | goals2 = 16 | clubs2 = {{Fb team Brighton}} | years3 = 2019 | caps3 = 10 | goals3 = 2 | clubs3 = →{{Fb team Argentinos Juniors}} | years4 = 2019-2020 | caps4 = 13 | goals4 = 1 | clubs4 = →{{Fb team Boca Juniors}} | years5 = 2023- | caps5 = 105 | goals5 = 12 | clubs5 = {{Fb team Liverpool}} | nationalyears1 = 2020-2021 | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 6 | nationalteam1 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 23 години|Аргентина 23]] | nationalyears2 = 2021 | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|ARG}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина (олимп.)]] | nationalyears3 = 2019- | nationalcaps3 = 48 | nationalgoals3 = 6 | nationalteam3 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] }} '''Алексис Макалистер''' (роден на [[12 февруари]] [[1988]], во [[Буенос Аирес]]) — [[Аргентина|аргентински]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот]] на {{Fb team (N) Liverpool}} и на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|аргентинската репрезентација]]. ==Титули== ===Клупски=== ; Аргентинос Хуниорс *'''[[Примера Б Насионал]]''' : 1 ; Бока Хуниорс *'''[[Примера Дивисион (Аргентина)|Примера Дивисион]]''' : 1 : 2019-2020 ; Ливерпул *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига на Англија|Премиер лига]]''' : 1 : [[Премиер лига на Англија 2024-2025|2024-2025]] *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Фудбалски Лига куп на Англија|ЕФЛ куп]]''' : 1 : 2023-2024 ===Репрезентативни=== ; Аргентина *'''{{Трофеј-Светско првенство во фудбал}} [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство]]''' : 1 : [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] *'''[[Копа Америка]]''' : 1 : [[Копа Америка 2024|2024]] *'''[[Финалисима]]''' : 1 : [[Финалисима 2022|2022]] ===Индивидуални=== *[[Играч на сезоната на ФК Ливерпул#Гол на сезоната|Гол на сезоната на ФК Ливерпул]]: 2023–2024,<ref>{{cite news |title=Alexis Mac Allister wins Liverpool Men's Goal of the Season award |url=https://www.liverpoolfc.com/news/alexis-mac-allister-wins-liverpool-mens-goal-season-award |date=6 June 2024 |publisher=Liverpool F.C.}}</ref> 2024–2025<ref>{{cite news |title=Alexis Mac Allister's seismic stunner wins Liverpool's Goal of the Season award |url=https://www.liverpoolfc.com/news/alexis-mac-allisters-seismic-stunner-wins-liverpools-goal-season-award |date=8 June 2025 |publisher=Liverpool F.C.}}</ref> *[[Гол на месецот во Премиер лигата на Англија]]: [[Премиер лига на Англија 2023-2024#Месечни награди|Декември 2023]]<ref>{{cite web |title=Mac Allister worldie wins Budweiser Goal of the Month award|url=https://www.premierleague.com/news/3853203 |access-date=12 January 2024 |date=12 January 2024 |publisher=Premier League}}</ref> *[[Играч на месецот во Премиер лигата на Англија]]: [[Премиер лига на Англија 2024-2025#Месечни награди|Април 2025]]<ref name="plpotm">{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/4303608 |title=Mac Allister wins EA SPORTS Player of the Month award |publisher=Premier League |date=9 May 2025 |access-date=9 May 2025}}</ref> *[[ПФА Тим на годината (Премиер лига)|ПФА Тим на годината]]: [[ПФА Тим на годината (Премиер лига)#Премиер лига 2024-2025|2024–2025]]<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/czxy7y4nwdpo |title=Salah and Rogers scoop PFA player of the year awards |website=BBC Sport |date=19 August 2025 |access-date=19 August 2025}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Аргентина |image3= Flag of Argentina.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/mac-allister-alexis/fDPhMB8M/ Алексис Макалистер на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/alexis-mac-allister/profil/spieler/534033 Алексис Макалистер на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/249299/alexis-mac-allister Алексис Макалистер на espn] *[https://www.whoscored.com/players/345319/show/alexis-mac-allister Алексис Макалистер на whoscored] {{Состав на ФК Ливерпул}} {{Состав на Аргентина на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Макалистер, Алексис}} [[Категорија:Фудбалери на ФК Брајтон енд Хоув Албион]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бока Хуниорс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Аргентински фудбалери]] [[Категорија:Родени во 1998 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] tpk6eb9j709pvt8z3orpgc8jzd318w1 5583424 5583399 2026-06-27T21:00:25Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5583424 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Алексис Макалистер | image = [[Податотека:Alexis Mac Allister WC 2022.jpg|200px]] | fullname = Алексис Макалистер<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of Players: Argentina |publisher=FIFA |page=1 |date=15 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=11 June 2019}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1998|12|24}}<ref name="Alexis Mac Allister: Profile">{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe477198/alexis-mac-allister/ |title=Alexis Mac Allister: Profile |website=worldfootball.net |publisher=HEIM:SPIEL |access-date=20 May 2023}}</ref> | cityofbirth = [[Санта Роса (Ла Пампа)|Санта Роса]] | countryofbirth = [[Аргентина]]<ref name="Alexis Mac Allister: Profile"/> | nationality = {{flagsport|ARG}} [[Аргентина]] | height = {{height|m=1.76}}<ref name="PremProfile">{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/63633/Alexis-Mac-Allister/overview |title=Alexis Mac Allister: Overview |publisher=Premier League |access-date=8 June 2025}}</ref> | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]]<ref name="Alexis Mac Allister: Profile"/> | currentclub = {{Fb team Liverpool}} | clubnumber = 10 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Argentinos Juniors}} | years1 = 2016-2019 | caps1 = 56 | goals1 = 8 | clubs1 = {{Fb team Argentinos Juniors}} | years2 = 2019-2023 | caps2 = 98 | goals2 = 16 | clubs2 = {{Fb team Brighton}} | years3 = 2019 | caps3 = 10 | goals3 = 2 | clubs3 = →{{Fb team Argentinos Juniors}} | years4 = 2019-2020 | caps4 = 13 | goals4 = 1 | clubs4 = →{{Fb team Boca Juniors}} | years5 = 2023- | caps5 = 105 | goals5 = 12 | clubs5 = {{Fb team Liverpool}} | nationalyears1 = 2020-2021 | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 6 | nationalteam1 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 23 години|Аргентина 23]] | nationalyears2 = 2021 | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|ARG}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина (олимп.)]] | nationalyears3 = 2019- | nationalcaps3 = 48 | nationalgoals3 = 6 | nationalteam3 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] }} '''Алексис Макалистер''' (роден на [[12 февруари]] [[1988]], во [[Буенос Аирес]]) — [[Аргентина|аргентински]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот]] на {{Fb team (N) Liverpool}} и на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|аргентинската репрезентација]]. ==Титули== ===Клупски=== ; Аргентинос Хуниорс *'''[[Примера Б Насионал]]''' : 1 ; Бока Хуниорс *'''[[Примера Дивисион (Аргентина)|Примера Дивисион]]''' : 1 : 2019-2020 ; Ливерпул *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига на Англија|Премиер лига]]''' : 1 : [[Премиер лига на Англија 2024-2025|2024-2025]] *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Фудбалски Лига куп на Англија|ЕФЛ куп]]''' : 1 : 2023-2024 ===Репрезентативни=== ; Аргентина *'''{{Трофеј-Светско првенство во фудбал}} [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство]]''' : 1 : [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] *'''[[Копа Америка]]''' : 1 : [[Копа Америка 2024|2024]] *'''[[Финалисима]]''' : 1 : [[Финалисима 2022|2022]] ===Индивидуални=== *[[Играч на сезоната на ФК Ливерпул#Гол на сезоната|Гол на сезоната на ФК Ливерпул]]: 2023–2024,<ref>{{cite news |title=Alexis Mac Allister wins Liverpool Men's Goal of the Season award |url=https://www.liverpoolfc.com/news/alexis-mac-allister-wins-liverpool-mens-goal-season-award |date=6 June 2024 |publisher=Liverpool F.C.}}</ref> 2024–2025<ref>{{cite news |title=Alexis Mac Allister's seismic stunner wins Liverpool's Goal of the Season award |url=https://www.liverpoolfc.com/news/alexis-mac-allisters-seismic-stunner-wins-liverpools-goal-season-award |date=8 June 2025 |publisher=Liverpool F.C.}}</ref> *[[Гол на месецот во Премиер лигата на Англија]]: [[Премиер лига на Англија 2023-2024#Месечни награди|Декември 2023]]<ref>{{cite web |title=Mac Allister worldie wins Budweiser Goal of the Month award|url=https://www.premierleague.com/news/3853203 |access-date=12 January 2024 |date=12 January 2024 |publisher=Premier League}}</ref> *[[Играч на месецот во Премиер лигата на Англија]]: [[Премиер лига на Англија 2024-2025#Месечни награди|Април 2025]]<ref name="plpotm">{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/4303608 |title=Mac Allister wins EA SPORTS Player of the Month award |publisher=Premier League |date=9 May 2025 |access-date=9 May 2025}}</ref> *[[ПФА Тим на годината (Премиер лига)|ПФА Тим на годината]]: [[ПФА Тим на годината (Премиер лига)#Премиер лига 2024-2025|2024–2025]]<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/czxy7y4nwdpo |title=Salah and Rogers scoop PFA player of the year awards |website=BBC Sport |date=19 August 2025 |access-date=19 August 2025}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Аргентина |image3= Flag of Argentina.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/mac-allister-alexis/fDPhMB8M/ Алексис Макалистер на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/alexis-mac-allister/profil/spieler/534033 Алексис Макалистер на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/249299/alexis-mac-allister Алексис Макалистер на espn] *[https://www.whoscored.com/players/345319/show/alexis-mac-allister Алексис Макалистер на whoscored] {{Состав на ФК Ливерпул}} {{Состав на Аргентина на СП фудбал 2026}} {{Navboxes |bg = gold |fg = black |bordercolor = solid 1px #000; |title = Награди |list1 = {{Играч на месецот во Премиер лигата на Англија}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Макалистер, Алексис}} [[Категорија:Фудбалери на ФК Брајтон енд Хоув Албион]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бока Хуниорс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Аргентински фудбалери]] [[Категорија:Родени во 1998 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 8ni71w8eykigjm11cjv4h7t9pehph1p 6 1398486 5583400 2026-06-27T19:45:17Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = корица на игра |Извор = https://pix.playground.ru/007_first_light/ |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = 007 First Light |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5583400 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = корица на игра |Извор = https://pix.playground.ru/007_first_light/ |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = 007 First Light |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Неслободна екранска снимка од игра}} pa3vk9axdufexmlftx00iyn6m3ejfi6 6 1398487 5583425 2026-06-27T21:01:27Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = Cineplexx MK |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Одисеја (филм од 2026) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5583425 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = Cineplexx MK |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Одисеја (филм од 2026) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} dls05n65uaiwn1e85qf83bwr9za23zz 0 1398488 5583428 2026-06-27T21:07:44Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:sr:Special:Redirect/revision/29672717|Прашнички конац]]“ 5583428 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Anther-schematic.png|десно|мини|1. прашников конец<br />2. антера<br />3. конектив<br />4. поленска кесичка]] '''Прашников конец''' (filament) - дел од [[Прашник|прашникот]] на [[Растенија|растението]]. На неговиот врв се наоѓа [[Прашница|прашницата]] (antera). Продолжетокот на поленовиот конец ги поврзува () двете полуантени () што ја сочинуваат прашницата. == Анатомска градба == Анатомската градба на прашникот и [[Поленови кеси|поленовите кесички]] е речиси иста на почетокот на нивниот развој, но подоцна се појавуваат разлики, првенствено поради разликите во нивните улоги. На пресекот на прашникот може да се види [[Епидерм|епидермот]], [[Паренхимски ткива|паренхимските]] клетки со [[Интерцелулари|меѓуклеточни простори]] и, според правилото кое според Вилсон () важи за 95% од видовите [[скриеносеменици]], само еден васкуларен сноп, кој главно се состои од клетки со спирални задебелувања. Епидермот се состои од издолжени клетки и може да има [[кутикула]]. Кај оние прашници кои имаат изглед на лист, епидермот има и [[Стома|стоми]] кои се постојано отворени, поради што тие личат на [[хидатоди]]. Нема механички елементи, а конецот се одржува во исправена положба поради [[Тургор|тургорот]]. Ако прашникот е обоен, што е често случај, бојата доаѓа од пигменти растворени во [[Ћелијски сок|клеточниот сок]]. Значењето на бојата на филаментот на прашникот кај некои видови е тоа што привлекува опрашувачи, како што е случајот кај видовите од родот. == Изглед == Продолжението на прашниковиот конец, конективот, може да има различни облици кај различни видови. Така, кај некои родови од семејството [[Мртве коприве|мртва коприва]], тој е тристран или шестстран со сферично вдлабнати [[Прашница|антери]]. == Наводи == [[Категорија:Анатомија на растенијата]] nimedfbq7j6szih7u0p5jh1ev4bd58d 5583429 5583428 2026-06-27T21:12:58Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5583429 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Anther-schematic.png|десно|мини|1. прашников конец<br />2. антера<br />3. конектив<br />4. поленска кесичка]] '''Прашников конец''' ({{langx|lat|filament}}) — дел од [[Прашник|прашникот]] на [[Растенија|растението]]. На неговиот врв се наоѓа [[Прашница|прашницата]] (antera). Продолжетокот на поленовиот конец ги поврзува (conectiv) двете полуантени (thecae) што ја сочинуваат прашницата. == Анатомска градба == Анатомската градба на прашникот и [[Поленови кеси|поленовите кесички]] е речиси иста на почетокот на нивниот развој, но подоцна се појавуваат разлики, првенствено поради разликите во нивните улоги. На пресекот на прашникот може да се види [[Епидерм|епидермот]], [[Паренхимски ткива|паренхимските]] клетки со [[Интерцелулари|меѓуклеточни простори]] и, според правилото кое според Вилсон важи за 95% од видовите [[скриеносеменици]], само еден васкуларен сноп, кој главно се состои од клетки со спирални задебелувања. Епидермот се состои од издолжени клетки и може да има [[кутикула]]. Кај оние прашници кои имаат изглед на лист, епидермот има и [[Стома|стоми]] кои се постојано отворени, поради што тие личат на [[хидатоди]]. Нема механички елементи, а конецот се одржува во исправена положба поради [[Тургор|тургорот]]. Ако прашникот е обоен, што е често случај, бојата доаѓа од пигменти растворени во [[Клеточен сок|клеточниот сок]]. Значењето на бојата на филаментот на прашникот кај некои видови е тоа што привлекува опрашувачи, како што е случајот кај видовите од родот. == Изглед == Продолжението на прашниковиот конец, конективот, може да има различни облици кај различни видови. Така, кај некои родови од семејството [[Мртви коприви|мртва коприва]], тој е тристран или шестстран со сферично вдлабнати [[Прашница|антери]]. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Анатомија на растенијата]] 4xet7eafxhr28eskaleqi5cavauoshj 1 1398489 5583430 2026-06-27T21:13:10Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5583430 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1398490 5583432 2026-06-27T21:22:53Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1360258160|Geranium sanguineum]]“ 5583432 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=2012-07-03 Bloody Crane's-bill, Hauxley, Northumberland 1.jpg|image_caption=''Geranium sanguineum'' на брегот на [[Нортамберленд]]|genus=Geranium|species=sanguineum|authority=[[Карл Линеј|L.]]|synonyms=*''Geranium grandiflorum'' Gilib. *''Geranium lancastriense'' Miller (1768) *''Geranium lancastriense'' With. *''Geranium prostratum'' Cav. (1787) *''Geranium sanguineiforme'' (Rouy) A. W. Hill}}'''''Крвав здравец (Geranium sanguineum)''''' - [[Вид (биологија)|вид]] на издржливо цветно [[Зелјесто растение|тревно]] [[повеќегодишно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] на жеравски клун [[Здравци|Geraniaceae]]. Тоа е окружен цвет на Нортамберленд.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.plantlife.org.uk/wild_plants/plant_species/bloody_cranes-bill/|title=Bloody crane's-bill {{!}} Plant & fungi species {{!}} Wild plants|work=www.plantlife.org.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20160707153412/http://www.plantlife.org.uk/wild_plants/plant_species/bloody_cranes-bill/|archive-date=7 July 2016|accessdate=2016-01-03}}</ref> == Потекло на латинското име == Името на видот е изведено од грчкиот збор γέρανος („géranos“), што значи [[Жерави|жерав]], што се однесува на плодната капсула што личи на клунот на птицата. Специфичното латинско име ''sanguineum'' значи „крваво-црвено“; Линеј ја наведува книгата ''Pinax theatri botanici на'' Гаспар Баухин од 1623 година како извор за името, што пак се однесува („''sanguinaria radix''“) на крваво-црвен корен.<ref>{{Наведена книга|url=https://bibdigital.rjb.csic.es/viewer/10754/?offset=#page=342&viewer=picture&o=ocr&n=0&q=|title=Pinax theatri botanici|last=Bauhin|first=Gaspard|date=1623|publisher=Basileae Helvet.|page=318}}</ref> == Распространетост == ''Geranium sanguineum'' по [[Домороден вид|потекло]] е од поголемиот дел од умерена до субарктичка Европа и Западна Азија. Исто така, често се среќава во градини подалеку од домородните места.<ref name="BSBI_Atlas2020">{{Наведена мрежна страница|url=https://plantatlas2020.org/atlas/2cd4p9h.xxz|title=Bloody Crane's-bill ''Geranium sanguineum'' L.|date=2020|editor2-last=T. A. Humphrey|work=BSBI Online Plant Atlas 2020|publisher=Botanical Society of Britain and Ireland|accessdate=22 June 2024|editor3-last=R.J. Burkmar|editor4-last=O.L. Pescott|editor5-last=D.B. Roy|editor6-last=K.J. Walker}}</ref> == Живеалиште == Типично се јавува во тревни површини, особено во изобилство го има на крајбрежните песочни дини,<ref name="Swan">{{Наведена книга|title=Flora of Northumberland|last=Swan|first=George A.|date=1993|publisher=Natural History Society of Northumbria|isbn=0-9520782-0-1|location=Hancock Museum|page=161}}</ref> но исто така и во отворени шуми на варовнички почви, вклучувајќи карпести падини. Претпочита неутрална [[Водороден показател|pH вредност]], со ниска хранлива вредност, на [[Надморска височина|надморски височини]] од 0 до 1200 метри. == Одгледување == Се одгледува како градинарско растение, а постојат голем број различни сорти. Следните сорти ја добиле наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/pdfs/agm-lists/agm-ornamentals.pdf|title=AGM Plants - Ornamental|date=July 2017|publisher=Royal Horticultural Society|page=42|accessdate=1 March 2018}}</ref>   == Галерија == <gallery> Податотека:(MHNT)_Geranium_sanguineum_-_Flower_and_leaf_-_Les_Martels,_Giroussens_Tarn.jpg Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum.JPG Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-2.JPG Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-1.JPG Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-4.JPG Податотека:Geranium_sanguineum,_27-06-2024._(actm.).jpg Податотека:Geranium_sanguineum02.jpg|алт=Fruits showing mericarps| Плодови со мерикарпи Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-3.JPG Податотека:Geraniumsangred2.jpg|алт=Autumn leaves| Есенски лисја Податотека:0_Geranium_sanguineum_'Striatum'-_Samoëns.JPG|алт='Striatum'| „Стриатум“ </gallery> == Наводи == {{Ризница-врска|Geranium sanguineum}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Здравец]] djwcd5kuki4ecyjc0yx3j0lds3qhspe 5583433 5583432 2026-06-27T21:26:49Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5583433 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=2012-07-03 Bloody Crane's-bill, Hauxley, Northumberland 1.jpg |image_caption=''Geranium sanguineum'' на брегот на [[Нортамберленд]] |genus=Geranium|species=sanguineum |authority=[[Карл Линеј|L.]] |synonyms=*''Geranium grandiflorum'' Gilib. *''Geranium lancastriense'' Miller (1768) *''Geranium lancastriense'' With. *''Geranium prostratum'' Cav. (1787) *''Geranium sanguineiforme'' (Rouy) A. W. Hill }} '''''Крвав здравец (Geranium sanguineum)''''' — [[Вид (биологија)|вид]] на издржливо цветно [[Зелјесто растение|тревно]] [[повеќегодишно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] на жеравски клун [[Здравци|Geraniaceae]]. Тоа е окружен цвет на Нортамберленд.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.plantlife.org.uk/wild_plants/plant_species/bloody_cranes-bill/|title=Bloody crane's-bill {{!}} Plant & fungi species {{!}} Wild plants|work=www.plantlife.org.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20160707153412/http://www.plantlife.org.uk/wild_plants/plant_species/bloody_cranes-bill/|archive-date=7 July 2016|accessdate=2016-01-03}}</ref> == Потекло на латинското име == Името на видот е изведено од грчкиот збор γέρανος („géranos“), што значи [[Жерави|жерав]], што се однесува на плодната капсула што личи на клунот на птицата. Специфичното латинско име ''sanguineum'' значи „крваво-црвено“; Линеј ја наведува книгата ''Pinax theatri botanici на'' Гаспар Баухин од 1623 година како извор за името, што пак се однесува („''sanguinaria radix''“) на крваво-црвен корен.<ref>{{Наведена книга|url=https://bibdigital.rjb.csic.es/viewer/10754/?offset=#page=342&viewer=picture&o=ocr&n=0&q=|title=Pinax theatri botanici|last=Bauhin|first=Gaspard|date=1623|publisher=Basileae Helvet.|page=318}}</ref> == Распространетост == ''Geranium sanguineum'' по [[Домороден вид|потекло]] е од поголемиот дел од умерена до субарктичка Европа и Западна Азија. Исто така, често се среќава во градини подалеку од домородните места.<ref name="BSBI_Atlas2020">{{Наведена мрежна страница|url=https://plantatlas2020.org/atlas/2cd4p9h.xxz|title=Bloody Crane's-bill ''Geranium sanguineum'' L.|date=2020|editor2-last=T. A. Humphrey|work=BSBI Online Plant Atlas 2020|publisher=Botanical Society of Britain and Ireland|accessdate=22 June 2024|editor3-last=R.J. Burkmar|editor4-last=O.L. Pescott|editor5-last=D.B. Roy|editor6-last=K.J. Walker}}</ref> == Живеалиште == Типично се јавува во тревни површини, особено во изобилство го има на крајбрежните песочни дини,<ref name="Swan">{{Наведена книга|title=Flora of Northumberland|last=Swan|first=George A.|date=1993|publisher=Natural History Society of Northumbria|isbn=0-9520782-0-1|location=Hancock Museum|page=161}}</ref> но исто така и во отворени шуми на варовнички почви, вклучувајќи карпести падини. Претпочита неутрална [[Водороден показател|pH вредност]], со ниска хранлива вредност, на [[Надморска височина|надморски височини]] од 0 до 1200 метри. == Одгледување == Се одгледува како градинарско растение, а постојат голем број различни сорти. Следните сорти ја добиле наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/pdfs/agm-lists/agm-ornamentals.pdf|title=AGM Plants - Ornamental|date=July 2017|publisher=Royal Horticultural Society|page=42|accessdate=1 March 2018}}</ref>   == Галерија == <gallery> Податотека:(MHNT)_Geranium_sanguineum_-_Flower_and_leaf_-_Les_Martels,_Giroussens_Tarn.jpg Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum.JPG Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-2.JPG Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-1.JPG Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-4.JPG Податотека:Geranium_sanguineum,_27-06-2024._(actm.).jpg Податотека:Geranium_sanguineum02.jpg|алт=Fruits showing mericarps| Плодови со мерикарпи Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-3.JPG Податотека:Geraniumsangred2.jpg|алт=Autumn leaves| Есенски лисја Податотека:0_Geranium_sanguineum_'Striatum'-_Samoëns.JPG|алт='Striatum'| „Стриатум“ </gallery> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Geranium sanguineum}} {{Викивидови-ред|Geranium sanguineum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Здравец]] bqtucb7xzwu3098gjjm3vgce77vcr33 5583436 5583433 2026-06-27T21:40:31Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5583436 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=2012-07-03 Bloody Crane's-bill, Hauxley, Northumberland 1.jpg |image_caption=''Geranium sanguineum'' на брегот на [[Нортамберленд]] |genus=Geranium|species=sanguineum |authority=[[Карл Линеј|L.]] |synonyms=*''Geranium grandiflorum'' Gilib. *''Geranium lancastriense'' Miller (1768) *''Geranium lancastriense'' With. *''Geranium prostratum'' Cav. (1787) *''Geranium sanguineiforme'' (Rouy) A. W. Hill }} '''''Крвав здравец (Geranium sanguineum)''''' — [[Вид (биологија)|вид]] на издржливо цветно [[Зелјесто растение|тревно]] [[повеќегодишно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] на жеравски клун [[Здравци|Geraniaceae]]. Тоа е окружен цвет на Нортамберленд.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.plantlife.org.uk/wild_plants/plant_species/bloody_cranes-bill/|title=Bloody crane's-bill {{!}} Plant & fungi species {{!}} Wild plants|work=www.plantlife.org.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20160707153412/http://www.plantlife.org.uk/wild_plants/plant_species/bloody_cranes-bill/|archive-date=7 July 2016|accessdate=2016-01-03}}</ref> == Потекло на латинското име == Името на видот е изведено од грчкиот збор γέρανος („géranos“), што значи [[Жерави|жерав]], што се однесува на плодната капсула што личи на клунот на птицата. Специфичното латинско име ''sanguineum'' значи „крваво-црвено“; Линеј ја наведува книгата ''Pinax theatri botanici на'' Гаспар Баухин од 1623 година како извор за името, што пак се однесува („''sanguinaria radix''“) на крваво-црвен корен.<ref>{{Наведена книга|url=https://bibdigital.rjb.csic.es/viewer/10754/?offset=#page=342&viewer=picture&o=ocr&n=0&q=|title=Pinax theatri botanici|last=Bauhin|first=Gaspard|date=1623|publisher=Basileae Helvet.|page=318}}</ref> ==Опис== Крвавиот здравец е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] растение, високо 50–60 см, со хоризонтален подземен, 5 до 6 мм дебел [[ризом]], кој е по површината препокриен со темнокафеави [[Прилисник|прилисници]] од изумрените базални листови. Растението уште од основата е разгрането. Стеблото е округло, обично цевчесто, со поретки или погусти расперени бели речиси четинести влакна или голо, светликаво, зелено, а во почетокот на есента поцрвенува. [[Лист|Листовите]] му се наспрамни, со мали дршки, а влакнестоста е иста како и кај стеблото; листовите 3–5 см широки, речиси до основата пересто насечени на 5–7 делови, а секој дел обично е насечен на 3 линејно-долгнавести сегменти кои се на врвот тапи или кусо заострени; на горната страна листовите се голи, а на долната страна и тоа само по жилите и по работ со ретки четинести бели влакна; прилисниците се јајцевидно-ланцетни, црвеникаво-кафеави, кожести, по работ со четинести влакна. [[Цвет|Цветовите]] се поединечни во пазувите на листовите; [[Цветна дршка|дршката на цветот]] и на [[Соцветие|соцветието]] е два и повеќе пати подолга од пазувниот лист; дршките на цветот и на соцветието се вертикални, разделени со 2 [[Прицветник|прицветници]], а по прецветувањето дршката на цветот се спушта надолу, но клунестиот плод останува во вертикална положба. [[Чашкино ливче|Чашката]] за време на цветањето речиси расперена; чашкините ливчиња се долги 6–10 мм, елиптични, со 3 до 5 жили, на врвот постепено заострени или тапи и завршуваат со осилест врв долг 1,5 до 2,5 мм; внатрешните ливчиња со поширок ципест раб и голи, а надворешните со ретки расперени влакна и тесен ципест раб. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] се пурпурно црвени, широко обратно-јајцевидно-срцевидни, долги 15до 20 мм, во основата со куси расперени влакна. [[Прашник|Прашниците]] се покуси од чашката; [[Прашников конец|филаментите]] во основата се проширени и по работ со куси влакненца; [[антер|антерите]] и филаментите се црвени. Плодот е долг 3–4 см; деловите на плодот се голи или во терминалниот дел со ретки куси жлездести влакненца. Семките се речиси црни, со ситни точки по површината.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6) |page=1490-1491|pages=1433-1715 |url= |accessdate=27 јуни 2026}}</ref> == Живеалиште == Типично се јавува во тревни површини, особено во изобилство го има на крајбрежните песочни дини,<ref name="Swan">{{Наведена книга|title=Flora of Northumberland|last=Swan|first=George A.|date=1993|publisher=Natural History Society of Northumbria|isbn=0-9520782-0-1|location=Hancock Museum|page=161}}</ref> но исто така и во отворени шуми на варовнички почви, вклучувајќи карпести падини. Претпочита неутрална [[Водороден показател|pH вредност]], со ниска хранлива вредност, на [[Надморска височина|надморски височини]] од 0 до 1200 метри. == Распространетост == ''Geranium sanguineum'' по [[Домороден вид|потекло]] е од поголемиот дел од умерена до субарктичка Европа и Западна Азија. Исто така, често се среќава во градини подалеку од домородните места.<ref name="BSBI_Atlas2020">{{Наведена мрежна страница|url=https://plantatlas2020.org/atlas/2cd4p9h.xxz|title=Bloody Crane's-bill ''Geranium sanguineum'' L.|date=2020|editor2-last=T. A. Humphrey|work=BSBI Online Plant Atlas 2020|publisher=Botanical Society of Britain and Ireland|accessdate=22 June 2024|editor3-last=R.J. Burkmar|editor4-last=O.L. Pescott|editor5-last=D.B. Roy|editor6-last=K.J. Walker}}</ref> == Одгледување == Се одгледува како градинарско растение, а постојат голем број различни сорти. Следните сорти ја добиле наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/pdfs/agm-lists/agm-ornamentals.pdf|title=AGM Plants - Ornamental|date=July 2017|publisher=Royal Horticultural Society|page=42|accessdate=1 March 2018}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:(MHNT)_Geranium_sanguineum_-_Flower_and_leaf_-_Les_Martels,_Giroussens_Tarn.jpg Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum.JPG Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-2.JPG Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-1.JPG Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-4.JPG Податотека:Geranium_sanguineum,_27-06-2024._(actm.).jpg Податотека:Geranium_sanguineum02.jpg|алт=Fruits showing mericarps| Плодови со мерикарпи Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-3.JPG Податотека:Geraniumsangred2.jpg|алт=Autumn leaves| Есенски лисја Податотека:0_Geranium_sanguineum_'Striatum'-_Samoëns.JPG|алт='Striatum'| „Стриатум“ </gallery> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Geranium sanguineum}} {{Викивидови-ред|Geranium sanguineum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Здравец]] 1t01kvg0pp1l1whnb8xn9afx95621sw 5583585 5583436 2026-06-28T09:42:46Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5583585 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=2012-07-03 Bloody Crane's-bill, Hauxley, Northumberland 1.jpg |image_caption=''Geranium sanguineum'' на брегот на [[Нортамберленд]] |genus=Geranium|species=sanguineum |authority=[[Карл Линеј|L.]] |synonyms=*''Geranium grandiflorum'' Gilib. *''Geranium lancastriense'' Miller (1768) *''Geranium lancastriense'' With. *''Geranium prostratum'' Cav. (1787) *''Geranium sanguineiforme'' (Rouy) A. W. Hill }} '''''Крвав здравец (Geranium sanguineum)''''' — [[Вид (биологија)|вид]] на издржливо цветно [[Зелјесто растение|тревно]] [[повеќегодишно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] на жеравски клун [[Здравци|Geraniaceae]]. Тоа е окружен цвет на Нортамберленд.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.plantlife.org.uk/wild_plants/plant_species/bloody_cranes-bill/|title=Bloody crane's-bill {{!}} Plant & fungi species {{!}} Wild plants|work=www.plantlife.org.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20160707153412/http://www.plantlife.org.uk/wild_plants/plant_species/bloody_cranes-bill/|archive-date=7 July 2016|accessdate=2016-01-03}}</ref> == Потекло на латинското име == Името на видот е изведено од грчкиот збор γέρανος („géranos“), што значи [[Жерави|жерав]], што се однесува на плодната капсула што личи на клунот на птицата. Специфичното латинско име ''sanguineum'' значи „крваво-црвено“; Линеј ја наведува книгата ''Pinax theatri botanici на'' Гаспар Баухин од 1623 година како извор за името, што пак се однесува („''sanguinaria radix''“) на крваво-црвен корен.<ref>{{Наведена книга|url=https://bibdigital.rjb.csic.es/viewer/10754/?offset=#page=342&viewer=picture&o=ocr&n=0&q=|title=Pinax theatri botanici|last=Bauhin|first=Gaspard|date=1623|publisher=Basileae Helvet.|page=318}}</ref> ==Опис== Крвавиот здравец е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] растение, високо 50–60 см, со хоризонтален подземен, 5 до 6 мм дебел [[ризом]], кој е по површината препокриен со темнокафеави [[Прилисник|прилисници]] од изумрените базални листови. Растението уште од основата е разгрането. Стеблото е округло, обично цевчесто, со поретки или погусти расперени бели речиси четинести влакна или голо, светликаво, зелено, а во почетокот на есента поцрвенува. [[Лист|Листовите]] му се наспрамни, со мали дршки, а влакнестоста е иста како и кај стеблото; листовите 3–5 см широки, речиси до основата пересто насечени на 5–7 делови, а секој дел обично е насечен на 3 линејно-долгнавести сегменти кои се на врвот тапи или кусо заострени; на горната страна листовите се голи, а на долната страна и тоа само по жилите и по работ со ретки четинести бели влакна; прилисниците се јајцевидно-ланцетни, црвеникаво-кафеави, кожести, по работ со четинести влакна. [[Цвет|Цветовите]] се поединечни во пазувите на листовите; [[Цветна дршка|дршката на цветот]] и на [[Соцветие|соцветието]] е два и повеќе пати подолга од пазувниот лист; дршките на цветот и на соцветието се вертикални, разделени со 2 [[Прицветник|прицветници]], а по прецветувањето дршката на цветот се спушта надолу, но клунестиот плод останува во вертикална положба. [[Чашкино ливче|Чашката]] за време на цветањето речиси расперена; чашкините ливчиња се долги 6–10 мм, елиптични, со 3 до 5 жили, на врвот постепено заострени или тапи и завршуваат со осилест врв долг 1,5 до 2,5 мм; внатрешните ливчиња со поширок ципест раб и голи, а надворешните со ретки расперени влакна и тесен ципест раб. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] се пурпурно црвени, широко обратно-јајцевидно-срцевидни, долги 15до 20 мм, во основата со куси расперени влакна. [[Прашник|Прашниците]] се покуси од чашката; [[Прашников конец|филаментите]] во основата се проширени и по работ со куси влакненца; [[антер|антерите]] и филаментите се црвени. Плодот е долг 3–4 см; деловите на плодот се голи или во терминалниот дел со ретки куси жлездести влакненца. Семките се речиси црни, со ситни точки по површината.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6) |page=1490-1491|pages=1433-1715 |url= |accessdate=27 јуни 2026}}</ref> == Живеалиште == Типично се јавува во тревни површини, особено во изобилство го има на крајбрежните песочни дини,<ref name="Swan">{{Наведена книга|title=Flora of Northumberland|last=Swan|first=George A.|date=1993|publisher=Natural History Society of Northumbria|isbn=0-9520782-0-1|location=Hancock Museum|page=161}}</ref> но исто така и во отворени шуми на варовнички почви, вклучувајќи карпести падини. Претпочита неутрална [[Водороден показател|pH вредност]], со ниска хранлива вредност, на [[Надморска височина|надморски височини]] од 0 до 1200 метри. Во Македонија, според [[Кирил Мицевски|Мицевски]], се наоѓа на влажни тревести места и по камењари, во низините и планините, до надморска височина од 2.000 м.<ref name=FM/> == Распространетост == ''Geranium sanguineum'' по [[Домороден вид|потекло]] е од поголемиот дел од умерена до субарктичка Европа и Западна Азија. Исто така, често се среќава во градини подалеку од домородните места.<ref name="BSBI_Atlas2020">{{Наведена мрежна страница|url=https://plantatlas2020.org/atlas/2cd4p9h.xxz|title=Bloody Crane's-bill ''Geranium sanguineum'' L.|date=2020|editor2-last=T. A. Humphrey|work=BSBI Online Plant Atlas 2020|publisher=Botanical Society of Britain and Ireland|accessdate=22 June 2024|editor3-last=R.J. Burkmar|editor4-last=O.L. Pescott|editor5-last=D.B. Roy|editor6-last=K.J. Walker}}</ref> ===Во Македонија=== Во Македонија растението е широко распространето, но истото е регистрирано само за следните месности: [[Скопска Црна Гора]]; [[Жеденска Клисура]]; планина [[Јакупица]]; Скопје – с. [[Орашје]], [[Катлановска Бања]]; [[Куманово]] – с. [[Пчиња (село)|Пчиња]]; [[Таорска Клисура]]; [[Маврово]] – с. [[Врбен]], [[Маврови Анови]], [[Кожа (Врбен)|Кожа]]; [[Бистра]]; [[Кичево]] – [[Баба Сач]]; [[Прилеп]] – [[Бабуна|Дабничка Планина]] (јужни падини и ограноци на Бабуна), [[Плетвар]] и [[Козјак]]; [[Галичица]]; [[Кожуф]], [[Плачковица]].<ref name=FM/> == Одгледување == Се одгледува како градинарско растение, а постојат голем број различни сорти. Следните сорти ја добиле наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/pdfs/agm-lists/agm-ornamentals.pdf|title=AGM Plants - Ornamental|date=July 2017|publisher=Royal Horticultural Society|page=42|accessdate=1 March 2018}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:(MHNT)_Geranium_sanguineum_-_Flower_and_leaf_-_Les_Martels,_Giroussens_Tarn.jpg Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum.JPG Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-2.JPG Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-1.JPG Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-4.JPG Податотека:Geranium_sanguineum,_27-06-2024._(actm.).jpg Податотека:Geranium_sanguineum02.jpg|алт=Fruits showing mericarps| Плодови со мерикарпи Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-3.JPG Податотека:Geraniumsangred2.jpg|алт=Autumn leaves| Есенски лисја Податотека:0_Geranium_sanguineum_'Striatum'-_Samoëns.JPG|алт='Striatum'| „Стриатум“ </gallery> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Geranium sanguineum}} {{Викивидови-ред|Geranium sanguineum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Здравец]] rph042ileqvihcgxocmk8k8jd22kvra 5583588 5583585 2026-06-28T09:44:03Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5583588 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=2012-07-03 Bloody Crane's-bill, Hauxley, Northumberland 1.jpg |image_caption=''Geranium sanguineum'' на брегот на [[Нортамберленд]] |genus=Geranium|species=sanguineum |authority=[[Карл Линеј|L.]] |synonyms=*''Geranium grandiflorum'' Gilib. *''Geranium lancastriense'' Miller (1768) *''Geranium lancastriense'' With. *''Geranium prostratum'' Cav. (1787) *''Geranium sanguineiforme'' (Rouy) A. W. Hill }} '''Крвав здравец''' ({{langx|lat|Geranium sanguineum}}) — [[Вид (биологија)|вид]] на издржливо цветно [[Зелјесто растение|тревно]] [[повеќегодишно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] на жеравски клун [[Здравци|Geraniaceae]]. Тоа е окружен цвет на Нортамберленд.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.plantlife.org.uk/wild_plants/plant_species/bloody_cranes-bill/|title=Bloody crane's-bill {{!}} Plant & fungi species {{!}} Wild plants|work=www.plantlife.org.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20160707153412/http://www.plantlife.org.uk/wild_plants/plant_species/bloody_cranes-bill/|archive-date=7 July 2016|accessdate=2016-01-03}}</ref> == Потекло на латинското име == Името на видот е изведено од грчкиот збор γέρανος („géranos“), што значи [[Жерави|жерав]], што се однесува на плодната капсула што личи на клунот на птицата. Специфичното латинско име ''sanguineum'' значи „крваво-црвено“; Линеј ја наведува книгата ''Pinax theatri botanici на'' Гаспар Баухин од 1623 година како извор за името, што пак се однесува („''sanguinaria radix''“) на крваво-црвен корен.<ref>{{Наведена книга|url=https://bibdigital.rjb.csic.es/viewer/10754/?offset=#page=342&viewer=picture&o=ocr&n=0&q=|title=Pinax theatri botanici|last=Bauhin|first=Gaspard|date=1623|publisher=Basileae Helvet.|page=318}}</ref> ==Опис== Крвавиот здравец е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] растение, високо 50–60 см, со хоризонтален подземен, 5 до 6 мм дебел [[ризом]], кој е по површината препокриен со темнокафеави [[Прилисник|прилисници]] од изумрените базални листови. Растението уште од основата е разгрането. Стеблото е округло, обично цевчесто, со поретки или погусти расперени бели речиси четинести влакна или голо, светликаво, зелено, а во почетокот на есента поцрвенува. [[Лист|Листовите]] му се наспрамни, со мали дршки, а влакнестоста е иста како и кај стеблото; листовите 3–5 см широки, речиси до основата пересто насечени на 5–7 делови, а секој дел обично е насечен на 3 линејно-долгнавести сегменти кои се на врвот тапи или кусо заострени; на горната страна листовите се голи, а на долната страна и тоа само по жилите и по работ со ретки четинести бели влакна; прилисниците се јајцевидно-ланцетни, црвеникаво-кафеави, кожести, по работ со четинести влакна. [[Цвет|Цветовите]] се поединечни во пазувите на листовите; [[Цветна дршка|дршката на цветот]] и на [[Соцветие|соцветието]] е два и повеќе пати подолга од пазувниот лист; дршките на цветот и на соцветието се вертикални, разделени со 2 [[Прицветник|прицветници]], а по прецветувањето дршката на цветот се спушта надолу, но клунестиот плод останува во вертикална положба. [[Чашкино ливче|Чашката]] за време на цветањето речиси расперена; чашкините ливчиња се долги 6–10 мм, елиптични, со 3 до 5 жили, на врвот постепено заострени или тапи и завршуваат со осилест врв долг 1,5 до 2,5 мм; внатрешните ливчиња со поширок ципест раб и голи, а надворешните со ретки расперени влакна и тесен ципест раб. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] се пурпурно црвени, широко обратно-јајцевидно-срцевидни, долги 15до 20 мм, во основата со куси расперени влакна. [[Прашник|Прашниците]] се покуси од чашката; [[Прашников конец|филаментите]] во основата се проширени и по работ со куси влакненца; [[антер|антерите]] и филаментите се црвени. Плодот е долг 3–4 см; деловите на плодот се голи или во терминалниот дел со ретки куси жлездести влакненца. Семките се речиси црни, со ситни точки по површината.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6) |page=1490-1491|pages=1433-1715 |url= |accessdate=27 јуни 2026}}</ref> == Живеалиште == Типично се јавува во тревни површини, особено во изобилство го има на крајбрежните песочни дини,<ref name="Swan">{{Наведена книга|title=Flora of Northumberland|last=Swan|first=George A.|date=1993|publisher=Natural History Society of Northumbria|isbn=0-9520782-0-1|location=Hancock Museum|page=161}}</ref> но исто така и во отворени шуми на варовнички почви, вклучувајќи карпести падини. Претпочита неутрална [[Водороден показател|pH вредност]], со ниска хранлива вредност, на [[Надморска височина|надморски височини]] од 0 до 1200 метри. Во Македонија, според [[Кирил Мицевски|Мицевски]], се наоѓа на влажни тревести места и по камењари, во низините и планините, до надморска височина од 2.000 м.<ref name=FM/> == Распространетост == ''Geranium sanguineum'' по [[Домороден вид|потекло]] е од поголемиот дел од умерена до субарктичка Европа и Западна Азија. Исто така, често се среќава во градини подалеку од домородните места.<ref name="BSBI_Atlas2020">{{Наведена мрежна страница|url=https://plantatlas2020.org/atlas/2cd4p9h.xxz|title=Bloody Crane's-bill ''Geranium sanguineum'' L.|date=2020|editor2-last=T. A. Humphrey|work=BSBI Online Plant Atlas 2020|publisher=Botanical Society of Britain and Ireland|accessdate=22 June 2024|editor3-last=R.J. Burkmar|editor4-last=O.L. Pescott|editor5-last=D.B. Roy|editor6-last=K.J. Walker}}</ref> ===Во Македонија=== Во Македонија растението е широко распространето, но истото е регистрирано само за следните месности: [[Скопска Црна Гора]]; [[Жеденска Клисура]]; планина [[Јакупица]]; Скопје – с. [[Орашје]], [[Катлановска Бања]]; [[Куманово]] – с. [[Пчиња (село)|Пчиња]]; [[Таорска Клисура]]; [[Маврово]] – с. [[Врбен]], [[Маврови Анови]], [[Кожа (Врбен)|Кожа]]; [[Бистра]]; [[Кичево]] – [[Баба Сач]]; [[Прилеп]] – [[Бабуна|Дабничка Планина]] (јужни падини и ограноци на Бабуна), [[Плетвар]] и [[Козјак]]; [[Галичица]]; [[Кожуф]], [[Плачковица]].<ref name=FM/> == Одгледување == Се одгледува како градинарско растение, а постојат голем број различни сорти. Следните сорти ја добиле наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/pdfs/agm-lists/agm-ornamentals.pdf|title=AGM Plants - Ornamental|date=July 2017|publisher=Royal Horticultural Society|page=42|accessdate=1 March 2018}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:(MHNT)_Geranium_sanguineum_-_Flower_and_leaf_-_Les_Martels,_Giroussens_Tarn.jpg Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum.JPG Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-2.JPG Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-1.JPG Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-4.JPG Податотека:Geranium_sanguineum,_27-06-2024._(actm.).jpg Податотека:Geranium_sanguineum02.jpg|алт=Fruits showing mericarps| Плодови со мерикарпи Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-3.JPG Податотека:Geraniumsangred2.jpg|алт=Autumn leaves| Есенски лисја Податотека:0_Geranium_sanguineum_'Striatum'-_Samoëns.JPG|алт='Striatum'| „Стриатум“ </gallery> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Geranium sanguineum}} {{Викивидови-ред|Geranium sanguineum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Здравец]] 5j2a903czxs4xfsd6jt0vdeo41zu4pe 5583589 5583588 2026-06-28T09:44:20Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Флора на Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5583589 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=2012-07-03 Bloody Crane's-bill, Hauxley, Northumberland 1.jpg |image_caption=''Geranium sanguineum'' на брегот на [[Нортамберленд]] |genus=Geranium|species=sanguineum |authority=[[Карл Линеј|L.]] |synonyms=*''Geranium grandiflorum'' Gilib. *''Geranium lancastriense'' Miller (1768) *''Geranium lancastriense'' With. *''Geranium prostratum'' Cav. (1787) *''Geranium sanguineiforme'' (Rouy) A. W. Hill }} '''Крвав здравец''' ({{langx|lat|Geranium sanguineum}}) — [[Вид (биологија)|вид]] на издржливо цветно [[Зелјесто растение|тревно]] [[повеќегодишно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] на жеравски клун [[Здравци|Geraniaceae]]. Тоа е окружен цвет на Нортамберленд.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.plantlife.org.uk/wild_plants/plant_species/bloody_cranes-bill/|title=Bloody crane's-bill {{!}} Plant & fungi species {{!}} Wild plants|work=www.plantlife.org.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20160707153412/http://www.plantlife.org.uk/wild_plants/plant_species/bloody_cranes-bill/|archive-date=7 July 2016|accessdate=2016-01-03}}</ref> == Потекло на латинското име == Името на видот е изведено од грчкиот збор γέρανος („géranos“), што значи [[Жерави|жерав]], што се однесува на плодната капсула што личи на клунот на птицата. Специфичното латинско име ''sanguineum'' значи „крваво-црвено“; Линеј ја наведува книгата ''Pinax theatri botanici на'' Гаспар Баухин од 1623 година како извор за името, што пак се однесува („''sanguinaria radix''“) на крваво-црвен корен.<ref>{{Наведена книга|url=https://bibdigital.rjb.csic.es/viewer/10754/?offset=#page=342&viewer=picture&o=ocr&n=0&q=|title=Pinax theatri botanici|last=Bauhin|first=Gaspard|date=1623|publisher=Basileae Helvet.|page=318}}</ref> ==Опис== Крвавиот здравец е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] растение, високо 50–60 см, со хоризонтален подземен, 5 до 6 мм дебел [[ризом]], кој е по површината препокриен со темнокафеави [[Прилисник|прилисници]] од изумрените базални листови. Растението уште од основата е разгрането. Стеблото е округло, обично цевчесто, со поретки или погусти расперени бели речиси четинести влакна или голо, светликаво, зелено, а во почетокот на есента поцрвенува. [[Лист|Листовите]] му се наспрамни, со мали дршки, а влакнестоста е иста како и кај стеблото; листовите 3–5 см широки, речиси до основата пересто насечени на 5–7 делови, а секој дел обично е насечен на 3 линејно-долгнавести сегменти кои се на врвот тапи или кусо заострени; на горната страна листовите се голи, а на долната страна и тоа само по жилите и по работ со ретки четинести бели влакна; прилисниците се јајцевидно-ланцетни, црвеникаво-кафеави, кожести, по работ со четинести влакна. [[Цвет|Цветовите]] се поединечни во пазувите на листовите; [[Цветна дршка|дршката на цветот]] и на [[Соцветие|соцветието]] е два и повеќе пати подолга од пазувниот лист; дршките на цветот и на соцветието се вертикални, разделени со 2 [[Прицветник|прицветници]], а по прецветувањето дршката на цветот се спушта надолу, но клунестиот плод останува во вертикална положба. [[Чашкино ливче|Чашката]] за време на цветањето речиси расперена; чашкините ливчиња се долги 6–10 мм, елиптични, со 3 до 5 жили, на врвот постепено заострени или тапи и завршуваат со осилест врв долг 1,5 до 2,5 мм; внатрешните ливчиња со поширок ципест раб и голи, а надворешните со ретки расперени влакна и тесен ципест раб. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] се пурпурно црвени, широко обратно-јајцевидно-срцевидни, долги 15до 20 мм, во основата со куси расперени влакна. [[Прашник|Прашниците]] се покуси од чашката; [[Прашников конец|филаментите]] во основата се проширени и по работ со куси влакненца; [[антер|антерите]] и филаментите се црвени. Плодот е долг 3–4 см; деловите на плодот се голи или во терминалниот дел со ретки куси жлездести влакненца. Семките се речиси црни, со ситни точки по површината.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6) |page=1490-1491|pages=1433-1715 |url= |accessdate=27 јуни 2026}}</ref> == Живеалиште == Типично се јавува во тревни површини, особено во изобилство го има на крајбрежните песочни дини,<ref name="Swan">{{Наведена книга|title=Flora of Northumberland|last=Swan|first=George A.|date=1993|publisher=Natural History Society of Northumbria|isbn=0-9520782-0-1|location=Hancock Museum|page=161}}</ref> но исто така и во отворени шуми на варовнички почви, вклучувајќи карпести падини. Претпочита неутрална [[Водороден показател|pH вредност]], со ниска хранлива вредност, на [[Надморска височина|надморски височини]] од 0 до 1200 метри. Во Македонија, според [[Кирил Мицевски|Мицевски]], се наоѓа на влажни тревести места и по камењари, во низините и планините, до надморска височина од 2.000 м.<ref name=FM/> == Распространетост == ''Geranium sanguineum'' по [[Домороден вид|потекло]] е од поголемиот дел од умерена до субарктичка Европа и Западна Азија. Исто така, често се среќава во градини подалеку од домородните места.<ref name="BSBI_Atlas2020">{{Наведена мрежна страница|url=https://plantatlas2020.org/atlas/2cd4p9h.xxz|title=Bloody Crane's-bill ''Geranium sanguineum'' L.|date=2020|editor2-last=T. A. Humphrey|work=BSBI Online Plant Atlas 2020|publisher=Botanical Society of Britain and Ireland|accessdate=22 June 2024|editor3-last=R.J. Burkmar|editor4-last=O.L. Pescott|editor5-last=D.B. Roy|editor6-last=K.J. Walker}}</ref> ===Во Македонија=== Во Македонија растението е широко распространето, но истото е регистрирано само за следните месности: [[Скопска Црна Гора]]; [[Жеденска Клисура]]; планина [[Јакупица]]; Скопје – с. [[Орашје]], [[Катлановска Бања]]; [[Куманово]] – с. [[Пчиња (село)|Пчиња]]; [[Таорска Клисура]]; [[Маврово]] – с. [[Врбен]], [[Маврови Анови]], [[Кожа (Врбен)|Кожа]]; [[Бистра]]; [[Кичево]] – [[Баба Сач]]; [[Прилеп]] – [[Бабуна|Дабничка Планина]] (јужни падини и ограноци на Бабуна), [[Плетвар]] и [[Козјак]]; [[Галичица]]; [[Кожуф]], [[Плачковица]].<ref name=FM/> == Одгледување == Се одгледува како градинарско растение, а постојат голем број различни сорти. Следните сорти ја добиле наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/pdfs/agm-lists/agm-ornamentals.pdf|title=AGM Plants - Ornamental|date=July 2017|publisher=Royal Horticultural Society|page=42|accessdate=1 March 2018}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:(MHNT)_Geranium_sanguineum_-_Flower_and_leaf_-_Les_Martels,_Giroussens_Tarn.jpg Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum.JPG Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-2.JPG Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-1.JPG Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-4.JPG Податотека:Geranium_sanguineum,_27-06-2024._(actm.).jpg Податотека:Geranium_sanguineum02.jpg|алт=Fruits showing mericarps| Плодови со мерикарпи Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_sanguineum-3.JPG Податотека:Geraniumsangred2.jpg|алт=Autumn leaves| Есенски лисја Податотека:0_Geranium_sanguineum_'Striatum'-_Samoëns.JPG|алт='Striatum'| „Стриатум“ </gallery> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Geranium sanguineum}} {{Викивидови-ред|Geranium sanguineum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Флора на Македонија]] o7pu1shluffpo3r3he2lew05qqqp3gc 1 1398491 5583434 2026-06-27T21:27:02Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5583434 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1398492 5583494 2026-06-28T04:29:28Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Француски Алпи]] 5583494 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Француски Алпи]] jrc4g39t5xexii64fk3vkr7mrsbt9mk 0 1398493 5583501 2026-06-28T04:36:20Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Сајански Планини]] на [[Сајани]] 5583501 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Сајани]] nfubla7i0yc2xmd6zgu1285pdc08shf 1 1398494 5583503 2026-06-28T04:36:20Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Сајански Планини]] на [[Разговор:Сајани]] 5583503 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Сајани]] jgdoc3d7tefctxrl4ttpn7ezborwixx 0 1398496 5583564 2026-06-28T09:27:31Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: '''Шеол''' ({{Langx|he|שְׁאוֹל}}) — во старозаветниот [[јудаизам]] е најчестото име за [[Задгробен свет|живеалиштето на мртвите]], во кое нема поделба на [[праведник|праведници]] и [[грешник|грешници]].{{sfn|Ад — ЕЕЕ}}<ref>[[Рижски, Мојсеј Јосифович|М. И. Рижски]], А. Т. М... 5583564 wikitext text/x-wiki '''Шеол''' ({{Langx|he|שְׁאוֹל}}) — во старозаветниот [[јудаизам]] е најчестото име за [[Задгробен свет|живеалиштето на мртвите]], во кое нема поделба на [[праведник|праведници]] и [[грешник|грешници]].{{sfn|Ад — ЕЕЕ}}<ref>[[Рижски, Мојсеј Јосифович|М. И. Рижски]], А. Т. Москаленко. Книгата за Јов: Од историјата на библискиот текст, 1991. „А Шеол со своите жители е уште пониско, под водите... Овде Шеол и Авадон се персонифицирани (ср. 28:22) како божества на подземниот свет. Ср. во Откровението на Јован (9:11)“</ref> Човекот по смртта се спушта во шеол, кој наликува на гроб (ср. [[Битие (библиска книга)|Бит]]. 37:35). Во [[Исаија (библиска книга)|Исаија]] 14:3–21; 26:19 и [[Езекил (библиска книга)|Езекил]] 31:15–18; 32:17–32 тоа е мрачно, пусто место, каде што престојуваат сенки. Според [[Јов (библиска книга)|Јов]] 17:13–16, тоа е царство на црви и распаѓање, каде нема никаква надеж за воскресение: „Така човек ќе легне и нема да стане; до крајот на небото нема да се разбуди ниту ќе се крене од сонот свој“ (14:12). Наградата или казната ветени во библиските текстови за постапките (на пример, [[Второзаконие|Втор]]. 13, 18–19; 14:29; [[Еремија (библиска книга)|Еремија]] 3:10 и понатаму), како што уште забележал Садија Гаон, се однесуваат целосно на сегашниот живот.{{sfn|Олам ха-ба — ЕЕЕ}} Во [[Стар завет|Стариот завет]] отсуствува претстава за одвоен живот по смртта на праведниците и грешниците. Покрај ''шеол'', во [[Библија|Библијата]] се користат и други термини („земја на темнината“, „земја долна“, „јама“). Живеалиштето на мртвите е сместено под земјата ([[Броеви (библиска книга)|Броеви]] 16:30) или во подножјето на планините (Јона 2:7). Понекогаш ова место се претставува во ликот на чудовиште, кое со своето широко отворено ждрело (Исаија 5:14; Авакум 2:5) ги голта жртвите (Изреки 1:12). Во ова живеалиште сите се еднакви, вклучително обичните луѓе, велможите и сиромасите, господарите и робовите. Како и целиот свет, ова место е подвласно на Севишниот (Псалми 139:8; Јов 26:6), но оние што се наоѓаат во него немаат можност за општење со Бог (Псалми 88:6) ниту да му оддаваат пофалба (Исаија 38:18; Псалми 30:10; 88:12–13).{{sfn|Ад — ЕЕЕ}}<ref>[[Православна енциклопедија]]: А — [[Алексиј Студит]]: Алексиј II, 2000. „Раните библиски текстови го разгледуваат Шеол како место на престој на сите умрени независно од нивниот начин на живот на земјата. Во Шеол паѓаат не само грешниците, туку и праведниците. Умирајќи, таму се спушта Јаков (Битие 37:35); „се приклучи кон народот...““</ref> Како и да е, во Библијата постојат траги од претстава, веројатно заедничка за сите традиции на древниот [[Близок Исток]], дека положбата на умрените може да се влоши или олесни во зависност од тоа дали им се принесувала храна и пиење и дали биле погребани соодветно. На пример, според [[Второзаконие]] 26:12, 14, како дар на умрените не смее да се принесува храна и пиење што се наменети за десетокот. Од ова се претпоставува дека обичајот на хранење на мртвите во принцип се допуштал. Во книгите на пророците (Исаија 14:14-19; Езекил 38:18 и понатаму) е искажано мислење дека оној што е убиен со [[меч]] и не е достојно погребан, како и оној што умрел необрежан, паѓаат на најниското и најлошото ниво на живеалиштето на мртвите.{{sfn|Ад — ЕЕЕ}} При подоцнежниот развој на идејата за [[Пекол|пеколот]] во јудаизмот, за негово означување се користел друг поим גיהנום (Геена).{{sfn|Ад — ЕЕЕ}} == Еврејска библија == Шеол се споменува 66 пати во [[Танах|Ерејската библија]].<ref>[https://biblehub.com/hebrew/strongs_7585.htm Strong's Hebrew 7585]</ref> Првите спомнувања на шеол во текстот го поврзуваат со состојбата на [[Смрт|смртта]] и чувството на вечна конечност. [[Јаков]] се заколнува дека ќе „слезе во шеол“, сѐ уште тагувајќи по очигледната смрт на неговиот син Јосиф. Подоцна во книгата [[Битие (библиска книга)|Битие]], истата формула се повторува кога се опишува тагата што би го снашла Јаков доколку уште еден од неговите синови, [[Венијамин]], не се врати кај него со останатите браќа.<ref>{{bibleverse||Genesis|44:29–31|HE}}</ref> == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Sheol}} [[Категорија:Јудаизам]] [[Категорија:Еврејска митологија]] 9og3jg2rthm8plzhmq8xwhbelufgm17 5583566 5583564 2026-06-28T09:31:15Z Andrew012p 85224 5583566 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Early Hebrew Conception of the Universe.png|мини|Шеол во древните еврејски поимања за вселената, илустрација од историчарот Ралф В. Чемберлин во 1909 г. И бездната и подземниот свет биле сместени под земјата, но живеалиштето на мртвите било сместено над водите.]] '''Шеол''' ({{Langx|he|שְׁאוֹל}}) — во старозаветниот [[јудаизам]] е најчестото име за [[Задгробен свет|живеалиштето на мртвите]], во кое нема поделба на [[праведник|праведници]] и [[грешник|грешници]].{{sfn|Ад — ЕЕЕ}}<ref>[[Рижски, Мојсеј Јосифович|М. И. Рижски]], А. Т. Москаленко. Книгата за Јов: Од историјата на библискиот текст, 1991. „А Шеол со своите жители е уште пониско, под водите... Овде Шеол и Авадон се персонифицирани (ср. 28:22) како божества на подземниот свет. Ср. во Откровението на Јован (9:11)“</ref> Човекот по смртта се спушта во Шеол, кој наликува на гроб (ср. [[Битие (библиска книга)|Бит]]. 37:35). Во [[Исаија (библиска книга)|Исаија]] 14:3–21; 26:19 и [[Езекил (библиска книга)|Езекил]] 31:15–18; 32:17–32 тоа е мрачно, пусто место, каде што престојуваат сенки. Според [[Јов (библиска книга)|Јов]] 17:13–16, тоа е царство на црви и распаѓање, каде нема никаква надеж за воскресение: „Така човек ќе легне и нема да стане; до крајот на небото нема да се разбуди ниту ќе се крене од сонот свој“ (14:12). Наградата или казната ветени во библиските текстови за постапките (на пример, [[Второзаконие|Втор]]. 13, 18–19; 14:29; [[Еремија (библиска книга)|Еремија]] 3:10 и понатаму), како што уште забележал Садија Гаон, се однесуваат целосно на сегашниот живот.{{sfn|Олам ха-ба — ЕЕЕ}} Во [[Стар завет|Стариот завет]] отсуствува претстава за одвоен живот по смртта на праведниците и грешниците. Покрај ''Шеол'', во [[Библија|Библијата]] се користат и други термини („земја на темнината“, „земја долна“, „јама“). Живеалиштето на мртвите е сместено под земјата ([[Броеви (библиска книга)|Броеви]] 16:30) или во подножјето на планините (Јона 2:7). Понекогаш ова место се претставува во ликот на чудовиште, кое со своето широко отворено ждрело (Исаија 5:14; Авакум 2:5) ги голта жртвите (Изреки 1:12). Во ова живеалиште сите се еднакви, вклучително обичните луѓе, велможите и сиромасите, господарите и робовите. Како и целиот свет, ова место е подвласно на Севишниот (Псалми 139:8; Јов 26:6), но оние што се наоѓаат во него немаат можност за општење со Бог (Псалми 88:6) ниту да му оддаваат пофалба (Исаија 38:18; Псалми 30:10; 88:12–13).{{sfn|Ад — ЕЕЕ}}<ref>[[Православна енциклопедија]]: А — [[Алексиј Студит]]: Алексиј II, 2000. „Раните библиски текстови го разгледуваат Шеол како место на престој на сите умрени независно од нивниот начин на живот на земјата. Во Шеол паѓаат не само грешниците, туку и праведниците. Умирајќи, таму се спушта Јаков (Битие 37:35); „се приклучи кон народот...““</ref> Како и да е, во Библијата постојат траги од претстава, веројатно заедничка за сите традиции на древниот [[Близок Исток]], дека положбата на умрените може да се влоши или олесни во зависност од тоа дали им се принесувала храна и пиење и дали биле погребани соодветно. На пример, според [[Второзаконие]] 26:12, 14, како дар на умрените не смее да се принесува храна и пиење што се наменети за десетокот. Од ова се претпоставува дека обичајот на хранење на мртвите во принцип се допуштал. Во книгите на пророците (Исаија 14:14-19; Езекил 38:18 и понатаму) е искажано мислење дека оној што е убиен со [[меч]] и не е достојно погребан, како и оној што умрел необрежан, паѓаат на најниското и најлошото ниво на живеалиштето на мртвите.{{sfn|Ад — ЕЕЕ}} При подоцнежниот развој на идејата за [[Пекол|пеколот]] во јудаизмот, за негово означување се користел друг поим גיהנום (Геена).{{sfn|Ад — ЕЕЕ}} == Еврејска библија == Шеол се споменува 66 пати во [[Танах|Ерејската библија]].<ref>[https://biblehub.com/hebrew/strongs_7585.htm Strong's Hebrew 7585]</ref> Првите спомнувања на Шеол во текстот го поврзуваат со состојбата на [[Смрт|смртта]] и чувството на вечна конечност. [[Јаков]] се заколнува дека ќе „слезе во Шеол“, сѐ уште тагувајќи по очигледната смрт на неговиот син Јосиф. Подоцна во книгата [[Битие (библиска книга)|Битие]], истата формула се повторува кога се опишува тагата што би го снашла Јаков доколку уште еден од неговите синови, [[Венијамин]], не се врати кај него со останатите браќа.<ref>{{bibleverse||Genesis|44:29–31|HE}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Sheol}} [[Категорија:Јудаизам]] [[Категорија:Еврејска митологија]] 1miq635tcafh4fcbb25hetyp7lxo43c 5583571 5583566 2026-06-28T09:33:08Z Andrew012p 85224 5583571 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Early Hebrew Conception of the Universe.png|мини|Шеол во древните еврејски поимања за вселената, илустрација од историчарот Ралф В. Чемберлин во 1909 г. И бездната и подземниот свет биле сместени под земјата, но живеалиштето на мртвите било сместено над водите.]] '''Шеол''' ({{Langx|he|שְׁאוֹל}}) — во старозаветниот [[јудаизам]] е најчестото име за [[Задгробен свет|живеалиштето на мртвите]], во кое нема поделба на праведници и [[грешник|грешници]].{{sfn|Ад — ЕЕЕ}}<ref>[[Рижски, Мојсеј Јосифович|М. И. Рижски]], А. Т. Москаленко. Книгата за Јов: Од историјата на библискиот текст, 1991. „А Шеол со своите жители е уште пониско, под водите... Овде Шеол и Авадон се персонифицирани (ср. 28:22) како божества на подземниот свет. Ср. во Откровението на Јован (9:11)“</ref> Човекот по смртта се спушта во Шеол, кој наликува на гроб (ср. [[Битие (библиска книга)|Бит]]. 37:35). Во [[Исаија (библиска книга)|Исаија]] 14:3–21; 26:19 и [[Езекил (библиска книга)|Езекил]] 31:15–18; 32:17–32 тоа е мрачно, пусто место, каде што престојуваат сенки. Според [[Јов (библиска книга)|Јов]] 17:13–16, тоа е царство на црви и распаѓање, каде нема никаква надеж за воскресение: „Така човек ќе легне и нема да стане; до крајот на небото нема да се разбуди ниту ќе се крене од сонот свој“ (14:12). Наградата или казната ветени во библиските текстови за постапките (на пример, [[Второзаконие|Втор]]. 13, 18–19; 14:29; [[Еремија (библиска книга)|Еремија]] 3:10 и понатаму), како што уште забележал Садија Гаон, се однесуваат целосно на сегашниот живот.{{sfn|Олам ха-ба — ЕЕЕ}} Во [[Стар завет|Стариот завет]] отсуствува претстава за одвоен живот по смртта на праведниците и грешниците. Покрај ''Шеол'', во [[Библија|Библијата]] се користат и други термини („земја на темнината“, „земја долна“, „јама“). Живеалиштето на мртвите е сместено под земјата ([[Броеви (библиска книга)|Броеви]] 16:30) или во подножјето на планините (Јона 2:7). Понекогаш ова место се претставува во ликот на чудовиште, кое со своето широко отворено ждрело (Исаија 5:14; Авакум 2:5) ги голта жртвите (Изреки 1:12). Во ова живеалиште сите се еднакви, вклучително обичните луѓе, велможите и сиромасите, господарите и робовите. Како и целиот свет, ова место е подвласно на Севишниот (Псалми 139:8; Јов 26:6), но оние што се наоѓаат во него немаат можност за општење со Бог (Псалми 88:6) ниту да му оддаваат пофалба (Исаија 38:18; Псалми 30:10; 88:12–13).{{sfn|Ад — ЕЕЕ}}<ref>[[Православна енциклопедија]]: А — [[Алексиј Студит]]: Алексиј II, 2000. „Раните библиски текстови го разгледуваат Шеол како место на престој на сите умрени независно од нивниот начин на живот на земјата. Во Шеол паѓаат не само грешниците, туку и праведниците. Умирајќи, таму се спушта Јаков (Битие 37:35); „се приклучи кон народот...““</ref> Како и да е, во Библијата постојат траги од претстава, веројатно заедничка за сите традиции на древниот [[Близок Исток]], дека положбата на умрените може да се влоши или олесни во зависност од тоа дали им се принесувала храна и пиење и дали биле погребани соодветно. На пример, според [[Второзаконие]] 26:12, 14, како дар на умрените не смее да се принесува храна и пиење што се наменети за десетокот. Од ова се претпоставува дека обичајот на хранење на мртвите во принцип се допуштал. Во книгите на пророците (Исаија 14:14-19; Езекил 38:18 и понатаму) е искажано мислење дека оној што е убиен со [[меч]] и не е достојно погребан, како и оној што умрел необрежан, паѓаат на најниското и најлошото ниво на живеалиштето на мртвите.{{sfn|Ад — ЕЕЕ}} При подоцнежниот развој на идејата за [[Пекол|пеколот]] во јудаизмот, за негово означување се користел друг поим גיהנום (Геена).{{sfn|Ад — ЕЕЕ}} == Еврејска библија == Шеол се споменува 66 пати во [[Танах|Ерејската библија]].<ref>[https://biblehub.com/hebrew/strongs_7585.htm Strong's Hebrew 7585]</ref> Првите спомнувања на Шеол во текстот го поврзуваат со состојбата на [[Смрт|смртта]] и чувството на вечна конечност. [[Јаков]] се заколнува дека ќе „слезе во Шеол“, сѐ уште тагувајќи по очигледната смрт на неговиот син Јосиф. Подоцна во книгата [[Битие (библиска книга)|Битие]], истата формула се повторува кога се опишува тагата што би го снашла Јаков доколку уште еден од неговите синови, [[Венијамин]], не се врати кај него со останатите браќа.<ref>{{bibleverse||Genesis|44:29–31|HE}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Sheol}} [[Категорија:Јудаизам]] [[Категорија:Еврејска митологија]] nq9gvjq7yooxqzausp3399zps1hg0x8 5583572 5583571 2026-06-28T09:34:22Z Andrew012p 85224 /* Еврејска библија */ 5583572 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Early Hebrew Conception of the Universe.png|мини|Шеол во древните еврејски поимања за вселената, илустрација од историчарот Ралф В. Чемберлин во 1909 г. И бездната и подземниот свет биле сместени под земјата, но живеалиштето на мртвите било сместено над водите.]] '''Шеол''' ({{Langx|he|שְׁאוֹל}}) — во старозаветниот [[јудаизам]] е најчестото име за [[Задгробен свет|живеалиштето на мртвите]], во кое нема поделба на праведници и [[грешник|грешници]].{{sfn|Ад — ЕЕЕ}}<ref>[[Рижски, Мојсеј Јосифович|М. И. Рижски]], А. Т. Москаленко. Книгата за Јов: Од историјата на библискиот текст, 1991. „А Шеол со своите жители е уште пониско, под водите... Овде Шеол и Авадон се персонифицирани (ср. 28:22) како божества на подземниот свет. Ср. во Откровението на Јован (9:11)“</ref> Човекот по смртта се спушта во Шеол, кој наликува на гроб (ср. [[Битие (библиска книга)|Бит]]. 37:35). Во [[Исаија (библиска книга)|Исаија]] 14:3–21; 26:19 и [[Езекил (библиска книга)|Езекил]] 31:15–18; 32:17–32 тоа е мрачно, пусто место, каде што престојуваат сенки. Според [[Јов (библиска книга)|Јов]] 17:13–16, тоа е царство на црви и распаѓање, каде нема никаква надеж за воскресение: „Така човек ќе легне и нема да стане; до крајот на небото нема да се разбуди ниту ќе се крене од сонот свој“ (14:12). Наградата или казната ветени во библиските текстови за постапките (на пример, [[Второзаконие|Втор]]. 13, 18–19; 14:29; [[Еремија (библиска книга)|Еремија]] 3:10 и понатаму), како што уште забележал Садија Гаон, се однесуваат целосно на сегашниот живот.{{sfn|Олам ха-ба — ЕЕЕ}} Во [[Стар завет|Стариот завет]] отсуствува претстава за одвоен живот по смртта на праведниците и грешниците. Покрај ''Шеол'', во [[Библија|Библијата]] се користат и други термини („земја на темнината“, „земја долна“, „јама“). Живеалиштето на мртвите е сместено под земјата ([[Броеви (библиска книга)|Броеви]] 16:30) или во подножјето на планините (Јона 2:7). Понекогаш ова место се претставува во ликот на чудовиште, кое со своето широко отворено ждрело (Исаија 5:14; Авакум 2:5) ги голта жртвите (Изреки 1:12). Во ова живеалиште сите се еднакви, вклучително обичните луѓе, велможите и сиромасите, господарите и робовите. Како и целиот свет, ова место е подвласно на Севишниот (Псалми 139:8; Јов 26:6), но оние што се наоѓаат во него немаат можност за општење со Бог (Псалми 88:6) ниту да му оддаваат пофалба (Исаија 38:18; Псалми 30:10; 88:12–13).{{sfn|Ад — ЕЕЕ}}<ref>[[Православна енциклопедија]]: А — [[Алексиј Студит]]: Алексиј II, 2000. „Раните библиски текстови го разгледуваат Шеол како место на престој на сите умрени независно од нивниот начин на живот на земјата. Во Шеол паѓаат не само грешниците, туку и праведниците. Умирајќи, таму се спушта Јаков (Битие 37:35); „се приклучи кон народот...““</ref> Како и да е, во Библијата постојат траги од претстава, веројатно заедничка за сите традиции на древниот [[Близок Исток]], дека положбата на умрените може да се влоши или олесни во зависност од тоа дали им се принесувала храна и пиење и дали биле погребани соодветно. На пример, според [[Второзаконие]] 26:12, 14, како дар на умрените не смее да се принесува храна и пиење што се наменети за десетокот. Од ова се претпоставува дека обичајот на хранење на мртвите во принцип се допуштал. Во книгите на пророците (Исаија 14:14-19; Езекил 38:18 и понатаму) е искажано мислење дека оној што е убиен со [[меч]] и не е достојно погребан, како и оној што умрел необрежан, паѓаат на најниското и најлошото ниво на живеалиштето на мртвите.{{sfn|Ад — ЕЕЕ}} При подоцнежниот развој на идејата за [[Пекол|пеколот]] во јудаизмот, за негово означување се користел друг поим גיהנום (Геена).{{sfn|Ад — ЕЕЕ}} == Еврејска библија == Шеол се споменува 66 пати во [[Танах|Еврејската библија]].<ref>[https://biblehub.com/hebrew/strongs_7585.htm Strong's Hebrew 7585]</ref> Првите спомнувања на Шеол во текстот го поврзуваат со состојбата на [[Смрт|смртта]] и чувството на вечна конечност. [[Јаков]] се заколнува дека ќе „слезе во Шеол“, сѐ уште тагувајќи по очигледната смрт на неговиот син Јосиф. Подоцна во книгата [[Битие (библиска книга)|Битие]], истата формула се повторува кога се опишува тагата што би го снашла Јаков доколку уште еден од неговите синови, [[Венијамин]], не се врати кај него со останатите браќа.<ref>{{bibleverse||Genesis|44:29–31|HE}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Sheol}} [[Категорија:Јудаизам]] [[Категорија:Еврејска митологија]] sugr7m1hdkelqrg7qspwwcarkimuml0 1 1398497 5583565 2026-06-28T09:27:57Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5583565 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1398498 5583574 2026-06-28T09:35:45Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[ГЖС „Скопје“]] 5583574 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[ГЖС „Скопје“]] 8sfndsxy41so2zrfg8gluhswplbqcvb 0 1398499 5583591 2026-06-28T09:45:20Z P.Nedelkovski 47736 Пренасочување кон [[Крвав здравец]] 5583591 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Крвав здравец]] brr51mve5x2b562u2n1sv8clrvtji3h 0 1398500 5583594 2026-06-28T09:58:07Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1341061997|Acomosperma]]“ 5583594 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|genus=Acomosperma|parent_authority=[[K.Schum.]] ex [[Ernst Heinrich Georg Ule|Ule]]|species=rivularis|authority=K.Schum. ex Ule}} '''''Acomosperma''''' - [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Кучешки чемери|Apocynaceae]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:3311485-4|title=''Acomosperma'' K.Schum. ex Ule|work=[[Plants of the World Online]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]]|accessdate=28 February 2026}}</ref> Вклучува еден [[Вид (биологија)|вид]], '''''Acomosperma rivularis''''', [[Ризом|ризоматозен]] [[геофит]] [[Ендемизам|ендемичен]] за Северно [[Перу]].<ref name="powo">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:3311486-4|title=''Acomosperma rivularis'' K.Schum. ex Ule|work=[[Plants of the World Online]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]]|accessdate=28 February 2026}}</ref> == Наводи == {{Таксонска лента}} [[Категорија:Кучешки чемери]] [[Категорија:Растенија опишани во 1908 година]] [[Категорија:Ендемска флора на Перу]] ndy4wgzx0f45uuel4uceemd6oe2l2a4 5583597 5583594 2026-06-28T10:02:29Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5583597 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Speciesbox|genus=Acomosperma|parent_authority=[[K.Schum.]] ex [[Ernst Heinrich Georg Ule|Ule]]|species=rivularis|authority=K.Schum. ex Ule}} '''''Acomosperma''''' — [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Кучешки чемери|Apocynaceae]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:3311485-4|title=''Acomosperma'' K.Schum. ex Ule|work=[[Plants of the World Online]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]]|accessdate=28 February 2026}}</ref> Вклучува еден [[Вид (биологија)|вид]], '''''Acomosperma rivularis''''', [[Ризом|ризоматозен]] [[геофит]] [[Ендемизам|ендемичен]] за Северно [[Перу]].<ref name="powo">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:3311486-4|title=''Acomosperma rivularis'' K.Schum. ex Ule|work=[[Plants of the World Online]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]]|accessdate=28 февруари 2026}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Кучешки чемери]] [[Категорија:Растенија опишани во 1908 година]] [[Категорија:Ендемска флора на Перу]] qzs97f4uzgvyodf2jvqa9gquz8swgya 10 1398501 5583595 2026-06-28T09:59:58Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{Don't edit this line {{{machine code|}}}|{{{1}}} |rank=genus |link={{subst:#titleparts:{{subst:PAGENAME}}|2|2}} |parent=Apocynaceae |extinct= |refs=<!--Се прикажуваат само на оваа страница. Не ставајте ознаки „<ref>“ --> }} 5583595 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}}|{{{1}}} |rank=genus |link=Acomosperma |parent=Apocynaceae |extinct= |refs=<!--Се прикажуваат само на оваа страница. Не ставајте ознаки „<ref>“ --> }} gxti3cqs8zox5yqgz0qq0exq8nen4t7 1 1398502 5583598 2026-06-28T10:02:41Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5583598 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 10 1398503 5583600 2026-06-28T10:06:07Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{Don't edit this line {{{machine code|}}}|{{{1}}} |rank=familia |link={{subst:#titleparts:{{subst:PAGENAME}}|2|2}} |parent=Gentianales |extinct= |refs=<!--Се прикажуваат само на оваа страница. Не ставајте ознаки „<ref>“ --> }} 5583600 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}}|{{{1}}} |rank=familia |link=Apocynaceae |parent=Gentianales |extinct= |refs=<!--Се прикажуваат само на оваа страница. Не ставајте ознаки „<ref>“ --> }} 1j40qtojdx4ohnbr7f8k6472za7ceyv 10 1398504 5583602 2026-06-28T10:11:17Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{Don't edit this line {{{machine code|}}}|{{{1}}} |rank=ordo |link={{subst:#titleparts:{{subst:PAGENAME}}|2|2}} |parent=Lamiids |extinct= |refs=<!--Се прикажуваат само на оваа страница. Не ставајте ознаки „<ref>“ --> }} 5583602 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}}|{{{1}}} |rank=ordo |link=Gentianales |parent=Lamiids |extinct= |refs=<!--Се прикажуваат само на оваа страница. Не ставајте ознаки „<ref>“ --> }} phawlkya6xhjqnl18undylqmmx08q9c 5583604 5583602 2026-06-28T10:14:24Z P.Nedelkovski 47736 Пренасочување кон [[Предлошка:Автотаксономија/Линцуровидни]] 5583604 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Автотаксономија/Линцуровидни]] ihd4jzi47n7gqjvvzpeohakdvuq4w4o 10 1398505 5583614 2026-06-28T10:27:07Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{Don't edit this line {{{machine code|}}}|{{{1}}} |rank=genus |link={{subst:#titleparts:{{subst:PAGENAME}}|2|2}} |parent=Vincinae |extinct= |refs={{cite journal|last1=Endress|first1=Mary E.|last2=Liede-Schumann|first2=Sigrid|last3=Meve|first3=Ulrich|title=An updated classification for Apocynaceae|journal=Phytotaxa|volume=159|issue=3|year=2014|pages=175|issn=1179-3163|doi=10.11646/phytotaxa.159.3.2}}<!--Се прикажуваат само на ов... 5583614 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}}|{{{1}}} |rank=genus |link=Vinca |parent=Vincinae |extinct= |refs={{cite journal|last1=Endress|first1=Mary E.|last2=Liede-Schumann|first2=Sigrid|last3=Meve|first3=Ulrich|title=An updated classification for Apocynaceae|journal=Phytotaxa|volume=159|issue=3|year=2014|pages=175|issn=1179-3163|doi=10.11646/phytotaxa.159.3.2}}<!--Се прикажуваат само на оваа страница. Не ставајте ознаки „<ref>“ --> }} 7u7q8vgfeweuw86vklhjtpw9ge7ajap 10 1398506 5583616 2026-06-28T10:29:41Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{Don't edit this line {{{machine code|}}}|{{{1}}} |rank=subtribus |link={{subst:#titleparts:{{subst:PAGENAME}}|2|2}} |parent=Vinceae |extinct= |refs={{cite journal|last1=Endress|first1=Mary E.|last2=Liede-Schumann|first2=Sigrid|last3=Meve|first3=Ulrich|title=An updated classification for Apocynaceae|journal=Phytotaxa|volume=159|issue=3|year=2014|pages=175|issn=1179-3163|doi=10.11646/phytotaxa.159.3.2}}<!--Се прикажуваат само на... 5583616 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}}|{{{1}}} |rank=subtribus |link=Vincinae |parent=Vinceae |extinct= |refs={{cite journal|last1=Endress|first1=Mary E.|last2=Liede-Schumann|first2=Sigrid|last3=Meve|first3=Ulrich|title=An updated classification for Apocynaceae|journal=Phytotaxa|volume=159|issue=3|year=2014|pages=175|issn=1179-3163|doi=10.11646/phytotaxa.159.3.2}}<!--Се прикажуваат само на оваа страница. Не ставајте ознаки „<ref>“ --> }} tj8aql2l10jsfdo28y8h0ru4xpqve7t 0 1398507 5583632 2026-06-28T11:17:34Z Buli 2648 Создадена страница со: ==Рано детство== Боро Вукмировиќ е роден на 1 август 1912 година во Брацигово, тогаш во Царството Бугарија. Неговиот татко Никола Вукмировиќ бил учесник во Илинденското востание и дејствувал во револуционерното движење во Македонија. По настаните од... 5583632 wikitext text/x-wiki ==Рано детство== Боро Вукмировиќ е роден на 1 август 1912 година во Брацигово, тогаш во Царството Бугарија. Неговиот татко Никола Вукмировиќ бил учесник во Илинденското востание и дејствувал во револуционерното движење во Македонија. По настаните од почетокот на XX век семејството се преселило во Пеќ, каде што Боро го поминал детството и младоста. 3ztoxdfus9glasxxkw6vx63382hevf3 5583634 5583632 2026-06-28T11:19:30Z Buli 2648 /* Рано детство */ 5583634 wikitext text/x-wiki ==Рано детство== Боро Вукмировиќ е роден на 1 август 1912 година во [[Брацигово]], тогаш во [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. Неговиот татко Никола Вукмировиќ бил учесник во [[Илинденско востание|Илинденското востание]] и дејствувал во револуционерното движење во Македонија. По настаните од почетокот на XX век семејството се преселило во [[Пеќ]], каде што Боро го поминал детството и младоста. mcl7ee3tz7j85erkaw5i97rn7a4g0c3 5583636 5583634 2026-06-28T11:22:10Z Buli 2648 /* Рано детство */ 5583636 wikitext text/x-wiki ==Рано детство== Боро Вукмировиќ е роден на 1 август 1912 година во [[Брацигово]], тогаш во [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. Неговиот татко Никола Вукмировиќ бил учесник во [[Илинденско востание|Илинденското востание]] и дејствувал во револуционерното движење во Македонија. По настаните од почетокот на XX век семејството се преселило во [[Пеќ]], каде што Боро го поминал детството и младоста. == Политичка активност == Како млад работник се вклучил во работничкото и комунистичкото движење. Во 1932 година станал член на [[СКОЈ]], а во 1933 година и на [[КПЈ]]. Поради својата политичка активност неколкупати бил апсен и прогонуван од југословенските власти. До крајот на 1930-тите станал еден од поважните комунистички организатори во Косово и Метохија. == Втората светска војна == По окупацијата на Југославија во 1941 година, Боро Вукмировиќ учествувал во организирањето на партизанското движење во Косово. Работел на создавање илегални организации, собирање борци и координација на отпорот против окупаторските власти. Најпознат е по своето другарство со албанскиот партизан [[Рамиз Садику]]. Двајцата биле заробени во 1943 година кај [[Призрен]]. Според партизанската традиција и подоцнежната југословенска меморија, тие одбиле да се одделат еден од друг и биле стрелани заедно на 10 април 1943 година. Нивното пријателство било претставувано како симбол на братството меѓу Србите и Албанците во антифашистичката борба. == Народен херој == По војната, Боро Вукмировиќ и Рамиз Садику биле прогласени за Народни херои на Југославија. Во многу градови на поранешна Југославија улици, училишта и споменици го носеле нивното име. Во социјалистичка Југославија парот „''Боро и Рамиз''“ претставувал еден од најпознатите симболи на меѓунационалното единство во Косово. 0zt3bunykbby6wgjohegotqynq9o4g8 5583637 5583636 2026-06-28T11:23:02Z Buli 2648 5583637 wikitext text/x-wiki '''Боро Вукмировиќ''' — југословенски комунист, партизански деец и Народен херој на Југославија, учесник во Народноослободителната борба и еден од организаторите на партизанското движење во Косово и Метохија за време на Втората светска војна. ==Рано детство== Боро Вукмировиќ е роден на 1 август 1912 година во [[Брацигово]], тогаш во [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. Неговиот татко Никола Вукмировиќ бил учесник во [[Илинденско востание|Илинденското востание]] и дејствувал во револуционерното движење во Македонија. По настаните од почетокот на XX век семејството се преселило во [[Пеќ]], каде што Боро го поминал детството и младоста. == Политичка активност == Како млад работник се вклучил во работничкото и комунистичкото движење. Во 1932 година станал член на [[СКОЈ]], а во 1933 година и на [[КПЈ]]. Поради својата политичка активност неколкупати бил апсен и прогонуван од југословенските власти. До крајот на 1930-тите станал еден од поважните комунистички организатори во Косово и Метохија. == Втората светска војна == По окупацијата на Југославија во 1941 година, Боро Вукмировиќ учествувал во организирањето на партизанското движење во Косово. Работел на создавање илегални организации, собирање борци и координација на отпорот против окупаторските власти. Најпознат е по своето другарство со албанскиот партизан [[Рамиз Садику]]. Двајцата биле заробени во 1943 година кај [[Призрен]]. Според партизанската традиција и подоцнежната југословенска меморија, тие одбиле да се одделат еден од друг и биле стрелани заедно на 10 април 1943 година. Нивното пријателство било претставувано како симбол на братството меѓу Србите и Албанците во антифашистичката борба. == Народен херој == По војната, Боро Вукмировиќ и Рамиз Садику биле прогласени за Народни херои на Југославија. Во многу градови на поранешна Југославија улици, училишта и споменици го носеле нивното име. Во социјалистичка Југославија парот „''Боро и Рамиз''“ претставувал еден од најпознатите симболи на меѓунационалното единство во Косово. 2ef6sx3q2lpjug4tjw2ijtuo3fzxon5 5583639 5583637 2026-06-28T11:24:02Z Buli 2648 5583639 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person|name=Boro Vukmirović|birth_name=Borko Vukmirović|birth_date={{birth date|1912|08|01|df=y}}|death_date={{death date and age|1943|04|10|1912|08|01|df=y}}|birth_place=[[Bratsigovo]], [[Kingdom of Bulgaria]]|death_place=[[Prizren]], [[Albanian Kingdom (1939–43)|Albanian Kingdom]]|burial_place=|burial_label=|image=Boro Vukmirović Crni.jpg|nickname=Crni|allegiance={{flagicon image|Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg}} [[Yugoslav Partisans]]|service_years=1941–43|rank=|branch=[[Partisan Supreme Headquarters|General HQ]]|commands=|unit=|battles=[[World War II in Yugoslavia]]|awards=[[Order of the People's Hero]]}}'''Боро Вукмировиќ''' — југословенски комунист, партизански деец и Народен херој на Југославија, учесник во Народноослободителната борба и еден од организаторите на партизанското движење во Косово и Метохија за време на Втората светска војна. ==Рано детство== Боро Вукмировиќ е роден на 1 август 1912 година во [[Брацигово]], тогаш во [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. Неговиот татко Никола Вукмировиќ бил учесник во [[Илинденско востание|Илинденското востание]] и дејствувал во револуционерното движење во Македонија. По настаните од почетокот на XX век семејството се преселило во [[Пеќ]], каде што Боро го поминал детството и младоста. == Политичка активност == Како млад работник се вклучил во работничкото и комунистичкото движење. Во 1932 година станал член на [[СКОЈ]], а во 1933 година и на [[КПЈ]]. Поради својата политичка активност неколкупати бил апсен и прогонуван од југословенските власти. До крајот на 1930-тите станал еден од поважните комунистички организатори во Косово и Метохија. == Втората светска војна == По окупацијата на Југославија во 1941 година, Боро Вукмировиќ учествувал во организирањето на партизанското движење во Косово. Работел на создавање илегални организации, собирање борци и координација на отпорот против окупаторските власти. Најпознат е по своето другарство со албанскиот партизан [[Рамиз Садику]]. Двајцата биле заробени во 1943 година кај [[Призрен]]. Според партизанската традиција и подоцнежната југословенска меморија, тие одбиле да се одделат еден од друг и биле стрелани заедно на 10 април 1943 година. Нивното пријателство било претставувано како симбол на братството меѓу Србите и Албанците во антифашистичката борба. == Народен херој == По војната, Боро Вукмировиќ и Рамиз Садику биле прогласени за Народни херои на Југославија. Во многу градови на поранешна Југославија улици, училишта и споменици го носеле нивното име. Во социјалистичка Југославија парот „''Боро и Рамиз''“ претставувал еден од најпознатите симболи на меѓунационалното единство во Косово. itxfqx4edcmx2yqhvju93qgis58dvwi 5583641 5583639 2026-06-28T11:24:45Z Buli 2648 5583641 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |name = Боро Вукмировиќ |birth_name = Borko Vukmirović |birth_date = {{birth date|1912|08|01|df=y}} |death_date = {{death date and age|1943|04|10|1912|08|01|df=y}} |birth_place = [[Брацигово]], [[Царство Бугарија]] |death_place = [[Призрен]], [[Albanian Kingdom (1939–43)|Albanian Kingdom]] |burial_place = |burial_label = |image = Boro Vukmirović Crni.jpg |nickname = Crni |allegiance = {{flagicon image|Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg}} [[Yugoslav Partisans]] |service_years = 1941–43 |rank = |branch = [[Partisan Supreme Headquarters|General HQ]] |commands = |unit = |battles = [[World War II in Yugoslavia]] |awards = [[Order of the People's Hero]] }} '''Боро Вукмировиќ''' — југословенски комунист, партизански деец и Народен херој на Југославија, учесник во Народноослободителната борба и еден од организаторите на партизанското движење во Косово и Метохија за време на Втората светска војна. ==Рано детство== Боро Вукмировиќ е роден на 1 август 1912 година во [[Брацигово]], тогаш во [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. Неговиот татко Никола Вукмировиќ бил учесник во [[Илинденско востание|Илинденското востание]] и дејствувал во револуционерното движење во Македонија. По настаните од почетокот на XX век семејството се преселило во [[Пеќ]], каде што Боро го поминал детството и младоста. == Политичка активност == Како млад работник се вклучил во работничкото и комунистичкото движење. Во 1932 година станал член на [[СКОЈ]], а во 1933 година и на [[КПЈ]]. Поради својата политичка активност неколкупати бил апсен и прогонуван од југословенските власти. До крајот на 1930-тите станал еден од поважните комунистички организатори во Косово и Метохија. == Втората светска војна == По окупацијата на Југославија во 1941 година, Боро Вукмировиќ учествувал во организирањето на партизанското движење во Косово. Работел на создавање илегални организации, собирање борци и координација на отпорот против окупаторските власти. Најпознат е по своето другарство со албанскиот партизан [[Рамиз Садику]]. Двајцата биле заробени во 1943 година кај [[Призрен]]. Според партизанската традиција и подоцнежната југословенска меморија, тие одбиле да се одделат еден од друг и биле стрелани заедно на 10 април 1943 година. Нивното пријателство било претставувано како симбол на братството меѓу Србите и Албанците во антифашистичката борба. == Народен херој == По војната, Боро Вукмировиќ и Рамиз Садику биле прогласени за Народни херои на Југославија. Во многу градови на поранешна Југославија улици, училишта и споменици го носеле нивното име. Во социјалистичка Југославија парот „''Боро и Рамиз''“ претставувал еден од најпознатите симболи на меѓунационалното единство во Косово. qq2oxalhq3yrazxwc7ml446ryx6opkx 5583642 5583641 2026-06-28T11:24:59Z Buli 2648 5583642 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |name = Боро Вукмировиќ |birth_name = Borko Vukmirović |birth_date = {{birth date|1912|08|01|df=y}} |death_date = {{death date and age|1943|04|10|1912|08|01|df=y}} |birth_place = [[Брацигово]], [[Царство Бугарија]] |death_place = [[Призрен]], [[Albanian Kingdom (1939–43)|Albanian Kingdom]] |burial_place = |burial_label = |image = Boro Vukmirović Crni.jpg |nickname = Црни |allegiance = {{flagicon image|Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg}} [[Yugoslav Partisans]] |service_years = 1941–43 |rank = |branch = [[Partisan Supreme Headquarters|General HQ]] |commands = |unit = |battles = [[World War II in Yugoslavia]] |awards = [[Order of the People's Hero]] }} '''Боро Вукмировиќ''' — југословенски комунист, партизански деец и Народен херој на Југославија, учесник во Народноослободителната борба и еден од организаторите на партизанското движење во Косово и Метохија за време на Втората светска војна. ==Рано детство== Боро Вукмировиќ е роден на 1 август 1912 година во [[Брацигово]], тогаш во [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. Неговиот татко Никола Вукмировиќ бил учесник во [[Илинденско востание|Илинденското востание]] и дејствувал во револуционерното движење во Македонија. По настаните од почетокот на XX век семејството се преселило во [[Пеќ]], каде што Боро го поминал детството и младоста. == Политичка активност == Како млад работник се вклучил во работничкото и комунистичкото движење. Во 1932 година станал член на [[СКОЈ]], а во 1933 година и на [[КПЈ]]. Поради својата политичка активност неколкупати бил апсен и прогонуван од југословенските власти. До крајот на 1930-тите станал еден од поважните комунистички организатори во Косово и Метохија. == Втората светска војна == По окупацијата на Југославија во 1941 година, Боро Вукмировиќ учествувал во организирањето на партизанското движење во Косово. Работел на создавање илегални организации, собирање борци и координација на отпорот против окупаторските власти. Најпознат е по своето другарство со албанскиот партизан [[Рамиз Садику]]. Двајцата биле заробени во 1943 година кај [[Призрен]]. Според партизанската традиција и подоцнежната југословенска меморија, тие одбиле да се одделат еден од друг и биле стрелани заедно на 10 април 1943 година. Нивното пријателство било претставувано како симбол на братството меѓу Србите и Албанците во антифашистичката борба. == Народен херој == По војната, Боро Вукмировиќ и Рамиз Садику биле прогласени за Народни херои на Југославија. Во многу градови на поранешна Југославија улици, училишта и споменици го носеле нивното име. Во социјалистичка Југославија парот „''Боро и Рамиз''“ претставувал еден од најпознатите симболи на меѓунационалното единство во Косово. onccqv4k73irm0yi833t3bd6r6lx7q5 5583643 5583642 2026-06-28T11:25:36Z Buli 2648 5583643 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |name = Боро Вукмировиќ |birth_name = Borko Vukmirović |birth_date = {{birth date|1912|08|01|df=y}} |death_date = {{death date and age|1943|04|10|1912|08|01|df=y}} |birth_place = [[Брацигово]], [[Царство Бугарија]] |death_place = [[Призрен]], [[Albanian Kingdom (1939–43)|Albanian Kingdom]] |burial_place = |burial_label = |image = Boro Vukmirović Crni.jpg |nickname = Црни |allegiance = {{flagicon image|Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg}} [[Југословенски партизани]] |service_years = 1941–43 |rank = |branch = |commands = |unit = |battles = |awards = }} '''Боро Вукмировиќ''' — југословенски комунист, партизански деец и Народен херој на Југославија, учесник во Народноослободителната борба и еден од организаторите на партизанското движење во Косово и Метохија за време на Втората светска војна. ==Рано детство== Боро Вукмировиќ е роден на 1 август 1912 година во [[Брацигово]], тогаш во [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. Неговиот татко Никола Вукмировиќ бил учесник во [[Илинденско востание|Илинденското востание]] и дејствувал во револуционерното движење во Македонија. По настаните од почетокот на XX век семејството се преселило во [[Пеќ]], каде што Боро го поминал детството и младоста. == Политичка активност == Како млад работник се вклучил во работничкото и комунистичкото движење. Во 1932 година станал член на [[СКОЈ]], а во 1933 година и на [[КПЈ]]. Поради својата политичка активност неколкупати бил апсен и прогонуван од југословенските власти. До крајот на 1930-тите станал еден од поважните комунистички организатори во Косово и Метохија. == Втората светска војна == По окупацијата на Југославија во 1941 година, Боро Вукмировиќ учествувал во организирањето на партизанското движење во Косово. Работел на создавање илегални организации, собирање борци и координација на отпорот против окупаторските власти. Најпознат е по своето другарство со албанскиот партизан [[Рамиз Садику]]. Двајцата биле заробени во 1943 година кај [[Призрен]]. Според партизанската традиција и подоцнежната југословенска меморија, тие одбиле да се одделат еден од друг и биле стрелани заедно на 10 април 1943 година. Нивното пријателство било претставувано како симбол на братството меѓу Србите и Албанците во антифашистичката борба. == Народен херој == По војната, Боро Вукмировиќ и Рамиз Садику биле прогласени за Народни херои на Југославија. Во многу градови на поранешна Југославија улици, училишта и споменици го носеле нивното име. Во социјалистичка Југославија парот „''Боро и Рамиз''“ претставувал еден од најпознатите симболи на меѓунационалното единство во Косово. dgo8ugkswmw0g7jqs4fhhniqqjcgvlc 5583644 5583643 2026-06-28T11:26:21Z Buli 2648 5583644 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |name = Боро Вукмировиќ |birth_name = Borko Vukmirović |birth_date = {{birth date|1912|08|01|df=y}} |death_date = {{death date and age|1943|04|10|1912|08|01|df=y}} |birth_place = [[Брацигово]], [[Царство Бугарија]] |death_place = [[Призрен]], [[Италијански протекторат на Албанија (1939–1943)|Кралство Албанија]] |burial_place = |burial_label = |image = Boro Vukmirović Crni.jpg |nickname = Црни |allegiance = {{flagicon image|Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg}} [[Југословенски партизани]] |service_years = 1941–43 |rank = |branch = |commands = |unit = |battles = |awards = }} '''Боро Вукмировиќ''' — југословенски комунист, партизански деец и Народен херој на Југославија, учесник во Народноослободителната борба и еден од организаторите на партизанското движење во Косово и Метохија за време на Втората светска војна. ==Рано детство== Боро Вукмировиќ е роден на 1 август 1912 година во [[Брацигово]], тогаш во [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. Неговиот татко Никола Вукмировиќ бил учесник во [[Илинденско востание|Илинденското востание]] и дејствувал во револуционерното движење во Македонија. По настаните од почетокот на XX век семејството се преселило во [[Пеќ]], каде што Боро го поминал детството и младоста. == Политичка активност == Како млад работник се вклучил во работничкото и комунистичкото движење. Во 1932 година станал член на [[СКОЈ]], а во 1933 година и на [[КПЈ]]. Поради својата политичка активност неколкупати бил апсен и прогонуван од југословенските власти. До крајот на 1930-тите станал еден од поважните комунистички организатори во Косово и Метохија. == Втората светска војна == По окупацијата на Југославија во 1941 година, Боро Вукмировиќ учествувал во организирањето на партизанското движење во Косово. Работел на создавање илегални организации, собирање борци и координација на отпорот против окупаторските власти. Најпознат е по своето другарство со албанскиот партизан [[Рамиз Садику]]. Двајцата биле заробени во 1943 година кај [[Призрен]]. Според партизанската традиција и подоцнежната југословенска меморија, тие одбиле да се одделат еден од друг и биле стрелани заедно на 10 април 1943 година. Нивното пријателство било претставувано како симбол на братството меѓу Србите и Албанците во антифашистичката борба. == Народен херој == По војната, Боро Вукмировиќ и Рамиз Садику биле прогласени за Народни херои на Југославија. Во многу градови на поранешна Југославија улици, училишта и споменици го носеле нивното име. Во социјалистичка Југославија парот „''Боро и Рамиз''“ претставувал еден од најпознатите симболи на меѓунационалното единство во Косово. 5aifw7j3rp4gboznp69evqxbbdgezfd 5583645 5583644 2026-06-28T11:27:50Z Buli 2648 /* Втората светска војна */ 5583645 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |name = Боро Вукмировиќ |birth_name = Borko Vukmirović |birth_date = {{birth date|1912|08|01|df=y}} |death_date = {{death date and age|1943|04|10|1912|08|01|df=y}} |birth_place = [[Брацигово]], [[Царство Бугарија]] |death_place = [[Призрен]], [[Италијански протекторат на Албанија (1939–1943)|Кралство Албанија]] |burial_place = |burial_label = |image = Boro Vukmirović Crni.jpg |nickname = Црни |allegiance = {{flagicon image|Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg}} [[Југословенски партизани]] |service_years = 1941–43 |rank = |branch = |commands = |unit = |battles = |awards = }} '''Боро Вукмировиќ''' — југословенски комунист, партизански деец и Народен херој на Југославија, учесник во Народноослободителната борба и еден од организаторите на партизанското движење во Косово и Метохија за време на Втората светска војна. ==Рано детство== Боро Вукмировиќ е роден на 1 август 1912 година во [[Брацигово]], тогаш во [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. Неговиот татко Никола Вукмировиќ бил учесник во [[Илинденско востание|Илинденското востание]] и дејствувал во револуционерното движење во Македонија. По настаните од почетокот на XX век семејството се преселило во [[Пеќ]], каде што Боро го поминал детството и младоста. == Политичка активност == Како млад работник се вклучил во работничкото и комунистичкото движење. Во 1932 година станал член на [[СКОЈ]], а во 1933 година и на [[КПЈ]]. Поради својата политичка активност неколкупати бил апсен и прогонуван од југословенските власти. До крајот на 1930-тите станал еден од поважните комунистички организатори во Косово и Метохија. == Втората светска војна == [[Податотека:Ramiz Sadiku and Boro Vukmirović.jpg|лево|мини|Боро и Рамиз во 1943]] По окупацијата на Југославија во 1941 година, Боро Вукмировиќ учествувал во организирањето на партизанското движење во Косово. Работел на создавање илегални организации, собирање борци и координација на отпорот против окупаторските власти. Најпознат е по своето другарство со албанскиот партизан [[Рамиз Садику]]. Двајцата биле заробени во 1943 година кај [[Призрен]]. Според партизанската традиција и подоцнежната југословенска меморија, тие одбиле да се одделат еден од друг и биле стрелани заедно на 10 април 1943 година. Нивното пријателство било претставувано како симбол на братството меѓу Србите и Албанците во антифашистичката борба. == Народен херој == По војната, Боро Вукмировиќ и Рамиз Садику биле прогласени за Народни херои на Југославија. Во многу градови на поранешна Југославија улици, училишта и споменици го носеле нивното име. Во социјалистичка Југославија парот „''Боро и Рамиз''“ претставувал еден од најпознатите симболи на меѓунационалното единство во Косово. ee6hnzkkdv7yn6hbeypwuwjprwa1qua 5583646 5583645 2026-06-28T11:28:33Z Buli 2648 /* Народен херој */ 5583646 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |name = Боро Вукмировиќ |birth_name = Borko Vukmirović |birth_date = {{birth date|1912|08|01|df=y}} |death_date = {{death date and age|1943|04|10|1912|08|01|df=y}} |birth_place = [[Брацигово]], [[Царство Бугарија]] |death_place = [[Призрен]], [[Италијански протекторат на Албанија (1939–1943)|Кралство Албанија]] |burial_place = |burial_label = |image = Boro Vukmirović Crni.jpg |nickname = Црни |allegiance = {{flagicon image|Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg}} [[Југословенски партизани]] |service_years = 1941–43 |rank = |branch = |commands = |unit = |battles = |awards = }} '''Боро Вукмировиќ''' — југословенски комунист, партизански деец и Народен херој на Југославија, учесник во Народноослободителната борба и еден од организаторите на партизанското движење во Косово и Метохија за време на Втората светска војна. ==Рано детство== Боро Вукмировиќ е роден на 1 август 1912 година во [[Брацигово]], тогаш во [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. Неговиот татко Никола Вукмировиќ бил учесник во [[Илинденско востание|Илинденското востание]] и дејствувал во револуционерното движење во Македонија. По настаните од почетокот на XX век семејството се преселило во [[Пеќ]], каде што Боро го поминал детството и младоста. == Политичка активност == Како млад работник се вклучил во работничкото и комунистичкото движење. Во 1932 година станал член на [[СКОЈ]], а во 1933 година и на [[КПЈ]]. Поради својата политичка активност неколкупати бил апсен и прогонуван од југословенските власти. До крајот на 1930-тите станал еден од поважните комунистички организатори во Косово и Метохија. == Втората светска војна == [[Податотека:Ramiz Sadiku and Boro Vukmirović.jpg|лево|мини|Боро и Рамиз во 1943]] По окупацијата на Југославија во 1941 година, Боро Вукмировиќ учествувал во организирањето на партизанското движење во Косово. Работел на создавање илегални организации, собирање борци и координација на отпорот против окупаторските власти. Најпознат е по своето другарство со албанскиот партизан [[Рамиз Садику]]. Двајцата биле заробени во 1943 година кај [[Призрен]]. Според партизанската традиција и подоцнежната југословенска меморија, тие одбиле да се одделат еден од друг и биле стрелани заедно на 10 април 1943 година. Нивното пријателство било претставувано како симбол на братството меѓу Србите и Албанците во антифашистичката борба. == Народен херој == По војната, Боро Вукмировиќ и Рамиз Садику биле прогласени за Народни херои на Југославија. Во многу градови на поранешна Југославија улици, училишта и споменици го носеле нивното име. Во социјалистичка Југославија парот „''Боро и Рамиз''“ претставувал еден од најпознатите симболи на меѓунационалното единство во Косово. [[Категорија:Народни херои на Југославија]] i4qb3xpnmvnd76pywwj4zh1nrnnopox 0 1398508 5583648 2026-06-28T11:29:49Z Forbidden History 89259 Основна страна 5583648 wikitext text/x-wiki '''Ружа Кипровска''' ({{Роден на|||1920}} во {{роден во|Гостивар}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1105}}</ref> == Животопис == Како член на воспитна група собирала народна помош и растурала пропаганден материјал во реонот каде што живеела.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кипровска, Ружа}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 2yw3nrumz8izhxnqwqds4nua1keqqcw 5583674 5583648 2026-06-28T11:54:06Z Forbidden History 89259 5583674 wikitext text/x-wiki '''Ружа Кипровска''' ({{Роден на|||1920}} во {{роден во|Гостивар}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1105}}</ref> == Животопис == Како член на воспитна група собирала народна помош и растурала пропаганден материјал во реонот каде што живеела.<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Неда Кипровска]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кипровска, Ружа}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 3kz4tj0d4uhtnbekkjom7wkak1aiqsx 0 1398509 5583653 2026-06-28T11:34:24Z Forbidden History 89259 Основна страна 5583653 wikitext text/x-wiki '''Славица Кипровска''' ({{Роден на|||1927}} во {{роден во|Стенче}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1105}}</ref> == Животопис == Во времето на [[Окупација на Македонија во Втората светска војна|окупацијата]] живеела во [[Гостивар]]. Од ноември 1942 година, како член на воспитна групa собирала народна помош, растурала пропаганден материјал, била врска на одделни илегалци со со членовите на Месниот Комитет на KПМ - Гостивар.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кипровска, Славица}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] how9ayz3h3ziu73tmjd3ct1zhz8kgek 0 1398510 5583670 2026-06-28T11:49:01Z Forbidden History 89259 Основна страна 5583670 wikitext text/x-wiki '''Магда Кипроска-Исахиева''' ({{Роден на|||1924}} во {{роден во|Гостивар}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1105}}</ref> == Животопис == Од крајот на 1941 година била член на воспитна гpупa. Наскоро, во 1942 година, била примена за член на [[КПЈ]]. Позната е по извонредните резултати во организирањето на младината. Во 1943 година била избрана за член на Месниот Комитет на [[КПМ]] - Гостивар, а извесно време била член и на Околискиот комитет на КПМ. Раководела со партиска ќелија во реонот каде живеела, а преку воспитните и скоевските групи организирала собирање на народна помош и растурање на илегален материјал низ [[Гостивар|градот]]. Во нејзиниот дом престојувале илегалци, а кратко време била сместена и партиската техника. Тука се подготвувале радио-билтените. Како член на МК КПМ често го ползувала својот дом за одржување состаноци на Месниот комитет.<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Цвета Кипроска]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кипроска-Исахиева, Магда}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] pw5tyn8f61ktzw29sdnqmkpt5i7qr8u 0 1398511 5583673 2026-06-28T11:53:14Z Forbidden History 89259 Основна страна 5583673 wikitext text/x-wiki '''Цвета Кипроска''' ({{Роден на|||1880}} во {{роден во|Гостивар}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1105}}</ref> == Животопис == Нејзиниот дом од почетокот на [[Ден на востанието на Македонија|вооруженото востание]] бил сигурно илегално засолниште, а во него престојувале членови на Окружниот комитет на [[КПМ]] и се одржувале состаноци на Околискиот комитет на [[КПМ]] Гостивар. Во еден краток период во нејзиниот дом била сместена партиската техника.<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Магда Кипроска-Исахиева]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кипроска, Цвета}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 1tt9gsqr0rj12dkj0onvol49kcss9r7 0 1398512 5583678 2026-06-28T11:57:26Z Forbidden History 89259 Основна страна 5583678 wikitext text/x-wiki '''Неда Кипровска''' ({{Роден на|||1928}} во {{роден во|Гостивар}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1105}}</ref> == Животопис == Од 1943 година била член на скоевска група. Одржувала врска меѓу илегалците кои престојувале во нивниот дом и Месниот Комитет на [[КПМ]] - Гостивар. а кога партиската техника била сместена во нејзиниот дом, била ангажирана во работата на истата.<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Ружа Кипровска]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кипровска, Неда}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 27cbwilbkn5jbgnhau5vdio8tgvkg5w